LECTURE BẢO QUẢN THUỐC VÀ DỤNG CỤ Y TẾ

ĐẠI CƯƠNG VỀ CÔNG TÁC BẢO QUẢN

Chương trình học phần 30 tiết lý thuyết (2 ĐVHT) Gồm 7 NỘI DUNG CHÍNH 1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

MỞ ĐẦU (ĐẠI CƯƠNG) CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG CHẤT LƯỢNG KTBQ THUỐC – HÓA CHẤT – DƯỢC LiỆU KTBQ DỤNG CỤ THỦY TINH KTBQ DỤNG CỤ KIM LOẠI KTBQ DỤNG CỤ CAO SU – CHẤT DẺO KTBQ BÔNG – BĂNG - GẠC – CHỈ KHÂU

KIỂM TRA - THI Kiểm tra : 2 cột điểm Thi: tự luận Chúc các em học tốt !

ĐẠI CƯƠNG VỀ CÔNG TÁC BẢO QUẢN

MỤC TIÊU 1. Trình bày mục đích, ý nghĩa, tầm quan trọng của công tác bảo quản thuốc và DCYT. 2.Trình bày được quy định về nguyên tắc chung trong công tác bảo quản.

Đại cương 1. Mục đích, ý nghĩa: Bảo quản tốt thuốc và dụng cụ y tế nâng cao chất lượng điều trị.

Đại cương • • • •

Thuốc – hóa chất – y dụng cụ Thuốc Các yếu tố ảnh hưởng Tìm biện pháp bảo quản tốt

2. Nội dung của công tác bảo quản 2.1. nghiên cứu nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng, số lượng 2.2. đề ra phương pháp, kỹ thuật 2.3. Xây dựng nội quy, quy chế sát thực tế.

3. Nguyên tắc chung 3.1. Quy định chung 3.1.1. Kho tàng 3.1.2. Nhân sự 3.2. Sắp xếp, phân loại 3.3. Nguyên tắc chung về bảo quản

Thực hành tốt bảo quản thuốc (GSP)

GSP: Good Storage Practices Quyết định ssố:2701/2001/QĐ-BYT :2701/2001/QĐ-BYT ngày 29 tháng 6 năm 2001 của Bộ trưởng Bộ Y tế).

“Thực hành tốt bảo thuốc” được áp dụng cho các nhà sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, buôn bán, tồn trữ thuốc.

Nguyên tắc chung Nguyên tắc chung về bảo quản dược phẩm (5 chống): • Chống ẩm nóng, ánh sáng, chống mối, mọt, chuột, nấm mốc.

• Chống nhầm lẫn.

• Chống cháy, nổ .

• Chống quá hạn dùng.

• Chống đổ vỡ, hư hao, mất mát.

Kho thuốc đạt GSP

Nhà kho và trang thiết bị • • • • •

Địa điểm Thiết kế, xây dựng Trang thiết bị Các điều kiện bảo quản trong kho Kho bảo quản thuốc có yêu cầu bảo quản đặc biệt

Yêu cầu chung về kho Trong kho phải có: Phải có nội quy Không ngủ trong kho Chế độ trực Có khóa chắc chắn Phòng cháy, chữa cháy Bảo hộ lao động

KHO BẢO QUẢN THUỐC VÀ HÓA CHẤT

Thiết kế phù hợp với yêu cầu bảo quản

Yêu cầu chung về kho - Yêu cầu về bảo hộ lao động cho công nhân - Phương tiện bảo hộ lao động.

- Thuốc phòng khi có tai nạn xảy ra.

Phương tiện PCCC

Nhân sự • Có đủ nhân viên, có trình độ phù hợp với công việc, được đào tạo GSP, qui định về trách nhiệm, công việc bằng văn bản.

• Các cán bộ chủ chốt: trình độ phù hợp với nhiệm vụ được giao.

• Thủ kho: trình độ tối thiểu là dược sĩ trung học.

Vệ sinh

• Khu vực bảo quản • Thủ kho, công nhân phải kiểm tra sức khỏe định kỳ • Công nhân làm việc phải mặc quần áo bảo hộ lao động

3.2 Các quy tắc sắp xếp trong kho • Yêu cầu chung: nguyên tắc nhập trước xuất trước ( FIFO: First In First Out ) hoặc hết hạn trước xuất trước ( FEFO: First Expires First Out ).

• Xếp theo loại: nghiện, HTT, …

• Xếp theo tính chất: đặc biệt, theo dạng…

• Xếp theo vần A,B,C • Xếp theo trật tự: nhỏ, to, lẻ, nguyên… Đảm bảo 3 dễ: dễ thấy, dễ lấy, dễ kiểm tra

Các quy tắc sắp xếp • Nhãn và bao bì: bao bì thích hợp, nhãn rõ ràng, hồ sơ ghi chép riêng biệt, phải có khu vực riêng cho việc bảo quản nhãn thuốc, tuân thủ yêu cầu dược điển và qui định về nhãn và bao bì.

Các quy tắc sắp xếp • Cấp phát – quay vòng kho: cấp phát thuốc bao bì đóng gói đạt tiêu chuẩn chất lượng, cấp phát theo nguyên tắc: FIFO – FEFO,…

3.3 Các quy tắc về bảo quản • Bảo quản thuốc: các điều kiện bảo quản ( nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng,… ), bao bì, đối với thuốc gây nghiện, hướng thần, định kỳ đối chiếu sổ sách, tìm ra nguyên nhân thất thoát, sai lệch,…

Theo dõi nhiệt độ và độ ẩm

Phiếu theo dõi nhiệt độ và độ ẩm

Thuốc trả về • Phải có khu biệt trữ • Thuốc trả về phải có bộ phận đảm bảo chất lượng đánh giá

DANH MỤC MỘT SỐ CHẤT KÉM BỀN • • • •

Acid acetylsalicylic Acid ascorbic (Vitamin C) Ampicillin natri Benzylpenicillin natri

DANH MỤC MỘT SỐ CHẤT KÉM BỀN • Calcium gluconate • Cefalexin • Chloramphenicolnatri succinate • Chlorphenaminehydrogen maleate

DANH MỤC MỘT SỐ CHẤT KÉM BỀN • • • •

Cloxacillin natri (monohydrate) Codeine phosphate Cholecalciferol Dapsone

DANH MỤC MỘT SỐ CHẤT KÉM BỀN • • • •

Dexamethasone natri phosphate Gentamycin sulfate Hydralazine hydrochloride Hydrocortisone natri succinate

DANH MỤC MỘT SỐ CHẤT KÉM BỀN • • • • •

Lidocaine hydrochloride Neomycin sulfate Nystatin Pyridoxine hydrochloride Procaine hydrochloride

DANH MỤC MỘT SỐ CHẤT KÉM BỀN • • • •

Retinol Salbutamol Sắt ( II ) sulfate Thiamine hydrochloride

BÀI 2

CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHẤT LƯỢNG THUỐC, HÓA CHẤT, Y DỤNG CỤ

MỤC TIÊU 1. Trình bày đúng các tác hại của độ

ẩm, ánh sáng, nhiệt độ khí hơi, ảnh hưởng của tính lý hóa, hạn dùng, đồ bao gói, mối, chuột… đến chất lượng thuốc, dụng cụ y tế.

2. Nêu được các biện pháp phòng tránh các yếu tố tác hại.

1. Độ ẩm 1.1. Các khái niệm về Độ ẩm Tiêu chuẩn trong bảo quản là: ñộ ẩm: 65% ; nhiệt ñộ: 20oC. Tác ñộng của khí ẩm làm cho hoá chất và dược phẩm thay ñổi phẩm chất như biến màu, chảy dính, tăng trọng lượng vì hút ẩm…

1. Độ ẩm 1.1. Độ ẩm 1.1.1. Độ ẩm tuyệt ñối (a) Là lượng hơi nước thực có trong 1m3 không khí của môi trường bình thường.

Ký hiệu là a hoặc e Đơn vị tính là g/m3 , mmHg

1.

Độ ẩm

1.1. Độ ẩm 1.1.2. Độ ẩm cực ñại : A (ñộ bão hòa) Là lượng hơi nước tối ña có thể chứa trong 1m3 không khí ở nhiệt ñộ và áp suất nhất ñịnh.

Ký hiệu là A hoặc E Đơn vị tính là g/m3, mmHg Độ ẩm cực ñại phụ thuộc vào t⁰ và P A tỷ lệ thuận với nhiệt ñộ Vd: 15⁰C thì A = 12,8 g/m3 20⁰C : A = 17,3 g/m3

1. Độ ẩm 1.1. Độ ẩm 1.1.3. Độ ẩm tương ñối (r) Là tỷ lệ % giữa ñộ ẩm tuyệt ñối và ñộ ẩm cực ñại.

Ký hiệu: r Đơn vị: % a × 100 Công thức: r = A r lớn (˃ 70%) không khí rất ẩm ướt r nhỏ (˂ 30%) không khí rất hanh khô

1. Độ ẩm 1.1. Độ ẩm 1.1.4. Nhiệt ñộ ñiểm sương (r) Là nhiệt ñộ ở ñó ñộ ẩm tuyệt ñối vượt quá ñộ ẩm cực ñại. a˃A Hơi nước quá ñộ bão hòa tạo thành hạt nước nhỏ li ti như hạt sương.

Hơi nước bão hòa: a = A r =100% Không thể làm khô bất kỳ vật nào, do hơi nước ñạt mức tối ña.

1. Độ ẩm 1.2. CÁCH TÍNH ĐỘ ẨM Có 2 phương pháp: PP 1. Tra bảng (xem phụ lục sau giáo trình)

a × 100 (1) PP 2. Áp dụng công thức: r = A a/ Tính ñộ ẩm tuyệt ñối : Từ (1) a =

r× A 100

(A xác ñịnh bằng tra bảng)

1.2 Cách tính ñộ ẩm Tính nhiệt ñộ ñiểm sương: Cách 1 : Tra bảng (thường dùng) Vd : a = 24,35 g/m3 NĐĐS = 26⁰C ⁰ Cách 2: 1. Đo bằng dụng cụ ño ñộ ẩm, nhiệt ñộ 2. Xác ñịnh ñộ ẩm tuyệt ñối (trên số liệu ñã ño) 3. Suy ra nhiệt ñộ ñiểm sương Cách 3: dùng ẩm kế tóc (ít dùng)

1.3 Các dụng cụ ño ñộ ẩm 1. Ẩm kế khô ướt 2. Ẩm kế Asman 3. Ẩm kế Oguyt 4. Ẩm kế tóc

Ẩm kế ñiểm sương

Ẩm kế ñiện tử

Ẩm kế tóc

1.4. Tác hại của ñộ ẩm 1.4.1. Độ ẩm cao: làm không khí ẩm ướt Gây ẩm ướt, chảy dính, vón cục, rã, mốc, chảy lỏng…( dạng bột, viên, bao ñường…)

Làm loãng, giảm nồng ñộ (dung dịch, siro) Lên men (sinh phẩm y tế) Phản ứng thủy phân (alkaloid dạng este…)

Phản ứng tỏa nhiệt (hóa chất) Mất tác dụng, biến chất (kháng sinh, nội tiết tố…)

Làm han gỉ (kim loại), gây mốc (cao su, chất dẻo) Hỏng rách ñồ bao gói, nhãn (giấy) Hỏng dược liệu, bông băng, gòn, gạc…

1.4. Tác hại của ñộ ẩm 1.4.2. Độ ẩm thấp: Làm không khí quá hanh khô gây hỏng thuốc, dụng cụ như: Gây mất nước các muối kết tinh (muối ngậm nước).

Dụng cụ, bao gói bằng cao su, chất dẻo bị giòn, cứng, gãy, lão hóa

1. Độ ẩm 1.1. Độ ẩm

Dược liệu dễ bị sâu, mọt, nấm mốc.

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.1. Độ ẩm Viên bọc ñường bạc màu, chảy dính.

Các viên bọc ñường

Terpin – codein, Terpin hydrat Vitamin B6 , Berberin Chophytol, Mebendazol Bisacodyl, Hoạt huyết dưỡng não Magie B6 Pipolphen Nystatin Theophyllin B.A.R Albendazol Choliver

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.1. Độ ẩm Viên nang chảy dính, biến chất.

Các viên nang dễ bị chảy dính

Tetracyclin Amoxycillin Vitamin C Piroxicam Terpin codein Omeprazol Coldacmin Eugica ( nang mềm ) Vitamin AD ( nang mềm ) Tamik Exomuc

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.1. Độ ẩm Viên hoàn bị rã, dính, mốc.

Các viên hoàn, tể

Hải cầu hoàn Kim tiền thảo Trật ñả hoàn Tể bổ tâm Ac – ti – sô Sâm nhung bổ thận hoàn Lục vị hoàn Viên hoàn nghệ Thập toàn ñại bổ

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.1. Độ ẩm Kháng sinh vón cục, vàng, dính vào lọ ñựng.

Các kháng sinh dạng bột

Streptomycin sunfat Penicillin Cephalexin Cefuroxim Erythromycin Ampicillin Cefotaxim Ceftriaxon Cefaclor Lincomycin

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.1. Độ ẩm

Cao thuốc dễ bị chảy, dễ bị nhiễm khuẩn.

Cao ñặc, cao khô, cao lỏng:

Cao Artichaut Cao Mã tiền Cao Lạc tiên Cao Ích mẫu Cao ban long Cao hổ cốt Cao canhkina Thiên môn cao Cao dạ cẩm Cao bách bộ

Dược liệu dễ bị sâu, mọt, nấm mốc Bộ

phận dùng là thân, cành, vỏ thân, vỏ cành Tô mộc ( thân ) Đỗ trọng ( vỏ thân ) Quế ( vỏ thân cành ) Câu ñằng ( thân , cành ) Canhkina ( vỏ thân )

Dược liệu dễ bị sâu, mọt, nấm mốc Bộ phận dùng là củ, rễ củ, thân rễ Mạch môn ( rễ củ ) Bạch chỉ ( rễ củ ) Viễn chí ( rễ bỏ lõi ) Trạch tả ( rễ củ ) Gừng ( thân rễ )

Dược liệu dễ bị sâu, mọt, nấm mốc Bộ

-

phận dùng là hạt Mã tiền Thảo quyết minh Bí ngô Sen Ý dĩ

Dược liệu dễ bị sâu, mọt, nấm mốc

BPD là lá - Artichaut ( lá ) - Lạc tiên - Cà ñộc dược - Chè ñắng - Dâm dương hoắc BPD là hoa - Cúc hoa - nụ Hoa hoè - Kim ngân hoa - Artichaut ( hoa)

1.5. CÁCH KHẮC PHỤC ĐỘ ẨM 1.5.1.

1.5.2.

1.5.3.

1.5.4.

Thông gió tự nhiên Thông gió nhân tạo Dùng chất hút ẩm Tăng nhiệt ñộ không khí

Cách khắc phục ñộ ẩm cao Thông gió Dùng chất hút ẩm mạnh Tăng khả năng chứa hơi nước mới của

không khí ( tăng ñộ ẩm cực ñại ) Dùng máy ñiều hòa nhiệt ñộ

Dùng chất hút ẩm 2. 1. Chất hút ẩm theo chế lý học 2.1.1. Silicagel Silicagel là thuỷ tinh lỏng acid Metasilixic cao phân tử.

Nhuộm màu bằng MgCl2 và CaCl2 ở nhiệt ñộ cao: khan nước và có màu xanh lam thẩm, khí hút ẩm 60-70% ( màu tím: 60-80% ), khi chuyển màu hồng bền hơn.

Silicagel

2. Các biện pháp khắc phục 2. 1. Chất hút ẩm theo chế lý học 2. 1.2. Gạo rang Rang gạo ñến khi vàng bên trong hạt, ñể nguội mới dùng bảo quản ( nếu còn nóng cho vào sẽ dễ hút ẩm)- thường dùng bảo quản dược liệu.

Gแบกo rang

2. Các biện pháp khắc phục 2. 1. Chất hút ẩm theo chế lý học 2. 1.3. Than hoạt Là loại than sản xuất từ loại cây thân mộc, không có nhựa. Có thể tán mịn hoặc ñể nguyên, cho vào túi vải khi bảo quản.

Trước khi dùng phải sấy cho khô.

2. Các biện pháp khắc phục 2. 1. Chất hút ẩm theo chế lý học 2. 1.3. Than hoạt Dùng ñể hút khí ñộc, làm trong, ngoài ra còn làm nguyên liệu trong ñiều chế thuốc: viên Charcoal, Carbophos, cốm than,..

2. Các biện pháp khắc phục 2.2. Chất hút ẩm theo cơ chế hoá học 2.2.1. Calci oxyd ( CaO còn gọi là vôi sống) Khả năng hút ẩm 30%.

Thường ñược sử dụng vì rẻ tiền, dễ mua, khả năng hút ẩm cao.

2. Các biện pháp khắc phục 2. 2 Chất hút ẩm theo cơ chế hoá học 2.2.1 Calci oxyd ( CaO còn gọi là vôi sống) Nhược ñiểm: Khi hút ẩm tăng thể tích gấp 3 lần, bột dễ dính vào thuốc, hoá chất, làm bẩn và tạo ra môi trường kiềm có thể ăn mòn kim loại. Do ñó phải dùng bình ñựng có thể tích gấp 4 lần khối lượng của vôi khi hút ẩm.

Calci oxyd

2. Các biện pháp khắc phục 2.2. Chất hút ẩm theo cơ chế hoá học 2.2.2 Calci clorid ( CaCl2 ) Hút nước mạnh (98-100% so với khối lượng của CaCl2 ).

Khi hút ẩm hoá chất từ dạng khô chuyển thành chất dạng lỏng sánh.

2. Các biện pháp khắc phục 2.2. Chất hút ẩm theo cơ chế hoá học 2.2.2. Calci clorid ( CaCl2 ) Nhược ñiểm: dễ phản ứng với thuốc, hoá chất, dễ ăn mòn kim loại, phải ñựng trong bình sành gấp 4 lần thể tích của hoá chất.

Calci clorid

So sánh ưu ñiểm, nhược ñiểm của chất hút ẩm theo cơ chế vật lý và cơ chế hóa học?

BẢNG SO SÁNH GIỮA 2 LOẠI CHẤT HÚT ẨM Phân loại

Chất hút ẩm theo cơ chế lý học (*)

Ưu điểm

Ít gây bất lợi khi BQ Có khả năng nhả ẩm Ứng dụng rộng rãi Có thể tái sử dụng Chất hút ẩm Khả năng hút ẩm mạnh hơn theo cơ chế hóa (*) học (**)

Nhược điểm

Hút ẩm kém hơn(**)

Gây bất lợi khi BQ Không nhả ẩm Không sử dụng rộng Không tái sử dụng

So sánh ưu ñiểm, nhược ñiểm của các chất hút ẩm theo cơ chế vật lý

BẢNG SO SÁNH CÁC CHẤT HÚT ẨM THEO CƠ CHẾ LÝ HỌC Phân loại

Silicagel

Gạo rang

Than củi

Ưu điểm

Hút ẩm tốt nhất Ứng dụng rộng Không gây bẩn Không gây bẩn

Nhược điểm

Đắt tiền.

Chỉ ứng dụng trong đời sống.

Có nhiều khả năng Không dùng BQ chất (hút ẩm, hút khí độc, dễ bay hơi,tinh dầu. làm trong…)

Gây bẩn.

SO SÁNH SILICAGEL VỚI CALCI OXYD Dùng 25g CaO/1dm3 độ ẩm ban đầu 54% sau 7 ngày hạ còn

1%

Dùng 25g Silicagel/1dm Dùng 1g CaO/1dm3 Dùng 1g silicagel/1dm3 Dùng 0.25g CaO/dm3 Dùng 0.25g silicagel/1dm3

354%

7

18%

61% 61% 78% 78%

5 5 3 3

13% 20% 23% 46%

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.2. Nhiệt ñộ Nóng Các chất kết tinh có ngậm nước trong phân tử bị bốc hơi làm biến màu, giảm trọng lượng hoặc gây sai số khối lượng khi pha chế.

1. Các yếu tố ảnh hưởng 1.2. Nhiệt ñộ Ví dụ Na2SO4.10H2O trong suốt không màu trắng ñục.

CuSO4.5H2O màu xanh trong suốt màu vàng ngà.

2. Nhiệt ñộ 2.1 Tác hại của nhiệt ñộ cao: 2.1.1. Về mặt lý học: - Làm bốc hơi nước, bay hơi, thăng hoa (thuốc dạng lỏng, tinh dầu…)

- Mất nước các dạng muối kết tinh, ngậm nước…

- Hỏng thuốc: kháng sinh, vaccin, cao, cồn thuốc, thuốc bột - Làm cho viên bao ñường, viên nang bị chảy dính.

2. Nhiệt ñộ 2.1 Nhiệt ñộ cao: 2.1.2. Về mặt hóa học: Tăng tốc ñộ phản ứng hóa học Tăng 10⁰C tăng tốc ñộ phản ứng hủy 2 – 4 lần 2.1.3. Sinh học - Làm các siro, potio dễ lên men chua.

- Dược liệu bị mốc, gãy vụn, nát - Đồ bao gói bằng vải, giấy dễ mục nát.

- Là tác nhân kích thích sự oxy hóa các dụng cụ kim loại bị gỉ, ố, dễ hư hỏng.

Cách khắc phục nhiệt ñộ cao Thông gió:

Khi nhiệt ñộ trong kho > ngoài kho (chú ý ñộ ẩm) Dùng vật liệu che chắn trần nhà, cửa, chống nóng, vật cách nhiệt…

Dùng máy ñiều hòa nhiệt ñộ Máy lạnh, kho lạnh Dùng nước ñá (không áp dụng cho kho có chứa thuốc kỵ ẩm)

2. Nhiệt ñộ 2.3. Nhiệt ñộ thấp Nhũ tương bị tách lớp Kết tủa: thuốc tiêm Cafein, gluconat Dụng cụ chất dẻo bị giòn, cứng.

Calci

Lạnh Các loại dụng cụ bằng cao su gặp

lạnh bị cứng giòn, lão hoá nhanh.

Dung dịch Formol 40% ở nhiệt ñộ thấp khoảng 9oC bị trùng hợp hoá thành Paraformaldehyde, chất này tủa dần lắng xuống ñáy có màu trắng ñục rất ñộc khi tiếp xúc.

Cách khắc phục nhiệt ñộ thấp (lạnh) Sử dụng máy ñiều hòa nhiệt ñộ Sử dụng tủ ấm

3. Ánh sáng Ánh sáng Các loại thuốc men, hoá chất dụng cụ máy móc bất kỳ từ nguồn gốc nào, cấu tạo như thế nào ñều dể bị ánh sáng tác ñộng.

3. Ánh sáng 3.1. Tác hại của Ánh sáng a/ Làm biến màu: Promethazin, Santonin, Aminazin từ trắng chuyển sang hồng.

Adrenalin Vitamin C, B1, Novocain chuyển màu vàng.

Hoá chất có nhân phenol biến màu nâu thành ñen như Natri salicylat.

Cloroform tạo ra Phosgel, Ether bị ánh sáng phân huỷ thành Peroxyd.

3. Ánh sáng 3.1. Tác hại của ánh sáng b/ Phân hủy thuốc Giải phóng Halogen/ muối KI, NaI, NaBr… Thủy phân HgCl2 Oxy hóa Chloroform, Ether…

Làm mất mùi thơm của tinh dầu, dầu mỡ bị acid hóa, ôi khét.

Làm lão hoá, cứng bạc màu, giảm tính ñàn hồi của cao su, chất dẻo.

Dụng cụ cao su

Găng tay cao su Bo cao su Nút chai Piston bơm tiêm nhựa ống thông ( tiểu, thở ) Túi chườm Đệm cao su Áo choàng, tạp dề

3.2. Cách khắc phục tác hại ánh sáng - Đối với thuốc kỵ ánh sáng - Che chắn, bọc vải, giấy màu ñen - Dùng dụng cụ chứa ñựng có màu

sậm - Chọn ánh sáng thích hợp trong sản xuất thuốc - Vd: dùng ánh sáng ñỏ ñể pha Adrenalin - Vận chuyển thuốc phải ñóng gói kín, nơi mát, bao bì có ký hiệu tránh ánh sáng

Cách khắc phục ánh sáng Chú ý từ khâu sản xuất, pha chế, ñóng gói Pha, ñóng gói trong bao bì tối màu hay phải

bọc kín, che không cho ánh sáng chiếu vào thuốc, hóa chất.

4. Khí, hơi trong không khí 4.1. Các khí hơi

Có nhiều khí hơi gây ảnh hưởng: Ôxy, ôzon (O2,O3): gây oxy hóa CO2 : giảm ñộ clor, carbonat hóa SO3, NO2, NO, …. các acid

tương ứng ..

4.1 Các khí hơi: Khí Clo làm bạc màu cao su, các thuốc bao ñường, thuốc có màu.

Khí NH3 mang tính kiềm nhẹ nên

cũng có khả năng trung hoà các chất trong thuốc mà bản chất là acid, hấp thụ vào các thuốc gây mùi khó chịu.

Dụng cụ y tế bằng kim loại Kim tiêm Dao phẫu thuật Kéo Kìm, kiềm, kẹp Khay inox Giá ñỡ inox Kính hiển vi ( bộ phận cơ học ) Tủ sấy Cân Quả cân

Dụng cụ y tế bằng kim loại

CÁCH KHẮC PHỤC TÁC HẠI CỦA CÁC KHÍ HƠI

Cách khắc phục tác hại của khí hơi Tránh tiếp xúc nhiều với môi trường: - Bao gói kín - Cách ly Các dụng cụ bằng kim loại có thể bôi dầu parafin hoặc bọc trong các túi chất dẻo.

Trong pha chế hạn chế tối ña thời gian tiếp xúc không khí: - Pha chế ñóng gói trong bầu khí trơ - Thêm chất bảo quản, nút kín,…

5. Tính chất lý, hóa của thuốc Tỷ trọng cuả thuốc Chất lỏng, sánh (siro, nhũ tương, hỗn dịch…)

Tính bay hơi Tinh dầu, chất thể khí…

Tính dễ cháy nổ Chất dễ cháy nổ: Ether Ethylic, Nitroglycerin, Kali clorat, Kalipermanganat, Acid picric

5. Tính chất lý, hóa của thuốc Bảo quản thuốc, hóa chất dễ bay hơi, cháy nổ Kho: xây riêng biệt, bằng chất liệu chống cháy.

Kỹ thuật bảo quản: Xây hầm, kho riêng Xếp cách tường 0,5 – 0,7 m Ký hiệu “Cấm lửa” Tiêu lệnh chữa cháy

6. Hạn dùng của thuốc 6.1. Tuổi thọ của thuốc: Khoảng thời gian thuốc có tác dụng 6.2. Yếu tố ảnh hưởng ñến tuổi thọ thuốc - Bản chất của thuốc: ñộ tinh khiết làm tăng

tuổi thọ của thuốc.

- Kỹ thuật sản xuất: trình ñộ công nghệ - Bao bì, ñóng gói - Kỹ thuật bảo quản

7. Bao bì, ñóng gói 7.1. Yêu cầu bao bì: Nguyên vẹn số lượng, chất lượng Đảm bảo tiêu chuẩn ngành, Quốc gia, QT Giá rẻ, ñẹp, bền…

Tiện sử dụng

7. Bao bì, ñóng gói 7.2. Nhóm chất liệu bao bì: Cellulose Ưu ñiểm? , Nhược ñiểm ?

Thủy tinh Ưu ñiểm ? , Nhược ñiểm ?

Kim loại Ưu ñiểm? , Nhược ñiểm ?

Chất dẻo Ưu ñiểm ? , Nhược ñiểm ?

7. Bao bì, ñóng gói 7.3. Kỹ thuật bao gói dược phẩm: - Đối với Thuốc tránh ánh sáng: lọ màu sậm - Đối với Thuốc tránh nhiệt ñộ cao: bao bì cách

nhiệt, chịu nhiệt - Đối với Thuốc tránh ẩm, khí, tránh bốc hơi:

cần kín, thêm chất hút ẩm - Đối với Thuốc dạng lỏng: có hiện tượng giãn

nở thể tích nên không ñóng ñầy (khoảng 95%97% thể tích chai, lọ).

- Chọn lựa chai lọ, nút thích hợp từng loại

8. Nấm mốc, vi khuẩn, sâu bọ, mối, chuột 8.1. Vi khuẩn, nấm mốc Nấm mốc: phá huỷ, dược chất thuốc men.

Vi sinh vật: Làm hư hỏng dược liệu ở các giai ñoạn thu hái, phơi sấy, bảo quản.

Thuốc dễ bị nấm mốc phá hủy Si rô thuốc: sirô ho, si rô an thần, nutroplex,

unikids, sirô promethazin Potio Thuốc bột: paracetamol, smecta, sorbitol, oresol, biosubtyl Thuốc cốm: cốm bổ trẻ em, cốm nghệ, cốm tiêu, cốm canxi, cốm than Viên hòan, tể: trạch tả hòan, hải cẩu hòan, kiện não hòan, tể bổ tâm, thập toàn ñại bổ hòan

Dược liệu Thân, cành: câu ñằng, bạch truật, tô mộc, cam

thảo Lá: cà ñộc dược, artichaut, dâu tằm, trắc bách diệp Hoa: kim ngân, hòe, cúc hoa, artichaut, Rễ củ, thân rễ: hoài sơn, bình vôi, mach môn, gừng, nghệ Quả: ñại táo, mơ, ñại hồi, thảo quả, sơn tra Hạt: café, thảo quyết minh, mã tiền, bí ngô, cau Tòan cây:lạc tiên, tía tô, sài ñất, dạ cẩm, dừa cạn Vỏ quả, vỏ thân, vỏ cành: trần bì, lựu, ñỗ trọng, quế, canhkina.

CÁCH KHẮC PHỤC TÁC HẠI CỦA VI KHUẨN, NẤM MỐC

Cách khắc phục nấm mốc Tuân thủ nghiêm ngặt chế ñộ vô khuẩn trong

sản xuất, ñóng gói.

Nguyên phụ liệu pha chế phải ñạt tiêu chuẩn qui ñịnh.

Trong bảo quản phải có kế hoạch kiểm tra, giám sát thường xuyên.

8. Nấm mốc, vi khuẩn, sâu bọ, mối, chuột

8.2. Sâu, mọt, mối, chuột - Sinh sản nhanh, chúng cắn phá bao bì,

dược liệu như ống uống B12, Filatov, siro,…

- Mối làm hư hại sản phẩm có nguồn gốc từ cellulose như bông, băng, vải , gạc,…

- Côn trùng ưa những chất có tinh bột, ñường như hoài sơn, ý dĩ, long nhãn, thục ñịa,…

CÁCH KHẮC PHỤC SÂU, MỌT, MỐI, CHUỘT?

Nấm mốc, côn trùng, chuột

Cách khắc phục sâu, mọt Thu hái, chế biến ñảm bảo kỹ thuật Phân loại dược liệu Đưa vào kho dược liệu ñúng quy cách, ñúng

tiêu chuẩn Kho phải cao ráo, ñủ sáng Thường xuyên kiểm tra

Cách khắc phục mối Xây bằng gạch, xi măng, chân giá kệ có thể

tẩm hoặc phủ hóa chất diệt mối Đặt xa tường 50cm, xa mặt ñất 20 – 30cm, xa trần nhà 50 – 80cm Quét vôi trắng ñể dễ phát hiện mối Nếu có mối thì tìm cách diệt mối chúa, phun hoặc rắc hóa chất diệt mối.

Cách khắc phục Chuột Biện pháp phòng chống tích cực theo nguyên

tắc: “ Kịp thời – Triệt ñể - Toàn diện “: - Loại bỏ chổ ẩn nấp của chuột - Bịt kín khe hở ở chân tường - Đóng gói kín, bao bì có khã năng bảo vệ tốt - Thường xuyên kiểm tra - Nuôi mèo, ñánh bẫy, ñánh bã chuột

THAM KHẢO Thông tư 04 (qui ñịnh phân loại và ghi nhãn

hóa chất ) Các phụ lục của thông tư 04 Công văn 8740 về ñánh giá GSP

BÀI 3

KỸ THUẬT BẢO QUẢN THUỐC, HOÁ CHẤT, DƯỢC LIỆU

MỤC TIÊU

1. Nêu ñược ñặc ñiểm chung của các chế phẩm thuốc, hóa dược, hoá chất, dược liệu.

2. Trình bày ñược các kỹ thuật chung trong bảo quản thuốc, hóa dược, hoá chất, dược liệu.

KHO BẢO QUẢN THUỐC, HÓA CHẤT, DƯỢC LIỆU

NỘI DUNG

1. THUỐC 1.1 Thuốc bột 1.2. Thuốc viên 1.3. Thuốc tiêm 1.4. Thuốc dạng lỏng 1.5. dạng dầu, mỡ 1.6. tinh dầu 1.7. Thành phẩm đông dược

2. HÓA CHẤT 2.1 Dạng thô 2.2. Dạng thí nghiệm 2.3. Hóa dược 3. DƯỢC LiỆU

1. BẢO QUẢN CÁC DẠNG THUỐC 1.1. THUỐC BỘT Nguồn gốc: - Có nhiều nguồn gốc khác nhau: vô cơ, hữu cơ, ñộng vật, thực vật.

Thành phần phức tạp: bột ñơn chất, ña chất, dược chất, tá dược ….

Dạng hạt (tiểu phân) có diện tích tiếp xúc lớn, hút ẩm (bết dính, vón cục) Dễ bị nấm mốc.

1.1. BẢO QUẢN THUỐC BỘT 1.1.1. Thuốc mới nhập Kiểm tra bao bì : ñộ kín, loại phù hợp khí hậu VN 1.1.2. Đóng gói lẻ: (cấp phát) -Đóng trong túi PE (dày 0,05 – 0,08mm).

-Túi giấy (ñủ dùng trong 7 ngày).

-Cân ñong cần nhanh, hạn chế tiếp xúc.

-Dạng dễ chảy lỏng/ dễ bị Oxy hóa ñóng gói nơi khô, mát.

-Loại nguồn gốc ñộng vật cần gói ñảm bảo kín.

1.1.3. Sắp xếp, phân loại Tránh ánh sáng, nhiệt ñộ (theo ñúng chế ñộ)

1. BẢO QUẢN CÁC DẠNG THUỐC 1.2. Thuốc viên Chiếm tỷ lệ cao trong các chế phẩm Nhiều loại: viên nén, nang, vi nang, bao…

Gồm Dược chất và Tá dược Dễ hút ẩm và dễ bị oxi hoá - Các viên bao ñường dễ bị bạc màu, chảy dính, nấm mốc…

Các viên nang gặp nhiệt ñộ cao dễ hút ẩm, bị chảy dính Các viên có chứa tinh dầu, chất dễ bay hơi khi nóng sẽ giảm nồng ñộ. .

1.2. Thuốc viên Nguyên tắc bảo quản: Trước khi nhập kho phải kiểm tra chất lượng thuốc, bao bì, nắp nút, xi sáp…

Không chất vật nặng, vật cứng ñè lên, không lèn chặt khi ñóng gói.

Viên có chứa hoạt chất bay hơi không ñóng gói vào túi PE. Chú ý các loại viên không bền ở ñiều kiện nóng, ẩm, ánh sáng.

Phân loại các loại thuốc quí, thuốc ñộc ñể bảo quản riêng.

2. THUỐC VIÊN Nguyên tắc bảo quản Khi sắp xếp phải chú ý bao bì dễ rách.

Chú ý sức chịu ñựng của giá kệ.

Thực hiện chế ñộ 3 tra, 3 ñối ,kiểm tra ñịnh kỳ, phát hiện kịp thời ñể có biện pháp khắc phục thuốc kém phẩm chất.

1.3. THUỐC TIÊM Là loại thuốc pha chế trong ñiều kiện vô trùng tuyệt ñối, ñóng gói trong bao bì thuỷ tinh hay chất dẻo tốt, vô trùng.

Là dạng lỏng (dung dịch nước, dd dầu, hỗn dịch, bột).

Biến chất: Do bao bì kém Do kỹ thuật bào chế Do bảo quản

1.3 .THUỐC TIÊM Biện pháp bảo quản Kiểm tra thường xuyên ñể phát hiện: ñổi màu, vẩn ñục, tủa (Quinin, Cafein), tách lớp…

Chú ý nhiệt ñộ bảo quản cho từng loại thuốc tiêm, ở nhiệt ñộ lạnh < 9oC, có khả năng kết tinh hoặc bị ñục.

- Theo dõi hạn dùng (huyết thanh, vaccin …)

- Bao gói lại, dùng chất chống ẩm (kháng sinh)

1.4. THUỐC DẠNG LỎNG - Siro, Potio

- Dung dịch thuốc, hỗn dịch, Cồn, Rượu thuốc…

Nguyên tắc bảo quản -Tránh nấm mốc - Đóng gói kín - Tránh đổ vỡ, va chạm mạnh

1.5. THUỐC DẠNG DẦU, MỠ Là este của acid béo với glycerin, phân hủy thành hợp chất khác có mùi ôi khét, biến màu do: oxy không khí, ẩm, vi khuẩn, nấm mốc, ánh sáng, nhiệt độ…

Dầu lạc, dầu thầu dầu, mỡ lợn, dầu xoa bóp, thuốc mỡ…

Nguyên tắc bảo quản: - Để nơi mát, không quá lạnh (ngưng kết acid stearic), quá nóng (acid hóa, ôi khét).

- Đóng gói kín: dùng thùng gỗ, (lót thêm chất dẻo chống thấm dầu), Dùng bao gói bằng kim loại, thủy tinh…

- Thêm chất bảo quản: acid benzoic, cotoferol…

1.6. TINH DẦU Dẫn chất của phenol, ceton, aldehyd, ester, ancol, sắc tố…

Dễ bị oxy hóa hóa nhựa kết dính, mất mùi, mất màu, gặp lửa dễ cháy.

Phân loại: Tinh dầu thô (chứa trong thùng) Tinh dầu tinh khiết (chứa trong chai, lọ)

1.6. TINH DẦU Nguyên tắc bảo quản: - Đóng đầy, nút kín - Tránh ánh sáng, tránh lửa - Bao bì, nút, nắp thích hợp - Chai lọ, dụng cụ đong đo phải khô, sạch.

- Dụng cụ chắc chắn (thủy tinh), chèn lót kỹ

1.7. DẠNG ĐÔNG DƯỢC THƯỜNG GẶP: Cao, ñơn, hoàn, tán Cốm, rượu thuốc, Siro…

Thành phần rất phức tạp, ña dạng.

Nguồn gốc từ dược liệu Dễ bị nấm mốc Kỹ thuật pha chế ñơn giản, không ñảm bảo vô khuẩn.

Không ñạt ñộ tinh khiết.

1.7. DẠNG ĐÔNG DƯỢC Nguyên tắc bảo quản: - Xử lý ngay từ khi nhập về.

- Kiểm tra bao bì, ñóng gói.

- Sắp xếp, phân loại thích hợp.

- Chống sâu mọt, mối, chuột.

-Vận chuyển, di chuyển nhẹ nhàng.

2. BẢO QUẢN HOÁ CHẤT 2.1. Phân loại, ñặc ñiểm: 2.1.1. Có 3 loại : Hóa chất thường Hóa chất thí nghiệm Hóa dược Hoá chất thường Chất kém tinh khiết dùng trong các xí nghiệp hoá dược làm tiền chất pha chế các chất mới, thường bảo quản với khối lượng lớn (hàng chục, hàng trăm kg ), rẻ tiền hơn so với các loại hoá chất khác.

2. BẢO QUẢN HOÁ CHẤT Hoá chất thí nghiệm Có ñộ tinh khiết cao.

Dùng trong kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học. Đóng gói từ vài gam ñến 1 - 2 kg. Đắt tiền gấp vài chục lần so với hoá chất thường.

2. BẢO QUẢN HOÁ CHẤT Hoá chất dùng làm thuốc (hóa dược) Có ñộ tinh khiết trung bình.

Vừa dùng làm thuốc, vừa làm hoá chất thí nghiệm nên trong thực hành dễ nhầm lẫn gây nguy hiểm. ví dụ: Bạc nitrat, Iode, Kaliiodid, dung dịch phenol ( vừa là hoá chất trong ñịnh tính, ñịnh lượng, cũng là hoá chất pha chế thuốc dùng ngoài) v.v…

2. BẢO QUẢN HOÁ CHẤT 2.1.2. Đặc ñiểm

Hoá chất là các hợp chất có hoạt tính mạnh, dễ tham gia phản ứng hoá học làm ảnh hưởng ñến chất lượng hoặc ñôi khi gây nguy hiểm.

2.1.2. ĐẶC ĐIỂM Là các hợp chất dễ cháy nổ, khi va chạm mạnh, ñể gần lửa, tương tác với nhau, thấm nước, bay hơi ăn mòn kim loại …

Ví dụ : Các chất dễ bay hơi như Ether, Amoniac, Aceton, HCl. Các chất dễ nổ như KClO3.

2.2. BIỆN PHÁP TRONG BẢO QUẢN Kho bảo quản phải bảo ñảm cách nhiệt thông thoáng, có nội qui và dụng cụ cứu hoả.

2.2. ĐẶC ĐIỂM TRONG BẢO QUẢN Hoá chất nguy hiểm phải dán kèm nhãn phụ, phết một lớp Vaselin, Parafin bên ngoài nhãn.

Bao bì ñựng hoá chất ñộc phải xử lý tốt ( ñốt, chôn ) theo ñúng qui chế quản lý chất thải ngành y tế.

Chai lọ ñựng dung môi hữu cơ không ñược khằn xi, sáp vì sẽ bị chảy.

DUNG DỊCH CẤP CỨU, CHỐNG ĐỘC

Dung dịch nước vôi trong Dung dịch NaHCO3 3% Dung dịch CH3COOH 5% Dung dịch acid boric 2% Dầu chữa bỏng (phỏng) Acid picric 5% Bông băng, gạc, mặt nạ chống ñộc

3. BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU Dược liệu là các cây, con làm thuốc chữa bệnh.

Có ñặc ñiểm, tính chất ña dạng, khác nhau. Đặc ñiểm: cồng kềnh, lớn, khó bảo quản, khó chống các yếu tố gây hư hỏng.

NHỮNG NGUYÊN NHÂN Nấm mốc Khi thu hái dược liệu tươi làm dập nát, sâu, nấm mốc. Ổn ñịnh dược liệu chưa kịp thời, ñúng kỹ thuật ( phơi, sấy, sơ chế ).

Khi mốc phát triển trên dược liệu làm cho dược liệu biến màu, mất mùi, vị ví dụ: làm thay ñổi vị dược liệu từ ngọt thành ñắng do bị nấm mốc…

Dược liệu chưa ổn ñịnh kịp thời

NHỮNG NGUYÊN NHÂN Sâu mọt: làm cho dược liệu có mùi hôi do các chất bài tiết của nó.

Dược liệu bảo quản lâu, ñể nơi nhiệt ñộ cao, ánh sáng bị ôxi hoá khử bị mất màu, mùi, thay ñổi thành phần hoạt chất v.v…

MỐI, CHUỘT

MỘT SỐ HIỆN TƯỢNG GIẢM CHẤT LƯỢNG DL DO BQ KHÔNG ĐẠT Ngưu tất có màu vàng Nâu ñen Đại táo có màu Hồng ñen Hoài sơn, Bạch chỉ màu trắng hồng Đại hoàng màu vàng vàng nâu Lá bạc hà bị bay hơi mất mùi ñặc trưng Động vật khô bị biến chất không còn tác dụng

BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU

NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH NẤM MỐC, SÂU BỌ TRONG KHO Do thu hoạch vào vụ mùa, khối lượng nhiều nên chế biến không kịp.

Do ñóng gói khi thời tiết mưa, nắng, ẩm, bụi bẩn tạo ñiều kiện cho trứng kén phát triển.

Do vận chuyển: không nhanh chóng về kho, tránh mưa, nắng, sương muối.

NGUYÊN NHÂN PHÁT SINH NẤM MỐC, SÂU BỌ TRONG KHO: Do chế biến: vệ sinh loại trừ sự xâm nhập của vi khuẩn chưa triệt ñể.

Kho : chưa ñược vệ sinh sạch sẽ trước khi ñưa dược liệu vào kho.

Dược liệu mới về phải phân loại kịp thời, ñúng qui cách, tránh sâu bọ lây lan.

Chế biến không ñạt vệ sinh

BẢO QUẢN NHÂN SÂM

3.2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU Đảm bảo các qui cách phẩm chất tiêu chuẩn khi thu mua: phân loại, kiểm tra ñộ thuỷ phần an toàn theo qui ñịnh: Theo bộ phận dùng: - Thân rễ, rễ củ <10% - Hạt, quả 10-12% - Cây, Lá, Hoa 12-13% - Sinh ñịa 18% - Hoài sơn < 10%

3.2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP Bảo ñảm vệ sinh kho tàng: phải sạch từ nền kho ñến quanh tường, mái nhà không ñể mạng nhện, bụi ẩm.

Bao bì cũ, rách phải thay và làm sạch.

KHO LẺ CHỨA DƯỢC LIỆU

3.2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP Phải bảo ñảm thông thoáng ñủ ánh sáng.

Có kế hoạch tẩy uế môi trường thường xuyên, ñịnh kỳ ñể ñảm bảo kho thông thoáng, tránh nấm mốc, sâu mọt phát triển.

3.2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP Đóng gói và sắp xếp: - Khi ñóng gói dùng loại bao bì thích hợp.

- Tránh ñể các dược liệu thảo mộc có tinh dầu gần cửa sổ, gần chỗ nóng, xa các dược liệu ñộng vật.

- Định kỳ kiểm tra trong tuần, tháng, quí, năm.

HẾT

MỘT SỐ BIỆN PHÁP Độ thuỷ phần an toàn: Theo thành phần: - Dược liệu chứa tinh bột 10-14%.

- Dược liệu chứa tinh dầu 12-15%.

- Dược liệu chứa ñường 15-20%.

CÁC BIỆN PHÁP Phơi nắng Chọn ngày nắng gắt, nhiệt ñộ ngoài trời 4045oC, làm sạch dược liệu, hong khô nơi mát, sau ñó trải mỏng trên sân sạch hoặc trên nóc nhà, cứ 20-30 phút trở một lần. Tùy theo ñối tượng mà có cách phơi khác nhau, ñối với dược liệu là chứa tinh dầu, hoa lá nên phơi trong bóng râm tránh làm hư hỏng dược liệu.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP Sấy bằng nhiệt Dùng sức nóng ñể loại hơi nước chứa trong dược liệu, sức nóng có thể làm tê liệt hoặc diệt sâu, trứng, kén của nó. Điều kiện: sâu bọ chết ở nhiệt ñộ 50-60oC; nấm mốc bị tiêu diệt ở nhiệt ñộ 70-80o C.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP Sấy bằng nhiệt: Phải xử lý sạch, hong khô dược liệu trước khi sấy.

Chú ý ñộ thuỷ phần an toàn của từng dược liệu ñể chọn nhiệt ñộ sấy và sấy và thời gian sấy phù hợp.

CÁC BIỆN PHÁP Sấy bằng nhiệt: Dược liệu cứng, rắn chắc như củ, thân nên tăng nhiệt ñộ từ từ trong quá trình sấy.

Dược liệu có tinh dầu, dầu béo không nên sấy ở nhiệt ñộ cao.

CÁC BIỆN PHÁP DIỆT SÂU BỌ, NẤM MỐC CHÚ Ý: Không ñược sấy các dược liệu có cấu trúc khác nhau trong cùng một mẻ.

Dùng nhiệt ñối lưu khi sấy.

Ngoài ra có thể sấy bằng bức xạ nhiệt: nguồn nhiệt bằng ñèn hồng ngoại ñối với dược liệu dễ bị hỏng ở nhiệt ñộ cao.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU ( Phương pháp bảo quản bằng hoá chất ) Yêu cầu của việc dùng thuốc ñể diệt côn trùng: Không ñộc với người hoặc rất ít ñộc.

Phải dùng ñúng và ñủ khối lượng khi bảo quản.

Tùy theo hoàn cảnh mà dùng dạng thuốc cho thích hợp.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU Các loại hoá chất thường dùng: 5.5.2.1.DDT: C14H 9Cl5 (tên khoa

học:[4,4,]-diclo diphenyl triclo etan )

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU DDT Là bột mịn, hay tinh thể trắng, ñôi khi vàng nhạt, mùi ñặc biệt, rất dễ tan trong ether, ít tan trong cồn 95o, thực tế không tan trong nước, DDT bền khi chôn dưới lòng ñất ñến 3 năm.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU CÁCH SỬ DỤNG :Dùng bột pha loãng 5-10-30% với Kaolin, bột talc, hoặc dạng dung dịch 1-5% bằng dung môi dầu hoả phối hợp với 666 từ 1-5% thì khả năng diệt sâu bọ mạnh hơn.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU

Hexacyclohexan ( 666): Tính chất: tinh thể hoặc bột vô ñịnh hình màu trắng hay ngà, thực tế không tan trong nước, dễ tan trong Benzen, Aceton, Ether, Cloroforme, dầu hoả.

Hexacyclohexan ( 666): C l C l

C l

C l

C l C l

Hexacyclohexan ( 666): Tác dụng mạnh gấp 3-4 lần DDT, dùng dung dịch trong dung môi hữu cơ. Độc cho người cả ba ñường: hô hấp, tiếp xúc, tiêu hoá do ñó phải thận trọng khi sử dụng.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU NO2 –CCl3 tên khoa học: Cloropicrin ( tên khác: lục hoá khổ )

Tính chất: là hoá chất rất ñộc gặp ánh sáng tạo thành NO, phosgel rất ñộc, Cloropicrin là chất lỏng, sánh, không màu khó tan trong nước, dễ tan trong dung môi hữu cơ, bản thân chất này tự bốc hơi, lan toả trong không khí.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU NO2 –CCl3 tên khoa học: Cloropicrin ( tên khác: lục hoá khổ ) Khi dùng, rắc lên bao tải, sau ñó ñặt dưới kệ, bục chứa dược liệu chứa dược liệu, lượng dùng 30g/m3, sau 72 giờ mở cửa cho thoáng 1 tuần.

NO2 –CCL3 TÊN KHOA HỌC: CLOROPICRIN ( TÊN KHÁC: LỤC HOÁ KHỔ ) CẤM DÙNG CLOROPICRIN ñể bảo quản dược liệu có tinh dầu, dược liệu còn ñộ thuỷ phần cao( vì dễ hoà tan vào tinh dầu và nước).

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU AlP: tên khoa học: Phosphua nhôm ( còn gọi Bekaphos ) AlP→3H2O + H3P + Al(OH)3 H3P mới là chất có tác dụng diệt sâu bọ ( mùi giống như mùi tỏi ).

Sử dụng chất này có lợi thế dễ phát hiện vì có mùi ñặc biệt, mặt khác lại rẻ tiền, dễ dùng.

ALP: TÊN KHOA HỌC: PHOSPHUA NHÔM ( CÒN GỌI BEKAPHOS )

Dạng sử dụng là viên hoặc gói 1g; lượng dùng 3-4 viên/m3. Để thuốc trong kho cho bốc hơi từ 5-7 ngày, sau ñó mở cửa cho thoáng trong 72 giờ.

MỘT SỐ HOÁ CHẤT ĐỂ BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU

Diêm sinh ( lưu huỳnh): o t

S

+

O2

SO2 24o

DIÊM SINH ( LƯU HUỲNH): Chất này ñộc cho người do gây viêm họng, hầu, khó thở.

SO2 tác dụng mạnh với sâu bọ ñã lớn, còn kén và trứng thì ít hơn.

DIÊM SINH ( LƯU HUỲNH): Cách dùng: Để S trong chậu sành thêm KNO3 từ 5-10% cho dễ cháy, lượng dùng từ 1-2% so với trọng lượng dược liệu. Xông trong 2 ngày, sau ñó mở cửa cho thoáng từ 1-2 ngày.

DIÊM SINH ( LƯU HUỲNH): Chú ý: Một số dược liệu sau khi xông có màu ñẹp ( như ngưu tất ), nhưng có một số dược liệu lại bị xấu ñi ( như hoàng bá, hồng sâm, cam thảo ).

BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG ĐỘC KHI SỬ DỤNG HOÁ CHẤT BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU - Chỉ sử dụng khi cần thiết - Biết rõ tính chất, công năng, tính dụng của hoá chất.

- Sử dụng ñúng hoá chất với dược liệu bảo quản.

- Khi kho bảo quản ở nơi riêng, không gần nơi dân cư.

BIỆN PHÁP PHÒNG CHỐNG ĐỘC KHI SỬ DỤNG HOÁ CHẤT BẢO QUẢN DL

Phải có phương tiện bảo vệ ( khẩu trang, mặt nạ chống ñộc…) khi thực hiện công tác bảo quản bẳng hoá chất.

Phải có thuốc sơ cấp cứu trong nơi làm việc.

QUẦN ÁO BẢO HỘ

QUẦN ÁO BẢO HỘ- KHẨU TRANG…

KHẨU TRANG

KHẨU TRANG

MẶT NẠ CHỐNG ĐỘC

MẶT NẠ CHỐNG ĐỘC

MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƠ CẤP CỨU KHI NGỘ ĐỘC CHẤT BẢO QUẢN DL

Khi ngộ ñộc lưu huỳnh (S) khó thở vì khí quản bị sưng Thay quần áo ñang mặc, Súc miệng nhiều lần, Cho uống nước ñường, nước cam thảo Đưa nạn nhân ñến bệnh viện (nếu nặng).

MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƠ CẤP CỨU KHI NGỘ ĐỘC CHẤT BẢO QUẢN DƯỢC LIỆU

Khi ngộ ñộc AlP : Đau ñầu , tức ngực khát nước Thay quần áo, gây nôn mửa Uống dd thuốc tím 1% (uống ñể nôn) Sau ñó cho uống Café hoặc chè ñặc, và nhanh chóng ñưa nạn nhân ñến bệnh viện gần nhất.

MỘT SỐ BIỆN PHÁP SƠ CẤP CỨU KHI NGỘ ĐỘC CHẤT BẢO QUẢN DL Khi ngộ ñộc Cloropicrin : cay mắt, ngầy ngật, khó thở Thay quần áo, dùng nước nóng gội ñầu.

Nhỏ mắt bằng nước muối 0,9 % (rửa mắt), lau sạch, rửa tiếp bằng acide boric 3% hoặc có thể dùng Novocain 2% cho ñỡ nhức, Sau ñó dùng thuốc trợ tim, ñưa nạn nhân ñến bệnh viện gần nhất.

BIỆN PHÁP SƠ CẤP CỨU…

Bài tập về nhà Hãy liệt kê các loại thuốc, hóa chất, dược liệu cụ thể dễ bị ảnh hưởng bởi: 1.

2.

3.

4.

5.

Độ ẩm Nhiệt độ Ánh sáng Khí hơi Nấm mốc, vi khuẩn, sâu bọ, chuột, mối

BÀI 4 BẢO QUẢN DỤNG CỤ THỦY TINH

MỤC TIÊU

1.

2.

3.

Trình bày ñược các nguyên nhân làm hỏng loại dụng cụ bằng thủy tinh.

Trình bày ñược các kỹ thuật bảo quản dụng cụ thuỷ tinh.

Thực hiện ñược các biện pháp ñể xử lý các dụng cụ thuỷ tinh kém phẩm chất.

PHÒNG THÍ NGHIỆM

MỘT SỐ DỤNG CỤ THỦY TINH

ƯU – NHƯỢC ĐiỂM ƯU ĐiỂM ?

NHƯỢC ĐiỂM ?

1.ĐẶC TÍNH

1.1. ĐẶC TÍNH CƠ HỌC Thành phần cấu tạo của thuỷ tinh

Thuỷ tinh ñược ñiều chế bằng cách làm nguội hỗn hợp nóng chảy của nhiều oxit như: SiO2 .P2O5 .Bo2O3.

1..1 đặc tính cơ học Độ giòn của thuỷ tinh Tính ñàn hồi của thuỷ tinh kém nên rất giòn, dễ vỡ. Độ cứng Thuỷ tinh rất cứng khả năng chịu nén rất cao, ñộ cứng của thuỷ tinh gần ngang với thép.

1. Đặc tính Độ kéo dãn hay bẻ cong - Ở nhiệt ñộ cao thuỷ tinh có thể kéo dãn hay làm cong ñể làm thành những dụng cụ có hình thù ñặc biệt.

- Khả năng chịu kéo giãn rất kém nên thuỷ tinh dễ bị nứt vỡ.

1. Đặc tính 1.2.Tính chịu nhiệt - Thuỷ tinh dẫn nhiệt kém nên khi tiếp xúc với nhiệt lớp bên trong dãn nở chậm có khuynh hướng kéo lớp bên ngoài lại, tạo ra một lực ép lớp ngoài.

Tăng nhiệt ñộ từ từ khi sử dụng dụng cụ thuỷ tinh ñể ñun nấu.

1.2.Tính chịu nhiệt

Khi bị lạnh ñột ngột lớp ngoài tiếp xúc với lạnh nên co lại trước tạo ra lực ép, lớp trong co chậm có khuynh hướng kéo lớp ngoài giữ không cho co lại làm thuỷ tinh bị vỡ.

-

1.2.Tính chịu nhiệt

Sau khi ñun nấu, không ñặt dụng cụ thuỷ tinh lên mặt bàn bằng kim loại, gạch men, ñá tránh làm thay ñổi nhiệt ñộ ñột ngột vỡ dụng cụ.

-

1.2.Tính chịu nhiệt - Dụng cụ bằng thuỷ tinh ñược tôi kỹ có thể làm tăng sức chịu nhiệt từ 1,5 - 2 lần.

1.3.Tính chịu ñựng hóa chất - Dụng cụ bằng thuỷ tinh chịu ñược môi trường acid, bazơ (trừ HF) và Muối NaF, KF vì hòa tan thủy tinh 1.4. Tỷ trọng: Từ 2,2 ñến 7 tùy theo thành phần

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

2.1.Tác dụng của nước, CO2 trong khí quyển Na2SiO3+H2O = 2 NaOH + SiO2 2 NaOH + CO2 = Na2CO3 +H2O TT kiềm dễ gây hiện tượng “lóc ” là do các tiểu phân SiO2 bong khỏi bề mặt thuỷ tinh.

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

2.1.Tác dụng của nước, CO2 trong khí quyển Thuỷ tinh kiềm làm tăng ñộ pH của dung dịch hoặc gây tủa thuốc.

Không sử dụng thuỷ tinh kiềm ñể bảo quản thuốc tiêm, thuốc có bản chất acide ..

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

Tác dụng của acid/môi trường

Na2SiO3+2HCl=2NaCl +SiO2 + H2 Thuỷ tinh ñược khử kiềm (còn gọi thuỷ tinh trung tính) bằng axit loãng có ñộ bền vững hoá học cao vì có lớp oxyd silic bảo vệ bề mặt.

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

Tác dụng của kiềm / môi trường

Kiềm làm phá huỷ cấu trúc kiểu Si – O – Si trên bề mặt thuỷ tinh.Tạo cấu trúc kiểu Si – O – Na và Si – OH, làm xảy ra quá trình ăn mòn thuỷ tinh trên bề mặt và tiến dần vào bên trong. Sự ăn mòn của kiềm làm ảnh hưởng ñến ñộ chính xác của dụng cụ thuỷ tinh.

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

Tác dụng của dung dịch muối

Các muối trung hoà, các muối axit mạnh hoặc kiềm mạnh ñều làm phân huỷ thuỷ tinh.

Thủy tinh bị ăn mòn: kết tủa, hoặc lóc SiO2 , óng ánh trong dung dịch.

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

Tác dụng của dung dịch muối

Trong thực tế thường gặp chai hoặc ống tiêm ñựng các dung dịch muối như CaCl2 10% , MgSO4 4% ñể lâu bị tủa.

2. NGUYÊN NHÂN LÀM HỎNG

Tác dụng của dung dịch muối Nguyên nhân do xảy ra các phản ứng như sau: CaCl2+ Na2SiO2 = CaSiO3 + NaCl CaSiO3 + H2O = Ca(OH)2 + SiO2 MgSO4+Na2SiO2=MgSiO3+Na2SO4

2.2. Tác dụng của nấm mốc Các loại kính quang học dễ bị nấm mốc do dính mồ hôi tay, dầu mỡ , bụi ẩm tạo ñiều kiện cho nấm mốc phát triển , và khi phát triển chúng thải ra các axit hữu cơ ăn mòn và làm mờ ñục bề mặt thuỷ tinh.

-

2.3. NHIỆT ĐỘ Do tính dẫn nhiệt kém, dễ vỡ, nứt khi nhiệt ñộ thay ñổi ñột ngột.

ĐẶC BiỆT LÀ THỦY TINH KiỀM 2.4. VA CHẠM Do tính cơ học, ñàn hồi kém

3. KỸ THUẬT BẢO QUẢN DỤNG CỤ THUỶ TINH 3.1. Bảo quản trong kho Phân loại thuỷ tinh theo chất lượng và giá trị sử dụng.

Loại ñắt tiền, dễ hỏng (như dụng cụ quang học) bảo quản trong môi trường kín có chất bảo quản, diệt nấm.

3.1.Bảo quản trong kho

Dụng cụ ño lường chính xác ñể nơi khô ráo.

Dụng cụ khó kiếm ( như ống thuỷ tinh chỉ mực nước nồi hấp, nút mài, nắp bình hút ẩm, vòi khoá, cống ño của máy ñiện quang v.v…) phải bảo quản chu ñáo, thận trọng khi sử dụng.

3.1. Bảo quản trong kho Loại thuỷ tinh ñặc biệt dùng nhiều bao bì bảo quản, tránh ẩm ướt.

Dụng cụ có nút mài, bơm tiêm dễ bị kẹt dính, phải dùng vật lót giữa nắp, nút và dụng cụ.

3.1. Bảo quản trong kho Dụng cụ quang học như ống kính, buồng ñếm, ñiện cực, lam kính v.v.. ñặt trong bình có chất hút ẩm. Đặc biệt lam kính có thể ngâm trong cồn (chống mốc).

3.2. ĐÓNG GÓI – VẬN CHUYỂN Vận chuyển: Chèn lót bằng vật loại liệu khô, sạch (bằng vỏ bào, bìa carton...) Đóng gói: Có lớp ñệm ngăn cách các loại với nhau. Dụng cụ mỏng bọc gói riêng từng cái. chèn nhét ñầy khoảng trống trong hòm ñựng. Có ký hiệu “ dễ vỡ” Không ñè vật nặng lên trên.

3. KỸ THUẬT BẢO QUẢN

3.3 Bảo quản khi sử dụng Biết ñặc ñiểm, tính chất của dụng cụ ñể bảo quản ñúng.

Thuốc bột, thuốc viên, thuốc nước có thể dùng thuỷ tinh thường.

3. NGUYÊN TẮC BẢO QUẢN DỤNG CỤ THUỶ TINH:

3.3. Bảo quản khi sử dụng

Thuốc tiêm, thuốc tra mắt dùng thuỷ tinh trung tính.

Chai lọ nút mài không sử dụng ñể ñựng dung dịch kiềm.

3. NGUYÊN TẮC BẢO QUẢN DỤNG CỤ THUỶ TINH:

3.3. Bảo quản khi sử dụng Không sấy hoặc ñun dụng cụ ñong ño, dụng cụ có ñộ chính xác cao.

Dụng cụ ñun nấu ñược, khi ñun không ñể ngọn lửa quá cao.

Chai lọ ống tiêm sau khi ñun, hấp tiệt trùng không ñược lấy ra ngay, phải chờ nguội.

CÁC QUI TẮC CHÍNH KHI SỬ DỤNG

3.3.1. Khi ñun nấu tăng nhiệt ñộ từ từ. Không ñun nóng dụng cụ thủy tinh dày, không ñổ nước nóng vào.

3.3.2. Không ñựng dung dịch có tính axit, kiềm trong bình mỏng.

3.3.3. Những dụng cụ có bộ phận mài nhám phải bôi Vaselin.

CÁC QUI TắC CHÍNH KHI SỬ DỤNG

3.3.3. Dụng cụ có bộ phận mài nhám phải tháo rời khi bảo quản, và phải ñánh số tránh nhầm lẫn.

3.3.4. Phải xếp dụng cụ trong ngăn tủ riêng, tránh va chạm.

4. XỬ LÝ DỤNG CỤ THUỶ TINH

4.1. Loại nấm mốc làm mờ bề mặt Ngâm dụng cụ thuỷ tinh vào dung dịch axit, kiềm hoặc muối loãng. Sau một thời gian cọ rửa sạch.

Dùng bột Canxi carbonat thật mịn ñể xoa, lau bằng giấm, gạc mềm.

4.1. Loại nấm mốc làm mờ bề mặt

Dụng cụ dính dầu mỡ lau bằng mạt cưa, nhúng vào nước ấm, rửa xà phòng, rồi rửa sạch ngâm vào dung dịch Sunfocromic trong vài giờ ñến 24 giờ, sau ñó rửa lại bằng xà phòng và nước sạch.

4.1. Loại nấm mốc làm mờ bề mặt Chất xử lý vết mờ, ố Công thức dung dịch Sulfocromic gồm: Kalibicromat 15g Axit sulfuric ññ 100ml Nước cất vñ 500ml (thận trọng khi pha dung dịch: rót từ từ acide vào nước)

4.XỬ LÝ DỤNG CỤ THUỶ TINH

4.2. Xử lý dụng cụ thuỷ tinh bị kẹt dính (cách 1) - Nhỏ hoặc ngâm vào dung dịch HCl 5%.

- Cho vào nước luộc sôi hoặc sấy ở 100oC - 120oC/ 15 phút - Ủ nóng cho lớp thuỷ tinh bên ngoài dãn ra.

3.

XỬ LÝ DỤNG CỤ THUỶ TINH

4.2. Xử lý dụng cụ thuỷ tinh bị kẹt dính (cách 2) - Lấy thanh gỗ hoặc thanh kim loại bọc cao su, hoặc bọc vải, gõ nhẹ vào nút, khoá (khi làm cẩn thận tránh vỡ ).

4.XỬ LÝ DỤNG CỤ THUỶ TINH

4.2. Xử lý dụng cụ thuỷ tinh bị kẹt dính - Đối với kính quang học: dùng xylen, benzen, hay hỗn hợp: cồn tuyệt ñối + éther (50:50) lau khi ống kính bị mờ, mốc.

BÀI 5

BẢO QUẢN DỤNG CỤ KIM LOẠI

MỤC TIÊU 1.

2.

3.

Nêu ñược nguyên nhân chính gây ra sự ăn mòn kim loại; Trình bày ñược các biện pháp chung chống ăn mòn kim loại; Nêu các kỹ thuật bảo quản dụng cụ kim loại trong kho và cách sử dụng.

CÁC DỤNG CỤ KIM LOẠI

DỤNG CỤ KIM LOẠI

1. ĐẠI CƯƠNG

1.1. Thép Cacbon Thành phần: sắt và Cacbon Ứng dụng: dùng làm cán búa, búa, dao mổ, kẹp, kéo, ñục…

Thép chứa tỉ lệ phần trăm cacbon càng nhiều càng rắn, nhưng giòn dễ nứt mẻ, gãy.

1.2 Thép hợp kim

Thành phần: Là thép Cacbon có chứa các kim loại như Niken, Crom, Vonfram Ứng dụng: làm kim tiêm, ñục, kềm cắt xương, thép chứa Vonfram dùng làm mũi khoan răng trong nha khoa…

1.3 Kim loại màu

Bạc (Ag): làm chỉ buộc xương, ống thông khí quản..

Nhôm (Al): dùng làm hộp ñựng dụng cụ, cán dao mổ Thau: là hợp kim của ñồng (Cu) và kẽm (Zn) dùng làm mỏ vịt, vành mi mắt, dụng cụ thăm khám bệnh (như thước ño tử cung).

1.4. HIỆN TƯƠNG ĂN MÒN KIM LOẠI

1.4.1. Ăn mòn hoá học Do tương tác hoá học giữa kim loại với môi trường bên ngoài. Phổ biến nhất là ăn mòn do oxy hóa kim loại.

Ăn mòn tinh thể

Xảy ra ở nơi tiếp giáp giữa các tinh thể kim loại, làm cho cấu trúc kim loại kém bền vững, loại ăn mòn này rất nguy hiểm ñối với các dụng cụ làm việc ở áp suất cao.

Ăn mòn khí thể

Là ăn mòn xảy ra ở nhiệt ñộ cao khi nung ñốt kim loại có các khí bay ra như O2, CO2, SO2 …

Ăn mòn trong chất không dẫn điện

Là ăn mòn hoá học xảy ra trong không khí khô, hơi nhiên liệu, chất không ñiện ly như: xăng dầu, dung môi hữu cơ có lẫn tạp chất như iode, lưu huỳnh.

1.4.2. Ăn mòn điện hoá

Là do tương tác ñiện hoá của kim loại với môi trường dẫn ñiện như: nước, muối, acide, kiềm

1.4.3. các yếu tố gây ra ăn mòn kim loại 4 yếu tố : 1. Oxy và ñộ ẩm: gây ra ăn mòn hóa học Chuyển kim loại dạng nguyên tố sang dạng oxyd.

2. Độ ẩm và khí hơi: gây ăn mòn ñiện hóa Độ ẩm cao, nhiệt ñộ thấp, gây không khí bão hào hơi nước, tạo dung dịch ñiện ly.

3. Bụi: là chất hữu cơ gây ra ăn mòn ñiện hóa 4. Hóa chất: (acid, muối halogen…)

LƯU Ý KHI BẢO QUẢN

Ăn mòn hoá học và ăn mòn ñiện hoá là phổ biến nhất trong ñó gây hư hỏng dụng cụ kim loại nhiều nhất là ăn mòn ñiện hoá

2. CÁC BIỆN PHÁP BẢO QUẢN DC KIM LOẠI 2.1. CHỐNG ĂN MÒN KIM LOẠI Cải thiện môi trường Chống ẩm, thông gió, dùng chất hút ẩm.

Chống khí ăn mòn (xa khu công nghiệp, kho hoá chất …)

Chống bụi: lau chùi dụng cụ thường xuyên.

2.1.

CHỐNG ĂN MÒN KIM LOẠI

Cách ly dụng cụ kim loại với môi trường bên ngoài Phủ màng bảo vệ trên bề mặt kim loại: xi, mạ, sơn, bôi dầu mỡ.

2.1. CHỐNG ĂN MÒN KIM LOẠI Chế tạo bằng hợp kim, thép không gỉ Đồng, Niken, Crom…

3. BiỆN PHÁP BẢO QUẢN DỤNG CỤ KIM LOẠI

Kho ñảm bảo tiêu chuẩn.

Duy trì tốt nhiệt ñộ, ñộ ẩm trong kho Cách ly với cao su, acid, kiềm…

Bôi dầu mỡ, vaselin, Gói bằng giấy parafin, túi PE kín Đựng trong tủ kín, 7 ngày lấy ra lau 01 lần bằng khăn khô, mềm, Đựng trong thùng kín dùng thêm chất hút ẩm Dụng cụ sắc, nhọn tránh sức mẻ, gãy…

Dụng cụ lò xo nhả lò xo, tránh nén lâu Kiểm tra ñịnh kỳ, tránh cầm bằng tay

Bảo quản trong kho - Kiểm tra chất lượng 6 tháng, 1 năm, nếu

thấy lớp dầu bên ngoài bao gói bị ôi khét phải thay ngay.

Tránh ñể dụng cụ kim loại chung với cao su và các chất ăn mòn như acid, kiềm…

Bôi dầu mỡ, vaselin, gói bằng giấy parafin, túi PE kín.

Bảo quản DCYT kim loại - Dụng cụ có khóa hãm, cần khoá vào răng

thứ nhất, giữ không cho khoá bung ra.

Không ñược khoá vào răng khoá cuối cùng.

Bảo quản DCYT kim loại

Khi bảo quản, kiểm tra, không trực tiếp cầm dụng cụ phải ñeo găng tay vải, chống nhiễm mồ hôi.

Kỹ thuật bảo quản DCYT kim loại Kỹ thuật bảo quản khi sử dụng THAM KHẢO THÊM

Bảo quản khi sử dụng

Nguyên nhân gây rỉ dụng cụ kim loại là khâu tiệt khuẩn dụng cụ sau khi sử dụng.

Sau khi mổ, dụng cụ ñược ngâm vào dd Phenol 5% hay dd Lysol 2%. Rửa sạch lau khô, dùng xăng hay dầu hoả tinh khiết lau lại ñể tẩy vết dầu mỡ, rồi tiệt khuẩn.

Bảo quản khi sử dụng Phương

pháp ñốt

Tẩm cồn vào bông, hoặc cho cồn vào khay ñể dụng cụ rồi ñốt Cách này nhanh ñơn giản, nhưng thép bị ñốt nóng dễ bị giảm ñộ bền ( làm thép bị non ), lớp mạ dễ bị bong, mờ ố.

Bảo quản khi sử dụng

Phương pháp sấy

Ở nhiệt ñộ 160 – 180o C trong 3-4 giờ, cách này áp dụng ở những bệnh viện lớn. Ưu ñiểm: dụng cụ luôn khô ráo, ñảm bảo vô trùng Nhược ñiểm : khi sấy lâu ngày, thép bị non, lóp mạ dễ hỏng, dụng cụ bị mờ ố.

Bảo quản khi sử dụng

Dùng hơi nước (hấp) Ở nhiệt ñộ 121 134o C, ở áp suất cao.

Bảo quản khi sử dụng Luộc Để

bằng nước cất

dụng cụ ngập trong nước, cho thêm 1% Na2CO3 ñể tăng nhiệt ñộ sôi và tạo pH kiềm nhẹ ñể dụng cụ ñỡ hỏng

Luộc bằng nước cất

Khi luộc chú ý cho nhiệt ñộ tăng lên từ từ.

Các dụng cụ có khoá cần gài khoá vào răng thứ nhất Dụng cụ có lưỡi sắc nên quấn gạc ñể tránh cùn, hoặc mẻ do va chạm Ưu ñiểm là diệt khuẩn tốt vì hơi nước và nước truyền nhiệt vào các khe của dụng cụ Nhược ñiểm của phương pháp này là dụng cụ luôn bị ẩm ướt

Dùng hoá chất Pha dung dịch theo công thức: Phenol 3g Natri carbonate 15g Formon 20g Nước cất vñ 1000ml Ngâm dụng cụ trong dung dịch trên 30 phút Ưu ñiểm: nhanh, tiệt khuẩn tốt Nhược ñiểm: dụng cụ dễ hỏng vì tiếp xúc với hoá chất, nước

NHẬN XÉT

Mỗi phương pháp tiệt khuẩn dụng cụ kim loại ñều có ưu nhược ñiểm nhất ñịnh, trong sử dụng tuỳ thuộc vào ñiều kiện cụ thể mà áp dụng phương pháp thích hợp

BÀI 6 BẢO O QUẢN QU N DỤNG D NG CỤ C CAO SU, CHẤT CH T DẺO D O

MỤC TIÊU 1.Nêu được nguyên nhân làm hỏng dụng cụ bằng cao su, chất dẻo.

2.Nêu được kỹ thuật bảo quản dụng cụ bằng cao su , chất dẻo.

BẢO QUẢN DỤNG CỤ CAO SU 1.1. ĐẶC ĐiỂM VỀ CAO SU Cao su là một vật liệu có những đặc điểm ?

- Có tính Đàn hồi - Cách nhiệt - Chịu nhiệt - Không thấm nước , không khí - Chịu được sự mài mòn, ăn mòn

Cao su được chế tạo một số dụng cụ ứng dụng trong ngành y tế • • • • •

Túi chườm Túi oxi Các loại ống thông, ống hút Ống truyền máu và huyết thanh Găng phẫu thuật…

Phân loại cao su: Cao su thiên nhiên • Là nhựa mủ từ cây cao su, trắng như sữa.

Nếu đem phơi nắng sẽ đặc lại thành cao su sống. Cao su sống không bền, dễ bị chảy dính khi trời nóng, khi gặp lạnh bị giòn và nứt gãy.

• Lưu hoá cao su thiên nhiên: là phối hợp cao su với lưu huỳnh ở tỷ lệ nhất định rồi hấp chín ở nhiệt độ 120- 160o C, áp suất 3 apmotphe (atm).

Phân loại cao su: • Cao su tổng hợp Tổng hợp bằng PP hóa học từ: dầu mỏ, khí than đá, dư phẩm của Cellulose trong tơ, gỗ nhân tạo • Silicon chịu được nhiệt độ 250 – 300o C và có thể chịu được nhiệt độ thấp hơn.

• So sánh với cao su thiên nhiên thì cao su tổng hợp tốt hơn, nhưng tính đàn hồi kém, khi bị nén hay ma sát dễ bị nóng do đó phải dùng cao su thiên nhiên để chế xăm, lốp ô tô, máy bay, găng tay mổ • Nhược điểm: chịu hoá chất dung môi hữu cơ kém, dễ bị oxi hoá, chịu nóng lạnh kém.

1.2. Nguyên nhân làm hỏng cao su : 1.2.1. Tác động của oxi, ozon trong không khí

• Khi bị oxi hoá, mặt ngoài cao su tạo thành lớp màng cứng, khi bị cọ sát, hay bẻ cong lớp màng đó bị nứt rạn, oxi vào sâu bên trong tiếp tục oxi hoá, lớp màng cứng càng dày lên thêm cao càng mau hỏng.

1.2.2 .Tác động của ánh sáng và tia cực tím

• Các loại cao su màu hấp thu ánh sáng rất mạnh. Nếu để ánh sáng chiếu vào, cao su nóng lên rất nhanh, thuận lợi cho phản ứng oxi hoá.

• Tia cực tím rất nhạy cảm với cao su do bẽ gãy liên kết phân tử của cao su làm cao su phai màu.

1.2.3 .Tác động của nhiệt • Nhiệt độ cao làm cao su mềm dần, trở nên cứng và mất độ đàn hồi do phản ứng phân huỷ cao su • Nhiệt độ thấp cũng làm cao su cứng giòn

1.2.4 .Tác động của hoá chất • Tác động của hoá chất làm cao su trương nở hay hòa tan.

• Các dung môi hữu cơ như Benzen, xăng, dầu mỡ.

1.2.5.Ảnh hưởng của khí hậu • Cao su bảo quản trong không khí ẩm tốt hơn trong không khí khô.

• Trong không khí khô cao su chóng hoá già do lưu huỳnh trong cao su tạo thành SO2, SO3. Khi hút nước chúng tạo thành H2SO4 làm cao su mau hỏng.

1.3. Bảo quản dụng cụ cao su 1.3.1.Bảo quản trong kho Để chống tác động của oxi: • Kho phải kín, ít cửa sổ, không dùng quạt để thông gió.

• Xếp dụng cụ để nguyên bao gói.

• Xếp đầy để tránh không khí thừa len lỏi vào giữa các dụng cụ.

• Xoa bột talc lên bên ngoài dụng cụ.

• Trong tủ, trong kho cho ít muối Amoni carbonat 5g/dm3/kk.

Để chống tác động của oxi • Túi chườm, đệm chống loét phải bơm một ít không khí cho đỡ dính (Chú ý không thổi không khí bằng miệng vì có hơi nước) • Các ống cao su to phải nút kín hai đầu để ngăn sự lưu thông không khí, ống ngắn xếp theo chiều dài, ống dài phải cuộn tròn.

Dụng cụ ống nhỏ (ống thông, ống dẫn lưu) bảo quản trong glycerin với acid fenic.

Để chống tác động của oxi • Vải cao su nên treo trên ròng rọc • Băng cao su phải cuộn và rắc bột talc suốt chiều dài • Khi xếp lên kệ, tránh nén chặt quá hoặc đè các vật nặng làm cao su bị nén hoặc kéo dãn.

Tránh tác động của ánh sáng và tia cực tím • Nhà kho nên đóng cửa kín, che màn đen để tránh ánh nắng

Giữ độ ẩm và nhiệt độ thích hợp • Độ ẩm trong kho bảo quản cao su thích hợp nhất là 80% • Nhiệt độ bảo quản tốt là 10-20o C • Tránh làm thay đổi nhiệt độ đột ngột ( vì cao su có hiện tượng hô hấp làm tăng tốc độ oxi hoá.

Đề phòng tác động của hoá chất • Không để chung cao su với chất oxi hoá và dung môi hữu cơ.

• Máy móc bằng kim loại có lắp đặt bộ phận cao su nếu chưa dùng nên tháo bộ phận cao su bảo quản riêng.

1.3.2. Bảo quản khi sử dụng • Tiệt trùng: Dụng cụ Cao su nếu phải tiệt khuẩn nên chọn phương pháp ít bị hư hỏng dụng cụ: + Dùng hóa chất: Ngâm vào dung dịch phenol 3-5% sau đó ngâm vào nước muối đẳng trương, rồi rửa lại bằng nước cất.

1.3.2. Bảo quản khi sử dụng Dùng PP luộc sôi: + Hấp hơi nước, luộc( gắn mở ống dẫn lưu ), cao su dễ hỏng.

Khi hấp dụng cụ cao su phải độn gạc, xoa bột talc bên ngoài, các găng mổ phải đặt cách nhau một lớp gạc ( tránh dính nhau ) + Không được sấy khô hay dùng tia tử ngoại để tiệt khuẩn cao su, không luộc chung với DC kim loại

1.4. Sửa chữa dụng cụ cao su Dụng cụ bị khô, cứng: ngâm dầu vaselin/24h, nếu chưa mềm thì đun nóng trong 10-20 phút.

Dụng cụ mỏng manh bị cứng: ngâm trong dd Amoni hydroxyt /15 phút, sau đó ngâm trong vaselin và đun nóng nhiệt độ 45⁰C/15 phút DC bị thủng có thể vá lại…

Các loại dụng cụ cao su thường dùng • Ống cao su: dẫn khí,…

• Găng cao su: Găng mổ giải phẫu, găng dùng cho ngón tay • Túi cao su: túi chườm, đệm.

• Nút cao su • Cao su dùng trong X- quang: Để ngăn tia X- quang rọi vào người nhân viên khi chiếu chụp phải mang tạp dề (yếm)

2. DỤNG CỤ CHẤT DẺO 2.1 .TÍNH CHẤT CỦA CHẤT DẺO Ưu điểm -Nhẹ, cách nhiệt, cách điện, độ bền cơ học cao -Tương đối bền với tác nhân lý hoá

2.1. TÍNH CHẤT CỦA CHẤT DẺO Nhược điểm • Đa số chất dẻo không chịu được nhiệt cao • Khả năng chịu nước và hơi nước kém ( Hơi nước thấm qua làm tăng khối lượng từ 1-7 %) • Khả năng chống ẩm và chất thơm không đồng nhất.

Chất dẻo dùng trong ngành y tế • Loại dùng bên trong cơ thể: • Làm các bộ phận nhân tạo trong nhãn khoa, tai mũi họng, chỉnh hình • Làm hồ dán, chỉ khâu • Làm màng bọc thuốc viên, thuốc đạn.

Chất dẻo dùng trong ngành y tế

• • • •

Loại dùng ngoài Dụng cụ phẫu thuật, hộ lý, khám bệnh.

Chi tiết máy móc, bơm tiêm, dây truyền máu Làm dụng cụ pha chế, kiểm nghiệm.

Làm bao bì dược phẩm

Các chất dẻo thường dùng • Capron, Visco, làm chỉ khâu, bông gạc, hồ dán • Methyl cellulose (MC), Poly Etylen Glycon (PEG) dùng làm màng bọc thuốc viên • Polyacrylate, Silicon, Polyetylen: dùng làm van tim nhân tạo, mạch máu, mắt giả, xương giả, thay tổ chức mềm, tạo màng trên da cho nước thấm qua.

• Polyclovinyl (PV), Polyetylen (PE) làm bao bì dược phẩm

2.2. NGUYÊN NHÂN GÂY HỎNG DC CHẤT DẺO

1. Nhiệt độ: làm biến dạng, chảy lỏng.

2. Oxy: Làm các dây liên kết phân tử bị phá huỷ, ở nhiệt độ cao bị chảy 3. Nấm mốc: Làm giảm tính cách điện, làm hoen ố, loang lổ bề mặt 4. Ánh sáng: làm lão hóa nhanh chất dẻo

2.3. BẢO QUẢN CHẤT DẺO 2.3.1 .Trong kho Để nơi mát, không để chỗ ẩm, chỗ có hơi hóa chất.

Dụng cụ vô trùng: chú ý không để thủng, rách. Phòng tránh cháy.

Tránh hóa chất dễ hòa tan chất dẻo (Aceton) Chú ý loài gậm nhấm: như chuột (cắn dụng cụ ) Không sấy hoặc hấp nếu chưa rõ dụng cụ có chịu được nhiệt hay không

2.3.2. Bảo quản trong sử dụng Diệt khuẩn bằng nhiệt • Dụng cụ bằng Polyamid, Polyetylen ở 100o C, áp suất thấp • Dụng cụ bằng Silicon có thể hấp ở 120oC mà không bị biến dạng

Tiệt khuẩn bằng hoá chất ở dạng khí Các chất khí dùng tiệt khuẩn dụng cụ làm bằng chất dẻo • Hỗn hợp Etyl Bromid + Etyl oxyd (1: 6) • Etylen oxyd 60% • Metyl Bromid 40%

2.3.2. Trong sử dụng Diệt khuẩn bằng khác (hoá chất lỏng) • Các chất như: cồn 90o, 70o, Nitrat phenyl mercuric, Formon được sử dụng để ngâm dụng cụ bằng chất dẻo.

• Thời gian ngâm tuỳ theo tác dụng hoá chất mạnh hay yếu, sau đó vớt ra tráng bằng nước cất vô khuẩn đặt vào hộp hấp sau đó sấy ở 60o C trong điều kiện vô khuẩn.

2.3.2.Trong sử dụng Diệt khuẩn bằng hoá chất lỏng • Nhược điểm • Chất dẻo hấp phụ hoá chất • Qua nhiều khâu trung gian khó đảm bảo vô khuẩn

Hướng dẫn • Đặt trong nồi hấp đặc biệt có nước và đun nóng ở nhiệt độ 50o C, áp suất 0,9 at, độ ẩm 80% thời gian 6 giờ.

• Sau đó làm thoát hết khí độc từ 24 giờ trở lên ( Chú ý: dụng cụ bằng Poly Etylen là 24 giờ; dụng cụ bằng tơ Capron là 90 giờ )

Bảo quản dụng cụ chất dẻo đặc biệt

Phim ảnh , phim X- quang , và đồ dùng bằng Xellulose • Các loại dụng cụ trên được chế tạo từ các vật liệu như: • Nitro cellulose: Dễ cháy • Triacetat celluloza ; không cháy • Acetatnitro celluloza: khó cháy

Phim ảnh , phim X- quang , và đồ dùng bằng Xellulose • Phim để lâu ở nhiệt độ 40o C có thể tự bốc cháy, phim càng cũ càng nguy hiểm.

• Đặc điểm của phim khi cháy nhiệt độ lên tới 1500o C Bảo quản trong phòng tối, tránh ánh sáng, nơi mát, độ ẩm 60-65% • Phòng chống cháy: kho, tủ phải cách nhiệt, trang bị đủ phương tiện phòng cháy chữa cháy.

Bảo quản dụng cụ chất dẻo đặc biệt • Chai, lọ, dụng cụ thí nghiệm bằng chất dẻo có tính mềm và đàn hồi do đó khi nhiệt độ nóng quá chất dẻo mềm, lạnh quá chất dẻo cứng lại.

Đồ đóng gói bằng màng hoặc túi chất dẻo • Poly etylen rất thông dụng, được bảo quản trong các cuộn có lõi gỗ có hai đầu gỗ thừa ra để đặt lên gióng ngang, cuộn nọ cách cuộn kia 1-2cm.

Chú ý: không được xếp chồng các dụng cụ cao su lên nhau

BÀI TẬP Câu 1. Hãy so sánh sự giống và khác nhau của dụng cụ cao su và chất dẻo ?

Gợi ý: 1. Tính chất, đặc điểm 2. Nguyên nhân gây hỏng 3. Các biện pháp, bảo quản trong kho, khi sử dụng và khắc phục khi dụng cụ hỏng 4. Các loại dụng cụ thường dùng.

Câu 2. So sánh sự khác biệt khi bảo quản dụng cụ thủy tinh, kim loại và cao su chất dẻo?

BÀI 7 BẢO QUẢN BĂNG GẠC VÀ CHỈ KHÂU PHẪU THUẬT

Máy sản xuất chỉ

Chỉ khâu

MỤC TIÊU 1. Nêu được đặc điểm chung của bông băng, gạc, chỉ khâu phẫu thuật liên quan đến bảo quản quản..

2. Nêu được các nguyên nhân làm hỏng và kỹ thuật chung bảo quản bông băng gạc chỉ khâu phẫu thuật. thuật.

I. CÁC LOẠI BÔNG - BĂNG - GẠC 1. BÔNG 1.1. Bông mỡ ( bông không thấm nước ):

Mềm, mịn, sờ nhờn tay, không hút nước, công dụng làm đệm nẹp cố định xương gãy gãy..

1.2. Bông hút ( bông thấm nước )

Đã được tẩy sạch chất béo trong sợi bông, màu trắng, mịn, sờ nhám tay, hút nước nước..

1.3. Các chất thay thế bông 1.3.1. Bông Fibrin Lấy từ máu động vật. vật. Xốp như miếng bọt cao su, màu vàng, dùng cầm máu mao quản quản.. Sau khi hút máu bông mềm và biến thành màng fibrin, 7-10 ngày fibrin tiêu hết hết..

1.3. Các chất thay thế bông 1.3.2. Bông Gelatin Bông được làm từ da heo heo..

Trắng mềm như ruột bánh mì, công dụng như bông fibrin fibrin..

Bông fibrin, bông Gelatin đóng gói trong hộp sắt, ống thuỷ tinh đã tiệt khuẩn khuẩn..

2.BĂNG 2.1. Băng cuộn Gồm băng gạc, băng vải có nhiều loại kích thước khác nhau (5x 0,1)m; )m; (5x0,07)m 07)m;; (2,5x0,05)m 05)m..

2.BĂNG 2.2. Băng cá nhân Loại băng cá nhân có kích thước khoảng (0,07 x 5)m )m..

Loại có hai miếng gạc hình chữ nhật (0,11 x 0,13)m, 13)m, một miếng đính vào đầu băng, một miếng có quai di chuyển theo chiều dài của băng băng..

Băng được hấp tiệt khuẩn, đóng gói vô trùng, khi dùng mới mở bao gói gói..

2.BĂNG 2.3. Băng dính Bằng vải mềm, có phết nhựa dính trên một mặt của băng.

2.BĂNG 2.4. Băng bốn giải Hình chữ nhật dài 3030-40 cm, rộng 1515-20 cm , từ 8-10 lớp gạc hút nước có đệm thêm bông càng tốt , bốn góc có bốn giải. giải.

Dùng băng vết thương phần mềm, rộng, như vết thương phần bụng , vết thương ngực, đầu , mông . Băng dùng bốn giải quấn chặt quanh vết thương thương..

2.BĂNG 2.5. Băng tam giác Làm bằng vải thô màu xanh lá hoặc trắng trắng..

Dùng cố định chi trên bị gãy gãy,, nối hai đầu băng lại, đeo lên cổ để đỡ chi bị gãy không cho di động động..

3.GẠC 3.1. Gạc hút Đã loại hết hồ, dùng thấm máu, mủ từ vết thương và bảo vệ vết thương. thương.

Miếng gạc có kích thước 10 cm x10 cm hay 40 cm x 40 cm; cm; đã hấp tiệt khuẩn, bảo quản trong bao túi đựng riêng hoặc trong hộp đựng riêng riêng..

Gạc phẫu thuật

Gạc hút

3.GẠC 3.2. Gạc hồ Loại gạc được nhúng hồ tinh bột thạch cao cho cứng, làm ướt khi dùng để bó bột bột.. Đóng gói thành tấm dài, hay thành cuộn có kích thước khác nhau phù hợp vị trí bó bột trên cơ thể thể..

4. Bảo quản bông, băng, gạc Tránh ẩm ướt ướt..

Tránh các loài gậm nhấm nhấm..

Tránh các chất bay hơi hữu cơ cơ..

Kho khô ráo thoáng khí, tránh nắng, tránh bụi.. bụi Phải đựng trong thùng kín, hoặc tủ tủ..

4. Bảo quản bông, băng, gạc Giữ nhiệt độ kho được điều hoà, tránh thay đổi đột ngột nhiệt độ trong kho. kho.

Không để bông băng gần nơi hoá chất bay hơi như như:: Iode, Brom, Amoniac..

Amoniac Đồ bao gói bông băng phải dai và dầy.. dầy Định kỳ kiểm tra độ vô khuẩn khuẩn..

II. CHỈ PHẪU THUẬT 1.Chỉ phẫu thuật phải đạt các yêu cầu Chịu được lực kéo kéo.. Đường kính và bề mặt chỉ phải đều đều.. Độ se vừa phải phải..

Không đứt khi thắt nút. nút.

Các loại chỉ tiêu

Các loại chỉ tiêu và băng cá nhân

Các loại chỉ khâu và băng dính

II. CHỈ PHẪU THUẬT 1. Chỉ khâu tiêu trong cơ thể: 1.1. Catgut Catgut:: Làm từ ruột ngựa, mèo, chó, dê, cừu, lợn. lợn. Đóng gói trong ống thuỷ tinh đã tiệt khuẩn khuẩn..

Khi sử dụng ngâm trong cồn Etylic hay Propylic 95o để làm mềm Catgut.

Catgut. Chú ý không dùng cồn thấp độ, sẽ làm Catgut bị mục và có mùi hôi. hôi.

Hạn dùng của chỉ Catgut không quá 24 tháng.. tháng

B. CHỈ PHẪU THUẬT 1. Chỉ khâu tiêu trong cơ thể thể:: 1.2. Chỉ gân đuôi chuột chuột:: Dùng khâu giác mạc, mổ đục thuỷ tinh thể.. thể Đóng gói trong lọ thuỷ tinh đã khử khuẩn khuẩn..

Khi sử dụng ngâm trong cồn 95o có pha 1% Xanh Methylen rồi đặt vào tủ lạnh lạnh..

II. CHỈ PHẪU THUẬT 2. Chỉ không tiêu/cơ thể ( từ nhiều nguồn nguyên liệu ) Động vật : chỉ tơ tằm (cần tránh ẩm mốc, kém bền cơ học, hạn dùng 3 – 4 năm) Thực vật : chỉ lanh Chỉ chất dẻo tổng hợp: hợp: đóng gói trong lọ thuỷ tinh tinh..

Bảo quản chống ẩm mốc, ánh sáng, chỉ để lâu bị giòn, giảm độ bền cơ học. học.

Chỉ Kim loại : chỉ Bạc, chỉ Đồng, Thép không gỉ Dùng trong phẫu thuật xương

B. CHỈ PHẪU THUẬT 3. Keo dán vết mổ thay chỉ khâu khâu:: Dùng để dán các vết mổ dạng mô mềm như gan, thận, phổi, da, giác mạc mạc..

Nguyên liệu làm keo dán là Ankyl và Cyano acrylat acrylat..

Keo không gây biến chứng cho cơ thể, sau một thời gian sẽ theo phân và bài tiết ra ngoài cơ thể thể..

CÂU HỎI 1. Tính chất - Ứng dụng của bông thấm và không thấm nước?

2. Kể tên các loại băng gạc y tế - ứng dụng trong y tế?

3. Các loại thay thế bông?

4. Bảo quản bông băng gạc?

5. Các loại chỉ khâu phẫu thuật – hồ dán?

6. Bảo quản chỉ khâu phẫu thuật – hồ dán?