Dentista Magazine 3 | 2025

magazine voor het tandheelkundig team

nummer 3 | 2025

De kunst van het interdisciplinair werken 40 jaar Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA)

www.dentista-magazine.nl

Thema: parodontologie

ADVERTORIAL

Bewustwording en aanpak van een

droge mond onder dentale professionals

De Zweedse mondhygiëniste en promovenda Amela Fisic publiceerde onlangs haar eerste onderzoek.

Een interessant stuk voor alle leden van het dentale team. Dit onderzoek, op basis van een vragenlijst, geeft veel nuttige informatie over de kennis onder tandartsen en mondhygiënisten over speekselfuncties, oorzaken en complicaties van een droge mond en de behandeling van patiënten met een droge mond.

Onderzoeksopzet en deelnemers Een online enquête, bestaande uit 32 vragen, werd verstuurd naar 2668 tandartsen en mondhygiënisten.

Deze professionals zijn werkzaam in algemene praktijken in de openbare tandheelkundige zorg in vijf verschillende provincies in Zweden. De respons bestond uit 18,6%, er vulden 241 tandartsen en 257 mondhygiënisten de enquête in.

Van de respondenten was 83,3% vrouw en de gemiddelde leeftijd lag op 42 jaar. Ongeveer de helft van de deelnemers had minder dan tien jaar werkervaring, terwijl de rest ongeveer meer dan tien jaar werkervaring had.

Er werden onder andere vragen gesteld over demografische gegevens, de inhoud van de opleiding, de aanpak in de klinische praktijk voor de behandeling van mensen met een droge mond en het bewustzijn van de functies van speeksel. Als laatste werden de deelnemers gevraagd naar hun wensen voor verdere bij - en nascholing over droge mond en mondgezondheid.

Vaststellen van een droge mond Ongeveer 1 op de 5* mensen heeft last van een droge mond. Toch antwoordde 42,5% van de deelnemers dat zij één keer per week of minder patiënten in de stoel tegenkomen met een droge mond. Betekent dit echt dat ze toevallig weinig patiënten met een droge mond treffen, of moeten deze tandartsen beter met hun patiënten communiceren en vragen stellen over een droge mond?

61,1% van de ondervraagde mondhygiënisten zeggen meerdere keren per week of vaker patiënten te zien met een droge mond. Voor de ondervraagde tandartsen ligt dit cijfer lager, namelijk op 48,5%.

Mondhygiënisten stellen ook significant meer vragen over een droge mond aan verschillende leeftijdsgroepen (18-23, 24-40 en 41-65 jaar) dan tandartsen.

Recente onderzoeken hebben aangetoond dat xerostomie niet alleen een probleem is bij oudere volwassenen, maar juist ook vaak voorkomt bij andere leeftijdsgroepen.

15 op

heeft last van een droge mond* *Furness S, et al. Interventions for the management of dry mouth: topical therapies.

Cochrane Database Syst Rev. 2011 Dec 7;(12):CD008934.

Meten van speekselsecretie en het bepalen van het recalltermijn 70,3% van de deelnemers heeft de speekselsecretie van patiënten gemeten. Binnen deze groep voerden significant meer mondhygiënisten dan tandartsen de meting uit (88,3% vergeleken met 51%).

Een hoger percentage mondhygiënisten (42,5%) dan tandartsen (30,5%) suggereerde dat patiënten met een droge mond drie tot vier keer per jaar preventieve zorg zouden moeten krijgen.

Het meest voorkomende recall interval was twee keer per jaar (49,7 %), daarna drie keer per jaar (19,7 %).

Het geven van informatie en advies Gelukkig gaf 98,4% aan dat patiënten altijd of vaak mondeling geïnformeerd worden over een droge mond.

Meer dan de helft van de tandartsen deelt informatiebladen uit met producten die zij aanbevelen.

De drie meest voorkomende aanbevelingen: • Speekselstimulerende producten • Een goede mondhygiëne • Extra fluoride Andere aanbevelingen waren een dieet dat kauwen stimuleert en het insmeren van de weefsels met olie.

Bewustwording Op één na waren alle tandartsen ervan op de hoogte dat een droge mond het risico op cariës verhoogt. De respondenten zijn ook goed op de hoogte van andere complicaties, zoals spraakproblemen, de invloed op de algemene gezondheid en het effect op de kwaliteit van leven en welzijn. Minder mensen wisten dat een droge mond kan leiden tot voedingsproblemen, eventueel mogelijk leidend tot voedingsgebrek.

Wat ik heb geleerd uit dit onderzoek is dat tandheelkundige professionals alle volwassen patiënten zouden moeten vragen naar een droge mond, niet alleen de oudere volwassenen. Het onderzoek toont ook aan dat ervaring van belang is, aangezien tandartsen met meer dan tien jaar ervaring vaker de speekselsecretie hadden gemeten, meer preventieve zorg hadden aanbevolen en meer kennis hadden over factoren die samenhangen met een droge mond.

26%

zegt dat een droge mond het moeilijker maakt om te spreken*

Lina Kanters

Registered Dental Hygienist, Educator Odontology TePe Oral Hygiene Products

* Belangrijkste bevindingen binnen de groep die zegt dat een droge mond hun dagelijks leven beïnvloedt (13%). TePe – Droge mond in het Verenigd Koninkrijk, web panelonderzoek met 1000 respondenten, Transvector, April 2023.

Reactie van de auteur Zelf vroeg ik Amela Fisic naar haar belangrijkste en meest verrassende bevinding van het onderzoek en dit is wat ze antwoordde:

”De belangrijkste bevinding is dat er bij jongere leeftijdsgroepen minder vaak naar een droge mond wordt gevraagd dan bij ouderen.”

”In eerste instantie waren we verbaasd over de rol die mondhygiënisten spelen bij de behandeling van een droge mond. Nadat hierover was nagedacht, realiseerden we ons dat het niet verrassend is, omdat mondhygiënisten de meeste tandheelkundige controles uitvoeren in de algemene tandheelkunde in Zweden.”

Referentie: Dental care professionals’ awareness of oral dryness and its clinical management: a questionnaire-based study. Amela Fisic et al. BMC Oral health, 2024.

Spreker Derk Jan Jager DMD, PhD, Mpros RCSed Tandarts-MFP Afdeling Kaakchirurgie & Mondpathologie Amsterdam UMC, Stichting Bijzondere Tandheelkunde en het speekselspreekuur bij ACTA

Nieuw in 2025 TePe clinical event

Xerostomie

Aanmelden?

Scan de QR-code!

Herkennen en adviseren

Droge mond klachten; een groeiend probleem waarbij de oplossing soms lastig te vinden is. Hoe helpen we patiënten met deze klachten en welke adviezen kan je als professional geven?

Kom dan naar ons clinical event waar expert Derk Jan Jager je meeneemt in de wereld van xerostomie, waar je alles leert over het herkennen & onderzoeken van én adviseren bij een droge mond.

Tijdstip: 18.00 - 21.30 uur Entree: € 89,Direct uit je werk? Geniet van heerlijke hapjes en drankjes tijdens deze bijzondere avond!

Waarom je dit niet wilt missen!

Klinische nascholing met de expert op dit gebied De nieuwste wetenschappelijke inzichten en behandelstrategieën Netwerken en kennis delen met collega’s Elke deelnemer ontvangt een rijkgevulde TePe-goodiebag

www.aanmelder.nl/tepe

Datum en locatie Woensdag 5 november 2025 Apeldoorn - Theater Orpheus

VOORWOORD

40 jaar samenwerking De Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA)

Ook buiten de KvPA valt er in dit nummer veel te

viert dit jaar haar 40-jarig bestaan. Wat in 1985 be-

ontdekken. Zo besteden we aandacht aan acute pa-

gon met twee behandelkamers aan de Boelelaan is

rodontale aandoeningen, de rol van ademhaling, het

uitgegroeid tot een toonaangevende verwijskliniek,

belang van gastvrijheid in de praktijk, gezond en

waar vrijwel alle tandheelkundige disciplines sa-

ergonomisch werken, omgaan met probleemgedrag

menkomen. In een terugblik met oprichters Edwin

en het herkennen van mondafwijkingen. Onderwer-

Winkel en Frank Abbas nemen we je mee naar de

pen die iedere tandheelkundige professional raken.

beginjaren, terwijl andere artikelen juist laten zien hoe sterk de praktijk vandaag de dag staat.

PS: Zoals het een jubileum betaamt, blijft het niet alleen bij terugblikken en artikelen. De KvPA viert

Centraal in dit jubileumnummer staat de kracht

haar 40-jarig bestaan op vrijdag 14 november in de

van samenwerking. Want bij de KvPA werken spe-

Westerliefde in Amsterdam, met een symposium vol

cialisten niet naast elkaar, maar écht met elkaar.

inhoud, ontmoeting en feestelijkheid. Een middag

Dat levert inspirerende voorbeelden op: van een

waarin kennis, inspiratie en beleving samenkomen.

prothetisch gedreven behandelplan bij parodontitis

Tandartsen, mondhygiënisten en andere mond-

tot de complexe afwegingen bij implantologie, or-

zorgprofessionals zijn van harte welkom.

thodontie en endodontologie. Inzichten van onder meer Guido Rhemrev, Paul de Kok, Aria Nikoozad, Johan Cossé en Marga Ree laten zien hoe interdis-

Veel leesplezier!

ciplinair denken en handelen leidt tot duurzame en Lies en Ilko.

voorspelbare resultaten.

Colofon

Dentista is een uitgave van Dentista Media en verschijnt 4 keer per jaar

Redactie

Ilko Alink, Lies Ligtvoet

Grafisch Design

Degen en Leideritz BNo

Vormgeving

LDB Production, Levin den Boer

Fotografie

Adverteren

Concetta Scibona,

concetta@dentista-magazine.nl +31 6 281 829 62

Druk

Wilco, Amersfoort

Redactie(adres) Dentista Media

Lars van den Brink

Ilko Alink, ilko@dentista-magazine.nl

Abonneren

Niets in deze uitgave mag worden

Digitaal aanwezig

verspreiding toegezonden aan tandarts-

gereproduceerd zonder schriftelijke

Koggeschip 212, 7429 BG Colmschate

www.dentista-magazine.nl

Instagram: @dentistamagazine

Aan dit nummer werkten mee

Aria Nikoozad, Edwin Winkel, Frank Abbas,

Dentista wordt in gecontroleerde

en mondhygiënistenpraktijken in Nederland.

Ben je werkzaam binnen de tandheelkunde en

wil je Dentista ontvangen, stuur dan een e-mail naar: info@dentista-magazine.nl

Guido Rhemrev, Johan Cossé, Marga Ree, Paul

Adreswijzigingen

Laura Doorenbosch, Nina Nijland, Matthijs

Vermeld zowel je oude als nieuwe adres.

de Kok, Josta Walravens, Esther Waagemans, Luitjes, Moaad Alami, Pauline Sterenborg,

Gracita Linger, Nurcan Yilmaz, Celina Klappers, Marloes Rust, Siham Feriani.

©2013-2025 Dentista Media.

overgenomen, vermenigvuldigd of

toestemming van Dentista Media of andere auteursrechthebbenden. Dentista Media

kan geen aansprakelijkheid aanvaarden voor de juistheid en volledigheid van alle in deze uitgave opgenomen teksten en beelden.

Per e-mail: info@dentista-magazine.nl.

Marketing Ilko Alink,

ilko@dentista-magazine.nl

5

INHOUDSOPGAVE 2025 | 3

8

De kracht van interdisciplinaire samenwerking en visie Aria Nikoozad

14

18

40 jaar KvPA Edwin Winkel en Frank Abbas

Het torque-gevaar: biologische grenzen in de orthodontie Guido Rhemrev

6

22

Tandheelkundige implantologie door de jaren heen Johan Cossé

28

Wisselwerking tussen endodontium en parodontium Marga Ree

36

De kunst van het interdisciplinair werken Guido Rhemrev en Paul de Kok

50

Acute parodontale aandoeningen Nina Nijland

Een verticaal door en door defect in het bovenfront Johan Cossé

en

VISIE – Een blik op de toekomst, met respect voor het verleden Paul de Kok

54

46

64

Column Josta en Esther Column Laura Team in beeld Column Celina Ergonomie Praktijkmanagement Gastvrijheid Design in beeld Ademhaling Column Marloes

21 35 42 45 60 68 70 74 76 82

Een diagnostische uitdaging Moaad Alami

7

SAMENWERKING

De kracht van interdisciplinaire samenwerking en visie In de moderne tandheelkunde is interdisciplinaire samenwerking essentieel, vooral bij complexe tandheelkundige behandelingen. De visie op het gewenste eindresultaat bepaalt hierbij de koers van het behandelplan, waarbij de restauratief behandelaar de regierol vervult. Aan de hand van een casus met parodontitis laat dit artikel zien hoe een prothetisch gedreven aanpak kan leiden tot een voorspelbaar, duurzaam en esthetisch eindresultaat.

Binnen de hedendaagse tandheelkunde is interdis-

als hiërarchisch leider, maar als inhoudelijke coör-

ciplinaire samenwerking niet langer een luxe, maar

dinator. Want zonder duidelijke visie op het eindre-

een noodzaak. Patiënten die zich presenteren met

sultaat, ontbreekt de samenhang. En zonder samen-

vergevorderde parodontale aandoeningen én res-

hang, geen voorspelbaarheid in uitkomst.

tauratieve wensen, vereisen een zorgvuldig afge-

De evolutie van “Bone sets the tone” naar “Tissue

stemde aanpak tussen verschillende disciplines. De

is the issue” en uiteindelijk naar “Pros is the boss”

bekende uitspraak “Bone sets the tone, but tissue

weerspiegelt een volwassenwording van ons vakge-

is the issue” (Garber, Tarnow) benadrukt het deli-

bied: van technisch gestuurd naar visiegestuurd, van

cate samenspel tussen harde en zachte weefsels. In

reactief naar proactief plannen.

de afgelopen jaren is hier een nieuwe dimensie aan

Dit artikel presenteert de behandeling van een pa-

toegevoegd: “Pros is the boss.” Een uitspraak die de

tiënt met uitgebreide parodontale en dentale pro-

toegenomen regisserende rol van de prosthodontist,

blematiek en illustreert hoe een duidelijke, op het

de restauratief behandelaar, onderstreept binnen de

eindresultaat gerichte visie, gedragen door het ge-

behandelplanning. Immers, alle chirurgische en pa-

hele behandelteam, kan leiden tot een optimaal be-

rodontale stappen worden uiteindelijk gestuurd door

handelresultaat.

het gewenste eindresultaat: functie, esthetiek en duurzaamheid.

De betekenis hiervan is fundamenteel. Waar vroe-

Casus

ger vaak werd gedacht in afzonderlijke stappen, eerst botopbouw, dan implanteren, vervolgens restauratie,

De patiënt, een 70-jarige man, had in het verleden

is er nu sprake van integrale planning, waarbij de

tandheelkundige zorg ontvangen die zich kenmerkte

prothetische uitkomst het uitgangspunt vormt. In

door een ad hoc benadering. Er was geen sprake van

interdisciplinaire teams is het daarom steeds vaker

een overkoepelend behandelplan of lange termijnvi-

de restauratief behandelaar die de lijnen uitzet. Niet

sie. De patiënt had naar eigen zeggen jarenlang niets

8

2

1

1.

Studiofoto intake

2. The Three Basic Steps Bron: van Winkelhoff AJ,

gressive forms of periodontitis. Curr Opin Periodontal 1997: 4: 35-40

Winkel EG. The role of systemic antibiotics in ag-

aan zijn gebit gedaan behalve pappen en nathouden.

ren van etiologische factoren. In de derde stap werd

Tandheelkundige zorg werd enkel verleend wanneer

overgegaan tot restaureren.

er zich een probleem voordeed (afbeelding 1, 3, 5).

In het algemeen is dit soort problematiek niet altijd te herleiden naar de behandelende tandarts, maar kan meerdere oorzaken hebben. Gebrek aan bewustzijn over het belang van structurele mondzorg speelt

Diagnostische fase en infectiecontrole

een grote rol, net als angst voor de tandarts of fi-

De patiënt werd in de eerste fase gezien door de pa-

nanciële beperkingen. Ook psychosociale factoren,

rodontoloog, implantoloog en restauratief behande-

zoals overbelasting in de privésfeer of psychische

laar. Klinisch werden drie complicerende factoren

klachten, kunnen ertoe leiden dat tandheelkundige

vastgesteld: inadequate mondhygiëne, een ongun-

zorg jarenlang uitgesteld of beperkt blijft tot nood-

stige occlusale relatie en restauraties met gebrekkige

maatregelen. Daarnaast blijkt dat bij sommige pati-

marginale adaptatie met overhang. De patiënt werd

ënten het vertrouwen in de zorg ontbreekt, of dat er

opgenomen in het parodontale behandelprotocol.

onvoldoende langetermijnvisie met hen is gedeeld.

De diagnose luidde lokaal parodontitis met ernstige

Deze combinatie van factoren leidt ertoe dat schade

furcatie aandoeningen; Stadium IV (vergevorderd);

zich opstapelt, waardoor uiteindelijk ingrijpendere

graad C (snel progressief) (afbeelding 7) De ele-

en complexere behandelingen nodig zijn.

menten die niet te behouden waren, werden geëx-

De patiënt wenste een duurzaam en esthetisch her-

traheerd.

stel van het gebit, bij voorkeur zonder orthognati-

Tijdelijke voorzieningen werden getroffen in de vorm

sche chirurgie of orthodontie.

van een etsbrug in de bovenkaak en een uitneembare voorziening voor de onderkaak.

The Three Basic Steps

Na afronding van de eerste twee behandelstappen werd parodontale stabiliteit bereikt, zoals waarneembaar op de parodontiumstatus en (röntgen)fo-

De aanpak startte bij de basis: parodontale stabiliteit.

to’s (afbeelding 6, 8). De patiënt toonde aantoonbare

Em. Prof. Dr. Edwin Winkel, medeoprichter van de

verbetering in mondhygiëne (afbeelding 4) en bleef

KvPA, beschreef de “Three Basic Steps” in de paro-

gemotiveerd om de behandeling voort te zetten.

dontologie. Deze indeling vormde een bruikbaar kader bij het behandelen van patiënten met parodontitis (afbeelding 2).

Restauratieve fase

De eerste stap was grondige diagnostiek om de aard en ernst van de aandoening vast te stellen. Daar-

Planning en voorbereiding

na volgde infectiecontrole, gericht op het elimine-

Na parodontale stabiliteit werd de derde behan-

De kracht van interdisciplinaire samenwerking

9

3

4

5

6

7

8

delstap geïnitieerd. De beet werd geregistreerd in

terior de bewegingen stuurt, voorkomt overbelasting

centrale relatie en er werden zowel intra- als ex-

van het parodontium en draagt bij aan de duurzaam-

traorale (studio)opnamen vervaardigd. Klinisch werd

heid van de restauraties. In deze casus was het her-

een end-to-end beet in combinatie met een kruis-

stellen van dit functionele evenwicht essentieel om

beet vastgesteld. Voor het realiseren van een duur-

zowel esthetiek als kauwfunctie voorspelbaar te her-

zame restauratieve rehabilitatie werd uitgegaan van

stellen. In samenwerking met het tandtechnisch la-

een functioneel gebalanceerde occlusie, gebaseerd op

boratorium werd bestudeerd of de bestaande maloc-

het mutual protection concept: in centrale occlusie

clusie prothetisch kon worden gecorrigeerd, zonder

zorgen de molaren en premolaren voor verticale sta-

orthodontie of orthognatische chirurgie. Dit bleek

biliteit en dragen zij de kauwkrachten. Tijdens dyna-

goed mogelijk te zijn.

mische bewegingen, zoals protrusie en laterotrusie, nemen de voortanden de geleiding over en worden de

Uitvoering restauratieve fase

posterieure elementen ontlast.

In het onderfront werd autoloog bot geoogst uit de

Dit principe, waarbij posterior de beet draagt en an-

kin regio ten behoeve van augmentatie (afbeelding

3. Lichtfoto intake

6. OPT na infectie controle

4. Lichtfoto na infectie controle

7.

5. OPT intake

8. Parodontiumstatus na infectie

10

Parodontium status intake

controle 9. Botopbouw onderfront 10. OPT-implantaten

9

10

11

12

14

13

15

9). In de bovenkaak werd bilateraal een sinuslift uit-

plaatsing van de restauraties werden zowel de tand-

gevoerd. Aansluitend werden in beide kaakhelften

boog als de tandstand in de bovenkaak gecorrigeerd

implantaten geplaatst (afbeelding 10).

(afbeelding 13-15).

Ter beoordeling van het gewenste eindresultaat, werd een additieve wax-up vervaardigd. Deze werd

Aansluitend werd de onderkaak volgens hetzelfde

met behulp van een siliconenmal en chemisch-har-

principe gerehabiliteerd, resulterend in een stabie-

dende kunsthars omgezet in een intra-orale mock-

le, functionele en esthetisch gebalanceerde occlusie

up (afbeelding 11). Ondanks de grove aard van deze

(afbeelding 16-17).

voorlopige vormgeving bood deze voldoende diagnostische waarde om esthetiek en functie te beoordelen. Tevens faciliteerde de mock-up gedeelde besluitvorming tussen behandelaar en patiënt. Op basis van intra- en extraorale opnamen en een mondscan

Reflectie: samenwerking als sleutel

van de mock-up werd het ontwerp in overleg met het

Deze casus benadrukt de rol van heldere communi-

tandtechnisch laboratorium verder geoptimaliseerd

catie en frequente evaluatie binnen interdisciplinaire

(afbeelding 12).

samenwerking. In de eerste fase werd gezamenlijk

Op basis van de digitale opstelling werd gestart met

besloten welke elementen te behouden waren en

de restauratieve behandeling in de bovenkaak. Na

waar implantaten noodzakelijk waren voor een opti-

11. Mockup bovenkaak

14. Techniekmodel met restauraties

12. Studiofoto met digitale analyse

15. Intra-oraal bovenkaak met

13. Techniekmodel

restauraties

De kracht van interdisciplinaire samenwerking

11

Verbreed, ve rdiep of specialiseer je verder als tandarts!

Blijf niet stilstaan, maar groei door in jouw vak als tandarts!

Als algemeen practicus beheers je de basis, maar er is zóveel meer...

Wil je je verdiepen in esthetische tandheelkunde, implantologie of kindertandheelkunde? Of ben je op zoek naar praktische cursussen zoals composietrestauraties die je direct toe kunt passen in de praktijk?

Wij bieden een breed en gevarieerd aanbod aan leergangen, opleidingen en cursussen die jou helpen om je verder te verdiepen, verbreden of specialiseren. Zoals bijvoorbeeld:

Opleiding Groei in de praktijk NIEUW

Leergang Uitgebreid gebitsherstel

Masterclass Vaste prothetiek op implantaten NIEUW

Cursus Pijnstilling, diabetes en bisfosfonaten

Cursus Piezo chirurgie NIEUW

Cursus Botaugmentatie & soft tissue management

Leergang Digitale tandheelkunde

Cursus Eerste hulp bij dentaal trauma

Cursus De essentiële orthodontie

Leergang Endodontologie

Cursus Antistolling en tandheelkunde

Cursus Injectietechniek met composiet

Scan Maar er is de Q veel aanbo R-code voo meer... d en o m je a r ons comp le an te melden te !

www.dentalbestpractice.nl

16

18

17

16. Intra-oraal eindfoto

17. OPT na afbehandeling

18. Studiofoto na afbehandeling

male prothetische uitkomst. Tijdens de restauratieve

te voelen (afbeelding 18) Een uitspraak die treffend

fase speelde de restauratief behandelaar een actieve,

weerspiegelt wat bereikt kan worden wanneer visie,

dirigerende rol door continu het ontwerp bij te stu-

interdisciplinaire samenwerking en patiëntbetrok-

ren in nauwe samenwerking met het tandtechnisch

kenheid samenkomen.

laboratorium. Door regelmatige evaluatiemomenten, zoals na vervaardiging van de mock-up, werd de prothetische planning verfijnd. Tevens vond er

De auteur

intensieve gedeelde besluitvorming plaats tussen restauratief behandelaar en patiënt, waardoor individuele wensen optimaal werden geïntegreerd in het

Aria Nikoozad werkt

definitieve behandelresultaat.

10 jaar bij de Kliniek

De behandeling illustreert het belang van het bena-

voor Parodontologie

deren van complexe tandheelkundige problematiek

Amsterdam,

vanuit een gedeelde, interdisciplinaire visie. De visie

hij ruime ervaring

op wat functioneel én esthetisch haalbaar en wense-

heeft met het wer-

lijk is voor de individuele patiënt stuurt het behan-

ken in een interdis-

delplan.

ciplinair team. Hij

Ook de rol van de patiënt is hierin van doorslagge-

richt zich voorna-

waar

vend belang. In dit geval toonde de patiënt een hoge

melijk op complexe

mate van motivatie en betrokkenheid. Hij verbeter-

restauratieve behandelingen. Zijn academi-

de zijn mondhygiëne aanzienlijk en bleef gedurende

sche loopbaan begon aan de TU Delft, waar

het gehele behandeltraject therapietrouw en besluit-

hij de opleiding Elektrotechniek volgde. Aan-

vaardig. Zonder deze actieve medewerking was het

sluitend studeerde hij Tandheelkunde aan

bereikte resultaat niet mogelijk geweest.

het Academisch Centrum Tandheelkunde

Het eindresultaat leidde tot merkbare tevredenheid

Amsterdam (ACTA), waar hij in 2014 afstu-

bij de patiënt, die na afronding van de behandeling

deerde. Op Instagram is hij actief onder de

aangaf zich zichtbaar en voelbaar tien jaar jonger

naam: @aria_nikoozad.

De kracht van interdisciplinaire samenwerking

13

INTERVIEW

Een terugblik met Edwin Winkel en Frank Abbas

Veertig jaar KvPA De Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA) viert dit jaar haar 40-jarig bestaan.

Wat begon met twee behandelkamers aan de Boelelaan, groeide uit tot een verwijskliniek waar patiënten terechtkunnen voor onder andere parodontologie, implantologie, orthodontie, kaakchirurgie, endodontologie, gnathologie en prothetiek. De KvPA heeft daarmee een bijzondere plek ingenomen binnen de Nederlandse tandheelkunde. Ter gelegenheid van dit jubileum spraken we met Edwin Winkel en Frank Abbas, twee van de oprichters. In een inspirerend gesprek blikken zij terug op de beginjaren van de KvPA, de keuzes die ze maakten en hoe de praktijk zich door de jaren heen ontwikkelde.

Het begin van de KvPA

In de jaren tachtig nam de vraag naar gespecialiseerde parodontale zorg snel toe. De twee univer-

Frank en Edwin leerden elkaar kennen tijdens hun

sitaire afdelingen in Amsterdam konden deze groei

studie Tandheelkunde in Groningen en besloten al-

nauwelijks aan vanwege hun vele onderwijs- en on-

lebei de kant van de parodontologie op te gaan. “Ik

derzoeksverplichtingen. Tegelijkertijd werd duidelijk

vond dat in de algemene opleiding parodontologie te

dat er een groeiende behoefte bestond aan gestructu-

weinig aan bod kwam”, vertelt Frank. “Destijds zat

reerde verwijszorg. “Veel tandartsen hadden in hun

er nog maar één jaar een hoogleraar Parodontologie

opleiding, net als wij, relatief weinig parodontologie

aan de Rijksuniversiteit Groningen. Daarom ben ik

gehad”, vertelt Frank. “En juist dat vakgebied maak-

voor een jaar naar Amsterdam gegaan om mij daar

te toen een enorme ontwikkeling door. De behan-

te verdiepen in het vakgebied, met het idee om daar-

delmogelijkheden werden uitgebreider, en collega’s

na weer terug te gaan naar het noorden.” Dat ‘ene

zaten met hun handen in het haar. Een deel van de

jaar’ werd uiteindelijk 25 jaar. Edwin: “Na mijn stu-

parodontale zorg werd toen nog doorverwezen naar

die ging ik eerst in militaire dienst. Toen ik daarna

kaakchirurgen, maar dit was eigenlijk helemaal hun

op dezelfde afdeling als Frank mij wilde verdiepen in

vak niet.”

parodontologie, was er niet direct geld beschikbaar.

Dus ben ik als tandarts in Amsterdam-Noord aan de

Edwin: “Naar aanleiding van deze ontwikkelingen

slag gegaan. Later kreeg ik alsnog een betaalde aan-

hebben we samen met Ronnie Goené en Hans Ro-

stelling.”

denburg, die we kenden van onze werkzaamheden

14

aan de universiteit, de koppen bij elkaar gestoken.

te richten op parodontologie.”

Je moet je beseffen dat parodontologie echt booming

Frank: “Er waren een aantal tandartsen die meteen

was in die tijd. Destijds bestond het hele traject van

heel enthousiast waren. Zij kregen de patiënt terug

preventie tot nazorg nog helemaal niet. Nu is dit het

met een gezonde mond en dat werkte erg motive-

paro-protocol van de NVvP.” Frank: “We kregen het

rend. Die stuurden bij wijze van spreken wekelijks

idee om een verwijspraktijk voor parodontologie op

een handvol patiënten door en zagen het ook wel zit-

te richten, waarin kwaliteit vooropstond en het fi-

ten om patiënten voor andere zaken te kunnen ver-

nanciële aspect bewust op de achtergrond bleef.”

wijzen. Andere collega’s keken de kat uit de boom.

Zo was het bestuur van KNMT in het begin sceptisch.

In 1985 richtte het viertal de Kliniek voor Parodonto-

Zij zagen het aanvankelijk als een uitkleding van de

logie Amsterdam (KvPA) op. De KvPA was een nieuw

algemeen practicus.”

fenomeen in die tijd en na de Parodontologie Praktijk Groningen de tweede in het land.

Naast patiëntenzorg zet de KvPA vanaf de start in op onderwijs. Edwin: “We begonnen met cursussen aan

Spannende beginjaren

tandartsen, zodat ze parodontale behandelingen zelf beter leerden begrijpen en wisten wat ze zelf konden en moesten verwijzen. Daardoor kregen we niet al-

De start van de KvPA was een spannende periode.

leen meer verwijzingen, maar zorgden we ook voor

“Toen wij begonnen met twee behandelkamers, heb

bewustwording en betere diagnostiek bij onze col-

ik er nachten van wakker gelegen”, blikt Edwin te-

lega’s.”

rug. “We wisten niet wat er zou gaan gebeuren. Er

Frank vult aan: “De universiteiten hadden nauwe-

was een spanningsveld: aan de ene kant wilden we

lijks tijd voor postacademisch onderwijs; hun priori-

tandartsen niets afnemen qua werkzaamheden, aan

teit lag bij de studenten. Alleen de Vrije Universiteit

de andere kant wilden we hen juist helpen. Het bleek

Amsterdam bood nascholing aan op het gebied van

uiteindelijk een goede start te zijn om ons uitsluitend

parodontologie. We organiseerden cursussen, Com-

Veertig jaar KvPA

15

INTERVIEW

pact Clinics en zelfs grootschalige congressen, onder

(PAOT) te geven.”

andere in de RAI. Daarbij nodigden we ook buiten-

“Dit innovatieve en collegiale concept is ech-

landse sprekers uit. In feite waren wij de eersten

ter moeilijker te implementeren binnen de huidige

in Nederland die op het gebied van parodontologie

zzp-structuren”, aldus Edwin. “De manier waarop

structureel postacademisch onderwijs aanboden.”

we destijds samenwerkten — met veel aandacht voor scholing en gezamenlijke verantwoordelijkheid — is in de huidige tijd minder vanzelfsprekend. Er zijn steeds minder mensen beschikbaar om al het werk te doen, en je kunt zelfstandigen niet verplichten tot nascholing. Dat roept wel vragen op over hoe we de kwaliteit van zorg in de toekomst kunnen blijven waarborgen.”

Alles onder één dak De KvPA groeide gestaag en verhuisde naar een grotere locatie met twaalf behandelkamers. Daarnaast werd het zorgaanbod uitgebreid. Met de komst van Peter Keizer werd de restauratieve tandheelkunde geïntroduceerd en in de loop der jaren volgde op natuurlijke wijze andere differentiaties als kaakchirurgie, endodontologie, gnathologie en prothetiek. “Je hebt in feite alle gespecialiseerde en gedifferentieerde tandheelkunde onder één dak”, zegt Frank. Ed-

Veel ruimte voor kwaliteit en innovatie De basis voor het succes van de KvPA werd al in 1985

win: “Het mooie is dat je elkaar voortdurend tegenkomt. Er is een groot kantoor met beeldschermen, dus je kijkt makkelijk even met iemand mee en kunt snel overleggen als de patiënt nog in de stoel zit. Dat maakt het voor iedereen een waardevolle leerschool.”

gelegd: de keuze voor een volledige maatschap in plaats van ieder voor eigen rekening en verantwoor-

De KvPA bleef zich door de jaren heen op uiteenlo-

ding.

pende vlakken ontwikkelen. Edwin: “Een voorbeeld

“Voor de start van de KvPA hebben we elkaar de vraag

hiervan is de behandeling van halitose. Destijds was

gesteld: hoe kunnen we de kwaliteit in de kliniek zo

daar in Nederland nauwelijks goede diagnostiek of

goed mogelijk waarborgen?”, vertelt Edwin. Frank

therapie voor. Ik heb binnen de kliniek het initiatief

haakt daar op in: “We besloten elkaar de ruimte te

genomen om een spreekuur voor halitose te organi-

geven om innovaties te verkennen, zonder dat dat

seren. Dat is inmiddels alweer zo’n dertig jaar gele-

directe financiële gevolgen had. Aan het eind van het

den. We hebben toen echt mooie stappen gezet.”

jaar werd de opbrengst verdeeld naar rato van ge-

Frank vult aan: “We liepen ook voorop in technieken

werkte tijd. Ook het geven van cursussen viel binnen

om het parodontium te herstellen. Waar je vroeger

dit model evenals ontwikkeltijd voor nieuwe behan-

moest extraheren omdat er te veel steunweefsel ver-

delconcepten. De tijd die je daaraan besteedde, werd

loren was gegaan, konden we met regeneratieve be-

gewoon meegenomen in de verdeling. Veel ‘eenvou-

handelingen gebitselementen behouden. We trokken

dige’ handelingen uitvoeren is vaak financieel aan-

daar opnieuw veel patiënten mee aan en gaven re-

trekkelijker, maar wij kozen juist bewust voor de

gelmatig cursussen over deze technieken. Daarnaast

inhoud. De mondhygiënisten kwamen ook in vaste

waren we een van de eersten in Nederland die be-

dienst en kregen veel ruimte voor nascholing. Daar-

gonnen met esthetische parodontale plastische chi-

naast werden ze ingezet om nieuwe collega-mond-

rurgie, zoals recessiebedekking en klinische kroon-

hygiënisten te trainen en postacademisch onderwijs

verlenging. We kregen daarvoor een eigen studio om

16

video’s te maken van het gebit om de esthetiek tijdens normale functie goed te kunnen beoordelen —

Over Edwin & Frank

ook voor de prothetiek. In die tijd waren we op veel gebieden opinion leader.”

Prof. Dr. Edwin Winkel Edwin behaalde zijn tandartsdiploma aan de

De nieuwe generatie

Rijksuniversiteit Groningen en werd later erkend als tandarts-parodontoloog en implantoloog. Hij was tientallen jaren verbonden

Met hun jarenlange ervaring hebben Frank en Ed-

aan het Academisch Centrum Tandheelkunde

win een duidelijke boodschap voor jonge tandartsen.

Amsterdam (ACTA) als docent en onderzoe-

Frank: “Ik heb mijn studenten altijd gestimuleerd

ker, en werd benoemd tot hoogleraar in de

om aan jezelf te blijven werken. Het is zonde als je

speciële parodontologie, met een bijzondere

denkt: ik ben nu afgestudeerd, dus het is wel goed

focus op halitose. Daarnaast is hij oprichter

zo. Ik ben groot voorstander van bij- en nascholing.

van CleverCool en Dr. Winkel Halitosis Con-

Ik vind het jammer dat dat in de algemene tandheel-

sultancy (edwinwinkel.com), een platform

kunde nog steeds niet verplicht is.” Edwin: “Juist

voor patiënten. Tot 2024 was hij actief in de

scholing helpt je om plezier in je werk te houden! En

KvPA.

dat is ontzettend belangrijk. Voor mij zit dat ook in

aandacht voor de patiënt: vraag bij binnenkomst hoe

Prof. Dr. Frank Abbas

het gaat, noteer dat op de patiëntenkaart, en kom

Frank

erbij een later consult op terug. Of bel een patiënt ’s

Rijksuniversiteit Groningen en specialiseer-

avonds na een ingreep eens op om te vragen hoe het

de zich in parodontologie aan de Universiteit

gaat. Dat soort kleine dingen maakt het verschil, óók

van Amsterdam, later ACTA. Hij promoveerde

binnen je team. Een schouderklopje voor je assistent

op onderzoek naar de gevoeligheid van pa-

hoort daar net zo goed bij.”

rodontitis en werd erkend als tandarts-pa-

studeerde

Tandheelkunde

aan

de

rodontoloog. Frank was onder andere hoogInmiddels is het stokje doorgegeven aan de nieuwe

leraar Parodontologie en afdelingshoofd van

generatie, maar voor Frank en Edwin blijft de KvPA

het Centrum voor Tandheelkunde en Mond-

een plek die hen nauw aan het hart ligt. Frank: “De

zorgkunde bij de Rijksuniversiteit Groningen.

KvPA blijft altijd ons kindje. Als de kliniek kwaliteit

Hij was tot 2019 werkzaam in de KvPA. De

gedreven blijft werken en de patiënt centraal stelt,

laatste jaren van zijn loopbaan was hij de-

dan is dat voor iedereen een win-winsituatie.”

caan van ACTA.

Veertig jaar KvPA

17

ORTHODONTIE

Het torque-gevaar: biologische grenzen in de orthodontie In de moderne orthodontie is het streven naar perfectie in esthetiek en functie vanzelfsprekender dan ooit. Met de opkomst van digitale behandelplannen, zelfligerende bracketsystemen en rechthoekige draden, is het manipuleren van tandstand in drie dimensies gemeengoed geworden. Een van de belangrijkste en tegelijk meest onderschatte krachten in deze driedimensionale tandverplaatsing is torque. Hoewel het nauwkeurig aanbrengen van torque cruciaal is voor een harmonieuze occlusie en esthetiek, schuilt hierin een reëel biologisch gevaar: het torque-gevaar.

Wat is torque?

Klinische observaties en literatuur (o.a. Teughels et al., 2009; Engelking & Zachrisson) tonen aan dat zo-

Torque in orthodontie verwijst naar de gecontroleer-

dra de wortel van een element buiten het cortica-

de buiging van een wortel binnen het alveolaire bot,

le bot wordt gebracht, het lichaam deze positie niet

vaak gerealiseerd door een twist in een rechthoekige

corrigeert met spontane botgroei. In plaats daarvan

draad binnen een bracket. Deze beweging is essenti-

treedt botresorptie op, gevolgd door mucogingivale

eel voor het corrigeren van asstanden en het optima-

problemen.

liseren van de frontesthetiek. Echter, bij overmatige

Patiënten die jaren na een orthodontische behande-

of ongecontroleerde toepassing kan torque leiden tot

ling terugkomen met gingivarecessies, mobiliteit of

verplaatsing van wortels buiten de genetisch bepaal-

wortelcariës blijken vaak onbewust slachtoffer van

de botenvelop, met alveolaire botdehiscenties, gin-

een (soms door retentie versterkte) standswijziging

givarecessies en zelfs aanhechtingsverlies als gevolg.

die torque-gerelateerd is. Met name bij een dun gingivaal biotype is de biologische tolerantie minimaal.

De kwetsbaarheid van het onderfront Vooral in het mandibulaire front, waar het bot van nature dun en smal is, zijn de risico’s het grootst.

18

Retentie en het verborgen gevaar De bonded retainer speelt een centrale rol in deze

1

2

3

4

1. Onderfront pre-orthodontisch:

31 door een geactiveerde retentie

zichtbare gingivarecessie bij de 31 ten gevolge schending van de

5

draad.

post-orthodontisch: behaalde

3. (Lokale) orthodontie leidt tot

biologische envelop.

adequate standscorrectie met

2. Occlusale opname onderfront: standswijzigingen bij de 32 en de

4. Gingivarecessie bij de 32 parodontale stabiliteit.

5. Adequate positie onderfrontele-

afname van de gingivarecessie

menten met de juiste as-richting

bij de 31

in de biologische envelop.

problematiek. Hoewel bedoeld om stabiliteit te

Conclusie

waarborgen, fungeert de retentiedraad bij loslating of vervorming geregeld als actieve orthodontische

Torque is een krachtig orthodontisch instrument,

krachtbron. Elastic deflection of spanningsopbouw

maar net als elk krachtig gereedschap, vraagt het om

door parafunctie kan ongecontroleerde bewegingen

nauwkeurigheid en respect voor biologische grenzen.

veroorzaken waarbij tanden letterlijk “schommelen”

Overschrijding van deze grenzen kan leiden tot on-

rond een verstoorde as. Het gevolg: wortels die buc-

herstelbare schade aan het parodontium. Bewustzijn

caal of linguaal buiten de botbegrenzing worden ge-

van het torque-gevaar, gecombineerd met zorgvul-

drukt met parodontale schade als gevolg.

dige controle en een multidisciplinaire benadering, is essentieel voor duurzaam succes in de orthodontie én het behoud van een gezond parodontium.

Diagnostiek en preventie Om

torque-gerelateerde

schade

te

voorkomen,

is zorgvuldige diagnostiek vooraf én gedurende de retentiefase essentieel. De volgende maatregelen zijn

De auteur

aan te raden: • Beoordeel de botdikte en gingivale biotype met behulp van CBCT en parodontale sonde.

• Plaats elementen altijd binnen de genetisch bepaalde botenvelop.

• Vermijd overmatige labiale/linguale verplaatsing, zeker bij smalle alveolaire processen.

• Controleer retentiedraden frequent op passivi-

Drs. G.E. Rhemrev MSc,

tandarts-pa-

rodontoloog

en

-implantoloog bij de Kliniek voor Tandheelkunde Amsterdam (KvPA).

teit en vervorming.

• Documenteer stand en gingivaniveau met regelmatige intraorale kleurenfoto’s.

Het torque-gevaar

19

Introducing Primescan® 2 Powered by DS Core® De eerste cloud-native intraorale scanoplossing Dentsply Sirona’s draadloze intra-orale scanner met directe cloudverbinding: eenvoudig, veelzijdig en gericht op groei en optimale patiëntenzorg.”

Cloud scanning: Primescan® 2 vereist geen speciale hardware – gebruik het met een computer, laptop, tablet of ander mobiel apparaat met internetverbinding.

Vernieuwde hardware design: draadloos en met een kleinere scannertip dan de Primescan.

Cariësdetectie*: kan ondersteuning bieden bij tijdige diagnose van cariës.

Primescan® 2 vereist een betaald abonnement op DS Core. *Momenteel niet beschikbaar in Japan en de VS. Raadpleeg uw Dentsply Sironavertegenwoordiger om na te gaan hoe de beschikbaarheid in uw regio is.

Bent u klaar om een nieuw tijdperk van digitale patiëntenzorg in te gaan?

Ontdek alles over de Primescan 2 en plan vandaag nog een demonstratie.

COLUMN JOSTA & ESTHER

Josta Walravens en Esther

Mondhygiënist bij de KvPA

Waagemans, mondhygiënisten bij de KvPA.

In de behandelkamer van de

we werken met optimaal gerei-

zorgen, maar stellen doorgaans

mondhygiënist

nigd en goed onderhouden in-

ook kritische vragen. Dit maakt

strumenten.

ons werk elke dag anders en

in

de

Kliniek

voor Parodontologie Amsterdam

houdt ons bij de les.

(KvPA) wordt dagelijks ‘topsport’ bedreven in het behandelen van

Het

parodontitis.

praktisch

beoefenen

van

komen

deze ‘topsport’ door de mond-

op advies en verwijzing van de

hygiënist is slechts één kant

Om de hoogste kwaliteit van

tandarts naar onze praktijk, de

van het verhaal, de andere kant

mondzorg te blijven bieden neemt

parodontoloog stelt het behan-

is: coaching, daar komt de ware

de mondhygiënist van de KvPA

delplan op, de mondhygiënist

kunst van de mondhygiënist in

permanent deel aan externe bij-

overlegt interdisciplinair en her-

naar voren, in de motiverende

en nascholingsactiviteiten. Bin-

kent de signalen die duiden op

gespreksvoering, duidelijke uit-

nen de praktijk worden door onze

een beginnende of vergevorderde

leg over het ziektebeeld, begrip

specialisten regelmatig Compact

ontsteking feilloos en voert de

tonen voor gewoontes, angsten

Clinics gehouden. Hiermee is de

afgesproken behandeling uit. De

en

hebben,

praktijk ook een ontmoetings-

verslaglegging van de behande-

keer op keer de voortgang eva-

plek voor collega’s. Wij hebben

ling en het resultaat wordt na af-

lueren, bespreken, de (meetbare)

een langdurige werkrelatie bij de

loop door de parodontoloog aan

tussentijdse doelen bijsturen en

KvPA opgebouwd, deze continu-

de verwijzer gerapporteerd. De

de patiënt geregeld complimen-

ïteit biedt niet alleen voordelen

rol, taak en verantwoordelijkheid

teren. We zijn trots op de betrok-

op het gebied van diagnostiek en

is

vereist

kenheid van de patiënten omdat

behandeling, maar draagt ook bij

empathisch

zij de impact van parodontitis en

aan het opbouwen van een ver-

vermogen en is technisch van

het effect van het therapietrouw

trouwensrelatie met de patiënt.

aard. Het klinisch handelen is

zijn op het behoud van hun den-

De KvPA bestaat dit jaar 40 jaar,

afhankelijk van evidence-based

titie begrijpen. Hier ontstaat de

we verheugen ons om dit samen

richtlijnen en protocollen, het

ruimte voor gedragsverandering

te vieren.

strikt opvolgen van deze proto-

en het verbeteren van de algehele

collen verhoogt betere klinische

gezondheid. Ze komen afspraken

uitkomsten, patiëntveiligheid en

na, nemen adviezen ter harte en

een efficiënte praktijkvoering en

melden zich bij veranderingen of

scherp

Patiënten

afgebakend,

deskundigheid

en

valkuilen,

geduld

21

IMPLANTOLOGIE

Tandheelkundige implantologie door de jaren heen Tandheelkundige implantologie is inmiddels een volwaardig onderdeel van de dagelijkse praktijk van veel tandartsen. Waar het ooit begon met functionele oplossingen, is het vakgebied uitgegroeid tot een multidisciplinair domein waarin esthetiek, wetenschap en techniek samenkomen. Onderstaand artikel beschrijft de ontwikkeling van de implantologie vanuit persoonlijk en historisch perspectief.

Voor de tandarts van tegenwoordig is implantologie niet meer weg te denken uit de dagelijkse praktijk.

Collega’s met affiniteit voor chirurgie kunnen zich

De ontdekking van osseointegratie

tegenwoordig bekwamen in tandheelkundige im-

Ruim vijftig jaar geleden is het begrip osseointegra-

plantologie en, in situaties die bij hen passen, im-

tie geïntroduceerd door Per Ingmar Brånemark. Hij

plantaten plaatsen. Er zijn gedifferentieerde tand-

was een Zweedse arts die onderzoek deed naar bot-

artsen die implantologie op een grote en uitgebreide

fysiologie. Door middel van het plaatsen van holle

schaal beoefenen en lastige indicaties aankunnen. Er

titanium buisjes in het femur van konijnen deed hij

is een goede en geaccrediteerde opleiding op ACTA,

onderzoek naar de microcirculatie in het beenmerg

en er zijn ook MKA-chirurgen met affiniteit voor im-

en de genezing van botweefsel (afbeelding 1).

plantologie. Je ziet dat een meerderheid van de tandartsen hun grenzen goed kent en deze patiënten zelf

Omdat deze holle titanium buisjes werden gemaakt

behandelt of tijdig doorverwijst.

door een instrumentmaker en duur waren, besloot Brånemark deze na opoffering van de konijnen te hergebruiken. Zoals vaker bij onderzoek gebeurde,

Strategisch geplaatste implantaten

jes geïntegreerd waren in het bot. Hierna richtte zijn

Implantaten op strategische posities kunnen een uit-

osseointegratie werd genoemd. Men wist al langer

gebreid behandelplan enorm vereenvoudigen. Waar

dat titanium inert reageert in het lichaam. In de ja-

in de jaren zeventig nog veel gave gebitselementen

ren zestig werd het omhulsel van pacemakers, dat in

werden opgeofferd voor een “hoefijzer-constructie”,

eerste instantie van epoxiehars werd gemaakt, ver-

is het nu mogelijk om door het plaatsen van implan-

vangen door titanium.

taten constructies te segmenteren en onnodige opoffering van tandweefsel tegen te gaan.

22

was de toevalsbevinding dat de holle titanium buisonderzoek zich vooral op deze verbinding, die later

1

2

3

4

5

6

7

8

9

De eerste pioniers ding 4). Esthetiek speelde in die tijd eigenlijk geen In die begintijd waren er drie vooraanstaande onder-

rol. Het ging voornamelijk over het functioneel ma-

zoekers die zich bezighielden met tandheelkundige

ken van het gebit bij mensen waarbij, door verlies

implantologie: Schröder in Zwitserland, Linkow in

van elementen en steunweefsel, geen mogelijkheid

de VS en Brånemark in Zweden. Er was met name

meer was om een behoorlijke prothese te maken.

strijd tussen Linkow en Brånemark. Linkow beweer-

De eerste implantaten hadden een glad (machined)

de eerder te zijn geweest met het ontwerp van een

oppervlak en werden in twee fasen geplaatst. Bij

cilindrisch titanium implantaat. Hij had dat concept

het Brånemark-protocol werd het implantaat in het

echter al snel verlaten en ontwikkelde de zogenaam-

kaakbot geplaatst, waarbij de gingiva altijd werd ge-

de “blad”-implantaten.

sloten. Na zes maanden werd het implantaat opge-

Om deze te kunnen toepassen moest je eerst een

zocht, waarbij er direct een steriel abutment op werd

cursus volgen in Amerika, waarna je per kilo de

geplaatst. De hoogte van het abutment werd afge-

blad-implantaten kon kopen. Deze werden met een

stemd op de hoogte van de gingiva ter plaatse. Ver-

schep uit een bak gehaald en in Nederland kon je

volgens werd de suprastructuur op abutmentniveau

ze zelf steriliseren. Overigens had Linkow zelf twee

afgedrukt.

advocaten in dienst om alle lawsuits te settelen. In Nederland werden deze implantaten vooral geplaatst in Utrecht (afbeelding 2).

In Amsterdam werden vooral de Brånemark-implantaten geplaatst. Ook hier moest op voorhand een

Oppervlaktebehandelingen en snellere integratie

cursus worden gevolgd in Zweden; anders mocht je

Om de integratietijd te verkorten werden er rond de

de implantaten niet kopen (afbeelding 3).

late jaren tachtig implantaten op de markt gebracht waarbij, door middel van zandstralen of etsen of een

De eerste toepassingen

combinatie van beide, een oppervlaktevergroting werd bereikt. Ook werden er coatings aangebracht van hydroxylapatiet en werd er aan de VU een “voor-

In eerste instantie werden de implantaten gebruikt

bespannen” keramisch implantaat ontwikkeld. Door

als ondersteuning voor overkappingsprothesen of

deze oppervlaktevergroting integreerden de implan-

voor de zogenaamde vaste Brånemarkbrug (afbeel-

taten sneller (afbeelding 5).

Implantaten door de jaren heen

23

10

11

12

13

14

15

16

17

18

Esthetiek en botopbouw Er werd meer bekend over de gedragingen van het

Nieuwe technieken, nieuwe risico’s

bot rond de “microgap” en daarmee kwam er meer

Vernieuwing is vaak een verbetering, maar niet in

begrip over hoe een implantaat goed te plaatsen in

alle gevallen. Door de groffere oppervlaktestructuur

de esthetische zone. In het midden van de jaren ne-

van implantaten kunnen bacteriën zich makkelijker

gentig kwam daar de kennis bij hoe, op een verant-

nestelen, met uitstoot van toxines tot gevolg. Dunne

woorde manier en met behulp van guided-bone-re-

wanden van implantaten kunnen ervoor zorgen dat

generation, een implantaat in de esthetische zone te

er vrije titaniumionen in de omgeving vrijkomen. De

plaatsen (afbeelding 6-10).

connectie van het implantaat met de suprastructuur kan bepalend zijn voor snel botverlies langs de rand

Van vooral functionaliteit verschoof de indicatie naar

van het implantaat.

esthetiek. De zachteweefselchirurgie en vaak voorbehandeling van zachte weefsels voor implantologie

Afhankelijk van het microbioom, de erfelijke belas-

kreeg veel meer aandacht (afbeelding 11-14).

ting van de gastheer, de mondhygiëne en lifestylefactoren kunnen er allerlei problemen ontstaan rond

Digitale planning en directe plaatsing In het huidige tijdperk zijn we vooral bezig met top-

de implantaten, met ontsteking van de omringende weefsels tot gevolg. Hoewel we steeds meer grip krijgen op deze situaties, is behandeling hiervan een grote uitdaging en zeker nog niet eenduidig (afbeelding 16-18).

down planning, waarbij wij het eindresultaat simuleren en de bijbehorende behandeling met CAD/ CAM-technieken voorbereiden. De implantaten wor-

Reflectie en vooruitblik

den “dwingend” geplaatst door een tevoren gemaakte mal, waarbij het soms al mogelijk is meteen een

Ondanks het bovenstaande heeft tandheelkundige

tijdelijke of zelfs “definitieve” voorziening te plaat-

implantologie zich nu uitgekristalliseerd tot een on-

sen (afbeelding 15).

derdeel van de tandheelkunde dat niet meer weg te

Implantaten door de jaren heen

25

40 jaar klinische ervaring

denken is uit de hedendaagse praktijk. In de beginjaren zijn er veel mensen behandeld via “trial and error”. In de tegenwoordige tijd zien we degelijk on-

De Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA)

derzoek, waarbij er duidelijke richtlijnen zijn vorm-

bestaat nu veertig jaar en in deze veertig jaar zijn

gegeven om wetenschappelijk verantwoord implan-

bovenstaande aspecten allemaal aan de orde geko-

taten te plaatsen in een diversiteit van indicaties.

men. Ook door de affiniteit en het parttime mede-

Een keerzijde is dat er momenteel een trend waar-

werkerschap van de maten met de verschillende uni-

neembaar is waarbij veel nog te restaureren en te

versiteiten heeft dit geleid tot een solide basis met

redden elementen vaak worden opgeofferd voor een

betrekking tot de implantologie en andere discipli-

implantaatgedragen constructie. Een implantaat met

nes binnen onze kliniek. Wij hebben vele patiënten,

kroon heeft een life cycle; wij nemen nu aan dat deze

op verwijzing van onze collega’s, uitstekend kun-

ongeveer twintig jaar is. We moeten ons dus blijven

nen helpen.

afvragen of we bij jonge mensen al naar implantaten moeten grijpen. Het zo lang mogelijk behouden van het eigen gebitselement - natuurlijk goed behandeld en ontstekingsvrij - blijft nog altijd het implantaat van eerste keus.

De auteur Johan Cossé is in 1988 afgestudeerd aan de VU. Na zijn diensttijd als tandarts heeft hij een aantal jaar een groepspraktijk in Hoofddorp gehad en werkte hij als medewerker in deeltijd bij de afdeling implantologie op ACTA. Vanaf 2000 trad hij toe tot de maatschap van de KvPA waar hij nog steeds met veel plezier werkt. Inmiddels is hij opleider en mede-programma directeur, verantwoordelijk voor de Ohs opleiding Implantologie en Prothetische tandheelkunde.

Lactona Dentista 185 x 134 mm_wk37_020925.pdf

C

M

Y

CM

MY

CY

CMY

K

1

02/09/2025

09:24

advertentie

ENDO-PARO

Wisselwerking tussen endodontium en parodontium Endodontische en parodontale infecties kunnen moeilijk van elkaar te onderscheiden zijn en hebben vaak gemeenschappelijke klinische kenmerken, waardoor het lastig kan zijn een juiste diagnose te stellen. Het doel van dit artikel is om te laten zien hoe een endodontische infectie parodontale afbraak kan veroorzaken, en hoe eliminatie van de endodontische infectie resulteert in herstel van het parodontium.

Het endodontium en parodontium staan met elkaar

apicalis. Omgekeerd kunnen bacteriën bij gevorder-

in contact, zowel fysiologisch via de anatomie, als

de parodontitis zich via het foramen apicale van het

niet-fysiologisch, door pathologische processen.

parodontium naar de pulpa verplaatsen, waardoor infectie van de pulpa en uiteindelijk pulpanecrose kan

Anatomische communicatiepaden

ontstaan.

Behalve via het foramen apicale kunnen accessorische kanalen die zich op elk niveau van het wortelkanaal bevinden ook een communicatie tussen

Het foramen apicale is de belangrijkste verbindings-

endodontium en parodontium mogelijk maken, denk

route tussen de pulpa en het parodontale weefsel,

aan het voorkomen van laterale of interradiculaire

voornamelijk vanwege de grootte ten opzichte van de

radiolucenties.

andere anatomische paden. Onder bepaalde omstan-

Tot slot kunnen dentinetubuli een potentiële verbin-

digheden kunnen bacteriën en hun bijproducten zich

ding vormen tussen pulpa en parodontale weefsels.

via het foramen apicale van een geïnfecteerd wortel-

Deze tubuli worden onder normale omstandighe-

kanaal naar de periapicale weefsels verplaatsen, wat

den extern beschermd door glazuur in het corona-

kan resulteren in een periapicale laesie: parodontitis

le deel en door cement in het radiculaire deel van

28

een element. Eén van de functies van cement is het

teerd raakt, kunnen micro-organismen en bacteri-

voorkomen van de verbinding tussen het wortelka-

ële bijproducten via het foramen apicale, laterale en

naalsysteem en het parodontium via de verder open

accessorische kanalen of dentinetubuli met een on-

dentinetubuli. De cementlaag kan echter onder-

derbroken cementlaag hun weg vinden naar de paro-

broken zijn, hetzij door ontwikkelingsstoornissen,

dontale weefsels. Dit resulteert in een ontstekings-

hetzij doordat deze beschadigd raakt of verwijderd

reactie in het parodontale weefsel grenzend aan de

wordt tijdens tandheelkundige ingrepen zoals sca-

open verbinding, wat kan leiden tot lokaal aanhech-

ling en rootplaning. De cementlaag kan ook worden

tingsverlies en weefselschade dicht bij het gebied van

beschadigd door tandletsel of parafuncties, zoals

de communicatie.

bruxisme.

Ook komt het voor dat een periapicale of laterale laesie langs het worteloppervlak naar coronaal drai-

Niet-anatomische communicatiepaden

neert. Dit resulteert in een smal en diep defect, dat met een pocketsonde kan worden gesondeerd. Andere diagnostische kenmerken zijn het ontbreken van pulpasensibiliteit (restvitaliteit in één van de kana-

Niet-anatomische communicatiepaden tussen de

len kan voor verwarring zorgen), het solitair vóórko-

pulpa en parodontale weefsels kunnen ook voor-

men van een parodontaal defect en de korte patho-

komen. Deze kunnen een pathologische of iatroge-

genese van de ‘pocket’.

ne oorzaak hebben. Voorbeelden van pathologische

Differentieel diagnostisch moet er rekening mee

oorzaken zijn een perforatie, ontstekingsresorptie

worden gehouden dat een smalle pocket die lijkt op

(zowel intern als extern) of scheuren en fracturen in

de fistelgang, kan worden veroorzaakt door (1) een

de wortel. Iatrogene oorzaken zijn onder andere per-

glazuurspoor of een glazuurparel, (2) een ontwikke-

foratie van de wortel of de pulpabodem in de furcatie

lings- of wortelgroeve en (3) een verticale crack of

tijdens endodontische of restauratieve tandheelkun-

wortelfractuur.

dige ingrepen. Dit zal ook leiden tot een directe ver-

De therapie van de endo-paro laesie is een wortel-

binding tussen het wortelkanaalsysteem, de inhoud

kanaalbehandeling. Net als bij fistels, uitgaande van

ervan en het parodontium.

een periapicale laesie, leidt eliminatie van de oorzaak tot een snelle sluiting van de fistelgang, vaak binnen

Diagnostiek en behandeling

een paar weken. Soms, vooral bij een furcatiefistel, kan het langer duren, in uitzonderingsgevallen zelfs enkele maanden. Bewerking van de fistelgang met

In het verleden werd een onderscheid gemaakt tus-

instrumenten is gecontra-indiceerd, omdat daardoor

sen vijf of zelfs zes verschillende types parodontale/

de nog aanwezige vitale aanhechtingsvezels op het

endodontische laesies. Tegenwoordig gebruiken de

worteloppervlak worden beschadigd, en dat gaat ten

meeste auteurs drie verschillende manifestaties van

koste van genezing.

deze zogenaamde paro-endo laesies: 1. de primair endodontische laesie 2. de primair parodontale laesie

Casus

3. de gecombineerde endodontische-parodontale laesie

Een 47-jarige collega presenteert zich in onze ver-

Deze onderverdeling werkt in de praktijk heel goed.

wijspraktijk voor endodontie. Hij heeft enige tijd ge-

In dit artikel zullen de primair parodontale laesie en

leden zijn kroon op de 11 laten vervangen (afbeel-

de gecombineerde endo-paro laesie buiten beschou-

ding 1). Omdat er geen klinische en röntgenologische

wing blijven.

aanwijzingen waren voor een periapicale laesie of een insufficiënte wortelkanaalbehandeling van de 11,

Het effect van een endodontische infectie op het parodontale weefsel Wanneer de pulpa begint te degenereren en geïnfec-

Wisselwerking endodontium en parodontium

werd besloten de endo, die dateerde van meer dan 30 jaar geleden, niet te reviseren (afbeelding 2).

Tijdens een routinematige gebitsreiniging constateert zijn mondhygiënist een pocket van 7 mm aan de mesiopalatinale zijde van 11 (afbeelding 3). De nieuwe kroon wordt tijdelijk gecementeerd, en omdat

29

1

2

3

4

5

6

7

1: Klinische foto van bovenfront 2: Röntgenfoto van 11 met zilver-

zilverstift sectie 6: Zilverstift sectie verwijderd

stift sectie 3: Pocket palatinaal 11 4: Horizontale doorsnede CBCT met 8

5: Hedström vijl is ingebracht naast

radiolucentie mesiopalatinaal

7: Kanaal geprepareerd en gevuld met calciumhydroxide 8: Twee glasvezelstiften vullen de ruimte op coronaal van de ka-

van de 11

naalvulling

de patiënt zich zorgen maakt over deze toevalsbe-

zilverstift. Zilverstiften zijn rond in doorsnede, het-

vinding, wil hij de 11 laten beoordelen door een en-

geen meestal niet overeenkomt met de vorm van

dodontoloog.

een wortelkanaal. Er is dan ook een flinke hoeveel-

Er wordt een CBCT gemaakt die een laesie aan de

heid wortelkanaalcement nodig om de overgebleven

mesiopalatinale zijde van 11 laat zien (afbeelding 4).

ruimte op te vullen. Wortelkanaalcementen kunnen

Aangezien dit zou kunnen duiden op een crack of

oplossen na verloop van tijd, en hierdoor kan mi-

fractuur, wordt besloten om het element te openen

crolekkage ontstaan waardoor elementen gevuld met

en te inspecteren.

zilverstiften regelmatig herbehandeld moeten wor-

Na het verwijderen van de opbouw blijken er geen

den.

tekenen te zijn die op een crack of fractuur duiden,

Voor het verwijderen van zilverstiften zijn verschil-

en dus gaan we verder met het verwijderen van de

lende technieken beschikbaar, en de behandelpro-

30

10

9

12

11

cedure kan variëren van heel simpel tot zeer lastig.

apicale constrictie worden geperst.

Allereerst moet de zilverstiftsectie blootgelegd en

Na de instrumentatie besluiten we om het kanaal ge-

zichtbaar gemaakt worden. Met een geschikt op-

durende enige tijd te vullen met calciumhydroxide,

losmiddel zoals chloroform wordt in combinatie

om zo te controleren wat het effect is van de desin-

met handvijlen en/of ultrasone vijlen de cementlaag

fectie op de bestaande pocket (afbeelding 7). Aan-

rondom de zilverstift gedesintegreerd, waardoor de

gezien de kroon onvoldoende retentie heeft na het

zilverstift na verloop van tijd losser in het kanaal

verwijderen van de opbouw, wordt er een nieuwe

zit. Tot slot moet de losgemaakte zilverstift worden

composietopbouw gemaakt met de bestaande kroon

verwijderd. We gebruiken hiervoor bij voorkeur een

als mal. Hierbij wordt een dun laagje vaseline aan

Hedström vijl en een naaldvoerder.

de binnenkant van de kroon als separatiemiddel ge-

Nadat het omgevende cement zoveel mogelijk is ver-

bruikt. Vervolgens wordt de kroon gevuld met een

wijderd, wordt geprobeerd om naast de zilverstift

chemisch of duaal uithardend composiet en op het

een plek te vinden waar met dunne handvijlen zo

element geplaatst, waarbij de occlusie wordt gecon-

ver mogelijk naar apicaal kan worden geprepareerd.

troleerd, en na het uitharden van de composiet weer

Het gebruik van een operatiemicroscoop is hierbij

verwijderd. De overmaat van composiet onder de

onmisbaar. De ontstane ruimte tussen zilverstift en

outline wordt met ultrasone vibratie verwijderd. Na

kanaalwand kan dan gepenetreerd worden met een

het aanbrengen van calciumhydroxide en Cavit wordt

Hedström vijl (afbeelding 5). Het doel is om de Hed-

de kroon vastgezet met een tijdelijk cement.

ström vijl met een aantal voorzichtige schroefbewegingen met de klok mee in de zachte zilverlegering

Zes weken later komt de patiënt terug voor evaluatie.

te laten grijpen.

Hij heeft de indruk dat de conditie van zijn tandvlees

Als de Hedström vijl goed vastzit in het zilver, wordt

aanzienlijk is verbeterd, de centrale papil is steviger

met een naaldvoerder die net onder het handvat

geworden, en er is minder bloeding. De pocketdiepte

wordt geklemd de zilverstift uit het kanaal geheveld

is met 2 mm afgenomen. We besluiten om de wortel-

(afbeelding 6). Een buurelement fungeert hierbij als

kanaalvulling aan te brengen, waarna de bestaande

steunpunt. Er dient tijdens de hele procedure veel-

ruimte boven de kanaalvulling wordt opgevuld met

vuldig te worden geïrrigeerd met natriumhypochlo-

twee glasvezelstiften (afbeelding 8-10) en een com-

riet, om te voorkomen dat er tijdens het instrumen-

posietopbouw. Daarna wordt de kroon definitief ge-

teren corrosieproducten van de zilverstift door de

cementeerd (afbeelding 11-12).

9: Röntgenfoto met kanaalvulling en twee glasvezelstiften

10: Composietopbouw gevormd onder bestaande kroon

11: Eindfoto 11 12: Klinische foto na cementeren kroon

Wisselwerking endodontium en parodontium

31

Inhoud: 1x Instrumentenlaken 67x70cm 1x Boorhoes met invoer 7x170cm 1x Zuigset 2,1M 1x Afdeklaken 75x100cm 1x Splitlaken 75x90cm 2x OK jas, maat L 3x Muts Bouffant 2x Mondmasker

Infuusbestek voor verschillende motoren HY-110001

infuusbestek voor alle type motoren

Basic Implanetic Set Disposable 44001630

Wilt u wel een custom made set?

Neem dan contact op met onze vertegenwoordigers.

€16.95 per stuk

implanetic.com/product/ basic-implanetic-set/

Sodium Chloride 0,9% HY-80111 / HY-80109

250ml en 500ml (steriel water) Niet voor intraveneus gebruik.

€48,00 per 10 stuks

v.a. €2,70 per stuk

Nitril handschoenen

Hemostatische gelatinespons

v.a.

PPS

Blauw, roze en zwart

€3,95

CS-310

10x10x10mm (steriel) van CuraSpon

per doos van 100 stuks

€29,99 per 50 stuks

Mondmasker type IIR

BlueM Oxygen fluid

401102

OFI250

Chirurgisch, IIR, blauw, elastiek

250ml

€3,50 per 50 stuks

€7,49 per stuk

+31 (0) 30 2077024 | info@implanetic.com | implanetic.com

Neutraal mondwater voor wondgenezing

VOOR DENTALE CHI R URGI E , I M P LAN TOLOG I E EN GEAVANCEER DE TANDHEELKUND E

14

15

16

17

13

13: Röntgenfoto van 11 na 3 jaar 14: Pocket tot 4 mm gereduceerd na 3 jaar 15: Horizontale doorsnede CBCT laat bot ingroei zien 16: Sagittale doorsnede CBCT 17: Follow-up na 14 jaar

Bij de controle na 3 jaar (afbeelding 13) is de pocketdiepte verder afgenomen tot 4 mm (afbeelding 14),

De auteur

de gingiva is stevig en er is geen bloeding na sonderen. De CBCT laat duidelijk ingroei van het bot zien

Marga Ree studeerde in 1979 af als tand-

(afbeelding 15 en 16). De laatste röntgenfoto dateert

arts aan de Universiteit van Amsterdam en

van 14 jaar na de behandeling (afbeelding 17), er zijn

behaalde in 2001 haar MSc titel in de endo-

geen klachten en de parodontale conditie is stabiel.

dontologie. Ze is een veelgevraagd spreker op congressen in binnen- en buitenland, en heeft meer dan 300 lezingen en handson cursussen gegeven in zeker 30 landen.

Marga

auteur

van

is een

groot aantal artikelen in nationale en

internationa-

le tijdschriften, en heeft een bijdrage geleverd aan diverse boeken over restauratieve tandheelkunde en endodontie. Van 1980 tot en met 2020 heeft zij een eigen praktijk gevoerd in Purmerend, waarvan de laatste 20 jaar een verwijspraktijk voor endodontie. Zij werkt inmiddels meer dan vier jaar als endodontoloog bij de Kliniek voor Parodontologie Amsterdam.

Wisselwerking endodontium en parodontium

33

Excent Select Scherp geprijsde tandtechniek

Select

• Constante, voorspelbare kwaliteit • Groot assortiment • Aantrekkelijke prijzen

Frame prothese €

389

“Met Select frames weet ik zeker dat de pasvorm meteen klopt.”

Eric Jan Reijnen - Tandarts

Wil je meer weten over de Excent Selectlijn?

Ga naar de website en neem contact op met uw lokale vestigingsmanager of Excent contactpersoon.

COLUMN LAURA

Van het ziekenhuis naar de tandartsstoel

Laura Doorenbosch, assistent bij de Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA)

Na vijf jaar werken als verpleeg-

Wat mij direct opviel was de

Het werktempo en de structuur

kundige in de wijkzorg en het

open sfeer binnen de praktijk. In

binnen de praktijk passen won-

ziekenhuis dacht ik: is dit het

het ziekenhuis is hiërarchie dui-

derwel bij mijn karakter. Geen

nou? Begrijp me niet verkeerd,

delijk aanwezig. Hier kon ik ge-

nachtdiensten meer, geen plot-

ik had het hart op de juiste plek,

woon de kamer binnenlopen om

selinge spoedsituaties zoals in

hield van het contact met pa-

iets te vragen. Geen schroom,

het ziekenhuis. Maar wel afwis-

tiënten, van het zorgen en van

geen drempels. We doen het echt

seling, specialisaties en samen-

het begeleiden tijdens moeilij-

samen. Ieder met zijn eigen rol,

werking. Juist doordat ik uit een

ke momenten. Maar ik had be-

maar met één gezamenlijk doel:

totaal andere hoek kom, heb ik

hoefte aan iets nieuws. Nieuwe

de beste zorg voor de patiënt.

geleerd hoe waardevol het is om

prikkels. Meer regelmaat. Meer

Wat mij aanspreekt aan tand-

uit je comfortzone te stappen.

structuur.

heelkunde is dat het gebit (vaak

Soms heb je dat zetje nodig om

En zo belandde ik, totaal onver-

onderschat)

te groeien.

wacht, bij de tandarts. Ervaring?

belangrijk orgaan is. Niet al-

Ik ben nu een jaar verder. Dank-

Geen. Leergierig? Zeker. Ik sol-

leen voor de fysieke gezondheid,

zij mijn inzet én het geduld en

liciteerde bij de KvPA voor een

maar ook voor zelfvertrouwen

vertrouwen van mijn collega’s

functie als tandartsassistent. Zij

en kwaliteit van leven. Het vak

voel ik mij inmiddels een vol-

zagen iets in mijn motivatie en

is technisch én menselijk. Je

waardige assistent. Ik heb mij

drive, en durfden het avontuur

volgt het behandelproces van

vooral gefocust op de prothetiek

met mij aan. Ik werd de leek aan

begin tot eind: van implantaat

en mag mij nu ook verdiepen in

de stoel, die het vak al doende

tot kroon. Je bent betrokken,

de wereld van de parodontologie.

mocht leren. Niet zonder vallen

niet alleen uitvoerend.

De veelzijdigheid binnen de KvPA

en opstaan.

En dat is waar mijn ervaring als

biedt telkens weer nieuwe kan-

Mijn eerste keer assisteren ver-

verpleegkundige juist van pas

sen om te leren. Ik ben dankbaar

geet ik nooit. Ik mocht de afzui-

komt. Het hart voor de zorg,

voor deze kans. Voor het ver-

ger vasthouden. Simpel, toch?

het aanvoelen van de patiënt,

trouwen dat ik kreeg terwijl ik

Tot je je afvraagt: Hoe hou ik dit

een luisterend oor bieden of een

nog niets wist. Voor het team-

eigenlijk vast? Waar moet ik deze

hand op de schouder bij de ver-

gevoel. Het werk dat voldoening

plaatsen? Ho, dat was de wang.

doving, het blijft belangrijk, ook

geeft. Ik hoop dat mijn verhaal

Wat zo vanzelfsprekend lijkt, is

hier. De manier waarop je pati-

anderen inspireert. Want soms

dat ineens totaal niet meer. Ge-

ënten begeleidt is anders dan in

ligt jouw volgende stap niet op

lukkig was er ruimte voor uitleg,

het ziekenhuis, maar minstens

het pad dat je al bewandelt, maar

geduld en vooral veel oefenen.

zo waardevol.

daarbuiten.

een

ongelooflijk

35

INTERVIEW

Guido Rhemrev en Paul de Kok

De kunst van het interdisciplinair werken Als je de Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA) binnenstapt, merk je het meteen: hier werken specialisten niet náást elkaar, maar mét elkaar. Voor deze jubileumspecial spraken we met Guido Rhemrev en Paul de Kok, twee van de vier partners van de KvPA. Ze vertellen hoe interdisciplinair werken hier dagelijks vorm krijgt: van korte afstemmomenten tot diepgaande casusbesprekingen. En vooral hoe je samen verder komt dan alleen.

Dit jaar bestaat de KvPA 40 jaar.

Wat betekent dat voor jullie?

patiënten en relaties die al tientallen jaren betrokken

Guido: “Ik ben natuurlijk niet vanaf het begin be-

nis. Een werkplek die zo lang bestaat, geeft ook een

trokken geweest, maar wél in al die jaren positief

bijzonder familiegevoel. Met sommige collega’s werk

beïnvloed door de oprichters, zoals Frank Abbas en

ik inmiddels al meer dan 17 jaar samen. Oud-col-

Edwin Winkel. Allemaal grote inspiratoren die mij

lega’s van wie ik veel heb geleerd, zie en spreek ik

geholpen hebben in mijn ontwikkeling binnen de

nog regelmatig, zoals mijn leermeester Peter Keizer

parodontologie. Dat is ook het mooie van zo’n rij-

of oprichter Edwin Winkel.”

zijn bij de kliniek. Dat besef, dat je samen iets waardevols in stand houdt, geeft mijn werk extra beteke-

dende trein waar je op stapt: er zitten mensen in die heel actief bezig zijn in het vak, en die zetten je aan om dat zelf ook te gaan doen.

Daarnaast heb ik de intensivering van de kliniek meegemaakt. Toen ik startte, zaten we nog op De

Wat is interdisciplinair werken bij de KvPA?

Boelelaan met enkele disciplines. Nu zijn we uitge-

Guido: “We werken heel intensief samen. Tussen de

groeid tot een enorme multidisciplinaire kliniek.”

patiënten door komen we elkaar tegen in het gezamenlijke kantoor. Dat maakt het vak leuk: je be-

Paul: “Mogen werken in een kliniek met zo’n historie

spreekt je eigen patiënten, maar wordt ook betrok-

is een groot goed! Elke week ontmoet ik collega’s,

ken bij de casussen van collega’s.” Paul: “Precies,

36

Paul de Kok (l) en Guido Rhemrev (r)

40 jaar

Lustrumcongres

VISIE

blik op de toekomst respect voor het verleden

14

11

‘25

Ontvangst vanaf 13.00 uur

Westergasfabriek, Amsterdam

Een greep uit het programma:

Scan voor het volledige programma en om je aan te melden.

Wees snel want vol= vol!

Prof. dr. Erwin Berkhout: Van Historie naar Horizon: Innovatie en AI in de Tandheelkundige Röntgendiagnostiek Marga Ree MSc: Blik op de toekomst na 45 jaar endo: wat is de sleutel tot succes?

Dr. Wiebe Derksen: De zin en onzin van Guided Surgery

www.aanmelder.nl/kvpa

het is juist de fysieke samenwerking die het verschil

Paul: “We maken natuurlijk wel gebruik van digita-

maakt. Doordat we elkaar de hele dag zien, voelt sa-

le tools om te overleggen met externe verwijzers en

menwerken aan complexe casuïstiek als heel van-

tandtechnici. Denk aan het delen van foto’s, video’s

zelfsprekend.”

en digital smile design via platforms als Smilecloud,

Guido: “Dat is iets wat digitale tools, hoe handig ze

Siilo en Dropbox. Dat maakt de samenwerking buiten

ook zijn, toch minder goed kunnen vervangen. Er

de kliniek makkelijker en efficiënter.”

zijn tegenwoordig allerlei manieren om te overleggen, bijvoorbeeld via groepsapps waarin je patiëntcasussen bespreekt. Dat werkt prima als je niet op dezelfde locatie zit. Maar in zulke apps geef je vooral advies vanuit je eigen vakgebied, en er is weinig

Wat merkt de patiënt van het interdisciplinair werken?

ruimte voor échte discussie. Bovendien moet je alles

Guido: “In onze praktijk zijn alle specialisten zicht-

zo formuleren dat het goed overkomt bij de ander.

baar aanwezig. Patiënten die naar ons worden ver-

Dat maakt het overleg stroever en afstandelijker.

wezen, zijn hier ook van op de hoogte. Ze geven vaak terug dat de setting hier bijna aanvoelt als een

Bij ons zitten alle disciplines onder één dak. Je loopt

ziekenhuis. We hebben ook een ander doel dan een

makkelijk bij elkaar binnen, bespreekt iets direct,

algemene praktijk, waar mensen vaak komen voor

en kunt gaandeweg je mening bijstellen. En dat is

controle en preventie, terwijl bij ons vrijwel alle pa-

voor mij echt het verschil tussen interdisciplinair en

tiënten forse tandheelkundige problemen hebben.

multidisciplinair werken: niet samenwerken vanaf

Patiënten vinden het wel een geruststellend idee dat

aparte eilandjes, maar echt samen nadenken aan één

we tijdens een behandeling snel een oplossing met

tafel.”

een andere specialist kunnen bedenken. We halen

De kunst van het interdisciplinair werken

39

INTERVIEW

dan ook regelmatig een collega met een andere differentie er tijdens het consult of de behandeling bij, om mee te kijken, mee te denken, of even te helpen als we er zelf niet uitkomen. Tegelijkertijd is het niet zo dat een patiënt automatisch iedereen leert kennen in de praktijk. We staan hier bij wijze van spreken

“Je werkt niet samen vanaf aparte eilandjes, maar denkt echt samen na aan één tafel.” niet naast elkaar als in een koksschool, waarbij de een het voorgerecht doet en de ander het hoofdgerecht. Het gaat niet om verdelen, maar om elkaar aanvullen.”

Paul: “Er zijn veel goede, gedifferentieerde tandartsen in Nederland, maar er zijn maar weinig plekken waar zóveel specialisten samen in één praktijk werken. Dat maakt complexe tandheelkunde een stuk beter haalbaar. De patiënt merkt dat in de logistiek, de korte lijntjes en de rust die dat in het proces brengt.”

Hoe delen jullie nieuwe kennis tussen de verschillende disciplines?

Guido: “Daarvoor hebben we onder andere onze Compact Clinics opgezet. In korte sessies geven we presentaties over een specifiek vakgebied. Ze zijn voornamelijk bedoeld voor externe specialisten, maar we moedigen ook onze eigen medewerkers, zoals mondhygiënisten, aan om deel te nemen. Zo blijven ze op de hoogte van innovaties, weten ze of ze nog de juiste protocollen volgen en welke resultaten ze moeten nastreven. Het is een goed middel om allemaal op hetzelfde niveau te blijven werken.

Daarnaast laten we elkaar regelmatig onze behandelresultaten zien. We documenteren onze patiënten zoveel mogelijk: voor, tijdens en na de behandeling.

Aan de hand van die documentatie kunnen we casussen makkelijk aan elkaar presenteren, vaak op een informele manier. Dat creëert onderling vertrouwen.

Je ziet wie waar goed in is, wie welke resultaten behaalt en wat je bij een collega kunt neerleggen. Voor mij is het vastleggen en delen van casussen essentieel om interdisciplinair werken mogelijk te maken.”

40

Paul: “Ten slotte plannen we regelmatig dagdelen

te onderbouwen. De uiteindelijke keuze ligt natuur-

in om samen behandelplannen op te stellen voor de

lijk altijd bij de behandelaar, want AI kan wel kennis

meest uitgebreide patiëntcasussen. Die bespreken we

delen, maar niet de kunde inschatten. Daar zit nog

dan met elkaar en soms ook met externen. Dat werpt

ruimte voor ontwikkeling. Onlangs had ik een pati-

elke keer weer nieuw licht op de zaak, en zo delen we

ënt met afwijkingen aan het mondslijmvlies. Ik ver-

meteen de nieuwste inzichten uit onze vakgebieden.”

moedde een verband met sarcoïdose, maar wist het niet zeker. ChatGPT bevestigde dat verband en gaf

Welke vaardigheden zijn nodig om goed interdisciplinair te kunnen werken?

meteen aanvullende inzichten die ik kon doorspelen aan de verwijzer.”

Paul: “Een andere ontwikkeling die het interdisciplinair werken versterkt, is digitale beeldvorming.

Beelden zeggen meer dan duizend woorden, en dat

Guido: “De belangrijkste vaardigheid in een interdis-

geldt helemaal voor 3D-beelden. Door intra-orale

ciplinair team is communicatie. Zelfs als je ervaren

scans, CBCT-scans en virtuele wax-ups met elkaar

bent en veel hebt gezien, is er altijd wel weer een pa-

te delen, wordt veel sneller duidelijk wat je van el-

tiënt die je uitdaagt. Daarom is het belangrijk om sa-

kaar verwacht.”

men de behandelopties te bespreken en soms ook te kijken of het niet eenvoudiger of anders kan. Er zijn altijd meerdere wegen naar Rome – er is zelden maar

De auteurs

één oplossing. Mijn advies aan tandartsen met een eigen praktijk is dan ook: durf de samenwerking aan

Guido Rhemrev

te gaan. Laat je niet uit het veld slaan door kritiek,

Guido is sinds 2004 werkzaam bij de KvPA

maar zie overleg als iets waardevols. Interdiscipli-

en sinds 2007 mede-eigenaar. Hij is erkend

nair werken betekent niet dat je je eigen mening op-

tandarts-parodontoloog en implantoloog, en

legt, maar dat je sámen tot een behandelplan komt.”

was jarenlang opleider aan ACTA op de af-

Paul: “Ik vind ook dat samenwerken betekent dat je

deling Parodontologie. Zijn expertise ligt

je kwetsbaar moet durven opstellen. Je laat je conti-

bij parodontale plastische microchirurgie

nu in de kaarten kijken door collega’s, en dat bete-

en regeneratie – onderwerpen waarover hij

kent dat er altijd wel iemand iets van je werk vindt.

veelvuldig heeft gepubliceerd en spreekt in

Dat vond ik in het begin best even wennen, toen ik

binnen- en buitenland. Binnen de KvPA geeft

als groentje van ACTA kwam, en begon met werken

Guido Compact Clinics en hands-on trai-

tussen zwaargewichten in het vak. Maar zij hebben

ningen met een speciale focus op verfijnde

zich altijd op een mentorende en opbouwende ma-

hechttechnieken.

nier opgesteld, waardoor ik me vrij voelde om niet alleen mijn cases, maar ook mijn twijfels te delen.

dr. Paul de Kok

Als collega’s zijn we hier kritisch op elkaars werk,

Paul is sinds 2008 werkzaam bij de KvPA en

maar we bieden elkaar ook de ruimte om te leren.

sinds 2014 mede-eigenaar. Paul is erkend

Die combinatie is, wat mij betreft, een belangrijke

restauratief tandarts en doceerde vele ja-

vaardigheid voor interdisciplinair werken.”

ren voornamelijk over indirecte restauraties op ACTA. Hij promoveerde op het vakgebied

Welke ontwikkelingen zien jullie in het interdisciplinair werken?

materiaalkunde, heeft een grote interesse in het esthetisch en functioneel herstel van het gebit en is een gepassioneerd docent en spreker op diverse cursussen en congres-

Guido: “Er gebeurt momenteel veel op het gebied van

sen. Daarnaast publiceert Paul regelmatig in

AI. Dat is een mooie ontwikkeling, en ik denk echt

(inter)nationale tijdschriften, is hij reviewer

dat het interdisciplinair werken naar een hoger ni-

van wetenschappelijke tijdschriften en co-

veau gaat tillen. Ik zie bijvoorbeeld ChatGPT als een

host van de tandheelkundige podcast ‘Breek

derde persoon aan tafel, iemand waarmee je overlegt

me de bek niet open’.

en die je helpt bepaalde handelingen of beslissingen

De kunst van het interdisciplinair werken

41

TEAM IN BEELD

Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA) Team

op

worden

behandelen en voor de verwij-

behandeld. Wanneer de situatie

zende tandartsen “compact cli-

“Het behandelteam van de KvPA

gestabiliseerd was, werd de pa­

nics “ en diverse cursussen wor-

bestaat uit ervaren gedifferen-

tiënt weer terug verwezen naar

den georganiseerd. Wij hebben

tieerde

mondhygi-

de tandarts voor verdere behan-

altijd getracht de laatste stand

ënisten en assistenten”, vertelt

deling. Implantologie deed zijn

van zaken met betrekking tot de

praktijkmanager Calvin van den

intrede en een logisch gevolg was

verschillende disciplines met de

Hoven. “Het team is divers sa-

dat dat geïncorporeerd werd in

verwijzende tandartsen te delen.

mengesteld, met zowel manne-

het behandelscala van de kliniek.

Omdat de meeste behandelaren

lijke als vrouwelijke medewerkers

Elementen die werden verwijderd

op de KvPA ook op de universiteit

met verschillende achtergronden

om parodontale redenen werden

in deeltijd werkzaam zijn, hebben

en leeftijden. De multidisciplinai-

in sommige gevallen vervangen

wij altijd getracht bij deze cur-

re samenstelling zorgt voor een

door

Afhankelijk

sussen de klinische relevantie te

geïntegreerde aanpak van de patiën-

van de interesse van de tandarts

combineren met de wetenschap-

tenzorg.”

werden

pelijke achtergrond.

tandartsen,

verwijzing

konden

implantaten. de

suprastructuren

bij

ons in huis gemaakt of werd dat door de verwijzende tandarts ver-

Achtergrond

vaardigd. Door de jaren heen is de

Pand

kliniek voor Parodontologie orga40 jaar geleden is de kliniek voor

nisch gegroeid en zijn er verschil-

“Wij zijn in 2007 van de Boe-

parodontologie gestart met als

lende differentiaties bijgekomen.

lelaan, waar wij ruimte te kort

differentiatie Parodontologie. De

kwamen, naar de huidige locatie

filosofie was dat patiënten met

Er is een organisatie ontstaan

verhuisd op Weerdestein 117 in

parodontologische

waarbij wij protocollair zijn gaan

Amsterdam-Zuid. Door dit nieuwe

42

afwijkingen

pand te betrekken zijn wij in staat

educatie verzorgen en ervoor zor-

geweest een modern complex te

gen dat patiënten de behandeling

bouwen met een grote sterilisatie,

krijgen die het best bij de situatie

4 poliklinische OK’s, 11 behandel-

past, op een verantwoorde en we-

kamers en een tandtechnisch la-

tenschappelijke manier.”

boratorium. We kunnen patiënten behandelen

in

dagbehandeling

onder algehele narcose, de kliniek ligt op 6 minuten lopen van Station Amsterdam RAI, is makkelijk

Team in Beeld

te bereiken en er is ruime parkeergelegenheid.”

Uitdagingen

•

Praktijk: Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA)

•

Poliklinische OK’s: 4

•

Stoelen: 15

•

Specialisatie: parodontologie, implantologie, endodontologie, restauratieve tandheelkunde, gnathologie, halitose, dentoalveolaire chirurgie.

“De focus is niet veranderd. Wij streven ernaar om een partner te

•

Medewerkers: 3 parodontologen, 2 implantologen, 3 restau-

zijn – en te blijven – van de ver-

ratief tandartsen, 2 endodontologen, 1 gnatholoog, 13 mond-

wijzende tandartsen. Wij willen

hygiënisten, 10 tandartsassistenten, 1 preventieassistent, 3

onze collega’s bijstaan bij com-

labmedewerkers, 3 receptionisten, 2 administrief medewer-

plexe behandelingen, waarbij alle

kers, 1 praktijkmanager.

tandheelkundige

differentiaties

zijn gedekt. Daarnaast willen wij

Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA)

43

Voorspelbare GBR met Cytoplast Extractiegebieden met ontoereikende structurele ondersteuning, alsook horizontale en verticale botaugmentaties dienen vaak ondersteund te worden om de gewonnen ruimte te handhaven.

Hands -o Work s n h 3 & 4 o op k to b 2 02 5 t e r e G outu m

Cytoplast® titanium-reinforced membranen bieden een hoge voorspelbaarheid in GBR. Belangrijke eigenschappen zijn: het sterkere titanium frame en het zeer verdichte Regentex® oppervlak, welke kan worden blootgesteld aan de mondholte. Bovendien zijn de membranen simpel te verwijderen.

Gebruik Cytoplast® titanium-reinforced membranen om uw opbouwtechniek en de voorspelbaarheid naar nieuwe hoogten te brengen.

CB-CT beeld van onderfront zeer dun uitlopende processus zichtbaar

Vijf maanden na botopbouw met titanium verstevigd membraan

Na verwijdering membraan goede processus waarneembaar

o.l.v. Melle Vroom en Lodewijk Gründemann Interessant voor ervaren gebruikers en collega's die kennis willen maken met Cytoplast dPTFE membranen!

Scan QR-Code voor cursusprogramma

Referent: Melle Vroom, Parodontologie Praktijk Friesland

MEMODENT B.V. | T +31 (0) 53 430 66 63 | E info@memodent.nl | W www.memodent.nl

De perfecte combinatie voor een optimaal resultaat

✚ PERIO•AID: optimale ondersteuning b� tandvleesproblemen. Met Chloorhexidine (CHX)en Cetylpyridiniumchloride (CPC) voor een bewezen antibacteriële werking.

Effectief. Mild. Zonder alcohol.

VITIS Anti-stain: voorkomt verkleuring t�dens Chloorhexidinebehandelingen. Mild voor het tandvlees, anti-tandsteen én geschikt voor dagel�ks gebruik.

Voor het behoud van de natuurl�ke glans van tanden.

www.dentaid.nl | info@dentaid.nl | +31(0)30-6343154

Meer weten?

Scan de QR-code

COLUMN CELINA

Esthetische parodontologie, als het tandvlees de glimlach maakt

Celina Klappers, Praktijkhouder-tandarts bij Wellestate tandartsen, IJsselstate tandartsen en Jungle tandartsen. @drs.celina_klappers

Bij parodontologie wordt vaak

wordt toegepast bij een gummy

gen en verwachtingen bespre-

gedacht aan bloedend tandvlees,

smile of bij korte tanden door

ken. Dáár ontstaat vertrouwen.

ontstekingen en plaquecontrole.

een verstoorde passieve eruptie.

De kern blijft dan ook: werk mi-

Toch kent dit vakgebied ook een

Het geeft de tanden hun natuur-

nimaal invasief en begin altijd

esthetische kant. Een voorbeeld

lijke lengte terug. Kroonverlen-

bij de basis. Het resultaat? Een

daarvan is de situatie van een

ging kan esthetisch zijn, maar

glimlach die gezien mag wor-

vriendin die, na een traject met

ook

den.

orthodontie en een kaakopera-

om ruimte te maken voor een

tie, nog niet tevreden was: “Mijn

restauratie. Altijd geldt: eerst

Dank aan mijn collega’s Maarten

tanden zijn te klein.” Een intake

de basis herstellen, daarna pas

de Beer en Haakon Kuit voor hun

met smile design maakte duide-

aanvullende esthetiek zoals ble-

expertise en samenwerking.

lijk dat de tanden niet te klein

ken of facings.

En jij? Hoe vaak verwijs jij door

functioneel,

bijvoorbeeld

naar de parodontoloog voor es-

waren, maar dat sprake was van een verstoorde passieve erup-

In dit voorbeeld lag de oplossing

thetische redenen? Of pak jij

tie. Normaal gesproken trekt

dus niet in facings of bleken,

deze behandeling zelf op?

het tandvlees zich na doorbraak

maar in het herstellen van de

terug tot aan de overgang van

basis. Dat betekende een kroon-

kroon en wortel. Als dat niet ge-

verlenging, waarbij zelfs aan-

beurt, blijft een deel van de tan-

zienlijk bot verwijderd moest

den bedekt, met als gevolg korte

worden om de tanden hun na-

tanden en een gummy smile.

tuurlijke lengte te geven. Een intensieve ingreep, maar één die

Hierbij kun je denken aan kroon-

de fundering van de glimlach

verlenging, maar wat is dat ook

herstelde.

alweer? Kroonverlenging is een parodontale behandeling waar-

Het traject liet opnieuw zien dat

bij tandvlees – en soms ook bot

niet alleen de behandeling telt,

– wordt verwijderd om meer van

maar vooral het proces ervoor:

de tand zichtbaar te maken. Het

goed luisteren, duidelijk uitleg-

45

ESTHETIEK

Hoe los je dit op?

Een verticaal door en door defect in het bovenfront In deze casus wordt een complexe botreconstructie in het bovenfront beschreven, waarbij zowel functionele als esthetische aspecten een rol speelden. Patiënte werd negen jaar geleden verwezen met als hulpvraag het herstellen van de harmonie in het bovenfront na een eerder trauma en botverlies. Door middel van een gefaseerde aanpak is getracht het verloren botvolume te reconstrueren en een esthetisch stabiel eindresultaat te realiseren.

Patiënte werd in 2016 naar ons verwezen in verband

verkleuring van dit element gezorgd. Bij de 12 is een

met een esthetisch probleem in het bovenfront. Het

recessie ontstaan. Verder is de verdeling van de ele-

is een gezonde vrouw van dan 42 jaar met een gesa-

menten over de tandboog niet ideaal.

neerde dentitie.

In het verleden is er een trauma geweest waarbij er

Als oplossing voor het probleem is indertijd geko-

een forse ontsteking is ontstaan bij de 11 en waarbij

zen voor een etsbrug. Om voor de afwezigheid van

calcificatie van de nervus is opgetreden bij de 21. De

de horizontale en verticale component van het bot

forse ontsteking bij de 11 heeft uiteindelijk geresul-

te compenseren, is de dummy van de etsbrug fors

teerd in zeer veel botverlies en het verwijderen van

verlengd en voor het grootste gedeelte voorzien van

het element. De calcificatie bij de 21 heeft voor een

roze kunsthars (afbeelding 1-4).

46

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

Hulpvraag

de Khoury-methode

De hulpvraag was weer een harmonieus bovenfront

Het bot wordt opgebouwd via de Khoury-methode.

te creëren. Bij de 11 ontbrak er in verticale zin 1 cm

Bij deze methode wordt een “bekisting” gemaakt

bot. Er was een grote recessie opgetreden bij de 12,

van autoloog bot dat wordt geoogst in het retromo-

beperkt bij de 21. De lengte-breedte verhoudingen

laargebied.

waren afwijkend en moesten hersteld worden. Waarschijnlijk zijn door ruimtegebrek en de vormgeving

Het geoogste botstuk wordt in 2 corticale platen

van de etsbrug door de jaren heen de 12 en 21 een

gesplitst. De botstukken worden op de donorplaats

fractie naar buccaal gemigreerd. Hierdoor zijn de re-

aangepast, met een schroef wordt de buccale plaat

cessies ontstaan en is er een probleem in mesio-dis-

vastgezet.

tale afmeting van de elementen als je deze wilt her-

de palatinale plaat tegen de buccale plaat aange-

stellen.

trokken, daarvoor is tussen de platen particulate bot

Met een tweede centrale schroef wordt

toegevoegd. Om de platen heen wordt ook autoloog Er is besloten niet tot orthodontie over te gaan en de

bot aangebracht en om de botpartikels bij elkaar te

afmetingen van de elementen en verdeling over het

houden werd een resorbeerbaar membraan geplaatst.

bovenfront prothetisch op te lossen.

De wond kon spanningsloos worden gesloten (afbeelding 5-12).

Een verticaal door en door defect in het bovenfront

47

13

14

15

16

17

18

19

20

21

23

22

24

Verloop na genezing Vijf maanden na genezing werd het implantaat ge-

Drie weken later werden de suprastructuren ge-

plaatst op de 11 positie. Duidelijk is te zien dat de

plaatst. De situatie direct na plaatsen is in afbeel-

zachte weefsel verhoudingen zijn verbeterd en dat

ding 20 en 21 te zien.

het botvolume in horizontale en verticale dimensie enorm is toegenomen (afbeelding 13-18).

Bij de 11 werd een zirkonium custom made abutment geplaatst met e-max opgebakken kroon, bij de 21

Vier maanden na plaatsen van het implantaat werd

werd een e-max opgebakken facing vervaardigd.

de afdruk gemaakt en werd de facing geprepareerd

Afbeelding 22 toont de begin- en eindsituatie in 2016

bij de 21. De 12 werd verbreed met composiet en er

en 2018. Afbeelding 23 en 24 laten tot op heden de

werd een composietfacing vervaardigd bij de 22 (af-

follow-up zien.

beelding 19).

48

Discussie De auteur

De casus is in 2016 gestart waarbij is getracht met zo min mogelijk chirurgische procedures en tandheelkundige interventies tot een zo goed mogelijk

Johan Cossé is als implantoloog NVOI werk-

eindresultaat te komen. Omdat de approximale bot­

zaam bij de Kliniek voor Parodontologie Am-

hoogtes van de 12 en 21 fysiologisch waren, zijn wij

sterdam (KvPA). Vanaf 2000 trad hij hier toe

in staat geweest het bot verticaal op te bouwen tot

tot de maatschap. Inmiddels is hij opleider

deze grens. Om tot een bevredigend eindresultaat te

en mede-programma directeur, verantwoor-

komen, was het behandelen van de 12, 21 en 22 on-

delijk voor de Ohs opleiding Implantologie en

vermijdelijk. Compliance, erfelijke belasting en ge-

Prothetische tandheelkunde.

zondheid van de patiënt dragen bij tot dit uiteindelijke resultaat. Het geplaatste implantaat staat voor

Chirurgische behandeling, Johan Cossé

het grootste deel in geregenereerd bot waarbij geen

Prothetische behandeling, Paul de Kok

gebruik is gemaakt van xenogeen materiaal. Zeven

Tandtechnisch 4-dental service lab KvPA,

jaar na dato is er geen verandering van botniveau

Carolien Trock en Michel Castro

opgetreden en is de situatie stabiel.

advertentie

Laat je inspireren op onze verrassende events in 2026!

Hét Event voor de (Paro-) Preventieassistent

10

Hét Event voor de Praktijkmanager

18

Hét Event voor de Balieassistent de

QR-cod

e o vo

n

Sc

Sept.

r meer i nf

tie!

April

ma

Maart

a

27

or

Zien we je daar?

SYMPOSIUM

Een blik op de toekomst, met respect voor het verleden

VISIE

Op vrijdag 14 november viert de Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA) haar 40-jarige jubileum in Westerliefde Amsterdam met een inspirerend symposium: VISIE – Een blik op de toekomst, met respect voor het verleden. Een middag met vooraanstaande sprekers en een keynote over zingeving. Maar dit symposium méér dan een studiedag, aldus Paul de Kok van de KvPA. “Het is een totaalbeleving. Met muziek. Met dans. Met ruimte voor ontmoeting, inspiratie en feestelijkheid.”

De KvPA nodigt haar partners en andere geïnteres-

staat om patiëntenzorg te bieden die we ons decennia

seerden uit om dit 8e lustrum te vieren in het Am-

geleden niet konden voorstellen.

sterdams cultuurpark Westergasfabriek. Zoals je van

Deze vooruitgang brengt ook uitdagingen met zich

de KvPA gewend bent, zal het tandheelkundig pro-

mee. Technologie vereist scholing, inzicht en erva-

gramma doorspekt worden met cultureel entertain-

ring. Zonder deze fundamenten ontstaat het risico

ment en royale gastvrijheid.

dat mondzorgprofessionals te afhankelijk worden van

Moderne tandheelkunde is onlosmakelijk verbonden

systemen en industrie, waardoor kritisch klinisch

met technologische vooruitgang. Binnen de Kliniek

denken en essentiële handvaardigheden kunnen ver-

voor Parodontologie Amsterdam (KvPA) streven wij

zwakken. Niet elke vernieuwing is per definitie een

ernaar om de laatste innovaties op een verantwoorde

verbetering. Het vermogen om moderne informatie

manier te integreren in onze behandelingen. Denk

en technologie te interpreteren, vraagt om een ste-

aan driedimensionale beeldvorming en planning, la-

vig anker in analoge kennis en een gezonde dosis te-

sers, 3D-printers en AI-gedreven software. Dankzij

rughoudendheid. Alleen zo kunnen we hoogwaardige,

deze ontwikkelingen zijn tandheelkundige behan-

veilige en toekomstbestendige zorg leveren.

delingen nauwkeuriger, efficiënter én comfortabeler dan ooit tevoren. De moderne techniek stelt ons in

50

KvPA: 40 jaar pionieren in de tweedelijns tandheelkunde In 2025 viert de KvPA haar 40-jarig bestaan. Bijna een halve eeuw toonaangevend in tweedelijns tandheelkundige zorg: een prestatie die alleen mogelijk is door open te staan voor vernieuwing, maar die steeds kritisch wordt gewogen aan de hand van klinische ervaring en academische nauwkeurigheid. De KvPA heeft zich in vier decennia ontwikkeld tot een plek waar technologie en traditie hand in hand gaan, en waar innovatie wordt omarmd zonder het belang van persoonlijke expertise uit het oog te verliezen.

Ter gelegenheid van ons 8e lustrum organiseren we een feestelijk én inhoudelijk symposium waarin we samen met onze verwijzers, relaties en collega’s terugkijken, vooruitkijken en vooral: elkaar inspireren.

Sprekers en leerdoelen

Net als bij eerdere jubilea koppelen we tandheelkundige inhoud aan culturele beleving. Een combinatie

Prof. Dr. W.E.R. (Erwin) Berkhout - Van

waar de KvPA inmiddels om bekendstaat.

Historie naar Horizon: Innovatie en AI in de Tandheelkundige Röntgendiagnostiek

Sprekers over de toekomst van het vakgebied

Leerdoelen: Verkennen van de technologische evolutie in de tandheelkundige beeldvorming, met aandacht voor de voordelen en valkuilen van digitale radiologie, CBCT en

Voor deze bijzondere gelegenheid hebben wij drie

moderne beeldbewerkingsmogelijkheden in

vooraanstaande sprekers uitgenodigd die allen hun

de dagelijkse praktijk. Verkennen van de rol

sporen in het vak ruimschoots hebben verdiend: Er-

van artificial intelligence in de röntgendiag-

win Berkhout, Marga Ree en Wiebe Derksen.

nostiek, inclusief de kansen voor verbetering

Stuk voor stuk ervaren clinici, scherpe denkers en

van diagnostiek en efficiëntie, maar ook de

bevlogen sprekers. Zij hebben ieder op hun eigen

uitdagingen op het gebied van interpretatie,

manier te maken gehad met de kansen en valkuilen

verantwoordelijkheid en ethiek.

van technologische innovatie binnen de tandheelkunde. Vanuit hun dagelijkse praktijk, wetenschap-

Marga Ree MSc - Blik op de toekomst na 45

pelijk werk en persoonlijke ervaringen delen zij met

jaar endo: wat is de sleutel tot succes?

ons hun visie op de toekomst van ons vakgebied:

Leerdoelen: Kennis hebben van een aantal ac-

Waar liggen de mogelijkheden? En waar schuilt het

tivatiesystemen voor verbeterde desinfectie.

gevaar? Verwacht eerlijke verhalen, kritische reflec-

Op de hoogte zijn van de belangrijkste fac-

tie en inspiratie voor de volgende fase van jouw pro-

toren voor een goede langetermijnprognose

fessionele ontwikkeling.

van endodontisch behandelde elementen.

Het belang onderkennen van minimaal inva-

Een keynote over zingeving

sieve tandheelkunde Dr. Wiebe Derksen - De zin en onzin van

We sluiten de dag af met een keynote van journalist,

Guided Surgery. Een geweldige tool, of een

ondernemer en schrijver Ernst-Jan Pfauth, bekend

verkeerd doel?

van onder andere De Correspondent en zijn best-

Leerdoelen: Hoe accuraat is computer guided

seller Intentioneel leven. In een tijd waarin drukte,

surgery? In welke gevallen is computer gui-

prestatiedrang en digitale afleiding overal aanwezig

ded surgery een échte meerwaarde? Wat heb

zijn, ontdekte hij dat succes niet altijd gelijkstaat aan

je nodig om guided surgery toe te passen?

vervulling. Zijn persoonlijke zoektocht naar bete-

40 jaar KvPA

51

TANDVLEES EXPERT

WANNEER U ER NIET BIJ KUNT ZIJN WANNEER ZIJ POETSEN, KAN PARODONTAX DAT WEL parodontax verbetert de gezondheid van het tandvlees* ~2x meer mensen met gingivitis krijgen weer gezond tandvlees* 63% verbetering in bleeding index** 82% verbetering in plak index**

Bestel gratis samples op: Haleonhealthpartner.com *Na 12 weken. **Vanaf 3 weken bij patienten met lokale gingivitis.

Trademarks owned or licensed by Haleon. © 2025 Haleon or licensor. PM-NL-PAD-25-00033.

kenis en rust resulteerde in inzichten die ook voor zorgprofessionals verrassend herkenbaar zullen zijn.

Met humor en openheid laat hij zien hoe je opnieuw contact maakt met wat écht belangrijk is.

Keynote speaker Ernst-Jan Pfauth Mediaondernemer en journalist Ernst-Jan Pfauth (1986) is medeoprichter van De Cor-

Inspirerende locatie: Westerliefde op Westergasterrein Amsterdam

respondent, een advertentievrij journalistiek platform met 70.000 betalende leden en een succesvolle boekenuitgeverij. Tot maart 2022 was hij daar negen jaar lang CEO. Nu runt hij samen met Alexander Klöpping

Dit jaar vindt het symposium plaats in Westerlief-

het mediabedrijf POM. Samen geven zij be-

de, een voormalige 19e-eeuwse fabriekshal op het

kende podcasts uit, zoals Een podcast over

Westergasterrein in Amsterdam. Deze industrië-

media, Jonge Jaren en Poki, en publiceren ze

le ruimte werd omgetoverd tot bruisende nachtclub

bestsellers zoals Je gezicht is nu van ons en Het

en culturele hotspot door dance-ondernemer Dun-

boek waarvan je baas niet wil dat je het leest.

can Stutterheim. Hij zag potentie in de rauwe stalen

Ernst-Jan was de eerste hoofdredacteur van

constructies en het ambachtelijke metselwerk – en

The Next Web en hoofd digitaal bij NRC Han-

transformeerde het tot een plek die uitnodigt tot

delsblad. Hij schreef twee boeken over blog-

creativiteit, vernieuwing en ontmoeting. Het is een

gen en publiceerde in september 2017 het

locatie die je niet snel vergeet, en die vraagt om méér

Dankboek, een dagboek voor een tevrede-

dan alleen lezingen.

ner leven. In november 2024 verschijnt zijn

Want zoals je van ons gewend bent, is dit symposium

nieuwe boek, getiteld Intentioneel leven.

méér dan een studiedag. Het is een totaalbeleving.

Ernst-Jan heeft lezingen gegeven op onder

Met muziek. Met dans. Met ruimte voor ontmoe-

andere South by Southwest (SXSW), The Next

ting, inspiratie en feestelijkheid. Kortom: een vie-

Web Conference, Columbia University School

ring van ons vak én van 40 jaar KvPA.

of Journalism, The International Journalism Festival en het World Publishers Forum. Op

Kom jij ook?

het journalistieke instituut van Harvard en bij New York University gaf hij gastcolleges.

Het Amerikaanse blad Forbes nam Ernst-Jan

De KvPA nodigt tandartsen, mondhygiënisten en

in 2016 op in de lijst van 30 meest interes-

andere mondzorgprofessionals van harte uit om dit

sante Europeanen onder de 30.

bijzondere moment met ons te vieren. Op deze dag bieden we jou een combinatie van hoogwaardige inhoud, cultureel entertainment, verrassende ontmoe-

KvPA Lustrumcongres

tingen en royale gastvrijheid.

vrijdag 14 november 2025

Laat je inspireren door sprekers die met beide benen in de praktijk staan. Reflecteer op jouw manier van

Scan

werken. En ga naar huis met nieuwe inzichten, prak-

meer informatie en om je

tische handvatten en frisse energie om de toekomst

aan te melden

de

QR-code

voor

van de tandheelkunde mede vorm te geven.

Kom naar het 8e lustrum van de KvPA. Een dag die

Hoofdsponsor:

je niet wilt missen!

40 jaar KvPA

53

PARODONTOLOGIE

Wat te doen bij een zeer pijnlijke acute necrotiserende parodontitis?

Acute parodontale aandoeningen Acute parodontale aandoeningen ontwikkelen zich snel en kunnen het parodontium en de omliggende structuren ernstig aantasten. Ze gaan vaak gepaard met pijn, weefselafbraak en infectie, waardoor tijdige interventie essentieel is. Een van de meest ingrijpende vormen is een acute necrotiserende parodontale aandoening. Deze conditie vereist spoedzorg, aangezien het niet alleen hevige klachten veroorzaakt, maar ook kan leiden tot een snelle destructie van het parodontium en de prognose van aangedane elementen negatief beïnvloedt. Hoe herken je deze aandoening in de algemene praktijk en, belangrijker nog, hoe ga je ermee om?

Necrotiserende parodontale aandoeningen. Wat moet je weten?

onderzochte populatie. In tandheelkundige klinieken

Necrotiserende parodontale aandoeningen (NPA) zijn

wordt gesteld op basis van klinische kenmerken. Bij

zeldzaam maar bijzonder destructief en vereisen

ANG ziet men vaak pijn, spontane bloeding, necro-

snelle en adequate behandeling. In de classificatie

se en ulceratie van de interdentale papillen, even-

van 1999 werden necrotiserende ulceratieve gingivi-

als halitose. Extra-oraal kunnen lymfeadenopathie

tis en necrotiserende ulceratieve parodontitis onder

en soms zelfs koorts optreden. Acute necrotiseren-

dezelfde noemer geplaatst. Onderzoek suggereert dat

de parodontitis (ANP) vertoont dezelfde kenmerken,

deze aandoeningen verschillende stadia van dezelf-

maar gaat tevens gepaard met parodontaal aanhech-

de ziekte kunnen zijn, gezien de overeenkomsten in

tingsverlies en botafbraak.

wordt een prevalentie van acute necrotiserende gingivitis (ANG) van 0,5%-3,3% gerapporteerd (Herrera, Retamal-Valdes, Alonso, & Feres, 2018). De diagnose

etiologie, klinisch beeld en behandelstrategie. De term ‘ulceratieve’ werd later geschrapt, omdat ul-

Etiologie: waarom krijgt de ene patiënt het wel en

ceratie een gevolg is van necrose. Patiënten met NPA

de andere niet?

lopen een verhoogd risico op recidieven, en in som-

Welke factoren vergroten het risico op NPA? Waar

mige gevallen kan de aandoening een chronisch ka-

moet je altijd naar vragen wanneer een patiënt met

rakter aannemen, met een trager verloop van weef-

deze problematiek in je stoel zit? In alle gevallen

selafbraak.

spelen er risicofactoren een rol die de immuunrespons beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan roken,

Diagnostiek: hoe stel je de juiste diagnose?

overmatig alcohol gebruik, ondervoeding (tekorten

De prevalentie van NPA varieert afhankelijk van de

aan vitamine en mineralen), stress en systemische

54

1. Intake tandarts oktober 2023 2. OPT-intake tandarts oktober 2023 3. Intake parodontoloog december 2023 4. Intake parodontoloog december 1

2

3

4

2023

aandoeningen zoals HIV/AIDS, ongereguleerde dia-

klachten. De OPT (afbeelding 2) werd beoordeeld en

betes mellitus, status na chemotherapie (Herrera et

het behandelplan was extractie van de 18, 28, 38 en

al., 2018). Toch blijft een NPA primair een infectie-

48, gevolgd door verwijzen naar een parodontoloog

ziekte, waarbij een slechte mondhygiëne, bestaande

voor verdere parodontale diagnostiek en behande-

gingivitis of parodontitis en lokale plaque-retentie-

ling.

factoren een cruciale rol spelen. Zeer oude studies uit 1894 en 1896 konden al een verband leggen met

Eerste consult bij de parodontoloog

spirocheten en fusiforme bacteriën, wat sindsdien

In december 2023 zag ik de patiënte voor het eerst

herhaaldelijk is bevestigd (Rowland, 1999).

(afbeelding 3 en 4). Sinds haar laatste tandartsbezoek had ze plotseling ernstige pijn ontwikkeld. Ze

Door alert te zijn op de risicofactoren en tijdig in te

kon haar gingiva nauwelijks aanraken, niet poetsen,

grijpen, kan ernstige schade aan het parodontium

niet eten en zelfs drinken was pijnlijk. Haar groot-

worden beperkt. In dit artikel wordt een casus be-

ste wens was om zo snel mogelijk van de pijn af te

sproken van een patiënte die naar mij werd verwe-

komen.

zen. Je leest hoe ik haar situatie heb beoordeeld en welke stappen in heb ondernomen om de aandoening

Tijdens de medische anamnese gaf ze aan gezond

effectief te behandelen.

te eten, met voldoende groenten en fruit. Wel had ze de laatste weken extreme stress en leed ze aan

Casus: acute necrotiserende parodontitis bij een 31-jarige patiënte

slaapgebrek. In haar jeugd had ze een trauma aan haar bovenfront opgelopen, waardoor de 12, 11, 21, 22 waren afgebroken en gerestaureerd. De 21 en 22 zijn toen endodontisch behandeld en waren momenteel klachtenvrij.

Intake

Klinisch onderzoek en diagnostiek

In oktober 2023 kwam een 31-jarige vrouw voor een

Bij het klinisch onderzoek vielen een sterke halitose

intake in een algemene tandartspraktijk in Amster-

geur, spontane bloeding en grote hoeveelheid plaque

dam. Haar laatste gebitsreiniging en controle waren

en tandsteen op. Opvallend waren ook de losliggende

vier jaar geleden in Roemenië, haar thuisland, waar

necrotiserende papillen in het bovenfront en bij de 24

ze ook een initiële parodontale behandeling had on-

en 25. De snelle progressie ten opzichte van oktober

dergaan. Nu poetste ze tweemaal daags elektrisch en

2023 was opmerkelijk!

gebruikte af en toe floss.

Bij het maken van de parodontiumstatus (afbeelding Tijdens het onderzoek stelde de tandarts een

5), bleek de patiënte gegeneraliseerd diepe tot zeer

PPS-score van 3 3 / 3 3 vast en viel een onrustig as-

diepe pockets te hebben, met de maximale pocket-

pect van de gingiva op, met name in het bovenfront

diepte van 12mm en 100% bloeding. Daarnaast waren

(afbeelding 1). Mevrouw had op dat moment geen

er mobiele elementen (11, 21, 22, 24, 25) en furcatie-

Acute parodontale aandoeningen

55

5

7

5. Parodontiumstatus intake parodontoloog december 2023 6. Röntgenstatus intake parodontoloog december 2023 7. Evaluatie 3 maanden na initiële behandeling; februari 2024

6

8. Evaluatie 3 maanden na initiële behandeling; februari 2024

8

problematiek bij meerdere kiezen (17, 16, 26, 27, 37,

verdoofd tijdens de initiële behandeling.

36, 46, 47). Percussie was negatief en de koudetest Het

dodontisch behandelde de 21 en 22. De kroonranden

toonde botafbraak tot circa 60% van de radixlengte

in het bovenfront sloten niet optimaal aan. Het was

bij de 25, 26 en 27, evenals peri-apicale radiolucen-

prettig dat ik hier kon sonderen; bij veel patiënten

ties bij de 21 en 22. De distale radix van de 27 was

met NPA is dit te pijnlijk en kan dit pas als je hebt

peri-apicaal suspect.

56

röntgenologische

onderzoek

(afbeelding

6)

was positief voor alle elementen, behalve bij de en-

De prognose van de 16, 21, 22, 38 en 48 was slecht

zien. De belangrijkste etiologische factoren in deze

wegens de hoeveelheid aanhechtingsverlies, gecom-

casus waren dus slechte mondhygiëne, aanwezige

bineerd met furcatieproblematiek (16), endodonti-

parodontitis, plaque-retentiefactoren slaapgebrek en

sche en restauratieve problematiek (21, 22) en onbe-

stress. Vanaf de tweede zitting was de mondhygiëne

reikbaarheid voor mondhygiëne (38, 48). De prognose

perfect; ze had constant een plaque-index <5%. Erg

van de 17, 11, 24, 25, 26, 27, 37, 36, 46, 47 was dubieus

knap in deze dentitie met verschillende niveaus van

wegens de hoeveelheid aanhechtingsverlies.

gingivahoogte!

Diagnose en behandelplan

Tijdens de 6-weekse nazorg was er aanzienlijke ver-

Alle verzamelde informatie bracht mij tot de volgen-

betering: de 38 was geëxtraheerd, de pijn was ver-

de diagnose:

dwenen, de pockets waren gegeneraliseerd sterk aan

• Een 31-jarige vrouw met acute necrotiserende pa-

het reduceren en er was vrijwel nergens meer bloe-

rodontitis, gegeneraliseerd stadium III, graad C

ding na sonderen. De patiënte had haar slaapritme

• Parodontitis apicalis 21, 22

hersteld en haar stressniveau was gedaald. Wegens haar werk hebben we besloten de extractie van de 48

Het volgende behandelplan werd opgesteld en uit-

uit te stellen.

gevoerd: 1. Bloedonderzoek: HbA1c, vitaminen en mineralen

De evaluatie na drie maanden

(vitamine B12, C, D, ijzer, magnesium), HIV-waar-

In februari 2024 werd de evaluatie gedaan (afbeel-

den (aantal CD4-cellen), cholesterolwaarden (LDL,

ding 7 en 8). De bloedingsindex was gedaald naar

HDL en totaal cholesterol)

22%, maar de plaque-index was gestegen naar 25%

2. Advies over leefstijl en risicofactoren

door verminderde interdentale reiniging tijdens de

3. Extractie 38 en 48 tijdens initiële behandeling

laatste week. Restpockets (>5mm) waren aanwezig

4. Initiële behandeling onder lokale anesthesie

bij de 26, 27 en 48. Zwelling en roodheid waren rood-

5. Controle en nazorg na zes weken

heid en recessies waren ontstaan.

6. Evaluatie na drie maanden

De patiënte uitte een wens om het bovenfront esthetisch te verfraaien, met name de black triangles en

Antibiotica zou kunnen worden gebruikt als het een

kroonranden. Aangezien de parodontale situatie nog

casus betreft met systemische problematiek, maar

niet stabiel genoeg was, besloten we samen dit uit te

hoeft zeker niet standaard voorgeschreven te wor-

stellen. Het behandelplan bestond uit:

den. Mocht er voor antibiotica worden gekozen, heeft

1. Extractie van de 48

metronidazol de voorkeur wegens de aanwezige

2. Parodontale nazorg elke drie maanden, met focus

anaerobe bacteriën (Gasner & Schure, 2025). In deze

op de zelfzorg en her-instrumentatie van diepe

casus is geen antibiotica gebruikt.

pockets 3. Herbeoordeling na 1 jaar

Behandeling en verloop Al tijdens de intake besprak ik al de leefstijladviezen

Herbeoordeling na 15 maanden

zoals gezonde voeding, voldoende slaap, lichaams-

De 48 was ondertussen geëxtraheerd. Helaas ont-

beweging en stressmanagement. De patiënte was

stond er een parodontaal abces aan de 27 en was er

gemotiveerd en startte direct met verbeteringen.

sprake van terminaal aanhechtingsverlies, waardoor ook dit element geëxtraheerd was. De herbeoorde-

De initiële behandeling werd nog dezelfde dag ge-

ling werd gedaan in februari 2025, 15 maanden na

start en uitgevoerd in twee zittingen met een week

de initiële behandeling. Mevrouw was ontzettend

tussen beide sessies. Ik gaf haar mondhygiëne in-

gemotiveerd bezig met haar mondhygiëne. De bloe-

structies, maar ook chloorhexidine spoeling 0.12%

dingsindex was gedaald naar 17% en de plaque-index

(PerioAid) voor een week aangezien zij wegens pijn

naar 10%. De parodontale situatie zag er stabiel uit;

niet direct kon poetsen. Na drie dagen startte ze het

de ‘eindpunten’ van parodontale behandeling waren

geadviseerde mondhygiëne protocol, tweemaal daags

bereikt (afbeelding 9) (Sanz et al., 2020), behalve bij

elektrisch poetsen en eenmaal daags ragers. Bij de

de 26MP waar nog één bloedende pocket van 5mm

tweede behandeling bracht ze de resultaten van haar

aanwezig was. Deze zal goed in de gaten worden ge-

bloedonderzoek mee, welke geen afwijkingen ver-

houden tijdens de nazorg. De gingiva had een gezon-

toonden. De huisarts was overigens enorm blij met

de roze kleur en lag strak rond de elementen. Ty-

onze holistische benadering, dit was mooi om te

pisch voor de behandeling van ANP is het verlies van

Acute parodontale aandoeningen

57

Own the zone in esthetics & beyond

Bied uw patiënt op de dag van de ingreep een esthetisch verantwoorde tijdelijke oplossing met onze digitale workflow Voorspelbaarheid

Efficiëntie

Patiëntenervaring

implantaat overlevingspercentage1

minder stoeltijd2

minder bezoeken voor dezelfde behandeling2

97.6%

40%

25%

Van scan naar een tijdelijke, individuele voorziening binnen 60 minuten3

nobelbiocare.com/ digital-esthetics 1. Mean survival rate with follow-up of up to 15 years using immediate provisionalization. Data on file 2. Calculated versus previous digital workflow using DTX Studio™ Implant software with TempShell solution, or similar treatment planning solutions.

3. Calculated based on time measurement of each step.

GMT 97685 GB 2507 © Nobel Biocare Services AG, 2025. All rights reserved. Nobel Biocare, the Nobel Biocare logotype and all other trademarks are, if nothing else is stated or is evident from the context in a certain case, trademarks of Nobel Biocare. Please refer to nobelbiocare.com/trademarks for more information. Product images are not necessarily to scale. All product images are for illustration purposes only and may not be an exact representation of the product. Disclaimer: Some products may not be regulatory cleared/ released for sale in all markets. Please contact the local Nobel Biocare sales office for current product assortment and availability. For prescription use only. Caution: Federal (United States) law restricts this device to sale by or on the order of a licensed clinician, medical professional or physician. See Instructions For Use for full prescribing information, including indications, contraindications, warnings and precautions.

9

45

10

48

11

9. Herbeoordeling parodontiumsta-

11. Herbeoordeling laterale foto 15

tus 15 maanden na initiële behan-

maanden na initiële behandeling;

deling; februari 2025 10. Herbeoordeling frontale foto 15 maanden na initiële behandeling;

februari 2025 12. Lachende foto 15 maanden na initiële behandeling; februari 2025

februari 2025

12

de papillen, wat hier in deze casus duidelijk zichtbaar

mogelijkheid een harmonieuze gingiva contour kan

is (afbeelding 10-12).

worden gecreëerd. Enkel kroonverlenging van de 12 en 11 was geen optie, aangezien de elementen anders

Restauratief behandelplan en overwegingen

te lang zouden worden en incisaal kan niet worden

Ondanks de verbeterde parodontale gezondheid bleef

ingekort wegens een dan niet kloppende curve. Over

de wens bestaan om het bovenfront esthetisch te

een brug na opbouw van bot en zachte weefsels zou

verbeteren. Nu de situatie gezond was, kon dit ge-

nog kunnen worden nagedacht. Echter, het beslijpen

beuren. Ik verwees de patiënte naar collega Dr. P.

van de gave 23 had niet onze voorkeur.

de Kok (restauratief tandarts NVvRT) en J.H.P. Cossé (implantoloog NvOI) bij de Kliniek voor Parodontologie Amsterdam (KvPA). Het voorgestelde plan be-

Dankwoord

stond uit: 1. Parodontale nazorg iedere drie maanden en herbeoordeling over 1 jaar 2. Extractie 21 en 22 en vervaardiging van een partiële prothese

Graag wil ik de patiënte bedanken voor haar inzet en vertrouwen gedurende deze behandeling. Ook dank aan mijn collega’s Paul de Kok en Johan Cossé van de KvPA voor hun expertise en samenwerking. Het res-

3. Botopbouw vanuit de kin of het retromolaargebied

tauratieve plan wordt binnenkort gestart en in kijk

4. Plaatsen van implantaten 21 en 22

uit naar het eindresultaat!

5. Eventuele chirurgische kroonverlenging 11 en 12 (afhankelijk van het uiteindelijke gingiva niveau) 6. Vervaardiging van kronen op implantaten 21 en 22, en vervangen van bestaande indirecte restau-

De auteur

raties op de 11 en 12 Drs. Nina Nijland, parodontoloog NVvP Orthodontie is overwogen, maar hier zag de patiënte uiteindelijk vanaf wegens tijd en geld. De keuze voor extracties werd gemaakt vanwege de endodontische

Referenties

en parodontale problematiek van de 21 en 22. Deze elementen zijn verzwakt wegens de grote stiften en

De literatuurlijst is op te vragen bij de redactie

het parodontale aanhechtingsverlies. Een andere re-

en in te zien bij het artikel online op

den is het feit dat er in deze casus met geen andere

www.dentistamagazine.nl

Acute parodontale aandoeningen

59

ERGONOMIE

Hoe voorkom je ze in de praktijk?

De 7 meest gemaakte ergonomische fouten Het woord ergonomie roept bij veel mondzorgprofessionals gemengde gevoelens op.

Misschien denk je: “Dat heb ik al geprobeerd, het werkt gewoon niet in de praktijk.” Of: “Ik wéét dat ik rechter moet zitten, maar dan zie ik simpelweg niets meer.” Dat is herkenbaar, begrijpelijk en onjuist. Optimale ergonomische omstandigheden creëren is namelijk écht haalbaar, ook tijdens het werken aan de 47 distaal. En het levert winst op. Mits je weet hoe.

Ergonomie is geen luxe of bijzaak. Onderzoek toont

et al., 2020). Het omgekeerde is ook waar: optima-

aan dat een goede ergonomische werkhouding di-

le ergonomische omstandigheden leiden niet alleen

rect bijdraagt aan de gezondheid, het werkcomfort

tot vergroot werkplezier en verhoogde kwaliteit van

en de prestaties van mondzorgprofessionals, of je

zorg, maar dragen substantieel bij aan het verlagen

nu tandarts, mondhygiënist, orthodontist of (pre-

van ziekteverzuim. Dat is niet alleen winst voor jou,

ventie)assistent bent (Alshammari et al., 2023; Shah

maar ook voor je team én je patiënten.

et al., 2014; Lietz et al., 2018). Chronische klachten

In de afgelopen jaren heb ik meer dan 500 mond-

als gevolg van het werken in de tandartspraktijk zijn

zorgprofessionals getraind. Daar zaten collega’s tus-

aan de orde van de dag. Een systematische review

sen die al maanden thuiszaten: vanwege hardnekki-

uit 2022 geeft een prevalentie van musculoskeletale

ge schouderklachten, whiplash-gerelateerde nekpijn

klachten bij tandartsen van 64–93% (SAGE Journals,

of terugkerende heup- en rugklachten. Steeds weer

2022). De lijst met symptomen is lang: nek-, schou-

zag ik dezelfde valkuilen. Met dit artikel hoop ik je

der- en rugpijn, hoofdpijn, vermoeidheid en concen-

hiervoor te behoeden. Hieronder vind je de 7 meest

tratieproblemen (Uegaki et al., 2020). En de impact?

gemaakte ergonomische fouten in de tandartsprak-

Verminderde productiviteit en in ernstige gevallen

tijk. Onder elke alinea lees je terug hoe je ze voor-

zelfs langdurige uitval (Shah et al., 2014; Uegaki

komt.

60

1. De rugleuning van de behandelstoel staat niet ho-

drant moet het hoofd van de patiënt ver achterover.

rizontaal

Daarmee creëer je een directe zichtlijn voor zowel

Voor vrijwel alle tandheelkundige handelingen geldt

jezelf als je assistent. Vaak hoor ik: “Dat wil de pa-

dat de rugleuning horizontaal moet staan. Dit zorgt

tiënt vast niet.” Onderzoek van Carr (2022) laat ech-

ervoor dat je als behandelaar (en assistent) met de

ter zien dat 85% van de patiënten dit gewoon kan

benen goed onder de tandartsstoel komt te zitten.

en bereid is mee te werken, mits je uitlegt dat het

Het voorkomt onnodige rotatie van de wervelkolom

de kwaliteit van de behandeling ten goede komt.

die leidt tot statische aanspanning van asymmetrisch

Oplossing: Durf het hoofd van de patiënt voldoende

gepositioneerd spierweefsel. Sommige tandartsen

achterover te kantelen.

zeggen tijdens mijn training weleens: “Daar heb ik nooit last van, ik zit meestal rond 11 en 12 uur.” Maar

4. Werken vanuit een asymmetrische houding

weet je dat je per behandeling ongeveer 25% van de

Dit is dé basis die helpt om klachten te verlichten

tijd tussen 9 en 11 uur zou moeten werken om het

tijdens het werk: werk altijd vanuit een ontspannen,

ergonomisch optimaal te doen? Alleen bij uitgebrei-

symmetrische houding. Voeten plat op de grond,

de endodontologische of parodontologische werk-

kniehoek ongeveer 100 graden. Van de meer dan

zaamheden maak je soms een bewuste uitzondering.

500 professionals die ik inmiddels heb getraind,

Oplossing: Zet de behandelstoel altijd horizontaal

waren er 2 die hun kruk juist hadden ingesteld.

(extracties mandibulair uitgezonderd) en varieer je

Oplossing: Laat je hiervoor begeleiden door een ex-

werkpositie aan de stoel bewust.

pert aan de stoel en train systematisch op de juiste houding, van jezelf en je patiënt, per regio.

2. Je zit niet (goed) tegen de lendesteun van je behandelkruk

5. Je denkt dat je het zelf wel kunt implementeren

Een lendesteun heeft als doel om jouw optimale

Een

werkhouding te ondersteunen, zodat je deze hou-

teit: dit leer je niet alleen. Ergonomische princi-

ding niet hoeft te creëren met spierspanning. In de

pes zijn eenvoudig op papier, maar vragen des-

praktijk merk ik dat professionals het moeilijk vin-

kundige begeleiding om ze correct toe te passen.

den om tegen de lendesteun aan te blijven zitten

Oplossing: Investeer in begeleiding. Dat bespaart tijd,

omdat ze dan minder zicht hebben op het element.

geld, frustratie, fysieke klachten en mogelijk zelfs

Dit gaat echter beter als je de patiënt, het hoofd van

uitval. Tegelijkertijd levert het werkcomfort, werkef-

de patiënt en je eigen stoelpositie optimaliseert.

ficiëntie en zelfs minder procedurele fouten op.

confronterende,

maar

belangrijke

reali-

Oplossing: Positioneer de patiënt en het hoofd optimaal, en gebruik je lendesteun altijd. Lukt dit niet,

6. Een ergonomietraining zien als kostenpost in

dan is er iets mis met de instellingen.

plaats van investering Juist door te investeren in jouw pijnvrije toe-

3. Het hoofd van de patiënt is niet ver genoeg ach-

komst

bespaar

terover geplaatst

schatte

de

Bij behandelingen in het eerste of tweede kwa-

mer op €230.000–236.000 per jaar. Voor een tand-

De 7 meest gemaakte ergonomische fouten

je

kosten.

gemiddelde

De

omzet

Rabobank per

(2015)

behandelka-

61

Van mond tot hart: paro & endo bacteriën en het belang van verantwoord antibiotica gebruik Dr. Adelina Plachokova Dr. Jaap ten Oever

Van pulpa tot pocket.

De route van de paro-endolaesie Drs. Aukje Bouwman Drs. Camille Cammaert

Digitale beeldvorming: 2D, CBCT of misschien wel MRI Dr. Joerd van der Meer

Paro-endo problematieken: klinische besluitvorming bij parodontaal gecompromitteerde elementen Drs. Simone Cortellini

Van mond tot hart: paro & endo bacteriën en het belang van verantwoord antibiotica gebruik Dr. Adelina Plachokova Dr. Jaap ten Oever

D

Van 8 tot 80: paro-endo afwegingen in iedere levensfase Dr. Nicky Beukers Drs. Dieuwertje de Groot-Kuin

e keuze tussen behoud of vervanging van een element vereist maatwerk en interdisciplinaire samenwerking. Tijdens het NVvPNVvE najaarscongres 2025 ‘Dieper Kijken’ belichten diverse experts vanuit de parodontologie en endodontologie waarom deze

samenwerking essentieel is. Het resultaat is een bijzonder blikverruimend programma. Hoe u dat evidence based én praktisch in de praktijk kunt oppakken, is duidelijk na het bijwonen van dit NVvP-NVvE najaarscongres op 22 november aanstaande in het Gooiland, Hilversum. Inschrijven kan eenvoudig op www.nvvp.org.

Time for

Ontdek ons geselecteerde aanbod Accessoires

Proceschemie

Digitale oplossingen

Van de experts in hygiëne. Voor de experts in mondzorg.

Profiteer nu van waardevolle extra’s: Bij alle thermodesinfectoren van de serie ExpertLine die tussen 15.09.2025 en 31.12.2025 worden besteld, ontvangt u 25% korting op verschillende accessoirepakketten en een gratis ProCare Dent pakket. Daarnaast bieden wij onze digitale oplossing Miele Move geheel kosteloos aan.

• Maximale efficiëntie dankzij hoge capaciteit

• Batchvrijgave op gebruikersniveau

• Tijd-, water-, chemie en energiebesparend

• Geschikt voor aansluiting op 230 of 400 volt

• Groot, intuïtief kleurentouchscreen met duidelijke instructies

• Standaard met wifi en Miele MOVE

• Kamerverlichting voor nog gemakkelijker beladen

• Rekken en inzetten van de PG 8581 of PG 8591 kunnen één-op-één worden overgezet

• Vloeistofdosering met vulniveaudetectie • Verkrijgbaar met Eco Dry- of DryPlus-droogsysteem

Inclusief gratis plaatsing, inbedrijfstelling, transport én retourname van uw oude machine.

2511121_PROF_ADV_Dentist_263x186.indd 1

Ontdek ExpertLine www.miele.nl/pro/extra-dent

Voor meer informatie: www.miele.nl/professional Tel: (0347) 37 88 84 professional@miele.nl

08/09/2025 16:53

arts kan dit oplopen tot ruim €300.000. Enkele weken uitval kost dus al snel tienduizenden euro’s.

De auteur

Oplossing: Zie ergonomie als onderdeel van jouw proMatthijs

fessionele ontwikkeling, niet als luxe.

Luitjes

is

fysiotherapeut en er7. Aanschaf van een loepbril of behandelkruk, zon-

gonoom,

der ergonomie training

seerd in mondzorg-

De beste bril en de duurste kruk helpen niet als je

professionals.

niet weet hoe je ze correct gebruikt. Verkeerd ge-

zijn bedrijf Ergonomic

bruik kan klachten zelfs verergeren. Ik zal de

Solutions (www.ergo-

tandarts

ondersteboven

nomicsolutions.nl) en

hangend over een patiënt haar werk zag doen…

via LinkedIn helpt hij

met de duurste loepbril die momenteel voorhan-

professionals in Ne-

nooit

vergeten

die

ik

gespecialiMet

den is op haar neus. Het was serieus een wonder

derland en daarbuiten

dat deze nog enigszins op de plek bleef hangen.

met het verlichten en voorkomen van werk-

Oplossing: Combineer nieuwe hulpmiddelen altijd

gerelateerde pijn.

met een degelijke ergonomietraining.

info@ergonomicsolutions.nl.

Tot slot

Referenties

Er zijn nog talloze andere aandachtspunten om je er-

De literatuurlijst is op te vragen bij de re-

gonomie als mondzorgprofessional te optimaliseren.

dactie en in te zien bij het artikel online op

En wist je dat het optimaliseren van je ergonomie

www.dentista-magazine.nl

slechts 1 van de 8 stappen is om écht pijnvrij te leren werken?

S ca n d e Q

Hebben we je interesse gewekt? Wil je meer weten, of een vrijblijvende offerte aanvragen?

Kijk dan snel op onze website!

www.dentalproductpromotions.nl

de

voor m ee

ri

ati e !

Met onze jarenlange ervaring in uitgeven denken we graag met je mee over de bladformule, uitstraling, redactionele invulling, frequentie en drukwerk, om echt het verschil te maken. We bieden talloze mogelijkheden, inclusief de optie om het wat compacter aan te pakken met een folder of een brochure. Je bent bij ons aan het juiste adres.

o -c

orm nf

Ook zo’n mooi magazine voor jouw product of praktijk?

R

advertentie

MONDAFWIJKINGEN

Orale laesie onthult een zeldzame autoimmuunziekte

Een diagnostische uitdaging In een verwijspraktijk voor parodontologie worden afwijkingen aan het tandvlees en mondslijmvlies regelmatig waargenomen. In de meeste gevallen betreft het plaque gerelateerde aandoeningen die passen binnen het bekende beeld van ontstekingsprocessen.

Wanneer echter het klinische aspect, het verloop of de lokalisatie van een laesie afwijkt van wat gebruikelijk is bij parodontale aandoeningen, is het belangrijk alert te zijn op andere – mogelijk ernstigere – oorzaken. Deze casus beschrijft een slijmvliesafwijking waarin het diagnostisch traject een onverwachte wending nam.

Casusbeschrijving ter hoogte van de gingiva en de alveolaire mucosa Een 52-jarige vrouw werd door haar tandarts ver-

buccaal en distaal van elementen 36 en 37. De laesie

wezen naar onze kliniek, Proclin Utrecht (voorheen

vertoonde een grofkorrelig, aardbeienachtig opper-

Paro Praktijk Utrecht) in verband met een pijnlijke

vlak en was pijnlijk bij palpatie. Buccaal strekte de

orale laesie in regio 36–37. De afwijking was sinds

afwijking zich uit tot in de omslagplooi, waar een

drie weken aanwezig. In de medische voorgeschie-

mucosale kloof zichtbaar was tot aan de mandibu-

denis werd dystrofie van Fuchs vermeld. Dit is een

larand. Ook aan de distolinguale zijde van element

erfelijke oogziekte waarbij het endotheel (de binnen-

37 was uitbreiding zichtbaar richting het trigonum

ste laag) van het hoornvlies langzaam achteruitgaat.

retromolare (afbeelding 7-8).

Verder rookt zij circa 10–15 sigaretten per dag. Er waren geen bekende systemische aandoeningen be-

De peri-apicale röntgenopname (afbeelding 9) van

kend. De tandarts had eerder een antibioticumkuur

deze regio toonde dentinecariës mesiaal van gebit-

met amoxicilline en clavulaanzuur voorgeschreven,

selement 36. De elementen 35, 36 en 37 gaven een

zonder klinisch effect of vermindering van de klach-

normale respons bij de sensibiliteitstest en reageer-

ten (afbeelding 1-6).

den negatief op percussie. Overige structuren in het

Bij intra-oraal onderzoek werd een uitgebreide, ulce-

betreffende gebied vertoonden geen radiologische

ratieve en fel erythemateuze afwijking aangetroffen

afwijkingen.

64

1

2

3

4

5

6

9

7

1-6. Intra-oraal aanzicht

8

7 en 8. Ulceratieve, mucosale slijm-

9. Peri-apicale röntgenopname van

vliesafwijking regio 36-37

het betreffend gebied

Vanwege het atypische klinische aspect, de locatie en

af te nemen, maar haar direct te verwijzen naar het

het verloop van de laesie, werd een klassieke paro-

UMC Utrecht om diagnostische vertraging te voor-

dontale aandoening uitgesloten. Daarom werd de pa-

komen.

tient verwezen naar de afdeling Mondziekten, Kaak-

Kort nadien werd de patiënte beoordeeld op de af-

en Aangezichtschirurgie (MKA) van het St. Antonius

deling Hoofd-Hals Oncologie van het UMC Utrecht.

Ziekenhuis.

Er werd een biopt afgenomen en aanvullend beeldvormend onderzoek uitgevoerd. De casus werd be-

Verwijstraject en vervolgonderzoek

sproken in een multidisciplinair overleg (MDO). Op basis van de klinische beoordeling en MRI luidde de voorlopige diagnose: een plaveiselcelcarcinoom in de regio van het trigonum retromolare en het vestibu-

De MKA-afdeling van het St. Antonius Ziekenhuis

lum ter hoogte van elementen 36–37. De afwijking

beoordeelde de patiënte op korte termijn. De kli-

werd voorlopig geclassificeerd als T4bN0.

nische bevindingen bevestigden het beeld van een ulceratieve mucosale afwijking in de regio 36–37,

In de weken na de voorlopige diagnose ging de toe-

met roodheid, een onregelmatig oppervlak en een

stand van de patiënte snel achteruit. Ze ontwikkelde

opening in het slijmvlies tot aan de botrand. Ook

een forse zwelling in het gelaat, met name aan de

zij achtten de afwijking verdacht voor maligniteit.

linkerzijde, en kreeg toenemende trismus en slik-

In overleg met de patiënte werd besloten geen biopt

klachten. Daarbij kwamen kortademigheid en koorts.

Een zeldzame auto-immuunziekte

65

MONDAFWIJKINGEN

Vanwege de toenemende respiratoire klachten werd

Uiteindelijk werd de diagnose ANCA-geassocieerde

zij opgenomen op de afdeling Hoofd-Hals Oncolo-

vasculitis gesteld. Dit is een zeldzame auto-im-

gie van het UMC Utrecht. Tijdens de opname ver-

muunziekte die ontstekingen veroorzaakt in kleine

slechterde de situatie dusdanig dat een tracheotomie

en middelgrote bloedvaten. De aandoening kan niet

noodzakelijk werd om de luchtweg veilig te stellen.

alleen de slijmvliezen aantasten, maar ook organen

Daarnaast werd gestart met intensieve monitoring

zoals de nieren, longen en andere vitale systemen.

en aanvullend diagnostisch onderzoek, waaronder uitgebreide bloedanalyses, immunologisch onder-

ANCA staat voor anti-neutrofiele cytoplasmatische

zoek en beeldvorming van andere orgaansystemen.

antistoffen: antistoffen die gericht zijn tegen witte bloedcellen, wat leidt tot beschadiging van de vaat-

Definitieve diagnose

wand. De ziekte kent meerdere varianten en kan zich presenteren met algemene klachten zoals koorts, maar ook met lokale symptomen zoals zwelling of

De eerdere verdenking van plaveiselcelcarcinoom

ulceraties in het mondslijmvlies. Door de gelijkenis

werd op basis van het biopt niet bevestigd. Histo-

met infecties of maligniteiten is herkenning lastig.

logisch onderzoek toonde namelijk tekenen van ne-

De diagnose wordt gesteld via bloedonderzoek en

crose, vasculaire ontsteking en granulomateuze ver-

histologisch onderzoek van een biopsie.

anderingen, passend bij een systemische vasculitis.

Ulceratieve afwijkingen in de mond: differentiaaldiagnostiek Bij een ulceratieve laesie in de mond, is een zorgvuldige differentiaaldiagnose belangrijk. De meeste afwijkingen binnen de dagelijkse tandheelkundige praktijk zijn plaque gerelateerd. Toch zijn er situaties waarin het aspect, de uitbreiding of het beloop kan wijzen op een alternatieve oorzaak. Hieronder worden de voornaamste klinische kenmerken per differentiaaldiagnose besproken.

Necrotiserende parodontale aandoeningen Necrotiserende gingivitis of parodontitis presenteert zich meestal met papilnecrose, bloeding, foetor en hevige pijn. Ulceraties bevinden zich vooral aan de interdentale papillen en gaan vaak gepaard met pseudomembraanvorming. Deze aandoeningen komen vooral voor bij patiënten met een combinatie van factoren zoals een verminderde weerstand, stress, roken of een slechte mondhygiëne.

Maligniteiten Kwaadaardige afwijkingen zoals plaveiselcelcarcinomen kunnen zich klinisch manifesteren met: • Ulceraties met onregelmatige of verheven randen • Een stevige tot harde consistentie bij palpatie • Spontane pijn of gevoeligheid • Snel progressieve uitbreiding • Trismus (beperkte mondopening) • Paresthesieën (doof gevoel of tintelingen) • Zwelling die niet reageert op lokale therapie In tegenstelling tot ontstekingsprocessen, respecteren maligne afwijkingen geen anatomische grenzen en kunnen ze zich door omliggende weefsels verspreiden.

Overige differentiaaldiagnosen Andere oorzaken van ulceratieve laesies zijn onder andere diepe schimmelinfecties, auto-immuunziekten zoals pemphigus vulgaris of lichen planus, en vasculitiden (bloedvatontstekingen) zoals ANCA-geassocieerde vasculitis. Deze aandoeningen kunnen zich infiltrerend door het mucosaal weefsel verspreiden en zo diepere structuren aantasten. De behandeling is vaak complex en vergt specialistische zorg.

66

De behandeling van ANCA-geassocieerde vasculi-

passen binnen het klassieke beeld van parodontale

tis bestaat uit het gebruik van immuunsuppressiva

en dentogene aandoeningen, en welke afwijkingen

zoals corticosteroïden en cyclofosfamide. Hier werd

in aspect, lokalisatie of beloop hiervan afwijken.

de patiënte in deze casusbeschrijving met hoge do-

Kenmerken zoals een pijnlijk verloop, snelle uitbrei-

ses mee behandeld. Hoewel er een duidelijke afname

ding, het ontbreken van reactie op standaardthera-

was van de acute symptomen, bleef zij kampen met

pie en uitbreiding naar niet-parodontale structuren

restverschijnselen zoals een blijvende trismus, ver-

zijn signalen die kunnen wijzen op een andere on-

minderde kauwfunctie en fibrotische veranderingen

derliggende pathologie.

in het aangedane gebied. Nazorg werd opgestart via de afdelingen reumatologie, kaakchirurgie en revalidatiegeneeskunde van het UMC Utrecht.

De auteur

Conclusie

Moaad Alami is werkzaam als parodontoloog-NVvP bij Proclin Utrecht (voorheen Paro

Deze casus laat zien dat, hoewel ANCA-geassocieer-

Praktijk Utrecht) en de Kliniek voor Paro-

de vasculitis zelden initieel in de mond presenteert,

dontologie Amsterdam (KvPA).

orale laesies een eerste manifestatie kunnen zijn van deze onderliggende systemische aandoening. Het

Met dank aan Tim Thomassen, parodonto-

toont ook de diagnostische complexiteit van ulcera-

loog-NVvP bij Proclin Utrecht, voor zijn bij-

tieve mondafwijkingen. Het is daarom belangrijk om

drage.

klinisch te kunnen beoordelen welke afwijkingen advertentie

Lustrumcongres

40 jaar

VISIE

blik op de toekomst respect voor het verleden

14

11

‘25

Westergasfabriek, Amsterdam

Scan voor het volledige programma en om je aan te melden VOL = VOL

www.aanmelder.nl/kvpa

PRAKTIJKMANAGEMENT

Probleemgedrag

Zo blijf je aan zet zonder je team te verliezen Een assistente die structureel te laat komt. Een medewerker die haar pauzes oprekt of zonder overleg eerder naar huis gaat. Een collega die kortaf is tegen patiënten. Assistenten die privégesprekken voeren terwijl er patiënten bij de balie staan. En als je er iets van zegt, krijg je terug: “Waar maak jij je nu weer druk over? Ik zie niet wat het probleem is!”

In praktijken – waar teams klein zijn en iedereen el-

Maar wel: “Ik zie dat je de laatste tijd vaker eerder

kaar dagelijks ziet – kan dit soort gedrag behoorlijk

vertrekt, en dat collega’s daardoor met extra werk

op de werksfeer drukken. Het is niet per se grof of

blijven zitten.”

extreem gedrag, maar wel hardnekkig. En lastig om

Vraag niet naar iemands privéomstandigheden, ten-

op aan te spreken, zeker als je ook gewoon door moet

zij iemand die zelf benoemt. En oordeel niet over ie-

met het werk en het personeel dat je in huis hebt.

mands karakter. Focus op het effect van gedrag op het team en de praktijk.

Wanneer is gedrag een probleem?

Het draait niet om één keer een misser, maar om

Ongeschreven regels? Leg ze vast.

herhaald gedrag dat de samenwerking of de kwaliteit

Veel ‘lastig gedrag’ ontstaat uit onduidelijkheid. Wat

van zorg beïnvloedt. En dat gaat verder dan roddelen.

zijn eigenlijk de afspraken over op tijd komen? Hoe-

Denk aan half werk afleveren, afspraken vergeten, je

lang mag een pauze duren? Wat verstaan jullie on-

onttrekken aan teamtaken, of je werk niet afronden.

der collegiaal gedrag? Als je dit niet expliciet maakt,

Kleine dingen die stapelen.

ontstaat er eigen interpretatie, én dus conflicten.

Wat mag je bespreken, en hoe doe je dat?

Hoe het fout kan gaan: de zijinstromer die oude cultuurregels meenam

Als praktijkmanager mag je alles bespreekbaar maken wat gaat over inzet, houding en samenwerking.

Na een lange periode van personeelstekort was de

Houd het feitelijk. Dus niet: “Je bent ongemotiveerd.”

komst van Eva binnen een tandartspraktijk die ik

68

goed ken een verademing. Ze kwam uit een ande-

Zo laat je zien dat je niet tégen iemand bent, maar

re sector, had eerder een burn-out gehad en wilde

dat je staat voor een gezonde, professionele werk-

in een rustigere werkomgeving opnieuw beginnen.

omgeving.

Ze bleek slim, sociaal en snel inzetbaar. Binnen no time was ze onmisbaar. Maar na een paar maanden begonnen er barstjes te ontstaan. Eva kwam geregeld te laat, bepaalde zelf wanneer ze ging lunchen en ging steeds vaker vroeger weg. Ze nam werk mee

En als het patroon zich blijft herhalen?

naar huis “omdat ze dan meer rust had”, terwijl dat

Dan mag je ingrijpen. Leg gesprekken vast, scha-

eigenlijk niet kon. Collega’s voelden zich daardoor

kel indien nodig ondersteuning in (bijvoorbeeld een

overvraagd. Toen de praktijkmanager haar hierop

HR-adviseur of mediator), en wees eerlijk over wat

aansprak, reageerde Eva verontwaardigd: “Ik red

dit betekent voor de samenwerking. Soms is het no-

jullie hier, en dan krijg ik dit?” De praktijkmana-

dig om afscheid te nemen – en dat mag.

ger realiseerde zich dat ze niet zonder Eva konden, maar dat betekende niet dat alles geaccepteerd moest worden. In een gesprek werden opnieuw kaders ge-

De auteur

schetst: werktijden, pauzes, overleg. Bovendien werd voor Eva ruimte gemaakt om mee te denken over

Gracita Linger, HR-strateeg voor tandheel-

efficiënter werken, maar wel binnen de afgesproken

kundige praktijken en CEO van Jill, De Virtu-

grenzen.

ele Personeelsadviseur (www.devirtuelepersoneelsadviseur.nl).

Nog een voorbeeld: de ervaren kracht die zich onaantastbaar waant In een andere praktijk werkte Petra, een zeer ervaren tandartsassistent die al jaren meedraaide. Ze kende het vak, de patiënten, en voelde zich onmisbaar. En dat liet ze merken. Ze corrigeerde collega’s, negeerde afspraken uit teamoverleggen en nam geregeld beslissingen buiten de praktijkmanager om.

Toen een jonge collega klaagde over haar betuttelende houding, kwam alles in een stroomversnelling.

De praktijkmanager besloot met Petra in gesprek te gaan. Niet verwijtend, maar op basis van observaties en teamfeedback. Petra schrok. Ze had niet door dat haar gedrag zo werd ervaren.

Er volgden afspraken over samenwerking, overleg en rolverdeling. En er kwam ruimte voor Petra om haar kennis te delen, zonder anderen te overheersen.

Soms is feedback geen correctie, maar een uitnodiging om mee te groeien.

Stel grenzen en bied perspectief Wees duidelijk als je het gesprek met je medewerkers aangaat: Dit is wat ik zie, dit is wat ik wens, en dit is wat ik verwacht. Maar bied ook ruimte voor verbetering. Wat heeft iemand nodig om het beter te doen?

Probleemgedrag

advertentie

GASTVRIJHEID

Interne gastvrijheid

Teamwork in de tandartspraktijk Als tandheelkundige professional begrijp je het belang van gastvrijheid naar je patiënten toe, jullie zogenaamde externe gastvrijheid. Maar heb je ooit stilgestaan bij het belang van de gastvrijheid binnen je team? Stel je wel eens de vraag hoe welkom iedereen zich voelt en hoe gastvrij de collega’s voor elkaar zijn?

De antwoorden op die vragen vormen een graadmeter voor jullie interne gastvrijheid. In dit artikel lees je wat interne gastvrijheid is en waarom het essentieel

Waarom is interne gastvrijheid belangrijk?

is voor een goed functionerende tandartspraktijk. Met

Een tandartspraktijk is een dynamische omgeving

de focus op de cruciale rol die zowel praktijkhouder

waar samenwerking cruciaal is. Van de receptionist

als praktijkmanager spelen in dit belangrijke proces.

tot de tandarts, van de mondhygiënist tot de omloopassistent en van de stoelassistent tot de prak-

Wat is interne gastvrijheid?

tijkmanager, iedereen speelt een belangrijke rol.

Wanneer teamleden goed met elkaar samenwerken en zich ondersteund voelen, versterkt dit niet alleen

Interne gastvrijheid gaat over hoe je binnen je team

de onderlinge sfeer maar ook de efficiëntie en het

met elkaar omgaat. Het gaat om wederzijds respect,

niveau van dienstverlening.

open communicatie, en een ondersteunende werkomgeving. In een praktijk waar interne gastvrijheid

Patiënten zijn over het algemeen erg gevoelig voor de

hoog in het vaandel staat, voelen teamleden zich

sfeer in de praktijk. Interne gastvrijheid vertaalt zich

gezien, gehoord en gewaardeerd. Dat stimuleert de

dan ook vaak naar een goede patiëntervaring en een

motivatie, zorgt voor een positieve werksfeer en be-

positieve (externe) gastvrijheidsbeleving.

vordert de kwaliteit van de zorg die jullie leveren.

70

Wat levert interne gastvrijheid op?

start, weekbespreking, teamoverleg-per-functie of werkoverleg met het gehele team.

• Prettige communicatie: open en eerlijke commu-

• Alle communicatiekanalen open: iedereen voelt

nicatie vermindert misverstanden en zorgt ervoor

zich vrij om ideeën, zorgen en feedback te delen

dat problemen snel en efficiënt worden opgelost.

en weet waar hij/zij dat kan doen. Via de ‘formele’

• Sterke motivatie: teamleden die zich gewaardeerd

kanalen. En, minstens zo belangrijk, via informele

en ondersteund voelen, zijn meer gemotiveerd en

kanalen zoals een praatje bij de koffiemachine.

• Duidelijke rollen en verantwoordelijkheden: ieder-

betrokken bij hun werk.

• Minder stress: een ondersteunende werkomge-

een weet wat van haar of hem verwacht wordt en

ving vermindert stress. En dat leidt tot een hogere

wat zij/hij van collega’s kan verwachten. Dit voor-

werktevredenheid en minder ziekteverzuim.

komt verwarring en zorgt ervoor dat taken effici-

• Positieve patiëntervaring: wanneer het team goed

ënt worden uitgevoerd.

functioneert, merken patiënten dit. Dat zorgt voor

• Ondersteuning en training: mogelijkheden voor

een sfeer waarin patiënten zich veilig en welkom

training en professionele ontwikkeling helpen

voelen.

teamleden om hun vaardigheden te verbeteren en zich gewaardeerd te voelen.

• Een positieve werkcultuur: in een cultuur waarin

Hoe ‘doe’ je interne gastvrijheid in de praktijk?

positiviteit en wederzijds respect centraal staan, floreert de interne gastvrijheid. Die cultuur ontstaat door successen te vieren, elkaar te onder-

Interne gastvrijheid is ook: samen werken aan sa-

steunen en conflicten op een constructieve manier

menwerken.

aan te pakken.

En

samenwerken

begint

met

het

begrijpen van elkaars rollen en verantwoordelijkheden. In haar boek Gastvrij Leiderschap be-

Wie is verantwoordelijk voor de interne gastvrijheid?

schrijft Laura de la Mar de volgende 5 punten

Iedereen in het team is medeverantwoordelijk voor

als basisvoorwaarden voor interne gastvrijheid:

de interne gastvrijheid. Praktijkhouder en praktijkmanager spelen daarbij een sleutelrol. Hoe zij met

1. Er is oprechte persoonlijke aandacht voor elkaar: je

elkaar omgaan, dat straalt af op het gehele team. Het

voelt je gezien, gehoord, begrepen en gewaardeerd

is een voorbeeld en blauwdruk voor de omgangsre-

als collega.

gels binnen het team.

2. Inclusie: je voelt je veilig om jezelf te zijn en je mening te uiten. Ieders stem telt.

3. Iedereen draagt bij aan positiviteit en is medeverantwoordelijk voor de sfeer in de praktijk.

Manieren om de sleutelrol te pakken zijn: • Leiderschap tonen: met jouw voorbeeldgedrag laat je zien hoe interne gastvrijheid eruitziet. Dit be-

4. Er is ruimte voor ontwikkeling. Zowel het team

tekent respectvol en empathisch omgaan met alle

als individuele collega’s streven ernaar te blijven

teamleden, de tijd nemen voor iedereen en open en

groeien en verbeteren.

5. In het team is een opbouwende aanspreekcultuur.

eerlijke communicatie. En toegankelijk zijn.

• Teamgeest bevorderen: activeer teamactiviteiten,

Complimenten en fouten worden gedeeld en be-

zoals teambuildingsoefeningen of sociale evene-

sproken. Je praat niet over elkaar, maar met elkaar.

menten buiten werktijd. Daarmee versterk je de band tussen teamleden en een creëer je een gevoel van saamhorigheid.

Hoe vergroot je jullie interne gastvrijheid?

• Regelmatig teamoverleg: bespreek de voortgang, vier successen en pak problemen aan. Varieer de

• Problemen aanpakken: wanneer er conflicten of problemen binnen het team ontstaan, is het aan jou om deze snel en effectief aan te pakken. Met bemiddeling, open gesprekken en hulp bij het zoeken naar oplossingen.

• Ontwikkelingsmogelijkheden bieden: stimuleer je

overleggen zodat het steeds voor alle deelnemers

teamleden en bied training en professionele ont-

relevant en interessant is. Denk aan een dag-

wikkeling aan. Denk daarbij ook aan het organise-

Teamwork in de tandartspraktijk

71

ONDER NARCOSE BEHANDELEN IN UW EIGEN PRAKTIJK?

Anesthesia & Intensive Care Services B.V.: AIC is gespecialiseerd in het verzorgen van hoogwaardige medische zorg binnen de anesthesiologie en intensive care geneeskunde.

Met ons VOLWAARDIG MOBIEL ANESTHESIETEAM inclusief apparatuur, monitoring, medicatie, gasvoorziening, disposables en al het nodige personeel kunnen wij op een voor u wenselijke locatie op 4 behandelkamers tegelijk algehele anesthesie toedienen aan uw cliënten, zonder dat u ook maar iets hoeft aan te passen aan de inrichting van uw kliniek.

Tandheelkundige klinieken die behandelingen onder algehele anesthesie willen aanbieden: Als u aan uw cliënten behandelingen onder algehele anesthesie wilt aanbieden zonder dat u dure investeringen hoeft te doen in uw kliniek, dan bent u bij ons aan het juiste adres. Wij kunnen met ons MOBIEL ANESTHESIETEAM in elke kliniek op 4 behandelkamers tegelijk volledig de anesthesie verzorgen zonder dat u daar naar hoeft om te kijken. Wij zijn volledig selfsupporting.

Wij kunnen in elke tandartspraktijk de anesthesie verzorgen.

Uw praktijk hoeft dus niet aan speciale voorwaarden te voldoen!!

Bel voor een gratis en vrijblijvende offerte: Schroom niet om te bellen of te emailen voor een gratis en vrijblijvende offerte. Zonder enige verplichting komen wij graag bij u langs om de situatie in uw kliniek te beoordelen en de wensen en mogelijkheden met elkaar te bespreken.

Weena 1197 3013 AL Rotterdam Tel: + 316 247 257 37 www.aicservices.nl info@aicservices.nl

ren van interne trainingen, medewerkers kunnen veel van elkaar leren.

• Feedback verzamelen: vraag om feedback over je eigen rol; wat doe je goed, wat kan (nog) beter?

Podcast: Gastvrijheid

Daarmee stimuleer je je collega’s om ook elkaar

Beluister de podcast van

feedback te vragen en te geven. En begin met het

Pauline via de QR-code

geven van gerichte complimenten.

hiernaast.

En wat nog meer?

De auteur

Als je een gastvrije cultuur wilt ontwikkelen, zorg

Pauline Sterenborg (PBS Advies) is tandarts,

dan dat gastvrijheid, zowel intern als extern, een

expert gastvrije zorg en docent bij Dental

vast punt op jouw en jullie agenda is.

Best Practice. Als trainer, adviseur en spreker begeleidt zij praktijken bij het ontwik-

Introduceer het thema vanaf het allereerste contact:

kelen van een gastvrije(re) werkomgeving.

in de vacaturetekst en het sollicitatiegesprek. Maak

www.pbs-advies.nl

(interne) gastvrijheid onderdeel van jullie inwerkprogramma. Zet het op de agenda van alle jaargesprekken. En, het allerbelangrijkste, zorg ook goed voor jezelf, voor jouw innerlijke gastvrijheid. Als jij met plezier naar je werk gaat, energie krijgt van je werk en op tijd je rust pakt, dan ben je ook daarmee een belangrijk voorbeeld voor je teamleden.

advertentie

GOED ZICHT BETERE HOUDING MEER ENERGIE

DESIGN IN BEELD

Kids Dental Zuidoost, Amsterdam Aannemer met ervaring en expertise

Flexibel en samen

“Mijn eerste ervaring met ver-

mooie ruime en lichte praktijk voor kinderen en genoeg plek

“Wat ik als heel prettig heb erva-

voor het personeel. Uiteindelijk

ren is dat we tijdens het bouwen

zijn we allemaal enorm blij, ook

nog

aanpassen.

voor grote gezinnen is er nu vol-

bouwen was in mijn eerste prak-

Dichte deuren zijn nog vervangen

doende ruimte in de wachtkamer.

tijk, dit is gedaan door een kleine

door glazen deuren om meer licht

Personeel en patiënten zijn alle-

aannemer en daar ging niet alles

en transparantie te creëren. Zelfs

maal enthousiast over hoe onze

goed”, aldus Siham Feriani. “Ik

een wandje hebben we na opbouw

praktijk eruitziet. Ik wilde graag

moest zelf veel schakelen, dingen

weer weggehaald en opgescho-

de praktijk hier in Amsterdam

regelen en doen. Het liep ook nog

ven. Uiteindelijk was die flexibi-

Zuidoost, dit is toch wel een bij-

uit door corona. Voor deze locatie

liteit wel heel fijn! De VVE heeft

zonder mooi en divers stadsdeel

wilde ik dat anders. Via LinkedIn

het proces wel echt vertraagd aan

met veel kinderen en soms uit-

had ik leuke dingen voorbij zien

het begin, toch is de deadline ge-

dagende casuïstiek. Ik geloof dat

komen van Rodenburg. In totaal

haald. Daar was ik superblij mee!”

ieder kind een gezonde lach ver-

zaken

konden

heb ik in het voortraject vier partijen betrokken. De doorslag gaf de opname die Tim (Rodenburg) in ons pand kwam doen, daar kwamen dingen uit waar echt ervaring en expertise uit naar voren kwamen.”

74

dient en daarom wilde ik ook de

Kleurrijke praktijk met een hart voor kinderen “Wat ik voor ogen had was een

mondzorg dichterbij brengen, in de eigen vertrouwde omgeving.

Het werk hier is heel bevredigend, ik ga elke dag met plezier naar mijn werk.”

Design in beeld • Praktijk: Kids Dental Zuidoost, Amsterdam • Website: www.kidsdentalzuidoost.nl • Ontwerp: Rodenburg Zorgoplossingen

Kids Dental Zuidoost

• Design: Samenwerking Rodenburg en Kids Dental Zuidoost • Kleuradvies: Binti Home

75

ADEMHALING

Disfunctionele ademhaling in de mondzorg Disfunctionele ademhaling, vooral mondademhaling, is een veelvoorkomend maar vaak onopgemerkt probleem met ingrijpende gevolgen voor zowel de mondgezondheid als de algehele gezondheid. Als tandarts heb je een unieke kans om deze ademhalingsproblemen vroegtijdig te signaleren en patiënten door te verwijzen naar specialisten voor verdere behandeling. Dit artikel bespreekt de relatie tussen disfunctionele ademhaling en mondgezondheid, en de cruciale rol van de tandarts in het herkennen en aanpakken van deze problemen.

“All chronic pain, suffering and diseases are caused by

ën en fungeert als een natuurlijk reinigingsmiddel.

a lack of oxygen at the cellular level.” - Dr. Arthur C.

Wanneer de speekselproductie wordt verminderd

Guyton, M.D., auteur van The Textbook of Medical

door mondademhaling, ontstaat een mondomgeving

Physiology

die vatbaarder is voor infecties. Dit maakt mondademhaling een belangrijke risicofactor voor zowel

De impact van disfunctionele adem­­haling op de mondgezondheid

de mondgezondheid als de algehele gezondheid. Bovendien belemmert mondademhaling het herstel na mondzorgbehandelingen, omdat een droge mond de genezing vertraagt.

Disfunctionele ademhaling verwijst naar afwijkingen in het ademhalingspatroon, zoals mondademhaling of oppervlakkige borstademhaling. Mondademhaling, een van de meest voorkomende vormen, zorgt ervoor dat droge, ongefilterde lucht de mond-

Schermtijd en ademhaling: een stille verschuiving

holte binnendringt. Dit leidt tot uitdroging van het

In een wereld waarin kinderen gemiddeld meer dan

mondslijmvlies en een vermindering van de speek-

twee uur per dag naar een scherm kijken, wordt hun

selproductie. Speeksel is essentieel voor de bescher-

ademhaling steeds oppervlakkiger. Japanse onder-

ming van tanden en tandvlees tegen cariës en voor

zoekers hebben aangetoond dat kinderen die langdu-

het in stand houden van een gezonde bacteriële ba-

rig schermen gebruiken, slechter scoren op cardio-

lans in de mond. Patiënten die door hun mond ade-

respiratoire fitheid. Dit gebrek aan diepe ademhaling

men, ervaren vaak een afname in speekselproductie,

kan leiden tot verminderde zuurstoftoevoer naar de

waardoor de mondgezondheid achteruitgaat en het

hersenen, met gevolgen zoals slechtere focus, min-

risico op aandoeningen zoals cariës, gingivitis en

der energie en vertraagde fysieke ontwikkeling. Bo-

parodontitis toeneemt. Speeksel speelt niet alleen

vendien draagt het blauwe licht van schermen bij aan

een belangrijke rol in de mondgezondheid, maar on-

slaapproblemen, wat een negatieve invloed heeft op

dersteunt ook de afweer tegen schadelijke bacteri-

de nachtelijke herstelcycli van de ademhaling.

76

1

2

3

4

5

6

Mondademhaling en technologie: een vicieuze cirkel

zoals een operatie om de luchtwegen vrij te maken,

De combinatie van langdurig stilzitten en slechte

patiënt weer door de neus kan ademen.

kan niet alleen de ademhalingsfunctie herstellen, maar ook de mondgezondheid verbeteren doordat de

slaappatronen door schermgebruik vergroot het risico op mondademhaling. Mondademhaling zorgt voor uitdroging van de mond en een vermindering van speekselproductie, wat leidt tot een kwetsbare mondomgeving. Kinderen die door hun mond ade-

Gingivitis en parodontitis door disfunctionele ademhaling

men, lopen een verhoogd risico op cariës, gingivitis

Mondademhaling verhoogt het risico op gingivitis,

en craniofaciale afwijkingen zoals een smal gehe-

een ontsteking van het tandvlees die wordt veroor-

melte of malocclusies (afbeelding 1-3).

zaakt door verhoogde bacteriegroei in een droge mondomgeving. Gingivitis kan, wanneer onbehan-

Nasale obstructies en hun impact op de mondgezondheid

deld, overgaan in parodontitis, een ernstige tandvleesontsteking die niet alleen het tandvlees aantast, maar ook het bot rondom de tanden. Parodontitis kan uiteindelijk leiden tot tandverlies als het niet

Nasale obstructies, zoals vergrote amandelen, po-

tijdig wordt behandeld.

liepen of een afwijkend neustussenschot, kunnen de

Tandartsen moeten waakzaam zijn voor de signalen

oorzaak zijn van chronische mondademhaling. Wan-

van mondademhaling, zoals terugtrekkend tand-

neer de neuswegen geblokkeerd zijn, wordt neusa-

vlees, bloedend tandvlees en een droge mond, die

demhaling bemoeilijkt of onmogelijk, waardoor pa-

wijzen op beginnende parodontale problemen. On-

tiënten gedwongen zijn door de mond te ademen. Er

derzoek toont aan dat mondademhaling de speek-

ontstaat in de loop der jaren vaak een incompetente

selproductie vermindert, wat leidt tot een kwetsbare

lipsluiting en een long face vanwege de clockwise

mondomgeving. Dit vergroot de kans op ontstekin-

rotatie waarin de onderkaak groeit (de tong trekt als

gen in het tandvlees en verergering zoals parodon-

spier het complex omlaag; afbeelding 4 en 5). Dit

titis. Mondademers vertonen vaak symptomen van

verhoogt niet alleen het risico op diverse mondpro-

terugtrekkend tandvlees, roodheid en droogheid van

blemen zoals cariës, gingivitis en parodontitis, maar

de mond, die indicaties zijn van een disfunctioneel

vermindert ook de speekselproductie en bevordert

ademhalingspatroon. Door de bacteriële balans in de

de bacteriële groei. Tandartsen moeten alert zijn op

mond te verstoren, wordt het tandvlees vatbaarder

tekenen van nasale obstructies bij hun patiënten,

voor infecties, wat resulteert in chronische parodon-

zoals chronische mondademhaling, een droge mond

tale problemen. Tandartsen hebben een unieke posi-

en orthodontische afwijkingen. Bij verdenking van

tie om deze symptomen vroegtijdig te herkennen en

een nasale obstructie is het essentieel om patiënten

in te grijpen door patiënten door te verwijzen naar

door te verwijzen naar een KNO-arts voor verder on-

ademtherapie of andere interventies die de monda-

derzoek en behandeling. Een succesvolle interventie,

demhaling corrigeren.

Disfunctionele ademhaling in de mondzorg

77

7

8

9

10

Craniofaciale ontwikkeling en mondademhaling bij kinderen Bij jonge patiënten kan disfunctionele ademhaling

zoek blijkt dat kinderen die chronisch door hun mond ademen een verhoogd risico hebben op malocclusies zoals een open beet, overbeet en een scheve stand van de tanden. Dit vraagt om vroege orthodontische interventie om verdere complicaties te voorkomen.

ernstige gevolgen hebben voor de craniofaciale ontwikkeling. Mondademhaling tijdens de groei- en ontwikkelingsjaren van een kind (0-10 jaar) beïnvloedt de vorm en groei van het gezicht en de kaak, ook wel het craniofaciale complex genoemd (afbeel-

Wat als we verder kijken dan alleen de symptomen?

ding 8). Wanneer kinderen chronisch door hun mond

Je kind is 5 jaar oud. Elke nacht slaapt het met de

ademen, ondervindt de bovenkaak niet de normale

mond open, en je vindt het misschien schattig. Soms

druk van de tong tegen het gehemelte (afbeelding 9

is er nog sprake van bedplassen, maar de kinderarts

toont de juiste rustpositie van de tong, aangegeven

stelt je gerust: “Dat groeit er wel uit.”

met de grote rode stip voorin de mond). Deze druk

Een paar jaar later zit je kind in de brugklas. Con-

is noodzakelijk voor een gezonde ontwikkeling van

centreren blijkt lastig. Leraren hebben hun oordeel

de kaak en het gehemelte (afbeelding 4). Het ont-

al klaar: ongeconcentreerd, hyperactief, of misschien

breken hiervan kan leiden tot een smal gehemelte

gewoon een beetje lui. Tegen de tijd dat je kind 16 is,

en afwijkingen in de stand van de tanden. Het geven

is de vermoeidheid een vast onderdeel van de dag.

van borstvoeding kan al ten grondslag liggen aan het

Het valt in slaap tijdens lessen en lijkt nergens ener-

op de juiste manier leren van dit gedrag (afbeelding

gie voor te hebben. Iedereen denkt: “Ach, pubers sla-

7). Ontstaat die druk niet op de juiste manier, dan

pen nou eenmaal veel.”

resulteert dat vaak in orthodontische problemen die

Fast forward naar 30. Nu zijn er klachten zoals on-

alleen kunnen worden verholpen door een beugel of

verklaarbaar hoge bloeddruk, aanhoudende ver-

chirurgische ingreep.

moeidheid en een constante behoefte aan cafeïne om

Craniofaciale afwijkingen veroorzaakt door monda-

de dag door te komen. Niemand heeft ooit gevraagd

demhaling worden vaak aangeduid als het long face

naar het slaappatroon of de ademhaling.

syndroom (afbeelding 6). Dit syndroom wordt ge-

Wat als een tandarts op jonge leeftijd had gezien dat

kenmerkt door een lang en smal gezicht, een smal

de ruimte tussen de melktanden beperkt was? Wat

gehemelte en een verkeerde kaakstand. Uit onder-

als iemand had gevraagd naar snurken of monda-

78

demhaling? Wat als er doorverwezen was voor een

tussen het middenoor en de achterkant van de neus

slaaponderzoek? Wat als myofunctionele therapie

en keel. Deze buis speelt een cruciale rol in het af-

en kaakverbreding waren ingezet om een gezonde

voeren van vocht en het in balans houden van de druk

ademhaling en diepe slaap mogelijk te maken?

in het oor. De palatini-spieren zijn verantwoordelijk voor het openen en sluiten van deze buis. Bij een

De verborgen impact van onbehandelde slaapapneu

verkeerde tongpositie worden deze spieren niet goed geactiveerd. Dit komt doordat er te weinig druk is op de voorste twee derde van het gehemelte. Het gevolg?

De buis van Eustachius kan niet goed draineren, wat

Onbehandelde slaapapneu of chronische mondadem-

vaak leidt tot terugkerende vochtophopingen en oor-

haling bij kinderen kan leiden tot: gedragsproble-

ontstekingen. Veel kinderen die regelmatig ooront-

men, leerachterstanden, hart- en vaatziekten, aan-

stekingen hebben, krijgen buisjes geplaatst om dit

houdende vermoeidheid.

probleem op te lossen. Maar wat als we verder zouden kijken dan alleen naar het oor? In veel gevallen

Niet te negeren signalen

wordt namelijk niet onderzocht of een disfunctionele ademhaling of een verkeerde tongpositie een onderliggende oorzaak is.

Mondademhaling, snurken, een smal gehemelte, een tong- of lipbandje – het zijn geen kleine details. Het zijn signalen van een disfunctionele ademhaling, die onopgemerkt grote gevolgen kunnen hebben voor de groei, ontwikkeling en gezondheid van een kind.

Wat als we het probleem bij de bron aanpakken?

Wanneer mondademhaling of een verkeerde tongpo-

Fysiologische gevolgen van disfunctionele ademhaling

sitie niet wordt herkend, blijven de oorzaken van de klachten onopgelost. Hierdoor kunnen de problemen terugkeren, ook nadat buisjes zijn geplaatst. Het aanpakken van deze onderliggende factoren - zoals mon-

Disfunctionele ademhaling heeft niet alleen gevol-

dademhaling, een smal gehemelte of een verkeerde

gen voor de mondgezondheid, maar ook voor de al-

tongpositie - kan een blijvende oplossing bieden.

gehele gezondheid. Bij een gezonde ademhaling is er een evenwicht tussen zuurstof (O2), koolstofdioxide (CO2) en stikstofmonoxide (NO). Zuurstof is essentieel voor de cellulaire functie, maar de opname en afgifte van zuurstof aan de weefsels is afhankelijk

Eenvoudige oefening voor een betere tongpositie

van de juiste concentratie CO2 in het bloed. Bij dis-

Om de werking van de buis van Eustachius te onder-

functionele ademhaling, zoals mondademhaling of

steunen, kun je een kind deze oefening laten doen:

hyperventilatie, wordt te veel CO2 uitgeademd. Dit

1. Laat het kind de punt van de tong tegen het har-

verstoort het zuur-base evenwicht in het lichaam,

de gehemelte plaatsen, net boven de bovenste

wat leidt tot een inefficiënte zuurstofoverdracht naar de weefsels. Dit kan symptomen veroorzaken zoals vermoeidheid, duizeligheid en een verminderde fysieke prestatie.

Stikstofmonoxide (NO), dat voornamelijk in de neusholte wordt geproduceerd, speelt een belangrijke rol in het verwijden van bloedvaten en het verbeteren

voortanden.

2. Gebruik zuigkracht om de rest van de tong plat tegen het gehemelte te drukken.

3. Houd de mond gesloten en adem rustig door de neus.

4. Laat het kind deze houding 30-45 sec. vasthouden.

van de zuurstofopname in het lichaam. Neusademhaling stimuleert de productie van NO, wat helpt om de bloedvaten te verwijden en de zuurstoftoevoer

Een structurele oplossing

naar de weefsels te verbeteren. Patiënten die door hun mond ademen, produceren minder NO, wat leidt

Naast deze oefening kan een mondstuk of orthodon-

tot verminderde vasodilatatie en inefficiënte zuur-

tische behandeling helpen om de tongpositie en de

stoftoevoer naar de organen.

ademhaling te corrigeren. Dit kan niet alleen oor-

Daarnaast is de buis van Eustachius een verbinding

problemen verminderen, maar ook bijdragen aan een

Disfunctionele ademhaling in de mondzorg

79

11

12

13

betere ontwikkeling van het gezicht en de luchtwe-

tandartspraktijk

gen. Belangrijk is daarom dat er verder wordt geke-

Tandartsen spelen een cruciale rol bij het diagnos-

ken dan symptoombestrijding.

ticeren van disfunctionele ademhaling. Het artikel “Oral habits in childhood and occlusal pathologies” (Barrera, 2024) behandelt de impact van mondge-

OMFT, logopedie en kaakverbreding: een vroege aanpak bij verkeerde tongpositie

woonten, zoals mondademhaling, op de ontwikkeling van occlusale pathologieën bij kinderen (afbeelding 11-13). Het benadrukt dat gewoonten zoals duimzuigen, lipbijten en vooral mondademhaling

OMFT (oromyofunctionele therapie) is een effec-

kunnen leiden tot structurele veranderingen in het

tieve methode om disfunctionele mondgewoon-

craniofaciale complex. Deze veranderingen, zoals

ten, zoals een verkeerde tongpositie en monda-

een smal gehemelte, malocclusies en afwijkende

demhaling, te corrigeren. Deze gewoonten spelen

tandposities, verhogen het risico op gebitsproble-

vaak een belangrijke rol bij de ontwikkeling van

men die vaak orthodontische correcties vereisen.

orthodontische

een

smal

ge-

Het artikel onderstreept het belang van vroege in-

afwijkende

groei

van

terventie, waarbij tandartsen een cruciale rol spelen

het gezichtsskelet – vooral bij jonge kinderen.

in het identificeren en doorverwijzen van kinderen

Tijdens OMFT worden doelgerichte oefeningen ingezet

met dergelijke problematische mondgewoonten om

om de spieren van de mond, tong en keel te versterken

verdere complicaties te voorkomen.

en te hertrainen. Zo leert het kind de tong rusten tegen

Tijdens routinecontroles kunnen tandartsen letten

het gehemelte – een essentiële voorwaarde voor een

op symptomen die wijzen op mondademhaling, zoals

goede ademhaling, spraakontwikkeling en slikfunctie.

een droge mond (afbeelding 8), terugtrekkend tand-

Ter ondersteuning van dit proces kunnen functio-

vlees en slijtage van het tandglazuur door bruxis-

nele hulpmiddelen worden ingezet, zoals de Myo-

me. Orthodontische afwijkingen zoals een smal ge-

brace of de FaceFormer. Deze apparaten helpen niet

hemelte en malocclusies kunnen ook indicaties zijn

alleen de mondspieren te trainen, maar stimuleren

van een chronische mondademhaling. Daarnaast is

ook neusademhaling en een correcte tongpositie.

het checken van het tongriempje op jonge leeftijd

Daarnaast speelt logopedie een belangrijke rol in het be-

cruciaal zodat borstvoeding mogelijk is en de tong

geleiden van kinderen met afwijkende slik- of spraak-

tegen het gehemelte kan rusten. Een multidimen-

patronen. Door nauwe samenwerking tussen logope-

sionale anamnese, die rekening houdt met fysieke,

disten, tandartsen en orthodontisten wordt gewerkt

biomechanische, psychologische en sociale factoren,

aan het herstellen van de mondfunctie in bredere zin.

is essentieel om een compleet beeld te krijgen van

Wanneer deze aanpak op jonge leeftijd wordt toegepast,

het ademhalingspatroon van de patiënt.

kan ook tijdig worden gekeken naar het verbreden van

Een effectieve manier om disfunctionele ademhaling

een te smalle bovenkaak. Dit bevordert niet alleen een

te identificeren, is door het gebruik van de Nijmeegse

betere pasvorm voor de tong, maar ondersteunt ook

vragenlijst en de Self Evaluation of Breathing Ques-

de luchtwegontwikkeling en de balans in het gezicht.

tionnaire (SEBQ). De Nijmeegse vragenlijst is een

Kortom: een integrale aanpak waarin OMFT, logope-

diagnostische tool die symptomen zoals kortade-

die, kaakverbreding en functionele apparatuur wor-

migheid en duizeligheid evalueert, wat kan wijzen

den gecombineerd, legt de basis voor een gezonde

op hyperventilatie. De SEBQ helpt bij het beoordelen

mondontwikkeling en voorkomt veel orthodontische

van inefficiënte ademhalingspatronen en is nuttig bij

en ademhalingsproblemen op latere leeftijd.

patiënten die door hun mond ademen of lijden aan

hemelte,

problemen,

malocclusies

en

zoals

stressgerelateerde ademhalingsproblemen.

Diagnostiek en behandeling van disfunctionele ademhaling in de 80

Behandelingsopties voor disfunctionele ademhaling omvatten myofunctionele therapie, ademhalingsoefeningen en orthodontische behandeling. Myofunc-

tionele therapie (afbeelding 14) richt zich op het versterken van de spieren rond de mond en het gehemelte, waardoor patiënten leren om weer door de neus te ademen. Bij kinderen kunnen orthodontische behandelingen zoals het verbreden van het gehemelte helpen om de luchtwegen te openen en de ademhaling te verbeteren, wat verdere complicaties kan voorkomen.

14

Conclusie Disfunctionele ademhaling heeft verstrekkende ge14

volgen voor zowel de mondgezondheid als de algehele gezondheid van patiënten. Door disfunctionele ademhaling vroegtijdig te herkennen en de juiste behandeling in te zetten, kunnen tandartsen bijdragen aan een verbetering van de mondgezondheid en het welzijn van hun patiënten.

De auteurs Nurcan Yilmaz is erkend restauratief tandarts (NVVRT, EPA), ambassadeur van KARMA Dentistry, onderdeel van Minec Nederland en co-docent bij een gerenommeerde implantologie opleiding in Nederland. Haar passie ligt in reconstructieve en esthetische tandheelkunde met een integrale achtergrond waarbij zij uitgaat van de mens als geheel.

Steven Zwerink is ademfysioloog en eigenaar van Ademwinst, een praktijk gespecialiseerd in het verbeteren van ademhaling en vitaliteit. Met een sterke focus op de verbinding tussen ademhaling, prestaties en welzijn, helpt Steven zowel professionals als cliënten om stress te reduceren en hun energieniveau te optimaliseren.

Disfunctionele ademhaling in de mondzorg

COLUMN MARLOES

De vrouw van

Marloes Rust, MondZorgVuldig Mondhygiënisten Dordrecht Deze column komt tot stand in samenwerking met TePe Benelux B.V.

Een tijd geleden vroeg een goede

van deze elementen. Ik verwees

ik vandaag de ‘vrouw van’ ben.

vriend van ons op een verjaar-

hem door naar een bevriende

We kwamen aan bij de betref-

dag of ik een keer tijd had om

tandarts voor onder andere het

fende praktijk en stapten uit. Bij

naar zijn gebit te kijken. Natuur-

maken van röntgenfoto’s.

binnenkomst moest er natuurlijk

lijk maakte ik daar tijd voor. We

Hierop was duidelijk te zien dat

een anamnese ingevuld worden

spraken af en op de de betreffen-

de verstandskiezen verloren wa-

en er werd een nieuwe foto ge-

de dag kwam hij toch ietwat ze-

ren en er echt uit moesten. Na

maakt. Hierna mocht hij mee

nuwachtig binnen. Ik vroeg hem

overleg met de tandarts kreeg hij

naar binnen en zoals elke goede

of hij er tegenop zag, maar hij zei

een verwijsbrief. Niet lang hierna

‘vrouw van’ doet ben ik natuur-

van niet. Hij vertelde dat hij een

belde de vriend op. Hij had ont-

lijk meegelopen. Hij ging zitten

maandje geleden in zijn moe-

zettend veel angst voor het ver-

in de stoel, er werd wat uitleg

derland zijn gebit had laten rei-

wijderen van de kiezen en had

gegeven en hij kreeg het infuus.

nigen, dus het zou allemaal wel

gelezen dat dit ook bij een nar-

Een andere assistent vroeg wat ik

meevallen. Na de anamnese nam

cosetandarts gedaan kon worden.

voor werk deed en ik antwoordde

hij plaats in de stoel. Ik keek in

Hij vroeg of ik mee kon gaan naar

dat ik mondhygiënist ben. Ze zei

zijn mond en zag dat er behoor-

de narcosetandarts, want zijn

dat ik best wel op een stoel naast

lijk wat supragingivaal tandsteen

vrouw kon niet mee vanwege de

hem plaats kon nemen om zijn

aanwezig was. Ik besloot te be-

kinderen. Ik zei dat ik hem wel

hand vast te houden.Dat deed ik

ginnen met een pocket registra-

zou brengen. Kort hierna belde

wat ongemakkelijk. Hierna kreeg

tie. Tijdens de registratie legde

hij terug. Hij had aan de assis-

hij het narcosemiddel en viel in

ik hem uit wat ik precies aan het

tent gevraagd of zijn mondhygi-

slaap. De verdovingen werden

doen was en waarom ik dit deed.

ënist mee mocht kijken. Dit zou

gezet, maar deze maakte de ban-

Bij de molaren zakte ik direct al

hem een goed gevoel geven. De

ge vriend niet meer mee. De as-

tot 10 mm de diepte in. Veel sub-

assistent antwoordde dat alleen

sistent keek mij aan en zei dat het

gingivaal tandsteen. Ik vroeg of

familie mee de praktijkkamer in

beter was om in de wachtkamer

ze hem vorige maand uitleg ge-

mocht. Hier had hij heel ad rem

plaats te nemen. Verbaasd keek

geven hadden over parodontitis,

op gereageerd door te zeggen dat

ik haar aan en meldde dat ik hier

maar eigenlijk wist ik het ant-

ik naast zijn mondhygiënist ook

best wel tegen zou kunnen gezien

woord al. We besloten het zoals

zijn vrouw ben. Toen mocht het

mijn werk en dat ik vroeger ook

gebruikelijk goed aan te pakken

wel.

bij een kaakchirurg assisteerde.

en een pardontiumstatus te ma-

De dag van de behandeling brak

De assistente antwoordde dat het

ken en hierna gaf ik hem voor-

aan en ik stond op tijd voor de

niet mocht, want het is toch heel

lichting

De

deur om hem op te halen. De

anders wanneer je als ‘vrouw

verstandskiezen hadden de diep-

bange vriend stapte in mijn auto

van’ de patiënt meekijkt. Ik denk

ste pockets, maar omdat ik geen

en vroeg gelijk of ik nog wist wat

toch dat ze ons door hadden…

röntgenfoto’s had, was er slechts

hij tegen de assistent had ge-

een vermoeden over de prognose

zegd. Ik moest lachen en zei dat

82

over

parodontitis.

Your dentistry.

Redefined!

Introducing TRIOS 6 & Dx Plus. Redefine your patients’ experience with our best TRIOS scan quality ever, working together with 3Shape’s cutting-edge AI assistive diagnostic software. Together with our groundbreaking DentalHealth app, communicate tailored, on-demand education and insights, empower your patients to co-own their dental health, and set them up for success!

Great patient care starts here!

‘ s Werelds eerste Ergo-loepbril met verstelbare vergroting

Maak nu een afspraak! +31 (0)6 1504 1825 - info@admetec.nl