Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№197 (28675) 15 ҚАЗАН БЕЙСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Жўлдыздарєа жол 3-бет Білім кеѕістігіндегі тамырластыќ 4-бет Ќайшылыќтар ќыспаєындаєы əлем 7-бет «Ґлеѕніѕ ўлы дария мўхитысыз» 8-бет

Əріптестік əлеуеті жоєары

Кеше Ақордада Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев елшілерден сенім грамотасын қабылдады. Рəсім барысында Қазақстан Президентіне бірқатар елдердің Төтенше жəне өкілетті елшілері – Корея Республикасынан Чо Ёнг Чон, Иордания Хашимиттік Корольдігінен – Ахмед Идрис Инаб, Испания Корольдігінен – Педро Хосе Санс Серрано, Палестина Мемлекетінен – Мунтасер Абу Зейд, Латвия Республикасынан Юрис Погребнякс Сенім грамотасын тапсырды. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Нұрсұлтан Назарбаев елшілерді дипломатиялық мис сияларының басталуымен құттықтап, олардың қызметі екіжақты қарым-қатынастар мен ел деріміздің арасындағы өзара тиімді

ынтымақтастықты дамытуға септігін тигізеді деп үміттенетінін айтты. «Бүгінгі кездесуіміз бүкіл Қазақстанда айрықша оқиға – Қазақ хандығының 550 жылдығы кеңінен тойланып жатқан кезеңмен тұспа-тұс келіп отыр. Бұл мемлекеттік құрылым қазақ ұлтын

ұйыстыру ісінде айрықша рөл атқарды. Біз жаңа тарихи кезеңде мемлекеттіліктің байырғы дəстүрлерін жаңғырттық», – деді өз сөзінде Мемлекет басшысы. Осылай дей келе, Қазақстан Президенті тəуелсіздік жылдарының ішінде заманауи мемлекеттіліктің берік іргетасы

● Өңір өмірі

ЕЛБАСЫ ТАПСЫРМАСЫ ОРЫНДАЛДЫ Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

Қандай да бір жұмыстың оң нəтижесін көру бір ғанибет емес пе?! Алматы облысының əкімі Амандық Баталов Жетісудың төл дақылы қант қызылшасының Көксу қант зауытының қабылдау пунктінде тау-тау болып үйіліп жатқанын көріп бір қуанды. Дəл осы күні іске қосылған зауыт осынау өнімді өңдеп береке бұлағын ағызатын күн келгенін де топшыласа керек өңір басшысы. Өңірдегі шаруалар салмағы 4 килодан асатын қант қызылшасының «Ақсу-гибрид» атты жаңа сортынан алынатын өнім де сапалы болатындығын айқын көріп жүр. Кəсіпорын алаңында жүріп жатқан қауырт тірлікпен танысқан облыс басшысы бірден зауыт ішіне енді. Кəсіпорын тоқтаусыз жұмыс істеп тұр. Дақылдар арнайы құрылғылар арқылы жуылып, шайылып, туралып, кəдімгі тəтті қантқа айналуда. Аппақ құмшекерді алақанына салып, дəмін татқан Амандық Ғаббасұлының жүзінен ерекше қуаныш лебі сезіліп, көптен күткен жақсы жетістікке өз ризашылығын білдірді. Бұл Елбасы тапсырмасымен тəтті түбір тұқымын сеуіп сапалы да салмақты өнім алып сол қант қызылшасынан құмшекер алып қос қуанышқа жету шаттығы! «Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев қант қызылшасын қайта

– қарқынды дамыған нарықтық экономика жəне тұрақты саяси жүйе құрылғанын айтты. «Биыл Ұлт жоспарының 100 қадамы арқылы нақтыланған бес институттық реформа бастау алды. Қазақстанның айтарлықтай транзиттік-көлік əлеуеті бар. «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында біз республикада инфрақұрылым қалыптастырып жатырмыз. Жібек жолын жаңғырту арқылы халықаралық көлік дəліздері қалыптасуда. Британ құқығына негізделген «Астана» халықаралық қаржы орталығы құрылуда, онда қосымша құн салығын қайтару, жұмыс күшін тарту жəне басқа да ерекше жеңілдіктер қарастырылады», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Рəсім барысында Мемлекет басшысы 2017 жылы Астанада «Болашақтың энергиясы» тақырыбына арналған ЭКСПО-2017 халықаралық мамандандырылған көрме өтетініне тоқталды. Бұған қоса, елімізді əлемдегі дамыған 30 елдің қатарына қосуды көздейтін Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму стратегиясы жүзеге асырылып жатқанын да айту керек. Нұрсұлтан Назарбаев осының бəрі дипломаттар өкілдік етіп отырған мемлекеттермен арадағы өзара тиімді ынтымақтастық үшін жақсы мүмкіндіктер мен перспективаларға жол ашатынын айтты. (Соңы 2-бетте).

Биік белес

Кеше Президент Нұрсұлтан Назарбаев ғарышкер Айдын Айымбетовті марапаттау рəсіміне қатысты. Салтанатты рəсім барысында сөйлеген сөзінде Елбасы бір ай бұрын Қазақстан ғарышкерінің халықаралық экипаж құрамында алғашқы 10 күндік ғарыш сапарына ұшқанын айтты. Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

«Айдын Айымбетов тəуелсіз Қазақстанның үшінші ғарышкері атанды. Мен халқымды еліміз бағындырған жаңа жетістікпен құттықтаймын. Біздің қазіргі заманғы тарихымыздағы осы ұлы оқиғаға кəсіби тұрғыдан үлес қосқандардың бəріне алғыс

Оралмандарєа ќатысты заѕ оѕтайландырылды Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыповтың жетекшілігімен өткен палатаның кешегі жалпы отырысында бес мəселе қаралды. Бұл жолы депутаттар назарына кейбір еуропалық елдермен реадмиссия туралы, сондайақ, халықтың көші-қоны жəне жұмыспен қамтылуы мəселелері қарастырылған заң жобалары ұсынылды. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Суретті түсірген Жұмабай МҰСАБЕКОВ.

түлетуді тапсырған болатын. Сол тапсырманы дер кезінде орындау мақсатында бірқатар жұмыс атқарылып, өңірде қызылша өсіруге бейімделген 5 аудан алқаптарында 4020 гектар жерге тəтті түбір тұқымы себілген еді. Сол кезде қант қызылшасының жайын күз көрсететінін айтқанбыз. Көптен күткен күзіміз де келді. Биылғы жылы қант қызылшасы себілген алқаптардың əр гектарынан 700-750 центнерден өнім алудамыз. Салмағы 5-7 килоға дейін жетуде. Бұл бұрын болмаған жетістік. Мемлекеттік қолдаудың арқасында шаруаларымызға жанар-жағармайға, өткізілген өнімге,

Кґѕіл айту жеделхатын жолдады

Елбасы көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Нұрлан Балғымбаевтың қайтыс болуына байланысты оның туғантуыстары мен жақындарына көңіл айту жеделхатын жолдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Нұрсұлтан Назарбаев Н.Балғымбаевтың қайтыс болуына байланысты ауыр қайғыға ортақтасып, көңіл айтты. Жеделхатта мемлекеттік басқару жəне экономика саласындағы ірі қайраткердің бірі болған Н.Балғымбаевтың бар білімі мен тəжірибесін елдің өсіп-өркендеуіне арнағаны атап өтілген. Еңбек жолын мұнай саласында қарапайым жұмысшы болудан бастап, ұдайы оқып-ізденуі мен ұйымдастырушылық қабілеті арқасында биік белестерді бағындырды, Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі лауазымына дейін көтерілді. Бұл қызметті ол зор жауапкершілікпен атқарды. «Өз Отаны мен халқын қалтқысыз сүйген Н.Балғымбаевтың болмысына қарапайымдық пен зиялылық, нағыз бекзаттық тəн еді. Халқымыз оның есімі мен еңбегін ұмытпай, əрдайым қастер тұтатын болады», – делінген көңіл айту жеделхатында.

тыңайтқыштар мен тұқымға субсидия бөлініп, ауылшаруашылық техникаларын алуға да жəрдемдесті. Ауа райының өзі де осы игі істі қолдағандай жағымды да жайлы күн райын сыйлады. Зауытымыз да ағымдық жөндеу жұмыстарынан өтіп, шаруалардың өнімін қабылдауға толықтай дайын қалыпқа келтірілді. Өзің өндірген өнім əрдайым жаныңа жақын əрі дəмді болады. Елбасының айтып жүрген «Қазақстанда жа салған» деген логотипі бар өнімдер шығару дегені де осы. (Соңы 6-бетте).

Жалпы отырыстың қарауына шығарылған заң жобаларын талқыға салмас бұрын биылғы жылы қазанның 13-інен 14-іне қараған түні Мəжіліс депутаты Сəкен Жылқайдаровтың кенеттен көз жұмғаны хабардар етілді. «Сұм ажал ардақты əріптесіміз, елдің елеулісі, халықтың қалаулысы болған асыл азаматымыз Жылқайдаров Сəкен Егінбайұлын арамыздан мəңгілікке алып кетті. Алланың ісіне амал жоқ. Сəкен Егінбайұлының жарқын бейнесі барша əріптестерінің жүрегінде əрдайым сақталатыны сөзсіз. Марқұмның отбасына, туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып, көңіл айтамыз», деді Қабиболла Қабенұлы. Төраға артынша еске алу үшін бір минуттық үнсіздік жариялады. Сəкен Жылқайдаров 2012 жылдан бері Парламент Мəжілісі V шақырылымының депутаты болып келе жат-

қандығын айта кеткен жөн. Еске алудан кейін күн тəртібіндегі мəселелер қаралды. Алдымен депутаттар өз əріптестері Ə.Ғалымованы Қаржы жəне бюджет комитетіне сайлап алды. Бұдан соң, «2007 жылғы 6 қазандағы Ұжымдық қауіпсіздік туралы шарт ұйымына мүше мемлекеттердің құқық қорғау органдары мен арнайы қызметтерін жарақтандыру үшін арнайы техника мен арнайы құралдарды жеткізудің жеңілдікті шарттары туралы келісімге өзгерістер енгізу туралы екінші хаттаманы ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды. Жалпы, келісім тараптардың ұлттық заңнамасына сəйкес, арнайы техника мен арнайы құралдарға қатысты сыртқы сауда қызметін жүзеге асыруға құқық берілген мемлекеттік органдар арасында жасалатын шарттар негізінде арнайы техникалар мен құралдарды жеңілдетілген шарттар бойынша жеткізуді қарастырады.

айтамын. Ресейлік серіктестер мен басшыларға, сондай-ақ экспедицияның шетелдік мүшелеріне айрықша ризашылық білдіремін», – деді Мемлекет басшысы сөзінің басында. Бұдан кейін Нұрсұлтан Назарбаев ғарышты игеру əрдайым адамзаттың ең аңсарлы армандарының бірі болғанын атап өте келе, бүгінде бұл барлық Жер

Таєайындау

Мемлекет басшысының Өкімімен Дəулет Рысқұлбекұлы Оспанов «Батыс» өңірлік қолбасшылығы əскерлерінің қолбасшысы қызметіне тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Аэроұтқыр əскерлерінің қолбасшысы қызметінен босатылды.

Хроника

Мемлекет басшысының Өкімімен Мұрат Қажымұратұлы Нұғыманов «Батыс» өңірлік қолбасшылығы əскерлерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. *** Мемлекет басшысының Өкімімен Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі Басшысының орынбасары Талғат Советбекұлы Донақовқа Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесі Төрағасының міндетін уақытша атқару жүктелді.

● Оймақтай ой Пенденің бала деген жүрегі ғой, Аз күндік тірліктегі тірегі ғой. Қожаберген ТОЛЫБАЙҰЛЫ.

(Соңы 2-бетте).

● Орақ-2015

Уаќытында аяќталды Мұрат БАЛПАН,

Ақмола облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы.

Биыл ақмолалықтар үшін орақ науқаны тамыздың 19 жұл ды зында, агроөнеркəсіп кешенінің дəстүрлі кеңесінен басталды десек қателеспеспіз. Мұнда маңдай термен өсірілген мол ырыздықты ысырапсыз жинап алудың озық тəсілдері қарастырылып, алдыңғы қатар лы ауылшаруашылық құрылымдары өз тəжірибелерін ор таға салды, күзгі ауа райының ерекшеліктері де айтылды.

Облыс бойынша ауыл шаруашылық дақылдарының жалпы көлемі 4547,9 мың гектарды құраса, оның 4147,5 мыңы дəнді жəне бұршақ дақылдарына тиесілі. Сонымен қатар, 244,3 мың гектар майлы дақылдар, 132,8 мың гектар мал азығы, 18,7 мың гектар картоп жəне 4,4 мың гектар көкөніс өсіру қолға алынды. Əйткенмен, егістік алқаптарда фито санитарлық жағдай өте күрделі болғанын айтуымыз керек. Мəселен, 4,5 миллион гектар егістік, яғни 108,3 пайызы химиялық өңдеуден өтті. Сондай-ақ, септериоз жəне астықтың сұр көбелегіне қарсы химиялық өңдеу жұмыстары жүргізілді. (Соңы 2-бетте).

шары тұрғындарының ең биік миссиясы екенін жеткізді. «Біздер, қазақстандықтар байтақ жерімізде бүкілəлемдік ғарыш айлағы – Байқоңырда алпыс жыл бойы жұмыс жүргізіліп келе жатқанын мақтан етеміз. Ғарышкерлерді Жер жүзі осы жерден, Қазақстаннан шығарып салады. Адамзаттың ғалам туралы таным көкжиегін кеңейтетін күрделі экспедициялардан кейін оларды осы жерде қарсы аламыз. Ғарышқа ұшқан жарты ғасырдан астам уақыт ішінде 38 елдің 545 ғарышкері ғарыш кеңістігінде болып қайтты. Сол елдердің қатарында Қазақстан да бар. Ал А.Айымбетовтің сəтті сапары еліміздің ғарыш жылнамасының жаңа бір парағын ашты», – деді Қазақстан Президенті. (Соңы 3-бетте).

АҚПАРАТТАР аєыны ● Қытай Қазақстан армиясына ақысыз негізде техникалық көмек көрсетеді. Сондай-ақ, жақын арада екі ел бірлескен роталық-тактикалық лаңкестікке қарсы оқу-жаттығуын өткізуді жоспарлауда. ● «Нұрлы Жол» бағ дарламасы аясында Ақтөбе – Атырау – Астрахань жолының құрылысын 2016 жылы аяқтау жоспарланған. Қазіргі уақытта Бейнеу – Ақтау автожо лының 270-ші шақырымы жүргізілуде. Жыл қорытындысы бойынша 100 шақырым ара қашықтықтың 40 шақырымы пайдалануға беріледі. ● Еліміздің халықаралық резервтері 2015 жылдың тамызында 97,9 млрд. теңгеге ұлғайды. Сонымен қатар, ақша базасы 11,3 пайызға кеңейіп, 4307,3 млрд. теңге болды. Ақша массасының құрылымында депозиттердің үлесі биылғы шілденің қорытындысы бойынша 91,2 пайызды құрады. ● Отандық өндірушілер Чехиядағы əріптестерімен байланыс орнатуда. Чех кəсіпкерлері Қазақстанның сыртқы сауда палатасы үшін Злинск өңірінің өндірістік жəне экономикалық əлеуетін таныстырды. ● Қазақстанда жасөспірімдер қылмысының алдын алу бойынша 700-ден аса мобильдік топ жұмыс істейді. Биыл олар 19 қылмыстық іс қозғап, заң бұзушылықты, оның себептері мен жағдайларын жою туралы 65 ұсыныс енгізді, 500-ден астам адам əртүрлі жауапкершілікке тартылды. ● Азық-түлік корпорациясы 4-ші сыныпты бидайды тоннасын 31 мың теңгеден сатып алады. Қабылданған шаралар бидай өндірушілерге алынған қарыз қаражатын уақтылы қайтаруға мүмкіндік береді. ● Оңтүстік Қазақстандағы ірі жүк тасымалы үшін тежегіш құрылғы дайындайтын тұң ғыш зауыт жаңа өндіріс ашуды жоспарлауда. Еуропалық экостандартқа сай жаңа құрылғы сериялы өндірісті асбессіз тежегіш қалыбын шығаруға мүмкіндік береді. Хабарлар Үкімет, облыстық əкімдіктер сайттары, «ҚазАқпарат» агенттігі жəне «24kz» телеарнасының деректері бойынша дайындалды.


2

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

Əріптестік əлеуеті жоєары

Қазақстан Республикасының Заңы Еуразиялыќ экономикалыќ одаќ шеѕберінде медициналыќ бўйымдар (медициналыќ маќсаттаєы бўйымдар мен медициналыќ техника) айналысыныѕ бірыѕєай ќаєидаттары мен ќаєидалары туралы келісімді ратификациялау туралы 2014 жылғы 23 желтоқсанда Мəскеуде жасалған Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде медициналық бұйымдар (медициналық мақсаттағы бұйымдар мен медициналық техника) айналысының бірыңғай қағидаттары мен қағидалары туралы келісім ратификациялансын. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ Астана, Ақорда, 2015 жылғы 13 қазан. №359-V ҚРЗ

Қазақстан Республикасының Заңы Ќылмыстыќ жазаны шетелде ґтеу туралы америкааралыќ конвенцияны ратификациялау туралы 1-бап. 1993 жылғы 9 маусымда Манагуада қабылданған Қылмыстық жазаны шетелде өтеу туралы америкааралық конвенция ратификациялансын. 2-бап. Қазақстан Республикасының атынан орталық орган болып Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы белгіленсін. Қазақстан Республикасының Президенті Н.НАЗАРБАЕВ

(Соңы. Басы 1-бетте). Қазақстан Президенті, сонымен қатар, ХХІ ғасырда жаһандық жаңа архитектура қалыптастыру ісі жаһандық қауіп-қатер ұлғайған тұста жүргізіліп жатқанын, бұлармен күресу барлық мемлекеттің күшжігерін жұмылдыруды талап ететініне назар аударды жəне Қазақстан халықаралық байланыстар аясын белсенді түрде кеңейту жəне тереңдету бағытын жалғастыра беретінін атап өтті. «Біз өзара сенімді қалпына келтіруге, бейбітшілік пен қауіпсіздікті халықаралық құқық негізінде нығайтуға бағытталған іс-əрекеттерді қолдаймыз. Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіруі əлем елдерімен сауда жасауға мүмкіндік береді. Біз, сондай-ақ, Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымына қосылу жөнінде келіссөз жүргізіп жатырмыз. Қазақстан Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің 2017-2018 жылдардағы тұрақты емес мүшелігіне кандидатурасын ұсынды. Еліміздің кандидатурасы сіздердің мемлекеттеріңіз тарапынан қолдау табады деп үміттенеміз», – деді Қазақстан Президенті. Нұрсұлтан Назарбаев, сондай-ақ, НьюЙоркте өткен БҰҰ Бас Ассамблеясының мерейтойлық 70-ші сессиясында терроризмге, кедейшілікке қарсы күреске, ядролық қаруды таратпауды қамтамасыз етуге қатысты бірқатар ұсыныс жасағанын айтты, Азиядағы сенімді серіктес – Корея Республикасымен достық қарымқатынастарды жоғары бағалайтынына назар аударды. «Біздің ынтымақтастығымыз биік деңгейге көтерілді. Корея Респуб ликасының Президенті Пак Кын Хе Астанаға 2014 жылы мемлекеттік сапармен келді. Сол кезде біз ынтымақтастықты жалғастыруға өзара мүдделі екенімізді рас тадық. Қазақстан экономикасына салған Корея инвестициясының жалпы

көлемі 4 миллиард доллардан асты. Корея компанияларының қатысуымен бірлескен 24 жоба іске асырылуда. Астана мен Сеулдің халықаралық мəселелер жөніндегі ұстанымдары ұқсас. Сауда-экономикалық, гуманитарлық жəне басқа салалардағы екіжақты ынтымақтастық аясын кеңейту халықтарымызға пайда əкелетініне сенімдімін», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Мемлекет басшысы Қазақстанның Иорданиямен өзара тиімді ынтымақтастықты кеңейтуге мүдделі екенін айтты. Бұл жөнінде Президент: «Екіжақты қарым-қатынастар ынтымақтастықтың барлық бағыттары бойынша жүйелі дамып келеді. Жоғары деңгейде сенімді диалог орныққан. Біз Иорданияға Қазақстанның сыртқы саяси бастамаларына ұдайы қолдау көрсетіп, елімізде өткізілген барлық халықаралық шараларға тұрақты қатысып келе жатқаны үшін алғыс айтамыз. Король ІІ Абдаллаға биылғы маусымда өткен Əлемдік жəне дəстүрлі діндер лидерлерінің 5-съезінің жұмысына қатысқаны үшін ризашылығымды білдіремін. Біз түрлі салаларда ынтымақтастықты жолға қоюға, екі ел халқының игілігі үшін бірлескен іскерлік жобаларды жүзеге асыруға дайынбыз», – деді Елбасы. Нұрсұлтан Назарбаев біздің еліміз бен Испания Корольдігін дəстүрлі достық қарым-қатынастарға құрылған ынтымақтастық байланыстыратынына тоқтала келе, жоғары деңгейдегі Қазақстан-Испания қарым-қатынастары саяси диалогымыздың белсенділігі мен сауда-экономикалық ынтымақтастықтың қарқынды дамуы арқылы ерекшеленіп отырғанын жеткізді. «Біз Испанияға Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кеңесінің 2017-2018 жылдардағы тұрақты емес мүшелігіне ұсынылған Қазақстанның кандидатурасын қолдағаны үшін ризашылық білдіреміз. Испания Үкіметінің төрағасы Мариано Рахойдың 2013 жылғы ресми сапары елдеріміздің ынтымақтастығына тың серпін

берді. Қазақстанда Испанияның көптеген компаниялары табысты жұмыс жүргізуде. Осы бағытты жалғастыру маңызды», – деді бұл туралы Мемлекет басшысы. Қазақстан Президенті, сонымен қатар, Палестинаның Қазақстанның Таяу Шығыстағы маңызды серіктесі екенін айтты. «Біз Палестинамен ынтымақтастықты кеңейтуге жəне тереңдетуге зор маңыз береміз. Палестина-Израиль қақты ғысының оң шешілмеуіне байланысты біздің ынтымақтастығымыздың əлеуеті əзірше жүзеге аспай отыр. Қазақстан өз тəуелсіздігінің алғашқы күнінен бастап бұл проблеманы халықаралық құқық негізінде реттеуді жақтап келеді», – деді Нұрсұлтан Назарбаев. Бұдан кейін Мемлекет басшысы Қазақстанның Латвия Республикасымен ынтымақтастықты одан əрі дамытуға ниетті екенін айта келе Латвияны Балтық өңіріндегі маңызды сауда-экономикалық серіктесі ретінде қарастыратынын жеткізді. «Көлік-транзит, машина жасау жəне ауыл шаруашылығы, ақпараттық технология, білім беру мен туризм салаларындағы ынтымақтастықтың əлеуеті зор. Саудаэкономикалық жəне мəдени-гуманитарлық салалардағы байланыстар аясын кеңейтуді көздеп отырмыз», – деді Қазақстан Президенті. Сөзінің соңында Нұрсұлтан Назарбаев елшілерді Астанада жауапты диплома тиялық қызметтерінің басталуымен құттықтап, денсаулық пен табыс тіледі. Бұл күні Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшілер де сөз алып, тараптар арасындағы байланыстар жайына тоқталды. Мəселен, Корея Республикасының Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Чо Енг Чон тəуелсіздік жылдарында Қазақстанның жылдам əрі қарқынды дамуға қол жеткізгенін, ал республика азаматтары болашақтарына сенімді екенін атап өтті. Ол, сондай-ақ, Корея басшылығы екі елдің арасында ынтымақтастықтың зор əлеуеті бар екенін көріп отырғанын жəне оны жүзеге асыру үшін бар күш-жігерлерін жұмылдыруға ниетті екенін айтты. «Менің Қазақстанға келгеніме 6 айға жуықтады. Осы уақыт аралығында мен Алматы, Өскемен, Атырау, Қарағанды қалаларында болдым. Саяси, іскер топ өкілдерімен, мемлекеттік қызметкерлермен, студенттермен кездесу өткіздім. Осындай кездесулер барысында мен Қазақстанның жыл өткен сайын қарқынды түрде дамып келе жатқанына көз жеткіздім. Сондықтан, Қазақстанда қызметте жүрген кезімде өзіме жүктелген дипломатиялық міндеттерді атқаруға күш салатын боламын», – деді Чо Енг Чон.

Иордания Хашимиттік Корольдігінің Төтенше жəне өкілетті елшісі Ахмед Идрис Инаб Қазақстанда өз елінің атынан өкілдік ету зор мəртебе екенін айта келіп, екіжақты ынтымақтастық мəселелеріне тоқталды. «Қазақстан мен Иордания Хашимиттік Корольдігінің арасындағы əріптестік байланыстар 1990-жылдардың басынан бері жалғасып келеді. Иордания бүгінде Қазақстанның барлық халықаралық, соның ішінде өңірлік жəне жаһандық мəселелерге қатысты ұстанымдарын қолдайды. Елдеріміздің арасында экономика, сауда жəне мəдени салалар бойынша екіжақты келісімдердің қомақты негізі қалыптасқан. Мəдени салаларда да жақсы қарым-қатынас орнатылған. Болашақта біз Қазақстан аумағында, мысалы, фармацевтика саласында Иордания зауыттары салынады деп ойлаймыз», – деді Ахмед Идрис Инаб өз сөзінде. Испания Корольдігінің Төтенше жəне өкілетті елшісі Педро Хосе Санс, Серрано өз елінің бірінші болып Қазақстанмен стратегиялық серіктестік туралы келісімге қол қойғанына назар аударды. «Мұндай қарым-қатынас екіжақты жəне көпжақты бағытта нығая түседі деп ойлаймыз»,– деді ол. Педро Хосе Санс сондайақ, Испанияның биыл жыл аяғына дейін қол қойылатын Қазақстан мен Еуропалық одақ арасындағы кеңейтілген серіктестік жəне стратегиялық ынтымақтастық туралы келісімді қолдайтынын жеткізді. Палестина Мемлекетінің Төтенше жəне өкілетті елшісі Монтасер Абу Зейд Мемлекет басшысы мен Қазақстан халқына БҰҰ Бас Ассамблеясы мен Қауіпсіздік Кеңесінің араб-израиль қақтығысына байланысты барлық қарарға нақты ұстаным танытқаны үшін алғысын білдірді. «Бүгінде Қазақстан сіздің басшылығыңызбен Таяу Шығыстағы ахуалды бейбіт реттеу үдерісінде маңызды рөл атқарып отыр», – деді Монтасер Абу Зейд. Латвия Республикасының елшісі Юрис Погребнякс Қазақстан Латвияның Орталық Азиядағы ірі сауда-экономикалық серіктесі екенін атап көрсетті. «Бүгінде көлік, фармацевтика, ақпараттық технологиялар, қалдықтарды қайта өңдеу, азық-түлік өнімдерінің өндірісі, құрылыс сияқты салаларда екіжақты ынтымақтастық үшін зор мүмкіндіктер бар. Қазақстан Латвия үшін маңызды транзиттік серіктес болып саналады. Біз үшін Қазақстан мен Қытайдың шекарасындағы Қорғас «құрғақ портының» мүмкіндіктері зор қызығушылық тудырады», – деді Юрис Погребнякс.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Құжатта төтенше жағ дайлардың алдын алу жəне оларды жою бойынша апаттық-құтқару жұмыстарын жүргізуге арналған құралдарды жеңілдікпен жеткізу тетігіне арналған түзетулер де көрініс тапқан. Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымовтың айтуынша, бұл отандық құтқару бөлімшелерінің Ресей мен Беларусьтің арнайы техникаларын жеңілдетілген шарттар арқылы сатып алып жабдықтауға септігін тигізеді. Заң жобасы мақұлданып, Сенатқа жол тартты. Сондайақ, жалпы отырыста «Қазақстан Республикасы мен Бенилюкс мемлекеттері (Бельгия Корольдігі, Люксембург Ұлы Герцогтігі жəне Нидерланд Корольдігі) арасындағы реадмиссия туралы келісімді жəне Қазақстан Республикасы мен Бенилюкс мемлекеттері (Бельгия Корольдігі, Люк сембург Ұлы Герцогтігі жəне Нидерланд Корольдігі) арасындағы реадмиссия туралы

келісімді іске асыру хаттамасын ратифи кациялау туралы» заң жобасы да мақұлданды. Келісім мен хаттаманың мақсаты тиісті тараптың аумағында заңсыз болатын адамдарды қабылдауды жəне шығарып жіберуге жататын адамдардың транзитін жалпыға бірдей қабылданған халықаралық құқық нормаларына сəйкес оңайлату болып табылады. Егер адамның сұрау салушы Тараптың аумағына кіру немесе онда тұру шарттарын орындамағаны не барынша сақтамайтыны анықталса, сұрау салушы тараптың құзіретті органы өз азаматының реадмиссиясы туралы өтінішхатты кез келген уақытта бере алады. Реадмиссия туралы өтінішхатқа жауап дереу жəне кез келген жағдайда алынған күнінен бастап күнтізбелік жиырма бір күннен кешіктірілмей берілуге тиіс. Реадмиссия туралы өтінішхатты қанағаттандырудан бас тартылған жағдайда, бас тарту себептері жазбаша нысанда көрсетілуі тиіс. Сол сияқты кешегі отырыста

«Қа зақстан Республикасының Үкіметі мен Латвия Республикасының Үкіметі арасындағы Адамдар дың реадмиссиясы туралы келісімді ратификациялау туралы» заң жобасы да мақұлданды. Мұндағы мақсат екі мемлекеттің бірінің аумағына заңсыз келуді жүзеге асырған немесе заңсыз жүрген адамдарды кері қабылдауды оңайлату. Атап көрсеткендей, қабылдайтын мемлекет берген жарамды ұлттық паспорты, визасы немесе болуға рұқсаты бар адамдарға қатысты реадмиссия туралы сұрау салу талап етілмейді. Əйтсе де, тараптардың құзыретті органдары жетпіс екі сағаттан кешіктірмей шығу күні туралы бір-бірін хабардар ететін болады. Бұл ретте сұрау салуға жауапты алған күннен бастап он төрт жұмыс күн ін ен кешіктірмей беруі тиістігі, ал жауап алынғаннан бастап адамдарды беру отыз күннен кешіктірілмеуі тиістігі де аталды. Ішкі істер министрі Қалмұханбет Қасымов аталған заңдық құжат

Елшімен екіжаќты əѕгіме

Мəжіліс Төрағасы Қабиболла Жақыпов Грузияның Қазақстандағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Зураб Патарадзені қабылдады, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.

Кездесу барысында тараптар сауда-экономикалық, көліктік-логистикалық, мəде ни-гу манитарлық салалардағы Қазақстан-Грузия ынтымақтастығының өзекті мəселелерін талқылады. Зураб Патарадзенің атап өткеніндей, Қазақстан Грузияның ең ірі инвесторларының бірі. Аталған елде 100-ге жуық қазақстандық компаниялар тіркелген. Қ. Жақыпов пен З. Патарадзе өзара іс-қимыл басымдықтары туралы сөз еткенде, Қазақстан Пре зидентінің 5 институттық реформасын жүзеге асырудың

маңыздылығына тоқталды. Атап айтқанда, Азиядан Еуропаға кедергісіз жүк тасымалын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін «Еуразиялық трансқұрлықтық дəліз» жобасына Қазақстан мен Грузияның қатысуы төңірегінде əңгіме қозғалды. Кездесу иелері екіжақ ты парламентаралық ынтымақ тастықты нығайту мəселелерін де назардан тыс қалдырмай, екі ел парламенттерінде жұмыс істейтін бейінді комитеттер мен достық топтары арқылы қарым-қатынасты нығайта түсу керектігін алға тартты.

Ыќпалдастыќ ахуалы сґз болды

Кеше Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев Ресей Федерациясы Үкіметі төрағасының бірінші орынбасары Игорь Шуваловпен кездесті, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі.

Бұл кездесу Ресей Президенті Владимир Путиннің Қазақстанға мемлекеттік сапары қарсаңында өтіп отыр. Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасындағы ынтымақтастық жөніндегі үкімет аралық комиссияның тең төрағалары Бақытжан Сағынтаев пен Игорь Шувалов екіжақты əріптестіктің, соның ішінде отынэнергетика кешені, өнеркəсіп, атом энергиясы, көлік салаларындағы

əріптестіктің кең ауқымды мəселелерін талқылады. Кездесу барысында сондай-ақ, Қазақстанның ДСҰ-ға өтуде қабылдаған міндеттемелері жəне оларды Еуразиялық экономикалық одақтың келісімшарттық базасына имплементациялау жайы талқыланды. Тараптар өзара ынтымақтастық ты күшейту, соның ішінде ЕАЭО шеңберінде күшейту үшін айтарлықтай əлеуеттің бар екенін атап көрсетті.

Уаќытында аяќталды (Соңы. Басы 1-бетте).

Оралмандарєа ќатысты заѕ оѕтайландырылды (Соңы. Басы 1-бетте).

Астана, Ақорда, 2015 жылғы 13 қазан. №360-V ҚРЗ

екі мемлекеттің аумағына кіру жəне онда болу туралы шартты бұзған адамдарды анықтауды жəне қайтаруды көздейтіндігін атап кетті. Келісімді ратификациялау халықаралық құқықтар шеңберінде заңсыз көші-қонға қарсы іс-қимыл жасауға мүмкіндік береді. Заң жобасы Сенатқа жолданды. Сондай-ақ, кеше «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне халықтың көші-қоны жəне жұмыспен қамтылуы мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң жобасы екінші оқылымда қаралып, мақұлданды. Енді этностық қазақтардың тарихи Отанына оралуын ынталандыру мақсатында олардың қо ныстану өңіріне қарамастан

оралман мəртебесін жəне төлем қабілетін растаусыз уақытша тұру ықтиярхатын алу мүмкіндіктері берілетін болады. Айта кету керек, оралмандарға Үкімет белгіле ген өңірлерге қоныстанған жағдайда ғана жағдайлар жасалады. Жұмыспен қамту бойынша этностық қазақтар үшін көлік шығындарын өтеу, қызметтік баспана немесе жатақханадан бөлме беруді құрайтын əлеуметтік пакеттер қамтылса, Үкімет белгілегендей бір орыннан екіншісіне ауысып жатса, əлеуметтік пакеттер сақталады. Ал Үкімет айқындаған өңірден бес жыл мерзімінен бұрын өз бетінше қоныс аударып кеткендер немесе Қазақстан Республикасының азаматтығын алудан бас тартқандар мемлекеттік қолдауларды қайтарады.

Биылғы науқанға 8561 астық комбайны жұмылдырылды, оның 1129-ы алымдылығы жоғары шетелдік техника. Егін орағын ойдағыдай өткізуге қажет жүк көліктері жəне трактор тіркемелері 100 пайыз əзір болды. Жанар-жағармаймен қамтамасыз ету мəселесі де оң шешілді деп айта аламыз. Егін орағы кезіндегі ең басты мəсе лелердің бірі – ас тық қабылдау кəсіпорындарының дайын дығы. Осы орайда, биылғы науқанға лицензиясы бар 60 астық сақтау кəсіпорны қатысып отыр. Бұл кəсіпорындарда 3,9 миллион тонна астық сақтауға болады. Оған қоса ауылшаруашылық құрылымдарының өзінде 1,9 миллион тонна көлемінде астық сиятын қоймалар бар. Осыдан-ақ биылғы алынған астықтың далада қалмайтынын байқауға болады. Ал,

210 астық кептіргіш тəулігіне 86 мың тонна астықты өңдей алады. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» дегендей, ел ырыздығы ысырапсыз жинап алынды. Егіс алқабының əр гектарынан 11,2 центнерден өнім алынып, 4632,7 мың тонна астық қамбаға жеткізілді. Өнімнің сапасы өткен жылғымен салыстырғанда бір саты жоғары. Мұның өзі жыл сайын шетелге астық шығару дəстүрін жалғастыруымызға мүмкіндік береді. Келесі жылдың егісіне қажетті 523,3 мың тонна тұқым құйып алдық. Осы орайда, гектар берекесін 15 центнерден айналдырған Зеренді, Сандықтау ауданы диқандарының табысын бөлектеп айтуға болады. Жақсы ауданы 535,8 мың тонна астық жинап отыр. Бұл өткен жылғыдан 45,9 мың тоннаға көп. Ақмола облысы.


3

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

● Мемлекет мерейі

ЖЎЛДЫЗДАРЄА ЖОЛ ЌАЗАЌСТАН ЖƏНЕ ЄАРЫШ

Президент Нўрсўлтан Назарбаевтыѕ «Ќазаќстан жолы» кітабынан Менің ғарышқа деген көзқарасым, басқа да адамдардікі сияқты, ерекше болды жəне бүгін де солай қала береді. Бұл – бүкіл ғаламның, жерден тыс өркениеттердің кереметтей құпияларын бойына жинаған, ата-бабалар рухымен байланыстырып тұрған тылсым дүние. Ол мені қашанда қызықтыратын, жан дүниемді баурайтын. *** Бүгінде Байқоңыр қаласында Ресей құрылымдарымен қатар, Қазақстан Республикасының мемлекеттік заң құзыретін жəне Байқоңыр тұрғындарының тең жартысынан астамын құрайтын Қазақстан азаматтарының конституциялық құқықтарын қамтамасыз ететін қазақстандық басқару органдары қызмет жасайды.

Биік белес (Соңы. Басы 1-бетте).

Мемлекет басшысы сонымен қатар, Қазақстанның əлем бойынша ғарыш кеңістігін бағындырған азаматтарының саны үшеуден кем емес 9 елдің бірі болғанына назар аударды. «Бұл – Күн жүйесінің кеңістігін зерттеу жəне игеру ісіне өзге елдермен бірге атсалысып отырған Қазақстанның ғарыштық болашағы үшін жасалған жаңа қадам. Жердің тартылыс күшін еңсеруге деген ұмтылыс адамның ең ұлы ерлігінің бірі болды, солай болып қала береді. Ол ең батыл əрі лайықтының ғана қолынан келеді. Осындай батырдың бірі – біздің үшінші ғарышкеріміз Айдын Айымбетов. Сондықтан мен оған «Халық қаһарманы» жəне «Қазақстанның ғарышкерұшқышы» атағын, сондай-ақ, Алтын Жұлдыз бен «Отан» орденін беру туралы Жарлыққа қол қойдым. Мұндай жоғары марапаттар оның Қазақстан халқының игілігі үшін жасаған ерлігін айғақтай түседі», – деді Нұрсұлтан Назарбаев.

Қазақстан Президенті жаңа «Халық қаһарманы» А.Айымбетов енді еліміздің көрнекті батырғарышкерлері қатарында болатынына тоқтала келе, ғарыш саласына қатысты біраз жəйттерді еске түсірді. «Мəселен, біздің тұңғыш ғарышкеріміз Тоқтар Əубəкіровтің 24 жыл бұрынғы ғарышқа сапары Қазақстан Тəуелсіздігінің алтын бастауы болды. Осы ұшуды жүзеге асыру үшін қаншама қиындықты еңсеруге тура келгені есімізде. Екінші ғарышкеріміз Талғат Мұсабаев – жалпы жиынтығы 341 тəулікке созылған 3 ғарыш экспедициясына қатысты. Ол – ашық ғарыш кеңістігіне 8 рет шығып, 42 сағаттан астам уақыт болған тұңғыш қазақ. Талғат Мұсабаев – Қазақстан мен Ресейдің ғарыш саласындағы ынтымақтастығының, халықтарымыздың мəңгілік достығы мен тату көршілестігінің символы», – деді Мем лекет басшысы. Осылай деген Нұрсұлтан Назарбаев А.Айымбетовтің Қазақстанның ғарыштық зерттеулерінің бесінші бағдарламасын жүзеге асырғанын

атап өтті. «Салмақсыздық жағдайында «кулонды кристалл» алу жөніндегі зерттеулер жүргізілді. Елдің экологиялық проблемалары бар өңірлерін, ең алдымен, Аралды мониторингтеу жəне суретке түсіру жұмыстары жасалды. Бірқатар маңызды сынақтар денсаулық сақтау саласына тікелей қатысты болды», – деді Қазақстан Президенті бұл турасында. Салтанатты рəсім барысында Мемлекет басшысы Қазақстан ғарышкерінің бұл сапары ұлттық экономиканың инновациялық ғарыштық саласын дамытудың жаңа кезеңінің бастауы болғанына назар аударды. Мəселен, Астанада бүгінде ғарыш аппараттарын құрастыру-сынау кешені салынуда, ол жер серіктерін жобалау, құрастыру жəне сынау жөнінен ТМД-да баламасы жоқ жоғары технологиялы кəсіпорын болады. Сонымен қатар, 2014 жылы жоғары дəлдіктегі жерсеріктік навигация жүйесінің жердегі инфрақұрылымы қалыптасты, ғылымитехнологиялық мақсаттағы ғарыш жүйесін жобалау жұмыстары аяқталуда. Бұған қоса, Қазақстанның

ғарыш саласына қажетті кадрларды даярлау, қайта даярлау жəне біліктілігін көтеру жүйесі құрылды, ол студенттерді ғарыш мамандықтары бойынша Қазақстанның жоғары оқу орындарында, сондай-ақ «Болашақ» бағдарламасы арқылы шетелдерде оқыту ісін қамтиды. Бұл мəселеге қатысты сөйлеген сөзінде Нұрсұлтан Назарбаев Қазғарыш тың ғылыми мекемелері өткен 4 жыл ішінде 37 ғылымизерттеу жобасын жүзеге асырып, өнертабыс үшін 5 патент алғанына тоқталды. Сөзінің соңында Мемлекет басшысы еліміздің жаңа «Халық қаһарманы» Айдын Айымбетовті ең жоғары мемлекеттік наградасымен құттықтап, оның өзіне жүктелген міндетті табысты орындағанын айтты. Бұдан кейін сөз алған Айдын Айымбетов өзінің сапары Нұрсұлтан Назарбаевтың қамқорлығы мен қолдауының арқасында жүзеге асқанын айтып, Елбасына алғысын білдірді. «Мен үшін бұл күн – өмірімдегі ең бақытты əрі толқулы күн. Өйткені, мен Президенттің қолынан Отанымның ең жоғары наградасын алдым. Мен сіздің тапсырмаңызбен 1998 жылдан бері ғарышқа ұшуға дайындық жүргіздім. Демек, халықаралық экипаж құрамында Қазақстанның

Ел мерейін биіктеткен ер

Қасиетті Сырдың жері қазақ халқына талай дауылда ықтасын, жаугершілікте қорған, жоқ-жітікке пана, Алашқа ана болған қадірлі мекен. Бүгінгі ғалымдардың зерттеуінше, бұрынғы өткен заманда дария жағасында 150-ге тарта қала болған екен. Осының өзінен-ақ, Ақмешіт атырабында қандай өркениеттің болғанын біле беруге болатын шығар. Одан бөлек, ғарышқа тікелей сапар шектіретін, аспан əлеміне төте жол салатын Байқоңыр ғарыш айлағы да Қызылорда жерінде орналасқан. Бұл біздің аймақты бүкіл əлемге танытқан, еліміздің абыройын асырған жер екені даусыз. Ал осы Байқоңырдан қазақтың үш бірдей азаматының ғарышқа аттануы тек біздің халықтың ғана емес, тұтас мұсылман əлемінің мəртебесі десек, артық айтқандық емес. Жұртымыздан шыққан тұңғыш ғарышкер Тоқтар Əубəкіров, ғарышқа бір емес үш рет барып келген Талғат Мұсабаев шын мəнінде біздің баға жетпес байлығымыз. Ал Тəуелсіз Қазақстанның көк туының астында дайындалып, күні кеше ғана аспан əлемінде он күн сапарлап келген Айдын Айымбетовтің еңбегі еліміздің атын аспандатып тастады. Ең алдымен, Айдынның осындай сапарға шығуына Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың зор еңбегі бар екенін айту парыз. Мынандай дағдарыс заманында, бүкіл əлем қаржыдан тапшылық көріп отырған кезеңде Айдынның ғарыш сапарына тиісті қаражатын тауып берді. Біз Нұрсұлтан Əбішұлының Айдынға шын қамқорлығын ғарыштан қайтып келгенінде көрдік. Елбасы батырды қолтықтап, қасында демеп жүргеніне куə болғанда оның шын қамқорлығын сезіндік. Расында, Мемлекет басшысы азаттықтың алғашқы жылдарынан бастап елімізді осылай алға сүйреп келе жатыр ғой. Соның арқасында бүгін еліміз экономикалық тұрғыдан өсіп, əлеуметтік жағынан дамып, саяси салмағын арттыра түсті. Нұрсұлтан Əбішұлы Айдынның ғарышқа дайындығына жағдай жасап, оның сапарын ұйымдастырып, жерге түскенде жеке өзі күтіп алып, оған деген ерекше қамқорлығын көрсетті. Енді батырға еліміздің ең ерен атағын өз қолымен тапсырып отыр. Шын қуаныш, шын бірлік деген осы емес пе?! Ал Айдын Айымбетов Елбасының сенімін ақтаған азамат. «Халық қаһарманы» атағына лайықты батыр екені ақиқат.

Қазақстан Рес публикасының ғарышкері Айдын Айымбетовке «Халық қаһарманы» атағының берілуі туралы Президент Жарлығын оқығанда төбем көкке жеткендей қуандым. Ең алдымен, қазақ халқының мерейінің тасып, мəртебесінің өскеніне риза болдым! Мен мұны сан ғасырлық тарихы бар халқымыздың уақыт кезеңіндегі қаһармандыққа ұласқан шынайылық болмысының көрінісі деп ұғамын. Айрықша тарихи құбылысқа көңілдің көкжиегінен зерделеп көз салсақ, шын мəнінде – шаңырағын бекіткен, уығын қатайтқан жас мемлекеттің əрбір қадамы, иə, иə... қазіргі əр күні ерлікке толы екен! Тəуелсіздігіміздің Туын көкке көтеріп, егемендігімізді қолымызға мықтап ұстар алдында ғана қазақтың қайсар жігіті Тоқтар Əубəкіров ғарыш көгін шарлап шығып,

ҚЫЗЫЛОРДА.

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

● Лебіздер легі

Наєыз ќаћарман

Сейілбек ШАУХАМАНОВ, Қызылорда облыстық ардагерлер кеңесінің төрағасы.

аты нан өкілдік ету мен үшін биік мəртебе», – деді Қазақстан ғарышкері. Осылай дей келе, ол өзіне жүктелген міндеттердің орындалғаны туралы баяндап берді. «Ұшу сапары барысында Қазақстанның ғарыштық зерттеу бағдарламалары іске асырылды. Қазғарыштың ғылыми бағдарламасы бойынша Арал жəне Каспий теңіздеріне мониторинг жасалды. Сондай-ақ, микрогравитация жағдайында микробөлшектердің физикалық қасиеттері зерттелді. Мұның бəрін алдағы уақытта біздің ғалымдарымыз термоядролық энергетика, плазмалық медицина, нанотехнология жəне тамақ өнеркəсібінде пайдаланатын болады. Кейін олар Қазғарыш пен халықаралық ғарыштық ынтымақтастық аясында жалғасады», – деді А.Айымбетов. Ақордадағы салтанатты рəсім кезінде Қазақстан ғарышкері өзінің бар күш-қуатын, білімі мен тəжірибесін елдің ғарыш саласын одан əрі дамытуға жұмылдыратынына сендірді. Бұдан кейін А.Айымбетов Нұрсұлтан Назарбаевқа халықаралық ғарыш стансасы бортында планетамызды 150 реттен астам айналып шыққан Мемлекеттік туды табыс етті.

халықтың еңсесін көтерді. Оны қалай ұмытайық?! Одан араға 4 жыл салмай ғарышқа тағы бір қайсар жігітіміз Талғат Мұсабаев ұшты... Бір емес ғарышқа үш қай тара барды! Бұған қалай толқымайсың! Ел Тəуелсіздігімен қатар ғарышты игеру ге ұмтылған жас мемлекеттің сəби секілді апыл-тапыл басқан қадамы қазақ тарихындағы мəні зор осынау екі оқиғамен шырайланып, тіпті, тұғырлана түскені өз алдына бір тарих, өз алдына бір ғажап құбылыс! Күні кеше ғана ғарыш зерттеудегі ілімін ілгерілетудегі бағытынан таймаған Қазақстан Тоқтар мен Талғаттың ізбасары Айдын Айымбетовті ғарышқа тағы ұшырды. Мемлекеттік жауапты міндет жүктеді! Айдындай қыранымыз Отан алдындағы борышын абыроймен орындап, туған жерге аман-есен оралды.

Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев айтқандай, дүниежүзінде ғарышты игеруге атсалысуға, шамасы жетсе ол жаққа ғарышкерін ұшыруға ынтық ел өте көп. Жасыратын несі бар, бірақ, ол екінің біріне бұйырмаған бақыт. Біздің бұл бақытқа қол жеткізуіміз тек қана Елбасымыздың арқасы екені баршаға мəлім жайт. Осы арада, расында да, ғылым мен өркениеттің алдыңғы шебіне шығуды халқына һəм өзіне игі мұрат етіп қойған Елбасымыздың көрегендігіне шын жүректен тебірене тəнті боласың. Ол мұрат – ұрпағымыз болашақ алдында ұялмасын деген қағидат! Қазақ қыраны Айдын Айымбетовтің «Халық қаһарманы» атануының түпкі сыры осында жатыр. Ендеше, қазақ халқының қуанышы ортаймасын! Аягүл МИРАЗОВА, Қазақстанның Еңбек Ері, Ыбырай Алтынсарин атындағы №159 мектеп-гимназияның директоры.

АЛМАТЫ.

Батырдыѕ еѕбегі баєаланды Қазiргі таңда адамзат баласының өмiрiн ғарышсыз көз алдыңа елестету мүмкін емес. Ғарышты игеру – өмiрдiң барлық саласына жан бітіреді, тіршіліктің тамырына нəр құяды. Бір ғана мысал келтіре кетейік. Мəселен, ауыл шаруашылығын дамыту керек делік. Ол үшiн ауа райының құбылысы, мал жайылымының жай-күйі, ауыз судың жеткiлiктiлiгi, бəрі де бақылауға алынуы тиiс. Ал оны бақылау тек ғарыш арқылы ғана жүзеге асады. Айдынның осы ғарыш сапарында еліміз үшін

аса құнды зерттеулер жүргізіп қайтқанынан хабардармыз. Алдағы күндері оның игілікті жемісін көретінімізге күмəн жоқ. Қазақстан азаматының, қазақтың қыран ұлының ғарышқа самғауының Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың саяси тұрғыдағы табанды да қажырлы еңбегінің арқасында мүмкін болғанын атап өтуіміз керек. Яғни, Айдын Айымбетов елдің үмітін, Елбасының сенімін ақтаған нағыз батыр! Міне, елінің үмітін ақтаған

ерге Мемлекет басшысы өзінің Жарлығымен «Халық қаһарманы» атағын беріп, «Отан» орденімен марапаттады. Қазақстан Республикасының ғарышкері Айдын Айымбетовті «Халық қаһарманы» атағымен шын жүректен құттықтаймын! Омырауына таққан Алтын Жұлдызы жарқырап, алдағы уақытта да жұлдызды ғаламға деген ғарыштық сапарын жалғастыра берсін деген тілек айтқым келеді! Арыстан ҒАЗАЛИЕВ, Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің ректоры, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты, ҰҒА академигі.

*** Қазақстандағы ғарыш қызметінің даму барысын жалпы сараптай отыра, оны бірнеше кезеңдерге бөлуге болады. Бірінші кезең 1991-1994 жылдарды қамтиды, ол ашық ұлттық сипатта болды: екі қазақ ғарышкері ұшты, Қазақстанның бірінші ғарыш бағдарламасын іске асыру басталды. Екінші кезең, ғарыш кешенінің экономикалық жəне саяси жағдайымен тығыз байланыстағы, 1994-2004 жылдарды қамтитын соңғы он жылдағы нормативтік-базалық кезең. Бұл кезеңде Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясы арасында «Байқоңыр» кешенін жалға беру жағдайындағы ғарыштық жəне əлеуметтік-құқықтық қызметтерді реттейтін, 30-дан астам халықаралық келісімшарттар мен келісімдер жасалынды. Үшінші кезең 2005 жылдан басталды. Бұл кезеңді мен Қазақстанның іс жүзіндегі ғарыш қызметінің белсенді даму кезеңі деп атар едім. Ол туралы мен тереңірек айтқым келеді, себебі ол осы саладағы біздің болашағымызды қамтиды. *** Өткен жылдардың ішінде, жалпы алғанда айтарлықтай жағымды өзгерістер Қазақстан Республикасында да, сол сияқты «Байқоңыр» ғарыш кешенінде де болды. Бүгінгі Қазақстанның дамыған нарықтық экономикасы бар, қысқа мерзімнің ішінде біз табысты реформаны іске асырдық, қазір ол еліміздің тұрақты экономикалық дамуын қамтамасыз етуде. *** Көптеген мемлекеттер, оның ішінде Қазақстан да, ғарыштағы геосаяси мүдделердің маңыздылығын түсінуге жетті, соның себебінен ғарыш кеңістігін игеру жəне пайдалану бүгінде ұлттық саясаттың басым жақтарының біріне айналып отыр. *** Қазақстан тəуелсіздігінің тарихы Қазақстан ғарышкерлігінің тарихынан басталады, бұл – айшықты белгі.

Олар абыройымызды асќаќтатты Ғарыш та бір жұмбақ əлем, оны иге ру – қиынның ең қиыны. Алдымен бұған ғарышкерін ұшыратын мемлекеттің экономикалық, қаржылық қуаттылығы қажет. Екіншіден, ғарышқа ұшатын ғарышкердің батылдығы мен батырлығын танытатын жүректілігін айтпағанда, денсаулығы да мықты болуы тиіс екені дəлелдеуді қажет етпейді. Осы тұрғыдан айтқанда, тəуелсіз еліміз – Қазақстанның ғарыш ты игеруге дербестігін алған сəттен қадам жасағаны баршаған мəлім. Еліміздің ғарыш көгін бағындыруда Тұңғыш Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың Байқоңыр ғарыш айлағын жалға алған Ресей Федерациясының басшыларымен арадағы іскерлік, əріптестік қарым-қатынасты достық байланысқа ұштастыра алуының маңызы айрықша екені даусыз. Қазақстан – Орталық Азия елдері арасындағы ғарышты игеруге оң қадам жасаған тұңғыш мемлекет. Ел тəуелсіздігінің елеңалаңында тұңғыш ғарышкеріміз –Тоқтар Əубəкіров ғарыш кеңістігіне көтеріліп, қазақ халқының қиынның қиынын бағындыра алатын ержүректілігін дəлелдеп еді. Ал екінші ғарышкеріміз – Талғат Мұсабаев ғарышқа үш рет жол салды. Ол тіпті ашық кеңістікке де шығып, еліміздің, халқымыздың абыройын асқақтатқаны əлі де жадымызда жаңғырып тұр. Енді міне, үшінші азаматымыз Айдын Айымбетовтің ғарышқа ұшуы – Қазақ елінің асқақ мəртебесі. Ғарышқа ғарышкер ұшыру – əр мемлекет үшін қайталанбас

тарих. Əр ғарышкер үшін де солай. Кейбір шетелдердің ғарышкерлері ғарышқа туристік мақсатпен қас-қағым сəтке ұшуы мүмкін. Олардың ғылымға қо сатын еш пайдасы жоқ. Ал біздің үш ғарышкеріміз де Қазақстанның ғылымын дамытуға ерекше үлесін қосты. Қазақтың қайсар, батыр ха лық екенін дəлелдеген ғарыш керлеріміз бұл салаға кездейсоқ келген адамдар емес. Үшеуі де көк жүзіне көтерілген кəсіби ұшқыш, үшеуін де тылсымы көп ғарыш саласын зерттеуге ден қойған ғалым деуге болады. Үшеуі де отандық ғалымдарымыздың ғылыми жобаларының іске асуына өз үлестерін қосты. Кеше Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев үшінші ғарышкеріміз – Айдын Айымбетовке еліміздің ең жоғары марапаты – «Халық қаһарманы» атағын берді. Жəне оған «Қазақстанның ғарышкерұшқышы» құрметті атағы да қоса берілді. Осылайша, Айдын Айымбетовтің тəуелсіз Отаны, барша отандастарының келешегі, Қазақстан ғылымы үшін сіңірген өлшеусіз еңбегін лайықты бағалады. Өйткені, ол еліміздің, халқымыздың асқақ мəртебесін жаһан елдері алдында тағы бір рет көтерді. Қазақ елі өз ғарышкерлерін əр кез құрметтейді, олардың батырға тəн қаһармандық үлгісін мақтан тұтады. Шындығында олар ерлікке пара-пар іс атқарды. Самат САҒЫНДЫҚОВ, «Ембімұнайгаз» АҚ қызметкері.

Атырау облысы.


4

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

● Интеграция игілігі

ЌАЗАЌСТАН-РЕСЕЙ:

ЫЌПАЛДЫ ЫНТЫМАЌТАСТЫЌ Қазақстан тəуелсіз ел болғалы əлемдік білім-ғылым ықпалдасуына замана сұранымы мен мемлекеттік мүдде тұрғысынан қарап келеді. Бұл бағытта бірнеше басым бағыт айқындалды: бірінші – əлемдік деңгейдегі университеттермен, ғылым орталықтарымен байланыс орнату, маман алмасу; екінші – күні кеше бір одақта болған елдердің орнықты тəжірибесін үйрену. Мемлекеттік «Болашақ» бағдарламасынан бастап, қазіргі ұтқыр лық аясында дүниежүзінің іргелі оқу орындарына барып, білім алып, білік кө теріп жатқан қадамымыз – бірінші бағыт болса, екінші бағыттың сүбелісі – М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің (ММУ) Қазақстан филиалы. Шанхай ынтымақтастығы ұйымы университеттері қауымдастығына кіруіміз де осы бағытты салаландыра түседі. Оның үстіне бүгінгі геосаяси əлемде Ресей-Қытай қарым-қатынасы жаңа деңгейге көтерілді: бұрынғы өзара сыйластық құндылықтарының трансформациясы жүріп жатыр.

Білім кеѕістігіндегі тамырластыќ Ерлан СЫДЫҚОВ, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің ректоры, академик.

Тарихи «МГУ» десе, Мəскеудің түртұрпаты керемет оқу ғимараты жадымызда жаңғырса, «МГУ-дің немесе ММУ-дің Қазақстан филиалы» десе, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің жаңа оқу-зертханалық ғимараты еске түседі. Мұның өзіндік мəні де бар. 1994 жылы Елбасымыз Мəскеу мемлекеттік университеті мінберінен Еуразиялық экономикалық одақ идеясын мəлім етті. Арада екі жыл шамасында болашақ елорда деп үкіленген жерде Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия университетінің негізі қаланды. Аталған оқу орнының қанаты қатая бастаған шақта Мемлекет басшысы білім мен танымның жаңа серпінін нұсқады. Ол Еуразия университеті базасында М.В. Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалын ашу идеясы еді. Сол тарихи сəттерді ММУ ректоры В.А.Садовничий былайша ықыласпен еске алады: «Мен Қазақстан Президенті Н.Ə.На зарбаевтың кез келген мəселені алыстан болжап шешетініне қайран қаламын. Ол кісінің болашақ туралы ойы тек жа сампаздықтан тұрады. Сол үшін де біздің ғылыми орта Нұрсұлтан Əбішұлын ерекше бағалайды. Мəскеу мемлекеттік университетінің бір мезгілде əрі құрметті докторы, əрі құрметті профессоры болған жалғыз ғана Президент бар. Ол – Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев. Есте болар факт: Н.Ə.Назарбаев маған Қазақстан филиалын ашу туралы идеяны əлдеқайда бұрын айтты. Бірақ посткеңестік жағдайда көп заң өзгеріп, мүмкіндіктер шектелген еді. Тіпті, ММУ Жарғысында филиал ашу туралы бап та жоқ болатын. Ақыры Қазақстан басшысы өз бастамасы мен идеясын орындамай қоймады. Нəтижесі – көз алдарыңызда. Кейін басқа мемлекеттер сіздерден үлгі алды...». Астанадан М.В.Ломоносов атындағы ММУ-дің Қазақстан филиалын ашу туралы шешім 2000 жылы 30 тамызда сол университеттің жоғары органы – Ғылыми кеңесінде қабылданды. Осы жылы 9 қазанда Ресей Федера циясының Президенті В.В.Путиннің Қазақстанға жасаған алғашқы ресми сапары барысында ММУ ректоры, академик В.А.Садовничий мен Білім жəне ғылым министрі Қ.Көшербаев Астана қаласында Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті базасында М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалын құру туралы хаттамаға қол қойды. Бұл құжатқа мынандай іргелі мұраттар енді: бірінші, ғылым-білімдегі өзара түсіністік пен ықпалдастық; екінші, маман əзірлеудің жаңа тұжырымдамалық деңгейі; үшінші, дəстүр мен академиялық еркіндікті қатар ұстау. Тағы да таяу тарихқа көз салайық: 2000 жылы тамыз бен қазандағы жоғарыда айтылған нақты шаралардан кейін, 1 желтоқсанда Мəскеу мемлекеттік университетінің ректоры, академик В.А.Садов ничий Қазақстан филиалын құру туралы РФ заңдылығына сай бұйрық шы ғарды. Осымен бір мезгілде Ресей Федерациясының Білім министрлігі мен Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі «Астана қаласында ММУ Қазақстан филиалын құру туралы» келіскен шешімге қол қойды.

Бұл тарихи шешім туралы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің сол кездегі ректоры, қоғам қайраткері М.Жолдасбеков былай дейді: «90-жылдардың экономикалық қиындығынан енді құтылған кез. Құдайы көршілермен достаса отырып шекараны шегендеу, пікірлесе отырып аймақ тыныштығын сақтау – Нұрсұлтан Əбішұлының асыл мақсатына айналды. Бір кезде көздің ұшындағы, талайдың арман-қиялындағы ММУ-ды бір есігін Астанадан ашып, жастарымызды үлкен мектепке енгізу – ол да Нұрекеңнің ақылы еді. Тапсырманың аты – тапсырма, күндіз отырмадық, түнде ұйықтамадық, бір кезде көмекшім, сол шақта министрім болған Қырымбек Елеуұлы бар, Астана-Мəскеу арасын шарлап жүріп, елеулі олжаға кенелдік. Ол – білім, ғылым, татулық олжасы еді...». Осы уақыттан нақты оқу үдерісін бастауға даярлық жұмыстары жүргізілді. ММУ Қазақстан филиалы Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің негізінде ашылғандықтан, аталған оқу орнының əр кездегі басшылары Мырзатай Жолдасбеков, Сəрсенғали Əбдіманапов, Бақытжан Əбдірайым, басқа да аты мен заты, мектебі бар ғалымдар филиалдың қалыптасуына елеулі үлес қосты. «Көңіл сыйса, бəрі сыяды» дегендей, университет оқу дəрісханаларын, қажетті материалдық базаны, студенттер үшін жатақханадағы орынды сұранысқа сай тең бөлді. Мəскеу мемлекеттік университеті мен Еуразия ұлттық университеті арасындағы ғылыми, мəдени ынтымақтастық одан сайын артты. Тіпті, бұл жағдай Қазақстан халқы Ассамблеясы жұмысының жаңа деңгейге көтерілу кезеңімен тұспа-тұс келді. Бір кезде Еуразия ұлттық университетінде орнықты, табысты қызмет істеп жүрген ғалымдар филиалға толық тартылды немесе екеуінде де бірдей жұмыс істеді. Ғылыми деңгей де үнемі көтеріліп отырды. Мысалы, танымал фольклортанушылар, ғылым кандидаттары Т.В.Кривощапова, Г.И.Власова академик С.А.Қасқабасовтың кеңесшілігімен филология саласынан докторлық диссертация қорғап, филиал əлеуетін көтерді. Сондай-ақ, филиалда қызмет істейтін танымал ғалым, физика-математика ғылымдарының докторы Е.Д.Нұрсұлтанов Еуразия ұлттық университеті ғалымдарымен бірлесіп, іргелі ғылыми жобаларды орындады. Бүгінде халықаралық рейтингте жоғары бағаланатын Еуразия ұлттық университетінің «Еуразия математик журналын» шығаруға ММУ математиктері де тұрақты атсалысатынын риза көңілмен айтамыз. Ал, екі оқу орны филологтары бірлесіп өткізетін дəстүрлі «Русистика күзгі мектебі» – тамаша шеберлік алаңы дей аламыз. Осындай байланыс экономистер мен экологтардың арасында да бар. Қарым-қатынастың салаланғаны сол, біз мемлекеттік жоспарға сай, ММУ-дің өзінен тікелей білікті профессорлар шақыра бастадық. Десек те, кез келген оқу орнының немесе оның бөлімшесінің қалыптасу кезінде

көп жағдай оны кім басқаратынына қатысты. Студенттердің сапалы деңгейде оқуын, шынайы оқу үдерісін ұйымдастыру негізінен филиал басшылығына жүктелді. М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университетінің ректоры, академик В.А.Садовничий ММУ Қазақстан филиалының директоры міндетін сол оқу орнында проректор болған профессор Александр Сидоровичке жүктесе, Еуразия университеті құрылымның ұлттықхалықаралық маңызын ескеріп, директор орынбасары қызметіне əлемге танымал математик, академик Мұхтарбай Өтелбаевты ұсынды. Ендігі жерде жаңа Астана өміріне Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті қалай кіріксе, М.В.Ломоносов атындағы Мəскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалы да солай табиғи түрде үйлесе бастады. Қаржы көзіне келсек, филиалға Қазақстан Республикасы мемлекеттік білім тапсырысын беретіндіктен, барлық шығын республика бюджетінен төленеді. Бізді үйлестіретін тағы да бір халықаралық қауымдастық бар. Ол – Университеттердің еуразиялық ассоциациясы. Бұл ұйымның жетекшісі – ММУ, біз – орынбасар университетпіз. Ғылым мен білім, ықпалдастық пен академиялық еркіндік мəселесін талқылайтын ділгер жиындарды бірлесе өткіземіз. 2003 жылы 9 сəуірде Еуразия ұлттық университетінің жаңа оқу-зертханалық ғимаратын ашу салтанатына келген Президент Н.Ə.Назарбаев: «Бұл оқу орнының жаны да, рухы да еуразиялық болатынына сенемін. Гарвард, Оксфорд бірден тұра қалған жоқ. Үлкен еңбекпен қалыптасып дамыды. Жоғары білікті маман даярлау үшін Еуразия университетінің Мəскеу мемлекеттік университетімен, ТМД мен шетелдердің басқа да университеттерімен тығыз байланыста болуы аса маңызды», деп зор міндеттер жүктеп кетті. Осы жолы Елбасы ММУ-дың филиалын да аралап көрді. Бұған байланысты филиал басшылығы естелік кітабында: «Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ə.Назарбаевтың осы бір тамаша күні айтқан кеңестері мен нұсқаулары біздің қарекетіміздің сипаты мен қағидаттарын шешуші дəрежеде белгілеп берді», деп жазды. Содан бергі он бес жылдың ішінде ММУ филиалы Елбасы сенімін ақтап келеді. Бұл – тарихи оқу орнының ғана емес, біздің де қуанышымыз. «Уақыт – таразы» дегендей, филиалдың құрылып жұмыс істеп, нəтижеге жетуі Ресей мен Қазақстанның ғылыми жəне біліми байланыстарының

дамуындағы маңызды кезең екені айдан анық. 2006 жылы Еуразия ұлттық университетінде бүкіл Қазақстан жастарына арнап оқыған дəрісінде Елбасы: «Біздің астанамызға келген көп елдің мемлекет басшылары Еуразия ұлттық университетінде дəріс оқығанды мақтаныш санайды. Ол халықаралық деңгейге көтерілді. Оның жанында Мəскеу мемлекеттік университетінің филиалы жұмыс істейді», дегені есімізде. Бұл тарихи сөз екі оқу орнының əрі табысын, əрі бағдарын көрсетті. Филиалдың 15 жылдық асуы – Президент Н.Ə.Назарбаевтың тəуелсіз Қазақстанның білім-ғылым бағытын дамытудағы тұжырымдамасының нəтижесі. Бұл асу сондай-ақ, отандық білім ықпалдастығын өрістетудің, еуразиялық кеңістікті нығайтудың табысты жолын да көрсетіп отыр. Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің математика, физика, экономика, экология, филология мектебі білімнің қос өзенінің əлем мұхитына құятынын жақсы сезінеді. Сондықтан ғалымдарымыздың бір ғылыми форум, конференция, семинар сынды форматтарда, шəкірттеріміздің ортақ танымал ғалымдардың алдында бас қосқанын сəттілік деп есептейді. Нақтырақ айтсақ, соңғы жылдарда студенттер аудиториясында дəріс оқыған ММУ ректоры, академик В.А.Садовничийден бастап, осы оқу орнының В.Н.Чубариков, Г.А.Чечкин, С.Д.Икрамов, В.Е.Бенинг, М.М.Голубков, А.В.Леденов, А.Н.Варламов, Б.И.Бояринцев, В.А.Ионцев, Ю.В.Тарануха, И.В.Кобзева, В.Р.Битюкова, Ю.Л.Ма зуров, т.б. профессорларының жаңашыл дəрістері білімгерлерімізді тəнті етті. Халық «Қазақстандағы ММУ» атаған үлкен білім-ғылым мектебіне жыл сайын бас оқу орнынан 160 ғалым келіп дəріс оқиды екен. Ал, енді осында оқитын қазақстандық жастар жоғары курстарда білімді Мəскеудің өзінен барып алатыны жəне сонда дипломдық жұмыстарын қорғайтыны – елеулі факт. Оқырман есінде болатын жəне бір мəлімет: ММУ-дің Қазақстан филиалы өз мемлекетіміздің білім жəне ғылым заңдылықтары аясында жұмыс істейді. Білім үдерісіне Қазақстан тарихы, қазақ тілі секілді маңызды міндетті пəндер енгізілгенін де айта кету керек. Филиалда жыл сайын «Ло моносов оқулары» атты ха лықаралық ғылымитео рия лық конференция өтеді. Оның жұмысына Еуразия университетінің жас ғалымдары белсене қатысады. Студентжастардың «Тəңірі», «Пегас», «Достық» шығармашылық бірлестіктері де – қос оқу орнының өсу жəне тəжірибе алаңы. Таяуда ғана пайдалануға берілген жəне біз бітіруге көп күш-жігер жұмсаған 500 орындық «ММУ Қазақстан филиалы Студенттер үйі» бұл рухани бауырластықты одан əрі арттырады деп сенеміз. ММУ филиалы бакалавриатын бі тірушілердің 35 пайызы Мəскеу университетінің өзіне, СПбУ, Жоғары экономика мектебіне, шетелдердің таңдаулы оқу орындарына магистратураға түседі. Мəскеу мемлекеттік университетінің құрылымдық бөлімшесі ретінде ойдағыдай дамып келе жатқан филиалдың жұмыс барысын бірінші күннен оның ректоры академик В.А.Садовничий жіті бақылап отырды. Қалыптасқан дəстүрге сай жылына бірнеше мəрте бас оқу орнынан факультет декандарын, маман даярлайтын кафедра меңгерушілерін ертіп əкеледі. Осы сапарларында Еуразия ұлттық университеті кафедраларымен байланыс арта түседі. Таяуда ғана В.А.Садовничий арнайы келіп, «Студенттер үйінің» ашылу салтанатына қатысты, студенттерге дəріс оқыды, ғылыми-зиялы қауыммен жүздесті. Осы сапарында ол: «Жастарымыз Н.Ə.Назарбаевтың сенімін ақтайтынына сенемін. Олардың білімге ұмтылысы мен жауапкершілігі ұнайды» деді. Рас, ММУ Қазақстан филиалының жетістіктерін Елбасымыз да, ел Үкіметі де лайықты бағалап отыр. Құрылым аз жылдың ішінде Қазақстан еңбек нарығының сұранысын сапалы деңгейде қанағаттандырып келеді. Филиал түлектері Президент Əкімшілігінде, министрліктерде, ұлттық компанияларда, ғылым жəне білім ұйымдарында жауапты қызмет істейді. Олар Қазақстанның ғана емес, Еуразия кеңіс тігінің дамуына үлес қосып жүр. Осыны ескеріп, Астана қаласы əкімдігі елорданың көрнекті жерінен оқу ғимаратын салуға жер телімін бөлді. Бұйырса, қос университет те кеңейетін күн алыс емес. Ниет – түзу, ізденіс – мол, əлеует – зор, жауапкершілік – биік. Елбасымыз бір сөзінде: «Қолымыздан – қайрат, санамыздан ақыл кетпесе, жақсылыққа жетеріміз хақ» деп еді. Отанымыздың жақсылығы үшін ашылып, білім кеңістігінде өз жолын тапқан əрі көрші, əрі тамырлас оқу орны жауапты кезеңде биік деңгейден көріне берсін деп əріптестік тілегімізді жеткіземіз. АСТАНА.

Қазір тұрғындардың тұрмысына қатысты өз өнімдерін жарнамалап, сапалы қызмет көрсетуге сенімділік танытып жататын өнім өндіруші компаниялар көп. Бірі тағам өндірсе, бірі терезе жасап, үшіншісі есік дайындап ұсынуда. Ақтауда өзінің сапалы есіктерін ұсынып, халықтың талғамына татитын өнімдерімен көзге түскен кəсіпорындардың бірі – «ТРИДЭ» сауда компаниясы. Ресейлік кəсіпорынмен бірігіп, серіктес ретінде жұмыс жасайтын қазақстандық компанияның директоры Руслан ИСМАҒҰЛОВПЕН сұхбаттасқан едік.

Бірлескен істіѕ берері кґп – Руслан Бауыржанұлы, өзіңіз басқаратын компанияның айналысатын кəсібі, яғни заманауи есіктер дайындау тұрғындар үшін қажетті екені белгілі. Компания қай жылы құрылып еді? – Қазір еліміздің барлық өңірінде құрылыс қарқын алып тұр. Жеке баспаналар салудан бастап, түрлі əлеуметтік нысандар, кəсіпкерлік орындарға қатысты бірінен-бірі асып түсетін алып, сəулетті ғимараттар көптеп бой көтеруде. Ол ғимараттарға болсын, жеке баспаналарға болсын қауіпсіз, заманауи стандарттарға сай, əрі сəнді есіктердің қажет болатыны белгілі. Біз өз кəсібімізге осы бағытты нысана еттік жəне осы мақсатта 2007 жылы аталмыш компанияны құрған болатынбыз. Жұмыстың сапасын арттыру, өз тұтынушыларымызға сапалы өнім ұсыну жəне нарықтың талабына сай бəсекелестік ортада нық болу үшін өзімізге тəжірибе алмасып, сенімді серіктес бола алатын əріптес іздедік. Таңдауымыз ресейлік сыртқы есік дайындаушы кəсіпорындар арасында жетекшілік сипатқа ие «Интекрон» зауытына түсті. Бұл тек Ресей ғана емес, ТМД аумағында өз саласының көшбасшысы болып табылады. 2012 жылдан бері көрші елдің осы зауытымен келісімшартқа отырып, серіктес ретінде бірлесе жұмыс жасаудамыз. – Өнім дайындаудағы басты ұстаным қандай? – Заманауи жабдықтың өндірісте ұдайы жетілдіріліп отырған технологиямен үйлесім табуы, сондай-ақ жоғары санатты мамандардың көпжылдық тəжірибесі біздің жұмысымызға сапа мен бағаның дəстүрлі үйлесімін сақтай отырып, шедеврлер жасау мүмкіндігін береді. Біз сыртқы есік жасаудағы өз ізденісіміздің көкжиегін кеңейте отырып, ең алдымен жаңа технологияларды пайдаланып, сапалы

өнім жасауды мақсат еттік. Осы өз өніміміздің сапасына үнемі назар аударып отыруымыздың нəтижесі ретінде есіктеріміздің тұтынушылар арасында өтімді жəне ықыласқа ие екендігін айтқым келеді. Сапа жоғары, ал баға мəселесінің тұрғындар үшін əрдайым қолжетімді болуын қадағалап келеміз. «ТРИДЭ» компаниясы – бұл архитектуралық-дизайнерлік өнердің заманауи технологияларын пайдалана отырып, кез келген күрделі мəселелерді кəсіби жəне жедел түрде шешіп жатқан кəсіпорын. Ол азаматтар мен бизнеске стандарттық та, сонымен қатар, əсемдік, сапа жəне қауіпсіздікті

ерекше сақтайтын, заманауи өнім модельдерін уақыттан қалыспай ұсынатын мамандардың ұйымшыл тобы. Бүгіндері біз, соның ішінде тұрмыстық құрылыстардың, əкімшілік ғимараттардың əртүрлі құрылыстары, мемлекеттік мекемелер, мұнай компаниялары үшін бөлшек те, көтерме де аймақтық қоймалар мен сатылымдарды жемісті ұйымдастыра отырып, Астана, Алматы, Қарағанды, Ақтау, Атырау жəне Ақтөбе секілді қалаларда белсенді жұмыс атқарудамыз. – Жеке өнім өндіруші ретінде биік белестерге, ірі шараларға қатысушы бола алдыңыздар ма? – Иə, ірі шараларға қатысу кез келген өнім өндірушінің жұмыс сапасын арттыруға, өз кəсіпорнының болашағына лайықты бағдар жасауына ықпал етеді. Біздің компаниямыз өзіміздің ресейлік əріптесімізбен бірге өз өнімімізбен Астана қаласындағы аса ірі ЭКСПО-2017 көрмесінің құрылысына да қатысып жатырмыз. Мұны біз мақтаныш етеміз жəне компанияның шағын тарихындағы ірі шаралардың бірі ретінде бағалаймыз. Сонымен қатар, биылғы

жылы наурыз айында компаниямыз мемлекеттік органдар, шағын жəне орта бизнесті дамыту институттарының, қаржылық ұйым өкілдерінің қатысуы мен Астана қаласында өткен кə сіпкерлерге арналған Start up көлемді форум-көрмесіне қатысты. Алдағы уақытта жоспарлап отырған межелеріміз аз емес. Біз бұл белестерді өзіміздің ресейлік əріптесімізбен бірлесе отырып бағындыратын боламыз. – Іске сəт! Əңгімелескен Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан».

Маңғыстау облысы.


15 қазан 2015 жыл

5

www.egemen.kz

Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВ Елдікке еѕбек еткен

Қазақстан жұртшылығы ауыр қазаға душар болды. 68 жасында Қазақстан Республикасының көрнекті саяси жəне мемлекет қайраткері Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев дүниеден озды. Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев 1947 жылғы 20 қарашада Гурьев қаласында дүниеге келді. 1973 жылы В.И. Ленин атындағы Қазақ политехникалық институтын тəмамдады, 1992-1993 жылдары Массачусетс университетінің тыңдаушысы болды. Еңбек жолын 1964 жылы моторист көмекшісі болып бастады. 1973-1977 жылдар аралығында «Маңғыстаумұнай» бірлестігінің ұңғымаларды жерасты жөндеу, мұнай өндіру операторы, шебері, ауысым басшысы, аға инженері болып жұмыс істеді. 1977-1994 жылдары «Ембімұнай», «Ақтөбемұнай», «Басмұнайгазөңдеу» бірлестіктерінде, КСРО Мұнай жəне газ өнеркəсібі министрлігінің мұнай өңдеу жөніндегі бас басқармасында басшы лауазымдық қызметтер атқарды. 1994 жылғы қазанда Қазақстан Республикасының Мұнай жəне газ өнеркəсібі министрі болып тағайындалды, 1997 жылғы наурызда «Қазақойл» ұлттық мұнай-газ компаниясы» ЖАҚ басшысы болды. 1997 жылғы қазанда Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен Н.Ө.Балғымбаев Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі болып тағайындалды жəне екі жыл бойы Қазақстан Республикасының Үкіметіне басшылық жасады. 1999-2007 жылдар аралығында «Қазақойл» ұлттық мұнай-газ компаниясы» ЖАҚ, «Қазақстанның мұнай инвестициялық компаниясы» АҚ-ты басқарды. 2007 жылғы желтоқсан мен 2011 жылғы қараша аралығындағы кезеңде Қазақстан Республикасы Президентінің Кеңесшісі лауазымында болды. Н.Ө.Балғымбаев соңғы кездері «ҚазМұнайГаз» салынып жатқан кəсіпорындары дирекциясының» бас директоры болып жұмыс істеді. Нұрлан Өтепұлының ел алдындағы еңбегі 2-ші дəрежелі «Барыс» орденімен, көптеген медальдармен жəне құрметті атақтармен атап өтілген. Қазіргі Қазақстанның қалыптасуына, отандық мұнай-газ өнеркəсібінің дамуына Нұрлан Өтепұлы Балғымбаев елеулі үлес қосты. Ол өз елінің нағыз патриоты, пəрменді басшы əрі жоғары дəрежедегі кəсіпқой маман еді. Нұрлан Өтепұлы Балғымбаевтың жарқын бейнесі біздің жүрегімізде əрдайым сақталады.

Ғасырдан астам уақыт ішінде ұлттық төл ұғымымызға айналып үлгерген мұнай деген сөз ойға оралса, алдымен еске түсетін санаулы шаңырақтардың бірі Балғымбаевтар əулеті еді. Бұған дейін бұрғы мен ұңғыға бауыр басып қалған қалың қауым алға қаздай тізіліп, қатар адымдап алда жүретін ағалы-інілі Өтеп, Салтанат, Мақаш дейтін əйгілі əріптестерінен айырылып, орны толмас қазаға ұшырап, қапы соғып қалған-ды. Сонда атақты ұрпақтың əке орнын бала, аға орнын іні басып, еңбектерімен көгерген көсегелері бір мысқал да ортаймап еді. Бұл жолы тек Балғымбаевтар шаңырағындағы жас буын, жаңа ұрпақ қана емес, бүкіл қазақ экономикасы, еліміздің атын шығарып, абыройын асырып отырған мұнай өнеркəсібі, күннен күнге өркендеп өсіп жатқан ғылыми-техникалық ойымыз ауыр қазаға ұшырады. Арамыздан тепсе темір үзетін дер шағында Нұрлан кетті.

Қазақстан Республикасының Үкіметі

Адамгершілік ќалпынан айнымаєан жан Нұрлан Өтепұлы үлкен азамат еді. Біз еліміздің тағы бір көрнекті қайраткерінен, баршамыз ерекше қадірлейтін бауырымыздан айырылдық. Сұм ажал айтып келеді деймісің. Десе де, халқымыздың жайсаң да жанашыр жігітінен осылай қапылыста көз жазып қаламыз деген ой үш ұйықтасақ түсімізге кірген емес. Нұрлан бауырымыз Үкіметті де, мұнай саласын да басқарды,

министр де болды. Қандай үлкен қызметте жүрсе де шіренген емес, адамгершілік қалпынан айныған жоқ. Үлкенге – іні, кішіге – аға бола білді. Жаны таза да жайсаң, көпшіл əрі қарапайым, қадірлі де адамгершілігі мол жан еді. Абзал азамат ешқашан алдымызды кесіп өтпеді. Жан дүниесімен əдемі əрі əзіл-қалжыңы да жарасып тұратын. Менімен бірде күйеу, бірде балдыз болып қалжыңдасатын.

Нұрлан бауырым бүкіл өмірін еліне адал қызмет етуге, мұнай өндіруге арнады. Батыс Қазақстан өлкесі бүгінде жайнап, байлыққа кенеліп жатса, сол Нұрлан секілді мұнайшы əулеттердің арқасы. Араласатынбыз, сыйласушы едік, амал не. Жатқан жерің – жайлы, топырағын торқа болсын. Ел-жұртың, отбасың аман болсын, бауырым Нұрлан. Қош, алдыңнан жарылқасын! Мырзатай ЖОЛДАСБЕКОВ.

Нұрлан Өтепұлы... жаны жайдары жан болатын. Ол еліміздің Премьер-Минис трлігіне таға йын дал ғалы бері бірге қызмет істедік. Қандай жағдайда да бір сөзді, айтқанынан қайт пайтын, ойындағысын үлкен ыждағатпен жүзеге асыра білетін білікті маман болды. Үкіметті қиын кезеңдерде басқарып, мемлекетті экономикалық

дағдарыстан абыроймен алып шықты. Еш бір жерде екі сөйлегенін көрмеппіз. Үнемі айтқан сөзін мүлтіксіз орындауға тырысатын табанды басшының бірі болды. Жаңа мыңжылдықтың қарсаңындағы қиындықтарда Мемлекет басшысының қасынан табылып, тəуелсіз Қазақстанның қалыптасуына көп еңбек сіңірді.

Шындығын айтқанда, Үкіметке үлкен жауапкершілік артылған сол жылдарда кейбір елдердің «көреген» саясаткерлерінің бірқатары қазақтың мемлекет құра алатынына күмəнмен қарап, жеңіл сөздер айтқаны мəлім. Сол жаңсақ пікірлерді жоққа шығарып, қазақтың қайратты əрі парасатты ұлт екенін сөзімен де, ісімен де толық

Тəуелсіздік Ќазанат еді ќайырылмай тудырєан тўлєа шапќан артына

АЛМАТЫ.

Оралбай ƏБДІКƏРІМОВ.

сұрады. Сол күні жаным жабырқап отырып, бір шумақ жыр жаздым да: «Аға, тапсырмаңызды орындамасқа амалым қайсы», деп интернет арқылы жазғанымды жолдауға мəжбүр болдым. Алып, хабарласты. Ұнады, ұнамады деген сөз болған жоқ. Бірақ, көңілімде Нұрекең ауруға бой бермей тұрып кетер деген үміт бір сəтке де үзілген жоқ. Қаралы хабар жеткенде де сене алмай отырған жайым бар. Өлімге қияр адам емес еді. Одан өмірдің ерке шуағы əрқашан есіп тұратын. Көргенде күлімсіреп, бауырына тартып, ағалық мейірімін ақ нұрға орап жеткізетін оның нұрлы жүзін енді көре алмайтынымыз қандай өкінішті. Нұрекең маған құйрық жалы төгіліп, еңіске қарай емініп, шаңы шаңқан көрініп, бауырын жазып, беріліп бара жатқан ақ жал арғымақ, қайырылмай шапқан қазанаттай көрінетін еді. Ақыреттік кермесі Алланың жəннат бағынан тартылып, Пайғамбардың шапағатына бөлене бергей. «Өлді деуге бола ма, ойлаңдаршы», деген абыз Абайдың мəңгілік сұрағына: «Өлмейтін ісі, өшпейтін ізі бар бір адам Нұрлан Өтепұлы болар», деп көңіл жұбатып, туған-туыстарына, бауырларыма көңіл айтамын.

Біз бір ауылда туып, бірге өстік. Əке-шешелеріміз де бір-бірін жақсы білуші еді. Ол да мұнайшылар əулетінің өкілі болатын. Балғымбай қарияның тұңғыш ұлы Қойшығара да, одан кейінгі Өтеп пен Өтəлі де, Салтанат пен Мақаш та мұнайшылық кəсіпті жетік меңгерген жандартын. Олар ел экономикасының жетекші буынына айналған мұнайгаз саласының өркендеуіне бар білімі мен білігін сала еңбек етті. Балғымбай қарияның мұнайшы ұлдарының шежірелі жолын жалғастыруды мақсат тұтқан Нұрлан да осы кəсіптің иесі болуды қалады. Бала күнінен алғыр да зерек, білімге құштар ол мұнай институтын бітірді. Алғашқы еңбек жолын Атыраудағы кен орнынан бастап, алдыңғы толқын мұнайшылардың тəлімінен, тəжірибесінен үйренді. Ақ алмастай жарқылдаған мінезді азамат еді. Одақтық мұнай-газ министрлігінің басшылары да онымен ақылдасып, санасып отыратын. Білімділігімен сала басшыларын, ғалымдарды мойындатқан ол одақтық мұнай-газ министрлігінде жауапты қызметтер атқарды. Сол жылдары «Теңіз» мұнай кенішін игеруге жетекшілік етіп, «Теңізшевройл» бірлескен кəсіпорнын құруға атсалысты. Еліміз тəуелсіздік алған тұста Қазақстанға оралып, отандық мұнайгаз өнеркəсібін өркендетуге бел шеше кірісті. Республика мұнайгаз өнеркəсібін қарқынды дамытуға білімін де, күш-қуатын аямай жұмсады. Əр мұнайшымен сырлас еді. Тек өзі қалаған саланың ғана емес, тəуелсіз елінің кемел келешегі үшін аянбай, адал еңбек етті. Оның іскерлігі мен ұйымдастырушылығы, экономиканы басқара білетін менеджерлігі ПремьерМинистр лауазымында болғанда қандай жарқырай көрінді десеңші. Қатардағы мұнайшыдан көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткеріне дейінгі өмір жолында Отанына деген адалдықтан айныған жоқ. Бір-бірімізді бала күнімізден жақсы білген болсақ, өмір белестерінде бір салада еңбек еттік. Көңілі қазақтың кең даласындай дарқан, парасат пен пайымы жоғары азамат едің. Достыққа адал едің ғой, Нұрлан бауырым! Бақұл бол, іні-дос!

Өтеген ОРАЛБАЙҰЛЫ.

Равиль ШЫРДАБАЕВ.

Бақтықожа ІЗМҰХАМБЕТОВ, Атырау облысының əкімі.

Мереке ҚҰЛКЕНОВ, жазушы.

дəлелдеп берген тұлғалы қайраткерлеріміздің бірі осы Нұрлан Балғымбаев десек қателеспейміз. Өзі кəсіби мұнайшы болған соң, сол жылдары экономиканы көтеріп жіберуге сол саланы дұрыс пайдалана білгені рас. Өкініштісі, өзіміз жақсы көретін, білетін Нұрлан Өтепұлының қазасын есту бəрімізге де ауыр соғып тұр. Марқұмның иманы салауат, топырағы торқа, жатқан жері жайлы болсын. Оның жарқын бейнесі ешқашан жадымыздан өшпейді.

Баќўл бол, іні-дос!

Халқымыз нар тұлғалы азаматынан айырылды. Мемлекет қайраткері, дарабоз мұнайшы Нұрлан Балғымбаев 68 жасқа қараған шағында өмірден озды. Нұрлан Өтепұлы тəуелсіздігіміздің кешегі қиын-қыстау кезеңінде ел жүгін Елбасымен бірге көтеріскен ірі тұлға болатын. Мұнай-газ өндірісінің дамуына өлшеусіз үлес қосты. Премьер-Министр қызметінде жүргенде қуатты реформалардың жүзеге асуына барынша күш салды. Қай лауазымда жүрсе де ұлттық мүддені алғашқы орынға қоятын. Шетелдік компаниялармен қоян-қолтық жұмыс барысында Нұрлан Балғымбаевтың ұлтжандылығы сезіліп тұратын. Ауыр қайғы қазақ халқының қабырғасын қайыстырды. Атырау жұрты асыл азаматын азалап жатыр. Кесек мінез, кескекті ердің сойы еді. Жаратылысы жеңілу дегенді білмейтін. Ажалдан ғана жеңілді. Оның азаматтық келбеті, іскерлігі мен жан шуағы жадымызда өшпестей сақталады.

Алаштың ардакүрең тұлғасы, қазақтың біртуар перзенті, елорданы Сарыарқаның беліне, туған елдің төріне көшіріп қондыруда Елбасымыз Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың оң қолы болып он сан қызмет атқарған, сенімді серігі болып, сардарлық қолтаңба көрсеткен Нұрлан ағамыз өмірден өтті деген ызғарлы хабар бойды қарып, болмысты тоңдырды. Ажалдың ақиқатына тосқауыл қояр тарихат, мұңыңды ашар мағрипат қайдан болсын. Тек қана: «Бұл өлім қайда жоқ, жарқыраған айда жоқ, күркіреген күнде жоқ, өтері өтіп кеткен соң, мың теңгелік қайғыдан, бір теңгелік пайда жоқ», деген бабалар сөзін малданып, жан-жағыңды қарманып, сəулелі сөзге алданып, орнында бар оңалар деп өзіңді өзің жұбатасың. Бабалар сөзіне бап қосып қайтеміз, дегенмен, «мың теңгелік қайғының миллион теңгелік салмағы» бар екенін осындай кезде сезінесің. Бұдан екі жылдай уақыт бұрын Нұрлан ағама сəлемдесе барғанымда əншейінде жанары жарқылдап, жағасы жайлауда

Əбіш КЕКІЛБАЙҰЛЫ, Қазақстанның Еңбек Ері.

Жарќын бейнесі жадымыздан ґшпейді

Ажалдан єана жеѕілген азамат

Қазақ мұнайына қыруар еңбек сіңірген Балғымбаевтар əулетінің маңдайына басқан ұлы Нұрлан Өтепұлы дүниеден өтті. Ол – Қазақстанның тəуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңдегі көрнекті тұлғалардың бірі. Нұрлан Балғымбаев соңғы 20 жылдың ішінде Қазақстан өнеркəсібінің өркендеуіне бір кісідей еңбек сіңірген адам. Ол Мемлекет басшысының ең сенімді көмекшілерінің бірі бола білді. Біз білетін Нұрлан Балғымбаев өте əділ, досқа қамқор, бір сөзді, уəдеге берік азамат болатын. Басқасын айтпағанда, Нұрлан Өтепұлы өзінің еңбек жолында Доссор, Мақат секілді мұнай кен орындарының көркеюіне, ондағы инфрақұрылымның дамуына ерекше көңіл бөлді. Сондай-ақ, туған қаласы Атырауда да оның қамқор қолының ізін анық көруге болады. Аталған облыс орталығындағы заман талабына сай жабдықталған үлкен спорт кешендері осы Нұрлан Өтепұлының қолдап, қуаттауымен бой көтерген еді. Ол кісі өнерді, əдебиетті қатты құрметтейтін, жанына жақын тұтатын. Сондықтан да, еліміздің рухани өмірінің дамуына үлес қосып жүрген отандастарына көмек қолын созуды өзінің азаматтық борышы санайтын. Қазақстанның дамуы жолында аянбай еңбек еткен Нұрлан Балғымбаевтың жарқын бейнесі жүрегімізде ұзақ сақталады. Жаны жəннатта болсын.

Жастайынан ол өз əулетінің жолын қуып, дəстүрін жалғастырды. Жем, Жайық, Маңғыстау далаларының тұңғиықтарына бойлап, жаңа кен орындарын тапты. Туған жердің қазына байлықтарын зерттеп, ғылым докторы атанды. Əлемдік тəжірибеге де дер кезінде құлаш сермеді. АҚШта тəжірибеден өтті. Əлі бейтаныс нарық экономикасын тереңдеп бойға сіңіруге күш жұмсады. Аса ауыр жылдарда мұнай өнеркəсібі министрі, ұлттық мұнай жəне газ компаниясының президенті болды. Ұлттық үкіметімізді басқарып, көпсалалы дербес экономикамыздың ойдағыдай қалыптасуына аянбай еңбек етті. Елорда төсінде жаңа Астана орнығуына үлес қосты. Елдікке еңбек еткен аяулы азаматымыз, көрнекті мемлекет қайраткері, қазақ халқының маңдайы жарқыраған тамаша ұлы Нұрлан Балғымбаевтың абзал бейнесі есімізден кетпек емес.

отыратын ол кісінің жүзіндегі нұр сəл солғын тартқандай көрінді. Қазбалап сұрасаң қағып тастайтын мінезін білгендіктен, орағытып сөз бастап едім, «Мен ауырып қалдым, анау-мынауға бой алдырмайтынымды білесің ғой, біле жүр, алда аяусыз шайқас, алапат күрес тұрған секілді» деп салқындау жымиды. «Ауырып тұрдың, аунап тұрдың деген ғой, аға» деп көңіл ауанына қарай көлденең тартып едім, «Жасыратын не бар, болары болар, бояуы сіңер» деп қысқа қайырды. Осыдан үш аптадай бұрын Атырау жақтан тағы бір салқындау сөз жеткен. Ағамыз туған топырағына табан тіреп, ағайынтуманың көңілін қобалжытып жатыр деген соң, Жайық бойына жедел жеттім. Қайсар мінезді қайран аға, қабағын ашып, бауырына басып, жарқылдап сөйлемесе де, жасымай қабылдап, бетімізден сүйіп, төргі үйінде тік отырды. Қуанып қалдық, тіпті əп тұрып, арғымағына қол созып, құйрық-жалын төгілтіп, құйғытып шауып кетердей көріп, көңілді бірлеп, тойға шақыруға да рет таптық. Тек қоштасар сəтте,

орнынан баяғы əдетінше жеңіл ырғып тұрып, залдың ортасына жете бере: «Өтеген, бері кел, айтар сөзім бар», деп шақырғанда тойға келіп қалар деген дəме көңіл бас көтеріп, көңіл аспаным күлімсіреп қалып еді. «Бауырым, мен шаршадым, жеңілмейін деп күрестім, жеңе алмайтынымды сездім, сенің тойыңды ашамын деген уəдем бар еді, Алланың ісіне адам не істей алады? Алыстан хабар алып, аңдап жүргейсің. Ешкімге ешнəрсе демей-ақ қой, менің құлпытасыма жазылар бір шумақ өлең жаз, ұзатпай жібер» деп, жаутаңдап қарай берген мені бауырына тартты. «Құдай қуат берсін, аға, əлі-ақ тұрып кетесіз», дей бергенімде, «Болды, жолдарың болсын, балаларың бақытты болсын, тапсырманы тез орында» деп қысқа қайырды. Ағаның мінезін білгендіктен енді ештеңе айта алмадым. Тұңғиық ойға батып, тұнжырап аттандым. Арада 3-4 күн өткенде тел е ф о н м е н х а ба р л а с ы п е ді м , қысқа амандық-саулықтан соң: «Тапсырмам не болды?» деп қадала


6

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

Байланыстар бекемделе тїспек Кеше Астанада Еуразиялық экономикалық комиссия отырысы өтті. Онда негізінен ертең Бурабайда Мемлекет басшыларының деңгейінде өткелі отырған Еуразиялық экономикалық одақтың Жоғары кеңесіне дайындық барысы, онда қаралатын мəселелер талқыланды. Динара БІТІКОВА,

«Егемен Қазақстан».

Комиссия отырысы негізінен жабық режімде өтті. Онда талқыланған мəселелер жайында бұқаралық ақпарат құралдары өкілдеріне Қазақстан Премьер-Министрінің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев айтып берді. Б.Сағынтаевтың айтуынша Жоғары кеңестің күн тəртібіне он бес мəселе шығады. Оның екеуі негізгі басымдыққа ие.

«Біз дəл осы екі мəселеге қатысты шағын құрамдағы кездесуде ұзақ талқылаулар жүргіздік. Оның біріншісі Еуразиялық экономикалық комиссия алқасы мүшелерінің санына қатысты болды. Бүгінде əр елден үш мүшеден қамтылған. Жалпы он бес мүше бар. Қазіргі кезде үшеу, екеу немесе басқа формат талқылануда», деді Б. Сағынтаев. Айталық, əр елден үш мүшеден қабылдау бұрын одаққа мүше мемлекеттер саны аз болғанда қабылданған шешім болатын.

Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде «Нұрлы Жол» бағдарламасы аясында автокөлік жолдарын салу мен қайта жаңғырту тақырыбына арналған баспасөз мəслихаты болып өтті.

Жол жайында не жаѕалыќ? Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Онда сөз алған Инвестициялар жəне даму министрлігі Автокөлік жолдары комитеті төрағасының орынбасары Амангелді Беков 2020 жылға дейін 30 мың шақырымнан астам автокөлік жолдарын жөндеу жұмыстарымен қамту көзделініп отырғандығын, сөйтіп осы уақыт аралығында жолдардың 81 пайызының жағдайы жақсартылатындығын мəлімдеді. Оның баяндауы бойынша, «Самара – Шымкент», «Астрахан – Атырау – Ақтау – Түрікменстан шекарасы», «Алматы – Қарағанды – Астана – Петропавл – Ресей Федерациясының шекарасы», «Ташкент – Шымкент – Тараз – Алматы – Қорғас», «Омбы – Павлодар – Майқапшағай», «Астана – Қостанай – Челябі», сондай-ақ, «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» секілді негізгі халықаралық дəліздерді салу жəне қайта жаңғырту жұмыстары осы мерзімде аяқталып болады. Осындай жүргізілген жұмыстардың нəтижесінде транзит жүктердің көлемі 3,5 миллион тоннаға дейін артып, жүк тасымалдау ауқымы 2,5 есеге өседі деп күтілуде. Сөйтіп, Қазақстан Қытай, Ресей жəне Орталық Азия елдерінен көлік ағынын тартушы орталықазиялық транзиттік дəліз ретіндегі өз орнын бұрынғыға қарағанда əлдеқайда нығайта түсетін болады. Орталық коммуникациялар қыз метіндегі баспасөз мəслихатында «ҚазАвтожол» ҰК басқарма төрағасының орынбасары Ұлан Əліпов республикалық маңызы бар автокөлік жолдарының бойындағы сервистік қызметтерді дамыту бағдарламасын қабылдау мерзімі

жеделдетілетіндігін жеткізді. Оның айтуы бойынша, 2020 жылға дейінгі мерзімге арналған бұл бағдарлама əзірленіп, Үкіметтің қарауына тапсырылған. Осы құжат бойынша жолдар бойында 200 сервистік қызмет нысаны салынады. Сөйтіп, екі мыңнан астам жергілікті тұрғындар жаңа жұмыс орындарымен қамтамасыз етіледі. Екінші жағынан алғанда, мұның өзі халықаралық көлік ағымдарында Қазақстан жолдарының тартымдылығын арттыратын болады. Ұлан Əліпов сондай-ақ, Қазақстанда 2020 жылға дейін 7 мың шақырымға тарта автожолдар ақылы болатындығын мəлім етті. «Жоспар бойынша 2020 жылға дейін республикадағы 7 мың шақырымға жуық жолдарды ақылы негізге өткізуді қарастырудамыз. Келесі жылы екі учаскеде – «Астана-Атбасар» жəне «ҚызылордаШымкент» учаскелерінде ақылы негізде қызмет көрсетуді енгізу көзделуде», – деді ол. Ұ. Əліповтің сөзіне қарағанда, «АстанаАтбасар» жолында тек жүк көліктерінен ақы алынса, «Қызылорда – Шымкент» жолы барлық көлік түрлері үшін ақылы болады деп күтілуде. Сондай-ақ, Орталық коммуникациялар қызметінде өткен осы баспасөз мəслихатында ақылы жолдарда жүру үшін абоненттік төлем тəртібін енгізу бағдарламасы əзірленіп жатқандығы айтылды. Бұл əрбір жүрген жол үшін қолма-қол төлеп жатқаннан əлдеқайда тиімді болатындығы түсінікті. Сондықтан аталған бағдарлама бойынша жеңіл көліктер үшін жылдық, жартыжылдық жəне тоқсандық абоненттік төлемдер тəртібін енгізу қарастырылып жатқан көрінеді.

Осы орайда ол талқылаулардан кейін бұл мəселе Мемлекет басшыларының деңгейіне шығарылатындығын, президенттер қабылдаған шешімге сəйкес бұл формат айқындалатынын жеткізді. Сонымен қатар, Үкімет басшысының бірінші орынбасары келесі негізгі мəселе алқаға төрағалық ететін елге қатысты болғанын атап өтті. «Бірінші мерзім Ресейдің төрағалығымен өтті. Виктор Христенко Еуразиялық экономикалық комиссия алқасының төрағасы қызметін төрт жыл атқарды жəне қазіргі кезде мерзім аяқталуда, сондай-ақ, алқадағы барлық мүшелердің де мерзімі тəмамдалуда. Жаңа жылдан бастап

Алдаєы ќыс ќандай болады? Алдағы қыс айлары жылдағыдан суық болғалы тұр. Бұл жөнінде 2015-2016 жылдардың суық маусымдарына арналған консультативтік болжамдар бойынша баспасөз мəслихатында «Қазгидромет» РМК Гидрометорталығының директоры Баян Сазанова айтты. Шараға мекеменің бас директорының орынбасары Нұркен Сұлтанов пен Гидрология департаментінің директоры Дидар Жəнібекұлы да қатысты. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Биылғы қыс айларында өткен жылмен салыстырғанда жəне көпжылдық тəжірибеге сүйене айтқанда көп айырмашылық болмайды екен. Тек қаңтар айында ызғарлы жел соғып, қалыпты нормадан 1-2 °С төмен болады деп болжаныпты. Осыны мəлімдеген орталық директоры, əр айдың онкүндіктерінде орын алуы ықтимал ауа райы туралы əңгімеледі. «Қараша айына жасалған болжам бойынша ауа райы құбылмалы, жауын-шашынды əрі қатты жел жиі соғуы мүмкін. Оған қоса, тұманды жəне көктайғақ болады. Сондай-ақ, қарашаның бірінші жəне үшінші онкүндіктерінің соңында суық ауа массаларының енуіне байланысты күн райы күрт суытады. Солтүстік аймақтарда түнде – 20, күндіз 12 градус аязға дейін төмендесе, оңтүстік аймақтарда түнде – 10, күндіз 3 градус аяз болады», деді ол. Ал қар жауатын мерзім туралы, республикамыздың солтүстік, шығыс жəне орталығында айдың бірінші онкүндігінде ақ ұлпа түсіп, батыс пен оңтүстік-шығыста үшінші онкүндікке қарай қар жауатынын айтты. Қыс айлары жөніндегі болжамдарға да тоқталды. «Осы жылдың желтоқсан айында еліміздің басым бөлігінде қар аз жауады жəне ауаның орташа айлық температурасы былтырғы осы мерзімдегідей болады деп болжануда. Бірінші онкүндіктің соңында жəне жаңа жыл мерекесі

Əлемдік жарыста баќ сынайды Enactus Kazakhstan EXPO2015 жүзеге асырылған бизнес-жобасы ұлттық кубогының жеңімпазы – Қазақ гуманитарлық заң университетінің командасы 14-16 қазан күндері ОАР-дың Йоханнесбург қаласында өтетін беделді халықаралық конкурста əлемнің 36 мемлекетінен келген студенттермен жарысқа түседі жəне ЭКСПО-2017-інің тұсаукесерін өткізеді. Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Əлемнің жетекші компаниялары адамдардың өмір сүру деңгейін жақсарту жəне прогресс құралы ретінде кəсіпкерлікті қолданатын талантты жастарға қолдау көрсетеді. Enactus (бұрынғы SIFE – Students In Free Enterprise) халықаралық бағдарламасы əлеуметтік жобалар жəне жастар кəсіпкерлігі саласында тиімді қарым-қатынас

жасау үшін жастар көшбасшыларын, жетекші бизнесмендерді жəне белсенді оқытушыларды біріктіреді. Тəжірибе жүзінде ЖОО-да алған теориялық білімдерін пайдалана отырып, студенттер кəсіпкерлік шеберлігін игереді, көшбасшылық қабілеттерін дамытады, бизнес этикасының негіздерін игеріп, қоғамның жауапты азаматтары болуды үйренеді. Отандық жетекші кəсіпкерлер жəне шетелдік компаниялар жыл сайын еліміздің 49 университетіндегі Enactus белсенділері мен студенттері жұмыстарының жобаларымен танысып бағалайды. Бұл жоба Мемлекет басшысының қазақстандық жастардың бəсекеге қабілеттілігін арттыру жəне олардың отандық бизнесті дамытуға қатысуын кеңейту жөніндегі міндетін іс жүзіне асыруға бағытталған. Enactus Kazakhstan директорлар кеңесінің төрағасы, Paimbek компаниясының басшысы Райымбек Батталов: «Enactus шеңберінде жұмыс істейтін тəрбиешілік институты іс

басындағы бизнес жетекшілерінің бай тəжірибесін жастарға беруге мүмкіндік туғызады. Əлемнің 60 мыңнан астам студенттері тиімді бизнес үлгілерді жəне кəсіпкерлік қадамдарды қолдана отырып, Enactus жобасын іс жүзіне асыруда», деп атап көрсетеді. Əлеуметтік экономикалық жəне экологиялық факторларды ескере отырып, жастар əлеуметтік жағынан аз қамтамасыз етілген тұрғындарды біліммен жəне іскерлікпен қаруландыру арқылы олардың тұрмыс дəрежесін көтеруге күш салуда. Жоба қызметінің шеңберінде студенттер өз кəсіпорындарын құрады жəне кəсіпкерлік негіздеріне үйрете отырып басқаларына көмек көрсетеді. «Əлемдік статистикаға сəйкес Enactus жобасының түлектері халықаралық бизнес саласында кəсіпкерлікте жəне менеджментте жоғары жетістіктерге қол жеткізеді: олардың 80 пайызы ірі компанияларға қызметке орналасады, 20 пайызы өз бизнесін ашады», дейді Enactus Kazakhstan президенті Альбина Ержанова.

Музей жўмыстары жаѕєыртылмаќ Кеше Астана қаласында Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметінде «Қазақстан музейлерінің жұмысын жаңғырту туралы» деген тақырыпта баспасөз конференциясы өткен болатын. Рауан ҚАЙДАР,

«Егемен Қазақстан».

Бұл бағытта жүргізіліп отырған жұмыстар туралы Мəдениет жəне спорт вице-министрі Ғ.Ахмедьяров, елордадағы Ұлттық музейдің директоры Д.Мыңбай, Алматыдағы Орталық мемлекеттік музейдің директоры Н.Əлімбай, Ш.Уəлиханов атындағы Тарих жəне этнология институтының директоры Х.Əбжанов баяндады. Музейлердің заңнамалық базасын жетілдіру, музей ісінде қолжетімділікті арттыру, заманауи ІТ-технология

өнімдерін енгізу, ғылыми-зерттеулерді жетілдіру, сонымен қатар, жеке коллекция жиюшылармен байланыс жасау, т.б. ортаға салынды. Жиын барысында вице-министр Ғ.Ахмедьяров, Президент Н.Назарбаевтың жаһандық жəне ішкі сын-қатерлерге жауап беретін, сонымен бір мезгілде, жаңа тарихи жағдайларда елімізді үздік отыздыққа апаратын «Бес институттық реформа – 100 нақты қадам» Ұлт жоспарын жариялағанын тілге тиек етіп, аталған ұлт жоспарының «Біртектілік пен бірлік» бағыты бойынша үстіміздегі жылы шілдеде Қазақстан Республикасының Премьер-Министрінің төрағалығымен жаңғырту жөніндегі Ұлттық комиссия отырысы өткенін, нақты тапсырмалар берілгенін атады. Сондай тапсырмалардың бірі, «Біртектілік пен бірлік» институттық реформасының 86-шы қадамы Қазақстан халқы Ассамблеясының «Үлкен ел» – Үлкен отбасы» кең көлемді жобасын əзірлеу жəне жүзеге асыру болып

бізде жаңа адамдар, жаңа төраға келеді. Атап айтқанда, бұл мəселе де Мемлекет басшыларының деңгейінде талқыланып, олар тиісті шешімді қабылдайды», деді Б.Сағынтаев. Премьер-Министрдің бірінші орынбасары Бақытжан Сағынтаев сондай-ақ, Еуразиялық экономикалық кеңес отырысында Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына кіргеннен кейінгі міндеттемелері жайында да кеңінен талқыланғанын тілге тиек етті. Сонымен қатар, тағы бір мəселе Кедендік кодекстің жобасы қаралған. Жалпылай алғанда, комиссия мүшелері бұл отырыста Еуразиялық экономикалық одаққа мүше елдер арасында сауда-экономикалық, инфрақұрылымдық байланыстарды одан əрі бекемдей түсуге септігін тигізетін 30-ға жуық құжаттың жобасын талқылаған.

табылатынын осы жобаның аясында қазіргі уақытта ел музейлерінің жұмысын жаңғырту жөнінде жұмыстар жүргізіліп жатқанын нақты мысалдармен алға тартты. Мысалы, Ұлыбританияда барлық музейлер мен кітапханаларды біріктіретін National Arts Council (Өнер ұлттық кеңесі) жұмысы жолға қойылғанын біреу білсе, бірі білмейді. Сондай игі қадамға бару үшін. Ұлттық музей жанынан музейлер мен музей қызметкерлерінің Ұлттық кеңесі ассоциациясын құру жоспары талқыланды. Конференцияға қатысқандар биылғы жылы Абайдың «Жидебай – Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мəдени жəне əдебимемориалды қорық-мұражайының аумағында қонақ үйі мен асханасы, конференц-залы бар тарихи-мəдени туристік кешен, сондай-ақ «Таңбалы» қорықмұражайында құрылатын визит орталықтың жобасы жасақталғанын да еске салды.

қарсаңында Батыс Сібір жəне Таймыр түбегінен енетін ультраполярлық суық ауа массаларының салдарынан ауа температурасы солтүстікте жəне орталықта минус 28 градусқа, шығыс өңірлерде минус 36 градусқа төмендейді. Ұзақ мерзімді болжамға сəйкес алдағы жылдың қаңтар айы Таймыр түбегінен үздіксіз енетін суық ауа массаларының ықпалынан ызғарлы, яғни ауаның орташа айлық температурасы қалыпты мөлшерден 1-2°С төмен болады деп болжануда. Ең төменгі температуралар айдың басында, ортасында жəне үшінші онкүндікте байқалады. Еліміздің солтүстік жартысында минус 45 градусқа дейін төмендесе, оңтүстік жақта 30 градус аяз болады. Ал ақпан айында циклондардың жиі өтуіне байланысты қар шамадан тыс көп жауып, аяздың əлсіреуіне жəне ауаның орташа айлық температурасы Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөлігінде мөлшерден 1-2 градус жоғарылауына, яғни жылынуына себепші болмақ. Дегенмен, болжамға сəйкес бірінші онкүндіктің соңында жəне үшінші онкүндікте екі суық толқын келеді деп ойлаймыз. Ол кезде республиканың солтүстік жартысында минус 30 градусқа, оңтүстік аймақтарда 20 градус аязға төмендейді», деді Б.Сазанова. Оның сөзіне қарағанда, көктемнің алғашқы наурыз айы жылы климаттық мөлшерден 1-2 градус жоғары болып, көктем ерте келеді екен. Бұл əсіресе айдың екінші жартысында анық байқалатын көрінеді.

Маршрут тиімділігін жоєарылату жолында

Бакуде «Қазақстан темір жолы» ҰК» АҚ-тың президенті Асқар Маминнің төрағалығымен Халықаралық транскаспий көлік маршрутын (ХТКМ) дамыту жөніндегі үйлестіру комитетінің кезекті мəжілісі болып өтті.

Мəжіліске Қазақстан, Əзербайжан жəне Грузия теміржол əкімшілігінің басшылары, Ақтау халықаралық теңіз сауда портының, Баку халықаралық теңіз сауда портының, Каспий теңіз пароходтығының басшылығы қатысты. Мəжіліс барысында тараптар күн тəртібіне шығарылған бірқатар көкейкесті мəселелерді талқылады жəне келісті. Олардың ішінде Қытай – Қазақстан – Əзербайжан – Грузия – Түркия елдерінің қатысуымен «Nomad Express» контейнерлік пойызын өткізу бойынша көлік компанияларының арасындағы өзара іс-əрекетті бекіту, теміржол жəне теңіз көлігі халықаралық қатынасын жолға қою жайлары талқыланды. Сондай-ақ, «Nomad Express» ХТКМ маршруты бойынша контейнерлік пойызды ұйымдастыру үшін кешенді мөлшерлеме қабылдау туралы мəселе қаралды. Сонымен қатар, ХТКМ маршруты бойынша тасымалдауға қатысушылар арасында консорциум құру мен Қытай жəне Еуропа елдеріне Роуд-шоу ұйымдастыру туралы мəселелер сөз болды. Үйлестіру комитеті жұмысының қорытындылары бойынша тараптар жоғарыда аталған Өзара іс-қимыл технологиялары туралы құжатқа қол қойды. Мəжілісте басқа да бірқатар келісімдерге қол жеткізілді. Мəселен, «Nomad Express» контейнерлік пойызын ұйымдастыру үшін арнайы тарифтік шарттар қабылдау, ХТКМ маршруты бойынша оған əлемдік көлік нарығындағы қатысушылар арасында консорциум құру көзделеді. Ал консорциумнің мақсаты клиентке бағдарланған жоғары деңгейлі логистикалық өнімдер жасау, маршрутқа клиенттер іздеу мен тарту жəне Еуропа елдерінен Қытайға Роуд-шоу жүк ағындарын ұйымдастыру жолында өңірлермен əріптестік байланыстарды жолға қою болып табылады. «Егемен-ақпарат».

 Жағымды жаңалық

Газ келді, газбен бірге «жаз» келді

Қызылорда облысының аудан орталықтары мен ауылдарын газбен қамту ісі қызу жүріп жатыр. Көгілдір отын ең алғаш болып Жаңақорған ауданына жетті. Осылайша 25 мыңнан астам адам тұратын аудан орталығы отын мен көмірдің қиыншылығынан құтылды. Ержан БАЙТІЛЕС,

«Егемен Қазақстан».

Ең бастысы, еліміз бойынша алғаш рет бір ай ішінде облыстың бірден бес ауданы газбен қамтамасыз етіледі. 10 қазан күні Қызылорда облысының əкімі Қырымбек Көшербаев пен «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-тың бас директоры Ибулла Сердиев Жаңақорған ауданында газ беру сəтіне куə болып, көптің қуанышымен бөлісті. Айта кетейік, Қызылорда облысы əкімдігі мен «ҚазТрансГаз» АҚ арасында былтыр жасалған меморандумға сəйкес Жаңақорған, Шиелі, Қазалы жəне Арал аудандары мен Байқоңыр қаласын газдандыруға қажетті қаражат бөлінген. Ал облыстың қалған аудандары келесі жылы газбен қамтылатын болады. Бұл жұмыстарға қажетті 16 миллиард теңгені Еуропа қайта құру жəне даму банкі инвестициялайтын болады.

«Аудан халқы енді пеш жағып, күл шығару машақатынан құтылатын болды. Бəріміз үшін арман болған көгілдір отын үйімізге жетті. Бұдан артық қандай қуаныш болсын», дейді жаңақорғандық Гауһар Бекмырзаева. – Елбасы елді мекендерді көгілдір отынмен қамтамасыз етуге басты назар аударуды тапсырған. Бұл соның жемісі. Жалпы алғанда, облыста əлеуметтік мəселелер тиімді шешіліп келеді «Бейнеу-БозойШымкент» магистральді газ құбыры жəне «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық тас жолы салынды. Енді аудан орталықтарына газ жеткізетін құбырлар салынып бітті. Алдағы

уақытта жаңақорғандықтар үшін шешімін таппаған күрмеуі қиын мəселе ауыз судың жағдайы да оңынан шешілмек. Су құбырларын салу жобасы 2016-2018 жылдарға жоспарланғанымен, біз жұмысты биыл бастай беруге шешім қабылдап, жақында алғашқы 200 миллион теңгені бөлетін болдық. Таяуда жұмыс басталады. Осылайша, рет-ретімен халықтың тіршілігі үшін қажетті мəселелерді шеше береміз,– деді Қырымбек Елеуұлы. Жаңақорғанға газ жеткізген «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ-тың бас директоры Ибулла Сердиев те аудан жұртшылығының қуанышымен бөлісті. – Біздің жобамыздың басты ерекшелігі – облысқа отандық газ жеткізілетін болады, яғни газ тоқ таусыз беріледі. Халықтың əлеуметтік аз қамтылған топтарына жеңілдіктер қарастырылған. Тұрғындардың жағдайына қарай оты рып, пайызы төмен несие-

лер арқылы біртіндеп төлеу мүмкіндігін де ойластырдық. Сонымен қатар, тамыз бен қазан аралығында пеш жəне есептеуіш құралдарын сатып алушыларға 45 пайыздық жеңілдік беріледі, – деді ол. Жаңақорғандықтардың қуанышында шек жоқ. Талай жылғы армандары орындалған аудан тұрғындарының атынан ардагерлер кеңесінің төрағасы Зи набдин Шермағанбет құттықтау сөз сөйлеп, Елбасына Сыр жұртшылығының атынан алғыс айтты. Осы аптада Шиелі ауданын газдандыру басталады, одан кейінгі кезекте – Қазалы жəне Арал аудандары бар. Қызылорда облысы.

ЕЛБАСЫ ТАПСЫРМАСЫ ОРЫНДАЛДЫ (Соңы. Басы 1-бетте). Шындығымды айтсам, Көксу қант зауытында өндірілген қанттың дəмін де сағынып қалыппын. Қант қызылшасының қайтарымы жоғары. Алдағы жылдары өнім дəл биылғыдай бітік шығып жатса қант қызылшасы алқаптарының көлемін көбейтеміз. Республикалық қант орталығының президенті, Көксу қант зауытының құрылтайшысы Нұрлан Тілеубаев осы жылы барлығы ойдағыдай болған жағдайда алдағы жылдары 300 млн. теңге инвестиция құюға сөзін берді. Осылайша, заманауи технологиямен сапалы тұқымды себу, жұмысты жүйелі жүргізу, ең бастысы, мемлекеттік қолдау болғанда 2020 жылға дейін облысымызда қант қызылшасының көлемін 500 мың тоннаға жеткізу жоспарымызда бар. Алматы облысының қант зауытында өндірілген өнімнің сапасы жоғары, экологиялық таза əрі қуатты. Дайын өніммен бірінші кезекте облысымыздың 2 млн. халқын, сондай-ақ, Алматы қаласының жұртшылығын, артылған жағдайда еліміздің өзге өңірлерін қамтамасыз етеміз. Облыста өндірілген қант өнімі мемлекеттік стандартқа сəйкестендірілген. Сол себепті алдағы уақытта Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан жəне Беларусь мемлекеттеріне де

облыста өндірілген қант өнімін экспорттауға мүмкіндігіміз болатындығына сеніміміз мол», деді Алматы облысының əкімі Амандық Баталов. Негізі бұл кəсіпорында қант алғаш 1934 жылы шығарылған екен. Ашылған кезде оның қуаттылығы тəулігіне 180 тоннаны құрапты. 1940-1941 жылдары қант зауыты болып қайта құрылып, өнімділігі 900 тоннаға, 1965 жылы 1800 тоннаға дейін жеткізілген. Ал 1993 жылы Киров атындағы Талдықорған қант зауыты «Көксу шекер» АҚ «Орталық Азия қант корпорациясы» ЖШС-нің филиалы ретінде қайта құрылып, кəсіпорынның барлық активтері корпорацияның меншігіне берілген. Ал былтырдан бастап «Көксу қант зауыты» ЖШС болып аталуда. 2013-2014 жылдары шикізат көлемі зауыттың толық қажеттілігін толық өтей алмағандықтан өнім Жамбыл облысының Мерке қант зауытына өңдеуге жіберілген-тін. Бүгінде кəсіпорын алаңындағы тау-тау болып үйілген қызылша алыстан көз тартады. Кəсіпорынға кіре бере тіркемелеріне қызылша тиеген автокөліктер бірінен соң бірі кезек күтіп, өнім өткізуге асығуда. Алматы облысы, Көксу ауданы.


15 қазан 2015 жыл

● Дүние жəне дағдарыс

ЌАЙШЫЛЫЌТАР ЌЫСПАЄЫНДАЄЫ ƏЛЕМ Мемлекеттік облигациялар рыногындаєы тоќырау Мамандардың айтуынша, бұл күрделі қиындықтар енді АҚШ экономикасына ауысатын болады. «Əлемдегі орталық банктер тарапынан соңғы он жыл бойы АҚШ-тың мемлекеттік облигацияларын сатып алу үдерісі бұл банктердің табысына кері əсер етті. Енді облигациялардан құтылу арқылы кері үдеріс орын алуда», дейді халықаралық валюта қорының бұрынғы экономисі Стефен Иен. Осы орайда, тек өткен жылы ғана орталық банктер 27 миллиард доллар тұратын АҚШ-тың мемлекеттік облигацияларын сатып алғанын ескерте кеткен жөн. Мамандардың пікірінше,

соңғы бір жыл мерзім ішінде Ресей өзінің АҚШ мемлекеттік облигациясына салған қаржысын 32,8 миллиард долларға азайтқан. Осы мерзімде Тайвань 6,8 миллиард доллар тұратын АҚШтың мемлекеттік облигацияларынан құтылған. Дамыған елдер де өз бюджеттерінің шығынын толтыру мақсатында АҚШ қарыздарынан құтылуға тырысуда. Мəселен, Норвегия соңғы уақытта 18,3 миллиард доллар көлеміндегі АҚШ мемлекеттік облигациясын сатқан. Тек соңғы екі апта ішінде Қытай валюта рыногындағы тұрақсыздықты тоқтату мақсатында 100 миллиард доллар көлеміндегі АҚШ

Бразилияны оќшау ќалдырды Транстынықмұхиттық серіктестік (ТТС) аймақтық бірлестігінің құрылуына байланысты Бразилия миллиардтаған доллар шығын шегуі мүмкін. Сарапшылардың айтуы бойынша, осы аймақтық бірлестіктің құрылуы Бразилияның экспорттық жəне өндірістік мүмкіндіктерін шектейді. Транстынықмұхиттық серіктестік құру туралы келісімге өткен аптада қол жеткізілді. Бұл аймақтық бірлестік Азия-Тынық мұхиты өңірінде еркін сауда өңірін құрмақ. Тынықмұхиттық мемлекеттерге əлемдік экономиканың 40 пайызы жəне əлемдік сауданың үштен бірі тиесілі. ТТС аймақтық бірлестігіне Солтүстік Америкадан АҚШ, Канада, Мексика, Оңтүстік Америкадан Перу, Чили, Азиядан Жапония, Малайзия, Бруней, Сингапур, Вьетнам мемлекеттері, сонымен бірге, Австралия жəне Жаңа Зеландия мүше болды. Мамандардың пікірінше, бұл бірлестік Бразилияны америкалық континентте оқшау қалдырып отыр. «ТТС біздің мемлекетімізді бүкіл континент бойынша жеке қалдырмақ. Бразилия осы уақытқа

Тергеуден соѕ, сотќа шаќырады Флоренция соты Италияның премьерминистрі Маттео Ренциге, оның 20092014 жылдары қаланың мэрі қызметін атқарған кезде бюджет қаржысын талантаражға салды деген күдікпен тергеу шараларын бастады.

Венесуэла президенті Николас Мадуро Бразилия оппозициясының ел президенті Дильма Руссеффті қызметтен кетіру əрекеттеріне қарсы іс-қимыл көрсетуге шақырды. Мұндай мəлімдемені ол Боливия басшысы Эво Моралеспен кездескеннен кейін жасаған. Мəлімдемесінде Н.Мадуро Бразилиядағы саяси жағдайға назар аудару қажеттігіне тоқтала келіп, əзірленіп жатқан «төңкерістік əрекеттерге» үнсіз қалуға болмайтынын атап өткен. Сонымен қатар, ол өзінің боливиялық əріптесі де Бразилиядағы жағдайға «қатты алаңдаушылық» білдіретініне тоқталған. Бұған қоса, Мадуро ел президенті Руссеффке қарсы «төңкеріске» наразылық білдірген Бразилия əлеуметтік қозғалысына қолдау көрсетуге шақырды. мемлекеттік облигациясын сатты. Үстіміздегі жылғы шілде айында жалпы көлемі 143 миллиард доллар болатын АҚШ мемлекеттік облигациялары 3 ай ішінде Бельгия арқылы сатылған. АҚШ-тың мемлекеттік

Spiegel басылымының дерегі бойынша, митингіге қатысушылар ФРГ канцлері Ангела Меркельдің заңсыз мигранттар мəселесіндегі саясатына үзілді-кесілді қарсылық білдіріп, елдің шекарасындағы миграциялық бақылау мəселесін күшейтуді талап етті. Сонымен бірге, демонстранттар Сириядан ағылған босқындарды тоқтату үшін шекараны бекіту шараларын қолға алған Венгрия премьер-министрі Виктор Орбанның қадамдарын қолдайтындықтарын ашық мəлімдеді. Соңғы уақытта Германияның шығысында орналасқан қалаларда «Еуропа патриоттары Батысты исламдандыруға қарсы», «Германия үшін балама» жəне басқа қозғалыстардың жақтаушылары ұйымдастырған митингілер белең алды. Көшеге шыққан демонстранттардың

облигацияларынан құтылу үдерісі одан əрі жалғасуда. Мамандар тарапынан келтірілген соңғы дерек бойынша, бүгінде Қытай АҚШ-тың 1,48 триллион доллар көлеміндегі мемлекеттік қарызын бақылап отырған көрінеді.

басты талабы – Таяу Шығыстан ағылған босқындар тасқынын тоқтату. Олар бұл ретте Германия билігі ұстанып отырған саясатты қатты сынға алуда. Еске сала кететін болсақ, Еуропалық одақтағы босқындар проблемасы күннен-күнге ушығып барады. Соңғы уақытта тек Жерорта теңізі арқылы ғана Еуропаға 220 мыңнан астам заңсыз мигранттар келген. Ал осы уақытта теңізде болған апаттардан 2 мыңнан астам босқын қаза тапты. Кейбір сарапшылар Еуропалық одақ тарапынан қолданылып отырған босқындарды квота арқылы бөлу саясаты тек Италия, Франция, Германия сияқты мемлекеттерді қорғау үшін ғана жасалып отырған тиімсіз шара деп есептейді. Олардың пікірінше, Еуропаға ағылған босқындар тасқыны əлі шырқау шегіне жеткен жоқ. Жалпы алғанда, жақын арада Еуропалық одаққа 850 мыңнан астам босқындар қоныс аудармақ. Сондықтан, бұл келелі проблеманы түбегейлі шешудің кешенді шаралары күн тəртібіне қойылуы керек.

Жўмыссыздыќ ґте жоєары Халықаралық Еңбек ұйымының жарыққа шыққан жаңа баяндамасында жастар арасындағы жұмыссыздық 2008 жылғы дағдарыстан кейінгі кезеңінен де қиындап бара жатқандығы атап көрсетілген.

дейін əртүрлі өңірлік жəне екіжақты интеграциялық бастамаларға қосылып, дербестік танытып келіп еді. Енді ТТС америкалық континентте Бразилияны əдейі оқшауландырып отырған сияқты», дейді бразилиялық Экономикалық қолданбалы зерттеулер институтының сарапшысы Флавиу Карнейру. ТТС аймақтық бірлестігінің құрылуына байланысты Бразилия осы бірлестікке кіретін 12 мемлекеттің рыногындағы квотасынан айырылады. OGlobo порталының дерегі бойынша қазір Бразилияның ТТСке кіретін елдерге шығаратын экспорты жылына 31 миллиард долларды құрайды. Өңірлік бірлестіктің құрылуына байланысты енді бұл көрсеткіш күрт төмендейді.

Аѕдарды заѕсыз атып ґлтірген Зимбабве ұлттық паркінде өмір сүретін 14 піл браконьерлердің құрбаны болды. Мамандардың айтуынша, соңғы уақытта Шығыс Африкадағы пілдер жиі-жиі браконьерлердің шабуылына ұшырауда. Кедейшіліктен тарыққан жергілікті тұрғындар пілдерді заңсыз өлтіріп, олардың азу тістерін сатуды кəсіпке айналдыруда. Соңғы уақытта пілдердің азу тістері Қытайда үлкен сұранысқа ие болып отыр. «Ассошиэйтед Пресс» агенттігінің мəлімдеуінше, Зимбабвенің Матусадона ұлттық паркіндегі 3 піл, Хванге паркіндегі 11 піл цианидпен

Əлем жаѕалыќтары

Мадуро мен Моралес жəне Руссефф

Канцлердіѕ саясатына ќарсы Тюрингия Эрфурте атты неміс жерінің орталығында «Германия үшін балама» қозғалысының 8 мыңнан астам жақтаушысы көшеге шықты. Шерушілер Германия канцлері Ангела Меркельдің отставкаға кетуін талап етіп, босқындар мəселесінде Венгрия мемлекеті билігінің қолданып отырған шараларын қолдайтындықтарын мəлімдеді.

ШАРАЙНА

«Рейтер» агенттігінің ақпараттарына қарағанда, М.Ренци Флоренция қаласын басқарып тұрғанда, мейрамханаларда бюджет ақшасымен есеп айырысқан. Агенттік осы мақсатқа оның 600 мың еуро шығындағанын келтіреді. Өткен жылдың ақпанынан премьерлік лауазымға ие болған ол тергеу аяқталған соң, жауап беру үшін сотқа шақыртылады. Жақында, яғни 8 қазан күні Рим қаласының мэрі И.Марино өз отбасымен бірге мейрамханада түскі ас ішіп, 20 мың еуроны муниципалды картадан төлегені үшін дауға қалып, қызметтен кеткен еді.

Дүниежүзіндегі барлық орталық банктер АҚШ-тың мемлекеттік облигацияларын сата бастады, дейді Vestifinance.ru сайты The Wall Street Journal басылымындағы деректерге сілтеме жасай отырып.

Deutche Bank-тің халықаралық мəселелер жөніндегі бас экономисі Торстен Слок үстіміздегі жылғы маусым айында АҚШ-тың мемлекеттік облигация рыногынан капиталдардың сатылуы бұрын-соңды болмаған көлемге жетті, деп атап көрсетеді. Оның айтуынша, 12 айдың ішінде таза қаржының сыртқа кетуі 123 миллиард долларға жеткен. АҚШ-тың қарыздарын сатып алушы негізгі инвесторлар болып табылатын Қытай, Ресей, Бразилия жəне Тайвань мемлекеттері тарапынан облигацияларды сату көлемі ұлғайған. Бұның басты себебі, осы елдердің экономикасында орын алған қиындықтар болып отыр.

7

www.egemen.kz

уланып өлтірілген. Парк қызметкері Кэролайн Вашайю Мойоның айтуынша, пілдер цианид уы қосылған апельсиндерді жегеннен кейін өліп қалыпты. Содан кейін браконьерлер 6 пілдің азу тістерін қағып алған. Сонымен бірге, шілде айында Зимбабвенің Хванге атты ұлттық паркі аумағында АҚШтан келген тіс дəрігері Уолтер Палмер осы ұлттық паркте өмір сүретін Сесил атты арыстанды атып өлтірген. Бұл арыстан парк қызметкерлеріне, сонымен қатар, əлеуметтік желіде кеңінен

Жанжал халыќаралыќ сотта ќаралады Халықаралық қылмыстық соттың прокуроры Фату Бенсуда палаталардан 2008 жылы Оңтүстік Осетиядағы қарулы жанжалға қатысты тергеуді бастауға рұқсат сұрады. Аталған соттың таратқан баспасөз релизіндегі ақпараттар бойынша, прокурор 2008 жылдың 1 шілдесі мен 10 қыркүйегі аралығында Оңтүстік Осетияда əскери қылмыстар жəне адамзатқа қарсы қылмыстар жасалған деп есептейді. Бұл жерде сөз республика аумағынан этникалық грузиндерді көшіру, сондай-ақ, грузин əскерлерінің бітімгершілік миссиясы күштеріне шабуыл жасауы жөнінде болып отыр. Халықаралық қылмыстық соттың мəліметтеріне қарағанда, күштеп көшіру барысында саны 51-113-тей болатын Грузия азаматтары өлтірілген, 13,5-18,5 мыңдай этникалық грузин босқын атанған. Оларға тиесілі 5 мыңнан астам үй қиратылған. Прокурордың мəлім етуінше, грузин əскерлеріне оншақты ресейлік əскери қызметшіні өлтірді деген күдік келтіріліп отыр.

Ќысќа ќайрып айтќанда:

● Сауд Арабиясының билігі Умра қажылығының жаңа жүйесін жəне соған сəйкес атқарылатын іс-шаралар жоспарын жариялайды. Келесі жылдан бастап Умра қажылығын өтеушілер саны үш есеге артып, қасиетті қағбаға айына 1,25 миллион адам тəу ететін болады. ● Қытайдың Хунань провинциясында туристерді көбірек тарту үшін əлемдегі ең ұзын əйнек көпір Чжанцзяцзе үлкен шатқалының үстінен салынды. Оның ұзындығы 430 метр, ені 6 метр болады. ● Түркияның сыртқы істер министрлігі Ресей мен АҚШ-тың осы елдегі елшілерін шақыртты. Оған ресми Мəскеу мен Вашингтонның сириялық күрдтерге əскери қолдау көрсетуі себеп болса керек. ● Сириядағы ұрыс кезінде Иранның екі генералы – Ф.Хасунизаде мен Х.Мохтарбанд қаза тапты. Олар Ислам революциясын қорғау корпусы құрамында қызмет еткен.

Ќала басшысын тірідей ґртеп жіберді 2014 жылы жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 13 пайызды құраған. Жұмыссыз қалған əрбір үшінші жас адам бір жылдан астам уақыттан бері жұмыс іздеуде. Халықаралық еңбек ұйымының қызметкері Азита Берар-Авадтың айтуынша, Еуропалық одақтың кейбір елдеріндегі жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі дағдарыс кезеңіндегі ең жоғары деңгейден 1,4 пайызға төмендеген. Алайда, 2014 жылы бірқатар еуропалық мемлекеттердегі жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 20 пайыздан асып кеткен. Тіпті, кейбір мемлекеттерде жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 50 пайызға дейін жетті. Баяндама авторларының айтуы бойынша, 2015 жылы да жастар арасындағы жұмыссыздық жоғары деңгейде қалып отыр. мəлім. Сесил атты арыстанды Зимбабве елінде саяхат жасаумен айналысатын бірқатар жарнама компаниялары өздерінің жармаларына түсірген. Зимбабве мемлекетінің билігі Сесил атты арыстанның заңсыз атып өлтіргендігін мəлімдеп, Пальмерге қарсы қылмыстық іс қозғаған болатын. Алайда, америкалық тіс дəрігері Уолтер Пальмер АҚШқа барып бой тасалаған. Осы оқиға мəлім болғаннан кейін, Пальмер америкалықтар тарапынан қатты сынға алынды. Ол өзінің тіс емдейтін офисін жауып, бой тасалауға мəжбүр болды. Жақында 230 мың адам қол қойған америкалықтардың ашық хаты жарияланып, Ақ үйден Пальмерді Зимбабве мемлекетіне беруді талап етті.

Топтаманы дайындаған Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Гватемаланың батысындағы Консепьсон қаласының тұрғындары қала мэрін тірідей өртеп жіберіпті. Наразы топ оның үстіне жанармай құймас бұрын, марқұмды үйінен күштеп алып шығып, əбден тепкілеген көрінеді. Ақпарат құралдарының хабарлауынша, қала басшысын сайлау кезінде саяси бəсекелесі оны «жемқорлық жасады, бюджет қаржысын желге ұшырды, лауазымын асыра пайдаланды», деп айыптаған екен. Осы мəлімдемелерден кейін, яғни өткен аптада қала басшысын айыптаған саясаткерге қылмыскерлер автокөлік ішінен оқ жаудырып, қызы мен жақын туысын өлтіріп кетіпті. Қылмыскерлер оғынан, сондай-ақ, саясаткердің өзі жəне оның отбасының төрт мүшесі жараланған. Ал қала мэріне кандидат болған саясаткердің ағасы Карлос Балан қайғылы оқиғаға дейін қала басшысының тарапынан қоқан-лоқы көрсеткен ескертулер болғанын айтады.

Жер дїмпуініѕ жаћандыќ болжамы «Жер сілкінісінің жаһандық моделі» ұйымының бас хатшысы Ансельм Смолка пайдаланушылар үшін интернет-сервистер арқылы жер сілкінісі тəуекелдерінің болжамы мен статистикасының бүкілəлемдік моделі 2017 жылға қарай жасалатынын мəлімдеді. «Жұмыс əлемдік ауқымда жүргізілуде. Нақты жұмыстар 2009 жылы басталған. Бүгінде бізде Еуропа мен таяу Шығыстың осындай картасы бар. Қазіргі кезде Оңтүстік Америка мен Африканың картасы жасалуда, олар келесі жылы дайын болады», – деп атап өткен А.Смолка Мəскеудегі халықаралық конгресте жасаған баяндамасында. Оның айтуынша, интернеттегі қолжетімді нұсқа тұтас елдерге дейінгі əртүрлі ауқымдағы жерасты дүмпулерінің түрлі сценарийлерін, өңірлік жер сілкіністері туралы ақпараттарды жəне қауіптер мен тəуекелдер бойынша жаһандық мəліметтер жиынтығын қамтиды. «Біздің өнімімізді қауіптерді бағалау үшін қазірдің өзінде пайдалануда, тəуекелдер моделі бірнеше елдер бойынша жасалған. Оның ішінде Ұлыбритания мен Оңтүстік Африка Республикасы бар», – деді А.Смолка.

Ќаладан əскерін шыєара бастады «Талибан» қозғалысы өз мақсатына жеткендіктен, Ауғанстанның солтүстігіндегі Құндыз қаласынан əскерін шығаратын болды. Бұл ақпаратты «Би-би-си» таратты. Соңғы аптада осы қаланың маңында «Талибан» қозғалысының содырлары мен үкімет əскерлері соғыс қимылдарын жүргізген еді. «Талибанның» баспасөз хатшысы Құндыз қаласындағы түрмеден жүздеген жасақтарын босатып алғанын жəне əскери техникаларды қолға түсіргендерін атаған. Ал Ауғанстанның үкіметтік əскері қазіргі кезде қаланы толық бақылауда ұстап отырғандығын хабарлады. «Талибан» содырлары қыркүйекте Құндыз қаласындағы бірқатар мемлекеттік органдар орналасқан ғимараттарды басып алып, онда үш күндей тұрған еді. Кейбір мəліметтерге қарағанда, елдің оңтүстігіндегі Газни провинциясында жаңа қақтығыстар туындаған сияқты. Қаза тапқандар да бар. Жергілікті тұрғындар қақтығыстар болған аудандардан көшіп жатқан көрінеді. Интернет материалдары негізінде əзірленді.


8

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

 Сүйінбай-200

 Достық дəнекері

«Нўрлы Жол» бар ќазаќты болашаќќа бастайды Ресейлік ќандастардыѕ кіші ќўрылтайында Елбасы Жолдауы талќыланды Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

«Ґлеѕніѕ ўлы дария мўхитысыз»

(Баќтыбай аќын)

Жандарбек ДАЛАБАЕВ,

Жамбыл ауданының əкімі.

Аузынан шыққан əрбір сөзі тау өзеніндей тегеурінді, алдаспандай өткір Сүйінбайдың бағасы мен бəсі еш төмендемегенін күллі қазақ баласы жақсы біледі. «Бөрілі байрақ астында, бөгеліп көрген жан емен...» деп елі мен жерінің абыройы үшін еш нəрседен тайсалған емес. Тезек төренің ордасына кіріп тік сөйледі. Қырғыздың Орман, Қара Бəйтік секілді манаптарының мінін қасқайып тұрып бетіне басты. Сұраншы мен Саурықтың намысын жанып жауға қарсы аттандырды. Өз елінің бетке ұстары саналған Сарыбайдай дана бидің де соңғы əрекеттерін құптамайтынын ашық айтқан. Момынның ақысын жеген бай-болыс, қожа-молданың ешбірі Сүйінбайдың сынынан қағаберіс қалған емес. Ол сонау VІ-VІІІ ғасырларда Көк Тəңірінің нұр шуағына шомылған көк түріктің асқақ рухын жаңғырта жырлады. Ашиналардан еншіленген Бөрілі байрақты ту көтеріп, мəңгілік ел болу мұратына өлшеусіз адалдық танытты. Қырғыздың Қатаған ақынымен айтысында қалың қазақтың бірлігі мен берекесін, алымы мен қарымын таныта сөйлеп, бір қайырғанында: «Бүтін дүние жүзінде, шөгіп жатқан мұнармын! Одан қалай өтесің, батырлық пен ерлікте, маған қайтіп жетесің?!» дейді саңлақ ақын. Осы сөзінің мəніне тереңдей түссеңіз, онда қаншалықты асқақтық, ұлт болып ұйысқан елінің бір мүдде, бір мақсатқа əрдайым бекем жұмыла алатынына деген шүбəсіз сенім жатқанын пайымдау соншалықты қиын емес. Бала Жамбылға бата беріп тұрған сəтінде ол: «Құдықтан тартқан су сияқты сөзді өз жүрегіңнен ала біл», дейді. Сондықтан, Жамбыл да Сүйінбайды неге пір тұтпасын. Ешқашан жалған айтып жалтақтамаған ұлы ұстазының бұл ақылын өмір бойы жадынан бір сəт шығармаған жыр алыбы ХХ ғасырда қазақ деген қасиетті халқын əлемге əйгіледі. «Сүйінбай ақын бір ғана Жамбылдың ұстазы емес, күллі көркемдіктің, əдеміліктің ұстазы», дейді ұлы суретшіміз Əбілхан Қастеев. Сол айтпақшы, əдемілік пен көркемдікке келгенде Сүйінбай Аронұлының асыл сөзі алтынға пара-пар. Оның айтыстары мен толғауларына тəн теңдессіз екпін буырқанған теңіз толқынындай леклегімен жөңкіледі. Əсерлі ұйқасы мен əдемі теңеулері бүгінгі əдебиет зерттеушілерінен əлі жеткілікті бағасын алып болған жоқ. Табиғат оған өршіл рух бергенде, сыр мен сымбатын, азамат ердің баласына лайық айдай ажарды да аяп қалмаған. Заманына ойы мен талғамы жарасқан Сүйінбай өз елін қоқандық зорлықшылықтан, іргелес жатқан қырғыздың дүркіндүркін шапқыншылығынан Саурық, Сұраншы, Сүттібай, Сарыбай батырлармен бірге қаймықпай қорғасты, дауылпаз ақындығымен қоса аталас ағайындары арасында салиқалы билік жүргізді. Бұл туралы ХІХ ғасырдың екінші жартысында қағазға түсіп, бүгінде орталық мұрағатта қатталып жатқан тарихи құжаттар толық дəлел болады. Оған Сүйінбайдың ғалым шөбересі Сұлтанғали Садырбаев: «Тұнық бұлақтан су ішіп шыққан киіктің баласындай пəк сезімді Сүйінбай жастық шағынан бастап, өмірінің соңғы демі біткенге дейін туған елінің тағдыры мен болашағы үшін жан аямай күрескен адам», деп орынды бағасын берді. «Халықты тілмен қорғадым, сөз шындыққа келгенде, бас кессе

де болмадым», деп өзі айтпақшы, ұлтының ары мен намысы үшін əрдайым жалаңдаған қылыш, жанған оттан да тайсалмаған Сүйінбай туралы сөйлегенде, əрине, əуелі оның асқан дарынды ақындығын ерекше атап айтамыз. Арғы атасы Жиенқұлұлы Күсептен жалғасатын батырлық пен ақындық дəстүріне сай «Қарасай батыр», «Өтеген батыр», «Сұраншы-Саурық батыр» деген тарихи жырларды өзінше өрнектеп, байыта жырлаған ол шығыстың інжу-маржан мол қазынасынан да мейлінше сусындаған. Күсептен Сүйінбай, одан Жамбыл меңгерген мыңдаған шумақты – «Шахнаме», «Көроғлы», «Мың бір түн», «Тотының тоқсан тарауы» атты ұлы дастандар да осының айғағы. Сондай-ақ, ақынның ақ алмастай кесіп түсетін, «Жұрт ішінде жорта бір мақтайсың-ау», «Момын малын зұлымға алып беріп», «Сəлде ораған қожаға», «Бақсыға», «Қажыларға», «Жайнаққа», «Тілеубердіге», «Мақсұтқа», «Қасымға», «Төрт биге», «Кененбай ұрыға», тағы да басқа сын-сықақ өлеңдері, жыр толғаулары өз алдына бір төбе. Ұлы жазушымыз Мұхтар Əуезов: «Сүйінбай – айтыс өнерінің алтын діңгегі», деп бағалағанда, əлбетте, оның бізге жеткен қырғыз Қатағанмен, Арыстанбекпен, Тезек төремен, Қаңтарбаймен, Жантаймен, Бақтыбаймен, Күнбаламен, Уəзипамен, Тəтті қыз жəне Кескенкекілмен, Қарғамен айтысын негізге алған. Соның бəрінде саңлақ Сүйінбай шындықты ту ете сөйлеген, қай кезде болсын ақиқаттың жағында жүрген ақиық əрбір қарсыласын дəлелді сөзбен мүдіртіп, мысын басқан. Онымен бір жүздескен Бақтыбай Жолбарысұлының: «Өлеңнің ұлы дария мұхитысыз», дейтіні тіпті, тегін емес. Сол Сүйінбай бабамыздың туғанына 200 жыл толатын айтулы мерей салтанатына байланысты биыл жыл басынан бері ақынның туған елінде бірқатар мақсатты мəдени шаралар жүзеге асырылды. Атап айтқанда, Қазақстан Жазушылар одағының, ТҮРКСОЙ ұйымының, Алматы облысы əкімінің басшылығымен жəне Жамбыл ауданы əкімдігінің барынша атсалысуымен Алматы жəне Астана қалаларында келелі ғылыми-тəжірибелік конференциялар, Алматы қаласындағы студенттер арасында алқалы айтыс өткізілді. Маусым айында Түркияның Анкарамен қоса бес қаласында Сүйінбай жылына байланысты түрлі танымдық шаралар ұйымдастырылды. Өлеңдерін белгілі түріктанушы ақын, қайраткер азамат Мəлік Отарбаев аударып, жуырда кітабы Анкара қаласында түрік тілінде басылып шықты. Осынау елеулі еңбектің тұсаукесер рəсімі Жамбыл аудандық кітапханасында зор қуанышпен өткізілді. Білім жəне ғылым министрлігіне қарасты М.О.Əуезов атындағы Əдебиет жəне өнер институтының

директоры, ҰҒА корреспондентмүшесі, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Уəлихан Қалижанов бастаған ғалымдар Сүйінбайдың қос томдық академиялық толық шығармалар жинағын дайындады. Оның бірінші томына ақынның толғаулары, арнаулары, өлеңдері, айтыстары мен қағысулары, жырлары, əңгімелер мен жоқтаулар, ғылыми қосымшалар топтастырылса, екінші кітабына қазақтың белгілі əдебиеттанушы ғалымдары мен ақын-жазушылары – Ілияс Жансүгіров, Есмағамбет Ысмайылов, Мұхаметжан Қаратаев, Павел Кузнецов, Қажым Жұмалиев, Сапарғали Бегалин, Ханғали Сүйіншəлиев, Сұлтанғали Садырбаев, Хамит Ерғалиев, Рахманқұл Бердібаев, Мырзатай Жолдасбеков, Құлбек Ергөбеков, Жанғара Дəдебаев, Сəрсенбі Дəуітов, Темірхан Тебегенов, Серік Негимов, Бекен Ыбырайымов, Арықбай Ағыбаев, Рафат Əбдіғұлов, Бақтияр Сманов, тағы басқа авторлардың қалам қарымынан туған зерттеулер мен мақалалар, сүйінбайтанушығалым Мүбəрак Үмбетаевтың ғылыми монографиясы енді. Жуырда Алматы қаласындағы қазақтың Жамбыл атындағы мемлекеттік филармониясының алдына Сүйінбайдың ескерткіш мүсіні орнатылып, оңтүстік астанамыздағы Сүйінбай атындағы №143 мектеплицейінде «Өрен сөздің жүйрігі, жыр тұлпары – Сүйінбай» атты əдебитанымдық шығармашылық кездесу өтті. Сүйінбай жылына арналған биылғы барша ұйымдастыру, мəденикөпшілік шараларының тынысын ашу мақсатында Жамбыл ауданында арнайы «Сүйінбай» қоғамдық қоры құрылды. Өзінің туған ауылы Қарақыстақта мерейтойға байланысты қолға алынып жатқан тиісті шаралар ауқымы да сан алуан. Мұнда ұлы ақынның əдеби-ескерткіш мұражайы, кесенесі қайта жөндеуден өткізіліп, ауылдың орталық көшелері абаттандырылды. Мерейтой күні мүсіні көрнекі орнатылған саябақ салтанатты түрде ашылады. «Сүйінбайдай ақыны, Сарыбайдай батыры, Түктібайдай бақсысы, Шірікбайдай жақсысы бар, бұл екей не деген бақытты ел еді», деп тамсаныпты дейді қырғыздың Шəбден манабы бір сөзінің арасында. Алатаудың екі еліне тең мəлім Шəбден айтқандай, тек бір ата екейдің ғана емес, барша қазақтың бақыты үшін сөз саралаған Сүйінбайдың асыл мұрасы түгел түркі əлемі үшін де ортақ бақыт деп білеміз. Енді қазан айының 21-інен 24-іне дейінгі аралықта өтеді деп жоспарланған Талдықорған қаласындағы халықаралық ақындар айтысы мен бірнеше түркі мемлекеттерінің ғалымдары қатысатын Алматы қаласындағы халықаралық ғылыми конференция, Жамбыл ауданының бірнеше ауылында тойланатын Сүйінбай Аронұлының 200 жылдық мерейтой салтанаты шындық сөздің Шолпан жұлдызы саналатын ақынның абыройын күллі қазақ аспанында одан сайын биіктете түседі деген ойдамыз. «Тегінде Сүйінбайдың сөздері түрлі-түсті асыл тастар секілді: бір сөздің сəулесі екінші сөзге шағылысып, жарқ-жұрқ етеді», деген еді филология ғылымдарының докторы, профессор Сұлтанғали Садырбаев. Сол ағамыз айтпақшы, ақынның биылғы мерейіне байланысты атқарылған шаралар мен күні ертең тойланатын зор қуанышымыз бір-біріне сəулесін шашып, бөрілі байрақты бабамыздың даңқын жарқырата бермек. Алматы облысы.

Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында айтылған мəселелерге Ресейдегі қандастарымыз да қанықты. Халқымыздың «баласы көкпар шапса, əкесі үйде отырып тақымын қысады» деген тəмсілі тағдырдың айдауымен өзге елдің суын сулап, тіршілік кешіп жүрген Ресей жеріндегі қандастарымыздың басында бар. Олар атажұртқа алаңдап, Қазақстанда атқарылған жақсы істерді естіген сайын түлеген құстай қуанып, елдің тілеуін тілеп отырады. Оның үстіне қашаннан көрші қонған, тарихы да, халқының тағдыры да ұқсас Ресей мемлекеті мен Қазақстанды бір кеменің жолаушысы десе де болғандай. Қазіргі уақыт қай елге де жеңіл емес. Дүниежүзілік қаржы, экономикалық жəне саяси дағдарыс əлемді бір тарының қауызына сыйғызғандай, қысып келеді. «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауында Нұрсұлтан Əбішұлы тек бүгіннің ғана емес, болашақтың ісін, қиындықтан шығар жолды көрсетеді. Ресейлік қазақтардың кіші құрылтайы аясында Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауы тақырыбына арналған дөңгелек үстел мəжілісінде Дүниежүзі қазақтары қауымдастығы төрағасының бірінші орынбасары Талғат Мамашев бұл маңызды құжатта айтылған қадау-қадау мəселелер, бес институттық реформаны жүзеге асырудың 100 қадамы жөнінде жəне теңгенің еркін айналымға жіберілуіне орай елде жүзеге асып жатқан істер жөнінде айтып берді. – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың халықаралық мінберлерден сөйлеген сөзі, оның жыл сайын Қазақстан халқына жолдайтын Жолдаулары, жүзеге асып жатқан бастамалары тек ресейлік қандастарымыздың ғана емес, дүниеде тарыдай шашылып кеткен қазақтардың барлығының да назарын аударып отырады. Біз жыл сайын Ресеймен қатар, Еуропада, Орталық Азияда жəне басқа да елдерде тұратын қандастарымызбен кездескен сайын Елбасының сындарлы саясаты туралы айтып отырамыз, Жолдауларын, бағдарламаларын түсіндіреміз. Қауымдастық Жолдауды ресейлік қандастарымыз үшін қазақ жəне орыс тілдерінде əкелді, ал Қытайдағы қандастар үшін төте жазумен, Моңғолиядағы қазақтар үшін қазақ жəне моңғол тілдерінде, Түркиядағыларға қазақ жəне түрік тілдерінде, Өзбекстандағы бауырлар үшін қазақ жəне өзбек тілдерінде шығарамыз, – деді Талғат Асылұлы. Мұнан кейін Дүниежүзі қазақтары қауымдастығының Солтүстік Қазақстан филиалының жетекшісі Сағындық Салмұрзин «Болашаққа қазақстандық көпір» тақырыбында ой толғады. Ол, əсіресе, елімізде 2017 жылы өтетін ЭКСПО-2017

көрмесіне ерекше тоқталды. Елбасы айтқандай, көрмеге дайындық барысында болашақ энергиясын жəне жасыл экономиканы жасау үшін елімізді əлемдегі озық тəжірибелерді енгізу, іздеу жəне зерттеу орталығына айналдыру жұмыстары жүретіндігі туралы ақпараттан хабардар етті. Ресейлік қандастардың кіші құрылтайына арнайы келіп қатысқан Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне спорт министрлігі Тілдерді дамыту жəне қоғамдық саяси жұмыстар комитеті төрағасының орынбасары Ербол Нұрғалиев Елбасы Жолдауындағы бес институттық реформаны жүзеге асырудың 100 қадамын қандастарға егжей-тегжейлі түсіндіріп берді. Сонымен қатар, дөңгелек үстел мəжілісінде Елбасының «Мəңгілік Ел», «Ұлы Дала елі» идеясы, патриотизм, елдік туралы да кеңінен сөз болды. Пікір алмасуға ресейлік қандастарымыз да белсене қатысты. – 2014 жыл халықаралық дəрежеде ауыр жыл болды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Нұрлы Жол – болашаққа бастар жол» Жолдауы осы қиындықтарды алдын ала болжап білгендей, дəл уақытында сезінгендей əсер қалдырады. Онда айтылған мəселелер айтылып қала салатын сөз емес, барлығы да нақты жоспарға, тіпті цифрларымен берілген. Мысалы, жолдарды алайық. Елбасы Жолдауының Саратов облысына да қатысатын жері бар екенін мақтанышпен айтқым келеді. Гамбург-Шанхай тас жолының бір учаскесі Саратов облысы өңірінен өтеді. Нұрекең экономиканың қозғаушы күші шағын жəне орта бизнес екенін бұрыннан айтып келеді. Осы бизнеске Қазақстан мемлекеті тарапынан көрсетіліп отырған қамқорлыққа тек қызыға қараймыз. Ресейлік кəсіпкерлер жылдық 6 пайыз үстемемен беретін несиені тек түсінде ғана көреді, – деді Саратов облысында тұратын қандасымыз, тарих ғылымдарының кандидаты Геннадий Ташпеков. Осы дөңгелек үстел мəжілісінде Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы шығарған «Казахская диаспора и репатриация. 1991-2012» атты монографиялық еңбектің тұсаукесері болды. – Сырт елдерде тұратын қазақ диаспоралары біздің ұлтымыздың үштен бірін құрайтынын түсінуіміз керек. Біз сырттағы қазақтардың тарихын ғылыми, кəсіби түрде жазуымыз керек. Сондықтан, қандастарымыз тұратын жердегі тарихшыларды ұлтына қарамай осы іске тартқан орынды болар еді, – деді Қауымдастықтың талдау орталығының директоры, тарих ғылымдарының кандидаты Күлғазира Балтабаева. Ол, сонымен қатар, кітаптың алдағы уақытта қазақ тіліне аударылатынынан да хабардар етті. Кіші құрылтай аясында өткен тағы бір дөңгелек үстел мəжілісінің тақырыбы «Ресейдегі қазақ этномəдени қозғалысы: тəжірибе, міндеттер, сабақтар» деп аталды.

Онда Ресейдегі қазақ этномəдени қозғалысы жетекшілері мен белсенділерінің тəжірибе алмасуы, диаспораның бірігуін, нығайту, атажұртпен байланысын дамыту жəне ресейлік қандастарға қазақ тілін оқыту мен оның шешімін табу жолдары секілді тақырыптар төңірегінде сөз болды. Ресей қазақтарының федералдық ұлттық-мəдени автономиясының президенті Тоқтарбай Дүсенбаев Ресейдің əр шалғайындағы қандастар жүргізіп отырған жұмыстарға, олардың өзекті мəселелеріне тоқталды. Жалпы, кіші құрылтай жұмысына, оның ішінде осы дөңгелек үстел мəжілістеріне Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы консулы Асхат Сыздықов қатысты, ол Ресейдің 20 өңірінен келген қандастарымыздың талап-тілектерін тыңдап, оларға жауап берді. Шекаралас Батыс Қазақстан облысынан келген делегация мүшелерінің Самара облысымен жұмыс тəжірибесі тыңдалды. Ресей қазақтарының кіші құрылтайы аясында Еділ бойындағы қандастарымыз өздерінің тілін, дəстүрін ұмытпауға, дамытуға ұйытқы болып отырған «Ақ жол» аймақтық ұлттық-мəдени автономиясына 10 жыл толуын мерекеледі. Облыстық филармонияға Самара облысының аудандары мен қалаларынан жиналған қандастарымыз, сол аудандардың, облыстың басшылары тапжылмай алты сағат отырып, мерекелік шараны жəне фото, қолөнер көрмелерін қызықтады. Самаралық қандастарды Дүниежүзі қазақтарының қауымдастығы төрағасының бірінші орынбасары Талғат Мамашев, Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы консулы Асхат Сыздықов құттықтады. Əр аудандардағы қазақтардың қоғамдық ұлттық-мəдени ұйымдары мүшелері құрған би ансамбльдерінің өнері тамашаланды, Қазақстаннан барған өнер жұлдыздары, əншілер Ерлан Рысқали, Меруерт Түсіпбаева, Тілеубек Қожанұлы, «Қыздарай» тобының мүшелері Бақыт Райбаева мен Айнұр Алшынбаева əннен шашу шашты. «Ақ жол» ұлттық-мəдени автономиясы он жылдың ішінде Тоқтарбай Дүсенбаевтың басқаруымен қазақтың ұлттық дəстүрін, тілін, мəдениетін дамытуда, Самара жеріндегі ұлттар достығын нығайтуда, ата жұрт –Қазақстанмен жан-жақты байланысты нығайтуда қыруар жұмыс атқарды. Самарада 2009 жылдан бастап, қазақ тілін үйренушілердің жексенбілік мектебі жұмыс істейді. Жыл сайын «Наурыз» мерекесі өтеді, оған облыстағы қазақтар тұратын 13 муниципалды ауданнан «Ақ жол» филиалдарының мүшелері келіп қатысады. Самара облысын жайлаған 16 мыңнан аса қазаққа газет шығарылады. Мерекеге жиналғандарға самаралық қазақтардың «Ақ жол» ұлттық-мəдени автономиясының құрылуы мен қалыптасуы туралы деректі фильм көрсетілді. ҚОСТАНАЙ – САМАРА – ҚОСТАНАЙ.

Байланыс аясы кеѕейеді

Атыраулыќтар оѕтїстікќазаќстандыќтарєа шаєын автобус сыйлады Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Достық көңіл үшін жердің шалғайлығы кедергі жасай алмайды. Бұдан үш ай бұрын Оңтүстік Қазақстанда Атырау облысының күндері өткен еді. Сол кезде атыраулық өнер шеберлері оңтүстікқазақстандықтарға əн мен жырдан шашу шашқан болатын. Енді жақында Оңтүстік Қазақстан облысының Атырауда мəдениет күндері өтті. Қос облыстың атаулары басқаша аталғаны, бірі оңтүстікте, екіншісі батыста орналасқаны болмаса, Оңтүстік Қазақстан мен Атырауды байланыстыратын ұқсастықтар жетерлік. Атырау мен Шымкентті шекара қоспағанымен, адамдары байланыстырып жатыр. Биыл Қазақ хандығының 550 жылдығы кеңінен тойлануда. Егер оңтүстік пен батыс байланыспағанда, хандықтың бір астанасы төстіктің төріндегі рухани астана – Түркістан, екінші астанасы киелі Сарайшық болмас еді. Еліміздің

мемлекеттік Əнұранының сөзін Жұмекен Нəжімеденов, əнін Шəмші Қалдаяқов жазбас еді. «Ақ алтын» терген оңтүстік пен «қара алтын» өндірген мұнайлы Атыраудың арасында географиялық ұқсастық та бар екен. Қазақтың сары даласының ұлы өзені – Сырдарияны оңтүстік еміп отырса, аялы Ақ Жайықтан батыс өңірі нəр алуда, деді оңтүстікқазақстандықтар өнер шеберлерінің гала-концертінде Атырау облысы əкімінің орынбасары Шыңғыс Мұқан. Ол Оңтүстік Қазақстан облысының делегациясына шағын автобусты сыйға тартты. Оңтүстік Қазақстан облысы əкімінің орынбасары Ерлан Айтаханов аймақаралық байланыстың тəжірибе алмасу үшін қажеттігіне көңіл аударды. Ол Оңтүстік өңірде жарыққа шыққан «Ұлы Дала өсиеті» кітабының 50 данасын, «Өркендеген, көркемденген Оңтүстік» кітабы мен «Қазыналы Оңтүстік» көптомдығын, Түркістандағы Қ.Ясауи кесенесі салынған гобелен мен Арыстан баб кесенесі

бейнеленген кілемді атыраулықтарға тарту етті. Атыраулықтарға «Сүгір» атындағы қазақ ұлт-аспаптар оркестрінің, «Тұмар» фольклорлық ансамблі мен қобызшылар ансамблінің, Ш.Қалдаяқов атындағы Оңтүстік Қазақстан облыстық филармония ұжымының, «Семсер» тобы мен «Қазына» би тобының, əншілер мен əртүрлі аспаптарда ойнайтын шеберлердің өнері ұсынылды. Оңтүстік Қазақстан облыстық əзіл-сықақ жəне сатира театры ұсынған Ж.Аймауытовтың «Сылаң қыз» қойылымы да мұнайлы өңір тұрғындарының ыстық ықыласын тудырды. Айтқандай, оңтүстікқазақстандық өнер шеберлері Махамбет жəне Исатай аудандарында өнер көрсетті. Сонымен бірге, оңтүстік Қазақстандағы мұражайлар жəдігерлері мен қолөнер шеберлері мен суретшілерінің туындылары «Шырайлы оңтүстік шежіресі» атты кеңейтілген көрме-экспозицияға қойылды. АТЫРАУ.


 Есімі елдің есінде

Ґмірде ґзіндік із ќалдырєан Амал не?! Бұл сөздерді өткен шақпен айтқалы отырмыз. Соған мəжбүрміз! Мынау жарық дүние туралы, өңін бермес қызыл-жасыл бояулы өмір жайында шүйіркелесе сырласып, анау бақтың ішінде бірге жүргеніміз кеше ғана еді. Енді, міне, өзегімізді өртке шалдыра естелік айтып отырмыз... Қазақтың асыл сөздерінің бірі: «Туған жер – тұғырың, туған ел – алтын бесік», деп айтылады. Иə, туған жері Төкеңнің – Төлепберген Əбенұлы Тобағабылдың тұғыры, алтын бесігі болды. Дүниеге шыр етіп келген сəттен бастап, алтын бесік болып тербетті, еркелетті, тұңғыш табан тіреген тұғыры болды, ержеткізді. Туған жерінде топшысын бекіткен барлық перзенттер тəрізді қолына алғаш қалам ұстағаннан бастап темірқанат жырларын атамекеніне арнауы соның белгісі болатын. Кемелбек ШАМАТАЙ,

КСРО Телевизиясы мен радиосының үздігі, Қазақстан Журналистер одағы сыйлығының лауреаты.

Солардың бірі «Тереңөзегім» деп аталған жыр жолдары. Бір қызығы, туған жеріне деген осы бір жүрек лүпілін өзінің туған інісі Кеңесбай Əбенов жерге түсірмей қағып алды. Қағып алды да əсем сазбен өріп, əн етіп əуелетіп əкетті. Сөйтіп, ағалы-інілі екеуінің атамекенге деген перзенттік махаббатына толы сыршыл сезімі Тереңөзек жастарының сүйікті əніне айналды: Оңаша шығып бірауық, Тасытып шабыт өзенін, Өзіңе ғана жыр жазып Беремін, Тереңөзегім, – деп асқақтай көтерілген перзенттік жүрек лүпілі Сырдың бойын шарлап кетті. Туған топырағы құнарлы, сусындаған бұлағы мөлдір болған Төлепбергеннің енді соған сəйкес айтары бар айдарлы азамат болып өспеске қақысы жоқ еді. Төкең сол биіктен көріне білді. Əуел баста əдебиет табалдырығын «Баспалдақ» атты тырнақалды дүниесі 1955 жылы Қызылорда облыстық «Ленин жолы» газетінде жарық көріп, содан бергі уақыт ішінде «Тағдыр», «Жазира», «Тағы бір күз», «Түсінсең еді мені», «Жүрегім соғып тұрғанда» секілді кітаптары жарық көріпті. Олардың əрқайсысы – бір-бір əлем, бір-бір шежіре. Қазіргі сəт оларға жеке-жеке тоқталып жатуға уақыт шіркін мүмкіндік бере бермейді. Біз сондықтан оның шығармашылық, адами болмысына қысқаша ғана шолу жасап өтпекпіз. Төлепберген Тобағабыл Қазақ мемлекеттік университетін бітірген бойда еңбек жолын «Қазақстан пионері» газетінде бастап, кейінірек бөлім меңгерушісі болды. Бірер жылдан соң Қазақ радиосына қызметке ауысып, онда отыз жылдан астам уақыт еңбек етті. Оның іскер ұйымдастырушы, білікті басшы ретінде қалыптасқан кезі, елі үшін сіңірген еңбегі осы кезде байқалды. Қазақ радиосының редакторы, Қазақ КСР Телевизия жəне радиохабар жөніндегі мемлекеттік комитетінде бас редактор, «Қазақтелефильм» студиясының сценарий жөніндегі алқа мүшесі, Қазақ радиосында бас редактор, халықаралық

«Тұран» радиосының бас редакторы, Қазақ КСР Министрлер Кабинеті жанындағы Тіл комитетінде бөлім бастығы болды. Мұнда ол тағдырдың түрлі толқындарының əсерімен шетел асып кетуге мəжбүр болған қазақ бауырларды атамекеннің тыныс-тіршілігімен жан-жақты таныстырып отырса, Қазақ радиосы Əдеби-драмалық хабарлар бас редакциясын басқарған жылдарында «Қаламгер» əдеби студиясы мен эфирдегі «Қазақстан» радиотеатрынан берілген шығармалар легі арқылы рухани байлығымызды арттыра түсті. Бұл жылдар көлемінде Төлепберген Тобағабылдың басшылығымен əдебиет, өнер, театр, қоғам, ғылым қайраткерлері тəрізді халқымыздың көптеген біртуар тұлғаларының дауыстары Қазақ радиосының алтын қорына қабылданып сақталды. Олардан өзге көпшілік ықыласына бөленген деректі телефильмдердің авторы болды. Төлепберген Тобағабыл туған елі мен халқының мүддесі тұрғысынан келгенде, өзіне де, өзгеге де биік талаптар тұрғысынан қарады. Онысы елеусіз қалған жоқ, əрине! Ондай қайтпас, қайсар қайраты, мақсатын орындау жолындағы бірбеткейлігі ең алдымен қаламдас əріптестері мен достары тарапынан жоғары бағаланды. Солардың қатарында, нелер тамаша жыр маржандарын тудырған, Қазақстанның халық жазушысы Əбділда Тəжібаевтың лебізі жүрек тебірентпей қоймайды. «Оны көргеніме де отыз жылдай болып қалыпты. Биік бойлы, маңдайы кере қарыс жігіт ұяла, имене кірді біздің үйімізге, – дейді абыз ақын Төкеңнің алпысқа толған мерейтойына орай айтқан жүрекжарды сөзінде. – Сырдың суын ол да ішіпті, мен де ішіппін. Мен баяғыда ішсем, бұл менен отыз жылдай кейін ішкен екен. Сыр əңгіменің арқауы болды да өзара өлкеміздің ақындары əңгіме болды. Асқар ағаның ақындығын мақтастық. Нартайдың нарлығын, Тұрмағамбеттің «Шаһнамасын» шамдай биікке көтердік. Ол жай радиожурналисінен гөрі білікті, білгір жазушыға, алғыр ақынға ұқсап кетті. Зерделі жасқа, зерек көңілге сүйіндім. Алғашқы кездесуіміз соңғы кездесулерге жол ашты. Ақырындап Төлепбергеннің əңгімелерін, повестерін, пьесаларын оқи бастадым. Дарын дархандығын сезіндім. Біртебірте терезесі тең адамдай тебірене сөйлейтін болдық».

Мемлекеттік ќызмет кґрсетудіѕ сапасы талќыланды Алматы қаласы əкімдігінің мəжіліс залында Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы ісқимыл агенттігінің Алматы қаласы бойынша департаменті жанындағы Қоғамдық кеңестің мəжілісі өтті. Бұл басқосуда үстіміздегі жылдың сегіз айының қорытындысы бойынша мемлекеттік органдармен мемлекеттік қызмет арқылы көрсетілген ішкі бақылау қызметінің нəтижесі қаралды. Сондай-ақ, мемлекеттік органдардың жауапты тұлғалары мен басшыларының сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметі жөніндегі жасалған шаралар туралы баяндамалары тыңдалды. Шарафаддин ƏМІРОВ, «Егемен Қазақстан».

Қазіргі таңда Алматы қаласында 80-ге жуық мемлекеттік органдар халыққа 148 қызмет түрін көрсетеді. Бұл қызметтер мемлекеттік қызмет тізілімінде бар. Үстіміздегі жылдың сегіз ай ында əкімдік тарапынан көрсетілген мемлекеттік қызметтердің жалпы саны 7 155 020 құраса, оның ішінде 6 430 096 қызмет мемлекеттік органдар арқылы қағаз жүзінде, 155 558 қызмет халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы, 31 975 қызмет электронды түрде көрсетілген. Жергілікті атқарушы органдарда сұранысқа ие денсаулық сақтау саласы, халықты əлеуметтік қорғау, білім беру мен жылжымайтын мүлік нысандарындағы қызметтер болып табылады. Аумақтық бөлімшелердің арасында Мемлекеттік кіріс, Ішкі істер жəне Əділет департаменттерінің қызметтері көрсетіледі. Мемлекеттік қызмет стандарттарымен регламенттерін бекіту мониторингіне сəйкес есептік кезеңде салалық министрліктерден 156 мемлекеттік қызмет түрлері бекітіліп, 146 мемлекеттік қызмет көрсетілді. Осы стандарттардың негізінде Алматы қаласының

9

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

əкім дігі 50 мемлекеттік қызмет регламентін бекітті. Мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын бақылау бойынша қызметтерді қамтамасыз ету, халыққа қызмет көрсету ор талықтарының жұмыстарымен тікелей байланысты. Заңдылықты күшейту мақсатында жер қатынастары жəне «Алматы қаласында жер қатынастары саласын да көрсетілетін мемлекеттік қызмет тердің регламенттерін бекіту туралы» Алматы қаласы əкімді гінің 2014 жылғы 22 ма мырдағы №2/385 қаулысы əзірленіп, қабылданды. Алматы қаласы жəне оның шетінде тұратын тұрғындардан өткен жылы 286 сұрақ түссе, биылғы жылдың өткен алты айында 220 сұрақ келіп түскен, бұл сұрақтардың жартысынан астамы қалаға қосылған аумақтар жөнінде. Өткен сегіз айда Сəулет жəне қала құрылысы басқармасы тарапынан 55 572 мемлекеттік қызмет көрсетілген. Мемлекеттік қызмет көрсетудің сапасын көтерумен сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мəселелері бойынша үкіметтік емес ұйымдармен бірлесе отырып, 24 келісімге қол қойылды. Бүгінгі күні аталған мəселе бойынша жұмыстар жүйелі түрде жүргізіліп жатыр. АЛМАТЫ.

Төлепберген Тобағабылдың талантына, рухани биіктігіне, алмас қылыштай кесіп түсетін өткірлігіне өзге замандастары мен əріптестері де талай рет тəнті болған. Қазақ жырының жампозы, шығармашылық үндестігі шынайы сыйластыққа, достыққа ұласқан Қазақстанның халық жазушысы Тұманбай Молдағалиевтің жүрек лүпіліне назар салыңызшы: «Шындықпен шытымырды жарып өткен, Жан-жағын шұғыладай жарық еткен. Қуаныш əкеледі көңіліме, Осындай бір досымның бары көптен. Күреске жүрек байғұс жарар қанша, Жұлқысты жан берісіп, жан алғанша. Жалғандықпен күресті ол жалғыз өзі, Қою шаш қара бұйра ағарғанша», – деп ағынан жарылады. Төлепберген еңбегі қоғам мен Жазушылар одағы тарапынан да лайықты бағасын алды деп толық сеніммен айта аламыз. Ол КСРО Телевизиясы мен радиосының үздігі, «Еңбектегі ерлігі үшін» медалімен, үш мəрте Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Құрмет грамотасымен марапатталды.Қазақ КСР-інің еңбегі сіңірген мəдениет қайраткері. Туған жері мен елінің еңсесі биік болуын өмірлік мұраты еткен, соның жолында тамшылатып тер төккен, шежірелі сырларын оқырмандары мен тыңдаушыларына ұсынған Төлепберген Тобағабыл өзінің кіндік қаны тамған Тереңөзегінен басталған махаббатының ауқымын, ер жете, есейе келе кеңейте түсіп, бүкіл қазақ жерінің, егемендік алып мəртебесі асқан еліміздің деңгейіне дейін көтере білді. Соның бірі – əнін Ескендір Хасанғалиев шығарған «Жасай бер, қазақ!» деп аталады: Əлемге айдай асырған даңқын, Ұл-қызы əсем, жүздері жарқын. Еңсесі биік, елдігі ғажап, Жасыма, жайна, жасай бер, Қазақ! Осынау асқақ, жігерлі, көңілге мақтаныш толтыратын ғажап əннің өлеңін Төлепберген Тобағабыл жазған. «Жаса, Қазақстаным!» деп аталатын тағы бір тамаша əн одан əрі асқақтата, тыңдаған жанның мəртебесін биіктете, көңілге ел мен жер үшін қуаныш пен мақтанышты еселеп арттыра түседі. Кеудеңіз күмбірге толып сонау қиырларға көз саласыз, болашақтарға сеніммен қадам басасыз. Ол əн көмейіне бұлбұл қондырған қазақ əншісі, əлемдік операның жарық жұлдызы, Еңбек Ері Ермек Серкебаевтың орындауы кезінде қандай асқақ естілді десеңізші! Алатау мынау ақиық асқар, Атырау анау айдыны аспан. Арқаңыз əне, астықтың селі, Алтайың ару – алтынның кені. Сұраңдар күннен, сұраңдар айдан, Осындай жерді таба алар қайдан. Құстардан сұра, сұраңдар жерден, Байлықты мұнша жоқ шығар көрген. Рухы биік, жігері асқақ. Бүкіл Қазақ елі, Қазақстан Республикасы аталатын еңселі ел сəн-салтанатты байлығымен, биік мəртебесімен болашаққа батыл қадам жасап барады. Солардың дулы да думанды ортасында Төлепберген Тобағабыл да батыл адымдап бара жатқандай. Ендеше, оның рухы қазағымен, Қазақстанымен бірге жасайды, алыс болашақтарға бірге барады. АЛМАТЫ.

 Спорт

Ќазаќстан сырт алаѕда Латвияны жеѕіп, Тїркияєа жолдама алып берді Бұрнағы күні футболдан 2016 жылғы Еуропа чемпионатына іріктеу турнирі шеңберінде Қазақстан Ригада Латвиямен кездесті. Тартысты ойын нəтижесінде ұлттық құрамамыз 1:0 есебімен жеңіске жетті. Еламан ҚОҢЫР,

«Егемен Қазақстан».

Матч алаң иелерінің шабуылымен басталды. 12-минутта Латвия сапынан Артур Зюзин ойындағы алғашқы соққыны жасады. Алайда, доп қақпадан қиыс кетті. Артынша Самат Смақов бастаған біздің жігіттер қарымта шабуыл ұйымдастырып, Гафуржан Сүйімбаев қарсыластар қақпасын нысанаға алып көрді. Бұл жолы латыштардың қақпашысы шеберлігімен көзге түсті. Алма-кезек шауылмен өрбіген бірінші таймда есеп ашылған жоқ. Екінші таймның алғашқы минуттарында тағы да Латвия ойыншылары белсенді қимылдады. Алайда, уақыт өте Юрий Красножанның шəкірттері ширақтық танытып, қарқындарын күшейтті. Командамыздың кезекті шабуылдарының бірінде Исламбек Қуат үш қорғаушының ортасынан сытылып шығып, есеп ашты. Бұл кездесудің 65-минуты еді. Қалған уақытта таблодағы нəтиже өзгермей, Қазақстан осы іріктеу турниріндегі алғашқы жеңісіне қол жеткізді. Осымен келесі жылы Францияда өтетін құрлықтық доп додасына іріктеу сайысы мəресіне жетті. «А» тобында сынға түскен Қазақстан 5 ұпаймен турнирді 5-орында аяқтады. Біздің топта бірінші жəне екінші орын алған Чехия мен Исландия Еуропа чемпионатына тікелей жолдама алды. Сондай-ақ, үздік үштіктен көрінген Түркия құрамасы да Францияға баратын болды. Ол

барлық топтағы үшінші орын алған командалар арасында үздік нəтиже көрсеткені үшін осындай жетістікке жетіп отыр. УЕФА бекіткен ереже бойынша мұндай команданы анықтау кезінде өз тобында соңғы орын алған құрамамен өткізген екі ойынның ұпайы есепке алынбайды. Осы ретте түріктердің жеңісіне Латвия – Қазақстан матчының нəтижесі тікелей əсер еткенін атап өткен жөн. Себебі, біздің команда латыштарды жеңу арқылы топта бесінші сатыға көтеріліп, соңғы орынға Латвия жайғасты. Соған орай Түркия тек екі ұпай жоғалтты. Өйткені, түрік ағайындарымыз екі ретте де Латвиямен тең ойнаған болатын. Ал егер соңғы орынды Қазақстан алған жағдайда Анадолы елі алты ұпайдан айырылатын еді. Сонымен, бүгінде Еуропа чемпионатына тікелей жолдама алған 19 құрама белгілі болды. Олар: Чехия, Исландия, Бельгия, Уэльс, Испания, Словакия, Германия, Польша, Англия, Швейцария, Солтүстік Ирландия, Румыния, Австрия, Ресей, Италия, Хорватия, Португалия, Албания жəне Түркия. Сондай-ақ, жарысты ұйымдастырушы ел ретінде Франция құрамасы финалдық кезеңге іріктеусіз өтеді. Ал қалған төрт құрама іріктеу сайысының плей-офф бəсекесі арқылы анықталады. Бұл сында топта үшінші орын алған өзге сегіз құрама – Босния жəне Герцеговина, Украина, Ирландия, Словения, Венгрия, Швеция, Норвегия жəне Дания бақ сынайды.

Бос мемлекеттік әкімшілік лауазымдарға орналасуға конкурс туралы хабарландыру Барлық конкурсқа қатысушыларға қойылатын жалпы біліктілік талаптары: B-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. C-1 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бес жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда бір жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда алты жылдан кем емес, оның ішінде ұйымдардың басшылары жəне олардың орынбасарлары лауазымдарында жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары оқу орнынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша мемлекеттік тапсырыс негізінде Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда үш жылдан кем емес, оның ішінде мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; ғылыми дəрежесі болған жағдайда осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес. C-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі үш жылдан кем емес; жоғары білім бағдарламалары бойынша шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтаған жағдайда мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; мемлекеттік органдарда басшылық немесе өзге лауазымдарда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағыттарына сəйкес салаларда жұмыс өтілі төрт жылдан кем емес, оның ішінде басшылық лауазымдарда екі жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. C-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі екі жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда жұмыс өтілі үш жылдан кем емес; жоғары немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. С-5 санаты үшін: жоғары білім; жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. C-О-4 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары оқу орындарынан кейінгі оқу бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы; сот орындаушысына жұмыс тəжірибесі талаптары қолданылмайды. C-O-5 санаты үшін: жоғары білім; жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. C-O-6 санаты үшін: жоғары немесе ортадан кейінгі білім; жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. C-R-3 санаты үшін: жоғары білім; мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес; осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда жұмыс өтілі екі жылдан кем емес; жоғары немесе жоғары оқу орындарынан кейінгі білім бағдарламалары бойынша Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы білім беру ұйымдарында мемлекеттік тапсырыс негізінде немесе шетелдің жоғары оқу орындарында Шетелде кадрлар даярлау жөніндегі республикалық комиссия бекітетін басым мамандықтар бойынша оқуды аяқтауы; ғылыми дəрежесінің болуы. C-R-4 санаты үшін: жоғары білім; жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. C-R-5 санаты үшін: жоғары немесе ортадан кейінгі білім; жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. «Мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігі төрағасы бірінші орынбасарының 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген (Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінде 2008 жылы 10 қаңтарда № 5084 тіркелген).

Санат В-3 С-1 C-3 C-4 С-5 С-О-4

Мемлекеттік əкімшілік қызметшілердің лауазымдық жалақысы Еңбек сіңірген Еңбек сіңірген жылдарына байлажылдарына байлаСанат нысты нысты min max min max 153110 206283 C-O-5 64063 86485 175533 237033 C-O-6 57656 78157 118516 160157 C-R-3 74313 99938 106344 143501 C-R-4 56375 76235 80078 108266 C-R-5 49969 67906 84563 114032

I. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті Астана қалалық сотының кеңсесі, 010000, Астана қаласы, Сауран көшесі, 32, анықтама үшін телефоны: 8 (7172) 55-22-73, 55-22-74, e-mail: 717-0202@sud.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Аудандық жəне оған теңестірілген соттардың кеңселері бойынша: 1. Кеңсенің бас маманы, Есіл ауданының №2 аудандық сотына – С-R-4 санаты, 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болған мерзіміне – 26.07.2016 ж. дейін). Функционалды міндеттері: кіріс жəне шығыс хат хабарларды тіркеу, кіріс хат-хабарларды тіркеу журналын жүргізу жəне судьяларға, мамандарға істерді уақтылы тапсыру; нарядтарды, арыздарды тіркеу журналын жүргізу; хаттарды, хабарламаларды жолдау; статистикалық есептерді, қаралған істер бойынша талдау жүргізу; автоматты түрде істерді бөлу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда құқық саласындағы ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 2. Кеңсенің бас маманы-сот мəжілісінің хатшысы, С-R-4 санаты, 4 бірлік: Алматы аудандық сотына – 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болған мерзіміне – 02.01.2018 ж.дейін); мамандандырылған ауданаралық əкімшілік сотына – 2 бірлік (оның ішінде 1 бірлік, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болған мерзіміне – 25.12.2017 ж. дейін, 1 бірлік, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болған мерзіміне – 17.07.2018 ж. дейін); мамандандырылған ауданаралық экономикалық сотына – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қарауға тағайындалған істер бойынша жұмыстар атқару; сотқа шақыру; құжаттарды жазып дайындау; қосымша іске қатысты түскен құжаттардың есебін жүргізу; сот мəжілісінің хаттамасын дайындау; шағымдарды қабылдау; іске қатысқан тараптардың өтініші бойынша құжаттармен таныстыру; тігілген істердің тізімдемесін толтыру; ілеспе хаттарды дайындау; үкім жəне шешім көшірмелерін іске қатысқан тараптарға жолдау; атқару парағын жазу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда құқық саласындағы ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 3. Кеңсенің жетекші маманы, С-R-5 санаты, 2 бірлік: Сарыарқа аудандық сотына - 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыста болған мерзіміне 18.04.2018

ж. дейін); қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық əскери сотына – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: кіріс хат-хабарды, соның ішінде қылмыстық, азаматтық істерді жəне əкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қабылдау мен тіркеуді, оны өңдеуді, істерді, арыздарды, шағымдарды қабылдаған кезде істердегі, талап-арыз материалдарындағы, шағымдардағы құжаттардың толықтығын, қоса берілген құжаттардың тізімдемеге сəйкестігін тексеруді жəне оларды сақтауды жүзеге асыру; «кіріс» жəне «шығыс» белгілері бар соттың мөртаңбасының сақталуын жəне тиісті түрде пайдаланылуын қамтамасыз ету; кіріс хат-хабарларды орындаудың бақылау мерзімдерін белгілеуді қамтамасыз ету; кіріс хат-хабарлардың судьялар мен сот қызметкерлеріне уақытында жеткізілуін қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары немесе осы саладағы ортадан кейінгі білім. 4. Аға сот приставы, С-R-4 санаты, 4 бірлік: Алматы ауданының №2 аудандық сотына – 1 бірлік; Ақмола гарнизоны əскери сотына – 1 бірлік; Есіл ауданының №2 аудандық сотына – 1 бірлік; мамандандырылған ауданаралық əкімшілік сотына – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сот отырыстарын өткізуге арналған залдардың дайын болуын бақылау; ережеге сəйкес сот ғимаратына кіру режімін жеке өзі ұйымдастырады жəне қадағалау; сот ғимаратында жəне сот отырысы залында азаматтардың белгіленген тəртіпті сақтауын бақылау; сотқа келуден жалтарған адамдарды алып келуді жүзеге асыру; қамауда отырған адамдарды күзету жəне олардың қауіпсіздігі мəселелері бойынша айдауыл қызметі қызметкерлерімен өзара əрекет жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласындағы жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда құқық саласындағы ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Жас мөлшері 21 жастан төмен емес. 5. Сот приставы, С-R-5 санаты, 6 бірлік: Алматы аудандық сотына – 1 бірлік; Алматы ауданының №2 аудандық сотына - 1 бірлік; Сарыарқа ауданының №2 аудандық сотына - 1 бірлік; Есіл аудандық сотына - 1 бірлік; мамандандырылған ауданаралық əкімшілік сотына – 1 бірлік; қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық əскери сотына – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: заң талаптарымен бекітілген сот қызметіне қатысты тəртіптің сақталуын қамтамасыз ету; бекітілген заң талаптарына сай жауапкершілікке тарту үшін хаттамалар толтыру; судьялар мен басқа да тұлғаларды күзетудің іс-шараларын жүзеге асыру, сот ғимаратының, кеңесу бөлмесін жəне де басқа да бөлмелердің сақтығын қамтамасыз ету; атқарушылық өндіріс заңнамасына сəйкес атқару іс-əрекеттеріне қатысу; судьялардың тапсырмасына сай, айғақтық заттардың тиісті орынға апарылуы мен сақтығын қамтамасыз ету; сот мəжілісін жүргізуге қатысты судья тарапынан берілген тапсырмалар мен өкімдерді орындауға, сотқа келуден жалтарып, бас тартқан азаматтарды сот мəжілісіне қатыстыру үшін əрекет жасау; сот актілерінің орындалуына, оның ішінде атқару өндірістері мен сот бұйрықтары бойынша орындауға атсалысу; сот төрағасының, кеңсе басшысының, судьялардың, кеңсе меңгерушісінің тапсырмаларын орындау; «техникалық барлауға қарсы іс-қимыл жəне ақпаратты техникалық қорғау» жəне «құпия іс жүргізу» бағыттары бойынша қызметті ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе техника ғылымдары жəне технология (ақпараттық жүйелер) саласындағы жоғары немесе осы салалардағы ортадан кейінгі білім. Жас мөлшері 21 жастан төмен емес. II. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне спорт министрлігінің Тілдерді дамыту жəне қоғамдық-саяси жұмыс комитеті, 010000, Астана қаласы, Сол жағалау, Орынбор көшесі, 8-үй, Министрліктер үйі, 15-кіреберіс, 2-қабат, «А» блогы, 246-бөлме, телефон: (7172)74-04-97, электронды мекенжайы: s.assylkhanova@mks.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Экономика жəне қаржы басқармасының басшысы, С-3 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: басқарма қызметшілерінің міндеттері мен өкілеттіктерін белгілеу; комитет қызметін жоспарлауға қатысу; басқарманың жоспарларын əзірлеу жəне жоспарланған іс-шаралардың орындалуын бақылауды қамтамасыз ету; басқарма қызметін ұйымдастыру жəне жалпы басшылық ету; басқарма ережесін, қызметшілердің лауазымдық нұсқаулықтарын жəне мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына қойылатын біліктілік талаптарын əзірлеу; комитеттің мəселелеріне қатысты министрліктің стратегиялық жəне операциялық жоспарларын əзірлеуге қатысу; материалдық, еңбек жəне қаржы ресурстарын мақсатты, тиімді пайдалануын бақылау; қолданыстағы бюджет заңнамаларына сəйкес қаржылық қызметтерін ұйымдастыру жəне бақылау; бюджеттің орындалуы жөніндегі комитеттің тоқсандық, жылдық есебін жасау; комитеттің қаржыландыру жоспарларының орындалуын бақылау жəне талдау; басқарма құзыретіне кіретін кіріс жəне шығыс құжаттардың мерзімінде орындалуына бақылау жасау; жетекшілік ететін бағыт бойынша комитет қызметінің тиiмдiлiгін бағалау жұмыстарын жүргізу; басқарма қызметшілерінің қызмет тиімділігін бағалауды жүргізу; жетекшілік ететін мəселелері бойынша өтініштер мен хаттарға жауаптар əзірлеу; комитеттің тапсырысы бойынша іске асырылатын жобалардың орындалу мерзімін бақылау; құзыреті шегінде өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: мамандықтары бойынша жоғары білімі: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, қаржы, есеп жəне аудит, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, əлемдік экономика). Тіл саясаты, қаржылықэкономикалық қызмет, мемлекеттік сатып алу, еңбек заңнамасының салаларындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін білу жəне осы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер; мемлекеттік тілді білу; 1С бухгалтерия бағдарламалық жасақтамасымен, компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей білуі. 2. Нормативтік-лингвистикалық жұмыстар басқармасының бас сарапшысы, С-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы Заңын, Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру; «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы Заңы талаптарының орындалуы жəне Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыру жөнінде орталық жəне жергілікті атқарушы органдармен өзара ықпалдасу жəне оларға кеңестік қызмет көрсету; тіл саясаты мəселелері туралы заңнамалық жəне нормативтік-құқықтық актілерді жетілдіру жөнінде ұсыныстар беру; басқарманың жұмыс жоспарларын əзірлеуге қатысу; тіл мəдениетін жетілдіру мəселелері бойынша ұсыныстар əзірлеу; «Тіл жəне қоғам» журналының шығуын ұйымдастыру; қазақ əліпбиін латын қарпіне көшіруге дайындық жұмыстарын ұйымдастыру, латын əліпбиі мəселесі бойынша шараларды іске асыруды қамтамасыз ету; латын əліпбиіне көшу бойынша халықаралық тəжірибені зерделеу; латын қарпіне қатысты нормативтік-құқықтық актілерді, бағдарлама, тұжырымдама жобаларын əзірлеу, ұсыныстар беру; латын бойынша тиісті комиссия жəне жұмысшы топтардың отырыстарын ұйымдастыру; латын əліпбиіне қатысты БАҚ-тағы мақалаларға талдау жасау; Тілдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттік бағдарламасын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары бойынша жұмыстарды жүргізу, іс-шаралар ұйымдастыру; «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының сақталуы бойынша тексеру жұмыстарына қатысу; құзыреті шегінде өтініштерге, депутаттық сауалдарға жəне басқа да құжаттарға жауаптар əзірлеу; жетекшілік ететін мəселелер бойынша комитеттің тапсырысымен республикалық бюджет есебінен іске асырылатын жобалардың орындалу барысын бақылау; құзыреті шегінде өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: мамандықтары бойынша жоғары білімі: гуманитарлық ғылымдар (филология, аударма ісі, түркітану, лингвистика, шетел филологиясы, тарих), құқық (құқықтану), əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (əлеуметтану, саясаттану, журналистика, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, аймақтану), жаратылыстану ғылымдары (география), білім (қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілі мен əдебиеті, шетел тілі: екі шетел тілі, қазақ тілінде оқытпайтын мектептердегі қазақ тілі мен əдебиеті, орыс тілінде оқытпайтын мектептердегі орыс тілі мен əдебиеті, география, тарих). Тіл саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының нормативтікқұқықтық актілерін білу жəне осы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер; мемлекеттік тілді білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен жұмыс істей білуі. 3. Құқықтық жұмыс басқармасының бас сарапшысы (С-4 санаты, 1 бірлік, негізгі қызметшінің бала күтіміне байланысты демалыста болу кезеңіне). Функционалды міндеттері: құқықтық мəселелер бойынша мемлекеттік органдармен өзара қарым-қатынас жасау; заңнама талаптарына сəйкес келісуге ұсынылған нормативтік-құқықтық актілерге сараптама жүргізуді іске асыру; комитет құзыретіне жататын сұрақтар бойынша нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу; комитет құзыретіне жататын сұрақтарды шешу бойынша нормативтік-құқықтық актілерді қолданудың əдістемелік нұсқаулығын дайындау; еңбек шарттарының қолданыстағы

(Жалғасы 10-бетте).


10

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 9-бетте). заңнамаға сəйкестігін қарау; комитеттің əкімшілік ететін бюджеттік бағдарламалары бойынша өткізілетін мемлекеттік сатып алуға қатысу жəне оны өткізу үшін əзірленетін конкурстық құжаттамаларды қарау; ведомстволық бағынысты ұйымдардың құқықтық сұрақтарына кеңес беру; комитеттің ережесін əзірлеу; ведомстволық бағынысты ұйымның жарғысын əзірлеуге қатысу; басқа органдарда құқықтық сипаттағы сұрақтарды қарастыру кезінде комитет мүдделерін білдіру; жетекшілік ететін бағыт бойынша комитет қызметінің тиiмдiлiгін бағалау жұмыстарын жүргізу; мониторинг, нормативтік-құқықтық актілердің дерекқорын (тізілімдер, тізімдер) жүргізу; құқық қорғау органдарында, сот жүйесінде, сондай-ақ басқа органдарда комитеттің мүддесін қорғау жəне құқықтық мəселелер бойынша құжаттар əзірлеу; құқықтық сұрақтар бойынша талдамалық ақпараттар жəне анықтамалар дайындау; басқарманың жоспарын, желілік жұмыс кестесін жəне есебін дайындауға қатысу; «Қазақстан Республикасындағы тіл туралы» Қазақстан Республикасы Заңының сақталуы бойынша тексеру жұмыстарына қатысу; жетекшілік ететін мəселелер бойынша өтініштер мен хаттарға жауаптар əзірлеу; құзыреті шегінде өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: мамандықтары бойынша жоғары білім: құқық (құқықтану, халықаралық құқық). Тіл саясаты саласындағы қатынастарды реттейтін, қоғамдық қатынастарды жəне ішкі саяси үрдістерді реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамасын, сондай-ақ мемлекеттік сатып алу, мемлекеттік қызмет, азаматтық, еңбек, қаржы, əкімшілік құқық бойынша заңнама нормаларын білу жəне осы лауазым бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер; мемлекеттік тілді білу; компьютерде Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен, Республикалық құқықтық ақпарат орталығының электронды ақпараттық-құқықтық жүйесі «Заң» деректер базасымен жұмыс істей білуі. III. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Көлік комитетінің «Ақтау жəне Баутино порттарының теңіз əкімшілігі» республикалық мемлекеттік мекемесі, 130000, Ақтау қаласы 13-шағын аудан, 55-ғимарат, анықтама үшін телефон: 87292305800 еmail: map_aktau_bautino@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Портты қадағалау жəне кемелерді тіркеу бөлімінің басшысы, С-О-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: теңіз кемелерiнiң мемлекеттiк кеме тiзiлiмiн, бербоут-чартер тiзiлiмi мен Қазақстан Республикасының халықаралық кеме тізілімін жүргiзудi жəне кемелердің мемлекеттік тiркелуiн, тиiстi кеме құжаттарын берудi; кемеге жəне жасалып жатқан кемеге меншiк құқықтарын, кеме немесе жасалып жатқан кеме кепiлiн жəне оларға өзге де құқықтарды мемлекеттiк тiркеудi, тиiстi құжаттар берудi іске асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар (Теңіз техникасы мен технологиялар. Көлік. Көліктік техника жəне технологиялар), қызмет көрсету (көлікті пайдалану жəне жүк қозғалысы мен тасымалдауды ұйымдастыру). 2. Портты қадағалау жəне кемелерді тіркеу бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 3 бірлік. Функционалды міндеттері: теңіз кемелерiнiң мемлекеттiк кеме тiзiлiмiн, бербоут-чартер тiзiлiмi мен Қазақстан Республикасының халықаралық кеме тізілімін жүргiзудi жəне кемелердің мемлекеттік тiркелуiн, тиiстi кеме құжаттарын беруді; кемеге жəне жасалып жатқан кемеге меншiк құқықтарын, кеме немесе жасалып жатқан кеме кепiлiн жəне оларға өзге де құқықтарды мемлекеттiк тiркеудi, тиiстi құжаттар беруді іске асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық ғылымдар жəне технологиялар (Теңіз техникасы мен технологиялар. Көлік. Көліктік техника жəне технологиялар), қызмет көрсету (көлікті пайдалану жəне жүк қозғалысы мен тасымалдауды ұйымдастыру). Ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 3. Қаржы жəне дипломдық-паспорттық бөлімнің басшысы, С-О-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бөлімге тікелей басшылық жасауды жүзеге асыру, бөлім қызметкерлерінің арасында келіп түскен тапсырмалардың орындалуын бақылау, қаржы шаруашылық қызметінің қаржылық жəне бухгалтерлік есепті ұйымдастыру мен жүргізу. Теңізші паспортын беру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару). «Батыс Қазақстан облысы бойынша көліктік бақылау инспекциясы» РММ, 090000, Орал қ., Ж.Досмұхамедов көшесі, 16, анықтама үшін телефон (факс): 8 (7112) 51-0006, E-mail: i.kadry.zko@mid.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Автомобиль көлігіндегі бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасымен ратификацияланған халықаралық келісімшарттарға сəйкес Қазақстан Республикасы аумағымен өтетін халықаралық автомобильдік тасымалдаулардағы рұқсат беру жүйесін, көліктік бақылау бекеттерінде Қазақстан Республикасы аумағымен өтетін автокөлік құралдарын, жалпы пайдаланатын автомобиль жолдарындағы, қалалардың шекараларындағы немесе ауылдардағы соның ішінде отандық жəне шетелдік ірі көлемді жəне ауыр салмақты автокөлік құралдарының Қазақстан Республикасы аумағымен жүруін бақылауды жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: құқық бойынша немесе техникалық ғылымдар жəне технологиялар бойынша немесе əлеуметтік ғылымдар жəне бизнес бойынша. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. IV. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің «Алматы облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы» РММ, 040000, Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Лесная поляна көшесі, 1, анықтама телефоны: 8 (7282) 32-74-84, факс 8 (7282) 32-75-21, электронды мекенжай: almati.oti.klhzhm@minagri.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Балық шаруашылығы бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде балық ресурстарын пайдалану, өсімін молайту жəне қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалау, балық аулау жəне балық шаруашылығын жүргізу ережелерін сақтау, жеке жəне заңды тұлғалардың балық шаруашылығын жүргізуге арналған келісімшарттарын орындауын сақтау, бақылаудағы су қоймаларында балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын қорғау үшін рейдтік шараларды ұйымдастыру жəне қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарының сақталуын анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылар қызметін тексеруді жүзеге асыру. Балық қорларын жəне басқа да су жануарлары кадастрының жəне мониторингіне мемлекеттік есеп жүргізу. Балық аулауды реттеу, су іркуіш құрылыстарындағы балық қорының жағдайын ихтиологиялық бақылау, балық шаруашылығы су айдындарының жəне учаскелерінің төлқұжаттарын жүргізуді жəне су іркуіш құрылыстардың есебін жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (ихтиолог-балық өсіруші, өнеркəсіптік балық аулау жəне балық шаруашылығы) саласындағы жоғары білім. 2. Қаратал инспекциясы бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 3 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде балық ресурстарын пайдалану, өсімін молайту жəне қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалау, балық аулау жəне балық шаруашылығын жүргізу ережелерін сақтау, жеке жəне заңды тұлғалардың балық шаруашылығын жүргізуге арналған келісімшарттарын орындауын сақтауды, бақылаудағы су қоймаларында балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын қорғау үшін рейдтік шараларды ұйымдастыру жəне қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақталуын анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылар қызметін тексеруді жүзеге асыру. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы талаптардың сақталуын қадағалап бақылау жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы (аңшылықтану жəне аң өсіру, орман ресурстары жəне орман өсіру, орнитолог, ихтиолог-балық өсіруші, өнеркəсіптік балық аулау жəне балық шаруашылығы) ғылымдары саласындағы жоғары білім. 3. Төменгі Іле инспекциясы бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 3 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде балық ресурстарын пайдалану, өсімін молайту жəне қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау мен қадағалау, балық аулау жəне балық шаруашылығын жүргізу ережелерін сақтау, жеке жəне заңды тұлғалардың балық шаруашылығын жүргізуге арналған келісімшарттарын орындауын сақтауды, бақылаудағы су қоймаларында балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын қорғау үшін рейдтік шараларды ұйымдастыру жəне қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақталуын

анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылар қызметін тексеруді жүзеге асыру. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы талаптардың сақталуын қадағалап бақылау жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы (аңшылықтану жəне аң өсіру, орман ресурстары жəне орман өсіру, орнитолог, ихтиолог-балық өсіруші, өнеркəсіптік балық аулау жəне балық шаруашылығы) ғылымдары саласындағы жоғары білім. 4. Төменгі Іле инспекциясы бөлімінің басшысы, С-О-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құзыреті шегінде бөлім жұмысын ұйымдастыру, бөлім жұмысын жоспарлау. Балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын пайдалануын, өсімін молайту жəне қорғау саласында мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру, бақылаудағы су қоймаларында балық ресурстары жəне басқа да су жануарларын қорғау үшін рейдтік шараларды ұйымдастыру жəне қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасының талаптарын сақталуын анықтау мақсатында жануарлар дүниесін пайдаланушылар қызметін тексеруді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы (аңшылықтану жəне аң өсіру, орман ресурстары жəне орман өсіру, орнитолог, ихтиолог-балық өсіруші, өнеркəсіптік балық аулау жəне балық шаруашылығы) ғылымдары саласындағы жоғары білім. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі комитетінің «Жамбыл облыстық орман шаруашылығы жəне жануарлар дүниесі аумақтық инспекциясы» РММ, 080009, Жамбыл облысы, Тараз қаласы, Əл-Фараби көшесі, 11, анықтама телефоны: 8(7262) 34-12-84, 56-84-35, электронды мекенжай: tarazcontrol@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Жануарлар дүниесі жəне аңшылық шаруашылығы бөлімінің бас маманы, C-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ормандарды жəне ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қорғау бойынша мемлекеттік мекемелермен жəне аңшылық пайдаланушылармен табиғат пайдалану заңнамаларының сақталуын жəне жануарлар дүниесін пайдаланудың шарт міндеттерінің орындалуын тексеруді жүзеге асырады. Браконьерлікпен жəне зиянды жыртқыштармен күресті жəне облыстағы аңшылық шаруашылықтарында жабайы жануарлардың көбеюіне əсері тиетін шараларды өткізуді ұйымдастырады. Жануарлар дүниесін қорғау, өсімін молайту жəне пайдалану, ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы талаптардың сақталуын қадағалап, бақылауды жүргізеді. Облыстағы атқарушы органдарға аңшылық шаруашылығы саласы бойынша əдістемелік жəне кеңестік көмек көрсетеді. Қызметтік мақсаттарда қызметтік қарудың дұрыс пайдаланылуына жауапты. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ауыл шаруашылығы ғылымдары (аңшылықтану жəне аң шаруашылығы немесе зоотехния) немесе жаратылыстану ғылымдары (биология немесе экология) немесе ветеринария (ветеринарлық санитария) немесе құқық ғылымдары (құқықтану) саласындағы жоғары білім. V. Атырау облысы бойынша мемлекеттік кірістер департаменті, 060005, Атырау қаласы, Азаттық даңғылы, 94-А, анықтама телефон: (7122) 45-10-80, факс 45-15-55, электронды мекенжай: auagisaeva@taxatyrau.mgd.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Талдау жəне тəуекелдер басқармасы тəуекелдер бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 3 бірлік. Функционалды міндеттері: есептілікті талдау жəне оны қысқарту мақсатында жыл сайынғы қайта қарауды, салық жəне кеден саласында тəуекелдерді анықтау мақсатында талдау жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік немесе экономикалық білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 2. Заң басқармасының бас маманы, С-О-5 санаты, 3 бірлік. Функционалды міндеттері: сот, құқықтық жəне басқа мемлекеттік органдарында берілген құзыретіне қарай департаменттің жəне оның аумақтық бөлімшелерінің мүддесін қорғау, департаменттің мүддесіне сот-шағым жұмысын енгізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 3. Ұйымдастыру-қаржы басқармасы бухгалтерлік есеп жəне мемлекеттік сатып алу бөлімінің бас маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 11.02.2018 жылға дейін, С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: бухгалтерлік есепті жəне есептілікті орталықтандырылған жүйеге енгізуді қамтамасыз ету; жасалатын операциялардың заңдылығын жəне құжаттардың дұрыс жəне уақтылы ресімделуін алдын ала бақылауды жүзеге асыру; берілген рұқсат шегінде міндеттемелер қабылдауды, бекітілген бюджеттік бағдарламалар бойынша; лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 4. Ақпараттық технологиялар басқармасының бас маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 03.05.2017 жылға дейін, С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: ақпараттық жүйелердің жəне дерекқорының жұмысқа қабілеттілігін үзбей отыру, ақпараттық-техникалық қауіпсіздікті қорғау жəне қамтамасыз ету жұмыстарын ұйымдастыру, корпорациялық желілердің ақпараттық ресурстарына қол жетімділігін ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: техникалық, мамандығы бойынша «бағдарламашы», экономикалық білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 5. Аудит басқармасының салық аудитін электронды бақылау бөлімінің бас маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 20.04.2017 жылға дейін, С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: жүргізілген салықтық тексерулердің сапасын бақылау мақсатында салықтық тексеру актілеріне камералдық тексеру жүргізу, ҚР БСАЖ-ге тексеру актілерінің аяқталуына бақылау жүргізу, экономикалық бақылау жұмыстарының талдамалық есептерін дайындау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары: экономикалық білім, математикалық жəне компьютерлік пішіндеу (модельдеу), мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтікқұқықтық актілерді білу. 6. Камералдық бақылау басқармасының №2 камералдық бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық төлеушілермен табыс етілген салық есептіліктеріне талдау жүргізу, уəкілетті мемлекеттік органдардан түскен мəліметтерге талдау жасау, автоматтандырылған камералдық бақылау нəтижелері бойынша тиісті жұмыстар жүргізу, салық жəне басқа міндетті төлемдердің бюджетке уақтылы түсуін қадағалау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық білім, математикалық жəне компьютерлік пішіндеу (модельдеу), мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 7. Камералдық бақылау басқармасы №3 камералдық бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық төлеушілермен табыс етілген салық есептіліктеріне талдау жүргізу, уəкілетті мемлекеттік органдардан түскен мəліметтерге талдау жасау, автоматтандырылған камералдық бақылау нəтижелері бойынша тиісті жұмыстар жүргізу, салық жəне басқа міндетті төлемдердің бюджетке уақтылы түсуін қадағалау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім, математикалық жəне компьютерлік пішіндеу (модельдеу), мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды

15 қазан 2015 жыл

бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 8. Мемлекеттік қызмет көрсетулер басқармасы мемлекеттік қызмет көрсетулер сапасын бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: мемлекеттік кірістер органдарымен көрсетілетін мемлекеттік қызмет көрсетудің стандарттары мен регламенттерін сақталуына бақылау жүргізу, мемлекеттік қызметтердің сапасы жəне мерзімділігі мониторингіне бақылау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық, заңгерлік білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 9. Жанама салықтарды əкімшілендіру басқармасы қосылған құн салығын əкімшілендіру жəне аудит бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ҚҚС сомасын қайтару бойынша тақырыптық тексерулер жүргізу; артық төленген ҚҚС сомасына талдау жүргізу; салық төлеушілермен табыс етілген салық есептіліктеріне талдау жүргізу, лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 10. Жанама салықтарды əкімшілендіру басқармасы Үшінші елдердің жəне Кеден одағының импортын əкімшілендіру бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Кеден одағы шеңберіндегі жанама салықтардың толық жəне уақтылы түсуін қамтамасыз ету, салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге уақтылы əкімшілік шара қолдану бойынша бақылауды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік немесе экономикалық білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 11. Борыштармен жұмыс басқармасы мəжбүрлеп өндіріп алу бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бюджетке төленетін салықтар мен өзге де міндетті төлемдердің, жинақтаушы зейнетақы қорына төленетін міндетті зейнетақы жарналарының жəне əлеуметтік аударымдардың уақтылы жəне толық келіп түсуін қамтамасыз ету бойынша жұмыстарды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік немесе экономикалық білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 12. Тауар номенклатурасы жəне кедендік құн басқармасы тауар номенклатурасы мен шығарылған ел бөлімінің бас маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 03.05.2017 жылға дейін, С-О-5 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: тарифтік реттеу шараларын қолдануына бақылау, тауарлардың СЭҚ ТН кодына, шыққан еліне сəйкес тауарлар жіктеліміне қатысты алдын ала шешім шығару, тауарлардың СЭҚ ТН кодына сəйкес жіктелуін жүзеге асыру, кеден органының импортталатын тауарларды өнеркəсіптік қайта өңдеуге арналған тауарларға жатқызуды растау туралы жəне Кеден одағына мүше мемлекеттерден əкелінетін КО СЭҚ ТН сəйкес тауарларды жіктеу бойынша қорытындыларды шығару. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық немесе құқық (құқықтану, кеден ісі), мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 13. Ақжайық кедендік ресімдеу орталығы кеден бекетінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: тауарлар мен көлік құралдарын кедендік ресімдеуді жəне кедендік бақылауды жүзеге асыру; кеден ісі саласында қылмыстарды, құқық бұзушылықтарды анықтау жəне жолын кесу; тауарлар мен көлік құралдарын кедендік еріп жүруді жүзеге асыру; кедендік еріп жүруге төленетін алымдардың дұрыстығын тексеру; лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: экономикалық немесе құқық (құқықтану, кеден ісі), мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 14. «Қашаған» кеден бекетінің жетекші маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 10.08.2016 жылға дейін, С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: тауарлар мен көлік құралдарын кедендік ресімдеуді жəне кедендік бақылауды жүзеге асыру; кеден ісі саласында қылмыстарды, құқық бұзушылықтарды анықтау жəне жолын кесу; тауарлар мен көлік құралдарын кедендік еріп жүруді жүзеге асыру; кедендік еріп жүруге төленетін алымдардың дұрыстығын тексеру; лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім немесе құқық (құқықтану, кеден ісі) немесе ортадан кейінгі экономикалық білім немесе құқық (құқықтану, кеден ісі), осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажет нормативтік-құқықтық актілерді білу. 15. Жанама салықтарды əкімшілендіру басқармасы акциздерді əкімшілендіру бөлімінің жетекші маманы,С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: акциз төлемдерінің бюджетке уақтылы жəне толық түсуін бақылау, мұнай өнімдерінің жеке түрлерінің айналымы жəне өндірістік ұйымдастыруды бақылау, лауазымдық нұсқаулықтарға сəйкес басқа да міндеттерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі (экономикалық, заңгерлік) білім, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. 16. Ұйымдастыру-қаржы басқармасы бухгалтерлік есеп жəне мемлекеттік сатып алу бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бухгалтерлік есепті жəне есептілікті орталықтандырылған жүйеге енгізуді қамтамасыз ету; жасалатын операциялардың заңдылығын жəне құжаттардың дұрыс жəне уақтылы ресімделуін алдын ала бақылауды жүзеге асыру; берілген рұқсат шегінде міндеттемелер қабылдауды, бекітілген бюджеттік бағдарламалар бойынша; лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. 17. Аудит басқармасы №1 пост-кедендік бақылау бөлімінің жетекші маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 11.03.2016 жылға дейін, С-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: бөлімнің құзыреті шегінде мемлекеттік органдардан, басқа да мекемелерден, лауазымды тұлғалардан жəне азаматтардан бөлімге жүктелген қызметтерді жүзеге асыру мақсатында қажетті ақпаратты сұрату жəне қабылдау; кедендік тексерулерді жүргізу; лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. 18. Аудит басқармасы №2 пост-кедендік бақылау бөлімінің жетекші маманы (уақытша, негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне – 1 бірлік, 10.06.2018 жылға дейін, 21.02.2017 жылға дейін, С-О-6 санаты, 2 бірлік). Функционалды міндеттері: бөлімнің құзыреті шегінде мемлекеттік органдардан, басқа да мекемелерден, лауазымды тұлғалардан жəне азаматтардан бөлімге жүктелген қызметтерді жүзеге асыру мақсатында қажетті ақпаратты сұрату жəне қабылдау; кедендік тексерілерді жүргізу; лауазымдық нұсқаулық бойынша өзге де қызметтерді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары

немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. 19. Атырау қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы автоматтандырылған камералдық бақылау бөлімінің бас маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік, (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыстағы мерзіміне – 14.04.2017 жылға дейін). Функционалды міндеттері: салық төлеушілерге камералдық бақылау нəтижелері бойынша анықталған бұзушылықтарды жою туралы жасақталған хабарламаларды өңдеу, хабарламалардың жіберілу мəртебесін қою, салық төлеушінің қызметі бойынша əртүрлі ақпарат көздерінен алынған мəліметтерді салыстыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық немесе заңгерлік білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. 20. Атырау қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы заңды тұлғаларды əкімшілендіру бөлімінің жетекші маманы, С-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бөлімде есепте тұрған салық төлеушілермен салық заңдылықтарының сақталуын бақылау, салық заңдылықтарындағы өзгерістерді бұқаралық-ақпарат құралдары арқылы салық төлеушілерге жеткізу, салық заңдылығымен белгіленген салық есептілігіне жасалған камералдық бақылау қорытындысымен жасалған хабарламаларды салық төлеушілерге белгіленген мерзімде табыс ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі (экономикалық, заңгерлік) білім, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. 21. Атырау қаласы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы салық төлеушілермен жұмыс бөлімінің жетекші маманы, С-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: салық заңдылығымен белгіленген салық есептілігіне жасалған бақылау қорытындысы бойынша хабарламаларды салық төлеушілерге белгіленген мерзімде табыс ету, салық төлеушілерге салық заңдылығындағы өзгерістерді түсіндіру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі (экономикалық, заңгерлік) білім, осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті нормативтік-құқықтық актілерді білу. VI. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Байланыс, ақпараттандыру жəне ақпарат комитетінің «Атырау облысы бойынша байланыс жəне ақпараттандыру инспекциясы» РММ, 060010, Атырау қ., Пушкин көшесі, Байланыс үйі, 2-қабат, 215, 216-кабинеттері, анықтама телефондары: 8 (7122) 27-00-42, 8 (7122) 27-16-10, электронды мекенжай: atyrau_isi@mail.ru., «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Байланыс жəне ақпараттандыру саласындағы мемлекеттік бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: кадрлық қызметі саласында: мемлекеттік қызметке өтуімен байланысты жауаптарды дайындау жұмысына бақылау жүргізу. Инспекцияның қызметшілерінің еңбек келісімшарттарын жəне де кадрлық жəне өндірістік бұйрықтарын уақытында жасау. Сапарға жүруге арналған құжаттарды дайындау. Еңбек кіташаларында тиісті жазуларды жүргізу. Бұйрық тіркелетін журналын жəне басқа да журналдарды жүргізу. Инспекция қызметшілерінің қызметтік тізімдерін жəне жеке істерін жүргізгенде толығымен барлық міндетті құжаттардың болуын қамтамасыз етіп оларды сақтау. Инспекцияның əр қызметкеріне арнайы лауазым нұсқауларын жасап дайындау. (Мемлекеттік қызметтегі өтілін анықтау, тəртіптік, аттестаттау тағы да басқа) комиссияларын құру, соған қатысты керекті құжаттарды дайындау, ұйымдастыру, кестелер дайындау, комиссияның құрамын анықтау. Уəкіл етілген органға бос лауазымның тізімін дайындап жіберу, бос лауазымды толтыру үшін мəлімдеме жəне басқа да мəліметтер жіберу. Конкурс өткізу үшін барлық құжаттарды дайындау, белгіленген біліктілік талаптарға сəйкес конкурстық іріктеу жүргізу. Мемлекеттік қызметкерлерді əскери комиссариатқа тіркеу. ҰҚКД-дан арнайы тексеруден өткізу үшін құжаттар дайындау. Инспекцияның мемлекеттік əкімшілік қызметкерлерінің лауазымдарына арналған біліктілік талаптарын жасау. Іс жүргізу жұмысын дұрыс жəне уақытында ұйымдастыру қамтамасыз ету. Мемлекеттік қызметкерлерінің біліктілігін арттыру туралы жоспар жасау. ҚР Инвестициялар жəне даму министрлігі жəне ҚР Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа іс-қимыл агенттігі Атырау облысы бойынша департаментінің кадрлық жұмысқа қатысты есептерін сапалы жəне уақытында дайындап жіберу (айлық, тоқсандық, жылдық). Мемлекеттік қызметкерлерді құқықтық сұрақтар жағынан консультациялау. Мемлекеттік қызметте болғандығына қатысты мемлекеттік шектеулердің орындалуын бақылау. Мемлекеттік қызметкерлердің заңмен орнатылған шектеулерді қабылдағанын қағаз жүзінде бекітіп қою (егер де өзіне қабылдаған шектеулерді бұзу салдары жөнінде қатеріне салады). Байланыс саласында: РЭҚ қолдану үшін, РЖС рұқсат қағазын дайындап тіркеу үшін керекті құжаттарды дайындау жөніндегі сұрақтар бойынша мекемелермен қоғамның құқықтық мүшелеріне кеңес беру. Инспекторлық жұмыс туралы жəне мекемелермен қоғамның құқықтық мүшелеріне салынған айыптар туралы есеп жасау (айлық, тоқсандық, жылдық). Есеп, рұқсат жəне басқа да құжаттарды сапалы жəне уақытында жасап оларды белгіленген тəртіпте ҚР ИДМ БААК жəне есеп беретін адамдарға, органдарға жіберу. Инспекцияның пайдасын сотта көздеу жəне де пайда болған кезде заңды сұрақтарды шешу. Келген хаттарға, сауалнамаларға сапалы жəне уақытында жауап беру. ҚР ИДМ БААК, АЕХСБК, ҰҚКД, АОБ мемлекеттік кіріс департаменті, ҚР Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа іс-қимыл агенттігінің Атырау облысы бойынша департаментімен байланыс жүргізу (кепілдемелік, нұсқаулы, ақпараттық). Инспекция жəне бөлім бастығының бұйрықтарын жəне нұсқауларын орындау. РЖС қолдануын жəне байланыс саласында жұмыс істеу тəртібін анықтайтын заңдық жəне басқа да нормативтік-құқықтық актілердің сақталуына мемлекеттік бақылау жүргізу. ҚР заңнамасына сəйкес желілерді жəне байланыс құралдарын, сондай-ақ пошта байланысының техникалық стандарттарға жəне оларды техникалық пайдалануды ұйымдастыру бойынша талаптарға сəйкестігін тексеру. Есеп карточкасын, ұйғарымды, талон қосымшалары құжаттарын, мекемелерді, жеке кəсіпкерледі тексеру үшін дайындау жəне оларды тексеру жөнінде уақытында хабарландыру. Лицензиаттардың қызметіне тексеру жүргізу, тексеру өткізгені жөнінде актілер жасау. Анықталған бұзушылықтарды жоюға ұйғарым беру. ҚР байланыс саласындағы заңнамасын бұза отырып пайдаланып жүрген радиоэлектрондық құралдар мен жоғары жиілікті құрылғыларды анықтау жəне оларды алып тастау. Радиоқұрылғыны қабылдауға қатысу. Жиілікті иемдену үшін берілген құжаттардың дұрыс толтырылғандығын тексеру, оны ҚР ИДМ БААК-ке жіберу үшін дайындау. АОБ мемлекеттік кіріс департаментімен жұмыс жасау. ҚР ИДМ БААК тапсырмасы бойынша «Е-лицензиялау» жұмысын қамтамасыз ететін құралдардың жұмысына бақылау жүргізу. Атырау облысы бойынша БАИ шығыс жəне кіріс корреспонденциясымен жұмыс істеу жəне сауалнамаларға уақытында, сапалы жауап беру. Кіріс жəне шығыс корреспонденциясы бойынша есеп жүргізу. Электрондық құжат жəне электрондық цифрлық қолтаңба саласындағы ҚР заңдарының жəне ҚР Үкіметі қаулыларының талаптарын сақтау тұрғысынан электрондық құжат жəне электрондық цифрлық қолтаңба саласындағы бақылауды жүзеге асыру. Мемлекеттік органдармен ақпараттық технологиялардың қолдануына баға беру. Қоғамдық қолжетімді пунктердің үздіксіз жұмысын қамтамасыз ету мақсатында тексерістрді жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары техникалық білім (радиобайланыс инженері, телерадиохабар тарату, автоматтандырылған, көп қатарлы арна, автоматтандыру жəне басқару, ақпараттық жүйе, есептеу техникасы жəне бағдарламалық қамтамасыз ету), заңгер; жұмыс тəжірибесі талап етілмейді. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. «Қазақстан-2030»: Стратегиялық даму бағдарламасын; «Байланыс туралы»; «Лицензиялау туралы»; «Нормативтікқұқықтық актілер туралы»; «Əкімшілік тəртіптер туралы» Қазақстан Республикасы заңдарын білу; 10.03.2000 ж. № 357 Мемлекеттік қызмет өткеру тəртібі туралы ережені (11.05.01 ж. № 605; 21.04.03 ж. № 1071 өзгерістерімен); 24.11.1999 ж. № А-202 Бос əкiмшiлiк мемлекеттiк лауазымдарға орналасуға конкурс өткiзудiң ережесін; 31.12.1999 ж. № 321 Мемлекеттік əкімшілік қызметшілеріне тəртіптік жаза қолдану ережесін (09.10.00 ж. № 459; 21.06.02 ж. № 895 өзгерістерімен); 21.01.2015 ж. № 34 Жиіліктер белдеулерін, радиожиіліктерді (радиожиілік арналарын) иелікке беру, радиоэлектронды құралдар мен жоғары жиіліктi құрылғыларды пайдалану, сондай-ақ азаматтық мақсаттағы радиоэлектрондық құралдардың электромагниттік үйлесімділігін есептеуді жүргізу ережесін білу; Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін; «Əкімшілік құқықты бұзу туралы» ҚР 30.01.2001 ж. № 155-II ҚРЗ кодексін білу; Мемлекеттік тілді жетік білгені қажет. VII. Шығыс Қазақстан облысы ішкі істер департаменті, 070002, Өскемен қаласы, Ворошилов көшесі, 1, анықтама телефоны: 23-42-14, электронды мекенжайы: dvdvko@mail.

ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. ІІД заң бөлімінің басшысы, C-О-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ІІД жəне бағынышты ішкі істер органдарының заңды құқықтары мен мүдделерін соттарда жəне басқа да мемлекеттік органдарда заңмен белгіленген тəртіпте қорғайды. ІІД актілері жобасын құқықтық сараптамасын жүзеге асырады. ІІД құрылымдық бөлімшелерімен бірлесіп бағынышты ішкі істер органдарымен ҚР заң күші бар заңнамаларын түсіндіру, насихаттау жəне заңдарды оқуды ұйымдастырады. ІІД жəне бағыныштағы ішкі істер органдарымен жасалған шарттарды жасауға қатысады. Шаруашылық шарттарды дұрыс жəне дер кезінде жасауға шаралар қолданады, келісім міндеттемелерді орындауды есепке алады, шарт бойынша міндеттемелердің орындалмаған немесе дұрыс орындалмағанына экономикалық шаралар қолданады. Наразылық жұмыстарын жүзеге асырады, наразылық талаптарды қарау жəне ұсыну бойынша жұмыс жағдайын талдайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім, компьютерде жұмыс істей алу. 2. ІІД құжаттамалық қамтамасыз ету басқармасының жетекші маманы (уақытша, негізгі жұмысшының бала күтуі бойынша демалысы кезеңіне – 2014 жылғы 13 желтоқсаннан бастап 2017 жылғы 19 маусымға дейін, C-О-6 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: құпия жəне құпия емес іс қағаздарын жүргізу, құпия құжаттарды қарастыру барысында құпиялық режімін қамтамасыз ету, құжаттың құпиялық деңгейінің өзгеруі мен анықталуына дұрыс бақылау жүргізу. Кіріс жəне шығыс хат-хабарларды жəне басқа құжаттарды тіркейді. Құпия құжаттардың орындаушыда болуына жартыжылда рет салыстырып-тексеруді жүзеге асырады. ІІД, ІІМ құпия жəне құпия емес өкімдерін, нұсқауларын, нормативтік актілерін есепке алуды жəне сақтауды жүзеге асырады. Прокуратура органдарының ұсынымдарының, депутаттық сұраулардың уақытында орындалуына, сонымен қатар жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерінің орындалуына бақылауды, жеке жəне заңды тұлғалардан келіп түскен өтініштерді арнайы журнал бойынша есепке алуды жүзеге асырады. Құжат айналымы бойынша есептерді əзірлейді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім, компьютерде жұмыс істей алу. 3. ІІД қаржымен қамтамасыз ету басқармасы бухгалтерлік есепке алу жəне есеп беру бөлімі есептеу тобының жетекші маманы, C-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ІІО қызметкерлерінің еңбекақысын есептеуді, бюджетке, ЖЗҚ, МЗТО-ға төленетін міндетті аударымдарды жүргізеді. Ақшалай қаражатты аудару үшін құжаттарды, электронды тасымалдағыштарды ресімдейді. № 1 əзірлемелік кестесін жасайды. Сеніп тапсырылған учаске бойынша 180, 185, 187, 193, 198, 159 теңгерімдік шоттарының талдамалық есебін жүргізеді. Қызметкерлердің карт-шоттарына ақшалай төлемдерді, ЖЗҚ-ға зейнетақы жарналарын, МЗТО-ға əлеуметтік аударымдарды аудару кезіндегі қағаз жəне электронды тасымалдағыштардағы деректердің жеке шоттарымен сəйкестігіне жеке жауап береді. Кредиторлық жəне дебиторлық берешектің болуына жол бермеуді қатаң бақылайды, ай сайын атқару парақтарына сəйкес алименттерді ұстауды жүргізеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 4. ІІД қаржымен қамтамасыз ету басқармасы еңбекақы төлеу жəне зейнетақы тағайындау бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: ІІО қызметкерлерінің штат саны өзгергенде, кадр аппаратымен бірлесіп ЕТҚ бойынша қаражат сұранысын есептейді. ІІД кадр аппараты, ҚҚеБ зейнетақы бөлімі, ІІД ведомстволық бағыныстағы бөлімшелерінің қаржылық топтарымен бірлесіп кадр мəселесін, еңбек жəне жалақы, зейнетақымен қамтамасыз ету мəселелерін шешуде заңдылықтың сақталуына бақылау жасайды. Облыс бөлімшелерінде еңбекақы төлеу мəселелері бойынша тақырыптық жəне жоспарлы тексеру жүргізеді. ІІД есеп айырысу тобының жəне ІІД ведомстволық бағыныстағы бөлімшелері қаржылық топтарының жалақы есептеу жөніндегі жұмысын бақылайды. Жергілікті жəне республикалық бюджеттер бойынша бюджеттік өтінімдерді қалыптастыруда еңбекақы төлеу қорын жоспарлайды. Қызметкерлердің еңбек, жалақы жəне зейнетақы туралы хаттары мен шағымдарына жауап береді. Есеп жасау ісіне қатысады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 5. ІІД тылды қамтамасыз ету басқармасы ғимараттар мен құрылыстарды пайдалану тобының жетекші маманы, C-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құрылыс жəне мердігерлік мекемелерде жөндеу-құрылыс жұмыстарының орындалу құжаттарына бақылау жүргізеді. Мүлікті есептен шығару туралы нұсқауға сəйкес өндірістік маңызын толық жоғалтқан қолданысқа жарамсыз тозған ғимараттарды есептен шығару құжаттарымен шұғылданады. Шығыс хат-хабарды құрумен айналысады. Бейіндік жұмыстарға сəйкес техникалық құжаттарды жүргізеді. ІІД шағын ағымдағы жөндеу жұмыстарын жүргізуді қамтамасыз етеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік, экономикалық, техникалық немесе ортадан кейінгі заңгерлік, экономикалық, техникалық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 6. ІІД мемлекеттік тіл жəне ақпарат басқармасы тіл тобының жетекші маманы, C-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ІІД дербес бөлімдерінің мемлекеттік тілде əзірленген құжаттарына редакциялық сараптама жасау. Ведомстволардың қызмет бабында пайдалану үшін бұйрықтарын, нұсқауларын, шешімдерін, өкімдерін, арнайы əдебиеттерін қабылдау, тіркеу. ІІД аппаратында, облыс ІІО-да мемлекеттік тілдің іс жүргізу тілі ретінде қолданылуын қамтамасыз ету. Құжаттамалық жəне тағы басқа да материалдарды мемлекеттік тілге аудару. Өз бағыты бойынша қызмет бабында пайдаланылатын жəне құпия емес номенклатуралық істерді жүргізу. ЭҚАБЖ бойынша кіріс, шығыс құжаттармен жұмыс істеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік, педагогикалық, гуманитарлық немесе ортадан кейінгі заңгерлік, педагогикалық, гуманитарлық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 7. ІІД медициналық бөлімінің жетекші маман дəрігері, C-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ІІД арнайы мекемелерінің бекітілген контингентіне медициналық көмек көрсетуді бақылау жəне ұйымдастыруды жүзеге асырады, облыстық арнайы мекемелерге медициналық көмек көрсету. Медқызметкерлердің біліктілігін арттыру курсынан өтулерін қадағалау. Қажет жағдайда арнайы медициналық комиссия отырысын ұйымдастыру, жүргізу жəне оның қызметінің қорытындысын медбөлім басшысына баяндау. СЭҚТ-мен бірге туберкулез бойынша облыстық туберкулезге қарсы диспансермен жұмысты үйлестіреді. Саламатты өмір салтын насихаттау, ДОТСстратегиясын жүзеге асыруға жəне қолданысқа енгізуге, АҚТҚ/ ЖҚТБ-ға қарсы күрестің алдын алуға қатысады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары медициналық немесе ортадан кейінгі медициналық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 8. ІІД медициналық бөлімі санитарлық-эпидемиологиялық қадағалау тобының санитарлық дəрігері, C-О-6 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ІІД ведомствосына қарасты нысандарда коммуналдық гигиена, бала жəне жасөспірімдер гигиенасы бөлімі бойынша санитарлық қадағалауды жүзеге асырады. Ведомстволық санитарлық қадағалаудағы санитарлық нысандарды санитарлық күзету бойынша эпидемияға қарсы кешенді алдын алу ұйымдастырушылық шаралар даярлауға қатысады, ауру-сырқаудың алдын алу, санитарлық-гигиеналық тəртіп пен норманың сақталуын қадағалайды. Бақылаудағы объектілерді тексереді жəне олардың санитарлық күйін талдайды, кемшіліктерді жою бойынша іс-шараларды əзірлейді жəне олардың орындалуын бақылайды. Қоршаған ортаның ластануы, шу, вибрация, зиянды факторлар көздерін анықтау. Контингенттің ауру-сырқауын терең зерттеу, қызмет көрсететін контингент арасында санитарлық-гигиеналық білімді насихаттауға қатысу, санитарлық-ағартушылық жұмыстарын жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары медициналық немесе ортадан кейінгі медициналық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 9. Өскемен қаласы ПБ қаржымен қамтамасыз ету бөлімінің басшысы, C-R-3 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қаржы бөліміне жалпы басшылық ету. Бюджеттік қаржының мақсатты қолданылуына, ерекшелік бойынша ақшалай қаражатты аудару құжаттарының дұрыс толтырылуына бақылау жасау. Теңгерімдерді əзірлеу, талдамалық жəне синтетикалық есепке бақылау жүргізу, есептердің уақтылы тапсырылуына бақылау жасау. Кассаның дұрыс жүргізілуіне жəне ақшалай қаражаттың уақтылы жəне мақсатты игерілуіне бақылау жасау. Аванстық есептерді өңдеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім, компьютерде жұмыс істей білу. 10. Өскемен қаласы ІІБ құжаттамалық қамтамасыз ету бөлімінің басшысы, C-R-3 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: іс жүргізудің жəне құжаттармен, азаматтардың арыз-шағымдарымен жұмыстың ұйымдастырылуын тексеруді жəне тиісті шаралар қабылдау

(Жалғасы 11-бетте).


(Жалғасы. Басы 9-10-беттерде). үшін тексеру қортындысының ПБ, қызметтер басшыларына, ІІБ басшылығына жеткізілуін ұйымдастырады. ІІБ ПБ-де, ҚҚеБ жыл сайын жасалатын құпия емес істер номенклатураларының əзірленуін, олардың дұрыс толтырылуын, ресімделуін, қалыптасуын жəне істердің, құжаттарды есепке алу журналдарының жабылуын бақылайды. ІІБ жəне ПБ-де мөр мен мөртабандардың жасалуын, есепке алынуын, сақталуын, берілуін бақылайды. ІІБ бөлімдерінде орындаушылық тəртіптің сақталуы, азаматтардың арыз, хаттарымен жұмысы жағдайын талдайды, нəтижесін анықтамамен ІІБ басшылығына баяндайды. Жылдың жəне жарты жылдың қорытындысы бойынша ІІБ ҚҚеБ атқарған жұмысы туралы ІІБ бастығы жанындағы жедел кеңестерде есеп береді. ІІБ басшылығының азаматтарды қабылдауларын ұйымдастырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім, компьютерде жұмыс істей білу. 11. Шемонаиха ауданы ІІБ көші-қон полициясы бөлімшесінің бас маманы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: тұрғындарды құжаттандыру жəне тіркеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыруды қамтамасыз етеді. Тұрғындарды құжаттандыру жəне құжаттау бағыттары бойынша сұрауларды орындайды. Азаматтардың жоғалған құжаттарын қалпына келтіру бойынша істі жүргізеді. ҚР азаматтығы болуын растау бойынша тексеру материалдарын жинайды. 18 жастан асқан тұлғалардың жеке басын растау жəне оларды құжаттау бойынша құжаттарды жинауды жүзеге асырады. Уақытша қамаудағы тергеу изоляторында жатқан тұлғаларды, сондай-ақ, жазасын өтеу орындарында жазасын өтеуші тұлғаларды құжаттауды жүзеге асырады. ІІД КҚПБ дайындау үшін № 1 нысанды жолдауға арналған жиынтық тізілімдерді жасайды. ІІД КҚПБ-ға жеделдету санаттары бойынша жөнелтуге арналған жиынтық тізілімдерді жасайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік, экономикалық, педагогикалық білім. Ортадан кейінгі заңгерлік, экономикалық, педагогикалық білімі барларға рұқсат етіледі, компьютерде жұмыс істей білу. 12. Зырян ауданы ІІБ кеңсесінің бас маманы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құпия жəне құпия емес іс қағаздарын жүргізу, құпия құжаттарды қарастырғанда құпиялық режімін қамтамасыз ету, құжаттың құпиялық деңгейінің өзгеруі мен анықталуына дұрыс бақылау жүргізу. Қызметтік құпия емес жəне құпия хат алмасуда мағлұматтардың жарияланып жəне хабарланып кетуіне қажетті шаралар қолдану. Кіріс пен шығыс құжаттарын жəне басқа да құжаттарды есепке алу. Жарты жыл сайын орындаушыда құпия құжаттардың бар болуын тексеру. Номенклатуралық істерді құру жəне жүргізу, сонымен қатар мемлекеттік органдармен жəне ортақ хат алмасуды жүргізу. Прокуратура органдарының ұсыныстарын, депутаттық сұраулардың уақтылы орындалуына, сондайақ жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерінің шешілуіне бақылауды жүзеге асырады, бақылау карточкаларын ашады, орындалу мерзімі бақылаудағы құжаттардың жауаптарының көшірмесімен бақылау карточкаларын тиісті номенклатуралық іске біріктіреді. Барлық түскен жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін арнайы журнал бойынша есепке алуды жүргізеді, азаматтардың уақтылы жауап алуын қадағалайды. Есептерін құрастыру жəне оларды уақтылы ұсыну. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім: ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, компьютерде жұмыс істей алу. 13. Өскемен қаласы ІІБ тылды қамтамасыз ету бөлімшесінің жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Зырян ауданы ІІБ тылды қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Жарма ауданы ІІБ тылды қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: төлемдер мен міндеттемелер бойынша мемлекеттік мекеме қаржыландыруының бекітілген жеке жоспары негізінде мемлекеттік сатып алудың жылдық жоспарын құрады. Мемлекеттік сатып алудың жылдық жоспарын жасайды. Мемлекеттік сатып алудың түрлерін анықтайды. Мемлекеттік сатып алудың жылдық жоспарына толықтырулар мен өзгертулер енгізеді. Мемлекеттік сатып алудың веб-порталына тауарлар сатып алу жайында, қызмет көрсету түрлеріне бағалық ұсынымдарына сұрау салу арқылы хабарландырулар береді. Тауарлар сатып алатын немесе қызмет түрлерін көрсететін ықтимал жеткізушілерге бір бағалық дереккөз əдісімен мемлекеттік сатып алуға қатысу үшін жазбаша шақырулар жібереді. Сұраныс берушінің Интернет-ресурсына хаттама мəтінін орналастыра отырып, бір бағалық дереккөз əдісімен мемлекеттік сатып алу қорытындысы туралы хаттама толтырады. Конкурс əдісі бойынша мемлекеттік сатып алуды ұйымдастырады жəне өткізеді. Конкурстық құжаттамаларды жасайды. Конкурс əдісімен мемлекеттік сатып алудың іске асатыны туралы хабарландырулардың мəтінін мемлекеттік сатып алу веб-порталына шығарады. Конкурс əдісімен мемлекеттік сатып алудың қорытындысы туралы хаттаманы, конкурсқа қатысу туралы рұқсаттама хаттамасын, конкурсқа қатысу туралы өтінімдерімен конверттерді ашу хаттамасын дайындау. Ай сайын тауарлардың мемлекеттік сатып алуы туралы кіші кəсіпкерлік субъектілерінің көрсететін қызмет түрлеріне есеп жасайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық, заңгерлік немесе ортадан кейінгі экономикалық, заңгерлік білім, компьютерде жұмыс істей алу. 14. Ұлан ауданы ІІБ қаржымен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Үржар ауданы ІІБ қаржымен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Катонқарағай ауданы ІІБ қаржымен қамтамасыз ету тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жыл сайын келесі жылға бюджеттік тапсырысты жасайды, АІІБ-де жергілікті бюджет бойынша қаржыландыру жоспарының орындалуын қамтамасыз етеді. ҚР бюджет шығындарын экономикалық топтастыру ерекшелігі бойынша ақша қаражаттарын аудару үшін ресімделетін құжаттардың дұрыстығын бақылайды, бюджеттік топтастыруға сəйкес қаражатты мақсатты қолдануға дербес жауапкершілік жүктеледі, жергілікті бюджет есебі бойынша банк құжаттарын өңдейді, № 2 журнал-ордерді құрастырады (бюджеттік шоттардағы ақша қаражаттарының қозғалысын есепке алады), дебиторлар жəне кредиторлармен есеп айырысу 178 шоты бойынша есеп жүргізеді, № 6 журнал-ордерді жүргізеді (əртүрлі дебиторлар жəне кредиторлармен есеп айырысуларды есепке алу), 178 шоты бойынша талдамалық есепке алуды жүргізеді, ҚР «Мемлекеттік сатып алу туралы» Заңының сақталуына ерекше бақылау жүргізеді, есеп беретін тұлғамен есеп айырысуды бақылайды, ІІО қызметкерлеріне іссапар шығындарына, шаруашылық тауарлар сатып алуға берілген есептегі соманың дұрыстығын тексереді. Жергілікті бюджет бойынша қаржыландыру (теңгерім) жоспарының орындалуы туралы тоқсан сайын есеп дайындайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 15. Семей қаласы ІІБ қаржымен қамтамасыз ету бөлімі зейнетақы тағайындау тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: зейнеткерлердің отбасыларына, отставкаға шыққан, запасқа босатылған басшы жəне кіші басшы құрамдағы адамдарға төлемақылардың жəне зейнетақылардың уақытында тағайындалып, төленуі бойынша жұмыстарды орындайды, сонымен қатар, Зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтың төлемақылар мен зейнетақыларды дұрыс төлеуін бақылайды. Зейнеткерлік жеке істердің сақталуына жауапты. ҚР ІІМ зейнеткерлері мен қызметкерлері арасында зейнеткерлікпен қамтамасыз ету туралы заңнамаларды түсіндіреді. Семей қаласы аумағында тұратын ҚР ІІМ зейнеткерлерінің дербес тіркеуін жүргізеді. Қабылдау үшін бекітілген күндері зейнеткерлікпен қамтамасыз ету туралы сұрақтары, шағымдары, арыздары бойынша ұсыныстарды қарайды. Зейнетақы көлемі бойынша анықтама береді. Бекітілген мерзімде ҚР ІІМ зейнеткерлеріне төлемақылар мен зейнетақыларының төленуіне тізімдерді ШҚО ІІД ҚҚБ ұсынады. Зейнеткерлік жұмыстары бойынша ШҚО ІІД ҚҚБ уақытында есеп жолдайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім немесе ортадан кейінгі экономикалық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 16. Шемонаиха ауданы ІІБ көші-қон полициясы бөлімшесінің жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Катонқарағай ауданы ІІБ көші-қон полициясы тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: өкілеттілігінен тысқары берілген жоғары тұрған органдар мен лауазымды тұлғалардың нұсқауларын жəне шешімдерін, басшылықтың бұйрықтары, өкімдерін орындайды. Азаматтарды тіркейді жəне тіркеу есебінен алады, азаматтарға арналған № 1 нысанды өтінішін толтырады. Халықты құжаттандыру жəне құжаттау бағыттары бойынша сауалдарды орындайды. Азаматтардың жоғалған құжаттарын қалпына келтіру бойынша істерді жүргізеді. ІІД КҚПБ дайындау үшін № 1 нысанды жолдауға арналған жиынтық тізілімдерді жасайды. ІІД КҚПБ-ға жеделдету санаттары бойынша жөнелтуге арналған жиынтық тізілімдерді жасайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік, экономикалық, педагогикалық білім немесе ортадан кейінгі заңгерлік, экономикалық, педагогикалық білім, компьютерде жұмыс істей алу. 17. Шемонаиха ауданы ІІБ мемлекеттік тіл жəне ақпарат тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Бесқарағай ауданы ІІБ мемлекеттік тіл жəне ақпарат тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Көкпекті ауданы ІІБ мемлекеттік тіл жəне ақпарат тобының жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік.

11

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

Функционалды міндеттері: нормативтік актілерді мемлекеттік тілге жəне ресми тілге аудару барысында қызметкерлерге əдістемелік көмек көрсетеді. Мемлекеттік тілді дамыту бөлімінде (тобында) аударылған құжаттарды тіркеу журналын жүргізеді. Жеке құрам жəне ерікті жалдамалы қызметкерлермен мемлекеттік тілді оқыту бойынша сабақ өткізеді. Мемлекеттік тілді оқып-үйренуші топтарға оқу бағдарламасын, тақырыптық жоспар, сабақ жоспарын дайындайды. Мемлекеттік тілді оқып-үйренуші топтардың сабақ үлгерімі журналын жүргізеді. Сабақ өткізудің жаңа тиімді əдістерін анықтап, оны қолданады. Мемлекеттік тілді оқыпүйренуші қызметкерлерден сынақ жəне емтихан қабылдайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік, педагогикалық, гуманитарлық білім немесе ортадан кейінгі заңгерлік, педагогикалық, гуманитарлық, компьютерде жұмыс істей алу. 18. Семей қаласы ІІБ Затон полиция бөлімі кеңсесінің жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Ұлан ауданы ІІБ кеңсесінің жетекші маманы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: құпия жəне құпия емес іс қағаздарын жүргізу, құпия құжаттармен жұмыс істеу барысында құпиялық режімін қамтамасыз ету, құжаттың құпиялық деңгейінің дұрыс анықталуына жəне өзгеруіне бақылау жүргізу. Құпия іс жүргізу жəне құпия емес қызметтік хат алмасу барысында ақпараттардың жария болуының алдын алу үшін қажетті шаралар қабылдау. Кіріс жəне шығыс хат-хабарларды жəне басқа құжаттарды тіркеу. Құжаттарды орындаушыларға уақтылы беру. Орындаушыларда құпия құжаттардың баржоғына жарты жылдық салыстырып тексеру жүргізу. ІІД, ІІМ құпия жəне құпия емес өкімдерін, нұсқауларын, нормативтік актілерін есепке алу мен сақтауды жүзеге асырады. Номенклатуралық істерді құрастыру жəне жүргізу, сонымен қатар мемлекеттік органдармен хат алмасу жəне жалпы хат алмасу. Прокуратура органдары ұсынымдарының, депутаттық сұраулардың уақтылы орындалуына, сонымен қатар жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерінің орындалуына бақылауды, жеке жəне заңды тұлғалардан келіп түскен өтініштерді арнайы журнал бойынша тіркеуді жүзеге асырады. Жеке жəне заңды тұлғалардан келіп түскен өтініштерді қарастыру бойынша жəне құжат айналымы бойынша есеп əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі білім, компьютерде жұмыс істей алу. VIII. Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі, 010000, Астана қаласы, Министрліктер үйі, Орынбор көшесі, 8-үй, 6-кіреберіс, анықтама телефондары: 8 (7172) 74-32-27, 74-28-18, факс, 7433-45, e-mail: a.kairbekkyzy@mzsr.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Медициналық көмекті ұйымдастыру департаментінің директоры, С-1 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: департамент жұмысына жалпы басшылық, үйлестіру, жоспарлау; медициналық ұйымдардың халыққа медициналық көмек көрсету, денсаулық сақтау саласын реформалау мəселелері бойынша қызметін үйлестіру. Медициналық қызметтер көрсету саласында халыққа мемлекеттік қызметтерді көрсетуді ұйымдастыруды үйлестіру жəне аталған саланы денсаулық сақтау аясында дамыту. Төтенше жағдайлар кезінде департаменттің құзыреті шегінде азаматтық қорғаныстың медициналық қызметінің жұмысын үйлестіру Департаменттің құзыреті шегінде терроризмге қарсы күрес қызметін үйлестіру. Денсаулық сақтау органдарымен жəне ұйымдарымен медициналық көмекті ұйымдастыру мəселелері бойынша өзара іс-қимыл. Азаматтардың денсаулығын сақтау мəселелері жөніндегі мемлекеттік жəне салалық бағдарламаларды əзірлеуге қатысу; министрліктің алқаларына материалдарды, Үкімет құжаттарының жобаларын, денсаулық сақтау саласы бойынша заңнамаларды, олардың түпкілікті редакцияларын дайындауға бақылауды жүзеге асыру. Қызметтік жазбаларды, азаматтардың хаттары мен өтініштерін қарау. Жетекшілік ететін мəселелер бойынша дəрілік заттардың қажеттілігін қалыптастыруға қатысу. Қазақстан Республикасының Президенті жəне Қазақстан Республикасының Үкіметі шешімдерінің, департаменттің құзыретіне кіретін мəселелер бойынша министрдің бұйрықтары мен тапсырмаларының орындалуына бақылауды жəне тексеруді, стратегиялық жəне операциялық жоспарлардың іске асырылуын бақылауды жүзеге асыру, департамент құзыретіне кіретін мəселелер бойыша нормативтікқұқықтық актілердің жобасын əзірлеуге басшылық жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: денсаулық сақтау жəне əлеуметтік қамтамасыз ету (медицина, қоғамдық денсаулық сақтау, фармация, дəрігерлік емдеу ісі, стоматология, педиатрия) мамандықтары бойынша жоғары білім, мүмкіндігінше ғылыми дəрежесінің немесе денсаулық сақтауды ұйымдастыру бойынша жоғары біліктілік санатының жəне денсаулық сақтауды ұйымдастырушы бейіні бойынша курстарда мерзімдік қайта даярлаудан өткені туралы сертификаттарының болуы, денсаулық сақтау, еңбек, халықты əлеуметтік қорғау жəне көші-қон саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық актілерді білу, компьютерде Microsoft Office бағдарламалар пакетімен, электронды құжат айналымы жүйесімен, Outlook Express, Internet Explorer бағдарламасымен жұмыс істей білу. IX. Қазақстан Республикасы Инвестициялар жəне даму министрлігі Байланыс, ақпараттандыру жəне ақпарат комитетінің «Шығыс Қазақстан облысы бойынша байланыс жəне ақпараттандыру инспекциясы» РММ, 070004, Шығыс Қазақстан облысы, Өскемен қаласы, К. Либкнехт к-сі, 19-үй, анықтама үшін телефоны: +7 (7232) 26-91-05, электронды мекенжай: uis_vko@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Байланыс жəне ақпараттандыру саласындағы рұқсат беру құжаттары жəне мемлекеттік бақылау бөлімінің бас маманы, С-0-5 санаты, 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы мерзіміне). Функционалды міндеттері: бекітілген тəртіпке сəйкес кіріс жəне шығыс, электрондық құжаттарды, жеке жəне заңды тұлғалардың келіп түскен шағым мен өтініштерін (арыздарын), жоғары тұрған кəсіпорындарға жəне өзге де мемлекеттік ұйымдарға жолданатын құжаттарды қабылдау жəне тексеру бойынша жұмысты ұйымдастыру. Кадрлар құрамын қалыптастыру жəне конкурс негізінде іріктеуді ұйымдастыру. Кадрларды мониторингілеу жəне кадрлар бойынша іс жүргізу, оның ішінде «Е-қызмет» персоналды басқару ақпараттық жүйесі арқылы. Кадр мəселелері бойынша конкурстық, аттестаттау, тəртіптік комиссиялардың, еңбек өтілін санау жəне өзге де комиссиялардың қызметін ұйымдастыру жəне қамту. Мемлекеттік қызметке орналасу, өткеру жəне тоқтату ресімін сақтауды қамту. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі, компьютерлік бағдарламалармен жұмыс істей білу жəне мемлекеттік тілді білу. X. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Табиғи монополияларды реттеу жəне бəсекелестікті қорғау комитетінің Алматы қаласы бойынша департаменті, 050001, Алматы қаласы, Республика алаңы, 4, 115-бөлме, анықтама телефоны: 8 (727) 264-58-73, факс: 8 (727) 27166-39, электронды пошта: almaty@economy.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Заңнаманың сақталуын бақылау жəне талап қою жұмысы бөлімінің басшысы (негізгі қызметкердің бала күтіміне байланысты демалысы кезеңіне, С-О-4 санаты, 1 бірлік). Функционалды міндеттері: департамент жəне бөлім туралы ережелерге, департаменттің регламентіне сəйкес бөлім жұмысын ұйымдастырады. Қазақстан Республикасы заңнамасына сəйкес телекоммуникация жəне пошта байланысы аясындағы саланы қоспағанда, табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар салаларына бақылауды жүзеге асыру, сондай-ақ «Электр энергетикасы туралы» Қазақстан Республикасының Заңына сəйкес энергия өндіруші жəне энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың қызметін бақылау жəне реттеу. Табиғи монополиялар субъектілері мемлекеттік тіркелімінің жергілікті бөлімін қалыптастыру жəне жүргізу. Табиғи монополиялар, реттелетін нарықтар субъектілерінің, энергия өндіруші, энергиямен жабдықтаушы ұйымдардың, сондай-ақ, лицензиаттардың табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы, электр энергетикасы, лицензиялау туралы заңнамалар бұзушылықтарының алдын алу жəне жолын кесу жөнінде шаралар қабылдау. Талап қою жұмысы, əкімшілік практика жəне заңнаманың сақталуын бақылау мəселелері бойынша жұмыс жүргізу. Талап қою жұмысы, əкімшілік практика жəне Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамасының қолданылуына қорытындылау жүргізу. Табиғи монополия субъектісін қайта ұйымдастыру жəне тарату туралы, табиғи монополия субъектісінің мүлкін иеліктен айыру жəне мүлкімен өзге мəмілелерді жасасу жəне реттеліп көрсетілетін қызметтерді ұсынғанда пайдаланылатын мүлікті табиғи монополия субъектісінің жалға алуы туралы, табиғи монополия субъектісіне өзге қызметті жүзеге асыруға келісім беру туралы өтінімдерді қарау. Тексеріс жоспарын қалыптастыру бойынша бекітілген бақылаудағы қауіпті деңгейдегі субъектілерді бағалау жүйесіне сəйкес іс-шаралар жүргізу жəне басшылыққа ұсыныстар беру. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар субъектілерінің қызметіне тексеріс жүргізу. Əкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді қозғау, сондай-ақ, Қазақстан Республикасының Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген тəртіппен əкімшілік жазаны қарау жəне

қолдану үшін материалдар мен құжаттарды дайындау. «Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы», «Электр энергетикасы туралы», «Лицензиялау туралы» Қазақстан Республикасы заңдарын бұзу жағдайында нұсқама шығару. Сот процестеріне департамент атынан, сондай-ақ комитет атынан қатысу. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы, электр энергетикасы, лицензиялау туралы заңнаманы бұзудың анықталған фактілері бойынша сот органдарына талапарыздарды дайындау, сондай-ақ сот органдарына ұсынылатын басқа материалдар мен құжаттарды дайындау. Заңнамада белгіленген тəртіппен, департамент пайдасына шығарылған сот шешімдерін орындауды қамтамасыз ету бойынша құзыреті шеңберінде уақтылы жəне сапалы шара қолдану. Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін заңнамада белгіленген тəртіппен құзыретінің шегінде қарау. Табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамаға түсініктеме дайындау. Заңнаманың бұзылу жағдайлары туралы бұқаралық ақпарат құралдары арқылы хабарлау жəне кінəлі тұлғаларды жауапкершілікке тарту. Бөлім функциясына жататын мəселелер бойынша түсіндірмелер беруге қатысу. Департаменттің жұмыс жоспарын құру жұмысына қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық саласында жоғары білімі. 2. Техникалық реттеу бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: табиғи монополия субъектісінің нормативтік-техникалық ысыраптарын қарау. Табиғи монополиялар субъектісінің, өңiрлiк электр желiсi компанияларын қоспағанда, шикізат, материалдар, отын, энергия шығыстарының техникалық жəне технологиялық нормаларын қарау. Табиғи монополиялар субъектісінің, өңiрлiк электр желiсi компанияларын қоспағанда, персоналының нормативтік санын қарау. Жарғылық капиталына мемлекеттің қатысуымен заңды тұлғалар болып табылатын жəне олармен аффилирленген табиғи монополиялар субъектілерінің штат кестелерін, əкімшілік персоналының басшы қызметкерлеріне еңбекақы төлеудің шекті деңгейін қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің, өңiрлiк электр желiсi компанияларын қоспағанда, негізгі құралдар құнының өсуіне алып келмейтін ағымдағы жəне күрделі жөндеулер жəне басқа да жөндеу-қалпына келтіру жұмыстарына бағытталған шығындарының жылдық сметасын қарау. Жылыту, электр, газ тарату желілерін, сондай-ақ сумен жабдықтау жəне кəріз желілерін дамыту жоспарын қарау. Лицензияны жəне (немесе) лицензияға қосымшаны, лицензияның телнұсқасын жəне (немесе) лицензияға қосымшаны беру, қайта ресімдеу үшін берілген құжаттарды заңнамада белгіленген тəртіппен қарау. Лицензиялардың жəне лицензияға қосымшалардың тізімін құзыретінің шегінде жүргізу. Берілген лицензияларға жəне (немесе) лицензияға қосымшаларға құзыретінің шегінде мониторинг жүргізу. Бөлім құзыреті шегінде табиғи монополиялар субъектілерінің қаржы-шаруашылық қызметін тексеруге қатысу. Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін заңнамада белгіленген тəртіппен құзыретінің шегінде қарау. Табиғи монополиялар субъектілерінің нормативтік-техникалық ысыраптарын бекітуге берген өтінімдерін қараған кезде жария тыңдауларға тиісті материалдар дайындау. Сот процестеріне тиісті материалдар дайындау жəне қатысу. Бөлім функциясына жататын мəселелер бойынша түсіндірмелер беруге қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар немесе құқық саласында жоғары білімі. Экономика жəне бизнес немесе техникалық ғылым жəне технологиялар немесе құқық саласында ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 3. Тергеу жəне құқықтық қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: департамент жəне бөлім туралы ережелерге, департаменттің жұмыс тəртібіне сəйкес бөлім жұмысын ұйымдастырады. бəсекелестiктi қорғау жəне монополистiк қызметтi шектеу саласындағы мемлекеттiк саясатты iске асырады. Бəсекелестікті қорғау жəне монополистік қызметті шектеу саласындағы мемлекеттік органдар мен өзге де ұйымдарды салааралық үйлестіруді жүзеге асырады. Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасының сақталуын мемлекеттік бақылайды. Экономикалық шоғырлануға бақылау жасау. Мемлекеттік органдардың бəсекелестікті шектеуге жəне (немесе) жоюға бағытталған актілерінің, іс-əрекеттерінің (əрекетсіздігінің) жолын кеседі. Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамасында көзделген бұзушылықтарды қоспағанда, тиісті тауар нарығында үстем немесе монополиялық жағдайды теріс пайдаланудың алдын алады жəне оны жояды. Нарық субъектілерінің бəсекелестікке қарсы келісімдерін жəне келісілген іс-əрекеттерін, жосықсыз бəсекелестікті болдырмайды жəне олардың жолын кеседі. Нарық субъектілері мен мемлекеттік органдардың Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасын бұзушылық фактілері бойынша осы заңда белгіленген тəртіппен тергеу жүргізеді. Монополияға қарсы ден қою шараларын қабылдау. Қазақстан Республикасының Əкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінде белгіленген тəртіппен əкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді құру жəне əкімшілік жазаға тарту. Адал бəсекелестікті насихаттауды жүзеге асырады. Жүргiзілетiн бəсекелестiк саясаттың ақпараттық ашықтығын қамтамасыз етедi. Құқық қорғау органдарымен өзара іс-қимылды жүзеге асырады. Сотқа талап қойып жəне өтінішпен жүгінуге, сондайақ соттар Қазақстан Республикасының монополияға қарсы заңнамасының қолданылуы мен бұзылуына байланысты істерді қараған кезде процестерге қатысу. Нарық субъектілерінің Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар жəне реттелетін нарықтар туралы заңнамасын бұзуының жолын кесу жөніндегі іс-шараларды жүргізуге қатысу. Жеке жəне заңды тұлғалардың өтініштерін заңнамада белгіленген тəртіппен құзыретінің шегінде қарау. Сот процестеріне тиісті материалдар дайындау жəне қатысу. Бөлім функциясына жататын мəселелер бойынша түсіндірмелер беруге қатысу. Департаменттің жұмыс жоспарын құру жұмысына қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық немесе экономика жəне бизнес саласында жоғары білімі. Құқық немесе экономика жəне бизнес саласында ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 4. Талдау жəне ұйымдастыру жұмысы бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: штат кестесін құру; мемлекеттік сатып алу жоспарын құру; мемлекеттік сатып алу ресімдерін өткізу, негізгі құралдар, материалдық құндылықтар жəне ақша қаражаты, жеткізілген тауарлар, жұмыстар жəне қызметтер үшін өнім берушілермен міндетті төлем есептілігі бойынша бухгалтерлік есепті жүргізу; салық жəне статистикалық есептіліктерді дайындау жұмыстарын жүзеге асыру. Салықтарды бюджетке, зейнетақы жарналарын Мемлекеттік зейнетақы төлеу орталығына жəне салық жарналарын Мемлекеттік əлеуметтік сақтандыру қорына, қызметкерлердің жалақыларын банк шоттарына аударады. Бухгалтерлiк құжаттардың сақталуын қамтамасыз ету жəне мұрағатқа тапсыру үшiн белгiленген тəртiпке сəйкес оларды ресiмдеу. Бюджеттік өтінімді, жарты жылдық, тоғыз айлық, жылдық теңгерімді жасайды жəне комитетке ұсынады. Дебиторлық жəне кредиторлық берешектер туралы, бюджет қаражатының игерілуі туралы есептерді, 1-МС нысаны бойынша есепті, статистикалық есептерді тапсырады. Бөлім функцияларына жататын мəселелер бойынша түсіндірмелер беруге қатысу. Қазақстан Республикасы заңнамасынан туындайтын өзге де міндеттер. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: экономика жəне бизнес саласындағы жоғары білімі. Экономика жəне бизнес саласында ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. XI. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаментінің (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты аппаратының) «Қос танай облыстық сотының кеңсесі» ММ, 110000, Қостанай қаласы, Пушкин к-сі, 100/1, анықтама үшін телефон: (7142) 99-00-55, 99-00-54, 99-00-78, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Бас маман-сот мəжілісінің хатшысы, С-R-4 санаты, 8 бірлік: Қостанай қалалық сотына – 2 бірлік (оның ішінде 1 бірлік, 01.06.2016 ж. дейін негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалысы кезеңіне); Рудный қалалық сотына – 3 бірлік (оның ішінде 2 бірлік негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалысы кезеңіне: 1 бірлік 01.09.2017 ж. дейін, 1 бірлік 02.10.2016 ж. дейін); Алтынсарин аудандық сотына -1 бірлік; Федоров аудандық сотына – 2 бірлік. Функционалды міндеттері: сотта істі қарауға əзірлеуді ұйымдастыру, куəгерлерді жəне процеске қатысушыларды шақырту, сот мəжілісінің хаттамасын тиісінше ресімдеу жəне жүргізу, үкімнің заңды күшіне ену туралы анықтаманы ресімдеу, сот мəжілісінде қарастырылуға бекітілген істердің тізімін құрастыру, сот төрағасы тапсырмасы бойынша шағымдарды, шешімдерді, сот қаулыларын қарастыру, аяқталған істерді, журналдар мен карточкаларды дайындау жəне мұрағатқа тапсыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (заңтану), педагогикалық, гуманитарлық салада жоғары білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда құқық (заңтану), педагогикалық, гуманитарлық салада ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. 2. Кеңсе бас маманы, С-R-4 санаты, 5 бірлік: Лисаков қалалық сотына – 1 бірлік; Рудный қалалық сотына – 1 бірлік (01.04.2016 ж. дейін негізгі қызметкердің бала күтімі

жөніндегі демалысы кезеңіне); Жангелдин аудандық сотына – 1 орын; Денисов аудандық сотына – 1 бірлік; Қарасу аудандық сотына – 1 бірлік (07.08.2016 ж. дейін негізгі қызметкердің бала күтімі жөніндегі демалысы кезеңіне). Функционалды міндеттері: есеп жөніндегі жұмыстарды жүргізу, сот кеңсесінің кіріс жəне шығыс хат-хабарламасын тіркейді, қылмыстық жəне азаматтық істер бойынша іс қағаздарды жүргізу, сот істерін жəне талап ету арыздарын автоматты түрде тарату, сот істері бойынша есеп құрастыру, БААТЖ-де сот құжатарын тіркеу, журнал толтыру, карточка жүргізу, сот тəжірибесі жəне заңнаманы жүйелендіру жəне алфавиттік көрсеткіштерді іріктеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (заңтану), педагогикалық, гуманитарлық салада жоғары білім, мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі бар болған жағдайда ортадан кейінгі құқық (заңтану), педагогикалық, гуманитарлық, заңгерлік білімі барларға рұқсат етіледі 3. Аға сот приставы, С-R-4 санаты, 5 бірлік: Мендіғара аудандық сотына – 1 бірлік; Федоров аудандық сотына – 1 бірлік; Қостанай аудандық сотына – 1 бірлік; Рудный қаласының мамандандырылған əкімшілік сотына – 1 бірлік; Науырзым аудандық сотына – 1 орын. Функционалды міндеттері: сот жасауылдарының жұмысын ұйымдастыру, сот ғимаратында жəне сот мəжілісі залында құқық бұзушылыққа жол бермеу жəне ескерту, тұлғаның қауіпсіздігі мəселесі бойынша айдауыл қызметі қазметкерлерімен қарымқатынас жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (заңтану), педагогикалық, əлеуметтік-экономикалық ғылымдар жəне бизнес, ауыл шаруашылығы ғылымдары (зоотехния), техникалық ғылымдар жəне технология, (өндіруші өнеркəсіп технологиясы (сала бойынша), (ақпараттық жүйелер) саласында жоғары білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі құқық (заңтану), педагогикалық, əлеуметтік-экономикалық ғылымдар жəне бизнес, ауыл шаруашылығы ғылымдары (зоотехника), техникалық ғылымдар жəне технология, (өндіруші өнеркəсіп технологиясы (сала бойынша), (ақпараттық жүйелер) саласында білімі барларға рұқсат етіледі. 4. Жетекші маман, С-R-5 санаты, 3 бірлік: Алтынсарин аудандық сотына - 1 бірлік; Сарыкөл аудандық сотына – 1 бірлік; Əулиекөл аудандық сотына – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: талап қою өтініштерін қабылдау жəне тіркеу, мұрағатты жүргізу, сот мұрағатына істерді қабылдауды іске асыру, статистикалық есепті уақтылы құрастыру, қызметтік хаттасуды, іс қағаздарын жүргізу, атқаруға берілетін атқару құжаттарын есепке алу жəне тіркеу, азаматтық, əкімшілік, қылмыстық істердің сақталуы жəне есебі, заңмен белгіленген уақытта беруге жататын сот актілерінің көшірмелерін процеске қатысушыларға беру, сот мəжілісінің хаттамасын жүргізу, сотталғандарға карточка тіркеу жəне ҚС жəне АЕЖҚБ мекемесіне жіберу, сот хат-хабарларын мекенжай бойынша жеткізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (заңтану), педагогикалық, гуманитарлық саласында жоғары білім, ортадан кейінгі құқық (заңтану), педагогикалық, гуманитарлық білімі. 5. Сот приставы, С-R-5, 2 бірлік: Лисаков қалалық сотына – 1 бірлік; Рудный қалалық сотына – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сот процесіне қатысушы судьялардың жəне басқа тұлғалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету, атқарушылық іс шараларды орындауға қатысу, сотқа келуден бас тартқан тұлғаны мəжбүрлеп алып келуді іске асыру, сотта қарастыру кезінде судьяның тапсырысы бойынша қылмыстық істі жəне заттық айғақтарды алып келуді жəне сақтауды қамтамасыз ету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (заңтану), педагогикалық, əлеуметтік-экономикалық ғылымдар жəне бизнес, ауыл шаруашылығы ғылымдары (зоотехния), техникалық ғылымдар жəне технология, (өндіруші өнеркəсіп технологиясы (сала бойынша), (ақпараттық жүйелер) саласында жоғары білім, ортадан кейінгі білім: құқық (заңтану), педогогикалық, əлеуметтік-экономикалық ғылымдар жəне бизнес, ауыл шаруашылығы ғылымдары (зоотехника), техникалық ғылымдар жəне технология, (өндіруші өнеркəсіп технологиясы (сала бойынша), (ақпараттық жүйелер). XII. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты жанындағы Соттардың қызметін қамтамасыз ету департаменті (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының аппараты) «Шығыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі» ММ, 492024, Өскемен қаласы, Уəлиева көшесі, 5-үй, анықтама үшін телефон: 8 (7232) 56-05-27, 56-05-32, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Шығыс Қазақстан облыстық сотының кеңсесі бойынша: 1. Ішкі қауіпсіздік жəне соттардағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: ішкі қауіпсіздікті, судьялар мен сот жүйесі қызметкерлерін қорғауды қамтамасыз ету, судьялар мен сот жүйесі қызметкерлерінің тарапынан сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтардың алдын алу жəне профилактикасы жөніндегі іс-шаралардың ұйымдастырылуына қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес, осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі заңгерлік білімі барларға рұқсат етеді. Шығыс Қазақстан облысы аудандық жəне оған теңестірілген сот кеңселері бойынша: 1. Сот кеңсесінің бас маман-сот мəжілісінің хатшысы, С-R-4 санаты, 9 бірлік: Курчатов қалалық соты – 1 бірлік; Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты – 4 бірлік (оның ішінде 3 бірлік негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне: 1 бірлік 28.08.2015 ж. бастап 20.06.2018 ж. дейін, 1 бірлік 04.08.2015 ж. бастап 23.05.2018 ж. дейін, 1 бірлік 05.03.2015 ж. бастап 22.12.2017 ж. дейін); Шығыс Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты – 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне 03.08.2013ж. бастап 11.04.2016 ж. дейін); Глубокое аудандық соты – 2 бірлік (оның ішінде 1 орын негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне 18.09.2015 ж. бастап 14.06.2018 ж. дейін); Ұлан ауданының № 2 аудандық соты – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сот процестерін ұйымдастыру; қылмыстық жəне азаматтық істер бойынша сот мəжілісінің хаттамаларын əзірлеу; процеске қатысушыларды хабарландыру; үкімнің, шешімнің, ұйғарымның, сот қаулыларының орындалуы бойынша құжаттарды дайындау, жолдау жəне олардың орындалуы туралы хабарламалардың алынуына бақылау жасау. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес, осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі заңгерлік білімі барларға рұқсат етеді. 2. Сот кеңсесінің бас маманы, С-R-4 санаты, 6 бірлік: Зырян ауданының мамандандырылған əкімшілік соты – 1 бірлік; Өскемен гарнизоны əскери соты – 1 бірлік; Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты – 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне 02.04.2015 ж. бастап 13.01.2018 ж. дейін); Шығыс Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты – 1 бірлік (негізгі қызметкердің бала күтіміне арналған демалысы кезеңіне 19.09.2015 ж. бастап 13.06.2018 ж. дейін); Глубокое аудандық соты – 1 бірлік; Курчатов қалалық соты – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сот істері мен материалдары бойынша статистикалық есепті əзірлеу; сот кодификациясын жүргізу; мұрағат жұмысын жүргізу; қылмыстық, азаматтық істер мен əкімшілік құқық бұзушылық туралы істерді жəне материалдарды тіркеу, есепке алу жəне сақтау; аудандық соттың жедел кеңесін əзірлеу, хаттаманы жүргізу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі заңгерлік білімі барларға рұқсат етеді. 3. Сот кеңсесінің аға сот приставы, С-R-4 санаты: Өскемен қаласының мамандандырылған əкімшілік соты – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сот процестерін өткізу кезінде сот ғимаратындағы тəртіптің сақталуын қамтамасыз ету; сот жəне сотқа қатысушыларды күзету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Мемлекеттік қызмет өтілі бір жылдан кем емес, осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екі жылдан кем емес жұмыс өтілі болған жағдайда ортадан кейінгі заңгерлік білімі барларға рұқсат етеді. 4. Сот кеңсесінің жетекші маманы, С-R-5 санаты, 2 бірлік: Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты – 1 бірлік; Жарма аудандық соты – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қызметтік хат алмасуды жүргізу; мұрағат жүргізу, аудандық соттың мұрағатына істерді қабылдау; тарату кітабын жүргізу; жіберілетін хат-хабарлардың тізілімдерін əзірлеу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі заңгерлік, педагогикалық жəне гуманитарлық білім.

5. Сот кеңсесінің сот приставы, С-R-5 санаты, 8 бірлік: Өскемен қаласының мамандандырылған əкімшілік соты – 1 бірлік; Зырян ауданының №2 аудандық соты - 1 бірлік; Шемонаиха аудандық соты – 1 бірлік; Шығыс Қазақстан облысының мамандандырылған ауданаралық экономикалық соты – 1 бірлік; Шығыс Қазақстан облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық соты – 1 орын; Шемонаиха ауданының мамандандырылған əкімшілік соты – 1 бірлік; Тарбағатай аудандық соты – 1 бірлік; Тарбағатай ауданының № 2 аудандық соты – 1 бірлік. Функционалды міндеттері: сот процестерін өткізу кезінде сот ғимаратындағы тəртіптің сақталуын қамтамасыз ету; сот жəне сотқа қатысушыларды күзету. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік немесе ортадан кейінгі заңгерлік білім. XIII. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі, 010000, Астана қаласы, Үкімет Үйі, анықтама телефоны: (7172) 745429, электронды мекенжайы: Khamitova_ ZA@ukimet.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі орынбасарының кеңесшісі, В-3 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі орынбасарының қызметін ақпараттықталдау жəне кеңестік қамтамасыз ету, оның тапсырмаларының орындалуын бақылау; орталық атқарушы органдармен жұмыс жүргізу, Қазақстан Республикасы Премьер-Министрі орынбасарының мəжілістеріне білім жəне ғылым, денсаулық сақтау, əлеуметтік жаңғырту, əлеуметтік саясат, жұмыспен қамту, спортты дамыту, дін, демографиялық жəне көші-қон саясаты мəселелері бойынша материалдар дайындау. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: жоғары білім: (заңгерлік білімінің болғаны жөн). Сараптамалық қабілетінің жəне нормативтік-құқықтық актілерді дайындау жөніндегі жұмыс тəжірибесінің болуы. Мəжілістер хаттамаларын ресімдеу жəне оның орындалуын сапалы бақылауды ұйымдастыру қабілетінің болуы. Талдау құжаттарын əзірлеу тəжірибесінің болғаны қошталады. Мемлекеттік қызметте де, квазимемлекеттік секторда да жұмыс өтілінің болуы. XІV. Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің Статистика комитеті, 010000, Астана қаласы, Сол жақ жағалау, Министрліктер үйі, 4-кіреберіс, анықтама үшін телефондар: (8-7172) 74-95-30, 74-97-87, 74-94-46(факс), 74-90-07, электрондық мекенжай: e.zharkina@economy.gov. kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Өндіріс жəне қоршаған орта статистикасы басқармасының сарапшысы, С-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: статистикалық есептілік нысандарын жəне оларды толтыру бойынша нұсқаулықтарды, анықтамалық материалдарды дайындау жəне өнеркəсіп, аграрлық сектор, құрылыс, инвестициялар, энергетика жəне қоршаған ортаны қорғау статистикасы бойынша көрсеткіштерді бақылау жəне талдау үшін қажетті есеп жүргізу, сондай-ақ ауыл шаруашылығы санағын жүргізу. Статистикалық есептілік нысандары бойынша əдістемелік, əдіснамалық жəне нұсқаулық материалдарды, міндеттердің формалды емес қойылымын əзірлеу. Статистикалық жұмыстардың жоспарын сапалы жəне уақтылы орындау. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, маркетинг, статистика, əлемдік экономика), жаратылыстану ғылымдары (математика), техникалық ғылымдар жəне технологиялар, ауыл шаруашылығы саласында жоғары білім. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Қазақстан Республикасының статистика саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. 2. Қызмет көрсету жəне энергетика статистикасы басқармасының сарапшысы, С-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: қызмет көрсету, көлік, мəдениет, байланыс, ғылым жəне инновация, ақпараттық коммуникациялық технологиялар, туризм, ішкі сауда, сыртқы сауда, тауар нарықтары жəне энергетика статистикасы бойынша іс-шараларды, бағдарламаларды жəне статистикалық жұмыс жоспарын сапалы жəне өз уақытында орындау, статистикалық байқауларды өткізуге қатысу, əдістемелік жəне нұсқаулық материалдарды əзірлеу. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес, жаратылыстану ғылымдары, техникалық ғылым жəне технологиялар, қызмет көрсету, білім, гуманитарлық ғылымдар, құқық саласында жоғары білім. Қазақстан Республикасының Конституциясын, «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Парламентi жəне оның депутаттарының мəртебесi туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдарын, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы» Қазақстан Республикасының заңдарын, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Қазақстан Республикасының статистика саласындағы қатынастарды реттейтін нормативтік-құқықтық актілерін білуі. Осы санаттағы лауазымдар бойынша функционалды міндеттерді орындау үшін қажетті басқа да міндетті білімдер. 3. Жіктелімдер жəне ақпараттық технологиялар басқармасының сарапшысы, С-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: басқарманың жұмыс жоспарымен қарастырылған жұмыстардың уақтылы жəне сапалы орындалуын ұйымдастыру жəне үйлестіру; комитеттің ақпараттық жүйелерінің мемлекеттік органдардың ақпараттық жүйелерімен өзара іс-қимылын ұйымдастыруға қатысу; жіктелімдер жəне метадеректерді жүргізу саласында ақпараттық жүйелер мен технологияларды құру, дамыту жəне жүргізу бойынша жұмыстарды ұйымдастыруға қатысу; метадеректерді дайындау жəне пайдалану, статистикалық жіктелімдерді əзірлеу жəне өзектендіру бөлігінде Комитеттің салалық бөлімшелерімен өзара іс-қимыл жасау; комитеттің деректер қорларымен жұмысты мониторингілеу жəне құралдарды басқару; комитеттің дерекқорларының «е-Статистика» ИАЖның басқа компоненттерімен өзара іс-қимылын ұйымдастыру; құзыреті шегінде бюджеттік бағдарлама бойынша мемлекеттік сатып алу жөнінде құжаттаманы дайындау. Комитеттің ақпараттық қауіпсіздігін қамтамасыз етуді, Комитеттің жəне оның аумақтық бөлімшелері ақпараттық жүйелерінің, телекоммуникациялар жүйелерінің, есептеу жəне ұйымдастыру техникаларының үздіксіз жұмыс істеуін ұйымдастыру. Комитеттің ақпараттық технологияларға байланысты тауарлар, жұмыстар мен қызметтерді сатып алуға арналған техникалық ерекшеліктерді əзірлеу жұмыстарына қатысу. Міндеттердің қойылымдарын келісуге қатысу. Статистика саласында нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу, комитеттің жоспарлық жəне есепті құжаттарын əзірлеу бойынша жұмыстарды ұйымдастыруға жəне олардың орындалуына мониторингті жүзеге асыруға қатысу. Конкурсқа қатысушыға қойылатын талаптар: жоғары білім: əлеуметтік ғылымдар, экономика жəне бизнес (экономика, менеджмент, есеп жəне аудит, қаржы, мемлекеттік жəне жергілікті басқару, маркетинг, статистика, əлемдік экономика, əлеуметтану, психология) немесе білім беру (физика, информатика жəне есептеуіш техника) немесе гуманитарлық ғылымдар (халықаралық қатынас), немесе құқық (құқықтану) немесе жаратылыстану ғылымдары (математика, информатика, физика) немесе техникалық ғылымдар жəне технология (басқару жəне автоматтандыру, ақпараттық жүйелер, есептеуіш техника жəне бағдарламалық қамтамасыз ету, математикалық жəне компьютерлік модельдеу, стандарттау, сертификаттау жəне метрология) ғылымдары саласында жоғары білім. XV. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі Медициналық қызметке ақы төлеу комитетінің Ақмола облысы бойынша департаменті, 020000, Көкшетау қаласы, Б. Момышұлы көшесі, 41, анықтама телефоны: 8 (7162) 25-18-52, электронды мекенжайы: k.komuakmola@mzsr.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін бақылау бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: тегін медициналық көмектің кепілді көлемін сараптауға қатысу; емделген аурулардың мəліметтері базасының сарапталуын үйлестіру; тегін медициналық көмектің кепілді көлемінің ақаулары құрылымын талдау; тегін медициналық көмектің кепілді көлемін сараптау əдістемесін əзірлеу; медициналық ұйымдардың іс-əрекеті бойынша қорытынды нəтижелерінің статистикалық көрсеткіштері

(Жалғасы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 9-11-беттерде). мен медициналық қызметтің сапасын бағалау индикаторларына мониторинг жүргізу арқылы бағалау; құзыреті шегінде денсаулық сақтау субъектісін сараптау нəтижелері бойынша актілерді құрастыру; нормативтік-құқықтық актілерді əзірлеуге қатысу. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: педиатрия жəне емдеу жұмысы мамандығы бойынша жоғары медициналық білім. XVI. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Алматы облыстық аумақтық инспекциясы, 040000, Алматы облысы, Талдықорған қаласы, Қаблиса жырау көшесі, 207, анықтама үшін телефон: 8 (7282) 31-81-91 факс 31-80-09, электронды мекенжайы: е-mail: org.otdel.alm. obl@mail.ru, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Тамақ өнімдері жəне орны ауыстырылатын объектілер қауіпсіздігі бөлімінің бас маманы (негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне – 2016 жылдың 1 қазанына дейін), C-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Балқаш аудандық аумақтық инспекциясының жетекші маманы-мемлекеттік ветеринариялық инспекторы (негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне – 2016 жылдың 22 сəуіріне дейін), C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтықпроцесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын сбілу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Ескелді аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-мемлекеттік ветеринариялық инспекторы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Жамбыл аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-мемлекеттік ветеринариялық инспекторы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Іле аудандық аумақтық инспекциясының бас маманымемлекеттік ветеринариялық инспекторы, C-R-4 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін

қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 6. Кербұлақ аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы – мемлекеттік ветеринариялық инспекторы, C-R4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процессуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтік-құқықтық актілерін, «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 7. Талғар аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-мемлекеттік ветеринариялық инспекторы (2016 жылдың 15 желтоқсанына дейін), C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 8. Талғар аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-мемлекеттік ветеринариялық инспекторы (2016 жылдың 1 қыркүйегіне дейін), C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Қазақстан Республикасының қолданыстағы ветеринария саласындағы нормативтік-құқықтық актілерінің сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария мамандығы бойынша жоғары, орта кəсіптік білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Акционерлік қоғамдар туралы», «Мемлекеттік кəсіпорындар туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Республикалық жəне мемлекеттік бюджетті пайдалану ережесін», азаматтық, азаматтық-процесуалдық заңнамаларды, «Агроөнеркəсіптік кешенді жəне ауылдық аумақтарды дамытуды мемлекеттік реттеу туралы» Заңын жəне ауыл шаруашылығы саласындағы басқа да нормативтікқұқықтық актілерін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жөніндегі агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы № 02-0102/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитетінің Астана қаласы бойынша аумақтық инспекциясы, 010000, Астана қаласы, Желтоқсан көшесі, 28а, анықтама үшін телефон: (7172) 32-89-89, 57-18-97, электронды мекенжайы: astana_ti_kvkn_priemnaya@minagri.gov.kz, «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қаржылық жəне əкімшілік қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы (2017 жылдың 31 тамызына дейін негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне), С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: инспекция құжаттарының заңдылығын қамтамасыз етеді; мелекеттік жəне мемлекеттік емес ұйымдарда мекеме атынан барлық қажетті шараларды жүргізеді; инспекция басшысының тапсырмаларын, нұсқаулық құжаттарды орындайды. Тəртіптік комиссияға қатысты жəне жинақтау бойынша материалдарды дайындайды; қызметтік нұсқаулықтарды дайындайды; бос əкімшілк мемлекеттік қызметке конкурс жариялайды; демалыс беру, іссапарға жіберу, тағайындау жəне негізгі қызметтер бойынша бұйрықтарды жасайды; мұрағатқа тапсырылатын құжаттардың дұрыс ресімделуін жүзеге асырады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: құқық (құқықтану) саласында жоғары білімі.Мемлекеттiк қызмет өтiлi бiр жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екi жылдан кем емес жұмыс өтiлi болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Биологиялық қауіпсіздік бөлімінің жетекші маманы, С-О-6 санаты, 2 бірлік. Функционалды міндеттері: Астана қаласы аумағында жеке жəне заңды тұлғалардың «Ветеринария туралы» ҚР Заңын орындалуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; ветеринария бойынша шұғыл мəселелерді шешу; эпизоотияға қарсы, профилактикалық, ветеринариялық-санитариялық жəне қорғау шараларының ұйымдастырылуын бақылау; ауыл шаруашылығы жануарларының инфекциялық аурулар бойынша саулығын қамтамасыз ету, сондай-ақ олардың Қазақстан Республикасы аумағы ішінде тасмалдануы кезінде ветеринариялық-санитариялық талаптардың сақталуын

15 қазан 2015 жыл

бақылауды жүзеге асыру; ветеринариялық қызметтер мен лицензияланған ветеринариялық мекемелердің қызметін бақылауды ұйымдастыру; бюджеттік бағдарлама негізінде ветеринариялық препарттарды сақтау жəне тасымалдау бойынша мемлекеттік қызметтердің өткізілуін бақылауды жүргізу, елордадағы эпизоотиялық саулықты қамтамасыз ету бойынша басқа мемлекеттік органдармен бірлесе жұмыс атқару; өзінің жəне жоғары тұрған органдардан келетін құжаттардың уақытында орындалуын бақылауды қамтамасыз ету; бөлім қызметкерлерінің нормативтік-құқықтық актілерді меңгеру бойынша қажетті жұмыстарды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласында жоғары немесе ветеринария саласында ортадан кейінгі білім; Қазақстан Республикасының «Ветеринария туралы» Заңын білу. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Тамақ өнімдері жəне орны ауыстырылатын объектілер қауіпсіздігі бөлімінің бас маманы, С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Астана қаласы аумағында жеке жəне заңды тұлғалардың «Ветеринария туралы» ҚР Заңын орындалуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; ветеринария бойынша шұғыл мəселелерді шешу; ветеринариялық-санитариялық жəне қорғау шараларының ұйымдастырылуын бақылау; сондайақ олардың Қазақстан Республикасы аумағы ішінде тасымалдануы кезінде ветеринариялық-санитариялық талаптардың сақталуын бақылауды жүзеге асыру; ветеринариялық қызметтер мен лицензияланған ветеринариялық мекемелердің қызметін бақылауды ұйымдастыру; бюджеттік бағдарлама негізінде ветеринариялық препарттарды сақтау жəне тасмалдау бойынша мемлекеттік қызметтердің өткізілуін бақылауды жүргізу, елордадағы эпизоотиялық саулықты қамтамасыз ету бойынша басқа мемлекеттік органдармен бірлесе жұмыс атқару; өзінің жəне жоғары тұрған органдардан келетін құжаттардың уақытында орындалуын бақылауды қамтамасыз ету; бөлім қызметкерлерінің нормативтік-құқықтық актілерді меңгеру бойынша қажетті жұмыстарды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласында жоғары білім. Мемлекеттiк қызмет өтiлi бiр жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екi жылдан кем емес жұмыс өтiлi болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Тамақ өнімдері жəне орны ауыстырылатын объектілер қауіпсіздігі бөлімінің бас маманы (2018 жылдың 4 мамырына дейін негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне), С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Астана қаласы аумағында жеке жəне заңды тұлғалардың «Ветеринария туралы» ҚР Заңын орындалуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; ветеринария бойынша шұғыл мəселелерді шешу; ветеринариялық-санитариялық жəне қорғау шараларының ұйымдастырылуын бақылау; сондайақ олардың Қазақстан Республикасы аумағы ішінде тасмалдануы кезінде ветеринариялық-санитариялық талаптардың сақталуын бақылауды жүзеге асыру; ветеринариялық қызметтер мен лицензияланған ветеринариялық мекемелердің қызметін бақылауды ұйымдастыру; бюджеттік бағдарлама негізінде ветеринариялық препарттарды сақтау жəне тасымалдау бойынша мемлекеттік қызметтердің өткізілуін бақылауды жүргізу, елордадағы эпизоотиялық саулықты қамтамасыз ету бойынша басқа мемлекеттік органдармен бірлесе жұмыс атқару; өзінің жəне жоғары тұрған органдардан келетін құжаттардың уақытында орындалуын бақылауды қамтамасыз ету; бөлім қызметкерлерінің нормативтік-құқықтық актілерді меңгеру бойынша қажетті жұмыстарды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласында жоғары. Мемлекеттiк қызмет өтiлi бiр жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екi жылдан кем емес жұмыс өтiлi болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Шекара мен көліктегі мемлекеттік ветеринариялықсанитарлық бақылау жəне қадағалау бөлімінің бас маманы (2016 жылдың 26 шілдесіне дейін негізгі қызметкердің бала күту демалысы кезеңіне), С-О-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: Астана қаласы аумағында жеке жəне заңды тұлғалардың «Ветеринария туралы» ҚР Заңын орындалуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; ветеринария бойынша шұғыл мəселелерді шешу; эпизоотияға қарсы, профилактикалық, ветеринариялық-санитариялық жəне қорғау шараларының ұйымдастырылуын бақылау; ауыл шаруашылығы жануарларының инфекциялық аурулар бойынша саулығын қамтамасыз ету, экспорт-импорт жəне жүктердің транзиті кезінде ветеринариялық-санитариялық талаптардың сақталуын бақылауды жүзеге асыру; ветеринариялық қызметтер мен лицензияланған ветеринариялық мекемелердің қызметін бақылауды ұйымдастыру; бюджеттік бағдарлама негізінде ветеринариялық препарттарды сақтау жəне тасымалдау бойынша мемлекеттік қызметтердің өткізілуін бақылауды жүргізу, елордадағы эпизоотиялық саулықты қамтамасыз ету бойынша басқа мемлекеттік органдармен бірлесе жұмыс атқару; өзінің жəне жоғары тұрған органдардан келетін құжаттардың уақытында орындалуын бақылауды қамтамасыз ету; бөлім қызметкерлерінің нормативтік-құқықтық актілерді меңгеру бойынша қажетті жұмыстарды ұйымдастыру. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: ветеринария саласында жоғары білім. Мемлекеттiк қызмет өтiлi бiр жылдан кем емес немесе осы санаттағы нақты лауазымның функционалды бағытына сəйкес салаларда екi жылдан кем емес жұмыс өтiлi болған жағдайда ортадан кейінгі білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының нормативтік-құқықтық актілерін, осы санаттағы нақты лауазымның мамандануына сəйкес салалардағы қатынастарды реттейтін Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құқықтық актілерін білу. Практикалық тəжірибесі: 1) Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің 2008 жылғы 9 қаңтардағы №02-01-02/5 бұйрығымен бекітілген «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарына сəйкес; 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігінің Ветеринариялық бақылау жəне қадағалау комитеті Ақтөбе облыстық аумақтық инспекциясы, 030000, Ақтөбе облысы, Ақтөбе қаласы, Маресьев көшесі, 89-үй, анықтама үшін телефон: 8 (7132) 41-92-29, факс 8 (7132) 5513-28, электронды мекенжайы: e-mail: Aktobe-vet_kadr@ mail.ru «Б» корпусындағы бос мемлекеттiк əкiмшiлiк лауазымға орналасуға конкурс жариялайды: 1. Қаржылық жəне əкімшілік қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы, C-O-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: іс қағаздар номенклатурасын дайындайды, инспекция қызметкерлерінің жеке істерін жүргізеді, еңбек кітапшаларын толтырады, ішкі бұйрықтарды ресімдейді жəне оларды тіркеу журналын жүргізеді. Аттестаттауды жəне конкурстық іріктеуді жүргізу, мемлекеттік қызметшілерді қызмет бойынша жоғарылату, мемлекеттік қызметшілерді тəртіптік жауаптылыққа тарту, мемлекеттік қызметшілерді қызметінен босату ресімдерінің сақталуын қамтамасыз етеді. Тəртіптік, аттестаттау, конкурстық жəне кадр мəселелері жөніндегі өзге де комиссиялардың қызметін ұйымдастырады. ҚР Бас прокуратурасының Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасына мемлекеттік қызметшілерге сұраныстар дайындайды, Ұлттық қауіпсіздік комитетінен мемлекеттік қызметке жаңадан қабылданған қызметкерлерді арнайы тексеруден өткізуді жүзеге асырады. Мемлекеттік қызметке жаңадан қабылданып, арнайы тексерудан өткен мемлекеттік қызметшілердің ант беру ресімін

ұйымдастырады. Кадрларды іріктеуді ұйымдастырады, мемлекеттік қызметшілердің мемлекеттік қызметті өткеруіне байланысты құжаттарды ресімдейді, мемлекеттік қызметте болуына байланысты шектеулердің сақталуын қамтамасыз етеді. Қорғаныс істері органына əскери міндеттілер туралы ақпарат дайындайды. Жоғары тұрған жəне уəкілетті органдарға кадрлық есептерді дайындап, уақтылы тапсырылуын жүзеге асырады. Еңбек тəртібінің сақталуын қадағалайды. Инспекция қызметкерлерінің жеке істерін жəне еңбек кітапшаларының сақталуын қамтамасыз етеді. Мемлекеттік қызметшілердің тағылымдамасын, тəлімгерлігін, қызметін бағалауды, оқуын, қайта даярлығын (қайта мамандануын) жəне біліктілігін арттыруды ұйымдастырады, мемлекеттік қызметшілерді көтермелеу түрлерін жəне оларды қолдану тəртібін əзірлейді. Мемлекеттік қызметшілердің дербес деректерін, бағалау, аттестаттау жəне оқудан өту нəтижелері туралы мəліметтерді есепке алуды жүзеге асырады. «Е-қызмет» ақпараттық жүйесімен жұмыс жасайды. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары заңгерлік білім. Ортадан кейінгі заңгерлік білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» заңдарын, Қазақстан Республикасының Еңбек кодексін, Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшілерінің Ар-намыс кодексін, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын жəне мемлекеттік қызметке қатысты өзге де ережелер мен заңнамаларды білу. Практикалық тəжірибесі: 1) «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы № 58 бұйрығына сəйкес, 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 2. Қаржылық жəне əкімшілік қамтамасыз ету бөлімінің бас маманы, C-O-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: бюджеттік бағдарламалардың жүзеге асырылуын жəне бөлімге жүктелген тапсырмаларды уақтылы, сапалы орындауын жүзеге асырады. Бюджеттен бөлінген қаржының мақсатты жұмсалуын жəне аудандық, қалалық аумақтық инспекцияларына бюджеттен бөлінген қаржыны мақсатты əрі толықтай игерілуін қадағалап, тексереді. Бастапқы құжаттарды, қағаз жəне электрондық тасығыштарда бухгалтерлік есеп тіркелімдерін, есептілікті, есеп саясатын, есепке алу деректерін электрондық іздеу бағдарламаларын, оларға есептеулерді, басқа да құжаттардың сақталуын қамтамасыз етеді, сондай-ақ оларды Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен өткізеді, Бухгалтерия 1С бағдарламасымен жұмыс жасайды. Ай сайын мекеме жұмысшыларының еңбеккүн табелін тексереді, жұмыс өтілін бақылайды. Мекеме жұмысшылары мен қызметшілеріне жалақыны, еңбек демалысы төлемі, куəландыру қағазы бойынша есептейді жəне мерзімінде төлейді, əлеуметтік жəне табыс салықтарды, зейнетақы жəне əлеуметтік аударымдарды бюджетке мезгілінде аударады жəне де кəсіподақ, партиялық жарналарын аударады. «Жалақылар бойынша есеп айырысу ведомосының жиынтығы» бойынша № 5 мемориалдық ордересеп беруші ретінде жинақтаушы тізімдемені ай сайын толтырады. Ай соңында айналым тізімдемесін жасайды. Жалақы бойынша анықтама береді. «Бухгалтерия 1С», «Клиент-Казначейство», «СОНО» бағдарламаларында жұмыс жасайды. Атқару қағазы бойынша есеп жүргізеді, белгілінген мерзімде дайындайды жəне белгіленген басқармаларына ұсынады. Салық есебін жəне еңбек бойынша статистикалық есепті белгілінген мерзімде дайындайды жəне мемлекеттік кіріс басқармасына, облыстық статистика басқармасына ұсынады. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары экономикалық білім. Ортадан кейінгі экономикалық білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Мемлекеттік сатып алу туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы» заңдарын, Бюджет кодексін, Салық кодексін, ҚР Үкіметінің «Бюджеттің атқарылуы жəне оған кассалық қызмет көрсету Ережесін бекіту туралы» Қаулысын, «ММ-дегі бухгалтерлік есеп жүргізудің ережелерін», «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын жəне бухгалтерлік есепке қатысты өзге де ережелер мен заңнамаларды білу. Практикалық тəжірибесі: 1) «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы № 58 бұйрығына сəйкес, 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 3. Ақтөбе қалалық аумақтық инспекциясының жетекші маманы-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, C-R-5 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар өсіруді, жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты дайындауды (союды), сақтауды, қайта өңдеуді жəне өткізуді жүзеге асыратын өндіріс объектілерінде, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды, жемшөп пен жемшөп қоспаларын өндіру, сақтау жəне өткізу жөніндегі ұйымдарды, ветеринариялық препараттарды өндіруді жүзеге асыратын тұлғаларды, мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарды бақылайды жəне қадағалайды. Орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілердің экспорты (импорты) кезінде оларды тасымалдау (орнын ауыстыру), тиеу, түсіру кезінде бақылайды жəне қадағалайды. Экспорты (импорты) кезінде жануарлар ауруларының қоздырушыларын тарататын факторлар болуы мүмкін көлік құралдарының барлық түрлерінде, ыдыстың, буып-түю материалдарының барлық түрлері бойынша бақылайды жəне қадағалайды. Экспорт (импорт) кезінде тасымалдау (орын ауыстыру) маршруттары өтетін, мал айдалатын жолдарда, маршруттарда, мал жайылымдары мен суаттардың аумақтарын бақылайды жəне қадағалайды. Экспорт (импорт) кезінде орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілерді өсіретін, сақтайтын, қайта өңдейтін, өткізетін немесе пайдаланатын, сондай-ақ құзыреті шегінде ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке жəне заңды тұлғалардың аумақтарында, өндірістік үй жайларында қызметін бақылайды жəне қадағалайды. Құзыреті шегінде жүзеге асыратын мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылау жəне қадағалау функциясын қоса алғанда, жергілікті атқарушы органдардың жəне олардың ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын бөлімшелерінің функцияларының орындауын бақылайды жəне қадағалайды. Кеден одағы аумағындағы мемлекеттерге, Қазақстан Республикасының ішінде жəне экспортқа шығарылатын орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектіге ветеринариялық сертификаттар береді. Аумақтық бірліктегі эпизоотиялық жағдайды ескере отырып ауыстырылатын (тасымалданатын) жүктерді шығаруға, енгізуге жəне транзитке рұқсатқа сұраныс береді. Облыстық аумақтық инспекцияға берілетін жетілік, айлық, тоқсандық, жарты жылдық жəне жылдық есептердің уақтылы тапсырылуын қамтамасыз етеді. Əкімшілік құқық бұзушылықтар жəне оны бұзған тұлғалар туралы мəліметтерді АРМ ЕУСС бағдарламасына енгізеді жəне ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасына ұсынады жəне салыстыру актілерін тапсырады. Жеке жəне заңды тұлғалардан өтініштер, арыз-шағымдар түскен жағдайда № 1-ОЛ бағдарламасына енгізеді жəне сол бойынша есепті дайындайды, уақтылы тапсырады. ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасымен тексерулер бойынша салыстыру актілерін жасайды. Ішкі құжат алмасуды қадағалайды, кіріс жəне шығыс құжаттарды тіркейді, тіркеу журналдарын жүргізеді жəне уақтылы орындалуын қамтамасыз етеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары немесе ортадан кейінгі ветеринарлық білім. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы»,

Қазақстан Республикасының «Ветеринария туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын жəне ветеринария саласындағы өзге де ережелер мен заңнамаларды білу. Практикалық тəжірибесі: 1) «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы № 58 бұйрығына сəйкес. 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 4. Алға аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар өсіруді, жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты дайындауды (союды), сақтауды, қайта өңдеуді жəне өткізуді жүзеге асыратын өндіріс объектілерінде, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды, жемшөп пен жемшөп қоспаларын өндіру, сақтау жəне өткізу жөніндегі ұйымдарды, ветеринариялық препараттарды өндіруді жүзеге асыратын тұлғаларды, мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарды бақылайды жəне қадағалайды. Орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілердің экспорты (импорты) кезінде оларды тасымалдау (орнын ауыстыру), тиеу, түсіру кезінде бақылайды жəне қадағалайды. Экспорты (импорты) кезінде жануарлар ауруларының қоздырушыларын тарататын факторлар болуы мүмкін көлік құралдарының барлық түрлерінде, ыдыстың, буып-түю материалдарының барлық түрлері бойынша бақылайды жəне қадағалайды. Экспорт (импорт) кезінде тасымалдау (орын ауыстыру) маршруттары өтетін, мал айдалатын жолдарда, маршруттарда, мал жайылымдары мен суаттардың аумақтарын бақылайды жəне қадағалайды. Экспорт (импорт) кезінде орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілерді өсіретін, сақтайтын, қайта өңдейтін, өткізетін немесе пайдаланатын, сондай-ақ құзыреті шегінде ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке жəне заңды тұлғалардың аумақтарында, өндірістік үй жайларында қызметін бақылайды жəне қадағалайды. Құзыреті шегінде жүзеге асыратын мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылау жəне қадағалау функциясын қоса алғанда, жергілікті атқарушы органдардың жəне олардың ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын бөлімшелерінің функцияларының орындауын бақылайды жəне қадағалайды. Кеден одағы аумағындағы мемлекеттерге, Қазақстан Республикасының ішінде жəне экспортқа шығарылатын орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектіге ветеринариялық сертификаттар береді. Аумақтық бірліктегі эпизоотиялық жағдайды ескере отырып ауыстырылатын (тасымалданатын) жүктерді шығаруға, енгізуге жəне транзитке рұқсатқа сұраныс береді. Облыстық аумақтық инспекцияға берілетін жетілік, айлық, тоқсандық, жарты жылдық жəне жылдық есептердің уақтылы тапсырылуын қамтамасыз етеді. Əкімшілік құқық бұзушылықтар жəне оны бұзған тұлғалар туралы мəліметтерді АРМ ЕУСС бағдарламасына енгізеді жəне ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасына ұсынады жəне салыстыру актілерін тапсырады. Жеке жəне заңды тұлғалардан өтініштер, арыз-шағымдар түскен жағдайда № 1-ОЛ бағдарламасына енгізеді жəне сол бойынша есепті дайындайды, уақтылы тапсырады. ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасымен тексерулер бойынша салыстыру актілерін жасайды. Ішкі құжат алмасуды қадағалайды, кіріс жəне шығыс құжаттарды тіркейді, тіркеу журналдарын жүргізеді жəне уақтылы орындалуын қамтамасыз етеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары ветеринарлық білім. Ортадан кейінгі ветеринарлық білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтік-құқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзінөзі басқару туралы», Қазақстан Республикасының «Ветеринария туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын жəне ветеринария саласындағы өзге де ережелер мен заңнамаларды білу. Практикалық тəжірибесі: 1) «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы № 58 бұйрығына сəйкес. 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу. 5. Əйтеке би аудандық аумақтық инспекциясының бас маманы-мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық инспекторы, C-R-4 санаты, 1 бірлік. Функционалды міндеттері: жануарлар өсіруді, жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты дайындауды (союды), сақтауды, қайта өңдеуді жəне өткізуді жүзеге асыратын өндіріс объектілерінде, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды, жемшөп пен жемшөп қоспаларын өндіру, сақтау жəне өткізу жөніндегі ұйымдарды, ветеринариялық препараттарды өндіруді жүзеге асыратын тұлғаларды, мемлекеттік ветеринариялық ұйымдарды бақылайды жəне қадағалайды. Орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілердің экспорты (импорты) кезінде оларды тасымалдау (орнын ауыстыру), тиеу, түсіру кезінде бақылайды жəне қадағалайды. Экспорты (импорты) кезінде жануарлар ауруларының қоздырушыларын тарататын факторлар болуы мүмкін көлік құралдарының барлық түрлерінде, ыдыстың, буып-түю материалдарының барлық түрлері бойынша бақылайды жəне қадағалайды. Экспорт (импорт) кезінде тасымалдау (орын ауыстыру) маршруттары өтетін, мал айдалатын жолдарда, маршруттарда, мал жайылымдары мен суаттардың аумақтарын бақылайды жəне қадағалайды. Экспорт (импорт) кезінде орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектілерді өсіретін, сақтайтын, қайта өңдейтін, өткізетін немесе пайдаланатын, сондай-ақ құзыреті шегінде ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке жəне заңды тұлғалардың аумақтарында, өндірістік үй жайларында қызметін бақылайды жəне қадағалайды. Құзыреті шегінде жүзеге асыратын мемлекеттік ветеринариялық-санитариялық бақылау жəне қадағалау функциясын қоса алғанда, жергілікті атқарушы органдардың жəне олардың ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын бөлімшелерінің функцияларының орындауын бақылайды жəне қадағалайды. Кеден одағы аумағындағы мемлекеттерге, Қазақстан Республикасының ішінде жəне экспортқа шығарылатын орны ауыстырылатын (тасымалданатын) объектіге ветеринариялық сертификаттар береді. Аумақтық бірліктегі эпизоотиялық жағдайды ескере отырып ауыстырылатын (тасымалданатын) жүктерді шығаруға, енгізуге жəне транзитке рұқсатқа сұраныс береді. Облыстық аумақтық инспекцияға берілетін жетілік, айлық, тоқсандық, жартыжылдық жəне жылдық есептердің уақтылы тапсырылуын қамтамасыз етеді. Əкімшілік құқық бұзушылықтар жəне оны бұзған тұлғалар туралы мəліметтерді АРМ ЕУСС бағдарламасына енгізеді жəне ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасына ұсынады жəне салыстыру актілерін тапсырады. Жеке жəне заңды тұлғалардан өтініштер, арыз-шағымдар түскен жағдайда № 1-ОЛ бағдарламасына енгізеді жəне сол бойынша есепті дайындайды, уақтылы тапсырады. ҚР Бас прокуратурасы Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитетінің Ақтөбе облысы бойынша басқармасымен тексерулер бойынша салыстыру актілерін жасайды. Ішкі құжат алмасуды қадағалайды, кіріс жəне шығыс құжаттарды тіркейді, тіркеу журналдарын жүргізеді жəне уақтылы орындалуын қамтамасыз етеді. Конкурсқа қатысушыларға қойылатын талаптар: жоғары ветеринарлық білім. Ортадан кейінгі ветеринарлық білімі барларға рұқсат етіледі. Кəсіби біліктілігі: «Б» корпусының мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына орналасуға тестілеу бағдарламасына сəйкес Қазақстан Республикасының Конституциясын, Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Президенті туралы», «Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы» Конституциялық заңдарын, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы», «Əкімшілік рəсімдер туралы», «Нормативтікқұқықтық актілер туралы», «Жеке жəне заңды тұлғалардың өтiнiштерiн қарау тəртiбi туралы», «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы», «Қазақстан Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару жəне өзін-өзі басқару туралы», Қазақстан Республикасының «Ветеринария туралы» заңдарын, «Қазақстан-2050»: Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағытын жəне ветеринария саласындағы өзге де ережелер мен заңнамаларды білу. Практикалық тəжірибесі: 1) «Б» корпусы мемлекеттік əкімшілік лауазымдарының санаттарына үлгілік біліктілік талаптарын бекіту туралы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі төрағасының 2014 жылғы 11 желтоқсандағы № 58 бұйрығына сəйкес, 2) Word, Excel, E-mail, Internet бағдарламаларымен компьютерде жұмыс істей білу.

(Жалғасы бар).


 Басты байлық

Шынайы ќамќорлыќ аясында Бүгінде Қостанай облыстық онкологиялық диспансерінде 400 қызметкер, 220 тəуліктік жəне 40 күндізгі стационарлық төсектік орын жұмыс істейді. Тəуліктік стационарда жылына 4 мың 800-ге жуық адам ем алса, күндізгі стационарда 2300 емдеу шарасы өткiзiледi. Диспансерде жылына 45 мың адамды қабылдайтын емханалық бөлімше бар. Сондай-ақ, бастапқы медициналық-санитарлық көмек ұйымдарында 24 онкологиялық бөлме жəне 13 маммологиялық бөлме денсаулық күзетінде тұр. Қазіргі уақытта есепте тұратын 11 мыңнан астам науқас онколог дəрігерлердің тұрақты диспансерлік бақылауына алынған. Бұлардың 5 мың 800-і 5 жылдан артық өмір сүруде. Мемлекет басшысының «Əлеуметтікэкономикалық жаңғырту – Қазақстанды дамытудың басты бағыты» атты 2012 жылғы 27 қаңтардағы халыққа Жолдауын жүзеге асыру мақсатында қабылданған Үкіметтің 20122016 жылдары ҚР-да онкологиялық көмекті дамыту бағдарламасы бойынша облыстың онкологиялық қызметі жаңаша даму жолына түсті. Бағдарлама Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігімен жəне Қазақ онкология жəне радиология ғылыми-зерттеу институтымен бірлесіп жасалды. Мақсат – халықтың онкологиялық аурулардан өлімін төмендету арқылы тұрғындардың күтілетін өмір сүру ұзақтығы мен сапасын арттыру. Қаулыда ерте нақтылау бағдарламасын (скринингтік қарау) дамыту жолымен онкологиялық аурулардың алдын алуды жетілдіру, жоғары технологиялық əдістерге жəне ғылыми негізделген тиімділікпен емдеуге қол жеткізуді қамтамасыз ету, оңалту жəне жеңілдету көмегінің заманауи жүйесін құру сияқты келелі міндеттер қойылды. Бағдарлама қабылданғалы үш жылдан аса уақыт өтті. Бұл құжаттың əрбір бағыты бойынша Қостанай облысында атқарылған жұмыстар жəне оның нəтижелері ауыз толтырып айтарлық. Алдымен бастапқы медициналық-санитарлық көмек ұйым дарында аурудың алдын алу жағына баса назар аударылды. Саламатты өмір салтын қалыптастыру жөніндегі облыстық орталықпен бірлесе отырып, қатерлі ісіктің

алғашқы белгілері, аурудың алдын алу, сол сияқты скринингтік қараудан өтудің қажеттігі бойынша парақшалар, кітапшалар, буклеттерді басып шығару жəне халық арасында тарату қолға алынды. Қазақ онкология жəне радиология ғылыми-зерттеу институты мақсатты топ арасында скрининг жүргізу жөнінде басшылыққа алатын əдістемелік құрал дайындап, сол бойынша бастапқы медициналық-санитарлық көмек мамандарын оқыту ұйымдастырылды. Сонымен қатар қатерлі ісік ауруларын ерте анықтау үшін бастапқы буын мамандарымен көшпелі семинарлар мен жетілдіру циклдары өткізілді. Қазіргі уақытта облыста сүт безі, жатыр мойны, тоқ жəне тік ішек, аталық без, өңеш жəне асқазан, бауыр обырын ерте анықтау жөнінде 6 скринингтік бағдарлама жұмыс істейді. Скринингтік зерттеулерді жүргізуге мемлекет тарапынан мақсатты қаржы бөлініп отыр. Қатерлі ісік ауруларын ерте анықтау, көрсетілетін қызметтің ауқымын кеңейту жəне сапасын жақсарту үшін аталған бағдарлама аясында облыстың емханаларына жалпы сомасы 245 миллион теңгеден асатын шағын инвазивтік эндоскопиялық шара қолдануға арналған 6 жиынтық, маммографиялық суреттерді сандайтын 8 қондырғы, өңеш пен асқазанды, тоқ ішекті зерттейтін 10 эндобейне кешені, биопсия алатын 2 тапанша, автоматты жуу машинасы сатып алынды. Ауқымды бағдарламаның шапағаты Қостанай облыстық онкологиялық диспансерінде айқын байқалады. Мұнда заманауи эндобейнеоташылық аппарат сатып алынды. Сəулелеу жүргізгеннен кейін, дəрігерлер ерте сатыдағы ауруларға шағын инвазивтік

жедел шара қолдана бастады. Диспансерде заманауи иммунды-гистохимиялық зертхана жұмыс істейді, иондаушы сəуле көздері ауыстырылды, стационарлық жəне амбулаторлық деңгейде емдеу жүргізу үшін химиялық препараттармен қамтамасыз ету мəселесі шешілді. Онкологиялық науқастарды электронды тіркеу енгізіліп, жұмыс істей бастады, ол үшін əрбір жұмыс орнына жоғары жылдамдықты ғаламторға қосу арқылы желіге біріккен компьютер сатып алынды. Осы аталған жайлардың бəрі сайып келгенде, мемлекет тарапынан қаржыландыруды 2011 жылмен салыстырғанда 2-2,5 есе арттырудың арқасында мүмкін болды. Сол сияқты амбулаторлық деңгейде емдеуді тегін дəрілік заттармен қамтамасыз етуге облыстық бюджеттен жыл сайын 200 миллион теңгеден астам қаржы бөлініп келеді. Кадрлық əлеуетті нығайтып, дамытуда жақсы қадам жасалды. Бастапқы буынның барлық ұйымдарында онколог бөлмелері ашылды, жоспарға сəйкес биылғы жылдың аяғына дейін 15 маммологиялық бөлме жұмыс істейтін болады. Оларға қажетті мамандар бағдарлама шеңберінде еліміздің түрлі оқу орындарында оқып жатыр. Сол сияқты диспансердің мамандары республикалық бюджеттің есебінен Израильдің, Францияның, Беларусь Республикасының, Ресей Федерациясы мен Қа зақстанның жетекші клиникаларында біліктілігін арттырды. Онкологиялық қызметтің инфра құ рылымын жетілдіру жəне оның материалдықтехникалық базасын нығайту мəселелері басты назарда ұсталады. Былтыр диспансердің жаңа емханасының құрылысы белгіленген мерзімнен бұрын қолға алынды, оны осы жылдың аяғына қарай пайдалануға беру жоспарланған. Құрылыс аяқталғаннан кейін төсектік қорды қайта бейіндеу жолымен диспансердің босаған орындарында онкологиялық науқастарды оңалту жəне қалпына келтіру бөлімшесін ашу мүмкіндігі туады. Бүгінде диспансерде паллиативтік көмек бөлімшесі жұмыс істейді, амбулаторлық

деңгейдегі химиялық жолмен емдеу бөлмесі ашылды. Аталған бағдарламаның аясында мемлекет қаржысымен сараптық сыныпты ультра дыбысты аппаратпен, заманауи компьютерлік томографпен, эндоскопиялық бейне аппаратпен жарақтануға қол жетті. Елбасының, Қазақстан Үкіметінің, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігінің халықтың денсаулығын нығайтуға жасап отырған шынайы қамқорлығы, бастапқы медициналық-санитарлық буын қызметкерлерінің қажырлы еңбегі бүгіннің өзінде айтарлықтай жемісін беріп отыр. Айталық, Қостанай облысында қатерлі ісіктен болған өлім 2015 жылғы 8 айда халықтың 100 мыңына шаққанда 2011 жылғы 113,7-ден 92,5ке дейiн кеміді. Егер 2011 жылы науқастардың 44,6%-ы аурудың ерте сатысында анықталса, 2015 жылы бұл көрсеткіш 55,6%-дан артық болды. 2011 жылы науқастардың 49,6%-ы 5 жыл жəне одан да көп өмір сүрсе, 2015 жылы бұл көрсеткіш 53,6%-дан асып түсті. Мұндай оңды жағдай тек Қостанай облысында ғана емес, бүтіндей республикада орын алып отыр. Жүргізілген скринингтік зерттеулердің нəтижелері өзінің тиімділігін айқын байқатты. Мəселен, 2012 жылы сүт безінің ерте сатыдағы обыры 68,4%-дық жағдайда анықталса, 2014 жылы бұл көрсеткіш 77,2%-ға тең келді, қалғаны тиісінше: жатыр мойны обыры 83,5% жəне 93,7%, колоректальдік обыр 46,5% жəне 59,0%, аталық без обыры 28,2% жəне 58%, өңеш обыры 27,5% жəне 52,5%, асқазан обыры 17,5% жəне 39,6% болды. Бұл тек аралық нəтижелер ғана. Ең бастысы, мемлекет əлемдік экономикалық дағдарыстың қиындықтарына қарамастан əлеуметтік бағдарламаға, соның ішінде халықтың денсаулығын сақтау бағдарламасына бөлінетін қаржыны қысқартпай келеді. Бұл тегіннен тегін емес, себебi, адам – еліміздің баға жетпес байлығы.

 Білім. Бағдарлама. Білік

Педагогтар біліктілігін арттыру – уаќыт талабы

Қоғам дамуында балабақша, мектеп, колледж жəне жоғары оқу маңызды рөл атқаратыны айтпаса да түсінікті. Осыған байланысты алдымызда педагогтардың кəсібитұлғалық келбетін толыққанды қалыптастырудың іргелі міндеттері тұр. Өйткені, бүгінгідей жаһандану үрдісінде ескі əдіс-тəсілдерді қолдану тоқырауға ұрындырады, ал жаңашылдыққа ілесу өте қиын. Педагог курстық даярлықтан жоғары оқу орнын тəмамдаған соң үш-бес жылдан кейін ғана өтетінін ескерсек, проблемаларды кешенді түрде шешу арқылы ғана табанды нəтижелерге жете аларымыз анық. Осы тұрғыдан əңгіме қозғайтын болсақ, педагогтар қоғамда кəсіби құзыреттілігімен, азаматтық белсенділігімен, саяси сауаттылығымен, көшбас шылығымен, «зияткерлік адалдығымен» ерекшеленуі тиіс. Бүгінгі күні «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығының алға қойып отырған басты талабы осы. Биылғы оқу жылы ұстаздар қауымы үшін өзгеше леп-тыныспен басталды. Біріншіден, білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мем лекеттік бағдарламасы дəйекті түрде жүзеге асырылып келеді. Екіншіден, «100 нақты қадам» Ұлт жоспары нақты талаптар қойып отыр. Үшіншіден, жалпы білім беру мектептеріне «Назарбаев зияткерлік мектептері» дербес білім беру ұйымдары тəжірибесін жүйелі-бейім деп тарату жəне білім беру мазмұнын жаңарту жағдайында жұмыс атқарудамыз. Білім жүйесіндегі барлық жаңарудың тұжырымдамалық негізі – Қазақстан халқын біріктіретін жалпыұлттық «Мəңгілік Ел» идеясы. Сала жүйесі мазмұнының өзгеруі педагогтардың кəсіби-бағдарлық білімін арттыруға бағытталған. Осыған орай біліктілікті арттыруда тікелей оқытудан жеке байланыс арқылы білім жүйесіне ауысу өз жемісін беретініне сенімдіміз.

13

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

Педагогтардың кəсіби дағдысын дамыту үшін филиал оқытушылары корпоративтік жəне ұжымдық оқыту, белгілі ортамен жағымды əрекеттестік, оқу əрекетін жеке құру мен өзіндік дамытуды үйрету, ментальды карт пен портфолио, тағы басқа технологиялар кеңінен қолданылады. Бұл əдістемелер заманауи білім берудің сұраныстарына сай мұғалім мен оқушы тұлғасының эмоциялық көңіл-күйін, ойлау мен есте сақтауын өмірлік жəне əлеумет тік дағдылармен біріктіруге зор мүмкіндіктер береді. Мұндай ізденістер елімізде білім беру маз мұнын жаңарту бойынша енгізіліп жатқан айлық курстарда жү йелі қарастырылады. Жалпы білім беретін жəне коррекциялық мектептерден 75 педагог-психолог осындай даярлықтардан өтті. Тағы бір атап өтетін жайт, білім беру мазмұнын жаңарту шең берінде ұйымдастырылатын дəстүрлі 2 апталық курстар екі есеге ұзартылатын болады. Ол үшін «Назарбаев зияткерлік мек те бі» педагогикалық шеберлік орталығында «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы оқытушылары арасынан 264 тренер дайындалды, оның 13-і біздің филиалдан. Сонымен қатар, біздің бөлімшеге білім беру мазмұнын жаңарту бойынша

«Punjab National Bank»-Қазақстан» еншілес банкі» акционерлік қоғамының Директорлар кеңесі акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысын өткізу туралы хабарлайды, жиналыс 2015 жылғы 18 қарашада Алматы уақытымен 11 сағат 00 минутта атқарушы органның орналасқан жерінде болады: Алматы қ., Достық д-лы, 91/2. Күн тəртібі: 1. «PNB»-Қазақстан» ЕБ» АҚ-тың атауын өзгерту туралы. 2. «PNB»-Қазақстан» ЕБ» АҚ жарғысына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы. 3. «PNB»-Қазақстан» ЕБ» АҚ Директорлар кеңесінің мүшелерін сайлау, олардың өкілеттік мерзімдерін анықтау. 4. Директорлар кеңесі мүшелерінің өз міндеттерін орындауы үшін сыйақы жəне өтемақы төлеу мөлшері мен шартын анықтау. Жиналысқа қатысушыларды тіркеудің басталу уақыты 2015 жылғы 18 қарашада 10 сағат 00 минутта. Жалпы жиналысқа қатысуға жəне онда дауыс беруге құқылы акционерлердің тізімін жасау күні – 2015 жылғы 11 қарашада 00 сағат 00 минут. «PNB»-Қазақстан» ЕБ» АҚ акционерлерінің кезектен тыс жалпы жиналысы болмады деп танылған жағдайда, акционерлердің қайталама жалпы жиналысы 2015 жылғы 25 қарашада Алматы уақытымен 11 сағат 00 минутта жоғарыда көрсетілген мекенжайда өткізіледі. Акционерлер жиналыстың күн тəртібіндегі мəселелер бойынша материалдармен атқарушы органның орналасқан жері бойынша жиналыс өткізу күніне дейін он күн ішінде мына мекенжайда таныса алады: Алматы қ., Достық д-лы, 91/2. Акционерлер жалпы жиналыстың күн тəртібіндегі материалдармен мына телефон арқылы хабарласып таныса алады: +7 (727) 244 34 34 немесе e.alimbay@pnbkaz.kz электронды поштасы бойынша.

биология, химия мұғалімдеріне арналған курс бағдарламасын əзірлеу сеніп тапсырылды. Филиалда жобаларды көпшілік алдында қорғау тəжірибесі де жиі қолданылады. Мұның өзі тыңдаушылардың инновациялық-зерттеушілік əлеуетін неғұрлым тиімді пайдалануға үлкен септігін тигізері сөзсіз. Осы мақсатпен Ре сейдің Санкт-Петербург қаласындағы педагогикалық білім беру академиясымен, Мəскеу ашық білім беру институтымен өзара ынтымақтастық туралы келісімге қол жеткізілді. Қазіргі таңда 50 мұғалім «Назарбаев зияткерлік мектебі» педагогикалық шеберлік орталығы мен Кембридж университетінің білім беру факультетімен бірлесіп əзірлеген деңгейлік бағдарламалар бойынша курстық даярлықтан өту де. Аталмыш курстың бас ты өзге шелігі – мұғалімдерді оқы ту нəтижесі бойынша алғаш рет тəуелсіз сараптама енгізілуінде. Бұл курстарды облыстан 1485 мұғалім бітірді. Оларға оқыту үдерісіне жаңа əдістер мен технологияларды енгізу, оқушыларға сапалы білім беру сияқты талаптар жүктеліп отыр. Қазақстан Республикасы бі лім беруді дамытудың 20112020 жылдарға арналған мем лекеттік бағдарламасының PISA халықаралық салыстырмалы зерттеуінде оқушылардың жоғары нəтижеге қол жеткізу бойынша көрсеткіштерді орындау үшін 832 солтүстікқазақстандық мұғалім өз біліктіліктерін жетілдірді. Биыл мемлекеттік тапсырыс бойынша 1125 педагог кəсіби шеберлігін арттырса, жыл соңына дейін тағы 525 ұстаз осындай даярлықтан өтеді. Бюджеттік курстармен қатар филиал шарт негізінде де жұмыс істейді. Есіл, Айыртау, Ақжар, Жамбыл, Уəлиханов, Мам лют, Тайынша, Мағ жан Жұ мабаев жəне Ғабит Мү сірепов атындағы аудандарда

Елік ДОСЖАНОВ, Қостанай облыстық онкологиялық диспансерiнiң бас дəрiгерi.

ХАБАРЛАНДЫРУ

көшпелі курстар ұйымдастырылып, 539 мұғалім қамтылды. Тағы бір жаңашылдығымыз – білім беру ұйымдарының педагогикалық ұжымына корпоративтік курстар өткізу. Аталмыш курстар Мағжан Жұмабаев ауданының Возвышенка, Есіл ауданының Ильинка, Петропавл қаласының №2, №4 орта мектептерінде, медициналық колледжде, Мамлют санаторий мектеп-интернатында ұйымдастырылды. Ұлт жоспарының 89-қадамына сəйкес қазіргі уақытта «2015-2020 жылдарға арналған үштілді білім беруді дамытудың жол картасы» жобасы қарастырылуда. Бəсекеге қабілеттілікті арттыру жəне адами капиталды дамыту үшін Қазақстан Республикасында білім берудің барлық деңгейлерінде үштілділікті оқытуды кезең-кезеңмен енгізу қамтамасыз етіледі. Ол бойынша жоғары сыныптарда жара тылыстану-математикалық бағыттағы (физика, биология, химия, ақпараттықкоммуникативтік технология) пəндерді ағылшын тілінде оқыту мақсаты тұр. Облыстық педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты еліміздегі 17 филиалдың арасында тоқсан сайын өткізілетін рейтинг нəтижесі бойынша 2014 жылдың соңғы тоқсанында – 2-ші, биыл бірінші жартыжылдықта 1-ші орынды жеңіп алуы жұмысымыздың жемісін көрсетсе керек. Ұлы ойшыл Конфуцийдің: «Ескіден қол үзбей-ақ жаңалықты аша білген ғана жақсы мұғалім болады», деген сөзі бүгінгі біліктілікті арттыру жүйесіне сай келеді. Заманға сай біліктілікті арттыру мақсатында білім беруді жаңарту үдерісін үзілдікесілді нұсқаулыққа жəне жалаң ұранға айналдырмай, қарқынды жəне қызықты, мазмұнды жұмыспен толықтыру маңызды. Алма МЫРЗАЛИНОВА, Солтүстік Қазақстан облыстық педагогикалық кадрлардың біліктілігін арттыру институтының директоры, педагогика ғылымдарының докторы, профессор. ПЕТРОПАВЛ.

Совет директоров акционерного общества «Дочерний Банк «Punjab National Bank» - Казахстан» сообщает о проведении внеочередного общего собрания акционеров, которое состоится 18 ноября 2015 года в 11 часов 00 минут Алматинского времени по месту нахождения исполнительного органа по адресу: г. Алматы, пр. Достык, 91/2. Повестка дня: 1. Об изменении наименования АО «ДБ «PNB» - Казахстан». 2. О внесении изменений и дополнений в устав АО «ДБ «PNB» - Казахстан». 3. Избрание членов Совета директоров АО «ДБ «PNB» - Казахстан», определение срока их полномочий. 4. Определение размера и условий выплаты вознаграждений и компенсации расходов членам Совета директоров за исполнение ими своих обязанностей. Время начала регистрации участников собрания в 10 часов 00 минут 18 ноября 2015 года. Дата составления списка акционеров, имеющих право на участие в общем собрании и голосовать на нем – 11 ноября 2015 года 00 часов 00 минут. В случае признания внеочередного общего собрания акционеров АО «ДБ «PNB» Казахстан» несостоявшимся, повторное общее собрание акционеров состоится 25 ноября 2015 года в 11 часов 00 минут Алматинского времени по вышеуказанному адресу. Акционеры могут ознакомиться с материалами по вопросам повестки дня собрания в течение десяти дней до даты проведения собрания по месту нахождения исполнительного органа по адресу: г. Алматы, пр. Достык, 91/2. По вопросам ознакомления с материалами по повестке дня общего собрания акционеров обращаться по телефону: +7(727) 244 34 34 или по адресу электронной почты e.alimbay@pnbkaz.kz

Алматы ауданы бойынша мемлекеттік кірістер басқармасы бос мемлекеттік əкімшілік лауазымдарына конкурс жариялайды. Құжаттарды қабылдау жүргізілуде. Құжаттар тізімінде тестілеуден өткендігін растайтын сертификаттың болуы міндетті түрде. Байланыс телефондары: 3768-03, 8-701-948-28-88, 8-775766-13-35. Элек тронды мекенжай: kurazymbetova@astana.mgd. kz. Мекенжайымыз: Астана қ., Жұбанов к-сі, 16, №403 кабинет. ОБЪЯВЛЕНИЕ Управление государственных доходов по Алматинскому району объявляет конкурс на занятие вакантных административных государственных должностей. Проводится прием документов. В обязательном порядке предоставить сертификат удостоверяющий о прохождении тестирования. Конт.телефоны: 37-68-03, 8-701-948-28-88, 8-775-766-1335. Электронный адрес: kurazymbetova@astana.mgd.kz. Адрес: г.Астана, ул. Жубанова, 16, № 403 кабинет.

Министерство культуры и спорта Республики Казахстан объявляет конкурс на вакантную должность подведомственных организаций: директора республиканского государственного казенного предприятия «Отрарский государственный археологический заповедник-музей» Квалификационные требования к кандитам : высшее профессиональное образование и стаж работы на руководящих должностях в организациях культуры и исскуства или органах управления культуры не менее пяти лет. Перечень необходимых документов: 1) Заявление об участие в конкурсе с указанием перечня прилагаемых документов; 2) Копия документа удостоверяющего личность; 3) Заполненный личный листок по учету кадров (с указанием адреса фактического места жительства и контактных телефонов); 4) Копии документов об образовании в соответствии с предьявляемыми к должности квалификационными требованиями; 5) Копия документа подтверждающего трудовую деятельность; 6) Документ о прохождении предварительного медицинского освидетельствования формы №086; 7) Иные документы, касающиеся профессионального уровня и личностных качеств кандидатов, о повышении квалификации, сертификатов о результатах профессиональных экзаменов , определяющих уровень владения иностранным языком. Прием документов для участие в конкурсе проводится в течение 15 (пятнадцати) календарных дней с момента опубликования. Документы принимаются нарочно или через почту по адресу: Республика Казахстан, г.Астана, ул. Орынбор, 8, здание «Дом министерства», 15-подьезд, кабинет 318. Подробную информацию можно получить по тел.: 8 (7171) 74-04-26.

«Жетісу» АҚ Директорлар кеңесімен 2015 жылдың 13 қазанында «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-мен ірі келісім жасау туралы шешім қабылданды. Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru.

Сәкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВ 2015 жылғы 13 қазанда Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Сəкен Егінбайұлы Жылқайдаров 59 жасқа қараған шағында кенеттен қайтыс болды. Сəкен Егінбайұлы Жылқайдаров 1956 жылғы 28 қарашада Алматы облысындағы Көксу ауданының Куйбышев атындағы ұжымшарда дүниеге келді. Қазақ политехникалық институтын жəне Алматы жоғары партия мектебін бітірген ол бүкіл саналы ғұмырын мем лекеттік қызмет саласына арнады. Еңбек жолын Талды қорған қала сындағы аккумулятор зауы тының құй ма це хында шебер болып бас тады. Содан соң Алматы қа ласындағы Совет аудандық комсомол комитетінің хатшысы, Алматы қалалық жылу энергиясымен қамтамасыз ету мекемесі партия комитетінің хатшысы қызметтерін атқарды. Еліміз тəуелсіздік алған алғашқы жылдары Алматы қаласы Медеу ауданы əкімінің орынбасары ретінде шаһардың əлеуметтік-мəдени жəне экономика лық өсуіне белсенді атсалысты. Одан кейін Алматы облысындағы Талдықорған қала сы əкімінің бірінші орынбасары қызметінде болды. Он бір жыл бойы Талдықорған қаласының əкімі, кейіннен Алматы облысы əкімінің орынбасары қызметтерін абыроймен атқарды. 2012 жылғы қаңтар айында «Нұр Отан» партиясының тізімі бойынша V шақырылған

Парламент Мəжілісіне депутат болып сайланды. Сəкен Егінбайұлы палатаның Қаржы жəне бюджет комитетінің мүшесі ретінде Парламенттің заң шығарушылық қызметіне қатысып, мемлекеттің құқықтық базасының нығайып, елдің экономикасы мен əл-ауқатына қажетті заңдардың қабылдануына өз үлесін қосты. Сəкен Жылқайдаров қо ғамға сіңірген еңбегі үшін «Құрмет» орденімен, «Қазақстан Республикасының Тəуелсіздігіне – 10 жыл», «Астананың 10 жылдығы», «Тың игеруге – 50 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына – 10 жыл», «Қазақстан Республикасының Тəуелсіздігіне – 20 жыл» медальдарымен марапатталды. Сəкен Егінбайұлы Жылқайдаровтың еңбекқорлығы, адамгершілігі, кəсіби шеберлігі мен жарқын бейнесі біздің жадымызда əрдайым сақталады. Қазақстан Республикасы Парламентінің Мəжілісі.

Қазақстан Республикасы Президентінің Əкімшілігі белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттары мен аппараты Парламент Мəжілісінің депутаты Сəкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының депутаттары көрнекті мемлекет қайраткері, 1997-1999 жылдардағы Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің басшылығы мен депутаттары жəне аппараты Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Сəкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақындарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті көрнекті мемлекет қайраткері Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туғандары мен жақындарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы жəне «ҚР ОСК ИТО» РМК ұжымы Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Сəкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туысқандарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен жақын туыстарына ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Жамбыл облысының əкімдігі мен мəслихаты жəне облыстық ардагерлер кеңесі Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты, ардақты азамат Сəкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

Жамбыл облысының əкімдігі мен мəслихаты Қазақстан Республикасының бұрынғы Премьер-Министрі, мемлекет қайраткері Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұның отбасына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Шығыс Қазақстан облысының əкімдігі көрнекті мемлекет қайраткері Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ дүниеден өтуіне байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Шеврон» компаниясы Еуразиялық бөлімінің басшылығы мен ұжымы белгілі мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасының бұрынғы Премьер-Министрі жəне егеменді елдің мұнай-газ индустриясының негізін қалаушыларының бірі Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның зайыбы Нағима Ыбырайымбекқызына, қызы Самалға, ұлы Төлегенге жəне туған-туысқандары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ кəсіпорындарын құру дирекциясының бас директоры Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туысқандары мен жақындарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтамыз. Александр Машкевич, Патох Шодиев, Алиджан Ибрагимов. «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС басқармасы мен ұжымы көрнекті мемлекет қайраткері Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен ағайын-туыстарына қайғыларына ортақтасып шын ниеттен көңіл айтады. «Теңізшевройл» ЖШС басшылығы мен ұжымы көрнекті мемлекет жəне қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасының бұрынғы ПремьерМинистрі, белгілі мұнайшы Нұрлан Өтепұлы БАЛҒЫМБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.

«Электр желілерін басқару жөніндегі Қазақстан компаниясы «KEGOC» АҚ басшылығы мен ұжымы Қамтамасыз ету департаментінің бас менеджер-үйлестірушісі Бекайдар Жылқайдарұлы Егінбаевқа інісі, Қазақстан Республикасы Парламенті Мəжілісінің депутаты Сəкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Бірлік» саяси партиясы» қоғамдық бірлестігі Сəкен Егінбайұлы ЖЫЛҚАЙДАРОВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туған-туысқандары мен жақындарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Павлодар облысының əкімі белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері Мақсұт Сұлтанұлы НƏРІКБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Маңғыстау облыстық сотының ұжымы белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері Мақсұт Сұлтанұлы НƏРІКБАЕВТЫҢ мезгілсіз қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туғантуыстарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. Қ.И.Сəтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университетінің ректораты мен ұжымы белгілі қоғам қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор Мақсұт Сұлтанұлы НƏРІКБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасына, туған-туыстары мен жақындарына қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің ұжымы белгілі мемлекет жəне қоғам қайраткері, заң ғылымдарының докторы, профессор, «Қазақ гуманитарлық заң университеті» АҚ президенті Мақсұт Сұлтанұлы НƏРІКБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның отбасы мен туған-туыстарына орны толмас ауыр қайғыларына ортақтасып көңіл айтады. «Атамұра» корпорациясының ұжымы корпорация қызметкері Рауза Қаржасбайға жұбайы Қабділрашид ҚАЙЫМНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады


14

www.egemen.kz www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

2015 ЖЫЛДЫҢ 1 ТАМЫЗЫНА «ЖҰМЫСПЕН ҚАМТУДЫҢ ЖОЛ КАРТАСЫ-2020» БАҒДАРЛАМАСЫНЫҢ ІС-ШАРАЛАРЫМЕН АЗАМАТТАРДЫ ҚАМТУ ЖӘНЕ ЖҰМЫСҚА ОРНАЛАСТЫРУ

ҚАЗАҚСТАН 331,4 мың

444,2 мың

Павлодар обл.

Астана

Ақтөбе обл.

Алматы обл.

Қызылорда обл.

Жамбыл обл.

Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

ЭКОНОМИКАЛЫҚ БЕЛСЕНДІ ХАЛЫҚ (адам)

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-54-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-69-31; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 54-31-56; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

ҚАЛАСЫ

АСТАНА

ҚАЛАСЫ

АЛМАТЫ

БАҒДАРЛАМА ҚАТЫСУШЫЛАРЫ БОЛДЫ (адам) ТҰРАҚТЫ ЖҰМЫС ОРЫНДАРЫНА ЖҰМЫСҚА ОРНАЛАСТЫРЫЛДЫ (адам)

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ

1008,6 мың

СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ

1933,9 мың

ОБЛЫСЫ

ОБЛЫСЫ

ҚЫЗЫЛОРДА

1104,1 мың 542,4 мың

ОБЛЫСЫ

ҚОСТАНАЙ

ОБЛЫСЫ

ҚАРАҒАНДЫ

ОБЛЫСЫ

ЖАМБЫЛ

БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ

2813,6 мың 1233,4 мың

ОБЛЫСЫ

ҚАЗАҚСТАН

ОБЛЫС ТҰРҒЫНДАРЫНЫҢ САНЫ (адам)

мың

758,5 мың 311,1 мың

444,1 мың

ШЫҒЫС

ОБЛЫСЫ

ОБЛЫСЫ

АТЫРАУ

279,3 мың

АЛМАТЫ

ОБЛЫСЫ

АҚТӨБЕ

ОБЛЫСЫ

АҚМОЛА

826,3 мың

1395,5 мың 727,7

Алматы

ОҚО

Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ

ШҚО

1381,5 мың 717,8 мың

Маңғыстау обл.

Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ

Алматы

Қарағанды обл.

Атырау обл.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы

882,1 мың

Ақмола обл.

БҚО

Меншік иесі:

1 675,1 мың

Астана

СҚО

Қостанай обл.

616,0 мың

864,3 мың 484,6 мың

757,1 мың 443,6 мың

ПАВЛОДАР

302,4 мың

740,0 мың

ОБЛЫСЫ

632,2 мың

570,8 мың 343,2 мың

МАҢҒЫСТАУ

587,6 мың

882,4 мың 527,9 мың

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жақсыбай САМРАТ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №670 ek


15

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 28 қыркүйектегі №797 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Техникалық-экономикалық ақпарат жіктеуіштерінің депозитарийін құру және жүргізу ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 2 қыркүйектегі №926 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2004 ж., № 33, 444-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 2 қыркүйектегі №926 және 2004 жылғы 26 қарашадағы №1237 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылғы 1 тамыздағы №801 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2005 ж., №32, 430-құжат). 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 2 қыркүйектегі №926 және 2005 жылғы 11 шілдедегі №718 қаулыларына өзгерістер енгізу және Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2005 жылы 1 тамыздағы №800 қаулысының күші жойылды деп тану туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 28 сәуірдегі №396 қаулысының 1-тармағы 1) тармақшасы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., №22, 209-құжат). 4. «Нормативтік техникалық құжаттардың бірыңғай мемлекеттік қорын қалыптастыру және жүргізу қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 желтоқсандағы №1769 қаулысы.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

2015 жылғы 12 қазан

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Жоғары білім алуға ақы төлеу үшін білім беру грантын беру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 23 қаңтардағы №58 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2008 ж., №2, 24-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Жоғары білім алуға ақы төлеу үшін білім беру грантын беру ережесінде: 4-тармақтың бірінші бөлігі мынадай редакцияда жазылсын: «4. Комиссия білім беру саласындағы уәкілетті органның, басқа мүдделі мемлекеттік органдар мен ведомстволардың қызметкерлері, азаматтық қоғам институтының өкілдері, жоғары оқу орындарының (бұдан әрі – ЖОО) басшылары санынан қалыптасады.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Фильтрлі сигареттерге ең төмен бөлшек баға белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 4 сәуірдегі № 260 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2007 ж., № 10, 116-құжат) мынадай өзгеріс енгізілсін: 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Фильтрлі 20 (жиырма) сигаретке: 1) 2015 жылғы 31 желтоқсанды қоса алғанға дейін – екі жүз жиырма теңге мөлшерінде; 2) 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап екі жүз қырық теңге мөлшерінде ең төмен бөлшек баға белгіленсін.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі.

Астана, Үкімет Үйі

«Мемлекеттік органдарға қажетті есептілікті Ұлттық әл-ауқат қорының интернет-ресурсына орналастыру қағидаларын, сондай-ақ есептіліктің тізбесін, нысандарын және орналастыру кезеңділігін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 қазандағы №1384 қаулысына өзгеріс пен толықтыру енгізу туралы Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Мемлекеттік органдарға қажетті есептілікті Ұлттық әл-ауқат қорының интернет-ресурсына орналастыру қағидаларын, сондай-ақ есептіліктің тізбесін, нысандарын және орналастыру кезеңділігін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 қазандағы № 1384 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 75-76, 1126-құжат) мынадай өзгеріс пен толықтыру енгізілсін: 1) көрсетілген қаулымен бекітілген мемлекеттік органдарға қажетті есептіліктің тізбесі және оны Ұлттық әл-ауқат қорының интернет-ресурсына орналастыру кезеңділігі осы қаулыға 1-қосымшаға сәйкес жаңа редакцияда жазылсын; 2) көрсетілген қаулымен бекітілген Ұлттық әл-ауқат қорының интернет-ресурсына орналастырылатын мемлекеттік органдарға қажетті есептілік нысандары: осы қаулыға 2-қосымшаға сәйкес 15 және 16-нысандармен толықтырылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 қазандағы №1384 қаулысымен бекітілген Мемлекеттік органдарға қажетті есептіліктің тізбесі және оны Ұлттық әл-ауқат қорының интернет-ресурсына орналастыру кезеңділігі

ПӘ, ПМК, ИДМ, ҰЭМ,

ПӘ, ПМК, ИДМ ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині ПӘ, ПМК, ИДМ

ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині ҰЭМ, Қаржымині

4 ҰЭМ, Қаржымині

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 28 қыркүйектегі №799 қаулысына 2-қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 31 қазандағы №1384 қаулысымен бекітілген 15-нысан 20__ ж. «__» ____ жағдай бойынша Қордың шоғырландырылған жылдық қаржылық есептілігіне кіретін барлық ұйымдар көрсетілген Қор тобының корпоративтік құрылымы

1. 1. 2.

БСН

ҰҚН

Деңгейлер және ұйым Негізгі компанияның атауы Иелену үлесі атауы 1-деңгей Қор 2-деңгей

1. 2. ... Барлық деңгейлер бойынша ұйымдардың жалпы саны

20__ ж. «__» ____ жағдай бойынша Қор құрылымына кіретін, шоғырлануға жатпайтын, оның ішінде Қазақстан Республикасы резиденттері болып табылмайтын компаниялар туралы ақпарат Компания атауы

1. 2. 3. Қор құрылымына кіретін, шоғырлануға жатпайтын, оның ішінде Қазақстан Республикасы резиденттері болып табылмайтын компаниялардың жалпы саны

1-деңгей 2-деңгей n-деңгей

БСН*

ҰҚН** Негізгі компанияның атауы

№268

16-нысан

ЖКП 1.5 ЖКП 1.6

ЖКП 1.7 ЖКП 1.8 ЖКП 1.9

ЖКП 1.10 ЖКП 1.11 ЖКП 1.12 ЖКП 1.13 ЖКП 1.14

ЖКП 1.15

ЖКП 1.10

Техникалық және кәсіптік білім беру мамандықтары бойынша үлгілік оқу жоспарлары мен үлгілік білім беретін оқу бағдарламаларын бекіту туралы (Жалғасы. Басы 181, 187, 191, 196, 206, 216, 232, 254, 2015 ж. 5, 8,33, 38, 62,64,67,74, 89, 91, 98, 100, 103, 105, 113, 115, 118, 125, 129, 131, 138, 143, 145, 148, 153, 155, 157, 160, 167, 169, 172, 174, 178, 184, 187, 189, 194-нөмірлерде) КМ 00 ЖКП 01 ЖКП 1.1 ЖКП 1.2 ЖКП 1.3 ЖКП 1.4

Кәсіптік модулдер Жалпы кәсіптік пәндер Аналитикалық химия 32 32 Топографиялық сызу 20 20 Физикалық-химиялық талдау негіздері 40 40 Жалпы экология және адам экология 99 87 12 проблемасының негіздері ЖКП 1.5 Геодезия және маркшейдер ісінің негіздері 36 16 20 Жер қойнауын пайдалану саласына арналған ПМ 01 модулінің қосымша пәндері ЖКП 1.6 Геоморфология және төрттік геология 80 60 20 негіздеріндегі жалпы геология ЖКП 1.7 Тау-кен ісі және бұрғылау негіздері 34 30 4 ЖКП 1.8 Гидрогеология және инженерлі геология 25 15 10 Ауыл шаруашылығы саласына арналған ПМ 01 модулінің қосымша пәндері ЖКП 1.6 Бақылаулар мен талдаудың мәліметтерін 40 16 24 бастапқы статистикалық өңдеу ЖКП 1.7 Топырақты қорғау 50 40 10 ЖКП 1.8 Геология, гидрогеология және метрология 49 49 негіздері Модуль бойынша жиыны: 2/9 366 280 86 АП 02 Арнайы пәндер АП 2.2 Геохимия және экогеохимия 30 30 АП 2.3 Геоэкологиялық картаға түсіру 26 20 6 Жер қойнауын пайдалану саласына арналған ПМ 02 модулінің қосымша пәндері АП 2.4 Қалалық шоғырландыру мен өндірістік кешендерді 18 14 4 геолого-экологиялық зерттеу әдістері Ауыл шаруашылығы саласына арналған ПМ 02 модулінің қосымша пәндері Қоршаған ортаның мониторингісі 18 14 4 Модуль бойынша жиыны: 2/2 74 64 10 БҰАП Білім беру ұйымдарының таңдауы бойын48 ша пәндер КП 00 Өндірістік оқыту және кәсіптік практика КП 01 Оқу практикасы 540 КП 01 1 Аналитикалық әдістер бойынша 252 252 КП 01 2 Геолого-геоморфологиялық 72 72 Біліктілігі «Сынамалық талдау зертханашысы». КП 01.3 «Сынамалық талдау зертханашысы» жұмыс 216 216 мамандығын алу бойынша практика Біліктілігі «Зертханашы микробиолог-». КП 01.3 «Зертханашы микробиолог-» жұмыс мамандығын 216 216 алу бойынша практика Біліктілігі «Спектірлік талдау зертханашысы». КП 01.3 «Спектірлік талдау зертханашысы» жұмыс 216 216 мамандығын алу бойынша практика Біліктілігі «Химиялық талдау зертханашысы». КП 01.3 «Химиялық талдау зертханашысы» жұмыс 216 216 мамандығын алу бойынша практика Біліктілігі «Химиялық-бактериологиялық талдау зертханашысы» КП 01.3 «Химиялық-бактериологиялық талдау зертхана216 216 шысы» жұмыс мамандығын алу бойынша практика Біліктілігі «Физикалық-механикалық талдау зертханашысы» КП 01.3 «Физикалық-механикалық талдау зертханашысы» 216 216 жұмыс мамандығын алу бойынша практика Біліктілігі «Сынама іріктеуші» КП 01.3 «Сынама іріктеуші»жұмыс мамандығын алу бой216 216 ынша практика. Біліктілігі «Зертханашы-радиометрист». КП 01.3 « Зертханашы- радиометрист» жұмыс 216 216 мамандығын алу бойынша практика. КП 00 Өндірістік практика -/2 36 36 Практика оқытудың барлық сағат саны 576 576 Е 00 Емтихандар 72 АА Аралық аттестаттау 36 ҚА Қорытынды аттестаттау 31 КДДБ кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік 5 беру Міндетті оқуға берілген барлық сағат саны: 1440 К Консультациялар 60 Ф Факультативтік сабақтар 60 Барлығы: 6/18 1560

Пәндер атауы

1 2 ЖБП 01 Жалпы білім беретін пәндер ЖБП 1.1 Қазақ (орыс) тілі ЖБП 1.2 Қазақ (орыс) әдебиеті ЖБП 1.3 Шет тілі ЖБП 1.4 Дүние жүзі тарихы ЖБП 1.5 Қазақстан тарихы ЖБП 1.6 Қоғам тану ЖБП 1.7 География ЖБП 1.8 Математика ЖБП 1.9 Информатика ЖБП Дене тәрбиесі 1.10

Семестр бойынша бөлінуі

4

5

6

7

2 2 2 2 2 2 2 2 1

156 156 78 34 66 51 44 195 88 84

3 2 2

1 1 1 1

3 2

Сағаттар саны

1 2 1 2 1

оның ішінде

8

9

156 34 66 51 44 195 40 12

156 78

АП 2.4

1 АП 2.6

АП 2.7

АП 2.8 1 ЖКП 2.6 ЖКП 2.7 2

ЖКП 2.8 ЖКП 2.9 ЖКП 2.10 ЖКП 2.11

БҰАП КП 00 КП 01 КП 01 1 КП 01 2 КП 01 3 КП 01.5

КП 01 6 КП 02

КП 01 6 КП 01 6

КП 01 7 КП 01 8

Е АА ҚА КДДБ

Курстар мен семестрлер бойынша бөлу

К

1 курс

Ф

2 курс

3 курс

10 11

12

13

14

15

16

76 76 38 34

80 80 40

51

48 72

АП 2.3

АП 2.5

Үлгілік оқу жоспары техникалық және кәсіптік білім орта буын маманы Білім коды мен бейіні: 1500000 – Ауыл шаруашылығы, ветеринария және экология Мамандығы: 1514000 – Экология және табиғат ресурстарын тиімді пайдалану Біліктілігі: 151409 3 – Эколог Оқыту түрі: күндізгі Оқытудың нормативті мерзімі: 3 жыл 10 ай Негізгі орта білім базасында Оқытудың нормативті мерзімі: 2 жыл 10 ай Жалпы орта білім базасында Оқу процесінің жоспары № р/с

АП 2.1

АП 2.2 1 1 1 1

Ескерту: ЖБП – жалпы білім беретін пәндер; ЖГП – жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП – әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ - кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К консультациялар; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқа байланысты өзгертіледі.

Иелену үлесі

* компанияда БСН болған жағдайда толтырылады ** «ҰҚН» тобына қауымдасқан және бірлескен-бақылаушы компаниялар, қаржылық инвестициялар, басқа ұйымдардағы қауымдасқан және бірлескен-бақылаушы компаниялардың иелену үлестері кіреді, сондай-ақ осы бағанда Қазақстан Республикасы резиденттері болып табылмайтын компанияларды атап өту қажет Қор құрылымына кіретін, сондай-ақ Қазақстан Республикасы резиденттері болып табылмайтын компаниялардың саны туралы туралы жиынтық ақпарат: Бірінші деңгейдегі компаниялар саны Екінші деңгейдегі компаниялар саны п деңгейдегі компаниялар саны Қор тобы бойынша барлық компаниялар

КМ 00 ЖКП

Астана қаласы

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 361-қосымша

... n-деңгей

Р/с №

2013 жылғы 10 шілде

6с 13 а

Қаржымині

4

Аббревиатуралардың толық жазылуы:БП - Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы ИДМ - Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігі Қаржымині - Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі МҚСЖҚА - Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі ПӘ - Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі ПМК - Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің Кеңсесі Қор - «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат қоры» акционерлік қоғамы ҰЭМ - Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі ЭМ - Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі.

Р/с №

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің бұйрығы

5с 16 а

3 жыл сайын, есепті кезеңнен кейінгі 30 сәуірге дейін (1 қаңтардағы жағдай бойынша)

ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині

ӘЭП 3.5

Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2015 жылғы 3 тамызда Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №11820 болып енгізілді.

4сем 13а

2 3 жобалар бойынша инвестициялардың айдың 10-күніне қарай игерілуі және олардың қуаты туралы ақпарат (10-нысан) 6. Байланыс саласы бойынша талдамалық ай сайын, есепті кезеңнен ақпарат (11-нысан) кейінгі айдың 10-күніне дейін және 11-нысанда көрсетілген мерзімдерде 7. Қордың бюджеттік инвестицияларының ай сайын, есепті кезеңнен игерілуі жөніндегі 20__ ж. «__» ____есеп кейінгі айдың 10-күніне дейін (12-нысан) 8. Қордың бюджеттік кредиттерінің игерілуі ай сайын, есепті кезеңнен жөніндегі 20__ ж.«__»____ есеп (13-ны- кейінгі айдың 10-күніне дейін сан) 9. Қор тобының ІТ-мамандары бойынша жыл сайын, есепті кезеңнен ақпарат (14-нысан) кейінгі екінші айдың 15-күніне дейін (1 қаңтардағы жағдай бойынша) 10. Қордың ұйымдық құрылымы жыл сайын, есепті кезеңнен (қызметкерлердің штат санын көрсете кейінгі айдың 20-күніне дейін (1 отырып) қаңтардағы жағдай бойынша) 11. Қордың Директорлар кеңесі бекіткен даму жоспары бекітілгеннен Қордың даму жоспары және оның орын- және Қордың Директорлар далуы жөніндегі есеп кеңесі есепті қарағаннан кейін бір апта ішінде 12. 20__ ж.«__»____ жағдай бойынша жыл сайын, есепті кезеңнен Қордың шоғырландырылған жылдық кейінгі 30 сәуірге дейін (1 қаржылық есептілігіне кіретін барлық қаңтардағы жағдай бойынша) ұйымдар көрсетілген Қор тобының корпоративтік құрылымы (15-нысан)

ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині, БП, МҚСЖҚА

А.СӘРІНЖІПОВ.

3сем 11а

жыл сайын, есепті кезеңнен кейінгі үшінші айдың 15-күніне дейін (1 қаңтардағы жағдай бойынша) тоқсан сайын есепті кезеңнен кейінгі

1

1 2 13. 20__ ж.«__» ____ жағдай бойынша Қор құрылымына кіретін, шоғырлануға жатпайтын, оның ішінде Қазақстан Республикасы резиденттері болып табылмайтын компаниялар туралы ақпарат (16-нысан)

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрі

2 сем 22а

20__ж. «__» ____жағдай бойынша инвестициялық

бұйырамын: 1. «Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық және халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарының (ғылыми жарыстардың), орындаушылар конкурстарының, кәсіби шеберлік конкурстарының және спорттық жарыстардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым Министрінің 2011 жылғы 7 желтоқсандағы № 514 бұйрығына (Нормативтік-құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 7355 тіркелген, «Егемен Қазақстан» газетінің 2012 жылғы 21 сәуірдегі № 172-177 (27251) санында жарияланған) мынадай өзгерістер енгізілсін: көрсетілген бұйрықпен бекітілген Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық және халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарының (ғылыми жарыстардың), орындаушылар конкурстарының, кәсіби шеберлік конкурстарының және спорттық жарыстардың тізбесінде: «2. Жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық ғылыми жобалар конкурстары (ғылыми жарыстары):» деген бөлімде: 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) Компьютерлік жобалар бойынша халықаралық жарыстар «INFOMATRIX - ASIA»);»; 10) тармақша алынып тасталсын. 2. Мектепке дейінгі және орта білім, ақпараттық технологиялар департаменті (Ж.А. Жонтаева) заңнамада белгіленген тәртіппен: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткен соң осы бұйрықты ресми жариялауды; 3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің ресми интернет-ресурсында орналастыруды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Білім және ғылым вице-министрі Е.Н. Иманғалиевқа жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі және 2013 жылғы қаңтар мен 2015 жылғы маусым аралығындағы кезеңде жалпы білім беретін пәндер бойынша халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарына (ғылыми жарыстарға) қатысқан оқушыларға қолданылмайды.

1 cем 17а

5.

«Жалпы білім беретін пәндер бойынша республикалық және халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарының (ғылыми жарыстардың), орындаушылар конкурстарының, кәсіби шеберлік конкурстарының және спорттық жарыстардың тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Білім және ғылым Министрінің 2011 жылғы 7 желтоқсандағы № 514 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы

курстық жоба

4.

Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының ақшалай қаражатын игеру жөніндегі есеп (8-нысан) Ұлттық компаниялар мәртебесі бар еншілес ұйымдардың әлеуметтік көрсеткіштері жөніндегі есеп (9-нысан)

жылына 1 рет 1 шілдеге дейін, 2013 жылдан бастап тоқсан сайын, есепті кезеңнен бастап 80 күнтізбелік күн өткеннен кейін тоқсан сайын, есепті кезеңнен кейінгі айдың 15-күніне дейін

Астана қаласы

Зертханалық және іс-тәжір. жұмыс.

3.

Қаржылық орнықтылық көрсеткіштері (7-нысан)

Есептілікке қолжетімділігі бар мемлекеттік орган 4 ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині ПӘ, ПМК, ҰЭМ, Қаржымині

№434

теор. сабақ.

Р/с Есептіліктің атауы Орналастыру № кезеңділігі 1 2 3 1. Қарыз алу құрылымы және оны өтеу тоқсан сайын, есепті кезеңнен кестесі (кепілдіктер құрылымы) (6-нысан) кейінгі айдың 30-күніне дейін 2.

2015 жылғы 2 шілде

К.МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2015 жылғы 28 қыркүйектегі №799 қаулысына 1-қосымша

ӘЭП 3.1 ӘЭП 3.2 ӘЭП 3.3 ӘЭП 3.4

ЖКП 1.2 ЖКП 1.3 ЖКП 1.4

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің бұйрығы

Барлығы

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К.МӘСІМОВ.

ӘЭП 03

ЖКП 1.1

Бақылау жұмыс. саны

№799

ЖГП 2.1 ЖГП 2.2 ЖГП 2.3 ЖГП 2.4

Астана, Үкімет Үйі

«Фильтрлі сигареттерге ең төмен бөлшек баға белгілеу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 4 сәуірдегі №260 қаулысына өзгеріс енгізу туралы

«Жоғары білім алуға ақы төлеу үшін білім беру грантын беру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 23 қаңтардағы №58 қаулысына өзгеріс енгізу туралы

2015 жылғы 28 қыркүйек

№822

ЖБП 1.11 ЖБП 1.12 ЖБП 1.13 ЖГП 02

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

К. МӘСІМОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

сынақ

№798

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

курстық жоба

2015 жылғы 28 қыркүйек

44 95 100 88 84

4 курс

17

Физика және астро2 1 2 178 148 30 78 100 номия Биология негіздеріндегі 2 2 173 143 30 95 78 химия Алғашқы әскери 2 2 145 115 30 57 40 13 35 дайындық Цикл бойынша жи5 16 23 1448 1004 444 684 650 79 35 ыны: Жалпы гуманитарлық пәндер Кәсіби қазақ (орыс) тілі 5 4 3 64 64 13 11 18 Кәсіби шетел тілі 4,6 2 102 102 13 11 18 Қазақстан тарихы -/80 -/80 Дене тәрбиесі 7 266 266 76 52 44 36 Модуль бойынша 2 3 5 432/ 432/ жиыны: 512 512 Әлеуметтікэкономикалық пәндер Мәдениеттану 3 1 39 39 39 Философия негіздері 4 1 36 36 36 Экономика негіздері 3 1 39 39 39 Саясаттану және 4 1 33 33 33 әлеуметтану негіздері Құқық негіздері 4 1 33 33 33 Модуль бойынша 5 5 180 180 78 102 жиыны: Кәсіптік модулдер Жалпы кәсіптік пәндер Мемлекеттік тілде іс7 1 54 30 24 қағаздарды жүргізу Аналитикалық химия 3 1 32 32 32 Топографиялық сызу 3 1 20 20 20 Электорника 5 1 36 20 16 36 негіздеріндегі электротехника Физика-химиялық тал3 1 40 40 40 дау негіздері Жалпы экология 4 1 99 87 12 99 және адам экология проблемасының негіздері Геодезия және марк4 34 14 20 34 шейдер ісі Еңбекті қорғау 5 1 54 40 14 54 Заңнама және 7 1 58 48 10 табиғатты пайдаланудың құқық негіздері Жер қойнауын пайдалану саласына арналған КМ 01 модулінің қосымша пәндері Бұрғылау және тау-кен 5 1 54 40 14 54 ісі негіздері Минералогия, петро5 2 90 60 30 90 графия және пайдалы қазбалар негіздері Гидрогеология және 5 1 84 64 20 84 инженерлі геология Табиғи орта5 1 72 42 30 72 ны геофизикалық әдістермен зерттеу Геоморфология және 3 1 80 60 20 80 төрттік геология негіздеріндегі жалпы геология Экономика, 6 7 7 1 120 64 36 20 ұйымдастыру және геолого-экологиялық зерттеулерді жобалау ЦИКЛ БОЙЫНША 4 12 1 15 927 641 266 20 172 133 390 ЖИЫНЫ: Ауыл шаруашылығы саласына арналған КМ 01 модулінің қосымша пәндері Экономика, 5 5 74 28 26 20 74 ұйымдастыру және геолого-экологиялық зерттеулерді жобалау Модуль бойынша 501 339 142 20 92 133 164 жиыны: Арнайы пәндер Геолого-экологиялық 7 6 1 76 70 6 зерттеулердің аспаптары мен зертханалық әдістері Геохимия және экоге3 1 50 50 50 охимия Геоэкологиялық 4 5 1 119 69 50 65 54 картаға түсіру Геоэкологиялық зерт7 1 26 8 18 теулерде ақпараттық технологияларды пайдалану Радиоэкология 7 82 42 40 353 239 114 50 65 54 Жер қойнауын пайдалану саласына арналған КМ02 модулінің қосымша пәндері Инженерлі құрылыстар 7 1 62 44 18 және олардың қоршаған ортаға технологиялық әсері Қалалық 7 5,6 7 2 220 116 64 40 132 шоғырландыру мен өндірістік кешендерді геолого-экологиялық зерттеу әдістері Табиғи орта 6 1 74 52 22 жағдайларын бақылау Модуль бойынша 5 6 1 8 709 451 218 40 50 65 186 жиыны Ауыл шаруашылығы саласына арналған КМ02 модулінің қосымша пәндері Атмосфералық ауаны 6 84 40 44 қорғау Қоршаған ортаның 5 6,7 188 104 84 124 мониторингі Жалпы геология 3 80 60 20 80 негізіндегі топырақты қорғау Ауыл 7 5,6 108 50 58 28 шаруашылығында су қорларын қорғау Табиғи ресурстарды 7 5,6 156 120 36 92 қорғау және тиімді пайдалану Өсімдік және жануар6 5,7 166 100 66 114 лар әлемін қорғау Модуль бойынша 6 1135 713 422 130 65 412 жиыны: КМ01 және 1636 КМ02модульдері бойынша жиыны: Қосымша пәндер 6 48 Барлық теориялық 16 36 2 55 3744 684 720 468 396 648 оқыту Өндірістік оқыту және кәсіптік практика Оқу практикасы Аналитикалық 3,4 252 252 108 144 әдістер бойынша Геология4 72 72 72 геоморфологиялық Жұмыс мамандығын 3,4 216 216 72 144 алу бойынша Геоэкологиялық 6,7 360 360 зерттеулердің аспаптары мен зертханалық әдістері бойынша Ақпараттық техноло7 144 144 гияларды пайдалану бойынша Өндірістік және 6,7 504 504 технологиялық практика Жер қойнауын пайдалану саласына арналған КП 02 модулінің қосымша пәндері Геоэкологиялық сурет6 180 180 ке түсіру бойынша Ауыл шаруашылығы саласына арналған КП 02 модулінің қосымша пәндері Ауыл 72 72 шаруашылығында су қорларын қорғау бойынша Қоршаған ортаның 72 72 мониторингі бойынша Өсімдік және жануар36 36 лар әлемін қорғау 1728 Практикалық оқытудың барлық сағаттар саны: Емтихандар 288/ 216 Аралық аттестаттау 216/ 144 Қорытынды атте67 статтау кәсіптік даярлық 5 деңгейін бағалау және біліктілік беру Міндетті оқуға 5760/ берілген барлық 4320 сағат саны: Консультациялар 400/ 300 Факультативтік 428/ сабақтар 340 Барлығы: 16 6588/ 4960

Оқу циклінің пәндері және кәсіптік модульдер

ЖБП 00 КМ 00 ЖКП 00 ЖКП 01

Жалпы білім беру пәндер Кәсіптік модулдер Жалпы кәсіптік пәндер Білу керек: - аналитикалық химияның теориялық негіздерін, физико- химиялық талдауды, зертханалық жұмыстарды жүргізу техникасын, - негізгі түсініктерді, экология заңдарын білу. Іскерлік: - ионды теңдеулерді құрастыра алу, сапалы есептерді шығару үшін өз білімдерін қолданаалу, гравиметриялық операцияларды жүргізе алу, стандартты және стандарттанған ерітінділерді дайындай алу керек. Білу керек: - геологиялық карталар үшін әр түрлі мазмұнды шартты белгілерді сызуға қойылатын талаптарды білу. Іскерлік: - әр түрлі міндетті геологиялық карталарды рәсімдеу. Білу керек: - физико-химиялық сынама талдауларының теориялық негіздерін, әр түрлі талдауларды жүргізу әдістемесі мен топтастырылуын білу. Іскерлік: - аспаптрада жұмыс істей алу, Физико-химиялық талдау нәтижелеріне бақылау жүргізу.

ЖКП 02 22 22

38

22

36

54

58

84

36

84

148

112 76

26

102

82 82 62

22

66

32

48

16

48

16

36

282

246

Геология, гидрогеология және метеорологияның негіздері. Геология негіздері, тау жыныстарының түрлері, олардың қасиеттері. Геологиялық үрдістер. Су іріккіш көкжиектердің әртүрлі типтерінің негізгі қасиеттері. Жер асты суларының химиялық қасиеттерінің көрсеткіштері. САНП және Н судың сапасына қойятын талаптары. Климаттық үрдістер және олардың топырақ қасиеттеріне әсері.

БҚ 1.1 БҚ 8.1 АҚ 2.1 КҚ 3.7 АҚ 3.1 КҚ 3.10 КҚ 2.4 КҚ 2.5

Геохимия және экогеохимия. Геохимия: геохимия пәні, химиялық элементтердің геохимиялық топтастырылуы, жек элементтердің геохимиясы, изотоптардың геохимиясы, химиялық элементтердің көшуі, геологиялық үрдістердің геохимиясы, қоршаған ортаның жағдайын бағалау үшін геохимиялық жұмыстардың технологиясы.

АҚ 1.3 АҚ 1.4 КҚ 3.8 АҚ 1.5 КҚ 3.9 АҚ 1.6 КҚ 2.7 АҚ 3.1 АҚ 2.2 КҚ 6.2

Геоэкологиялық картаға түсіру. Топографиялық, геологиялық және геоэкологиялық карталар жайлы қысқаша мағлұмат: геологиялық және геоэкологиялық карталардың топографиялық негіздері, шөгінді таужыныстар жатысының ерекше формалары, интрузивті тау жыныстар жатысының формалары және интрузивті сілемдердің ішкі құрылысы, метаморфиялық тау жыныстар жатысының формалары, карта бойынша ауданның геологиялық құрылымын жалпы талдау; геологиялық және геоэкологиялық картаға түсіру.

БҚ 1.2БҚ 8.2 КҚ 1.8 КҚ 2.5 КҚ 3.7 АҚ 3.6

Қалалық шоғырландыру мен өндірістік кешендерді геолого-экологиялық зерттеу әдістері. Геолого-экологиялық зерттеулердің теориялық негіздері: геоэкологияның құрылымы мен ғылыми мазмұны, геоэкологиялық зерттеулердің негізгі терминдері, масштабтары, сатылары мен принциптері, оқып білетін нысандар, ландшафты-геохимиялық жүйелер; геологоэкологиялық зерттеулердің әдістемесі мен технологиясы; нақты жағдайлар мен әр түрлі кезеңдерде геолого-экологиялық зерттеулер; геологиялық ортаның мониторингі, автоматтанған ақпараттық жүйелер, үнемі қолданыстарғы геолого-экологиялық моделі.

БҚ 1.2БҚ 8.2 АҚ 1.2 КҚ 2.3 АҚ 2.4 АҚ 2.5 КҚ 3.3 АҚ 3.2 АҚ 3.6 АҚ 6.5 КҚ 7.3 АҚ 7.3 АҚ 7.6 КҚ 8.5 АҚ 8.7

Табиғат қорларды қорғау тиімді пайдалану Қоршаған ортаның ластануын бақылау және тексеру. Атмосфералық ауаның ластануын бақылауды ұйымдастыру. Сулардың ластануын бақылау және тексеру. Топырақтың ластануын бақылау және тексеру.

БҚ 1.5БҚ 8.5 КҚ 1.2КҚ 8.2 КҚ 2.6 КҚ 3.6

ЖКП 08

48 396

432

144

216

АП 00 АП 01

144 36

468 АП 02

180 72

72 36

Ескерту: ЖБП – жалпы білім беретін пәндер; ЖГП – жалпы гуманитарлық пәндер; ӘЭП – әлеуметтікэкономикалық пәндер; ЖКП – жалпы кәсіптік пәндер; АП – арнайы пәндер; БҰАП – білім беру ұйымдары анықтайтын пәндер; ӨО – өндірістік оқыту; КП – кәсіптік практика; АА – аралық аттестаттау; ҚА – қорытынды аттестаттау; КДДБ - кәсіптік даярлық деңгейін бағалау және біліктілік беру; К консультациялар; Ф – факультативтік сабақтар. *Семестр бойынша бөлу мамандықтың өзгешелігіне, аймақтық ерекшеліктеріне және тағы басқа байланысты өзгертіледі.

1514000 – «Экология және жер қойнауын пайдалану салаларындағы табиғи ресурстарды тиімді қолдану» мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің үлгілік білім беретін оқу бағдарламалары 1.1 1514000 – «Экология және жер қойнауын пайдалану салаларындағы табиғи ресурстарды тиімді қолдану» мамандығы бойынша техникалық және кәсіптік білім берудің жоғары деңгейінің оқу білім бағдарлама құрылымы. Оқыту формасы: күндізгі Оқытудың нормативті мерзімі: 2 жыл 10 ай негізгі білім беру базасында жалпы орта білім алумен

Топографиялық сызу. БҚ 1.2Әр түрлі сипатты шартты белгілерді игеру; БҚ 8.2 геологиялық сипатты шартты белгілер және оларды игеру; баспа тұпнұсқалы пландар мен карталарды сызудың қазіргі заманғы әдістері.

БҚ 1.2 БҚ 8.2П КҚ 2.7 АҚ 2.5 АҚ 5.6

84 32

БҚ 1.1БҚ 8.1 БҚ 1.2БҚ 8.2 КҚ 1.2КҚ 6.2 КҚ 4.4 КҚ 4.5 КҚ 5.7

Топырақты қорғау. Топырақты зерттеудің негіздері. Топырақ эрозиясы. Топырақты эрозиядан қорғау. Жер қойнаулары мен топырақтың қабаттануы мен батпақтануы. Жер қойнаулары мен топырақтың ластануы.

ЖКП 07

210

32

Аналитикалық химия. Сапалы талдау негіздері: катиондардың аналитикалық топтары. Сандық талдау негіздері мен оның негзгі әдістері. Талдаудың физико-химиялық әдістері (колориметрия, фотоколориметриялық, хроматография).

Қалыптасқан құзыреттердің коды

БҚ 1.2– БҚ 8.2 КҚ 1.1КҚ 5.1 КҚ 1.3КҚ 3.3 КҚ 3.3 КҚ 5.2 КҚ 6.2 КҚ 1.7

74 198

Пәндер мен кәсіптік модульдер бөлімдерінің атауы

Физико-химиялық талдау негіздері. Аналитикалық химияның теориялық негіздері: катиондар, аниондар топтарын сапалық талдау, сандық талдау: физико-химиялық талдау әдістерін жүргізудің топтастырылуы мен әдістері: оптикалық (фотометриялық, спектірлік, люминесценттік): электрохимиялық (кондукто-метриялық, потенциометриялық, купонометриялық, полярографиялық); хроматографиялық (газды және сүйық хроматография); Физико-химиялық талдауларды жүргізгенде қолданылатын аспаптарды пайдалану ережелері мен жұмыс істеу принципі, құрылғысы. ЖКП 04 Білу керек: Жалпы экология және адам экология проблемасының негіздері. - экологияның негізгі заңдарын, Мәселелерінің негіздері жүйелі экологияның негізгі түсініктрі, Экология пәні, оның құрылымы; экология және адам денсаулығы, экологиялық факторлар, олардың тірі Экологияның міндеттері мен нысандары; экологияның негізгі түсініктері мен организмдерге әсерін білу. заңдары; қауымдалыс экологиясы және Іскерлік: топтану; экологиялық жүйе; экологиялық - экожүйеге экологиялық факторларды бағалау, табиғатты қорғау стратегиясымақсаттардағы жүйе және биохимиялық цикна қойылатын талаптарды дайындау. лдер; жүйелі экологияның негізгі түсініктері; адам денсаулығының экологиясы; қоғамдық денсаулық сапасы; экологиялық тәуекел факторлары; әр түрлі орталарда адамның өмір сүруге бейімделуі; негізгі бейімделулер. Геодезия және маркшейдер іс. ЖКП 05 Білу керек: Масштабтар; план және карта; карталардың - карталар, пландар, масштабтарды, - өлшеу нәтижелерінің дәлдігін номенклатурасы; бағалауды, Теодолиттік суретке түсіру; ниверлеу; әр түрлі суретке түсіру міндеттерінің тахеометрикалық суретке түсіру; мензуалды суретке түсіру; аудандарды анықтау; көз мәнін білу. Іскерлік: мөлшермен суретке түсіру; аэрофототүсіру және фотограм-метрия; маркшейдер ісінің -теодолитті, ниверлі суретке түсіре алу негіздері. (нәтижелерді өңдеу). Жер қойнауын пайдалану саласына арналған ЖКП01модулінің қосымша пәндері Геоморфология және төрттік геология мен ЖКП 06 Білу керек: негіздеріндегі жалпы геология. -ПҚК пайда болудың геологиялық Жер туралы жалпы түсініктер: Жердің үрдістерін, геодезиялық сипаттамасы және физикалық ПҚК түрлері туралы жалпы мағлұматты, қасиеттері; Жердің құрылысы; жер қыртысы; ПҚК іздеу мен барлау туралы түсінікті жер қыртысының химиялық құрамы; жер білу. қыртысының минералды құрамы; геологиялық Іскерлік: үрдістердің жалпы сипаттамасы: адамның - тау жыныстарының жатыс түрлерін геологиялық және технологиялық қызметі, анықтау, кеннің текстурасы мен жер қойнауы мен қоршаған ортаны қорғау; құрылысының заттық құрылымын, геоморфология мен төрттік геология мазмұны: жұмыстарды жүргізгенде іздеу құрлық бедерінің негізгі заңдылықтары және алғышарттарын пайдалану, Бұрғылау шөгінді түзілімдердің қалыптасуы. ұңғымаларының барлау тораптарын дәлелдеу. Бұрғылау және тау-кен негіздері. ЖКП 07 Білу керек: Бұрғылау негіздері: бұрғылау, ұңғымаларды - ұңғыма және тау қазбаларының бекіту және жуу; жіктелуін; Іздеп-бұрғылауға арналған жылжымалы Бұрғылау мен үңгілеуде әр түрлі және өзі жүретінстаноктар мен қондырғылар; әдістерді қолдану жағдайларын, соққы-механикалық және колонковалы жұмыстарды жүргізу технологиясын, бұрғылау; тау-кен ісі негіздері: тау-барлау құралдарын білу. қазбаларын топтастыру, оларды қолдану Іскерлік: жағдайлары; бұрғылау және тау-кен - нақтылы жағдайларда тау бұрғылау жұмыстарын өңдіру бойынша өндіріс экологижұмыстарын жүргізу үшін қажетті ясы мен қауіпсіздік техника талаптары. жабдықтар мен бұрғылау тәсілдерін таңдай алу керек. Гидрогеология және инженерлі геология. ЖКП 08 Білу керек: Гидрогеология: Жер гидросферасы тра- жер асты суларының түрлерін, лы жалпы мағлұмат; жер асты суларының олардың құрамын, оқып білу әдістерін, физикалық қасиеттері, химиялық, газ және грунт және арынды сыларының бактериялы құрамдары; элементтерін, грунт түрлерін және Инженерлі геология: тау жыныстары грунт олардың физико-механикалық (топырақ) ретінде және олардың физикалық қасиеттерін білу. пен физико-механикалық қасиеттері; Іскерлік: гидрогеологиялық және инженерлі- гидроизогипс карталарын құрастыра геологиялық зерттеулер. алу, грунттардың физико-механикалық қасиеттерін анықтай алу керек. Ауыл шаруашылығы саласына арналған ЖКП01модулінің қосымша пәндері ЖКП 06 Білу керек: Бақылаулар мен талдаулар мәліметтерін - талдаудың әртүрлі түрлердің формабастапқы статистикалық өңдеу. ларын, зерттеу нәтижелерін бастапқы Экологияда бақылаулар мен талдаулардың өңдеудің элементтерін; түрлері және нәтижелерді көрсетудің форІскерлік: малары, экологиялық мәліметтерді өңдеу кезінде қолданылатын математикалық ста- бақылау нәтижелеріне талдау және тистика әдістері, экологиялық зерттеулер бастапқы өңдеулер жүргізу. нәтижелерін өңдеуге арналған компьютерлік бағдарламаларды қолдану.

ЖКП 03

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы 10 шілдедегі №268 бұйрығына 362-қосымша

66

Индекс

4 курс

7с 10а

6с 13 а

3 курс

5с 16 а

4сем 13а

2 курс

3сем 11а

1 курс

2 сем 22а

курстық жоба

оның ішінде

Курстар мен семестрлер бойынша бөлу

1 cем 17а

Сағаттар саны

Зертханалық және іс-тәжір. жұмыс.

Семестр бойынша бөлінуі

теор. сабақ.

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Өңірлік іс-шаралар жоспарларына қосылған өңірлер экономикаларының қолда бар өсу резервтерін іске асыру жөніндегі 2012 - 2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қазандағы № 1363 қаулысының күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы қол қойылған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі және ресми жариялануға тиіс.

7с 10а

Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

«Өңірлік іс-шаралар жоспарларына қосылған өңірлер экономикаларының қолда бар өсу резервтерін іске асыру жөніндегі 2012-2020 жылдарға арналған іс-шаралар жоспарын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 29 қазандағы №1363 қаулысының күші жойылды деп тану туралы

Пәндер атауы

Барлығы

Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Осы қаулыға қосымшаға сәйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі.

№ р/с

Астана, Үкімет Үйі

емтихан

Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы

№801

Бақылау жұмыс. саны

2015 жылғы 28 қыркүйек

сынақ

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы

Астана, Үкімет Үйі

емтихан

№797

курстық жоба

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2015 жылғы 28 қыркүйек

АП 03

АП 03

Білу керек: - топырақ кескінінің құрылымы, топырақтың лесохимиялық құрамы, топырақтың органикалық бөлігі туралы; - қышқылдық пен сілтілік туралы; - жердің сортаңдануы мен батпақтануы бойынша іс-шаралар туралы; - мал шаруашылық суағарларды тазарту әдістері туралы; - жерге қатысты құқық бұзушылықтар және жауапкершілік түрлері туралы; Дағдыларға ие болу: - қарапайым әдістер арқылы топырақтың салыстырмалы тығыздығы мен көлемді массасын анықтау; тыңайтқыштармен жұмыс істеу; егін шаруашылығының топырақты қорғау жүйелерін және топырақты қорғауда ауыспалы егістерді жасау; мал шаруашылығы кешендері мен фермаларда қалдықтар құрылыстарының сызбаларын меңгеру; жерлерді суландыру бойынша жоспарлар құру; Меңгеру керек: - жерлерді суландыру бойынша жоспар құру; - заңнамалық актілерді пайдалану; Білу керек: - Жердің, тау жыныстары мен минералдардың шығу тегі туралы; - жер асты суларының түрлері; - климаттық жағдайлардың типтері туралы; Меңгеру керек: - тау жыныстары мен минералдарды тану, түсін, мөлдірлігін, қаттылығын, жарылу бағытын, жарқылдылығын, сынығын анықтау; - жер асты суларының құрамы мен қасиеттерін бағалау; - топырақ сапасына геология, гидрогеология және метеорологияның әсерін бағалау. Арнайы пәндер Білу керек: - геохимиялық құрамды лито-, атмо-, гидросфераларды, қоршаған ортаны ластайтиын көздер мен түрлерді, қоршаған ортаның сапа жағдайын оқып білу әдістерін білу. Іскерлік: - экогеохимиялық сынамалар алу және талдау жүргізу, элементарлы ландшафтарға карталар құру, ластану масштабтарын анықтау. Білу керек: - гидрогеологиялық карталардың мазмұның, масштабын, түрлерін,жыныс тардың жатыс жағдайын, картадағы жыныстардың бейнеленген жастары мен түрлерінің әдістерін білу. Іскерлік: - геоэкологиялық суретке түсірудің мақсаттары мен мінденттерін білу. - геологиялық және геоэкологиялық суретке түсіруді жүргізгенде жобалармен жұмыс істеу, Нақтылы материалдардың карталарын құрастыру. Жер қойнауын пайдалану саласына арналған АП 02 модулінің қосымша пәндері Білу керек: - нақтылы жағдайларда, әр түрлі кезеңдерде геоэкологиялық зертеулер әдістемесі мен технологиясын, - геологиялық орта мониторингінің мазмұны мен жұмыстарды жүргізу әдістемесін білу. Іскерлік: - геоэкологиялық байқаулардың құжаттарын жүзеге асыру, әр түрлі параметрлер бойынша табиғи орта жағдайын бағалай алу керек.

Ауыл шаруашылығы саласына арналған АП01 модулінің қосымша пәндері Білу керек: - ОГСНК мақсаттары мен міндеттерін; - үстінгі сулар, теңіз, топырақ, атмосфераның ластану деңгейін бақылау пункттерін, бақылауға жататын зиянды улы заттардың тізімін; болжау түрлерін; болжам жасаудың әдістерін, болжам жасау кезіндегі негізгі құрастырушыларды, ПДК және ПДВ орнатудың ережелерін, шығарылымдардың реттелуін; - атмосфералық ауаның жағдайын фондық бақылау: радиациялық ластануды бақылау, ауаны алу әдістерін: аспирациялық, сыйымдылығы шектеулі ыдыстарға, бір реттік сынамаларды алу ретін; желдің жылдамдығын, оның бағытын бақылауды; ауа ылғалдылығы мен темпиратурасын, атмосфералық қысымды өлшеуді;

(Жалғасы бар).

БҚ 1.8БҚ 8.8 БҚ 1.4БҚ 8.4 КҚ 1.4 КҚ 1.5 КҚ 2.6 КҚ 3.5 КҚ 3.6

КҚ 2.5 КҚ 3.7 БҚ 1.2БҚ 8.2

БҚ 1.1БҚ 8.1 АҚ 2.1 КҚ 3.7 АҚ 3.1 КҚ 3.10 КҚ 2.4 КҚ 2.5

АҚ 1.7 БҚ 2.9 КҚ 2.7 АҚ 2.5

КҚ 2.5 КҚ 2.6 АҚ 2.2 АҚ 2.5

БҚ 1.2 БҚ 1.9 АҚ 1.4 АҚ 7.7


16

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 18 тамыз

№2

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 30 желтоқсан

Астана қаласы

«Инвестицияларды мемлекеттiк қолдаудың кейбiр мәселелерi туралы» Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің 2012 жылғы 1 маусымдағы № 184 бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы бұйырамын: «Инвестицияларды мемлекеттiк қолдаудың кейбiр мәселелерi туралы» Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрінің 2012 жылғы 1 маусымдағы № 184 бұйрығына (Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде 2012 жылы 28 маусымда № 7760 тіркелген, 2012 жылғы 22 тамыздағы № 534-539 (27612) «Егемен Қазақстан», 2012 жылғы 22 тамыздағы № 280-281 (27099-27100) «Казахстанская правда» газеттерінде жарияланған) мынадай өзгерістер мен толықтырулар енгізілсін 1-тармақтың 2) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: «2) Осы бұйрыққа 2-қосымшаға сәйкес инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптар.» Осы бұйрыққа 2-қосымшаның атауы мынадай редакцияда жазылсын: «Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптар»; 1-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «1. Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша осы Талаптар (бұдан әрі – Талаптар) «Инвестициялар туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 19-бабының 4) тармақшасы негізінде әзірленген және инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптарды айқындайды.»; 2-тармақта: 2) тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «2) инвестициялық жобаның қысқаша сипаттамасы;»; 10) тармақша алынып тасталсын»; 4-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «4. Инвестициялық жобаның қысқаша сипаттамасы мыналарды өзіне қамтиды: 1) инвестициялық жобаның атауы; 2) инвестициялық жобаның негiзгi мақсаттары; 3) инвестициялық жобаның тiкелей қатысушылары; 4) инвестициялық жобаны iске асыру орны (облыс, аудан); 5) қысқаша мазмұны: шығаруға ұсынылатын өнiм, болуы мүмкiн түрлену спектрін көрсете отырып, тауар немесе қызмет көрсетудің қысқаша сипаттамасы, мақсаты мен қолдану саласы; болжанатын инвестициялық жобаның сипаты (жаңадан құру, қолданыстағы кәсiпорынды қайта құру немесе кеңейту); басшының қолымен және заңды тұлғаның мөрімен куәландырылған мынадай құжаттардың көшірмесінің болуы: инвестициялық жоба бойынша техникалық құжаттаманың (спецификацияның) болуы; техникалық-экономикалық негiздеме; жобалық-сметалық құжаттама; құрылыс-монтаж жұмыстары және жабдықты жеткiзуге шарттар мен келiсiмшарттар; жер телiмiне құқықтарды растайтын құжаттар; ғимараттарды, имараттарды жалдау шарттары мен басқа да құжаттар; жоба бойынша iске асыру және шектеудiң ерекше шарттары: лицензиялардың (егер қызмет түрi лицензиялауға жататын болса), патенттердiң, рұқсаттардың бар болуы, экспорттық және импорттық квоталардың, өткiзу нарығы және шикiзат, су, энергиямен қамтамасыз ету, көлiк, байланыс, қалдықтарды кәдеге жарату бойынша шектеулер мен ұсынымдардың болуы, шетелдiк жұмыс күшiне қажеттiлiктер, технологиялық процестердiң экологиялық тазалығына талаптардың болуы; 6) инвестициялық жобаны iске асыру құны, қаржыландыру көздерi: меншiк қаражаты; қарыз қаражаттары (кредиттер немесе шаруашылық субъектiлерiнің қаражатын тарту) және/немесе грант; 7) инвестицияларды жүзеге асыру сәтiнен бастап жобаны iске асыру мерзiмi.»; 5-тармақта: тармақша мынадай редакцияда жазылсын: «1) инвестициялық жоба технологиясының қысқаша сипаттамасы;»; тармақшадағы төртінші абзац мынадай редакцияда жазылсын: «инвестициялық жоба бойынша тауарларды (қызметтерді көрсетулерін) өндіру көлемін анықтайтын факторлар.»; 6-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: 1) шикiзат, материалдар және құрал-жабдықтың жеткiзiлiмдерi: шикiзат және материалдар (отандық және импорттық) нарығын талдау: пайдаланатын шикiзат түрлерiнiң тiзбесi; көлiктiк шығыстарды есепке алғандағы бағаның қол жетімділігі және деңгейi; қолданылған шикізат және материалдардың атауы мен көлемін көрсете отырып, жоба бойынша қызмет түрі шеңберінде жабдықта шығарылатын дайын өнім бірлігінің өндірісіне импортталатын шикізат пен материал шығыстарының нормасы; шикізатты есептен шығару әдісі (ҚР заңды тұлғасының есептік саясаты); жабдықты/өндiрушiлердi жеткiзушiлердi таңдау: қажеттi жабдықтардың тiзбесi және оған негiзгi техникалық талаптар; жабдық пен технологияның әлемдiк және жергiлiктi нарықтағы жаңалығы; көлiктiк шығыстар, монтаж және іске қосу-реттеу жұмыстарды есепке алағандағы жабдықтардың құны; жөндеу базасының болуы (қажет болған жағдайда); қосалқы бөлшектер немесе шығыс материалдармен қамтамасыз ету көздерi; 2) маркетинг: Талаптарға 2-қосымшаға сәйкес нысан бойынша өнімдік көрсеткіштер; қолданыстағы шектеулердi (квоталар, лицензиялар және т.б.) - (нарық сыйымдылығын) есепке ала отырып өткiзу нарығын болжау: iшкi және сыртқы нарықтағы әлеуеттi төлем қабiлетi бар сұраным, қазiргi уақытта оны қанағаттандыру деңгейi: өткiзiм арналары - қандай өңiрлерге, қандай тұтынушыларға, шетелдегi қай елдерге жеткiзiлiм болжанатыны көрсетiлсiн; нарықта ұқсас, өзара алмасатын, өзара толықтырылатын тауарлар, қызмет көрсетулердiң орын алуы, болашақтағы олардың өндiрiсiн бағалау, соңғы бiрнеше жыл iшiнде тауарлардың экспорты және/немесе импортының серпіні, көлемi мен бағалары, негiзгi бәсекелестер және олардың нарықтағы үлес салмағы; әлеуметтiк-экономикалық жағдайының өзгеру мүмкiндiктерi нәтижелерiнде нарықты болжау; өткiзу мүмкiндiгiн растайтын құжаттар: тауарлардың жеткiзiлiмiне келiсiмшарттардың немесе ниеттер туралы хаттамалардың нотариалды құжандырылған көшiрмелерi; тауарларға немесе қызмет көрсетулерге бағалар деңгейiн болжамды бағалау; коммерциялық тәуекел факторлары мен негiзгi маркетингтiк iс-шаралар. Жобаны қаржыландырудың айырбас валюта бағамы мен қолданыстағы салық базасының өзгеруiне әсер етудi бағалау.8-тармақ мынадай редакцияда жазылсын: «8. Әлеуметтік бөлім мынаны қамтиды: 1) Талаптардың 3-қосымшасына сәйкес нысан бойынша жобаның еңбек ресурстарына мұқтаждығы (саны); 2) Талаптарға 4-қосымшаға сәйкес нысан бойынша тартылатын шетел жұмыс күші туралы мәліметтер, саны (инвестициялық басым жобаларды жүзеге асырған кезде); 3) Талаптарға 5-қосымшаға сәйкес нысан бойынша өндірісті пайдалануға енгізгеннен кейін жұмысшыларға мұқтаждығы; 9-тармақтың 3) тармақшасы мынадай редакцияда жазылсын: 3) қаржылық талдау: жобаның қаржылық үлгiсi инвестициялық преференцияларды есептемей және тиісті инвестициялық преференцияларды есепке ала отырып, үлгiлердi есептеу енгізіледі; жобаның өмiрлiк кезеңi iшiндегi таза дисконттық табысы (NPV); жобаның өмiрлiк кезеңi iшiндегi табыстылықтың iшкi нормасы (IRR); жобаның өтімділік мерзімі (қарапайым және дисконттық); жоба өмiрiнiң әр жылына табыстың қарапайым мөлшері (рентабельдiгi); түрлер бойынша бюджетке төленетiн салықтар, кеден баждары мен төлемдерi; төленетiн салықтардың барлық түрлерi бойынша бюджеттiк тиiмдiлiктiң жиынтық есебi анықталсын. Талаптарға 6-қосымшаға сәйкес нысан бойынша республикалық және жергілікті бюджет үшін шартты шығындар мен кірістердің есебі.»; 12-тармақ алынып тасталсын; Инвестициялық жобаның немесе инвестициялық стратегиялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша Талаптарға 2-қосымша осы бұйрыққа 1-қосымшаға сәйкес жазылсын; Осы бұйрыққа 2, 3, 4, 5 қосымшаларға сәйкес 3, 4, 5, 6 –қосымшалармен толықтырылсын. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Инвестиция комитеті (Е.К. Хаиров) заңнамада белгіленген тәртіппен мыналарды: 1) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Әдiлет министрлiгiнде мемлекеттiк тiркелуiн; 2) осы бұйрық Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттiк тiркелген күннен кейiн күнтiзбелiк он күн iшiнде оны бұқаралық ақпарат құралдарында және «Әдiлет» ақпараттық-құқықтық жүйесiне ресми жариялауға жiберудi; 3) осы бұйрықтың Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлiгiнiң интернет-ресурсында орналастырылуын қамтамасыз етсін; 4) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттiк тiркелгеннен кейiн күнтiзбелiк он күн iшiнде осы тармақтың 1), 2) және 3) тармақшаларында көзделген іс-шаралардың орындалғаны туралы мәліметтерді Қазақстан Республикасы инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне ұсынылсын 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму Вице-министрі Е.К. Сағадиевке жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғаш рет ресми жарияланған күнінен бастап он күнтізбелік күн өткеннен кейін қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

Ә.ИСЕКЕШЕВ.

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 18 тамыздағы №2 бұйрығына 1-қосымша Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптарға 2-қосымша Нысан Өндірістік көрсеткіштер Өндіріс қуаты ____________ Жылдар

Тауар, жұмыс, қызмет атауы

Өнімнің заттай көрсеткіш көлемі

Өнімнің құндық көрсеткіш көлемі

Кәсіпорынның жүктелімі, %

Барлығы: Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 18 тамыздағы №2 бұйрығына 2-қосымша Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптарға 3-қосымша Нысан Жобаның еңбек ресурстарына мұқтаждығы (саны): Құрылыс кезіндегі ҚР азаматтары

Шетел жұмыс күші

Өндірісті пайдалануға енгізгеннен кейін (1 жыл) ҚР азаматтары Шетел жұмыс күші

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 18 тамыздағы №2 бұйрығына 3-қосымша Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптарға 4-қосымша Нысан Тартылатын шетел жұмыс күші туралы мәліметтер, олардың саны Мамандығының атауы (тарифтік дәрежесі, санат)

Тегі, аты, әкесінің аты (оның ішінде латын әріптерімен)

Туылған күні

Азаматтығы / Тұрғылықты елі

Тартылатын кезеңі (ай, жыл)

1.Басшылар: 2.Жоғары білімі бар мамандар: 3.Білікті жұмысшылар:

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 18 тамыздағы №2 бұйрығына 4-қосымша Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптарға 5-қосымша Нысан

Өндірісті пайдалануға енгізгеннен кейін жұмысшыларға мұқтаждығы р/с Мамандықтың атауы №

Біліктілік дәрежесі (тарифтік дәрежесі, санат)

Саны

Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 18 тамыздағы №2 бұйрығына 5-қосымша Инвестициялық жобаның бизнес-жоспарын жасау бойынша талаптарға 6-қосымша Нысан Республикалық және жергілікті бюджет үшін шартты шығындар мен кірістердің есебі

Преференцияларды есептегендегі бюджетке түсетін түсім

Барлығы Преференцияларды есептемегендегі бюджетке түсетін түсім

Преференцияларды есептегендегі бюджеткетүсетін түсім

Күнтізбелік жыл Преференцияларды есептемегендегі бюджетке түсетін түсім

Преференцияларды есептегендегі бюджетке түсетін түсім

Күнтізбелік жыл Преференцияларды есептемегендегі бюджетке түсетін түсім

Бюджетке міндетті төлемдердің түрлері

15 қазан 2015 жыл

КТС Мүлік салығы Жер салығы Кедендік баж салығы Әлеуметтік салық Зейнетақы төлемдері т.б. Бұйрық Қазақстан Республикасының Әділет министрлігінде 2014 жылғы 2 қыркүйекте Нормативтік құқықтық кесімдерді мемлекеттік тіркеудің тізіліміне №9714 болып енгізілді.

№345

Астана қаласы

Өнеркәсіптің химия саласындағы қауіпті өндірістік объектілер үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидаларын бекіту туралы «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылғы 11 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының 12-2-бабының 14) тармақшасына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Өнеркәсіптің химия саласындағы қауіпті өндірістік объектілер үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидалары бекітілсін. 2. Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Индустриялық даму және өнеркәсіптік қауіпсіздік комитеті (А.Қ. Ержанов): 1) осы бұйрықтың заңнамамен белгіленген тәртіпте Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін; 2) Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін, оның көшірмесін күнтізбелік он күн ішінде бұқаралық ақпарат құралдарында және Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінің «Республикалық құқықтық ақпарат орталығы» шаруашылықты жүргізу құқығындағы республикалық мемлекеттік кәсіпорнының «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесінде ресми жариялауға жіберуді; 3) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің интернет-ресурсында және мемлекеттік органдардың интранет-порталында орналастыруды; 4) осы бұйрықты Қазақстан Республикасы Әділет министрлігінде мемлекеттік тіркегеннен кейін он жұмыс күні ішінде Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментіне осы бұйрықтың 2-тармағының 1), 2) және 3) тармақшаларымен көзделген іс-шаралардың орындалуы туралы мәліметтерді ұсынуды қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуың бақылау Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму вице-министрі А.П. Рауға жүктелсін. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Инвестициялар және даму министрі

Ә. ИСЕКЕШЕВ.

«КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Ұлттық экономика министрі ________________ Е. Досаев 20__ жылғы «___» ___________ «КЕЛІСІЛДІ» Қазақстан Республикасының Энергетика министрі ________________ В. Школьник 20__ жылғы «___» ___________ Қазақстан Республикасы Инвестициялар және даму министрінің 2014 жылғы 30 желтоқсандағы №345 бұйрығымен бекітілген Өнеркәсіптің химия саласындағы қауіпті өндірістік объектілері үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидалары 1. Өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жалпы тәртібі 1. Өнеркәсіптің химия саласындағы қауіпті өндірістік объектілері үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету қағидалары (бұдан әрі – Қағидалар) «Азаматтық қорғау туралы» 2014 жылдың 11 сәуірдегі Қазақстан Республикасы Заңының (бұдан әрі – Заң)12-2 бабының 14-тармақшасына сәйкес дайындалды және қауіпті өндірістік объектілерде өнеркәсіптік қауіпсіздікті ұйымдастыру мен қамтамасыз ету тәртібін анықтайды. 2. Осы қағидалар өнеркәсіптің химия объектілеріндегі жобалау, құрылыс жұмыстырын жүргізу, пайдалану, қайта қалпына келтіру, техникалық қайта қаруландыру, консервациялау және жою кезіндегі өндірілетін және келіп түсетін заттардан өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етуге арналған: 1) күкірт қышқылы (колчеданнан, күкірттен, сульфидті кенді және күкіртті сутекті күйдіргенде алынатын күкірт газдарының қалдықтары); 2) жеңіл суперфосфат; 3) күрделі тыңайтқыш (аммофос, нитроаммофосқа, нитрофосқа); 4) құнарланған тыңайтқыштар (қос суперфосфат, фторсыз фосфат); 5) туко қоспасы; 6) экстракциялық фосфор қышқылы; 7) бор қышқылы; 8) бура; 9) бор тыңайтқыштары; 10) фтор тұздары (криолит, фторлы алюминий, кремниялық фторлы натрий); 11) органикалық емес сұйық қышқылдар мен сілтілер; 12) фосфор және оның органикалық емес қосылыстары; 13) хлор және оның қосылыстары. 3. Өнеркәсіптік қауіпсіздік қағидалары сондай-ақ: 1) фреонды қолдануда; 2) аммиакты қолдануда; 3) химиялық зертханаларда таратылады. 4. Өнеркәсіптің химия объектілерінде өндірістік жұмыстарға арналған қызметкерлерді дайындау Қазақстан Республикасының «Азаматтық қорғау туралы» Заңына сәйкес жүзеге асырылады. 5. Осы қағидаларда келесі терминдер және анықтамалар қолданылады: технологиялық регламент – кәсіпорынның техникалық-экономикалық көрсеткіштерінің тиімді жетістіктері және жұмысты жүргізудің қауіпсіздігін бекітетін, стандарттар талаптарына жауап беретін, сапа көрсеткіштері бар дайын өнімді алуды қамтамасыз ететін, технологиялық процесті жүргізу тәртібі және шарттары, техникалық құралдар, технологиялық нормативтер, өндірісті жүргізу әдістерін бекітетін кәсіпорынның ішкі нормативтік құжаты; технологиялық жабдықтау – өнеркәсіптік өнімдерді өндіретін және технологиялық процесстермен автоматты басқаруды жүзеге асыратын машиналар, аспаптар және құрылғылар; технологиялық процесс — еңбек құралдарын өзгерту және (немесе) жағдайын анықтау бойынша мақсатта бағытталған әрекеттің өндірістік бөлігі. Еңбек құралдарының жағдайын өзгерту түсінігіне оның физикалық, химиялық, механикалық ерекшеліктері, геометриясы, ішкі көрінісі енеді; наряд-рұқсат беру – жұмыс істеп тұрған өнеркәсіптің аумағында құрылыс-монтаж жұмыстары кезінде, кәсіпорындарда өндірістік қауіп туындағанда немесе туындауы мүмкін болған жағдайда рәсімделетін өндірістегі тапсырма; жұмыс орны – еңбек қызметі барысында өзінің міндеттерін орындау кезінде жұмысшының уақытша немесе үнемі болатын орны; басқару органдары – адамның объектілерді басқаруына көмектесетін құрылғы. Орындау әрекеті ілгектер, пернелер, тумблер, ауыстыру арқылы жүзеге асырылады. 6. Қызметі өндіріспен және химиялық заттарды қайта өңдеумен байланысты ұйым тасталатын заттардың құрамы және санын бақылау құралдары және тасталымдардан тазартуға арналған аспаптармен, құрал-жабдықтармен, ғимараттармен жабдықталады. 7. Шекті рұқсат етілген шығарындылардың және ауаны, суды, топырақты ластайтын зиянды заттардың тасталуының нормативтері өндірістік объектілердің қуатын ескере отырып, қоршаған табиғи ортада зиянды заттардың шекті рұқсат етілген шоғырлануы қолданыстағы нормативтерге сәйкес әрбір ластану көзі бойынша мутагенді әсері және өзге де зиянды салдары туралы деректері белгіленуі тиіс. 2. Өндірістік бақылау 8. Қауіпті өндірістік объектілерде (бұдан әрі – ҚӨО) қауіпті өнеркәсіп саласында өндірістік бақылау меке басшысының шешімімен тағайындалған өкілетті тұлға және (немесе) уәкілетті бөлімше жүзеге асырады. 9. Өндірістік бақылаудың негізгі міндеті: 1) өндірістік қауіпсіздік талаптарын орындауды қамтамасыз ету; 2) өндірістік қауіпсіздік мониторингін жүргізу; 3) өндірістік қауіпсіздік жағдайын жақсартуға бағытталған талдау және әзірлеу шаралары; 4) өндірістік қауіпсіздік жұмыстар жағдайына ықпал ететін жағдайларды және себептерді анықтау; 5) адамдарға, қоршаған ортаға қауіпті өндірістік факторлардың ықпалы алдын алуға бағытталған жұмыстарды жүйелендіру; 6) өндірістік қауіпсіздік сараптамаларды, өндірістік ғимараттарды зерттеу және техникалық куәландыру, технологиялық құрылыс, техникалық құрылымына, өлшеу құралдарын жөндеу және тексеру жұмыстарына уақытында бақылау жүргізу. 10. Өндірістік бақылау туралы ереже оларды пайдаланушы ұйымдармен әзірленеді. 11. Ұйымның техникалық басшысымен анықталған жағдайда бөлек ҚӨО үшін өндірістік бақылау туралы ережені әзірлеу. 12. ҚӨО пайдаланушы ұйымның техникалық басшысының шешімі бойынша ҚӨО технологиялық процесстерге өзгертулер енгізілгенде, заңға өзгерістер енгізілген кезде Өндірістік бақылау туралы ереже қайта қаралады. 13. Өндірістік бақылау туралы ереже, оған енгізілетін өзгерістер ҚӨО пайдаланушы ұйымның техникалық басшысымен бекітіледі. 14. Өндірістік бақылау туралы ереже төмендегілерден тұрады: 1) өнеркәсіптік қауіпсіздікті басқару жүйесін ұйымдастыру жөніндегі мәліметтер; 2) өнеркәсіптік қауіпсіздікке өндірістік бақылауды жүзеге асыратын өкілетті тұлғаның және өндірістік бақылауды ұйымдастыруға жауапты адамдардың тегі, олардың лауазымы, білімі, мамандығы бойынша жұмыс өтілі, атқарып отырған көлемдегі өнеркәсіптік қауіпсіздік жөніндегі білімін соңғы тексерген күні; 3) қауіпті өндірістік объектілердің саны; 4) өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету, тексеру нәтижелері, бұзушылықтарды жою, қадағалау органдарының ескертпелерін орындау жөніндегі іс шаралар жоспары; 5) өндірістік ғимараттар, технологиялық ғимарат, техникалық құрылыстардың техникалық куәландыру және жағдайы туралы мәлімет; 6) апат кезіндегі пайдаланушы ұйымдардың әрекетке дайындығын бағалау; 7) ҚӨО туындаған апаттарды, инциденттерді және жазатайым оқиғаларды сипаттау, олардың пайда болу себептеріне талдау жасау және қолданылған шаралар; 8) өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы ҚӨО жұмыс жасайтын басшылардың, мамандардың және басқа да жұмысшылардың оқуы және білімі жөнінде мәлімет; 9) құжатты сақтау орны, осы құжаттың сақталуын және маңыздылығын қамтамасыз ететін тұлға, аталған құжатқа өзгерістер, толықтырулар енгізу тәртібі, құжаттың маңыздылығына қойылатын талаптар, себептері енгізілгеннен кейін құжаттың маңыздылығын өткізу мерзімі; 10) өндірістік бақылауды жүзеге асыру тәртібі, бақылау іс-шараларын жүргізу кезеңдігі қаржыландыру, ісшаралардың орындалуы бойынша есептілік шараларын жоспарлау, тиімділікті бағалау, тиімділікті көтеру бойынша шараларды өңдеу, өндірістік бақылау шешімі бойынша қабылданған тәртіптің орындалуы. 15. Қауіпті өндірістік объектілерде өнеркәсіптік қаупсіздіктің өндірістік бақылауын жүзеге асыратын тұлға: 1) ҚӨО жұмысшыларымен өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарының сақталуына бақылау жүргізеді; 2) пайдаланушы ұйымдардың бөлімшелерінде өндірістік бақылауды жүзеге асыру жөнінде жұмыс жоспарын әзірлейді; 3) жаңа технологияларды, техникалық құрылғыларды, материалдарды енгізуде қатысады; 4) өнеркәсіптік қауіпсіздік нормаларының және талаптарының өзгеруі туралы ақпаратты ҚӨО жұмысшыларының назарыңа жеткізеді; 5) пайдаланушы және мердігер ұйымдардағы өнеркәсіптік қауіпсіздік жағдайын бағалауға арналған құжатпен танысады; 6) ұйым басшысына ұсыныс енгізеді: Өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын жәнә нормаларды бұзушылықты жою туралы, өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету бойынша іс -шараларды өткізу туралы; объектілерге, адамдарға, табиғи қоршаған ортаға қауіпті өндірістік факторлардың әсер етуіне әкелетін немесе әкелуі мүмкін жұмыстарды жұмысшылардың өміріне және денсаулығына, жұмысына қауіп төндіретін өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарының бұзылуына байланысты ҚӨО жүзеге асырылатын жұмыстарды тоқтату туралы; сәйкес біліктілігі жоқ, өнеркәсіптік қауіпсіздігі сұрағы бойынша даярлау, қайта даярлаудан өтпеген жағдайда тұлғаларды ҚӨО жұмыстарынан шектету туралы; өнеркәсіптік қауіпсіздік талаптарын бұзған ҚӨО жұмысшыларын жауапкершілікке тарту туралы. 3. Химиялық өндірістердің аумағы 16. Объекті аумағында желдің бағыты ескеріле отырып негізгі технологиялық процестерге арналған ғимараттар мен жайларға арналған атмосфераға өнеркәсіптік шығарындылардың көлемін және олардың объекті аумағына таралуының нақты шарттары ескеріле отырып, арасына санитарлық бөлінулермен белгіленетін аймақ, көліктікқоймалық және әкімшілік-шаруашылық аймақтары бөлінеді. 17. Өндірістің мерзімді процестері кезінде; төмен температура жағдайында бақылау-өлшеу аспаптарының сенімді жұмысының жеткіліксіздігі және технологиялық процестің бұзылуына және құрал-жабдықтарды ашуға әкелетін аппараттар мен коммуникацияны бітейтін өнімдер пайда болған кезде 1-ші классты қауіптіліктің зиянды химиялық заттарын қолданумен немесе алумен бірге процестер және реакциялар болатын ашық алаңға алып шығуға рұқсат етпейді. 18. Химиялық өндірістердің ғимараттары мен сыртқы құрылғылар орналасқан аймақта кіреберіс, тұрақ және аварияларды жою жоспарына (бұдан әрі – АЖЖ) сәйкес апаттық жағдайларды жою үшін қолданылған арнайы техниканы кері қалпына келтіру орындары тақтада белгіленген. Көрсетілген орындар кіреберіс және арнайы техниканың тұрақтары үшін бос болуы тиіс. 19. Атмосфераға газ, шаң, түтін, зиянды химиялық зат бөлетін өндірістік процесстер үшін ашық құрылғы, көмекші материалдардың шикізатын сақтайтын, қалдық жинайтын ашық алаңдар жел бағытын және өнеркәсіптік алаңдар мен жақын маңдағы елді мекенді барынша аз ластануын ескере отырып өтпе желмен желденетін аймақтарда орналасады. Құрылғылар шаң – газдан тазалайтын құрылыстармен жабдықталған. 20. Өндірістік процесстер үшін қондырғылар шаң-газды тазалағыш ғимараттармен жабдықталған болуы тиіс. 21. Ашық алаңдарда немесе бастырмада аэрозольдік бумаларды тек жанбайтын контейнерлерде сақтауға болады. 22. Өнеркәсіптік алаңы аумағында шикізатты себуге және төгуге, сусымалы шикізатты және одан қалған қолданылған буманы сақтауға рұқсат етпейді. 23. Объекті территориясы таза болады. Өтетін жер мен өтпелер қатты жабынмен жабылады және қозғалыс үшін бос болуы керек. Жолдар, өтпелер және жаяу жүргіншілер жолы уақытында жөнделеді, қысқы уақытта қардан тазаланады, мұз болған жағдайда құм немесе басқа инертті материал себеді. Түнгі уақытта өтетін жер мен өтпелер жарықтандырылады. 24. Барлық өтетін жерлер, шұңқырлар, қызмет көрсету алаңдары, сатылар және сатылы алаңдар, сыйымды ыдыс төбелері биіктігі кемінде 0,15 метрден қоршаумен қоршалған биіктігі 1 метр шарбақпен жабдықталады. 25. Өндірістік аумақтағы люктер, шұңқырлар және құдықтар жабылады. Жөндеу кезінде ашылған траншеялар, арналар, қазаншұңқырлар жабылады немесе қоршаумен бірге өтетін жер реттеледі. Уақытша ашылған люктар, құдықтар, шұңқырлар қоршалады, түнгі уақытта жарықтандырылады. 26. Ұйымның аумағынан тыс шығарылған өндірістік үйінділері мен қолданылмаған қалдықтары үшін орындар қоршалады және күзетіледі. 27. Үйінділер орындарына қызмет көрсету тәртібі жобамен анықталады. 28. Ғимараттар мен құрылыстар арасындағы жолдарды, өтетін жерлерді және территорияны бұйымдар мен материалдар қоймасы үшін қолдануға, шикізатты, құрал-жабдықты және құрылыс материалдарымен үйіп тастауға рұқсат етпейді. Шикізатты, материалдарды, бұйымдарды және құрал-жабдықдарды сақтау осы мақсаттар үшін бөлінген алаңдарда қойма жайларында сақтау жүзеге асырылады. 29. Құдықтары және камералары жоқ жерасты инженерлік желілердің, бұрылыс бұрыштарында желінің жағдайын анықтауға мүмкіндік беретін сыртқы айыратын белгілері болады. 30. Жерасты кабельді жолдардың муфт мен кабельдің орналасқан орнын анықтауға мүмкіндік беретін сыртқы айыратын белгілері болады. 4. Ғимараттар мен құрылыстар 31. Қоршаған ортаға зиянды өндірістік шығарындылар көзі болып табылатын ғимараттар және құрылыстар, технологиялық процесстер үшін олардың шекараларының негіздемесімен бірге санитарлық-қорғау аймақтары көзделеді. 32. Бөлмелердін өрт жарылыс және өрт қауіпсіздігі категориясы осы Қағидалардың 1-қосымшасына сәйкес ғимараттарда қолданылған жанғыш заттар мен материалдардың түрлерін, олардың саны мен өрт қауіптілік қасиетін, технологиялық процестері белгіленеді. Газ немесе бу бөлуімен бірге А және Б санатының тамбур – шлюз ғимараттарына, қауіптіліктің 1-ші немесе 2-ші классының зиянды газ немесе бу бөлу мүмкіндігімен бірге ғимараттарға сырттан ауа беру көзделеді. 33. Бір өндірістік ғимараттарға зияндығы әртүрлі өндірістік бөлімшелер орналасқан кезде, өндірістік ғимараттар бойынша зиянды заттың таралуын болдырмау шаралары көзделеді. 34. Қабат арасындағы жабындардағы монтаждау, ойықтар, құрал-жабдықтарға және коммуникацияға арналған ойықтар бітеледі немесе зиянды өндірістерден оқшаулау үшін алмалы жабылатын қалқандары болады. 35. Өндірістік ғимараттарды әрлеу, шаңның, жабын материалдарының зиянды заттары бу және газ сорбцияларының жиналуын болдырмайды және ғимараттарды ылғалды тазалауға рұқсат етеді. 36 Қабырғалары мен төбелері бояуларының түсі бөлінген шаңның түсінен айырмашылықта болуы тиіс. 37. Процесстерді басқару пункттерін зиянды және жарылыс қауіпті бу, газ және шаң бөлуі мүмкін өндірістермен бірге, жоғарлатылған тербелісі бар технологиялық құрал-жабдықтар орнатылған өндірістермен бірге орналастыруға жол берілмейді. 38. Ғимараттарда дымқыл технологиялық процесстермен бірге, ғимараттардың үстіне басқару пунктін, нөлдік белгіде орналасқаннан басқа осы ғимараттардың үстіне, астына желдеткіш жабдықтарды орналастыруға рұқсат етілмейді. 39. Қызметкерлердің әр дайым кіру және шығу үшін цех ішіндегі теміржол тізбесі қақпасын қолдануға рұқсат етілмейді. Цех ішіндегі тізбе қақпасы өндіріс жұмыстары туралы хабарлайтын жарық дабылымен қамтамасыз етіледі. 40. Биікте орналасқан желдеткіш ойықтарындағы терезелердің, шамдардың және шахталардың қалқандарын қауіпсіз реттеу үшін, ғимараттардың еденінен немесе жұмыс алаңынан қалқандарды ашып немесе жабуға мүмкіндік беретін тетіктер орналастырылады. 41. Жабындардағы ашық монтаждау ойықтары алмалы шарбақпен жабдықталады. 42. Тұрақты жұмыс орындарындағы жылу өткізетін едендерімен ғимараттарда (тас, плитка, бетон) төсемелер немесе торлар салынады. 43. Өндірістік ғимараттардағы белсенді сұйықтықтар төгілетін едендер мен алаңдар борт немесе пандус құрылғысымен бірге таттануға қарсы қорғаумен жабылады. Едендердің дымқыл бөлімшелері гидравликалық бөлектеуі бар трапқа немесе зумпфқа еңіс болып орындалады. 44. Ғимараттардың ішін жинастыру мерзімі жергілікті жағдайларға байланысты әр объектіге белгіленеді. Шаңдатып жинауға рұқсат етілмейді. 45. Еден құрылғылары шекті нормадан асатын электрстатистикалық зарядтарының пайда болу мүмкіндігін болдырмайды. 46. Қабырғалардың, төбе мен еденнің өзара түйіскен жігі, еденнің аралыққа, бағанаға және басқа да құрылғыға түйіскен жігі иілген болып орындалады. 47. Едендердің жабын материалдары химиялық ықпалға қатынастағы тұрақты және зиянды заттардың сорбциясын өткізбейді. 48. Өндірістік ғимараттардың едендері бүтін күйінде ұсталады. Беті зақымдалған, шұңқыр, біркелкі емес едендерді пайдалануға рұқсат етілмейді.

49. Химиялық заттардың төгілуі мүмкін жерлерді дымқыл түрде шаю арқылы жинап алу көзделеді (ағын сумен). Сумен шаю түрінде жинап алу бөлімдерінде мыналар көзделеді: 1) едендері су өтпейтін, гидрооқшаулықпен бірге орындалады. Қабырғамен түйіскен ернеуліктердің биіктігі кемінде 300 милиметр болуы тиіс; 2) темір бетонды конструкцияның жиынтық элементтерінің, құрылыс қоршауларының біріккен жерлерінің түйісуін ылғал болудан қорғайды және металл таттануды болдырмау үшін шаралар қабылданады. 3) металл құрастырылымдардың, құрал-жабдықтардың, желдеткіш құрылғыларының төбелері таттануға қарсы жабынмен бірге орындалады; 4) еденнен ағынды суларды бұру және жинау үшін бейтараптандыратын бекетке залалсыздандыруға бағытталатын цехішілік қабылдағыштар (зумпфтар) көзделеді; 5) есік ойықтары еден белгісінен жоғары белгіде орналасады, өзі жабылатын есіктермен жабдықталады, жабындардағы ойықтар еденнен кемінде 100 милиметр бетіне көтерілген борттармен қоршалады. 50. Едендерді жинау төгілген белсенді сұйықтықтарды бейтараптандыруды бірге жүзеге асырады. 51. Өндірістік цехтардың, бөлімшелердің және сыртқы құрылғылардың қауіпті жерлерінде, көрінетін орындарда қауіпсіздік белгілері ілінеді. 52. Өндірістік ғимараттардағы есіктерде ғимараттар мен жарылыс қауіптілігі және өрт қауіптілігі бойынша аймақтар класстары көрсетіліп жазба жазылады. 53. Қауіпсіз жерге көшіру жолдары ғимараттардағы барлық адамдардың қауіпсіз жерге шығу жолдары арқылы қауіпсіз жерге көшірілуін қамтамасыз етеді. 54. Ашпалы қақпа сыртқа қарай, ал есіктер ғимаратқа жақын жердегі шығатын бетке қарай ашылады. 55. Эвакуациялық шығу жолдары және тамбур – шлюздер ҚР ҚНЕ 2.02.-05-2009 сәйкес отқа төзімді деңгейлердің, А және Б санатты ғимарат арқылы, сондай-ақ ІІІб, IV, IVа және V ғимаратындағы өндірістік ғимарат арқылы қарастыруға рұқсат етілмейді. 5. Технологиялық процестердің өнеркәсіптік қауіпсіздігін қамтамасыз ету 56. Химиялық заттарды қолдана отырып, технологиялық операцияларды орындау кезінде технологиялық процестер мен операцияларды кешенді механикаландыру және автоматтандыру, құлтемірлендіруді қолдану есебінен жұмысшылардың зиянды заттармен тікелей байланысын болдырмайды. 57. Зиянды заттардың пайда болуы немесе қолдануға байланысты өндірістік процестер, автоматтандыру құралдарын қолдана отырып, зиянды заттардың бөлінуін шектейтін (вакуумда, төмен температурада) технологиялық өлшемдері кезінде өздігінен ағуды барынша қолдана отырып, герметикалық аспаптарда үздіксіз тұйық циклде жүргізіледі. 58. Жобаның технологиялық бөлігінде анықталған зиянды заттар бөлетін орындар жұмыс аймағының ауасында шекті рұқсат етілген шоғырланулардан сақтауды қамтамасыз ететін аспирациялы жабынмен жабдықталады. Жабындағы будың суға айналуы кезінде, оның төменгі бөлігін сұйықтық жинағыш түрінде жабық сыйымдылықтарға немесе технологиялық процеске қайтарумен орналастыру керек. 59. Қауіптіліктің 1-ші және 2-ші классты зиянды заттары бөлінетін немесе пайда болатын технологиялық процестер, герметикалығы және сенімділігі жоғары арматурамен және коммуникациямен бірге жүргізіледі, бұл ретте процесстерді автоматты немесе қашықтықтан басқару көзделеді. 60. Химиялық жұмыс еретінділерін дайындау, арнайы құрылғыларда жеке қорғаныс құралдарын қолдана отырып, желдеткіштің жұмыс істер тұрған кезінде жүзеге асырылуы тиіс. 61. Жұмысшыларға өндірістік зиянды факторлардың қауіпті әрекетінің әсерін жою және төмендету мақсатында, химиялық құрамдарды мөлшерлеуді және араластыруды жабық құбыр жолдарда, реакторларда және сыйымдылық ыдыстарда жүргізеді. 62. Сыйымдылықтан, реакторлардан және басқа жабдықтардан талдау жасау үшін сынаманы іріктеп алу, міндетті түрде вакуумды тәсілмен немесе жұмыс аймағының ауасында зиянды заттарды бөлуді толығымен болдырмау үшін жергілікті сорғыштармен жабдықталған сынама іріктеп алу арқылы жүргізу қажет. 63. Зиянды және белсенді сұйықтықтықтарымен аспаптар және сыйымдылықтар толтырудың ең көп рұқсат етілген деңгейі туралы дабылмен, сіңдіргіш және апаттық сыйымдылықтармен байланысқан қотару құбырымен жабдықталады. 64. Суспензияларды сүзу, сығу, кристалдау технологиялық процестерін және осындай басқа да операцияларды орындау механикаландырылған тиеу және түсіруімен бірге герметикалық аспапта жүргізіледі. 65. Өнімдерді қосу (аралық және соңғы), сондай-ақ оларды сыйымдылықтардан және аспаптардан түсіру, ауаға зиянды заттардың бөлінуін және жұмысшылар терісінің кірлеуін болдырмайтын тәсілдерімен жүргізеді. 66. Технологиялық процесті және операцияларды таңдау кезінде, зиянды заттарды қолданбайтын немесе улылығы аздарға көңіл бөлінеді. 67. Органикалық еріткіштер коммуникациясын жуу үшін қолдану кезінде жуылу жүйесі тұйық болады. 68. Өңделетін бұйымдарды тиеу және түсіру механикаландырылған ағымдылығын сақтай отырып ұйымдастырылған және газдар, булар, аэрозольдардың бөлінуі болмайтын жерде жүргізіледі. Барлық жүйе герметизацияланған және ауадағы зиянды қоспалардың тасталымдарынан тазалау аспирациясымен жабдықталған. 69. Қауіптіліктің 1-ші және 2-ші классты зиянды заттарын пайдаланған кезде құрал-жабдықтарды оқшауланған кабинада жабық ғимараттарда орналастыра отырып технологиялық процестерді жүргізу, осы құрал-жабдықтарды ғимараттарда немесе аймақтарда пультпен немесе операторлық аймақтан басқару көзделеді. Осы жағдайларда, ғимараттарда және аймақтарда, апат болуы мүмкін бөлімшелерде құрал-жабдықтарды орналастыру, жөндеу және апаттарды жою жұмыстары кезінде қызметкерлерді ПШ-1, ПШ-2 газдан қорғау қаптары құбыршектерімен қолдануды қамтамасыз ету мүмкіндігі қарастырылады. 70. Технологиялық процестермен бақылау және басқару жүйелері, өндірістердің апатқа қарсы қорғаныс жүйелері және сұйық химиялық заттардың құю-құйып алу эстакада жүйелері, өнімдердің құрамын бақылаудың автоматтандырылған әдістері және жұмысшылардың зиянды заттармен қатынасын болдырмайтын автоматтандыру құралдары негізінде тексеріледі. 71. Бұрын зиянды заттар немесе белсенді сұйықтықтар сақталған өндірістік аспаптарды және басқа да ыдыстарды тазалау, жуу, булау және залалсыздандыру жабдықталған булау-жуу бекеттерінде немесе пункттерде жүргізіледі. Аспаптарды өңдеу жөніндегі барлық операциялар (қалдықты жою, жуу, шаю, булау және газсындандыру) эстакадаларда механикаландырылған тәсілмен жүргізіледі. 72. Зиянды заттардың алғашқы деңгейден соңғы деңгейіне дейінгі шаң бөлу мүмкіндігімен байланысты процетерр мен операциялар кезінде ағында үздіксіз желілер немесе жоғары герметикалы құрал-жабдықтар қарастырылады. 73. Өндірістердің қалдығын жою үшін материалдарды ұсақтау немесе себу кезінде және басқа да шаң бөлетін жұмыстар кезінде суды қолдана отырып (ылғалдау, су еден, су ұстау, дымқылдатуды көбейту) шаңды басу тәсілдері материалдардың ерекшеліктеріне байланысты қолданылады. 74. Жұмыс аймағына және ауаға шаң бөлінуін азайту мақсатында материалдарды құрғақ ұсату кезінде ірі түйірлерді тұйық жүйелі аспапқа қайтаратын вакуумды – пневматикалық көлік қолданады. 75. Ұсату кезінде, бір уақытта материалды кептіре отырып ұсатылған өнімдерді ұстау үшін белсенді орта әрекетіне және жоғары температураға тұрақты жеңдік сүзгі материал қолданылады. Диірменнен сорылған газдың температурасы шық нүктесінен төмен емес және мата бүлінетіннен жоғары. Тұтас маталы жеңдер қолданылады, тігілген жеңдерді қолдануға рұқсат етілмейді. 76. Сусымалы зиянды заттарды өлшеу және мөлшерлеу үздіксіз қимылдағы автоматты мөлшерлегіште жүргізеді. 77. Ұнтақты материалдарды ашық елеуішке себуге рұқсат етілмейді. Жалпақ елеуіштер, бурат-елеуіштер, дірілдеуік електер, ұсақ бункерлері аспирациялы құрылғымен жабдықталған. 78. Материалдарды фракцияға бөлу пневмо көліктің тұйық циклін бұзбай, әуе сепараторларында немесе электрлі классикаторда жүргізіледі. 79. Ұнтақты және қоймалжың материалдарды кептіру жабық үздіксіз қимылдағы аспапта (тарақты, білікті, таспа және шашып кептіргіш, кептіретін барабанда, «қайнаған қабат» кептіргішінде) жүзеге асырылады. 80. Сусымалы материалдарды пешке, кептіргішке, генераторға және басқа аспапқа тиеу орындары және олардан өнімдерді толығымен түсіру орындары жабылған және жергілікті сорғыш желдеткішпен жабдықталған механикалық қоректендіргішпен жабдықталған. 81. Технологиялық процестердің барлық қосымша өнімдерін барынша технологиялық өндірістің процестерінде кәдеге асырады. 82. Өндірістік процесте қолданылмаған зиянды заттар олардың қауіптілік деңгейі ескеріле отырып атмосфераны, су қоймаларын және топырақтың ластауын болдырмау үшін пайдалануға жатады. 83. Жұмыстарды орындау кезінде шашырауы мүмкін белсенді сұйықтықтан пайда болған қауіпті аймақтар, қауіпсіздік белгісімен белгіленеді. 84. Жұмыс ғимараттарында зиянды, өткір, улы химиялық заттармен (қышқылдармен, сілтілермен) зақымдануы мүмкін кезде шұғыл алғашқы көмек көрсету орындары ұйымдастырылады. 6. Технологиялық жабдықтар 85. Өндірістік құрал-жабдықтар және бақылау- өлшеу аспаптары (бұдан әрі – БӨА) пайдалану мерзімінің ішінде қауіпсіздік талаптарына жауап береді және апатсыз, автоматты бақылау, реттеуді қамтамасыз етеді және технологиялық процестің тұрақтылығын қолдайды. 86. Өндірістік құрал-жабдықтар жұмыс аймағына және атмосфераға зиянды заттарды бөлумен сүйемелденетін жұмыс, оларды жою үшін қосылған құрылғылары бар немесе конструкцияға кірмеген осындай құрылғыларды қосу мүмкіндігін қамтамасыз етеді. 87. Зиянды заттарды жоюға арналған құрылғы жұмысы аймағындағы зиянды заттардың шоғырлануы шекті мәннен аспайтын есеппен орындалады. 88. Қауіптіліктің 1-ші және 2-ші классты зиянды заттарды жоятын жергілікті желдеткіш жүйелері технологиялық құрал-жабдықтарды қосу құрылғысымен тосқауылданған, осы құрал-жабдықтардың жұмысы тоқтаған соң 3 минуттан кейін өшеді және құрал-жабдықтарды қосумен бірге бір уақытта қосылады 89. Жергілікті сорғыш құрылғылары технологиялық құрал-жабдықтармен қосылмаған, технологиялық құралжабдықтардың жұмысы басталғанға дейін 3-5 минут ерте қосылады және жұмыс тоқтаған соң 3-5 минут кейін өшеді. 90. Технологиялық құрал-жабдықтардан жергілікті сорғыш жүйесі, қосылысы жарылыс қауіпті қоспа немесе одан да қауіпті және зиянды заттарды құру осы заттар үшін бөлек қарастырылады. Жобаның технологиялық бөлігінде жалпы жүйеге жергілікті сорғыш жанғыш және зиянды заттарды біріктіру мүмкіндігі көрсетіледі. 91. Белсенді сұйықтықтарға арналған сыйымдылықтар аспаптарының ішкі жағы, құбыр жолдары таттануға – төзімді материалдардан дайындалады немесе олармен жабылады. 92. Белсенді ортада жұмыс істейтін құрал-жабдықтардың сыртқы жағы, құбыр жолдары таттануға қарсы жабынмен жабылады. 93. Зиянды және белсенді сұйықтықтар үшін өлшегіштер мен жинағыштар, барынша толғаны туралы дабыл беретін тетіктермен, құятын құбырлармен, қоректендіретін және қор сыйымдылығымен байланысқан құбырлармен жабдықталады. 94. Зиянды және белсенді орталардың деңгейін өлшеу, аспап люктерін ашу қажеттілігін болдырмайтын деңгей өлшегіштердің көмегімен жүзеге асырылады. 95. Қор сыйымдылықтары апатты тоқтау мүмкіндігі жағдайына, оны жөндеу кезінде өнімдерді құйып алу үшін қарастырылады. 96. Пайдалану шарттары бойынша рұқсат етілген барынша жоғары жұмыс қысымы пайда болағанда химиялық заттарды қолдануы бойынша өндірістік жабдық және коммуникациялар, рұқсат етілген мәннен қысымның жоғарылауынан сақтағыш құрылымдармен жабдықталады. 97. Қарқынды таттану жағдайларында жұмыс істейтін құрал-жабдықтар мен коммуникациялар олардың қабырғаларының тозуын бақылаудан өтеді. Бақылау жыл сайын өткізіледі. 98. Аспаптардағы, құбырлардағы және коммуникациялардағы фланцты қосылыстар герметикалық болуы тиіс.Төсеулер үшін фланцты біріктіру және материалдардың үлгісін таңдау химиялық өнімдердің құрамын есепке алумен бірге жүргізіледі. 99. Аспаптарды, арматураларды және еденнен 1,8 метр биіктіктегі механикаларға қызмет көрсету үшін алаңдар жабдықталады. 100. Машиналардың және технологиялық жабдықтардың аспаптардың қозғалатын бөлігі еденнен кемінде 3 метр биіктікте орналасқан, қорғаныш құрылғыларымен қоршалған. 101. Қорғаныш қоршау құрылғыларының бүтіндігін әр ауысым жұмысының алдында жұмысшылар тексереді, кейіннен ауысым бастығына (шеберге) баяндайды және ауысымды қабылдау және өткізу журналына жазылады. 102. Бұзылған қорғау құрылғылармен жұмыс істеуге жол берілмейді. 103. Технологиялық жабдықтың жұмысы кезінде біраз көлемде шаң жиналғанда өндірістік ғимаратқа шаңдатылған ауаның түсуін болдырмайтын аспирациялық құрылғылармен жабдықталған және барынша тығыздалған. 104. Ұнтақ тәріздес заттар мен пигменттерді мөлшерлеу кезінде өндірістік құрал-жабдықтардың үсті ылғалды жинауға бейімделген материалдармен қапталады. 105. Ұнтақ және паста тәріздес химиялық заттарды кептіру үшін қолданған жабық түрдегі және үздіксіз әрекеттегі кептіргіш аспаптар ыдыратқыш болып жұмыс істейді. 106. Сусымалы материалдарды пешке, генераторға және басқа аспаптарға тиеу және түсіру орындары толығымен жабылған және механикалық қуаттармен жабдықталған. Бұл орындар жергілікті сорғыш желдеткішпен жабдықталады. 107. Қауіпті құрал-жабдықтар немесе оның жеке бөліктері дабыл беру түсіне боялады. Зиянды және қауіпті өндірістік факторлары бар өндірістік бөлімшелерде қауіпсіздік белгілері ілінеді. 108. Белгілерді және дабыл беру түстері лак бояу материалдарымен құрал-жабдықтарды пайдалану мерзімі ішінде немесе оның күрделі жөндеуіне дейін сақтауды қамтамасыз етеді. 109. Технологиялық құрал-жабдықтар қауіпсіздікке ықпал ететін жұмыс өлшемдерінің бұзылуы туралы ескерту, дабыл беру құралдарымен, апатқа қарсы автоматты қорғау жүйелерімен қамтамасыз етіледі. 110. Химиялық заттарды қолдану кезінде құрал-жабдықтарды басқару органдары жұмыс орны шегінде орналасады, дұрыс күйінде ұсталады және өзі қосылғаннан немесе кенеттен ауыстырудан қорғаумен қамтамасыз етіледі. 111. Апаттық жағдайларда әрекет етуге арналған басқару органдарының үстіңгі жағы қызыл түске боялады. 112. Технологиялық құрал-жабдықтардың жылуын сақтау, оның қажеттілігі жобамен анықталады. 113. Белсенді тотықтырушы болып табылатын заттан тұратын құрал-жабдықтардың жылуын сақтау үшін, олармен қатынаста болғанда өзі тұтанатын және физикалық - химиялық өзгеретін, оның ішінде және өрт қауіпті ерекшеліктегі материалдарды қолдануға рұқсат етілмейді. 114. Жұмыс орындарындағы құрал-жабдықтардың және қоршаулардың үстіңгі жағындағы температура 45 градус Цельсиядан аспайды. 115. Өндірістік агрегаттарды қызмет көрсету қауіпсіздігін қамтамасыз ететін қоршаусыз, дыбыс немесе жарық дабыл белгілерінсіз, БАЖ, бақылау-өлшеу аспаптарысыз, тосқауылсыз пайдалануға жіберуге рұқсат етілмейді. 116. Барлық технологиялық аспаптарда, оның технологиялық сызбасы бойынша нөміріне сәйкес келетін нөмір жазылады. 117. Егер өндіріс шарттары бойынша тиек құрылғыларынан агрегаттарды жиі айыру керек болса, олардың орнатылған орны жобамен анықталады, оларға ерікті тәсіл және жұмыс алаңы қарастырылады. 118. Тиектерді орнату және алу оны орнатқан және алған адамның қолы қойылып, журналға белгіленеді. Барлық тиектер нөмірленеді және жұмыс қысымына есептеледі. Нөмір мен қысым, тиекке есептелген, артқы ілмегіне қағылады. 119. Технологиялық құрал-жабдықтарды қарау, жөндеу және тазалау алдында электр сызбасы талдана отырып, электр қабылдауыштан электр энергиясын айырып алады. Жіберу құрылғыларында «Қоспа, адамдар жұмыс істеп жатыр!» деген плакаттар ілінеді. Аспаптар және сыйымдылықтар ішіндегі жұмыстарды кемінде екі адам санындағы қызметкерлер орындайды. 120. Температураны, қысымды қадағалауды керек ететін аспаптар мен агрегаттар және біршама қашықтықтықтағы жұмыс орындары, жұмыс орындарында орнатылған басқару қалқаны мен бақылау аспаптарындағы көрсеткіштерімен бірге қашықтықтан басқарылатын аспаптармен жабдықталады. 121. Белсенді орталарға арналған аппаратураны дайындау үшін материалдар, олардың осы орталардың белсенді әрекетіне тұрақтылығын ескере отырып, таңдалады. Аспаптарды таттануға қарсы қорғау жобаға сәйкес жүргізіледі. 122. Ішкі қарауды талап ететін аспаптарды, ыдыстарды және коммуникацияларды жөндеу алдында үрлейді, жуады және булайды. 123. Резервуарлар мен құрал-жабдықтар герметикалы түрде орындалады, олар деңгей көрсеткіштермен, еденге және алаңға сұйықтықтың түсуін болдырмайтын құрылғылармен жабдықталады. Сұйықтықтың ең жоғары деңгейінен асып кетуіне болмайды. Жинақтаушылар мен резервуарлардың қақпағы тартып-сорғышпен жабдықталады. 124. Белсенді сұйықтықтарды қайта қою бойынша жұмыс істейтін тығыздама сорғыалыр, тығыздамаларды жабатын таттануға қарсы материалдан қорғайтын қаппен жабдықталады. 125. Жіберу құрылғылары сақтандыру құрылғылары мен қоршаулары кезінде оларды жұмысқа қосу мүмкіндігін қоспағанда сақтандырушы және қоршайтын құрылғыларымен оқшауланады. Агрегаттарды, механикаларды және аспаптарды жөнделмеген қоршаулармен бірге қосуға рұқсат етілмейді. 126. Улы, зиянды және өрт, жарылыс қауіпті заттардан тұратын құрал-жабдықтар герметизацияланады. 127. Белсенді сұйықтықтары бар сыйымдылықтар биіктігі кемінде 15 сантиметр болатын борттары бар тұғырықтар орнатылады, тұғырықтар ағызатын немесе сұйықтықты апаттық жинаққа қайта қою үшін құрылғымен жабдықталады. Тұғырықтар жеке сыйымдылықтарға немесе сыйымдылықтар тобының астына орнатылады. 128. Өндірістік ғимараттарда қысыммен жұмыс істейтін құрал-жабдықтарды, қысымсыз жұмыс істейтін немесе оларды негізгі қабырғамен бөлмей-ақ вакууммен құрал-жабдықтармен бірге орнатуға болады. 129. Қысымдағы куәландырылған құрылғы және пайдаланылған құрал-жабдықтар, бу, вакуум-бу шығаратын аспаптар қысыммен жұмыс істейтін жабдықтарды пайдалану жөніндегі талаптарға сәйкес жүзеге асырылады. 130. Көтергіш-көліктік механизмдерімен ауыстырылған жүктердің желіден тыс қозғалысы жұмыс орындарына орналасады. 131. Аспалы конвейер және тасымалдағыштың астында адамдар өтетін, көлік жүретін орындарда қоршау кемінде 2,2 метр биіктікте қарастырылады. 132. Цехаралық және цех ішіндегі сусымалы және шаңданатын материалдар көлігі шикізатты тиеу және түсіру орындарында шаңды соруға арналған құрылғымен жабдықталады. 133. Фосфорды қолданатын және осы аумақта орналасқан фосфорды цехтан қоймаға, сондай-ақ қоймадан цехқа тасымалдау қыздырылған құбыр жолдар немесе қыздырылатын монжустар бойынша жүргізіледі. 134. Жұмыс кезінде шаң (уатқыш, себетін агрегаттар, жәшікке салатын және тасымалдаушы құрылғылар) бөлуі мүмкін агрегаттар орнатылған барлық бөлімшелер барынша герметизацияланады, ал толық герметизация болмаған жағдайда, атмосфераға шаң түсуін болдырмау үшін жергілікті сорғыштармен бірге жеңіл алынатын жабумен жабдықталады. 135. Ғимараттарда бар және температурасы 45 градус Цельсия және одан жоғары аспаптардың үстіңгі жағын жанбайтын материалдармен жылумен оқшаулайды. Егер технологиялық тәртіп бойынша жылу сақтауды қолдануға рұқсат етілмесе беті қыздырылған қоршау қарастырылады. Беткі жағы қыздырылған жабдықтардың орналасқан орындарында қызметкерлердің жанасуына мүмкіндік берілмейтін жерлерге қоршаулар орнатпауға болады. 136. Өндірістік жабдықтардың жұмысы кезінде белгіленген нормадан артық шу болса, шуға қарсы құрылғылармен жабдықталады немесе қызметкерлерді қорғаудың басқа да шаралары қарастырылады. 137. Сыртқа тебуші сорғының тығыздығы арқылы қышқыл және қышқыл су жарылған жағдайда тығыздамалардың астына таттануға төзімді материалдан жасалған тұғырық немесе бұратын астауша орнатылады. Лас суағарларды жинау қабылдау жинағышында (зумпф) жүзеге асырылады. 138. Сұйық хлорды сақтау үшін сыйымдылықтар келесі талаптарды ескере отырып қабылданады: 1) сұйық хлор бар ыдыстың есептік қысымы кемінде 1,6 МПа қабылданады; 2) ыдыстың материалын және кұрастырылымын таңдаған кезде оның беріктігін және жұмыс диапазонында мүмкіндігінше төмен температурадан ең жоғарысына дейін ыдысты пайдалану талаптарына сәйкес сенімді пайдалануды ескереді. Ашық алаңдағы құрылғыға немесе жылытылмайтын ғимаратқа арналған ыдыстарға материал таңдағанда, осы өңір үшін сыртқы ауаның ең төменгі және ең жоғарғы температурасын ескереді; 3) ыдыс қабырғасының есептік қалыңдығын пайдаланудың есептік мерзімін, есептік қысымды және таттануға өтем үшін кемінде 1 мм қосуды ескере отырып анықтайды (ыдыстардың штуцерінде таттануға кемінде 2 мм қабылданады). 139. Пайдалану шарттарында шекті мәннен жоғары қысым пайда болатын сұйық хлордың технологиялық жабдықтары мен коммуникациялары сақтандыру құрылғылармен жабдықталады. 140. Сақтандыру қақпағын хлордың таттану ықпалынан қорғау үшін олардың алдына мембраналық сақтандыру құрылғысы орнатылады, бұл ретте мембрананың дұрыстығын бақылау құралы қарастырылады. 141. Мембрананың әрекет ету қысымы және сақтандырғыш қақпақты ашу, оның жіберу қабілеттілігі, сонымен қатар вагон-цистерналар үшін, хлормен жұмыс істеу қауіпсіздігі ескеріле отырып жабдықтарды орнатумен немесе жобаны дайындаушымен анықталады. 142. Технологиялық жабдықтарды және құбыр жолдарды орналастырған кезде, қызмет көрсету, жөндеу және

аспаптар мен оның элементтерін ауыстыру, жабдықтар мен құбыр жолдардың сыртқы бетінің жай-күйін көзбен бақылау жұмыстарын орындау кезінде қолайлылық қамтамасыз етіледі. 143. Жұмыстың барлық негізгі және қосалқы өтетін жері мен шығатын жері үнемі бос тұрады. 144. Іргетаста немесе шұңқырларда орнатылған жабдықтардың барлық алмалы-салмалы біріктірулері бақылауға қолайлы. 145 Қарау және тазалауға арналған жабдықтарда бар жанама ермелік оларға еркін жету үшін өтетін жақтан орналасады. Жабдықтардың жоғарғы бөлігінде орналасқан қақпақтардан құбыржолдары, соқпақпен құрастырылған құбыр жолдары немесе олардың астындағы жабдықтарды құрылыс конструкциясының шығып тұрған жағына дейінгі арақашықтық кемінде 1,2 метрді құрайды. 146. БӨА, олардың көрсеткіштері мен технологиялық процестің барысын қадағалау үшін ыңғайлы орындарда орнатылады. 147. Ғимараттардың тартпасы мен бағаналарының арасындағы өтетін жер кемінде 1 метр болып қабылданады. Газ оттығының немесе арматураның шығып тұрған бөлігінен ғимараттың қабырғасына немесе басқа бөліктеріне дейін, құрылыс пен құрал-жабдықтарға дейінгі ара қашықтық кемінде 1 метр болып қабылданады. Құрал-жабдықтар мен бағаналардың сыртқы габаритінің арасындағы өтетін жер кемінде 1,2 метр болып қабылданады. 148. Кептіргіш барабанның үстіндегі шатыр немесе жабын жоғарғы жағу габаритінен санағанда кемінде 5 м қашықтықта орналасады. 149. Жылу алмасатырғыштар өтетін сұйықтықтардан оларды босату кезінде өз бетімен ағуын қамтамасыз ету үшін орналасады. 150. Ғимараттың қабырғасынан муфелге және ұсатудың станиналары мырыш фосфиді өндірісінде мырышты кемінде 3 метр арқашықтықта орнатады. 151. Аспаптарды жөндеу үшін қоршауды тек қозғалтқыштың механизмдері толығымен тоқтаған соң және электрлік сызбасын талдаған соң ғана алады. Механизмдерді жөндеуден, қараудан және тазалаудан кейін қосу, тек қоршауды орнына қойып, оның барлық бөліктерін бекіткен соң ғана жүзеге асырылады. 152. Таспа конвейерлерінің жетек, керме және соңғы станциялары, тиеу және түсіру құрылғыларының қоршауы болуы қажет. 153. Еденнен 1 метр биіктікте орналасқан барлық өтетін жерлердің, ойықтардың және жабындардың, көпірлердің, ашық құдықтардың шұңқырлардың, алаңдардың қоршаулары болады. 154. Үнемі қызмет ететін биіктікте орналасқан жылжытқыштарды және басқа тиек арматураларды қашықтықтан басқарады немесе қызмет көрсететін алаңы болады. 155. Құрал-жабдықтардың және металл конструкциялардың сыртқы металл бөліктерін қоршаған ортаның ықпалынан қорғау үшін химиялық тұрақты және термотұрақты жабындармен қорғайды. 156. Ғимараттың ішіндегі құрал-жабдықтарды ақшыл түстерге басымдырақ бояйды. 157 0,07 мегапаскальдан төмен артық қысыммен жұмыс істейтін және ұшатын, әрі жеңіл жанатын өнімдерден (фосфор, фосфор шламы) тұратын барлық аспаптар таза күйінде немесе сумен біріккенде олардың герметикалығы 0,03 МПа кем емес жұмыс қысымынан артығын сынақта ескере отырып есептейді. Бұл талаптар электр пешін, электр сүзгісін, конденсаторларға таралмайды, сынақ технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі. 158. Вакууммен жұмыс істейтін аспаптардың жұмыс ыдыратуын 0,2 МПа арттырғанын ескере отырып есептейді. 159. Ауа өткізу үшін жарық ойықтарын механикалы және қолмен ашуға арналған барлық құрылғылар мен тетіктер, жүйелі түрде тазаланады, майланады және тексеріледі. 7. Құбыр жолдары және арматура 1-параграф. Өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жалпы тәртібі 160. Құбыр жолдары және арматуралар өз конструкциясы, материалы және механикалық беріктігі жағынан жұмыс шарттары мен тасымалда тын өнімдердің ерекшелігіне жауап береді. 161. Пайдалану шарттары бойынша құбыр жолдары ең көп рұқсат етілген жобалық өлшемдерден асатын қысым пайда болады, рұқсат етілген мәннен жоғары қысымнан қорғайтын сақтандырғыш құрылғылармен жабдықталады. 162. Қысымның көтерілуінен сақтандыратын құрылғылар дұрыс күйінде бақылауды қамтамасыз ете отырып, химиялық заттардың таттану ықпалынан қорғалады. 163. Сақтандыру құрылғыларының жіберу қабілеттілігі жобалау құжаттамасында белгіленеді. 164. Жабдықтарға орнатылған сақтандыру құрылғылары жұмыс істеген кезінде, жұмысшыларды жарақаттау мүмкіндігін, жұмыс аймағына және қоршаған ортаға химиялық заттардың тасталуын болдырмайды. Сақтандыру қақпақтарынан химиялық заттардың тасталынуы сыйымдылықтарда жүзеге асады. 165. Сұйық химиялық заттар сақтауға арналған сыйымдылықты құрал-жабдықтар (резервуарлар, көлемі1 м3және одан да көп жинақтғыштар), төменгі төгу құбыр жолдары екі тиек құрылғылармен жабдықталады, біреуі тікелей ыдыстың штуцеріне жалғанады. Жоба бойынша орнатылған тиек және кесуші құрылғылардың жұмыс істеген мерзімі қашықтықтан басқаруымен бірге 120 секундтан көп емес. 166. Химиялық заттарға арналған құбырларда фланцты қосылыстар арматуралар орнатылған немесе жабдықтарға қосылған жерлерде қарастырылады. 167. Пайдалану шарттары бойынша бөлімшелердегі ортаның белсенді әрекетіне тұрақты қамтамасыз етуші материалдардан жасалынған құбыр жолдарды, төгетін құрылғыларды және алынатын бөлімшелерге тазалау және жөндеу жүргізу үшін мерзімді бөлшектеу керек болады. Жобамен негізделген жағдайда металл емес материалдардан құбыр жолдардың төсемелеріне рұқсат етілмейді. 168. Болат құбырларды монтаждау кезінде жобалау-құрылымдық құжаттамаға сәйкес дайындалған типтік қалыпқа келтірілген элементтер қолданылады. Бұруды дайындаған кезде бұрудың қисайған жерінің радиусы құбырдың үш диаметрінен кем емес. 169. Құбырлардың ернемекті бірігулерінің қорғаушы қаптары болады. Арматураны, компенсаторларды, сусіңгіш құрылғыларды, ернемектік және бұрандалы қосылыстарды темір және автокөлік жолдарының құбыр жолдарымен қиылысқан жерлерде, есік ойықтарының үстіне, терезе балкондардың астына және үстіне, жұмыс алаңдарының үстіне қызмет көрсетуші қызметкерлердің негізгі жүретін жерлеріне, цех ішіндегі өтетін жерлер мен объекті аумағында орналастурға рұқсат етілмейді. 170. Құбыр жолдардың ернемектік қосылыстарын тығыздауға арналған салатын материалдар тасымалданатын ортаның ерекшелігіне және оның жұмыс өлшемдеріне байланысты таңдалады. 171. Қауіпті химиялық заттардың құбыр жолдарын салу кезінде олардың ең аз созылуын қамтамасыз етеді, иілуін және іркілдек аймақтардың құрылуын болдырмайды. 172.Қауіпті химиялық заттардың құбыр жолдары олардың технологиялық сыйымдылыққа немесе арнайы бактарға толығымен босатылуын қамтамасыз ететіндей еңіс етіп төселінеді. 173. Қауіпті химиялық заттардың құбыр жолдары үшін жобамен анықталған олардың жуылу, булану, вакуумдалу және сығымдалып үрленген, ауамен немесе азотпен кептірілу мүмкіндігін қарастырады. 174. Қауіпті химиялық заттардың құбыр жолдарда істеп тұрған технологиялық жүйенің жеке бөліктерін, толық құбыр жолдарды айыруға,тиек орнатуға және құбыр жолдарды босату, жуу, үрлеу және беріктілігін сынау мүмкіндігін және құбыр жолдардың герметикалығын қамтамасыз ететін тиек арматура орнатылады. 175. Барлық тиек арматура, кері және сақтандыру қақпақтары орнатар алдында механикалық беріктігі мен герметикалығын сынауға гидравликалық тексеріске ұшырайды. Сынақ нәтижелері журналға тіркеледі. 176. Сақтандыру қақпақтары, оларды пайдалануға жіберу алдында жұмыс қысымына реттеледі және пломбаланады. Сақтандыру қақпақтарының жүгі тіркеледі және бекітіледі. 177. Құбырларда орнатылған тиек және реттегіш арматура қызмет көрсетуге қол жетімді жерде орналастырылады. Арматура 1,8 м биіктікте орналасқан жағдайда оған қызмет көрсету үшін алаңдар мен сатылар қарастырылады. Жиі ашылуға және жабылуға арналған арматураны, еденнен немесе алаңнан 1,6 м жоғары орнатуға рұқсат етілмейді. 178. Реттегіш клапандарды тиек арматуралары ретінде қолдануға болмайды. 179. Конденсат бөлінуі мүмкін құбырларда оны жою үшін, конденсат бұрушылармен жабдықталады. Бу жолдары гидравликалық соққы және діріл болмас үшін еңіс болып орындалады. 180. Өрт, жарылыс, қауіпті зиянды және улы заттардың құбыр жолдарын қосымша және әкімшілік-шаруашылық ғимараттар, бөлетін құрылғылар, электр ғимараттары, бақылау-өлшеу аспаптарының және желдеткіш камераларының ғимараттары арқылы салуға рұқсат етілмейді. 181. Қабырғадан немесе ғимараттың жабыны арқылы өтетін құбырлар құбырдан ішкі диаметрі сыртқы диаметрінен 10-20 миллиметрге үлкен (жылу сақтауын ескере отырып) болат гильза қарастырылады. Құбырлармен гильзаның арасындағы саңылау екі ұшымен жанбайтын материалмен толтырылады өткізгіш өсінің бойымен бойлай құбырларды ауыстыруға рұқсат етідеді. 182. Құбырлар, ауыстыратын жүктермен немесе көлік құралдарымен зақымдау мүмкіндігі болмайтындай етіп орналастырады. 183. Қышқыл мен сілті құбыр жолдарын қышқыл және сілтімен айналысына байланысы жоқ ғимараттардың сыртқы қабырғалары бойынша, көмекші, қосымша, әкімшілік және тұрмыстық ғимараттар арқылы салуға рұқсат етілмейді. Теміржол және автокөлік жолдарының қиылысында, жаяу жүргіншілер жолында құбырдың өтуі жобамен анықталған қауіпсіз орынға қышқылдар мен сілтілердің ағынын астауға бұруымен бірге жасалады. 184. Қышқыл мен сілті тасымалдайтын құбырларды басқа құбырларға (пісірусіз бекітілген жылу серіктерінен басқа) бекітуге рұқсат етілмейді. 185. Құбырлармен химиялық заттарды тасымалдау кезінде қатуды болдырмас (кристалдануы) үшін сыртқы құбырларды жылу серіктерімен және құбыр жолдардың жылу сақтауымен бірге қарастырады. 186. Адамдар мен көліктер (жолдардың, өтетін жерлердің үстіне) жүретін орындардағы ернемектік қосылыстары бар және белсенді сұйықтықтарды тасымалдайтын құбыр жолдары агрессивті сұйықтықтарды астауға қауіпсіз орынға бұруымен бірге жабық қаптарымен бірге қорытылады. 187. Эстакадаларға салынған, қышқылдар мен сілтілерді тасымалдайтын құбыр жолдары механикалық зақымдаулардан, соның ішінде төмендегілерден қорғалады: құлайтын заттардан (құбыр жолдардың үстіне көтергіш құрылғыларды және жеңіл тасталынатын аспаларды орналастыруға болмайды); көлік құралдарынан болуы мүмкін ықтимал соққылардан, сондықтан құбыр жолдарды қауіп мш ы ы ы м м ы ы ыш ы м ы ж ы м ы ы ы м ы ы ы ы ы ыш ы м ы ж ы ж ж ы м м м ы ы ж ы шы ым ы ы м ж ы ы ы ж мы ыж ы м ы Т м м ы ы ы ы ж ы ж м м м м ым ы ы шы ы Қ ы ж ы м ы м ы ы А м ы ы ы ым ы м ы ым ы ы ыым ы ш м м ы ы м м ы ш ы Б ы ы ж м ы ыы ы ы ы м ж ыҚ м ш шы м м А м ы ш ы ы ы Ашы Ж ы ш м ж ы ы Е ж ы ш м ыы ыж ы ы ы ж ы м м м ы ж ы ы ш м ж ы ы Қы ым ы ж ы м ы ы ы ы ы ж ы ы м м ж ы ы ж ы м м ж м ыж ж м Б ы ж ым ж ы ы ш м ж ж мы ы ж ш м м ш м ж ы ш ым ш м ж Қ ы ж ы ж ыш ы ш ж ш ж ы ш ш ж ыш ы м ыж ы ш ы ш ы ы м ы ш ы ы А ыж ы ж ы ы ы ы ымы ы ш ы ыш ым ж ж ы ж ы ы Қ ы ы ы ы ы ш ы ыж ы ш м ы Қ ы ы ы ж ж ыш м ы м ж ы ы С ы ж ы ы ж ы м ы ж ы ы ф м ы ЖТБ ж ы ы ы м Х м ы ы ы ж ы ы м ы м м ы м ж ыы ы Қ ы ж м м ы ж ы ы м ж мы ы ымы ы м ы Т м м ы ы ы ж ы ж мм м м ы м П ж ж ы ж ы м ы ж ы ж ы ы м Қ ы ж ы ы ж ж м ы ж ы ы ы м м Қ ы ж ы ы ж ы ы С ы ы ы ы ым ж ы ы м м ы Қ ы ж ы м м ж м мш м м ш ш ы ж ы ы ш м ж ы ы ы ыы мш Қ ы ж ы ы ы ы ы ыы Қ ы ы ы ыы ы м ы м м м ж ж ы Қ ы ж ы м ы ы ж ы ы ы м ы ы ы ыы ш ымш Қ ымш ж ы ж ы ы ы ы Қ ы ж ы ы ымш ы ш м ы ым ы ы ыш р р ф Амми

р

м

м

ж

ж

ы ы ы ы ымы

мм ы ы ж мы

ы ы ыш ф ю ы ж ы мш м ы ы ым мш ж ж ы ы ы м ы ы ы ы ы ы ы шм

м ы ы ы

л

ж

ы

ы

ы ы ы ы ы

ы

ы

ы м

ы ы

м

м ж

ы ж

ы

ы ы ыж

ж ы ш

ы

ы ж

ы

быр жолд ры ж рм р л рды йд л д ө р д м м ы р б Қ ы ж ы ы ы Қ ж ы м ы ж ы ы ы м ж ж ж ж мы ы ж ж ы ы ы м м м м ы М ш ыж ы м мм ы ж ы ж ы жы ы м ж ы м м ы О ы ы ж ы м жы ж м ы м м ы Амм ы ы ж ы м м М ш ы ы м ы ж ы ж ы жы мм ы ы ж ы ы ж ы ы ыж ы ы ж ы ж ы ж ы Б ы м ым ы м ы ы ы ж ы м м % м м ы О ъ м ы ы ш мм ы ы ж ы ж м ы ы ы Амм ы ы ж ыҚ Р ыҮ м жы ы ы№ ы ым Ө ж ы ы ы м Аж Б ы мы ы ымш мш ш шы ы м ш ы ш ф м м ы ж ш м ы БӨА ы ы м ы ы м Амм ы ы ж ы ж ы ым м ы м ы ы ы ым м Қ ы ж ы ы ы м ы Амм ы ы ж ы ы ы ы ыш ж ы ж ы м м ы ы ы м м ы ы ы м Қ ы ж ы ы ы ы ы ш ы ы ы ы м ы ж ж ю ш ы ы ы М ж ж ым м мш ы ж мм ы ы ж ы м м ым м ым ж ыш ш ш м м м ш ы м ш м м м ы С ы ж ы ж ы ы ыж м м ы ы ы ы Б ы ы ы м ш ы м м ш ы ы м ш ы мм ы ы ж ы м ы О ы ы м ш ы ж ы ы ы ш ы ы ы м ы юж ш мм ы ы ы ы м ш ы ж мм ы ы ы ы ымы ы ы м ы ы ж ы ж ы ы ы ж м ы м м ы ы ы ы Ж ы ы ы ш м ы ы ы ы ы ы Қ ы ж ы ы ы мм ы ы ы ы м ы ы ы Қ ы ш м ж ыш м ж ш ы м ы ы ы ы ы ы ы ымш м м м ы ы ы А м ы ы ы ы м ж ы ы м ш ж ы м Амм ы м ы ы ыш м м М ш ы м ы м ш ы ы ы шы шы ы мм ы ы ж м ыш ы ы ыж ш м ы ы ы Амм ы ы ы ы ы м ы ы ы шы ы ж ы ы ы ыж ы ы ы мм ы ы м м ы ы ы ы ы ы ы ы ы ы ы ы Қ ы ж ы ы ы ы шы ым м ыш ы м ы мш м м м ж ым м ыш ш С ы мм ы ы м ш ы ы ш ш м ы ы ш м ы Амм ш ы ш мм ы ж ы ы ы ж м ш ы ы ш ы ы ж ы ы мм ы м ы ыы И ш ы ш м ш ы ы ш ы ж мы ыж ы Қ ы ш ы ж м ы м ы м м ж ы ы ы Амм ы ы ж ы ы ы ы ы мм ы ы ы м ыж ы ш ы ы м ж юм м м м ы М ыш ы ж ы ым ж ы ы С ы мм ы ы ы ы ы ы ы ы ым ы ж жы ы ы

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 16-бетте). Тікелей сыйымдылығы 100 тонна және одан да көп жұмыр, изотермалық және көлденең резервуарларда орналасқан арматура, қашықтықтан және қолмен басқарумен жабдықталады. Қашықтықтан басқару қойманы орталықтан басқару пунктінен жүзеге асырылады. 237. Резервуарға сұйық аммиакты беретін және олардан шығаратын құбыр жолдарында, құбыр жолдары зақымданған жағдайда резервуардан аммиактың ағуын болдырмау үшін қорғаныш құрылғылары орнатылады (кескіш, жылдам клапандар, кері клапандар, электр жетекті тиек). Қорғау құрылғылары аммиак беру резервуары мен тиек арматураның арасына және құбыр өткізгіште тиек арматурадан кейін орналастырылады. 238. Сұйық аммиакты сақтауға арналған резервуарлармен қосылған құбыр жолдары, резервуарлар қоршауының жоғарғы белгісінен төмен емес етіп салынады. Құбыр жолдары өтетін жердің торап құрылғысы резервуар қоршаулары арқылы қоршалған аумаққа сұйық аммиактың кему мүмкіндігін болдырмайды. 239. Аммиак құбыр жолдарын ернемектік тығыздау жобамен анықталады. Резервуарды тұндыру кезінде жылу ғимараттарын резервуар қабырғаларына құбыр жолдарды қосқан жеріндегі күшті азайту үшін құбыр жолдардың майысуын өтейтін немесе компенсатор орнатуды қарастырады. Құбыр жолдарды резервуарға қосу резервуарды гидравликалық сынағаннан кейін жүргізіледі. 240. Аммиакты құбыр жолдарды және изотермалық резервуардың үрленген құбыр жолдары өтемі оларды -34 °C температурасына дейін немесе ауа температурасының ең суық бес күндігіне дейін, егер ол -34 °C төмен болса салқындату мүмкіндігін ескере отырып, есептейді. 241. Аммиак құбыр жолдары қышқыл және басқа да агрессивті сұйықтықтар тасымалдайтын құбыр жолдардан жоғары эстакадаларда орналасады. 242. Сұйық немесе газ тәріздес аммиак құбыр жолдарында болат арматура және қалыпқа келтірілген бөліктері қолданылады. Шойын тиек-реттеуші арматураны, мыстан, мырыштан және олардың балқымаларының бөлшектерімен бірге арматура және фитингтер қолдануға рұқсат етпейді. 243. Аммиакпен резервуарлар сақтандыру клапандарымен жабдықталады. Резервуардағы жұмыс сақтандыру клапандарының саны, олардың өлшемі және жіберу қабілеттілігі жобамен белгіленеді. Жұмыс сақтандыру клапандарымен параллельді резервті сақтандыру клапандары орнатылады. Резервті сақтандыру клапандарының сипаттамасы жұмыс клапандарына ұқсас қабылданады. Сақтандыру клапандарын тобымен орнату кезінде әр топтағы клапандар бірдей қабылданады. Иінтіректі - жүксақтандыру клапандарын қолдануға рұқсат етпейді. Изотермалық резервуарларға арналған сақтандыру және вакуумды клапандарды алюминий балқымаларынан орнатуға болады. Қаптасып оқшаулануымен бірге изотермолық резервуарлардың сыртқы қабында, егер ондай клапандар азоттың буферлік ыдысында(газгольдерде) немесе сыртқы қабығын буферлік ыдыспен қосатын құбыр өткізгіште болса, сақтандыру клапандарын орнатпауға да болады. 244. Сақтандыру клапандарында, осындай мөлшердегі резервті клапандарды жұмысқа қоспай, жұмыс клапандарын айыруды болдырмайтын, ауыстыру құрылғылары орнатылады. 245. Сұйық және газ тәріздес аммиактың жіберу коллекторлары бөлек орындалады. Сақтандыру клапандарының әр коллекторының жіберу қабілеттілігі клапаннан шыққан рұқсат етілген қысымға қарсы біруақытта аммиакты сақтандыру клапандарынан ең көп лақтыруын ескере отырып есептеледі. 246. Сақтандыру клапандарын орнатқан жерінен шешіп ала отырып, тексеру және жөндеу, стендте тексеріп және жөнге салу екі жылда бір рет жүргізіледі. 247. Изотермолық резервуарлар 490,3 паскальға тең өлшемге жеткен кезде вакуумды өшіру үшін вакуумды клапандармен жабдықталады (50 миллиметр су бағанасы). Вакуумды және сақтандыру клапандарын орнату және мерзімді тексеру қысыммен жұмыс істейтін жабдықтарды пайдалану талаптарына сәйкес жүзеге асырылады. 3-параграф. Фосфор өндірісіндегі құбырлар мен арматураларды пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 248. Фосфор, фосфорлық шөгінді, пеш газының және фосфор құрамды ағудың құбыр жолдарын салу құбыр жолдардың жай-күйін үнемі қадағалауды жүргізуге мүмкіндік беретін жер үстінде жанбайтын эстакада да орындалады. Бөлек, жобамен негізделген жағдайда, фосфор құрамды ағуды екпінді құбыр жолдар бойынша жерастында салуды орындауға болады. 249. Фосфор, фосфорлық шөгінді, пеш газының және фосфор құрамды ағудың құбыр жолдарының сыртқы эстакадаларын құбыр жолдардың кіруін және шығуын қоспағанда, ғимарат үстіне немесе оларға жалғасатын ғимараттардың үстіне орнатуға рұқсат етпейді. Бұл эстакадалар жалпы басқа технологиялық құбыр жолдармен және бу жылу газ құбыр жолдарымен бірге төмендегідей талаптарды сақтағанда жіберіледі: 1) фосфор, фосфорлық шлам құбыр жолдарынен өрт қауіпті және уытты өнімдерден тұратын құбыр жолдарга дейін көлденең арақашықтық кемінде 1,5 метр; 2) фосфор, фосфорлық шлам құбыр жолдары эстакаданың аралық құрылысының төменгі қабатында орналасады; олардың астына басқа құбыр жолдарды орналастыруға рұқсат етілмейді; 3) пеш газының фосфор құбыр жолдары мен газ құбыр жолдарын эстакада түріндегі жабық галереяда салуға рұқсат етілмейді; 4) фосфор пештерінің фосфор, фосфорлық шлам және газ пешінің құбыр жолдарын салмақ түсетін құрылыс конструкциясы ретінде пайдалануға рұқсат етілмейді. 250. Фосфор және фосфорлық шламды тасымалдауға арналған құбыр жолдары жалпы оқшаулауда қыздырғыш спутникпен бірге салынады. 251. Күкірт тасымалдайтын құбырларды бу жейдесінде жөндейді. Ағызатын құбыр өткізгіш өлшегіштен реакторға дейін сыртқы электр қыздырғыштың көмегімен қыздырылады. 252. Балқытылған бес күкіртті фосфорды тасымалдау үшін құбыр жолдары мен тиек арматуралар электрлік қыздырғыштармен жабдықталады. Бес күкіртті фосфор құбыр жолдары бөлек бөлімшелерге бөлінеді. Әр бөлімше алмалы жылу оқшаулағышымен бірге жеке электр қыздырғыштармен, температураны өлшеуге бақылау орындарымен жабдықталады. 253. Бес күкіртті фосфор өндірісінде гидро бекітпеге қайтқан газ құбыр жолдары қарау және тазалау үшін штуцермен жабдықталады. 254. Күкірт, фосфор, бес күкіртті фосфорға арналған құбыр жолдарын, тұрмыстық, қосымша, әкімшілікшаруашылық ғимараттар, бөлгіш құрылғылар, электр қалқандары, БӨА мен желдеткіш камералары жайлары арқылы салуға рұқсат етілмейді. 255. Цех ішіндегі құбыр жолдары кемінде: 1) күкірт үшін - 0,02 промилле; 2) бес күкіртті фосфор үшін - 0,1 промилле; 3) фосфор үшін - 0,005 еңістері промилле болады. Жалпы эстакадаларда басқа технологиялық құбыр жолдарымен бірге салынған цех аралық фосфор жолдары 0,002 промилледен кем емес еңісі болады. 256. Фосфор, фосфорлы шлам, сұйық күкірт, бес күкіртті фосфор және фосфор қышқылы құбыр жолдарының ернемектік қосылыстары есік ойықтарының, цехтағы, жолдағы, өтетін жердегі негізгі өтпелердің үстінен орналастыруға рұқсат етілмейді. 257. Фосфор, фосфорлы шлам, сұйық күкірт, бес күкіртті фосфор және фосфор қышқылы құбыр жолдарының ернемектік қосылыстарында қорғаныш қаптар орнатылады. 258. Газ пешінің құбыр жолдарының буды, инертті газды және ыстық суды әкелу үшін штуцерлері болады. Штуцерлерде ауа түсу мүмкіндігін болдырмау үшін тиектерімен бірге вентиль құрастырады. Бу, инертті газ және ыстық суды қосы үшін технологиялық регламентке сәйкес құбыр өткізгіштің алынатын бөлігінің немесе иілгіш шлангтің көмегімен жүргізіледі. 259. Фосфор және фосфорлы шламды тасымалдауға арналған құбыр жолдарды, фосфорды әр қайта құйғанғп дейін және әр қайта құйғаннан кейін ыстық сумен жуады. Жеке жүйеден құбыр жолдарды сумен жуған жағдайда немесе қайталап қолданылған сумен оны құбыр жолдарға қосу стационарлы жүзеге асырылуға рұқсат етеді. 260. Цех ғимаратына фосфор және газ пешінің құбыр жолдарын енгізуде цехқа өнімдерді беруді тоқтату үшін, ғимарат қабырғасынан кемінде 3 метр арақашықтықта тиек арматура орнатылады. 261. Газ пешінің цехаралық газ жолдарының, газ үрлегіштермен дамыған бір жарым қысымнан кем емес есептелген гидравликалық бекітпелер түрінде тиек құрылғылары бар. Газ пешінің құбыр жолдарында тар жол, люктер, қарайтын тесіктер орнатуға рұқсат етілмейді. 262. Ең төменгі орындардағы газ пешінің құбыр жолдары жылытылады және ағу құбыр жолдары бойынша конденсатты үздіксіз бұрумен бірге сусіңгіш құрылғылармен жабдықталады. Конденсатты бұру әр 50-60 метр сайын жүргізіледі. Газ жолдарының жеке бөлімшелерінен конденсаттың түсуі гидравликалық бекітпелер арқылы жүзеге асырылады. 263. Газ пешінен конденсатты бұруға арналған құбыр жолдары, бір оқшаулаумен қыздыратын серігімен бірге салынады. Ағынды құбыр жолдары желілік жинақтарға қарай 0,005 промилледен кем емес еңіспен құрастырлады. 264. Конденсаттың желілік жинақтары климаттық жағдайларға байланысты ғимараттарда немесе оқшаулаумен, қыздырғышымен бірге ашық ауада орналасады. Желілік жинақтар ыстық сумен жуу және инертті газбен үрлеуге арналған құрылғылары бар. 4-параграф. Хлор өндірісіндегі құбырлар мен арматураларды пайдаланудағы өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 265. Сұйық және газ тәріздес хлор құбыр жолдары төмендегідей толықтыруларды ескере отырып қабылданады: 1) сұйық хлор құбыр өткізгіші үшін есептік қысым 1,6 мегапаскаль жоғары қабылданады; 2) хлор құбыр өткізгіші хлорға тұрақты материалдан орындалады және жұмыс аралығындағы температура мен қысымды сенімді пайдалануды қамтамасыз етеді; 3) хлор құбыр жолдары қабырғаларының қалыңдығы қысым мен таттануға қосуды ескере отырып көздейді. Таттануға қосу мөлшері кемінде 1 миллиметр қабылданады; 4) регламенттелген қысымы атмосфералықтан төмен хлор жолдарын, қысымның атмосфералыққа (регламенттелгеннен жоғары) дейін көтерілу жағдайында, хлор өткізгішін хлор беру көзінен автоматты айыруды қамтамасыз ету шартында, газ тәріздес хлордың ортаға тұрақты, шыны немесе полимерлі материалдан дайындауға рұқсат етіледі. 266. Сұйық хлор құбыр жолдарын салу кезінде, пісіруді қолдана отырып қосылған тұтас болат құбырлар қолданылады. Ернемектік қосылыстарға арматура орнатылған жерде және пайдалану шарттары бойынша құбыр жолдарды тазалап, жөндеу жүргізу үшін мерзімді бөлшектеу керек болады, сол бөлімшелерде құрал-жабдықтарға қосылғанда рұқсат беріледі. Ернемектік дайындауда, пісіріп қосылатынға, құбыр материалымен бірге қосылатын болат қолданылады. 267. Хлор құбыр жолдарының иілген жерінің қабысқан радиусы құбырдың үш диаметрінен кем емес болып қабылданады. Егер үлкен иілу қажет болса, негізгі құбырға жапсырылған қатты иілген иін қолданады. 268. Хлор тасымалдауға арналған құбыр жолдары эстакада бойынша төмендегілер: құлаған заттардан қорғау (құбыр жолдардың үстіне көтеретін құрылғылар мен жеңіл тасталынатын аспаларды орналастыруға болмайды); көлік құралы тарапынан ықтимал соққыдан қорғау, сондықтан көлік құралдарын қауіпті бөлімшелерден алыс орналастырады немесе олардан кедергімен бөледі. Гильзаға қорытындыланған хлор құбыр жолдарын жер астымен салу, көліктік магистральдар қиылысы орындарында рұқсат беріледі. құбыр жолдарды таттануға-белсенді, жанғыш заттардың ықпалынан қорғау. Сұйық және газ тәріздес хлор құбыр жолдарын қыздыру көздерінен және жанғыш заттардың құбыр жолдарынен 1 метрге алыстатады; тұрақты бекіту, ыңғайлы қызмет көрсету мен қарауды қамтамасыз ете отырып салынады. 269. Хлор жолдарының ернемектік қосылыстары үшін, төсемелер парониттен, фторпласттан, қорғасынға немесе хлорға тұрақты басқа материалдан дайындалады. 270. Төсемелерді қайталап қолдануға болмайды. Хлорға тұрақты резеңкелерден, резеңке төсемелерді қолдану тек вакуумды желілерде ғана жол беріледі. Вакуумды құбыр жолдардың қосылыс бөліктері штуцерлі –дөңбек немесе ернемектік болады. 271. Хлор құбыр жолдарында хлорға арналған тиек арматура қолданылады. Тиек арматураның бекітпесінің тығыздығы бекітпелер герметикалығының нормасы бойынша герметикалығы «В» классынан жоғары қабыладанады. Хлор ортасына тұрақты конструкциялық арматура және жұмыс диапазонында температура мен қысымды арматураны сенімді пайдалануды қамтамасыз ететін материалдар қолданылады. 272. Температурасы -40-тан -70 градус Цельсияға дейін сұйық хлор құбыр жолдары, -40 °С ең төменгі есептік температурамен климаттық ауданда орналасқан сыртқы хлор құбыр жолдары, болаттың 10Г2, 09Г2С, Х18Н10Т немесе басқа маркасынан орындалады. Құбыр жолдарға материал мен бұйымдар таңдаған кезде ауаның есептелген температурасына, аса суық бескүндік орташа температураны қабылдайды. 273. Хлор құбыр жолдарын сыртқы қабырға бойынша және көмекші, әкімшілік, тұрмыстық, өндірістік және басқа хлор шығарылмайтын, сақталмайтын және қолданбайтын ғимараттар арқылы салуға рұқсат етпейді. Хлор шығарылмайтын, қолданбайтын немесе сақталмайтын ғимараттардың сыртқы қабырғасы бойынша, төбесі арқылы сыртқы қондырғыға құбыр жолдарды салуға болады. 274. Хлор тасмыладайтын құбыр өткізшітерге басқа құбыр жолдарды бекітпейді (пісірмей бекітілген жылу серіктерінен басқа). 275. Сұйық хлорды құбыр жолдар бойынша тасымалдау кезінде, құбыр өткізгіште екі жабу вентилі арасында құбыр өткзгіште сұйық хлордың бекітіліп қалу мүмкіндігі болатын орындарда регламенттелгеннен жоғары қысымнан құбыр жолдарды қорғау үшін құрылғы қарастырылады. 276. Газ тәріздес хлорды құбыр жолдары арқылы тасымалдау кезінде хлор конденсациясының аппаратты және құбыр өткізгіште температураның төмендеу мүмкіндігін болдырмайды, ол мыналарға жеткізіледі: газ тәріздес хлор құбыр жолдарының қабырғасының сыртқы бетін жылу серігімен, қыздыратын электр кабельдерімен қыздырып, бұл ретте қысым мен хлор температурасының мәні қабылданған есептік мөлшерден аспайды және технологиялық регламентте көрсетіледі; аспаптардағы және құбыр жолдардағы хлор буының үлестік қысымын төмендетуге (қысым мөлшерін конденсация температурасы кезінде хлор буының қысымынан төмен қолдайды); ғимараттың сыртына орнатылған аспаппен, жылу тасығышпен қыздыратын, бұл ретте хлор қысымы мен температурасының мәні қабылданған есептік мөлшерден аспайды және технологиялық регламентте көрсетіледі. 277. Сұйық және газ тәріздес хлор құбыр жолдарын салған кезде коммуникациялардың ең аз созылуын қамтамасыз етеді, иілуін және іркілдек аймақтардың пайда болуын болдырмайды. Хлор құбыр жолдарын салған кезде компенсаторлар қарастырылады. 278. Хлор құбыр жолдары беретін және қабылдайтын сыйымдылsқтар тарапына қарай құбыр жолдардың өз бетінше босау мүмкіндігін қамтамасыз ету мақсатында жүргізіледі. 279. Хлор болатын құбыр жолдары үшін оларды құрғақшық орнынан (-40 градус Цельсия) сығылған ауамен (азотпен) үрлеу немесе вакуумдаудан кейін газдағы қалдық хлор шоғырлануына дейін 1 миллиграм метр кубтан аса үрлеу жолымен босату мүмкіндігін қарастырады. 280. Сұйық және газ тәріздес хлорды тасымалдайтын цехаралық құбыр жолдары оларды босату, үрлеу және шашу үшін тиек арматурамен және тиекпен бірге штуцермен жабдықталады. 281. Шартты диаметрі 50 миллиметр және одан да көп және газ тәріздес хлор құбыр жолдарымен сұйық хлордың барлық құбыр жолдары төлқұжатпен қамтамасыз етіледі. 282. Хлор құбыр жолдарын құрғақ ауамен (азотпен) беріктілігі мен тығыздығы сыналады. 283. Хлор құбыр жолдарын пайдалануға жіберу алдында: үрлеу немесе вакуумдау жолымен кептіру, кейіннен үрлеумен бірге; құбыр өткізгішке газ тәріздес хлорды қоса отырып, сығылған ауаны (азотты) беру жолымен жұмыс қысымы кезінде түмшалылығын тексереді. Құбыр жолдарын пневматикалық сынау кезінде қысым түсуінің рұқсат етілген жылдамдығы сағатына 0,05 пайыздан аспайды. Құбыр жолдардың герметикалығын тексеру тәртібі технологиялық регламенттеледі. 8. Автоматтандыру, оқшаулау, дабыл қағу, басқару 1-параграф. Өнеркәсіптік қаупсіздікті қамтамасыз етудің жалпы тәртібі 284. Өндірістің технологиялық процестерін бақылау, реттеу және басқару, химиялық заттарды сақтау және тұтыну басқару ғимараттарында орналасқан оператор орнында жүзеге асырылады және құрал-жабдықтардың орналасқан орны бойынша қайталанады. Технологиялық процестерді бақылау және басқару жүйесі, апатқа қарсы қорғау жүйесі микро процессорлы техника негізінде орындалады. 285. Технологиялық өлшемдерді өлшеу және реттеу (шығыс, қысым, температура) таттануға тұрақты ортада химиялық заттарды немесе оның ықпалынан (бөлгіш құрылғылары, пневматикалық қайталағыштар, бақылау-өлшеу және реттеу аспаптары мен құрылғыларын қолдана отырып инертті газбен үрлеу) жүргізіледі. 286. Автоматты реттегіштің атқарушы органдары технологиялық арматура және коммуникациялармен бірлесіп сынақ жүргізеді. 287. Операторлардың жұмыс орнында, арматураның блокаралық және блокішілік құбыр жолдарын және бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматикасы белгілене отырып, өндірістің технологиялық сызбасы ілінеді. Цехтың технологиялық сызбасында, жобада және регламентте құрал-жабдықтардың бірыңғай нөмірленуі қабылданады және құрал-жабдықтарға енгізіледі. 288. Технологиялық сызбаға, аппаратуралық ресімдеу, басқару жүйесіне, байланысты бақылауға, жарықтандыру және апатқа қарсы автоматты қорғауға өзгеріс енгізу, жоба дайындаушымен немесе өнеркәсіптік қауіпсіздік саласындағы аттестатталған ұйыммен келісілген жобалау және техникалық құжаттамасына өзгеріс енгізгеннен кейін жүзеге асырылады. 289. Өндірістерді автоматтандыру, технологиялық өлшемдері шекті мәнге қол жеткізген кезде және технологиялық құрал-жабдықтарды апатты қайтару, апаттық, ескерту, технологиялық дабылдарды, тосқауылдау, қорғау іс-шараларын қарастырады. 290. Реттеуішті радиобелсенді сәулелермен бірге аспаптарды пайдалану дайындаушының пайдалану жөніндегі басшылығымен бірге сәйкес жүзеге асырылады. 291. Технологиялық процестерді автоматтандыру сызбасы, автоматиканың жеке құралдарының істен шығуы немесе олардың бұзылуы апат, қақтығыс болдырмайтындай етіп орындалады. 292. Автоматты тәртіпте жұмыс істейтін және қашықтықтан қосумен жабыдқталған агрегаттарға қызмет көрсету кезінде қауіпсіздік шараларын технологиялық регламентке сәкйес белгілейді. 293. Ағынды желілерде жұмыс істейтін көлік механизмдері, үйінділердің пайда болуына және ағынды желінің бір көлік механизмдерінің біреуі тоқтаған кезде тасымалданатын материалмен механизмдердің толуына кедергі жасайтын оқшаулаумен қамтамасыз етіледі. Барлық таспа конвейерлер, олардың ұзындығына қарамастан, конвейерді кез келген орыннан оның ұзындығы бойынша тоқтатуға мүмкіндік беретін құрылғылармен жабдықталады. 294. Тасымалдағыштар мен пневматикалық көлік құрылғыларын жүкпен жіберу оның жағдайын тексерген соң жүргізіледі: бөгде заттың болмауы, жарамды жұмысы кезінде бос жүрісте мойынтірек пен бәсеңдеткішті майлау. 295. Тасымалдағыштарды, өз еркімен ағатын және пневматикалық құбырларды пайдаланған кезде, шаң бөлетін жердің жарамдылығы мен герметикалығын, тасалардың астынан шаң сору тиімділігін қадағалайды. 296. Келтірілген механизмдерде немесе оның жеке бөліктерін басқару пунктінен біршама алыста болса көрінуі немесе осы пункттен тыс болса, бұрынғы жіберуді және оны 3-5 секунд басып өтетін жіберу алдындағы ескерту дыбыс және жарық дабыл белгілерін қарастырады. Бұл ретте егер бұл қызмет көрсетуші жұмысшының қауіпсіздік жағдайлары болса, механизмдердің алыстағы бөліктерінің орналасқан орнындағы қозғалтқыштарды апатты қайтару мүмкіндігін қарастырады. 297. Негізгі машиналардың, механизмдердің және аспаптардың жіберу құрылғылары сақтандыру және қоршау құрылғыларымен бірге, олардың алынған сақтандыру құрылғылары мен қоршауларында жұмысқа қосу мүмкіндігін болдырмайтындай етіп қарастырады. Осындай машиналардың, механизмдердің және аспаптардың тізімдемесі жобалау ұйымымен анықталады. Агрегаттарды, механизмдерді және аспаптарды демонтаждалған қоршаулармен бірге жіберуге рұқсат етілмейді. 298. Технологиялық көрсеткіштерді өлшеу және игеру (шығын, қысым, температура және тағы сол сияқты) таттану ортасында немесе олардың ықпалынан қорғалған техникалық жабдықтармен жүзеге асырылады. 299. Апаттық қорғау және дабыл жүйелері жұмысының жарамдылығы, технологиялық регламентке сәйкес, үздіксіз технологиялық процестер үшін – әр жіберу алдында және жөндеуге тоқтатқан соң тексеріледі. Құрал-жабдықтардың технологиялық процестері мен жұмысын бақылау, басқару, дабыл және апатқа қарсы қорғау жүйелерінің айырылғанымен жүргізуге рұқсат етпейді. Технологиялық процестерді автоматты басқару жүйелерінде қолмен оқшаулауды алып тастауға рұқсат етпейді. 300. Химиялық заттарды сақтауға арналған сыйымдылықтар шекті мәні деңгейінің дабылы мен берілген

17

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

шекті деңгейге жеткен кезде немесе ауыстырып құю мүмкіндігін болдырмайтын басқа құралдармен оларды сыйымдылықтарға беру кезінде автоматты ажырату құралдарымен бірге өлшеу, бақылау және осы сұйықтықтардың деңгейін реттеу құралдарымен қамтамасыз етіледі. 301. Отын ретінде табиғи немесе пеш газын қолданатын барлық қондырғылар газ берудің келесі жағдайында: 1) желдеткіш-түтін сорғышты тоқтату; 2) газ қысымының түсуі ; 3) бірінші ауа қысымының түсуі; 4) жалынның өшуі; 5) электр энергиясының болмауы автоматты кесу жүйесі болады. 302. Газ жүрісіне пеш газын кескен кезде автоматты түрде инертті газ беріледі. 303. Жағу отынының түріне байланысты жабдықталады: 1) жағу кеңістігінде және газ жолында сұйылтуды (қысым) бақылауға арналған аспаптармен; 2) түтінсорғышты апаттық тоқтату кезінде үрлейтін желдеткішті автоматты тоқтату жүйесімен жабдықталады. 304. Инертті газ (көмірқышқыл газы) алуға арналған қондырғылар және электр сүзгілерін қыздыру қондырлығылары шекті-рұқсат етілген мәндердің дабылымен, газ шығуы мен жағу алдындағы ауа қатынастарын бақылауға арналған аспаптармен бірге оттегі бойынша автоматты газ талдауыштары бар. 305. Пеш бөлмесінің газ жолы, пеш газы қысымының төмендеуі немесе жоғарлауынан қорғайтын оқшаулау жүйесімен қамтамасыз етіледі. 306. Пьезометриялық аспаптардың қуат көзі, ауа мен жанғыш буларымен бірге қоспасының өнімдері жарамайтын жағдайда, инертті газбен жүзеге асырады. 307. Атмосфераға жанған өнімдердің тасталуына арналған барлық түтінсорғыштар, үрлегіш желдеткішпен, түтінсорғышты тоқтатқан кезде желдеткіштің автоматты тоқтауы үшін оқшауланады. 308. Электрлі басқару жүйесі механизмдерімен ағын-көлік жүйелерін: 1) элеваторлар мен тасымалдағыштарға арналған жылдамдық релесін қолдана отырып, тасымалданатын заттардың үйіндісінен барлық механизмдерді электрлік оқшаулауын; 2) құрал-жабдықтарға жөндеу және алдын алу жұмыстарын жүргізу кезінде механизмдерді жіберуді болдырмауды; 3) сөндіргішпен қосылған арқанның көмегімен тасымалдағышы апатты қайтаруды; 4) жіберу алдындағы дыбыс дабылымен қамтамасыз етеді. 309. Қашықтықтан қосу жүйесіне кіретін әр механизмде, «Абайла! Қашықтықтан қосылады, жөндеу кезінде электрлік сызбасын талда» деген ескерту плакаты ілінеді. 310. Автоматты қосу және ажыратумен жұмыс істейтін құрал-жабдықтар (сорғылар, компрессорлар): 1) жарық дабылын; 2) ескерту плакаттары: «Абайла! Автоматты жұмыс істейді, дабылсыз қосылады», құрал-жабдықтардың әр түрінің екі жағынан және 10-20 метр болатын көлік механизмдерінде ілінеді. 311. Бірінші аспаптарда, тетіктерде және екінші өзгертулерде аспаптардың тағайындалуы туралы және сызбалықұстанымдық нөмірі жазылады. 312. Апатқа қарсы қорғау, оқшаулау және дабыл, электронды, релелі сызбалардың жарамдығы және технологиялық процесті әрбір тоқтату кезінде және ай сайын тексеріледі. 313. Басқару ғимаратына химиялық затпен бірге серпінді трубкалар енгізуге рұқсат етпейді. 314. Салқындатқыш камера қолмен қосатын «Камерада адам» дабылымен жабдықталады. «Камерада адам!» жарық және дыбыс сигналдары ғимаратқа тұрақты кезекші қызметкермен (диспетчер, оператор) келіп түседі. «Камерада адам» жарық тақтайшасы ішінде адам бар камера есігінің сыртында жанады. Камерадан белгі беру құрылғысы камерадан шығатын жерде ішінен оң жақта, еденнен 0,5 метрден аспайтын биіктікте орналасады, оларды жүктермен үюге болмайтыны туралы жазумен бірге жарық көрсеткіштермен белгіленеді және зақымдаулардан қорғалады. 315. Салқындататын камералардың ішінде шығатын есікті және «Камерада адам» дабылының құрылғысын (ілгек) жарықтандыру үшін үнемі қосылып тұратын шам қарастырылады. Шам ішінде шығатын есіктің оң жағында қауіп дабылы ілгегінің үстінде орнатылады. Салқындатылған ғимараттың кіреберісінде (дәлізде, эстакада) тоңазытқыш камерасында жүргізілетін және салқындататын батареялар мен аммиакты құбыр жолдарын зақымдаулардан қорғау жұмыстарын жүргізу жөніндегі технологиялық регламент ілінеді. 2-параграф. Хлор өндірісі және тұтынуды автоматтандырудың өнеркәсіптік қауіпсіздігін қамтамасыз ету тәртібі 316. Электролиздеу құрылғысы бақылау, дабыл және басқару жүйелерімен: 1) электролиздеуші бөлмелерде ток қуатымен және күшімен; 2) электролиз залынан тұрақты ток көздерінен апатты қайтарумен және хлор компрессорлар ғимараттардан оларды тоқтату кезінде, басқару ғимаратымен; 3) электролиздеушіні қуаттандыратын, тұрақты токтың кенеттен ажыратқанда хлорлы және сутегі компрессорлары электр қозғалтқыштарын, тоқты ажыратқан соң (сынаптан басқа, электролиз әдістерінің бәріне) 3-4 секунд ұстауымен бірге автоматты тоқтатумен; электролиздің сынапты әдісінде хлор компрессорлары 3 минутқа дейін ұсталуымен бірге автоматты ажыратылады. Бір уақытта апаттық хлорды жұту жүйесі қосылады; 4) егер сынап сорғыларын тоқтатқан кезде, хлорлы компрессорлардың өзі қосылып кетпесе, хлорлы компрессорларды оқыс тоқтатқан (3-4 секунд ұстай отырып) кезде, электролиздеушіні қуаттандыратын тұрақты ток көзін автоматты ажыратумен біруақытта электролиз залына, басқару ғимаратына белгі беріледі; 5) бірнеше жұмыс істеуші хлорлы компрессордың біреуін оқыс тоқтатқан кезде, өңдеуші аралық бекеті мен басқару ғимаратының, электролиз залының дабылымен; 6) сынап сорғысының қозғалтқышын тоқтатқанда және сынап катодымен электролиздеушіде сынап айналымын тоқтату кезінде электролиз залы мен басқару ғимаратының дабылымен; 7) деңгейлерді рұқсат етілген мәннен төмендету дабылымен, қатты катодпен бірге электролиздеушіні қуаттандырушы қысымды бактағы тұздық деңгейін, сынап электролиздеушіні қуаттандырушы қысымды бактағы тұздық пен тазаланған су деңгейін автоматты реттеумен; 8) шекті рұқсат етілген мәнге жеткені туралы басқару ғимаратындағы дабылмен, электр сілтілері мен каустик жинақтарындағы деңгейлерді автоматты реттеу; 9) электролиздің диафрагменді әдісі үшін сутегі коллекторында регламенттелгеннен жоғары ыдырату кезінде және электролиздің сынапты және мембраналық әдістері үшін сутегі коллекторында регламенттелгеннен төмен қысымды төмендету кезінде басқару ғимаратындағы дабылмен; 10) компрессордың баспа құбыр өткізгішінде сутегінің артығын атмосфераға (шамға) тастауымен бірге сутегі қысымын автоматты реттеумен; 11) аэлектролиздің диафрагменді әдісі үшін коллекторда хлор мен сутегінің ыдырауын, электролиздің сынапты және мембраналы әдістері үшін коллектордағы хлор ыдырауын және сутегі қысымын автоматты реттеумен; 12) сутегіні тазалау және кептіру ғимаратындағы, сутегі компрессорларының ауадағы сутегі шоғырлануы жарылғанға дейін жеткен кезде дабылмен және автоматты апаттық желдеткіштің қосылуымен жабдықталады. 317. Сұйық хлорды өндірісі кезінде мыналар қарастырылады: 1) хлор конденсаторынан суық тасығыштың кіреберісте және шығатын жерде, сұйық хлордың шығардағы температурасын автоматты бақылауды; 2) хлор конденсациясының абгаз деңгейіндегі сутегі шоғырлануын автоматты бақылау және қолдау; 3) басқару ғимаратында абгаздағы сутегінің көлемді үлесі конденсациясы 4 пайыздан асқан кезде дабыл беру. 318. Сұйық хлор цехаралық құбыр жолдарда және цех ішіндегі коллекторда құбыр өткізгіштегі сұйық хлор қысымының ескерту мәніне жеткенде қосылатын дабылды және шекті рұқсат етілген мәнге жеткенде апатқа қарсы қорғау жүйелерінің қосылуын қамтамасыз етеді. 319. Резервуарлар, танктер, сұйық хлор жинақтары: 1) басқару ғимаратына көрсеткіштерін шығарумен бірге қысымды бақылау аспаптарымен; 2) басқару ғимаратына және орны бойынша сыйымдылықтарды толтыру және босатудың регламенттелген нормасына жеткен кезде дыбыс және жарық белгісінің автоматты қосылуымен бірге сұйық хлордың массасын (деңгейін) екі тәуелсіз жүйемен өлшеу және бақылауды; 3) басқару ғимаратында және орны бойынша орнатылған қысымның 1,2 мегапаскаль жоғары көтерілгені туралы дабыл жүйесімен қамтамасыз етіледі. 320. 1 миллиграмға тең хлор шоғырлануы берілген шектен асқан кезде, апаттық жұту жүйесімен оқшауланған жарық және дыбыс дабылы, және желдеткіш қосылады. Хлордың болуына тетік сигналы бойынша апаттық тасталымдарды ұстау әдісінің абсорбциялық жүйесін пайдалану кезінде, санитарлық бағаналарды шаюға бейтараптандыратын ерітінді беру үшін сорғы қосылады, сосын апаттық желдеткіш санитарлық бағаналарды шайып алуға қажет уақытқа кешігіп қосылады. 321. Екі шекті хлордың газ талдауышын қолданған кезде, бірінші шектен, хлордың шоғырлануы көтерілген кезде, жарық және дыбыс дабылы қосылады, 20 шекті-рұқсат етілген шоғырлануы көтерілген кезде апаттық сору жүйесімен қосылған апаттық желдеткіш қосылады. Белгі бергіштің жұмыс істеген уақыты хлор шоғырлануы 20-шы шекті-рұқсат етілген шоғырланудан асқан кезде - 30 секундқа көп емес болады. 322. Жеке тұратын танктердегі хлор қоймалары, буландырғыш, хлорды құю-төгу пункттері, тұратын теміржол тұйықтары және хлор ыдыстарын түсіріп алатын пункттері, оның шоғырлануы рұқсат етілген шектен көтерілгені туралы дабылымен бірге, хлордың жылыстауын бақылайтын сыртқы контурмен жабдықталады. Хлордың жылыстауын, оның мөлшерін және орналасқан жерін бақылау жүйесі тетіктерінің сезгіштік шегі жобамен анықталады және негізделеді. 323. Хлор белгі бергішін, хлор бойынша таңдауымен бірге қосымша құрамдардың қатысуымен шекті рұқсат етілген шоғырланудың 0,5 деңгейінде және хлор шоғырлануының сомалық олқылығымен өзгеруі ± 25 пайыздан аспағанда қолданылады. 324. Сыртқы бақылау контурын орнатқан жерде хлор шоғырлануы 20-50 милиграмм метр диапазонына жеткенде төмендегілер: 1) автоматты түрде: хлорлы толқындарын су бүркеумен қорғаудың стационарлық оқшаулау жүйесі; 2) автоматты немесе қолмен: электронды есептеуіш машиналарын қолдана отырып, хлордың таралуын болжау жүйесі қосылады (25 тоннадан астам сыйымдылық бірлігімен ыдыста хлор сақтау көзделген объектілер үшін). 325. Жылу алмасу аспаптарында сұйық хлордың буланғанында: 1) сұйық немесе буланған хлордың шығуын автоматты бақылау; 2) буланған хлор қысымын автоматты бақылау және реттеу; 3) булағышта хлор қысымының көтерілгенінен қорғау үшін автоматты сақтандыру құрылғысы; 4) температурасы төмендегенде немесе жылу тасығыштың температурасы ең төменгісінен төмендегенде булағыштан хлордың шығуын автоматты жабу; 5) булағыштағы жылу тасығыштың температурасын автоматты бақылау және реттеу; 6) жылу тасығыштағы хлордың болуын автоматты бақылау; 7) булағыштың жұмысы қателескенде буланған хлор ағынымен бірге шыққан, сұйық хлорды ұстау және булануына арналған құрылғы қарастырылады. 326. Контейнерлерден немесе баллондардан газ тәріздес хлорды іріктегенде хлор қысымын және шығысын бақылау жүзеге асырылады. 327. Сенімділігі, тез қимылдауы, рұқсат етілген өлшенген олқылық жүйелері және басқа да техникалық сипаттамасы бойынша апаттық жағдай туралы бақылау, басқару және дабыл, апатқа қарсы қорғаныс, байланыс және хабарландыру жүйелерінің технологиялық процестерін және операцияларын регламенттелген тәртіпте қауіпсіз жүргізуді қамтамасыз етеді, ал апаттық жағдайда басқарылатын жүйені қауіпсіз жағдайға ауыстыруды қамтамасыз етеді. 328. Автоматты қосумен салыстырғанда ықтимал апаттың салдарына осы техникалық шешімнің ықпалына негізделген бағалау, апатты оқшаулау және салдарын жою жүйесінде іске қосылған техникалық құрылғыларды автоматты емес (орны немесе қашықтықтан) қосуға болады. 3-параграф. Аммиакты компрессордың бақылау, басқару, дабыл және апатқа қарсы автоматты қорғау жүйелеріне өнеркәсіптік қауіпсіздікді қамтамасыз ету тәртібі 329. Ғимаратта аммиакты құрал-жабдықтармен бірге орналасқан автоматты және қашықтықтан басқарудың электр құрылғыларын және құралдарын қорғау жүйесі IP44 төмен емес болады. 330. Аммиакты компрессорлар ПАЗ құралдарымен жабдықталады, ол төмендегі өлшемдер бойынша: айдау қысымының рұқсат етілген шектік мәні бойынша; айдаудың рұқсат етілген шектік температурасы бойынша; майлау жүйесіндегі қысымның рұқсат етілген шектік төменгі айырмасы бойынша; сорылатын сұйық аммиактың аспаптағы немесе ыдыстағы сұйық аммиактың рұқсат етілген жоғары шектік деңгейі бойынша; аралық ыдыстағы (компрессорлардың сатылары арасындағы) сұйық аммиактың рұқсат етілген жоғары шектік деңгейі бойынша іске қосылады. Шекті рұқсат етілген мәні бақылау, өлшеу және басқару құралдарының, құрал-жабдықтарды дайындаушының құжаттамасы бойынша жоба әзірлеушісімен анықталады. 331. Қысымның көтерілуінен қорғау үшін, келтірілген электр қозғалтқыштарды тоқтатуға ықпал етуші немесе қысымның көтерілуін шектеуді қамтамасыз етуші штатты қысым релесі көзделеді, бұл ретте қысыммен жұмыс істейтін жабдықтарды пайдалану талаптарына және осы Қағидаларына сәйкес көзделген жағдайда құралжабдықтарға сақтандыру құрылғыларын (қираған мембраналардың жан-жаққа тасталуының серіппелі сақтандыру клапаны) орнату қарастырылады. 332. Екі немесе одан да көп компрессорлармен жабдықталған, бірнеше булағыш жүйелер қызмет көрсететін тоңазытқыш жүйелерде кез келген жүйенің ыдысындағы (аспаптағы) сұйықтық деңгейінің қорғау релесі іске қосылған кезде, барлық компрессорларды тоқтатуды қамтамасыз ететін құрылғы қарастырылуы тиіс. 333. Суық жеткізгіші (тұздық, су) бар салқындату жүйелерінде бұл суық жеткізгіштің қаптама-түтікті булағыш арқылы қозғалысының тоқтауы кезінде немесе ондағы аммиакты қайнату температурасы суық жеткізгіштің қатуына әкелетін шектерге дейін төмендеуі кезінде компрессорларды ажырататын аспаптар қарастырылады. 334. Су салқындатқышы бар әрбір компрессорда немесе агрегатта су ағыны болмаса немесе су қысымы белгіленген шектен төмендеген кезде компессорды өшіретін аспаптар болуы қажет. Су беретін құбыр жолдарда компрессор тоқтаған кезде су беруін тоқтататын электр магнитті клапандар орнатылады. 335. Компрессорлардың жіберілуі және жарамсыз немесе қорғаныш автоматиканың аспаптарымен сөндірілген жұмысына рұқсат етілмейді. 336. ПАЗ аспаптары жұмыс істегенде қолмен алынатын жарық дыбыс дабылы автоматты түрде қосылады. 337. Салқындатқыш жүйе белгісінің аталған әрі төмендегі ыдыстар (аспаптар) сұйық аммиак деңгейі бойынша қорғалады: 1) булағыш блогы (панельді қап): алдын ала дабылымен аммиактың рұқсат етілген жоғарғы деңгейіне жеткен кезде компрессорды ажырататын екі қосарланған реле деңгейі; 2) айналым ресивері (сұйықтық бөлгіштің біріктірілген функциясы) аралық ыдыс: алдын ала дабылымен аммиактың рұқсат етілген жоғарғы деңгейіне жеткен кезде компрессорды айыратын екі қосарланған реле деңгейі; аммиак деңгейінің көтерілуі жөніндегі алдын алу дабылына арналған реле; 3) сұйықтық бөлгіш: апат алдындағы дабылмен аммиактың шекті рұқсат етілген деңгейі осы ыдыста асқан жағдайда компрессорды ажыратушы екі қосарланған деңгей релесі. Сұйықтық бөлгіште айналымдағы ресиверде мөлшерленген аммиак зарядымен қондырғыда ескерту дабылына арналған деңгей релесі белгіленбейді; 4) қорғаныш ресивері (сұйықтық бөлгіштің біріктірілген функциясы): алдын ала дабылмен аммиактың шекті рұқсат етілген деңгейіне жеткен кезде компрессорды ажыратушы екі қосарланған деңгей релесі; аммиак деңгейінің қауіпті артуы туралы дабылға арналған реле;аммиактың ең аз деңгейі туралы ескерту дабылына арналған реле; 5) желілік және су сіңгіш ресиверлер: аммиактың ең көп деңгейіне жеткені туралы ескерту дабылына арналған реле;аммиактың ең аз деңгейі туралы ескерту дабылына арналған релемен қамтамасыз етіледі. 338. Ыдыстағы және аппараттағы сұйық аммиак деңгейінің жоғарыда аталғандарға жеткенде жарық дабылы қосылады, ол келесі түстердің сигналдарымен қамтамасыз етіледі: қызыл-сигнал шекті рұқсат етілген деңгейі туралы (авария алдындағы дабыл); сары -сигнал жоғарғы деңгейдің қауіпті артуы жөнінде (ескерту дабылы). 339. Сұйық аммиактың деңгейі жөніндегі жарық сигналдары бір уақытта айыруы қолмен жүзеге асырылатын дыбыс сигналымен қостайды. 340. Аспаптарды (ыдыстарды) сұйық аммиакпен қуаттандыру төмен қысымы жағында деңгейлерді автоматты реттеушінің көмегімен, ал мөлшерленген заряд жүйесінде жоғары қысым жағында бағаланады. 341. Сұйық аммиак жоғары қысыммен берілетін қондырғылардың әрбір аспаптары (ыдыстары) аспаптардан (ыдыстардан) буды соратын компрессорлар тоқтаған кезде оған сұйықтың келуін тоқтататын автоматты тиек вентилдерімен жабдықталады. Сұйық аммиактың жалпы құбыр жолдарында автоматты тиек қондырғыларының біреуін, егер аммиак буын осы жүйелерден сору бір компрессормен жүзеге асырылса орнатуға болады. 342. Реттеу және қорғау үшін бір ғана аспапты бір уақытта қолдануға рұқсат етілмейді. 343. Апатқа қарсы қорғау құралы ретінде жүгіртпе құрылғысы бар көп нүктелі аспаптарды қолдануға рұқсат етпейді. 344. Тоңазытқыш жүйелерінің автоматты қорғау электрлік аспаптарының бақылау өлшемдерінің қалыпты жағдайында тұйық шығыс тізбегі немесе тұйық байланысы болуға тиіс, олар апат кезінде немесе аспап істен шыққан кезде ажыратылады. 345. Электр сызбалары қорғау аспаптары іске қосылғаннан кейін компрессордың автоматты қосылуы мүмкіндігін болдырмауға тиіс. Оны тек қорғауды қолмен ажыратқаннан кейін ғана қосуға болады. 346. Деңгей релесін орнату үшін қолданылатын аралық бағаналар бағаналарда май тығынының қалыптасуын болдырмайтын тәсілмен аспаптарға (ыдыстарға) ондағы майдың жиналуы ықтимал деңгейінен жоғары қосылуға және деңгей релесінің ақаусыздығын тексеруге арналған құбыржол желісінің жетегі болады. 347. Әр компрессордың айдау және сору құбыржолдарында термометрлерді механикалық зақымдаулардан қорғауға түзетулермен термометрге арналған гильза орнатылады (200-300 миллиметр тиек вентильден қашықтықта). Аммиакты тоңазытқыш жүйесін бақылау орындарында температурасын өлшеуге сынап термометрін қолдануға (және сынап құрылғылары) рұқсат етілмейді. 348. Аммиакты тоңазытқыш жүйелері үшін аммиакты ортада жұмысқа арналған манометрлер мен мановакууметрлер қолданады. Дәлдік, мөлшер классы, аспаптарды орнату және тексеру мерзімі құрылғы және қысыммен жұмыс істейтін ыдыстарды қауіпсіз пайдалану талаптарына сәйкес келеді. 349. Дайындаушымен көзделген өлшемдердің басқа да өлшеу және бақылау құралдарын қолдануға болады. 350. Салқындатқыш қондырғыларда және машиналарда манометрлер (мановакууметр) орнатылады: сорудың, айдаудың жұмыс қысымын бақылау үшін компрессорларда, майлау жүйесінде (майды сорғымен мәжбүрлі беру кезінде) және картерде (сору және картер арасында теңдемесі жоқ поршенді компрессорларда); тікелей салқындатылған барлық аспаптарда, ыдыстарда, салқындатқыш агентті сорғыларда, технологиялық жабдықта, сондай-ақ құбыржолдары тоңазытқыш камераларының жабдығымен жалғасқан бөлу құрылғыларының сұйық және еріту коллекторларында орнатылады. Орталықтандырылған жүйеде мановакууметрлер тоңазытқыш қондырғының булағыш жүйесінің әрбір сору магистралында сұйық бөлгішке дейін (бу қозғалысы бойынша), ал тиек арқаулығын жалпы айдау магистралынан ажырататын әрбір компрессордың айдау құбыржолдарында - кері клапан артына орнатылатын (салқындатқыш агент буларының қозғалысы бойынша) жеке манометр орнатылады. 351. Ғимарат пен сыртқы алаңдардың аммиакты компрессоры қорғаудың автоматты аспаптарының, ауадағы аммиак буы шоғырлануының белгі берушісінің жарамдығы, айына бір реттен, ал аспаптардағы (ыдыстағы) деңгейді қорғау релесін 10 күнде бір рет тексеріледі. 352. Жалпақ (рефлекторлы) әйнек ретінде сұйықтық деңгейінің жарамды көзбен бақылау көрсеткіштерінің ыдыстары, ресиверлері болады. Деңгей көрсеткіштері әйнек сынған жағдайда оларды ажыратуға арналған тиек тетіктерімен жабдықталады. 4-параграф. Салқындатқыш қондырғылар компрессорларының автоматикасы өнеркәсіптік қауіпсіздігін қамтамасыз ету тәртібі 353. Тоңазытқыш қондырғылары дайындаушы ұйыммен немесе жобамен (майлау жүйесіндегі айдау және сору қысымы) көзделген компрессорды тоқтатушы немесе бақыланушы шекті рұқсат етілген мәннің өлшемдері жеткенде оны қосуды оқшаулаушы автоматты қорғаудың жарамды аспаптарымен жарақталады. 354. Сумен және ауамен салқындату конденсаторымен бірге тоңазытқыш қондырғыларында белгілі бір берліген мөлшерге дейін айдау қысымын арттыру компрессорды тоқтатушы жоғары қысымды реле қарастырылады (Ресептөмен қысым). Қысым релесі компрессордың тиек айдау вентиліне дейін қосылады. 355. Майлаудың еріксіз айналым жүйесімен компрессорда майдың жеткіліксіз айырмашылық қысымда компрессорды тоқтатушы айырмашылық қысым (майлауды бақылау релесі) релесі орнатылады.

356. Айырмашылық қысым релесі майлау жүйесінің айдау және сору жағына қосылады. 357. Компрессорлар R12 – 140 градус Цельсиядан көп емес, R502 - 150°С көп емес, R22 - 160°С көп емес (егер дайындаушы ұйыммен көзделмеген болса өзге мәні нұсқаулықта) айдау температурасы артқанда оларды тоқтатушы, қорғаушы температуралық релемен жарақталады. 358. Айдау құбыр жолдарындағы әр агрегатталмаған компрессорларда (тиек вентильден 300 миллиметрге дейін арақашықтықта) қорғау автоматикасы аспаптарын бақылау және жөнге салуға арналған термометрлік гильза қарастырылады, 359. Салынған электр қозғалтқыштарымен компрессорларда шекті рұқсат етілген температураға жеткенде компрессорды тоқтатушы электр қозғалтқышының статор орамасын температуралық қорғау қарастырылады. 360. Компрессор қабын салқындатушы су беретін құбыр жолдарында су ағыны жоқ кезде компрессордың жіберілуін оқшаулаушы немесе айырушы реле орнатылдады. 361. Дайындаушының жеткізілімі агрегатталған қондырғыға кірмейтін фреонды булағыштар компрессор тоқтағанда булағыштардың толғанын реттейтін және сұйық суықты беруді тоқтатуды қамтамасыз ететін автоматты аспаптармен (термореттеуші вентиль, деңгей релесі, температура релесі, тұзды вентиль) жабдықтайды. 362. Аралық суық жеткізгіштерімен салқындату жүйелерінде қап құбырлық булағыш арқылы суық жеткізгіш қозғалысын тоқтатуда немесе булағышта рұқсат берілген шектен төмен қайнау температурасы төмендегенде компрессорды айырушы автоматты қорғау аспаптары қарастырылады. 363. Бір аспапты реттеу және қорғау дайындаушымен қарастырылмаса қолдануға рұқсат етілмейді. 364. Автоматты қорғау аспаптары машиналарға мерзімді қызмет көрсетумен 3 айда бір рет, ал қалғандарына айына бір рет тексеріледі, тексеру нәтижелері туралы журналға жазылады. 365. Автоматты қорғау аспаптарының бақылау өлшемдерінің қалыпты жағдайында тұйық шығу тізбегі немесе тұйық байланысы болады. Осы аспаптар олардың жұмысы кезінде ажыратылады. 366. Электр сызбалары қорғау аспаптары іске қосылғаннан кейін компрессордың автоматты қосылуы мүмкіндігін болдырмайды. Қорғауды қолмен ажыратқаннан кейін қосуға болады. 367. Ажыратылып тұрған автоматты қорғау қондырғысында компрессорды қосу және жұмыс істеуге рұқсат етілмейді. 5-параграф. Аммиакты жүйелердің автоматикасы өнеркәсіптік қауіпсізідігін қамтамасыз ету тәртібі 368. Төменде аталған салқындату жүйесінің ыдыстары (аппараттары) сұйық аммиак деңгейі бойынша жабдықталады: 1) булағыш блогы (трубалы қап немесе панельді): алдын ал дабылмен аммиактың жоғарғы шекті рұқсат етілген деңгейіне жеткен компрессорды ажыратушы екі қосарланған деңгей релесі; 2) айналымдық ресивер (сұйықтық бөлгіш функциясын біріктіруші), аралық ыдыс: алдын ала дабылмен аммиактың жоғарғы шекті рұқсат етілген деңгейіне жеткенде компрессорды ажыратушы деңгей релесі;аммиак деңгейінің қауіпті артуы жөніндегі ескерту дабылына арналған реле; 3) сұйықтық бөлгіш: апат алдындағы дабылмен бірге аммиактың шекті рұқсат етілген деңгейі артқан жағдайда компрессорды ажыратушы екі қосарланған деңгей релесі. Сұйықтық бөлушідегі айналым ресиверінде аммиактың мөлшерленген зарядымен қондырғыда ескерту дабылына деңгей релесі орнатылмайды; 4) қорғаныш ресивері (сұйықтық бөлгіш функциясын біріктіруші): алдын ала дабылмен аммиактың шекті рұқсат етілген деңгейіне жеткенде компрессорды айырушы екі қосарланған деңгей релесі; аммиак деңгейінің қауіпті артуы жөнінде дабылға арналған реле; аммиактың ең төмен деңгейі туралы ескерту дабылына арналған реле; 5) желілік және су сіңгіш ресиверлері: аммиактың ең көп деңгейіне жеткені туралы ескерт дабылына арналған реле; аммиактың ең төмен деңгейі туралы ескерту дабылына арналған реле. 369. Жоғарыда аталған ыдыстардағы және аппараттардағы сұйық аммиактың деңгейлеріне жеткенде төмендегі түстер белгісімен қамтамасыз ететін жарық дабылы автоматты түрде қосылады: қызыл – шекті рұқсат етілген деңгей туралы (апат алдындағы дабыл); сары – жоғарғы деңгейдің қауіпті артуы туралы дабыл (ескерту дабылы). 370. Сұйық аммиактың деңгейі жөніндегі жарық белгілері бір уақытта дыбыс сигналымен қосылады, оны ажырату қолмен жүзеге асырылады. 371. Аппараттарды (ыдыстарды) сұйық аммиакпен қуаттандыру төмен қысымы жағында деңгейлерді автоматты реттеушінің көмегімен, ал мөлшерленген заряд жүйесінде жоғары қысым жағында бағаланады. 372. Сұйық аммиак жоғары қысыммен берілетін қондырғылардың әрбір аппараттары (ыдыстары) аппараттардан (ыдыстардан) буды соруға жұмыс істейтін компрессорлар тоқтаған кезде оған сұйықтың келуін тоқтататын автоматты тиек вентилдерімен жабдықталады. Сұйық аммиактың жалпы құбыр жолдарында автоматты тиек қондырғыларының біреуін, егер аммиак буын осы жүйелерден сору бір компрессормен жүзеге асырылса орнатуға болады. 373. Реттеу және қорғау үшін бір ғана аспапты бір уақытта қолдануға рұқсат етпейді. 374. Апатқа қарсы қорғау құралы ретінде жүгіртпе құрылғысы бар көп нүктелі аспаптарды қолдануға рұқсат етпейді. 375. Тоңазытқыш жүйелерінің автоматты қорғау электрлік аспаптарының бақылау өлшемдерінің қалыпты жайкүйінде тұйық шығыс тізбегі немесе тұйық байланысы болуға тиіс, олар апат кезінде немесе аспап істен шыққан кезде ажыратылады. 376. Электр сызбалары қорғау аспаптары іске қосылғаннан кейін компрессордың автоматты қосылуы мүмкіндігін болдырмауға тиіс. Қорғауды қолмен ажыратқаннан кейін іске қосады. 377. Деңгей релесін орнату үшін қолданылатын аралық бағаналар бағаналарда май тығынының қалыптасуын болдырмайтын тәсілмен аппараттарға (ыдыстарға) ондағы май жиналудың ықтимал деңгейінен жоғары қосылуға және деңгей релесінің ақаусыздығын тексеруге арналған құбыржол желісінің жетегі болады. 378. Әр компрессордың айдау және сорғыш құбыржолдарында термометрлерді механикалық зақымдаулардан қорғауға түзетулермен термометрге арналған гильза орнатылады (бітелген желдеткіштерден 200 - 300 милиметр қашықтықта). Аммиакты тоңазытқыш жүйесін бақылау орындарында температурасын өлшеуге сынап термометрін қолдануға(және сынап құрылғылар) рұқсат етпейді. 379. Аммиакты тоңазытқыш жүйелері үшін аммиакты ортада пайдалануға арнаған арнайы манометрлер мен мановакууметрлер қолданады. Дәлдік, мөлшер классы, аспаптарды орнату және тексеру мерзімі құрылғы мен қысыммен жұмыс істейтін ыдыстарды қауіпсіз пайдалану талаптарына сәйкес келеді. 380. Дайындаушымен қарастырылған өлшемдердің басқа да өлшеу және бақылау құралдарын қолдануға болады. 381. Салқындатқыш қондырғыларда және машиналарда манометрлер (мановакууметры) орнатылады: сорудың, айдаудың жұмыс қысымын бақылау үшін компрессорларда, майлау жүйесінде (майды сорғымен мәжбүрлі беру кезінде) және картерде (сору және картер арасында теңдемесі жоқ поршенді компрессорларда); тікелей салқындатылған барлық аппараттарда, ыдыстарда, салқындатқыш агентті сорғыларда, технологиялық жабдықта, сондай-ақ құбыржолдар тоңазытқыш камераларының жабдығымен жалғасқан бөлу құрылғыларының сұйық және еріту коллекторларында орнатылады. Орталықтандырылған жүйеде мановакууметрлер тоңазытқыш қондырғының булағыш жүйесінің әрбір сору магистралында сұйық бөлгішке дейін (бу қозғалысы бойынша), ал тиек арқаулығын жалпы айдау магистралынан ажырататын әрбір компрессордың айдау құбыржолдарында - кері клапан артына орнатылатын (салқындатқыш агент буларының қозғалысы бойынша) жеке манометр орнатылады. 382. Аммиак сұйықтығының деңгейін көрнекі бақылау қажеттілігі кезінде аммиакты тоңазытқыш ыдыстарда (аппараттарында) қарау шынысы қолданылады. Аммиак деңгейін көрсеткіштер 3,5 мега паскальға дейінгі қысымға арналған жазық бұдырлы және термикалық шынықтырылған шыныдан дайындалуы және шыны зақымданған кезде ыдыстан немесе аппараттан оларды автоматты түрде ажырату аспаптарымен жабдықталады. Шынының қарау бетінің алаңы (бір жағынан) 100 сантиметр квадраттан аспауы керек. Қарау шынысының жарылуы кезінде қызмет көрсету персоналын жарақаттанудан сақтандыру үшін қорғау құрылғысы қарастырылады. 383. Үй-жай мен сыртқы алаңдардың аммиакты компрессор қорғаудың автоматты аспаптарының, ауадағы аммиак буы шоғырлануының сигнал берушісінің жарамдығы, айына бір реттен, ал аппараттардағы (ыдыстағы) деңгейді қорғау релесін 10 күнде бір рет тексеріледі. 384. Cұйық аммиак сақтайтын резервуарлар, деңгей, температура және қысым өлшейтін аспаптармен жабдықталады. Өлшемдерді бақылайтын, процес қауіпсіздігін анықтайтын аспаптар қайталанады. Сұйық аммиакты сақтаудың көрсетілген өлшемдерін өлшеу нормалық дәлдікпен жүзеге асырылады. Рұқсат етілген олқылықтар жобамен анықталады. 385. Резервуарлардағы аммиак деңгейін рұқсат етілгеннен жоғары арттыру апатқа қарсы қорғау жүйесімен қамтамасыз етіледі: 1) сыйымдылығы 10 метр кубқа дейінгі резервуарларға (қосқанда) - өлшемдерді бақылау жүйелерін қайталау; 2) сыйымдылығы 50 метр куб резервуарларға – бүтін жай күйінің индикациясымен өзін өзі диагностикалауды бақылау жүйесін қайталау; 3) сыйымдылығы 50 метр куб резервуарларға - өзін өзі диагностикалауды бақылау жүйесін технологиялық байланысты өлшемдерді салыстырып қайталау. 386. Сұйық аммиакты сақтау үшін резервуарларда өлшегіш шыныларды қолдануға рұқсат етпейді. 387. Сұйық аммиакты өлшеу (көлемді, таразыда) әдісін таңдау жобамен анықталады. Қоймаға түскен және одан алып шыққан сұйық аммиактың массасын және массалық шығысын шығыс өлшегіштермен өлшегенде өлшеу нәтижелерін тіркеп, температурасын өлшеуге түзету қарастырылады. Рұқсат етілген өлшеу кемшілігі шығыстың аса көп мәнінен ± 2,5 % жоғары қабылданбайды. Сұйық аммиакты тасымалдайтын магистральді құбыр жолдарымен қосылған қоймаларда өлшеу дәлдігі магистральді құбыр жолдарында қолданылғанға ұқсас шығыс өлшегіштер орнатылады. 388. Сақтау кезінде изотермалық және домалақ резервуарларда буланатын аммиак конденсаты үшін салқындатқыш қондырғылары жоғарғы қосу және резервуарлардағы шекті жұмыс қысымының төменгі айырудың автоматты жүйесімен, осы мәндердің дыбыс және жарық дабылдарымен жабдықталады. 389. Изотермолық резервуарға сұйық аммиак беретін құбыр жолдарында қойманың төменгі бөлігіне оның температурасы -30 градус Цельсия дейін артқанда беруді жоғарғы бөлікке ауыстырумен аммиак беруді автоматты айыру қарастырылады. 390. Қойманың жарамсыз немесе ажыратылған бақылау, басқару, дабылдау және ПАЗ жүйелерімен жұмыс істеуіне рұқсат етпейді. Басқару және бақылау жүйелерінің негізгі элементтерін ауыстыру кезеңінде қайталама жүйелердің жұмысы қарастырылады. 391. Сұйық аммиакты сақтауға арнлған әр резервуар, оның жұмысының негізгі өлшемдерін үздіксіз тіркеуге арналған аспаптармен жарақталады, ал оның аммиак өндірісі бойынша агрегатпен байланысы жағдайында көрсеткіштермен және аммиак өндірісі бойынша агрегатты басқарудың орталық пунктінде жарық және дыбыс дабылдардарының шекті мәнін қайталап тіркеу талап етіледі. 392. Сұйық аммиак қоймалары апатты жағдай туралы хабарлау жүйесімен байланысқан газдануды (газ талдауышпен) бақылау жүйесімен жабдықталады олар: 1) газдану деңгейін бақылау және аммиактың апатты ағуы туралы хабарлау жүйесі (бұдан әрі – аммиактың ағуын бақылау жүйесі)газдану деңгейін және технологиялық үйжайларда және объекті территориясында аммиак ықтимал ағуын бақылауды қамтамасыз етеді; 2) аммиак ағуын бақылау жүйесі автоматты режимде адекватты басқарушылық ықпалын қалыптастыру үшін жеткілікті көлемдегі газ талдауыш тетіктерін орнатқан орында ауадағы аммиак шоғырлануы туралы ақпаратты жинауды және өңдеуді қамтамасыз етеді; 3) аммиактың ағуымен байланысты апат туындағанда аммиактығ ағуын бақылау жүйесі, автоматты(немесе автоматтандырылған) режимде апатты жағдайды оқшаулау жүйесінде іске қосылған техникалық құрылғыларды, апат туралы хабарлау құралдарын қосады және қызметі апаттың ауқымы мен салдарының өсуіне әкелуі мүмкін технологиялық құрал-жабдықтарды айырады. 4) аммиактың ағуын бақылау жүйесінің құрылымы екі контурлы және екі деңгейлі болып қабылданады. Сыртқы контур химиялық жұқтырудың объекті территориясы аймағынан шығып таралуын болжау деректерін берумен бірге өнеркәсіптік алаңда газдану деңгейін бақлауды және үйжайдың сыртындағы технолгиялық жабдықтардна аммиак ағуын апаттық бақылауды қамтамасыз етеді. Ішкі контур өндірістік жайлардағы газдану деңгейін және аммиактыңа паттық ағуын бақылауды қамтамасыз етеді. Аммиактың ағуын бақылау жүйесінің сыртқы және ішкі контурының ауадағы аммиак шоғырлануын бақылаудың екі деңгейі бар: бірінші деңгей – жұмыс аймағының шекті рұқсат етілген шоғырлануына тең газ талдауыш тетіктер мөлшерінің орнату орындарында технологиялық ғимарат және ғимарат сыртындағы ауада аммиактың шоғырлану мәніне жету (ШРШР3 20 миллиграм метр кубқа) екінші деңгей «Аммиактың апаттық ағуы» - 25 ШРШР3 (500 миллиграм метр кубқа) тең газ талдауыш тетіктер мөлшері орналасқан орындарда аммиактың шоғырлану мәніне жету; 5) басқару ғимаратында апат болған нақты орны және апатты оқшаулау және салдарын жоюдың техникалық құралдары тобын қосу туралы жедел алдын алуды қамтамасыз етеді; 6) техникалық сипаттама, газ талдауыш тетіктердің саны мен орналасқан орны, аммиактың ағуының индикациясы мен дабылы жобамен анықталады; 7) жобамен негізделген апаттық жағдайларды оқшаулау жүйесінде іске қосылған техникалық құралдарды автоматты емес (орны немесе дистанциалы) қосуға рұқсат етіледі; 8) жүйе өнеркәсіптік алаңда газдану және объекті аумағынан шыққан химиялық жұқтыру аймағының таралуын болжауды бақылауға мүмкіндік беретін аватоматты құралдармен жабдықталады. Мұндай жабдықтау қауіпсіздік декларациясында тиісті есептермен бекітілген ықтимал апаттардың салдарын бағалаумен негізделеді. Алаңда желдің бағытын және жылдамдығын өлшеуші қондырғы орнатылады. Бұл деректер газдану масштабын есептеу кезінде қолданылады. 6-параграф. Бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 393. Бақылау-өлшеу аспаптарын көрсеткіштерін алуға, тексеруге немесе аспаптарды ауыстыруға оңай жететін орындарда орналастырылады. 394. Өлшеу және автоматтандыру құралдарына технологиялық регламентке сәйкес кептірілген және тазаланған сығылған ауа беріледі. 395. Жарылыс қауіпті өндірістің үйжайына арналған сығылған ауа желілерін автоматты реттеу аспаптарының кемінде 1 сағат бойы жұмыс жасауы үшін сығылған ауа қорын қамтамасыз ететін буферлік сыйымдылықтармен жабдықталады. Бұл талаптар компрессорды қосу ауаның немесе ресивердегі газдың қысымы бойынша автоматты түрде жүзеге асырылатын қондырғыларды қолданбайды. 396. Бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматтандыру құралдарын аттестатталмаған мерзімі өткен тексеріспен қолдануға рұқсат етпейді. 397. Жарамсыз, калибрленбеген бақылау-өлшеу аспаптарын, тексеріс мерзімі өткен аспаптармен қолдануға рұқсат етілмейді. 398. Қолдануға рұқсаты жоқ, мемлекеттік тексерістен өтпеген тетіктерді пайдалану шарттарына сәйкес келеді. Тетіктер нұсқаулығында рұқсат етілмеген қол жеткізуден, атмосфералық жауын- шашын ықпалынан және ылғалды жинау кезіндегі шашыраудан қорғау қарастырылады. 399. БӨАжА және басқа мақсаттарға берілген сығылған ауа құбыр жолдарын кесуге рұқсат етілмейді. 400. Тікелей машиналарда және аппараттарда орнатылған бақылау – өлшеу аспаптары қадағалауға және қызмет көрсетуге ыңғайлы және олардың мақсатын анықтайтын жазуы болады. 401. Ұйымдарда тексерудің мерзімділігін, көлемін және оларды жөндеуді анықтайтын бақылау және қорғау құралдарын пайдалану жөніндегі технологиялдық реглемент әзірленеді. 402. Бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматандырылған тетіктерді тексеру және реттеу техникалық ұйым басшысы бекіткен кестеге сәйкес жүзеге асырылады. 7-параграф. Электр сүзгілеріне арналған қайта жасалған кіші бекеттерін пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 403. Қайта жасалған кіші бекеттер ғимараттарда майдың жалпы мөлшері 12 тоннаға дейін қайта жасалған құрылғыларды орнатуға рұқсат етіледі. Көп мөлшердегі маймен құрылғыларды орнату кезінде қайта жасалған кіші станция жайын екі жаққа ашылатын есіктері бар, шекті, отқа төзімділігі кемінде 0,75 сағат аралықтармен секцияға бөлінеді. Май жағылған құрылғылардың астына электр құрылғыларын орнату талаптарына сәйкес май қабылдағыштар салынады. 404. Қайта жасалған агрегаттар мен басқару панельдерінің арасындағы қызмет көрсетуге өтетін жер, механикалық түзеткіштерімен бірге агрегаттар үшін кемінде 1,5 метр және жартылай өткізгіш агрегаттар үшін кемінде 2 метр. 405. Механикалық түзеткіштерімен бірге түзеткіш құрылғыларын қайта жасалған кіші станциялар ғимараттарында орнату әрбір құрылғыны жеке ұяшықта немесе шкафта орналастыруды ескере отырып жобаланады. 406. Механикалық түзеткіштерімен қайта жасалған кіші бекеттердің тор қоршаулары болады. Тор қоршаулар құрылғысы жабық металл шкафтарында механикалық түзеткіштерді орнатқан кезде қажет емес. 407. Механикалық түзеткіштерімен бірге түзеткіш агрегаттардың трансформаторы мен полюс шиналарын орамалау радио кедергіден қорғайды. 408. Қайта жасалған агрегаттардың оң ролюс шинасы жерге тұйықталады. Жерге тұйықтау 100 квадрат миллиметрден кем емес болат тілмелермен орындалады. 409. Қайта жасалған кіші бекеттер жайының сыртына теріс полюс желісін салу, тығыздалған құбырда қорытындыланған изолятордағы салынған брондалған кабельмен немесе шиналармен орындалады. 410. Қайта жасалған кіші станциялар жайының теріс полюс шиналарын 2,5 метрге орналастыру шартында, ашық изоляторда салуға рұқсат етіледі. Биіктігі төмен кезде шиналарды кездейсоқ жанасулардан қоршау қарастырылады. 411. Есіктердің, қоршаулардың ток жүргізуші бөліктері, изолятор қораптарының люктары және соңғы муфт қораптары, кернеулі бөліктерге қызметкердің кездейсоқ жанасуын болдырмау үшін блок қойылған жерге тұйықталған құрылғылармен жабдықталған. Қоршаулар мен люктер кілтпен немесе құралдармен ашылады. 412. Қайта жасалған агрегаттардың кернеуін алмай ақ ток жүргузіші бөліктерге қызметкердің қол жеткізу мүмкіндігін болдырмайтын блоктары болады. 413. Қайта жасалған кіші станциялар ғимараты түскен ауаны сүзіп және қысқы уақытта жылыта отырып ағындысорғыш желдеткішімен жабдықталады. Үй-жайдағы ауа температурасы 10 градус Цельсиядан төмен болмайды. Ең көп ауа температурасы 40 градус Цельсиядан аспайды. 414. Электролиздерді шунттау ашық орындаудағы стационарлы немесе жылжымалы қысқа тұйықталумен жүзеге асырылады. 415. Қысқа тұйықталу жерден оқшауланады. Қысқа тұйықталудың контактілі бетін салқындату үшін дистилденген су (конденсат) қолданылады. Қосатын шлангілер электр өткізгіш емес материалдан. 416. Электролиз залында жабдықтарды, құбыр жолдарын электр химиялық коррозиядан, токтың жылыстауынан қорғау қарастырылады. Коллектордың металл бөлімшелердің ток жылыстауын азайту үшін ток сорғалауымен қорғайды. Ток орнату орындары жобамен негізделеді. Электролиздерден коллекторға электрсілтілерін құйып алу сорғалауды үзгішпен жүзеге асырылады.

417. Қы м ж ж мы Х м

ж

ж

8-параграф. Жарықтандыру жүйесін пайдалану кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі м ы м м мш

ы

ш ы м м м ы

м

ж

ы ым м ы м ж ы ы ы Х м ы ж ыж ы ы ы ы Қы м ш ы м м ы ы ы м м м ы Х м ы м ж ы ым м ы м ж ы ы ы Э ж ы ы ыш ы ы ы Т

ы

ж

ы

ж

ы ж

ы ым ы ы

ы ж ы ы ж м ыш м м ы ы

м м

ыж

ым м

м

шы шж

ы м м

ш

ж мш

ыж ы ы ж м ыш м м м

ыж ы

ыы

ыы

ы ж мы ж шы шж

ж

ы м

ш ж

ж

ы

ыы

м ж ж мы ыж ш ж ж ы ы м ж ы ы Т ым ы ыы м ы ым Т ым ы ш м ш ы ж ы ы ж ы ы ф м ж Т ф м шж ш м м ж ы ы О ым ф м ы м Т ф м ы ш ы ж ы ы ы Ж мы ыж ы ш ш ы ы м м м ы ж ы ш ф м ы м м ы м ы ы ж ы ы БӨА ж мы ы ы ш ы м ш м ш ым ы ы ы ж ы ы ш ыж ы ы ш ж м ш ы ф ф ыж ф ы м ы ы ы ж ы ы ы ы Б ф ф ж мы ыж ы ш ы ж ы ы ы м ы ш ы ы м ш ы м ы ы ф ф мы ыш ы м ы ы ж ы А ы ж ы ы ы м ж ы Т м ж ш м ш ф м ы ы ым ы ф м ы м Т ым ы ш м ы ы м ш Ж мы ж ы ж ы ы ы ш м ы ш ж ы ш м ы ш м ы Ж ы ы ы ы ы ж ым ж ы ж ы ы м А ы ж ы ы ж ы ы ы ы м ы ы ы Қ ж ы ы ы ж ы ы ш ы ым ы Р м ым ы ш м ы ы ы А м ы ы ф м м м ы м ж ы ж ы ы ж м М ш ы ыж ы м ы ыш м ж ыж ы шы ш ы ы ы ж ы ы ы ы ы ш м

ы

ж ш ш ы ы

ы ж ы

ж ж

м

ы ы

р р ф Б йл ы ж й йд л д ө р д м м ы р б Б ы ф ы ы ы ы ы м м ы Ө ж м ы ы ы ж ы ы ы ы ж м ф ы ы м м ы Ө ж м ж ш ы м ы м ж мы ж ы ы ж ы ы ш ы ы м м ы С ы мм м ы ы ы ъ м ы ж ы ы ы ы ж ф ы ыж м м м ы С ы мм м ы ы ы ы м ы м м ж м ъ ы ым м шы ы ым ыж м м ж ъ м м ы ъ м ы ы ы ы ж ш ъ ым м ж ж ы м м ы Т ф ы ы ы ъ ПЛА ж жы ы ы ы Т ж ы ш шы ы м ы ф ы ым ымш ы ы ы Жылы ж лд ш р ж й р р ф Жылы ж й йд л д ө р д и м м ы р б м ж юм ы ы ы ж м ы ж ы ы ж ы ы ы ы ж ы ж ы жы ы м А ы ыж ш м жы ы ы мы м м м ы ы ы ж ым ж ж ы ы ы ы ж ы м ж ым ж ж м ж ы ш ж юм ы ы ы м ж ж ы ы ы ы ж ы ж ы ы А м жы ы ы м ш ы ы м А Бж Е ы ж ы ы м ж ж ы ы ы ы м м ж ы ы МЕМТ м ы ж ым ы ж ы ы ыш ы ы ш ы ы ы юы ж ы ы ы м ы ы м ж ы м ж мы А Е ы ж ы ы м ж БӨА ыж БП м жы ы ыж ш ыж ы ж мы шы ы м ш ыш ш ы С ыф ф ф ф ыш ы ы ф ф ж мы ыш ф ф м жы ы ы ы ж ы П ш ы ы ы ы ж ы ы ы ж ы ш Ц м ы ы м м ы ш м жы ы ж м жы ы ы Қ ы ыж ж ы ы ы ж ы ш ы ы ы жы ы ы ж ы ж ж ы м м м ы С ы ыш ы ы ы м ш ы м ж ы м жы ы м ж ж ш ы м м м ы М ш ы ж ы м м ж мы м ж ы Ц м м Жы ы ы ы ы ж ы м р р ф Ж лд

йд л д ө р д р б ы ж ш ы ы ы С ы ы ж ы ы ж ы ы ы м ш ж ы ы м ы ж м м А Б Е ы ж ы ы ж ы ш ы ы ж ш ы ы ы А ы ж ш ы ы м ф ы ы ы ы ж ж м Ты ы ы ы ж ы ы ы ш м ш ж ы ы ы м ж ы ж ы ж ы м ы ы ы ж ш С ж ы ж ш ж м м ы ж ш ы ы ж ы ш ы м ы ш ы м м м ы ы ж ы м ы м ы ж ш ымш м ы м м ы А ы ж ш м ж ы ж ж мы шы м ы ж ш м м ы Б ы ж БӨА ш ж ы ы м м м ш ы ы Жы ы ы м ы ы жы ы ы ы Е ы м м ы ш м ж ы ы ы ы м ш ы ш ш Т ы шы ы ы м ф ж ы ы м ы м ж ы Б ы ы ыж ы ж шж ыж ы ж шж ы ы ы ж ы О ы ы ж шж ж мы ы ы ы ы ж ы А ы ыж ы ж ы ж ш ы ж ж ш ж ы ы ы Ж ыш ыж шж м ы ы ы ы ы ы Қ ы м ш ы ы Ж шж ы ж мы ы ыж ж ы Ж ш ж м ы ж ж ж ш ж жы ы ж ы ж ш м м ж ж ж м ж ы ж ш ы м ф шы ы ы м ы ж м ж ы ы Ж шж м ы ж ж ж шж жы ы ж ж ы м ж мы ж ы ж ж ш ы ы ы ы м ы ы м ы ж ы м ж ы ы М ж ж ш ы ы ы ы ы м ж ы ж ы Ж шж м ы ж ж ж шж жы ы ж Б ы ж ш ы ы ж ы ы Ж ш ы ы ы ы м ы ы Ж ш ж ш ы ыж ы ж ж ш ы ы ы ы ы м ж ш ж м Ө ж ж ш ы ы ы ж ы ы ж ж мы шы ы Х м ы ы ж ж ж ы м ж шм ж ы ы Х м ы ы ж ш м ы ж ы жы м ж ш ж м ж ы м О ыж ыш ы ы ы ж ы ж ыж ы ы ы ы ы ы Ж шж ж мы ы ы м ым ы ы шы ы ы ж М ш ы м ы ыж ы ы ж ш м ж м ы м ы ы м ы ы ы м Б ы ы ж ы м Ү ж ы ы ыш м шы ы ж ы м м ы м ж ы ж ж ы м ы Ү ж м ш ы ы м ы м ж ы ы ы ы ы ж ы ы м ы ж шж м ж ы ы А м ж м ы ы Т ж ж мш мы ы ж ы ж ы м ж шж ы ы ы ы м ы ы шы ы ым м ы ыж ы ж ш ы ы ы Б ы ыж ы ж ш м А м ы ым ы ж м ш ы м м ж ы ы ж ш м ж м м ы ы ж ым ы м ы Ө ж ыж ш ж ж мы ы ы ы ы ы ы ы ш ы ж ы Ж мы м ы ы ы ы ш м м м ы ш м ш ы м ж ж ж мы м ы ы ш жы м ы ы ы ы ы ы м ш ы ш ы ы Ш ыж ж ы ы ы ы м м ы ы ы ыж ы ы ы ы м Х м ы м ж мы ж ж ж шж ы ж м жы ы м А ж ы ыж ю ж шж ы ы ж ыж ж ы ы ы м ы ы ы Б м ы ы ш ы ж шж ы ы ж ы ы ж ш ш ы ы ы ы ы м м ж ш ы ы ы Аы ы ы ш ы ыж ыш ж мы ы ы м ы ж мы м ы Т м ж ш ы ш ы ы ш ж А ж Б ы ж м ы ж м ы ы ы м ы м ы ы ы ы м ы м ы ш ы ы ы м ж ы ым ы ж ш ы ы ы Ж ы ы ж ы ш ы ш ж ы ш ы ж ж ы ы ы ж ы ж ы Ж ш ж ы ш ж ы ы ж ыш ы ы ым ж ы ы Ө ы ы

А

ж

ы

Ж м ы ы А м ы Ж Қ ым ы Ж

м

ы ы ш

Ө ы

ы

ир ци ж й л р м м ы ы м

ы ы ж ы ы м

м ы ж шж

ш

м

ы

ш ы

м

Ө

м

ж

ж ж шы ы ы м м ш ж ы ы ы ыж ш ы ы м ж ыж ы шы ш ы ы ы

р р ф К р ж й л р ы ж ж

Б

ы

шж

ж

ж

ы

ы м ы ж ы ы

ж

ы

ы ы ш ым

йд л м

ж

ыш

м

ж мы ы ж ж ш жы ы ы

шж шж ы ы ж ж ы

ж

м м

шы

ж

ж ы

ж

ым м м

м ы

ы ы

д ө

ы

р

ы

д м ы

ж ы ы ы ы

ж мы ы

ым ым ы

ы

ж

ж

ы

м м м

ы ы

ы

р б шы ы

ы ы ы ы м ыж ы ы ы ы ы м ы ж ы ы м ж ыш ы м ы ж ы ы ы ы ыж ы ы ы ш ш ж ш ж ы ы ш ы ы ж шы ым ы ж ы ы ш ж ы ы ы ж ы ж ы ы ы ш ы ы ы ы ж

м Ашы ш ы ж ы Т мы ы ы ым м Т мы ы ы ы ъ м ы ы ы м мы ы ы ы ы ым м ы ы ы ж ж мы ы ы ы ы ы ж ы ы ы ы ы м ы ы ы ы ы ы ы ж ы ы ж ж ы ы ш мы ы ы ы ы ы ыж ы ш ш ы ж ы ы ж м ы ы ы ы ы юы ы ы ы ы ы ы шы ы м ы жы ы ы ы ы ы ж ш ш Ж ш ш м ы ж ы м м м шы ы ы ж ж ш м ж ы ы ы ы ы ж ы ы ш ы ы ы ы ы ж ы ы ы ы ы ж ы ы ж ы ы ы ы м ш ы м ым ж ы ы ы ы ж м м ы ы ы ы ы ы ы ж ы ы ж ж мы ы ж ж Ө ы ы ыж ж ы ы ы ы шы ы м м Ө ы ж ы ы ы м ы ыж ж ы ы м ы ы ы ы ы ж ж ж ы ы ы ы ы ы ы ы м ж ы ш ы ыш ы ы м ы ы ы ы ы м ыш ы ш м ы ыш ы ы ыш ы ы ы ш ы ы ж ы ы ы м Ш м ы ы ы Ө ы ы ы ш шы ы ы ы ы м м ы ж ы ы ы ы м ы ы ж Ғ м ж ж ы ы ы ы м ж ыш ы ы ы ы ы ы ж ы ы ы ж ы ы ы ы ж ы ышым ым ж ы Ж ж ы ы ы ы ж ш ы ж ы ы ы ы ы ы ы ы м ы ы ж ж ы ы ы ш ш м ы ы ы ы А м ы ы ы ы ы ж ы ы мы м ы ы ы Ж ы ы ж ы ы ы ы ыж ы ы ы ы ю Б ы ы ы ы шы ы м мы ш ж ш ы ж м Ұ ым ж мы ы ы ы ы ы м ы м м ы Ж ы ы ы ж ж ым ы ы шы ы ы ы ш ж Ә ъ ы ы ы м ш м мы ы ы ыж ы ы Ү ж ж ы ы ж ы ш ы ы ю ы ы ы ш ы ы Аы ы ж ы ы ш ы ы ы Ф ф ж ы ы м ы ы ы ы ж ы ы ы м ш м мы ы ы ы Ф ф м ы ы ы ы шы ш м м Амм мы ж ы ш м ф ы ыж юш ы ы ы м ы ш ы мм мы ж ш ы м ш ы ым ы ы ж ы ы

(Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

Жал а ы Ба ы 16 17 б

рд

505. Аппараттарды және құбыр жолдарын жуғаннан кейінгі су, кәріз сулары магистралды желілеріне түсірмес бұрын ластанған ағынды сулар алдын ала өңдеуге жіберіледі. 4-параграф. Ауа ортасын бақылау кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 506. Жарылыс қауіптіліктің І және ІІ санатты технологиялық блоктарын қолданған кезде мыналар қарастырылады: 1) тиісті басқарушылық ықпалды қалыптастыру үшін жеткілікті көлемде аммиак буының шоғырлануының сигнал берушісін тетіктер орналасқан орында ауада аммиактың шоғырлануы туралы ақпаратты жинап және өңдеуге автоматты режимде қамтамасыз етуші газдану деңгейін бақылау жүйесі; 2) қызметі апаттың ауқымы мен салдарының өсуіне әкелетін салқындатқыш қондырғының құрал-жабдықтарының авариясы және айырылуы туралы апатты оқшаулау және салдарын жою жүйесіндегі іске қосылған техникалық құрылғыны автоматты режимде қосылуы аммиактың ағуымен байланысты апаттың туындауы кезінде газдану деңгейін бақылау жүйесі; 3) газдану деңгейін екі контурлы және екі деңгейлі бақылау жүйесі: сыртқы контур үйжайдың сыртындағы құрал-жабдықтардан аммиактың апаттық ағуын бақылау және объекті территориясынынан химиялық жұқтыру аймағының таралуын болжау үшін берілген деректермен бірге объекті территориясында газдану деңгейін бақылауды қамтамасыз етеді; ішкі контур үйжайдағы газдану деңгейі мен аммиактың апаттық ағуын бақылауды қамтамасыз етеді; газдану деңгейін бақылау жүйесінің сыртқы және ішкі контурларының ауадағы аммиактың шоғырлануын бақылаудың екі деңгейі бар: I деңгей. Үй-жайдың және үй-жайдың сыртындағы тетіктер орнатылған орнындағы жұмыс аймағында аммиак шоғырлануының - шекті жол берілген шоғырлануының жетуі (бұдан әрі - ШЖБШ)20 миллиграм метр куб; II деңгей. Аммиак шоғырлануы тетіктер орнатқан орында 25 ШЖБШ немесе 500 миллиграм метр куб мөлшеріне жетті; 4) жүйе өнеркәсіптік алаңдағы(бақылаудың сыртқы контур деңгейі) газдану деңгейін бақылауға және объекті территориясынан химиялық жұқтырудың таралу аймағын болжауға мүмкіндік беретін автоматты құралдармен жабдықталады; 5) желдің бағыты мен жылдамдығын, есептеу кезінде қолданылатын газданудың ықтимал ауқымының деректерін өлшейтін құрылғы орнатылады. 507. Құрамында жарылыс қауіпті ІІІ санатты технологиялық блоктары бар аммиакты қондырғылар үшін мыналар: 1) шоғырлану мәні берілген кезінде жұмыс істейтін аммиак буының шоғырлануына сигнал бергіш орнату. Орнатылған сигнал берушіден ақпарат көлемі тиісті басқаруды қалыптастыру үшін жеткілікті; 2) аммиактың берілген шоғырлану мөлшері артқан кезде газдану деңгейін бақылау жүйесі келесі әрекеттерді автоматты орындауды қамтамасыз етеді: ескерту жарық және дыбыс сигналдарын басқару бөлмелерінде қосу (қызмет көрсететін персоналдар бөлмесінде) және машиналы, аппаратты және конденсаторлы жалпы айналым желдеткіштері жұмыс аймағының ауасында аммиак концентрациясының жоғарлауы кезінде бұл бөлмелерде ПДК (20 миллиграмм метр кубқа) тең; жарық және дыбыс сигналдарын «ПДК деңгейін көтеру» басқару бөлмелерінде және үй-жайдың жұмыс аймағындағы ауда аммиак концентрациясының артуы кезінде вариялық желдеткішті (машиналы, аппаратты және желдеткіш бөлмелерінде) көлемі, 3 ПДК тең (60 миллиграм метр куб); ағымдағы мән концентрация деңгейінен 3 ПДК (60 миллиграм метр куб) төмендеген және жалпы айналым желдеткіштерін ажыратпай ПДК (20 миллиграм метр куб) кезде барлық жүйелерді бастапқы күйге қайтару; технологиялық блоктарға жақын ашық алаңдарда орналасқан жұмыс аймақтарындағы ауда аммиак қоспасының артуы кезінде ШЖБШ мөлшері (20 милииграм метр кубқа) тең басқару үй -жайларында ескерту жарық және дауыс сигналдарын қосу «ШЖБШ деңгейінің артуы» жарық және дыбыс дабылын және жұмыс аймағының ауасында тетіктер орналасқан орында 3 ШЖБШмөлшері (60 милииграм метр куб ) тең аммиак шоғырлануы артқан кезде объектіде хабарлау жүйесін басқару үй-жайларында қосу; ағымдағы шоғырлану мәні ШЖБШ деңгейінен (20 мг/м3) төмендегенде барлық жүйені бастапқы күйге қайтару; бір уақытта осы үй-жайлардың апаттық желдеткішіннің қосылуымен бірге үй-жайлардың үлес құрылғылары ШЖБШ мөлшері (20 милииграм метр кубқа) тең жұмыс аймағының ауасында аммиак шоғырлануы артқан кезде «Авария» ескерту жарық және дыбыс дабылын басқару үй-жайларында қосу; жұмыс аймағының ауасында ШЖБШ мөлшері 3 ПДК (60 милииграм метр кубқа) тең аммиак шоғырлануы артқан кезде үлес құрылғылары үй-жайына сұйық аммиакты беруді автоматты тоқтату; салқындатқыш камералар мен үй-жайдың басқа суықты тұтынушылары ШЖБШ мөлшері (20 милииграм метр куб) жұмыс аймағындағы ауада аммиак шоғырлануы артқан кезде «Авария» ескерту жарық және дыбыс дабылын басқару үй-жайларында қосу; 3 ШЖБШ мөлшері (60 милииграм метр куб) тең аммиак шоғырлануы артқан кезде бақыланушы үй-жайларға аммиак беруді ажырату; Бұл ретте өндірістік цех үй-жайларында технологиялық аммиак құрамды құрал-жабдықтарымен бірге сортаын желдеткіш қосылады; үй-жайдың машиналық, аппараттық және конденсаторлық бөлмелерінің мөлшері 500 милииграм метр куб (25 ШЖБШ) тең тетіктер орналасқан орларды оқшаулау жүйесінің техникалық құралдарын, ескерту «Авария»жарық және дыбыс дабылын басқару ұй-жайларында қосу; технологиялық блоктарға және құрал-жабдықтарға жақын орналасқан ашық алаңдағы мөлшері 500 милииграм метр куб (25 ШЖБШ)тең тетіктер орналасқан орында амитак шоғырлануы артқан кезде аммиак беретін құралжабдықтарды ажыратып объектіде хабарлау жүйесін аварияларды оқшаулау жүйесінің техникалық құралдарын, жарық және дыбыс «Авария» дабылын басқару үй-жайларында қосу. 508. Жүйе авария болған нақты орынды және апаттың салдарын оқшаулауға қажет техникалық құралдарды қосу туралы басқару үй-жайына сигналдарды жедел беруді қамтамасыз етеді. 509. Химиялық заттардың бу шоғырлануын сигнал бергіш тетіктердің техникалық сипаттамасы, мөлшері мен орналасқан орны жобамен анықталады. 510. Газдану деңгейін бақылау жүйесінің құрамы мен құрылымы аварияларды оқшаулау және салдарын жоюдың техникалық құралдарымен бірігеді. Газдану деңгейін бақылау жүйесін жобалау,тиісті есептермен расталған ықтимал авария, олардың салдарын бағалау сценарийлерін қараумен бірге жүреді. 511. Қолдануға рұқсат жоқ, мемлекеттік тексеруден өтпеген аспартарды қолдануға рұқсат етілмейді. Тетіктерді орындалуы пайдалану шарттарына сәйкес келеді. Тетіктер конструкциясында рұқсат етілмеген қол жеткізуден, атмосфералық жауын шашынның ықпалынан және ылғалды жинау кезінде шашыраудан қорғау қарстырылады. 512. Автоматты қосумен салыстырғанда ықтимал апаттардың салдарына осы техникалық шешім ықпалының негізделген бағасымен, апатты оқшаулау және салдарын жоюға қатысқан техникалық құрылғыларды автоматты емес(орны бойынша немесе қашықтықтан) қосуға рұқсат етіледі. 513. Желдің басымдырақ бағытын ескере отырып, объекті территориясында, негігі технологиялық процестердің ғимараттары мен құрылыстары аймақтары, көлік-қоймалық және әкімшілік-шаруашылық аймақтары бөлінеді, арасындағы санитарлық үзілулер атмосфераға өнеркәсітік шығарындылардың көлемін және олардың объекті территориясы шегінде таралуының нақты шарттарын ескере отырып белгіленеді. 514. Ауаның шаңдануына және газдануына талдауды ұйымның техникалық басшысы бекіткен кесте бойынша жүргізеді. Талдауға ауа сынамаларының алыну орындары мен жиілігі техникалық басшысымен белгіленеді. 515. Өндірісті үй-жайлардың ауасындағы зиянды заттардың құрамы мен микроклимат шарттары санитарлық нормаға сәйкес бақыланады. Ауадағы зиянды заттарды анықтау технологиялық регламентке сәйкес орындалады. Әрбір өндірістік учаске үшін, жұмыс аймағындағы ауада бөлінетін заттар анықталады. Ауада бірнеше зиянды заттардың болуы кезінде ауа ортасын бақылауды мемлекеттік санитарлық қадағалау органдарымен белгіленген аса қауіпті және сипатты заттарға бағдарлай отырып, жүргізуге рұқсат етіледі. 516. Өткір бағытталған әрекеттің зиянды заттарының құрамын автоматты үздіксіз бақылау үшін тез әрекет ететін және аз инерциялы дабылымен бірге газ талдауыштар қолданылады. 517. Бақылау мерзімділігі (өткір бағытталған әрекет механизмдермен бірге зинды заттарды қоспағанда) зиянды заттардың қауіптілік класына байланысты белгіленеді. 518. Ауа ортасын бақылауды, еңбек қауіпсіздігінің жай күйін қадағалауды жүзеге асырушы тұлғалардың талабы бойынша желдеткішті реконструкциялау және химиялық өндіріс технологиясы мен жұмыс режимі өзгерген кезде жүргізеді. 519. Берілетін ауаның тазалығы бақыланады. Өндірістік үйжайлардың беретін ауасындағы зиянды заттардың құрамы жұмыс аймағының ШЖБШ 30 пайыздан аспайды. 520. Қышқылдар мен сілтілерді қолдана отырып жұмыс жүргізетін үйжайларда, ауа ортасының жайкүйін бақылау ұйымдастырылады. Өткір бағытталған әрекет механизмдерінің қышқыл буы мен сілті бөлгенде, шекті жол берілген шоғырланудан артқан дабылымен бірге олардың ауадағы құрамын автоматты бақылаумен қамтамасыз етіледі. Көрсетілген үй-жайларда ШЖБШ артқан кезде: басқару үйжайында және көтерілу орны бойынша жарық және дыбыс сигналдары; атмосфераға зиянды заттардың шығарындыларын апаттық жұту жүйесімен қажеттілігінде блокталған апаттық желдеткіш қосылады. 521. Өткір бағытталған әрекет механизмімен химиялық заттардың буларының жұмыс аймағының ауасына түсу мүмкіндігінің пайдалану шарттарында, ШЖБШ көтерілуінің дабылымен автоматты бақылау көзделеді. Көрсетілген орындарда ШЖБШ көтерілуі кезінде басқару үйжайында және орны бойынша жарық және дыбыс сигналы қосылады. Бұл ретте газданудың барлық жағдайлары аспаптармен тіркеледі. Тетіктердің сезгіштік шегі, олардың мөлшері мен орналасқан орны жобамен анықталады. 522. Өндірістік үйжайларда жарылыс қауіпті және улы газдардың, булардың және шаңдардың құрамын тексеру мерзімділігі жобалау құжаттамасында белгіленеді. 523. Хлормен жұмыс істейтін объектілерде, ауа ортасының жайкүйінүнемі аспапты бақылау келесі орындарда: 1) өндірістік үй-жайларда; 2) сұйық хлордың құбыр жолдары салынған территориясында; 3) іргелес жатқан территорияда; танктерде хлор қоймасына; жеке тұрған булағыш қондырғыларына; хлорды құю-төгу пункттеріне; темір жол тұратын тұйыққа және хлорлы жәшіктерді арту пункттеріне жүзеге асырылады. 524. .Ауаның шаңдануына және газдануына талдауды ұйымның техникалық басшысының бекіткен кесте бойынша жүргізеді. 10. Құрал-жабдықтарды пайдалану және жөндеу 1-параграф. Өнеркәсіптік қауіпсіздікті пайдаланудың жалпы тәртібі 525. Химиялық өнеркәсіптік объектілерді пайдалану: жобалау, жобалау конструкторлық құжаттама; өндірістік бақылау туралы ережелер; технологиялық регламенттер; апатты жою жоспары; азаматтық қорғау саласындағы заңнамаға сәйкес, химиялық өнеркәсіптік объектілердегі жұмыстардың өндірісіне оқытылған және жіберілмеген қызметкерді; техникалық құрылғыларға паспорттары; дайындаушы басшылықтың техникалық құрылғыларды пайдалану бойынша материалдарды қолдану болғанда жүзеге асырылады. 526. Ауысымды қабылдап және өткізгенде, құрал-жабдықтарды, аппаратураларды, аспаптар мен автоматты құрылғыларды қарау жүзеге асырылады және табылған ұсақ бұзылуларды журналға қарау нәтижелерін белгілеумен жояды. 527. Операторлардың жұмыс орнында өндірістің құбыр жолдары, блок аралық және блок ішілік арматурасы және бақылау, өлшеу және автоматтандыру функционалдық сызбасы белгілене отырып, технологиялық сызбасы ілінеді. 528. Аппараттарды (ыдыстарды) цехтың, жобада, технологиялық регламентте бірыңғай нөмірленуі және құралжабдықтарға жағылған нөмірлерге сәйкес келеді. 529. Техникалық қызмет көрсету бойынша жұмыстарды ұйымдастыру және жүргізу тәртібі, оларды пайдаланудағы нақты шарттарды ескере отырып, техникалық регламентте белгіленеді. 530. Пайдалануда тұрған технологиялық жабдықтар техникалық басшы бекіткен кестеге сәйкес пайдаланудағы жабдық тұрақты түрде тексеріледі. 531. Технологиялық құрылғылар, құбыр жолдары мен арматураны жөндеуге технологиялық персонал дайындайды және наряд-рұқсат құжатына сәйкес жөндеу жүргізу басшысына беріледі. 532. Дайындаушымен белгілеген пайдаланудың нормативтік мерзім әрі қарай пайдалану мерзімін анықтау үшін техникалық құралдарға сараптамалық тексеріс өткізгеннен кейін техникалық құрылғыны әрі қарай қолдануға рұқсат етеді. 533. Құбыр жолдарының көлемдері мен тексеріс мерзімділігі технологиялық регламентте белгіленеді. 534. Құрылыс конструкциялараның тасымалды және қол жетімділігі қиын тораптары (фермалардың тірек тораптары, кран асты және бункерлік белдік,бункерлердің бектпесі мен ілмесі, бункерлердегі қорғау футеровкасы және сол сияқты) бір жылда екі реттен сирек емес тексеріледі. Тексеру нәтижелері журналға жазылады. 535. Үй-жайлардың ішкі және сыртқы коммуникациялық тоннелдері таза болуы, топырақ суынан, атмосфералық жауын-шашыннан және құю кезінде сұйықтықтардың енуінен, жанатын және улы газдар мен булардың түсуінен қорғалады. 536. Ғимараттардың барлық жабындары қардан, шаңнан және басқа ластанулардан жүйелі тазаланады. 537. Мына: жабу мен жабындардағы саңылаударды орнатуға, темірбетонды конструкцияларда арматураны жалаңаштау және кесу, метал конструкцияларын тесуге және әлсізденуіне рұқсат етілмейді. Конструкцияны алдын ала куәландырусыз және тескеру есептерін орындаусыз жаңа жабдықтар мен коммуникацияларды орнатуға немесе ілуге рұқсат етілмейді. 538. Жұмыс орындарын барлық ауысым бойы, оларды шикізатпен, аспаптармен және сол сияқты құралдармен толтырмай тазалықта ұсталады. 539. Еденге төгілген жағар май құрғақ ұнтақтар немесе құмның көмегімен тазаланады, олар одан кейін арнайы металл ыдысына жиналады және осыған арналған орынға шығарылады. 540. Жағар май жанбайтын материалдардан жасалған өндірістік үй-жайларда шкафтарда немесе жәшіктерде 20 литрден артық емес мөлшерде сақталады. 20 литрден артық мөлшердегі жағар май осы мақсатқа көзделген үй-жайларда сақталады. 541. Сүрту материалдары машиналарды және аппараттарды жинағаннан кейін қақпағы бар металл жәшіктерге жиналады. 542. Барлық аэрациялау үшін жарық саңылауын механикаландырылған және қолмен ашуға арналған қондырғылар мен құралдар жүйелі тазаланады, май жағылады және тексеріледі. 543. Агрессиввті және өртжарылыс қауіпті ортаны, аппараттар мен құбыр жолдары қабырғаларын қолдануға байланысты жабдықтар мен құбыр жолдарын пайдалану процесі бүлдірмейтін бақылау әдісімен тексеріледі. Қабырға қалыңдығын тексеру тәсілі, орны мен мерзімділігі ұйымның техникалық басшысы бекіткен нұсқаулық талаптарымен белгіленеді. 544. Аппараттар мен коммуникациялар технологиялық регламентке сәйкес схеманы толық жинаған орында, ал арматура мен аспаптар герметикалығы стендтерде тексеріледі. 545. БӨА, автоматты реттегіштерге, өндірісітік сигнализацияға, қашықтық басқару мен бұғаттау қондырғыларына олардың үздіксіз жұмыс істеуін кепілдендіретін тұрақты бақылау орнатылады. 546. Газ қауіпті орындар тізбесін ұйымның техникалық басшысы бекітеді. Газ қауіпті орындар тізбесімен барлық жұмысшылар және инженерлік-техникалық қызметкерлері таныстырылады. 547. Газ қауіпті орындарда жұмыстар технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі. 548. Барлық жұмыс істейтін адамдар жеке сүзгіш газ қағармен қамтамасыз етіледі. 549. Газқауіпті орындарда жұмыс істеген кезде, ішкі тексеру, аппараттарды, резервуарларды, теміржол цистерналарын, құдықтарды жөндеу және тазалау және ашық отты қолдану жұмысы наряд-рұқсат беру құжаты арқылы жүргізіледі. 550. Аппараттар, резервуарлар, өлшегіштер, цистерналар, құдықтар және басқалар ішінде жұмыс технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі. 551. .Аппаратураны қосуға және химиялық заттарды беруге, сыйымдылықты жабдықтар мен құбыр жолдарынан бітеуіштерді алуға байланысты барлық жұмыстар газ қауіпті жұмыс болып табылады және жұмыс істейтін адамдард тыныс алу органдарын қорғау құралдары болған кезде жүргізіледі. 2-параграф. Өндіріс жұмыстарына тапсырыс-рұқсатты рәсімдеу кезінде өндірістік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 552. Тапсырыс-рұқсат ету екі данада дайындалады, жазбаның нақтылығы және анықтығы сақталады. Мәтінде түзету және сызып тастауға болмайды. 553.Тапсырыс-рұқсат қағазындағы барлық графалар төмендегі мәтінге сәйкес толтырылады. Қажет емес графаларға сызықша қойылады. 554. Жұмыс істейтін теміржолдарға, автокөлік жолдарына, электрқуатын беретін жолдарға, газ және жылу құбырларына және қолданыстағы ашық (беті ашылған) коммуникациялар және технологиялық құрылғыға жақын орналасқан жер асты жұмыстары осы объектілерге қызмет көрсететін ұйымдармен тапсырыс-рұқсат қағазын беретін тұлғамен келісіледі. Сәйкесті құжаттар (схемалар, коммуникациялар) қажеттілігне сәйкес тапсырыс-рұқсат қағазына қоса беріледі. 555. Жұмыс басталғанға дейін тапсырыс-рұқсат ету қағазына келесілер қол қояды: тапсырыс-рұқсат қағазын беруші; тапсырыс-рұқсат қағазында көрсетілген өндірістік жұмыстары өнекәсіп қауіпсіздік шараларын қамтамасыз ету бойынша іс шараларды орындаушы тұлға; жұмысқа рұқсат етілген және өқндірушімен келісілген тапсырыс-рұқсат қағазына. 556. Бригаданы жұмысқа жіберу кезінде жұмыс жасаушыға тапсырыс-рұқсат қағазының бір данасы ұсынылады. Жұмыстағы күнделікті үзіліс және тапсырысты қайта рәсімдеу жұмысқа рұқсат берушінің және өндірісші қолы қойылады. Түскі үзіліс рәсімделмейді. 557. Жұмыс беруші жұмысты бастар алдында жұмыс қауіпсіздігін тексереді, тапсырыс-рұқсат қағазына қол қояды және рұқсат етілген тұлғаға рұқсат қағазы алынғаннан кейін жұмысқа кіріседі. 558. Осы тапсырыс бойынша апатты жағдай туындаған кезле немесе жұмыс қауіпсіздігін сақталмағандығы анықталған кезде тапсырыс-рұқсат қағазында қарастырылған таплаптраға сәйкес тапсырыс-рұқсат қағазы алынып жұмысқа жіберілгендер жұмысты тоқтатады. 559. Тапсырыс-рұқсат қағазы бойынша жұмыс уақытша тоқтатылған жағдайда жұмыс беруші бригада мүшелерін жұмыс орнынан алып және тапсырысты рұқсат берушіге қайтарады. Жұмысты қайта бастау және тапсырысты жұмыс жасаушыға кері қайтару тапсырыс бойынша жұыс істеушілердің қауіпсіздікті сақтаудағы алғашқы іс шараларын тексергеннен кейін жіберіледі. 560.Жұмыс бір ауысымға үзіліс кезінде тапсырыс жұмыс берушіде қалады, ал бригада жұмысты аяқтау үшін қайта жұмысқа кіріседі. Бір ауысымды жұмыста үзіліске кеткен жағдайда рұқсат қағазында айтылғандай жұмыс өндірісінің қауіпсіздігі талаптарының өзгертілмейтіндігі және жұмысқа рұқсат қағазын тексергеннен кейін барып жүзеге асырылады. 561. Тапсырысты жабу жұмысқа жіберілген рұқсат қағазына қол қоюмен рәсімделеді. Жұмысқа жіберілгендер тапсырысты жұмыс берушіден алған уақыты туралы белгі қояды және сақтайды. Жұмыс жасаушы орнында жоқ болған жағдайда тапсырыс берген тұлғаның және жұмыс берушінің қолы қойылып тапсырыс жабылады. Жабық тапсырыс-рұқсат қағазын жұмыс беруші қайтарғанға дейін техникалық эксплуатациялау құрылысын бастауға рұқсат етілмейді. 562. Тапсырыс-рұқсат қағазын жоғалып қалған жағдайдажұмыс тоқтатылады. Жұмысты жалғастыру үшін жаңа тапсырыс рәсімделеді және жұмысқа рұқсат ету қайтадан жүргізіледі. 3-параграф. Тапсырыс-рұқсат бойынша жұмыста өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ететін тұлға үшін өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 563. Жоғары қауіпті өнеркәсіп жұмыстарының қауіпсіздігін ұйымдастыруды тапсырыс-рұқсат қағазын беретін тұлға, жауапты басшы, бригада мүшелері, жұмыс беруші жүзеге асырады. 564. Тапсырыс-рұқсат қөағазын беруші жауапты басшы, жұмыс жасаушы тұлғалардың тізімі ұйымның техникалық басшысымен бекітіледі. 565. Тапсырыс-рұқсат қағазын рәсімдеуші тұлға жұмыс қауіпсіздігін, жұмыстың орындалуын, рұқсат ететі жауапты

басшыны, өнеркәсіп жұмысшысын, бригада мүшелерін қамтамасыз етеді, олардың біліктілігін және қауіпсіз өнеркәсіп жұмыстарын қамтамасыз ету бойынша шаралардың жеткіліктілігін анықтайды. 566. Тапсырыс-рұқсат қағазы бойынша жұмысқа рұқсат етілгендер тапсырыста көрсетілген өнеркісіп жұмыстары қауіпсіздігі бойынша іс шаралардың орындалуын қамтамасыз етеді. Жұмысқа жіберілгендерді жұмысты бастар тапсырыста көрсетілген өнеркәсіп жұмыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету іс шаралардың орындалуын тексереді, өнеркәсіп жұмыстары орындарында қауіпсіздікті орындау ерекшеліктері жөнінде бригада мүшелеріне, өнеркәсіп жұмысшыларына нұсқаулық береді. 567. Жұмыс жасап жатқан техникалық құрылғы аймағында тапсырыс беруші өнеркәсіп жұмыстары кезінде тапсырыс беруші өнеркәсіп қауіпсіздігін қамтамасыз ететін басшыныжәне жұмыс аймағында қауіп туындаған кезде тапсырыс беруші бойынша жұмысшының дербес шешімін қамтамасыз етеді. 568. Егерде технологиялық персоналда ауысым аяқталса, ал тапсырыс-рұқсат қағазы бойынша жұмыс жасайтындардың ауысымы жалғасып жатса, ол жайында рұқсат беруші тапсырыс-рұқсат бойынша жұмыстарды жүргізу туралы жұмысқа кіріскендердің ауысымы жайлы басшыға хабарлайды. 569. Бір тұлға екі міндетті басқаруға тапсырыс-рұқсатты беруші, жұмысқа жіберуші, жауапты басшы рұқсат етіледі. Өндіріс жұмысшысы ретінде өндірісте 1 жыл өтілі бар тұлға тағайындалады. 570. Бригада құрамын өзгерту тапсырыс-рұқсат беру құқығы сәйкес рәсімделеген тапсырыс-рұқсат қағазы арқылы жүзеге асырылады. Бригада мүшелері өзгерген жағдайда бригадаға енген жұмысшы жөнінде басшы хабарлайды. 571. Жұмыс беруші бригада мүшелерінің қауіпсіздік шараларын сақтауын қадағалайды. Орындаушылар (бригада мүшелері) тапсырыста көрсетілген қауіпсіздік шараларын сақтауды қамтамасыз етеді. 4-параграф. Аммиак қоймаларының жабдықтарын пайдалану және жөндеу кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 572. Сұйық аммиакты, басқа жабдықтарды, құбыр жолдарын сақтауға арналған резервуарларды іске қосар алдында олардан ауа шығарылады жөндеу жүргізер алдында - аммиак. Үрлеп тазарту азотпен жүргізіледі. Іске қосар алдында 3,0 пайыздан аспайтын оттегінің көлемді үлесіне дейінгі ауа шығарылады, газ тәрізді аммиакпен үрлеп тазарту үрлеп тазарту газындағы 90% кем емес көлемді аммиак үлесіне дейін жүзеге асырылады. Жөндеу алдында жабдықтан аммиак шығарылады және 18 пайыздан кем емес көлемді оттегі үлесіне дейін азотпен және ауаменүрлеп тазарту жүзеге асырылады. Рельстер жанындағы шалғай қоймаларда және тарату станцияларында сұйық амииакты шығарғаннан кейін компрессорлық жабдықтар, сорғылар мен құбыр жолдарын үрлеп тазартуды ауамен жүргізуге рұқсат етіледі; амиакты шығары шаруашылық-ауыз су қажеттіліктері үшін сумен үрлеп тазарту жүргізіледі. Үрлеп тазарту үшін ауаны немесе ұйымның басқа ортасын пайдаланған кезде жарылыс қауіпті қоспаралардың пайда болу, ваккум мен ауадағы және судағы шекті-рұқсат етілген бір жолғы концентрациялардың артуы мүмкіндігін болдырмауды есепке ала отырып, үрлеп тазарту тәртібі мен режимі туралы технологиялық регламент жасалады. 573. Изометриялық резервуарға аммиакты қосар алдында төгу оқшаулауымен қабырғааралық резервуар кеңістігі ауа мен ылғалды болдырмау үшін 40 градус Цельсия азот шығының нүктесіне дейін құрғақ азотпен үрлеп тазартылады және қысым астында болады. 574. Изотермиялық резервуароған сұйық аммиаак құяр алдында газ тәрізді аммиакпен үрлеп тазартылады және жұмыс температурасына дейін салқындатылады. Азотты шығару үшін үрлеп тазартумен резервуарды салқындатуды біріктіруге жол беріледі. Изотермиялық резервуарды салқындату шашырату қондырғсы арқылы сұйық аммиакты ваккумның пайда болуына жол бермей себелеп жүргізіледі. Бұл ретте: 1) салқындату басында жоғары және төмен резервуар арасындағытемператураның айырымы 50градус Цельсиядан артық емес, салқындау жылдамдығы – 30 градус Цельсия температураға дейін айырымның төмендеуіне дейін 2 градус Цельсиядан артық емес қабылданады; 2) 30 градус Цельсияға тең жоғары және төмен резервуар арасындағы айырым температурасына қол жеткізгеннен кейін салқындату жылдамдығы біртіндеп 5 градус Цельсияға, бірақ содан көп ұлғаймайды; 3) резервуарды үрлеп тазалау мен салқындауы біріккен жағдайда аммиактағы азот құбыр жолдарның құрамы көлемді концентрацияға дейін төмендегенде резервуардағы газ тәрізді аммиак соратын компрессорлық аммиактоңазытқышқа беріледі, бұл кезде осы тоңазытқыш қондырғысы жұмыс істеуі мүмкін. Тоңызытқыш қондырғысына аммиакты берер алдында оның автоматикасы қосылады және резервуардың айдауы жабылады; 4) резервуардағы барынша жұмыс қысымына қол жеткізілген кезде тоңазытқыш қондырғысының автоматты қосылуының болуы немесе болмауы тексеріледі. Егер автоматты қосылу болмаса, қондырғыны қолмен қосу және автоматиканы күйге келтіру керек. Резервуадың салқындауырезервуардың жоғары және төменгі температурасы іс жүзінде бірдей болса, резервуардағы сұйық аммиактың деңгейі деңгей өлшегіш бойынша 200 милииметрге дейін көтерілсе, аяқталған болып саналады. 575. Пайдалану кезінде қабырғааралық кеңістікте көлемді аммиак үлесі 0,5 пайыз артық қабылдамайды. 0,5 пайыз артық көлемді аммиак үлесі ұлғайған кезде резервуар жөндеуге тоқтатылады. 5-параграф. Инертті газбен өндіруді қамтамасыз ету кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 576. Инертті газдардың тұтыну мөлшері үрлеп тазартуға мерзімді тұтынуды есепке ала отырып, барлық технологиялық процестердің инертті газындағы барынша тұтынудан шыға отырып айқындалады. 577. Газгольдердегі инертті газдың запасы 2 сағаттан кем емес электрұстағыштарда, электр пешінің жүктеме ығымында және электр сүзгіштердің май қақпақтарындағы инертті таяныштарды жасау қажеттілігінен айқындалады. Қуаттылығы аз (20 мВ-А дейін) пешпен өндіру инертті газды алудың қондырғының резервтік қуаттылығы болған кезде газгольдердегі инертті газдың қорынсыз жобаланады. 578. Фосфорды, фосфорлық қышқылды және мырыш фосфидін өндіру үшін инертті газдағы қышқыл құрамы 2 пайыз, ал күкіртті фосфорда - 0,2 пайызданаспайды. 579. Инертті газдың газ құбырындағыдан төмен қысымға есептелген аппараттарға инертті газды өткізетін газ құбырларының тармақталуы автоматты редукцияланатын қондырғылармен, сақтандырғыш гидравликалық қақпақтармен (гидроқақпақ) және төмен қысым жақтағы манометрмен жабдықталуы тиіс. Автоматты редукцияланатын қондырғылар мен сақтандырғыш қақпақтар инертті газды тұтынатын аппараттардың жұмыс қысымына реттеледі. 580. Инертті газ ретінде азот немесе көмір қышқыл газы қолданылады. 581. Көмір қышқыл газы жобалау құжаттамасында көрсетілген ұсынымдарға сәйкес ең аз қалдық ылғалдылығына дейін кептіріледі. 582. Өндіру басқа жақтан жеткізген кезде бес тәуліктік инертті газ қажеттілігімен және үш тәуліктен кем емес қажыттілік – сол орында өндірген кезде жобаланады. 583. Технологичялық регламентке сәйкес газдандыру қондырғыларын қызмет көрсету жүргізіледі. 584. Көмір қышқылымен цистерналарға орналастаын алаң «Бөгде адамдарға кіруге болмайды» жазулы жабылатын есікпен қоршалып жарақтандырылады. 11.Фосфор мен оның қоспаларын өндіру 1-параграф. Өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жалпы тәртібі 585. Аппараттардағы фосфор мен фосфорлық тұнғыны 300 миллиметрден кем емес биіктіктегі су қабаты астында үнемі ұстайды. 586. Сақтаған және қотарған кезде фосфор мен фосфорлық тұнғының температурасын 80 градус Цельсиядан артық емес қылып ұстады. Бу өткізгіштер фосфорды қыздыру және ерітілген күйде оны ұстау үшін қатты жеткізу буы бу қысымын бақылау аспаптарымен, ваккумның пайда болуын болдырмау және бу өткізгішке фосфордың түсуін болдырмауға арналған қондырғылармен жарақтандырылады. 587. Фосфорлы өндірістік күшейтілген гидрооқшаулаумен тегенде орнатылады. Тегеннің бүйір қабырғалары төгілген фосфордың гидростатистикалық қысымына есептеледі. Теген сыйымдылығы бір аса үлкен резервуардың сыйымдылығынан кем емес сақталатын фосфордың ықтимал төгілуін және 200 мм кем емес су қабытын қабылдауға есептеледі. Фосфор мен судың ықтимал төгілуін жинау үшін шұңқыр жағына еңіс етіп, тегенді орындайды. Жобамен негізделген жағдайларда төмен қабаттарға фосфордың ықтимал төгілуінің кіріп кетуін болдырмайтын қорғау шараларын қабылдаған кезде өндіріс ғимаратының жоғары белгілерінде фосформен ыдыс орнатады (төмен тұрған ыдысқа төгуледі жасау, тегенде төгумен қондырғы және сол сияқты). 588. Фосфордан тұратын барлық ыдыстар инертті газды жеткізумен орындалады. 589. Шығатын газды пайдалану (одан фосфорды конденсациялау) технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі. 590 Технологиялық регламентке сәйкес фосфор өткізгіштерді жөндеу оларды фосфордан босатқаннан, ыстық сумен шаюдан және аппараттардан айырудан кейін ғана жүзеге асырылады. 591. Төгілген фосфор фосфордан тұратын кәріз жүйесіне себелемей сумен шайылады. Төгілген немесе шашылған бес күкіртті фосфор металлбарабандарға дереу жиналады. Оны сумен жууға болмайды. Мырыш фосфидінің қалдықтары (мырыш фосфидінің шаңы, тұнғы және сол сияқты) цехтан шығарылмайды және ұйым аумағына лақтырылмайды. Технологиялық регламентке сәйкес барлық қалдықтарды мұқият металл ыдысқа жинайды және қайта өңдеуге немесе жоюға жіберіледі. 2-параграф. Сары фосфорды өндіру кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 592. Вагонаударғыш ғимаратта беру жағынан, рельс жолдарында вагондарды беру жағынан сигналдық бағдаршамдар орнатылады. 593. Вагонаударғышты пайдалану жасаушы ұйымның құжаттамасына және технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі. 594. Шикізат материалдарына арналған қабылдау бункерлерді 200×200 мм артық емес ұяшықты тормен жабады. 595. Аралық бункерлер егер лақтыру арбаларының көмегімен толытырылмаса, жабылады.Лақтыру арбаларын қолданған кезде өлшемі 200×200 мм артық емес ұяшықты торлармен жабылған жүк түсіру саңылауы көзделеді. 596. Қабылдау бункерлерін жеңілдеткен кезде материалдың қалдық қабатын үй-жайға шаң ауаны түсуін болдырмау үшін 0,7 м жоғары жеңілдету ойығын ұстайды. 597. Мазутты жағу қондырғыларында жаққан кезде осы маркалы мазуттың жабысқақтығын есепке ала отырып, белгілі бір температураға дейін қыздырады. Мазут жағуларды пешінен тікелей жану өнімдерін бұра отырып, жағу ызботы мен жағу мұржалары арқылы жағу жүргізіледі. 598. Мазутты авариялы төгу үшін жүйедегі барлық мазутты қабылдауға есептелген авариялық бак орнатылады. Авариялықбакты жерасты орнатады және бітеу қабырғадан 1 м кем емес және ойықтармен қабырғадан 5 м кем емес арақашықтықта ғимараттың сыртқы қабырғасында орналасады. 599. Кептіру барабандары газдарды сору және шаңдарды ұстап алу жүйелерімен жабдықталады. Өндірістік үйжайларда газдар мен шаңдарды болдырмау үшін кептіру барабандары сиретіп жұмыс істейді. 600. Кептіру бөлмесін және газ тәрізді отын шикізатын күйдіру бөлмелерін қолданған кезде газ шаруашылығындағы қауіпсіздік талаптарына сәйкес қауіпсіздік автоматикасы көзделеді. 601. Атмосфераға зиянды бөлінділерді болдырмау грануляциялық тарелканы сүзгішпен жабдықталған жергілікті сорумен жабдықталады. 602. Отшайырмен және электродты массамен тиеу-түсіружұмыстары механикаландырылады. Қолмен жұмысты жүргізу ерекше жағдайларда ғана және қосалқы құралдарды мүлтіксіз қолданумен (арбалар, қол арбалар, зембілдер, ылдылар мен өзгелер) жүзеге асырылады. 603. Отшайыр мен электродты массаны сақтау арнайы қоймада немесе шикізаттар мен материалдардың жалпы қоймасындағы жекелеген бөліктерде жүргізіледі. 604. Отшайырларды ұсақтау, электродты массаны дайындау немесе қыздыру жүргізілетін Тараушелер қалған жұмыс үй-жайларынан оқшауланады. 605. Электродты массаны дайындау немесе қыздыру бөлмелеріндегіі жабдық герметикаланады немесе жергілікті сору құралдарымен сенімді жабылады және жабдықталады. 606. Құйылу машинасының пеш бөлмесінде феррофосфордың төгілуі, сондай-ақ фосфордың қабылдағышы мен тұндырғышы жекелеген үй-жайларда орналастырылады. 607. Қосылатын электр пеші, электр сүзгіштері, конденсаторлар, газды үрлеп тазалаумен фосфорлы электр төте буланудың барлық жүйесі 29,4 паскаль емес артық қысымда үнемі болады. Электр пешінде барынша артық қысым 490,3 паскальдан аспайды. Пеш қақпағында жөндеу жұмыстары кезінде, фурмды, конустарды ауыстырған кезде, қоқыс және феррофосфорлы тесіктерін жөндеген кезде, электр ұстағыштарды ауыстырған кезде пештегі артық қысымды электр сүзгіштер және 29,4 паскальдан кем емес конденсаторлар жүйесіндегі қысым кезінде нөлге тең етіп ұстауға болады. 608. Пеш газының газдық жүйесінде жол берлігенннен жоғары қысымның ұлғаюын болдырмайтын сақтандырғыш қорғау қондырғылары орнатылады. Пеш газының төгіндісі шамға бағытталады. Сақтандырғыш қондырғылар технологиялық регламентке сәйкес тексеріледі. 609. Электр пештің су салқындату жүйесінде пешке судың ағуының алдын алады. Су салқындату тесігі жүйесінде (дюза мен фурма) элементов с автоматты сигнализациялаумен су салқындататын элементтердің герметикалығына үздіксіз бақылау жүзеге асырылады және пешті жәнесу салқындату тесігі жүйесін ажыратуға қажетті кезең тесік элементтерінің герметикалығы кезінде және пешке судың ағуының алдын алады. 610. Газды айыру алдында пеш жағу уақытында және олардың ұзақ тоқатуы кезеңінде газдарды бұру үшін шам орналастырылады. 611. Пеш газы бар электр пештері, электр сүзгіштері, конденсаторлар және басқа жабдықтар конструкциясы олардың барынша герметикалануын қамтамасыз етеді. Толық герметикалануға берілмейтін барлық орындар инертті газдың тіреуіші астында ұстайды. 612. Фосфор пешінің және пеш бункерінің ағуы пеш газының бұзылуын болдырмау үшін шекті төмен деңгейге дейін шихтасымен толытырылады. Жүктеу бункерлерінің ойықтары мен жабындары тұрақты жабылады. Секторлық қақпаққа үздіксіз технологиялық регламентпен белгіленген инертный газ мөлшері беріледі. 613. Пеш бункерлерінің жабынымен жөндеу жұмыстары наряд – рұқсат беру бойынша сақтандыру шараларын сақтай отырып, ажыратылған пеш кезінде жүргізіледі. 614. Пештің қызмет көрсету алаңы: «Пеш қосылған!», «Пеш ажыратылған» деген жарық сигнализациясымен жабдықталады. Пеш қақпағы пеш жұмыс істеп жатқанда оған персоналдың жанына бармауы үшін қоршаумен жабдықталады. Қоршауға «Тоқта! Жоғары кернеу!» деген және басқа ескерту плакаттары ілінеді. 615. Электродтарды өсіру және оларды электродты массамен жүктеу жүргізілетін пештің қызмет көрсету алаңы электр оқшаулау материалдарынан жасалады және жерге тұйықталған металлконструкциялармен түйісетін саңылаулы металлқосулары болмайды. Алаң ауданында су бөлетін крандар және қандай да болмасын басқа құбыр жолдары орнатылмайды, олардың заұқымдануы алаңның ылғалдануына және оның диэлектрлік төзімділігінің азаюына әкеп соғады. Электродтар бір-бірінен екі электродқа бір уақытта қызмет көрсететін персоналдың түйісу мүмкіндігін болдырмайтын оқшаулау қабырғаларыменбөлінеді. Электродтарды өсірген кезде жаңа қабыршықтар электр оқшаулау пластина-ендірмесі арқылы кран ілмегіне бекітіледі. Электродтарды өсіруге арналған алаң үнемі жинап, тазалықта ұстайды немесе диэлектрлі қасиеттерін сақтау үшін сығылған ауамен үрлейді. 616. Электродты қабыршықтарды тасымалдау, сақтау және ұлғайту технологиялық регламент бойынша жүзеге асырылады. Электродты қабыршықтарды бандажсыз тасымалдау, сақтау жүзеге асырылмайды. Электродтар қаптамасына шаң мен қоқыстың түсуін болдырмау үшін қалпақпен жабылады, электродтарды ұлғайту және электродты массаларды жүктеген кезде алынады. 617. Феррофосфорды шығару арасындағы үзілістерде феррофосфорлы тесіктер астында шөміш орнатылады немесе авариялы ыдысына немесе шұңқырға феррофосфорды құю үшін авариялы астауша көзделеді. 618. Феррофосфорды құю және салқындату әдеттегідей құю машиналарында жүргізіледі. Авариялы жағдайларда феррофосфорды авариялы шұңқырға немесе авариялы ыдысқа құюға болады, онда 6 сағат өткеннен кейін оның құйған соң технологиялық регламентке сәйкес сумен салқындатады. Шұңқырлардан феррофосфорды жинау кезінде, сондай-ақ оны сумен салқындату уақытында пештен сұйық феррофосфордың түсу мүмкіндігі болмайды. Шұңқырлардан феррофосфорды жинағаннан кейін олардан ылғалды толық алу қамтамасыз етіледі. 619. Қоқыс тасымалдағышқа қоқысты әлсін-әлсін төккен кезде қоқыс тесігінің үстінде құюлардың арасынгдағы үзілістерде тұрақты резервтік қоқыс тасымалдағыштар болады. 620. Сумен қаптама мен пешіт салқындату су феррофосфор мен қоқысты құю орнына түсе алмайтындай етіп жүргізіледі. 621. Пеш және қоқыс және феррофосфор тесіктер маңындағы тұнбалық шұңқырының жағдайы (оның ішінде температура) бақыланады. 622. Күрделі жөндеуге пешті дайындау және электр пешін күрделі жөндеуден кейін пайдалануға беру технологиялық регламент бойынша жүзеге асырылады. 623. Пешті автоматты сөндірумен қатар оны қолмен сөндіру көзделеді. Авариялық жағдайларда пешті сөндіру тәртібітехнологиялық регламентпен регламенттеледі. 624. Жөндеуге арналған электр сүзгіштер пеш газы мен басқа да коммникацияның кіруі мен шығуы жағынан бітеуіштермен сөндіріледі. Электр сүзгіштер ішінде жұмыстар жүргізген кезде соңында инертті газбен үрлеп тазалайды, улы газдарды одан толық шығарғанға дейін желдетеді, оны зертханалық тексеру растайды. Қызмет көрсететін персоналға электр сүзгіш қақпағында ол жұмыс істеген кезде болуға жол берілмейді. Электр сүзгіш қақпақтары қоршаумен орнатылады. Агрегаттарды ажыратуға оларды ашқан кезде есіктерді бұғаттайды. 625. Пешті оны герметикалаумен орындалған жөндеуден кейін қосар алдында «электр сүзгіш - конденсатор» жүйесін ашу барлық аппараттар мен газ жолдары 2 пайыздан артық емес оттегі құрамына дейін инертті газбен үрлеп тазаланады. 626. Электр сүзгіштерден шаңды шығарудың гидравликалық тәсілі кезінде гидробітеуіштің қабылдау багындағы араластыру жұмысы кезінде пайда болатын конус есеббімен ең аз биіктігі 200 мм кем емес болып ұсталады. 627. Пеш газының желісіндегі аппаратура (одан фосфорды шығарғанннан кейін конденсациялаудан соң) гидробітеуіш арқылы ажырайды. Су бітеуіштерінің биіктігі жұмыс қысымына байланысты орнатылады, барлық гидробітеуіштер ыстық сумен тұрақты шайылады. 628. Газтрактысында газ айдаған кезде пеш газы үшін газды айдау гермеикалы орындалады және бумен немесе ыстық сумен қыздырылады. Газ айдауға шаю үшін ыстық су жүргізіледі. Конденсатты және шаю суын бұру гидробітеуіш арқылы жүзеге асырылады. 629. Фосфордың, электр сүзгіштің конденсациясын болдырмау үшін жылыта отырып орындайды. 630. Электр сүзгіштердің бет жағында айдау шамдарын орнатады, олардың жапқышы үнемі ашық ұсталады. Жағу газдарымен электр сүзгіштерді қыздырған кезде қызыдырылатын газдағы оттегі құрамына бақылау жүзеге асырылады. Электр сүзгіштерді азотпен қыздыру кезінде азоттағыоттегі мен көмір қышқыл газының құрамына автоматты бақылау жүзеге асырылады. 631. Ауамен және маймен пеш газының жұмыс істеуі кезінде байланыс болуы ықтимал электр пештері менэлектр сүзгіштері, бункерлер, ағулар тораптарында ұйымның технологиялық регламенті талаптарына сәйкес инертті газ беріледі. Әр тазалағаннан жұмыстарды орныдағаннан кейін«электр сүзгіш-конденсатор» жүйелерінде акті жасай отырып, инертті газбен герметикалығына сығымдауға электр сүзгішті тексеру жүргізеді. 3-параграф. Фосфор мен фосфорлық тұнғыдан фосфорлық қышқылды алу кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 632. Фосфортұтынатын цехтардағы фосфорлырезервуарлар жанбайтын қабырғалы негізгі үй-жайлардан бөлек ерекше үй-жайларда (мөлшерлеуіш Тарауде) орналасады. Өндірістік үй-жайда сыйымдылығы 20 м3артық емес сыйымдылықты фосфорлы ыдысты орнатуға жол беріледі. 633. Фосфортұтынатын цехтардың мөлшерлеуіш бөлмесінде резервуарлардың сыйымдылығы фосфорды өндірудің екі тәуліктік қажеттілігінен аспайды. Егер мөлшерлеуіштің жалпы сыйымдылығы 600 тоннадан аспаса, мөлшерлеуіш Бөлмелерде фосфорды сақтау уақыты шектелмейді. 634. Фосфор қоймасында, мөлшерлеуіш бөлмесінде және дистилляциялау бөлмесінде сумен ванна және өзіне көмектесу раковинасы орнатылады. 635. Сумен жабдықтаудың айналым жүйесінефосфор қышқылының түсуін болдырмау үшін жылытылған судың бұру коллекторында жылытылған суға рН автоматты бақылау көзделеді. Регламенттелген рН көрсеткіші жоғарлаған

15 қазан 2015 жыл

кезде айналым жүйесіне суды бұру тоқтатылады, авариялы тоңызытқыш ажыратылады. 636. Цех атмосферасына фосфорлы ангидридтің түсуін болдырмау үшін жандыру мұнарасында су бағанының 5 ммартық емес сиреуі ұсталады. 4-параграф. Бескүкіртті фосфорды өндіру кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 637. Қоймада күкірт пен қатар-қатар қаптар арасында ені 1 метр өту жолдары көзделеді. Негізгі өту жолдарының ені - 3 метр. 638. Сұйық күкіртті қыздырылатын бумен немесе электрлі қондырғылармен жылу оқшаулайтын, инертті газбен айдалатын ыдыстарда сақтайды. Жылытатын және қысқа жолмен атмосфераға шығарылатын, олардың күкіртпен өсуін болдырмау үшін сұйық күкіртті ыдыстардан айдау құбыржолдарын орындайды. 639. Сығымдау алдында сұйық күкіртті теміржол цистерналарды арнайы башмактар көмегімен рельс жолдарына міндетті бекітеді және жерге тұйықтатады. 640. Ыдысқа күкіртті құюды электростатистикалық зарядтарды төмендету және құю кезінде қарқынды газ шығарудың алдын алу мақсатында ыдыстың түбіне дейін түсірілген мұржа арқылы жүзееге асырады. Ыдыстағы бар күкірт деңгейімен күкіртті құяды. Бұл мақсатқа дыбыстық немесе жарықтық сигнал бере отырып, оған жеткен кезде міндетті төмен деңгей белгілейді. Күкірттен жинақтар мен өлшеуіштерді толық босату тек тазалау және жөндеу алдында ғана жүзеге асырылады. 641. Сұйық күкіртті сақтауға арналған ыдысты тегенге орналастырады. Теген сыйымдылығы сақталатын күкірттің үштен бірден кем емес, бірақ бір аса үлкен резервуар сыйымдылығынан кем емес етіп есептейді. 642. Ыдыстар мен ерітілген күкірт арасындағы арақашықтық құрылыс нормалары мен қағидалары талаптарына сәйкес таңдайды. 643. Күкіртпен қатып қалған құбыржолдарын тек бумен жылытады, бұл мақсатқа ашық от қолданылмайды. 644. Сұйық күкірттің барлық ыдыстары, құбыржолдары сенімді жерге тұйықталады. 645. Сұйық күкіртті сақтауға арналған ыдыс, вагон-цистерналар оны тасымалдау үшін оларға жиналған шөгінділер мен ластанулардан әлсін-әлсін тазаланады. Ыдысты дайындау мен оларды тазалау технологиялық регламентке сәйкес жүргізіледі. 646. Күкіртті осы үшін арналған машинада немесе жергілікті сорғымен жабдықталған қол таралау қондырғысындағы қаптардан босатады. Қорыту –бункеріне күкіртті жүктеу операциясы механикаландырылады. 647. Қорыту-бункері жергілікті сорғымен жабдықталады. Жұмыс істемейтін желдеткіш кезіндеқорыту-бункерін жүктеу жүргізілмейді. 648. Қорыту-бункерінің конструкциясы тұнығы мен жауын-шашыннан жеңіл тазалуды қамтамасыз ету мүмкіндігімен орындалады. 649. Кектан тазалау үшін орыннын қоса алғанда күкіртті сүзуге арналған қондырғы зиянды бөлулерді алу үшін желдеткіш жүйесімен жабдықталады. 650. Фосфорға арналған қондырғы, сондай-ақ сепаратор және батпаққалқан сүзгішті шайған және тұнғыны түсірген кезде зиянды бөлінулерді алу үшін механикалық тартпа жүйемен жабдықталады. Сүзгіш әлсін-әлсін қысымдағы ыстық сумен шайылады. 651. Синтез реакциясы, салқындату және бескүкіртті фосфорды үгу процесі инертті газатмосферасында герметикалық аппараттарда жүргізіледі. Фосфорғареакторға судың ағуын болдырмайтын қондырғымен жабдықталады. 652. Күкіртке арналған өлшеуіш қажетті күкірт қалдығын қамтамасыз ететін, реакторға ауаның кіруін болдырмайтын қондырғымен жабдықталады. 653. Реактор онда «таңғы ас» ретінде кепілдендірілген өнім қалдығын қамтамасыз ететін қондырғымен жабдықталады. 654. Реакция жұмыс істеп тұрған араластырғыш және инертті газды тұрақты беру кезінде өтеді. 655. Реактордан аралық жинаққа бескүкіртті фосфор балқымасын беру инертті газ көмегімен жүзеге асырылады. 656. Бескүкіртті фосфор жинағының лық толуын болдырмау және кепілдендірілген өнім қалдығының тұрақты болуын қамтамасыз ету үшін жинақты деңгейді бақылау үшін сигнализицяланатын аппаратурамен жабдықтайды. 657. Балқытылған бескүкіртті фосфорды тасымалдауға арналған коммуникацияның ең аз ұзындығы таңдалады. 658. Реактормен бескүкіртті фосфор арасындағы арақашықтық аса үлкен аппарат диаметрінен кем емес болып таңдалады. 659. Қабыршықта балқытылған бескүкіртті фосфорды қайта өңдеу инертті газ ортасында жүргізіледі. 660. Қабыршықтандыру машинасынәр іске қосу алдында өттегі құрамын бақылайды. Ұйымның технологиялық регламентінде көзделген параметрлерден жоғары оттегі құрамы кезінде жүйені іске қосу жүзеге асырылмайды. 661. Қабыршықтандыру машинасының барабанын салқындатуға берген су температурасы ұйымның технологиялық регламентімен белгіленген шекте бақыланады және ұсталады. 662. Реактор, бескүкіртті фосфорға арналған жинақ және қабыршықтандыру машинасы аппараттар ішінде қысымды қамтамасыз ететін сақтандырғышгидравликалық бітеуішті соратын патрубкалармен жабдықталады: 1) реактор мен жинақ үшін – су бағанының 25 мм артық емес; 2) қабыршықтандыру машинасы үшін - су бағанының50 мм артық емес. Реактор сору патрубкаларының гидробітеуіш мұржалары жинаққа бескүкіртті фосфорды қайта қысу уақытында реакторды герметикалауға мүмкіндік беретін автоматтыілмек клапанымен жабдықталады. Гидравликалық бітеуіштер қораптары тартпа желдеткіш жүйесімен қосылған тартпа шкафтарда орнатылады. 663. Едендерді жуған, фосфорға, гидро бетеуіштерге, фосфорлы ыдыстарға арналған сүзгішті шайған кір ағын су жинаққа жиналады және тазалауға жіберіледі. 664. Дайын өнімді үгу және орау Тарауіндегі жабдық статистикалық электрден сенімді қорғайды. 665. Бескүкіртті фосфорға арналған бункероның лық толғаны туралы, сигнализациялайтын аспаппен жабдықталады. Қабыршықтандыру машинасына балқыманы беру бункердегі жоғары деңгей өніммен толған кезде автоматты түрде қосылады. 666. Диірмендер, бункер шнек қысымды теңеуге арналғанқондырғылармен жабдықталады. 667. Бескүкіртті фосфорды герметикалық ыдыста инертті газ қабатында сақтайды. Өнімдерді алдын ала инертті газ толтырылған таза және құрғақ барабандарға немесе контейнерлерге салады. 668. Барабанға немесе контейнерге өнімді толтыруды жұмыс істейтін тартпа желдеткіш кезінде ғана жүргізеді. 669. Өніммен толтырған кезде барабанды немесе контейнерді жерге тұйықтайды. 670. Барабандар немесе контейнерлерді толтырылғаннан кейін герметикалық жабады және қоймаға алып кетеді. 671. Бескүкіртті фосфорлы барабандар мен контейнерлер құрғақ, желдететін қоймаларда сақтайды. 672. Бескүкіртті фосфордың реактор мына: 1) реактордың жұмыс істемейтін араластырғышы кезінде және кемінде 350 градус Цельси «таңғы ас» температурасы кезінде күкірт пен фосфордың реакторға түсу мүмкіндігін болдырмайтын бұғаттау жүйесімен; 2) реактордың жоғарғы және төмен аймақтарындағы температураны бақылауға арналған аспаптармен жарақтандырылады. 673. Бескүкіртті фосфор жинағында жинақ пен жылытқыштағы температураны бақылау және реттеу аспаптары бар. 674. Бескүкіртті фосфорды қабыршықтандыру машинасы: 1) үгіту жүйесінің қандай да болмасын агрегаты тоқтаған жағдайда п бескүкіртті фосфорды беруді автоматты сөндіру аспаптарымен; 2) машинадағы температура 470 градус Цельси жеткен кезде іске қосылатын өртке қарсы қорғау жүйесімен жарақтандырылады. 675. Бескүкіртті фосфор өніруде диірмен мен циклон аппараттардағы қысым 0,004 мегапаскальдан аса жоғарлаған кезде жарылыстардан қорғау жүйесімен жабдықталады. 676. Бескүкіртті фосфорды өндірген кездефосфор мен күкіртті өлшеуіштер реагенттаердің массасын бақылау үшін қондырғылармен жарақтандырылады. 677. Пеш бункерлеріндегі шихта құрамы тапсырылған деңгейден төмен түспейді. Тапсырылған шектерде деңгейде бақылау және ұстау автоматтандыру жүйесімен жүзеге асырылады. 678. Пеш бөлмесінің өндірістік бөлмелерінде көміртегі қышқылын ықтимал бөлу орындарында ауадағы көміртегі қышқылы құрамының шекті жол берілген мәндер сигнализациясымен автоматты газ талдағыштарды көздейді. 679. Фосфорды күйдіруге арналған мұнаралар үшін мұналарды суаруды тоқтатқан, сығылған ауаның қысымы түскен, сондай-ақ мұнаралардан кейін қышқыл немесе газдың температурасы жоғарлаған жағдайларда қалдық желдеткіштің авариялық тоқтауы кезінде фосфорды берудің автоматты қиылуы көзделеді. 680. Атмосфераға күйген өнімдерді лақтыруға арналған барлық түтін сорғылар үрлеу желдеткіштері түтінсорғы тоқтаған кезде автоматты түрде желдеткіш тоқтайтын етіп бұғатталған. 681. Ағын суды тазалау станциясында реагенттерді мөлшерлеу автоматты рН-метрлер көрсеткіштері бойынша жүзеге асырылады. 682. Барлық жинақтар мен бункерлер олардағы заттар деңгейін бақылауға арналған қондырғыларымен жабдықталған. Қабылданатын фосфордың саны арнайы ыдысқа олардың ығысқан су санымен аппараттарда осы ыдыс су деңгейін бақылаумен шектеледі. 683. Фосфид мырышын өндіру реакторға фосфорды беруді және реакторедағы температураны бақылауға арналған асапаптармен жарақтандырылады. 684. Қабыршықтандыру машинасын, термошнектерді, үккішті, диірменді, секторлық клапанды тексеру және одан жиналып қалған бескүкіртті фосфорды алу механизмдерді толық тоқтатқан кезде және ұшқын бермейтін аспап көмегімен ғана жүргізіледі. 685. Бескүкіртті фосфорды өндіруде құбыржолдардың ернемектері мен клапандарды тығыздап толтыру тығыздамасын қарайды, ернемек болттарын бекіту тығыздығы тексеріледі. Клапандардың барлық тыйым салу органдары ұдайы майланып отырады. 5-параграф. Мырыш фосфидін өндіруде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 686. Мырыш фосфидін алу реакциясын өткізу уақытында мырыш - фосфор арақатынасын тұрақты сенімді бақылаумен қамтамасыз етеді. 687. Реакторға мырышты әр жүктер алдында реактордың жағдайын (жарықтың болуын) тексереді. 688. Фосфорға арналған өлшеуішті реакторға судың ағуын болдырмайтын қондырғымен жабдықтайды. 689. Реакторды ажыратылған муфельде ғана орнатады. 690. Фосфорды мөлшерлеу алдында реакторды мұқият 5 минут кем емес уақыт ішінде инертті газбен үрлеп тазалайды. 691. Аппарат конструкциясымен мөлшерлеуіш трубкасын берік бекіту және кездейсоқ фосфордың лақтырылуынан сақтайтын қорғау қалқанының болуы қамтамасыз етіледі. 692. Реактордың қуыс цапфасы сору және фосфорды жүктеген және реакцияны жүргізу кезінде пайда болатын зиянды бөлулерді алу құралдарымен жабдықталады. Сору өнімдері оларды атмосфераға лақтыру алдында скрубберде ылғалды тазалауға ұшырайды. Жұмыс істемейтін соруда реакция жүргізілмейді. 693. Реакцияаяқталғаннан кейін 15 минуттан кеме емес уақыт ішінде реактор инертнті газбен үрлеп тазаланады. 694. Мырыш фосфидін салқындату, үгіту, түсіру және бөлшектеп өлшеу операциясыоны үздіксіз берген және сорған кезде инертті газатмосферасында жүргізеді. 695. Мырыш фосфидін бөлшектеп өлшеу жергілікті сорумен герметикалық камерада жүргізіледі. 696. Банкаларды бояу және құрғатуға арналған жабдық жеке үй-жайда орналастырылады. Банкаларға бояуды жұмыс істеп тұрған тартпа желдеткіші кезінде ғана жүргізеді. 697. Мырыш фосфидімен оралған банкалар қатар-қатар қоймаландырылады. Қатар-қатар қою биіктігі үш банкадан аспайды. Банкаларды жоғары жағы төменгі қатардың екі банкасына тірелетіндей етіп, салады. Банкаларды қатар-қатар қою арасындағы арақашықтық - 0,8 м кем емес. 12. Хлор өндіру және оның қосылыстары 1-параграф. Өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жалпы тәртібі 698. Сұйық хлорды сақтауға арналған ыдыс мына талаптарды есепке алу есебімен қабылданады: 1) құрамында сұйық хлор бар ыдыстардың есептік қысымы 1,6 мегапаскальдан кем емес болып қабылданады; 2) ыдыстың материалдар мен конструкцияларын таңдаған кезде температуралардың жұмыс диапазонындаоның беріктігі мен сенімділігі: ықтимал ең аз температурадан ең көп температураға дейін, ыдысты пайдаланудың тиісті шарттар есепке алынады. Ашық алаңда немесе жағылмайтын үй-жайларда орнатуға арналған ыдыстар үшін материалдарды таңдаған кездеосы өңірдің сыртық ауасының абсолютті ең аз және ең көп температурасы есепке алынады. 3) ыдыс қабырғасының есептік қалыңдығын пайдалану мерзімінің, есептік қысым мен қосымшасын тотығудың орнын толтыру үшін 1 мм кем емес (штуцердағы ыдыстарды тотығуға жіберу 2 мм кем емес қабылданады). 699. Пайдалану шарттары бойынша жол берілген мәннен жоғапры қысым пайда болатын сұйық хлордың технологиялық жабдығы мен коммуникациясы сақтандырғыш қондырғылармен жарақтандырылады. 700. Хлора тоттану әсерінен сақтандырғыш клапанды қорғау үшін олардың алдында мембраналық сақтандырғыш қондырғы орнатылады, бұл ретте мембрананың тұтастығын байқылайтын құрал көзделеді. 701. Мембрана мен сақтандырғышклапанның іске қосылу қысымы, оның, оның ішінде вагон-цистерналар үшін өткізу қабілетін жобаны әзірлеуші немесе хлормен қауіпсізд жұмыс істеуді есепке ала отырып, жабдық айқындайды. 703. Сұйық хлорды іріктеуге арналғансұйық хлорлы штуцерлер ыдыстың төменгі бөлігіндегі қондырғыға жол берілмейді. 704.Сұйық хлорды сақтауға арналған сыйымды ыдыста(резервуарлар, танкілер, жинақтар) сұйық хлорады, құю және төгу желісінде, абгазды хлор желісінде, қысуға арналған сығылған газа желісінде тікелей бірінен соң бірі орнатылған, оның бірі қашықтық басқарумен және басқасы, ыдыстың штуцеріне тікелей қосылып жеткізілетін екі бітеуіш шұрамен жарақтандырылады. 705. Хлормен жұмыс істеуге арналған пайдалануға берер алдында барлық жабдық пен құбыржолдары бөтен қоспалардан, ылғалдан босатылады және хлорлы аппаратураны құрғатуды жүргізу және бақылау жөніндегі технологиялық регламентке сәйкес құрғақ ауамен үрлеп тазартылады. 706. Сұйық хлорлы ыдыстар мен құбыржолдарын пайдаланған кезде температураның, қысымның жоғарлауын немесе хлормен жарылыс қауіпті қоспалардың пайда болдыра лататын оларға ылғалдың түсу мүмкіндігін болдырмайды. 707. Газ тәрізді хлорды алу буландырғыштарды пайдалана отырып, жүзеге асырылады. Буландырғыштар ретінде басымды ағынды жылуалмасу В аппараттары пайдаланылады. Көлемді буландырғыштарды қолдану жобадағы тиісті техникалық негіздеме кезіндеғана жол беріледі. 708. Жылу тасымалдағыштың шектітемпературасы оның қасиеттерін есепке ала отырып айқындалады және төзімді сипаттамалар мен сұйық хлорды буландыруды конструктивтік орындауға сәйкес келеді. 709. Тұтынуға газ тәрізді хлорды іріктей отырып, шығыс сыйымдылығы ретінде пайдалануға жол берілмейді. 710. Тұтынуға газ тәрізді немесе сұйық хлорды іріктей отырып, шығыс сыйымдылығы ретінде теміржол вагонцистернасын пайдалануға жол берілмейді. 711. Жылукөрімділік жабдықтар мен құбыржолдары және оның қондырғысының қажеттілігі жобамен айқындалады. 712. Хлор ортасында жұмыс сітейтін жылуалмасулардың, буландырғыштардың және конденсаторлардың мұржа бөлігі тігіссіз мұржалардан жасалады. Корпус пен мұржа бөлігінің материалы қысымға және температуралықпайдалану шарттарына сәйкес қабылданады. 2-параграф. Электролиз әдісімен хлорды өндіруде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 713. Электролиз әдісімен хлорды өндіру сынапты пайдалануды болдырмайтын мембраналы немесе диафрагменді электролизерлермен жарақтандырылады. 714. Хлорды алу технологиясы регламентті жұмыс режимдерінде жұмыс істеген кездетехнологиялық жабдық пен коммуникацияда жарылыс қауіпті хлорсутегіқоспаларының пайда болу мүмкіндігін болдырмайды. 715. Электролиз әдісімен хлорды өндіру жобалау параметрлерін сумен, бумен, сығылған ауамен (азотпен) үздіксіз жабдықтаумен қамтамасыз етіледі. 716. Электролиз әдісімен хлорды өндіру электрмен жабдықтау сенімділігі бойынша бірінші санатты тұтынуға жатады. 717. Шамға сутегі төгілген кезде сутегінің ауамен жарылыс қауіпті қоспаларының пайда болуын болдырмау үшін азот немесе бу беріледі. Берілетін азоттың (будың) мөлшері жобамен негізделеді. 718. Технологиялықмақсаттарда пайдаланылатын (хлорды қысымдау, үрлеп тазалау, конденсация кезінде қосу) ауа (азот) механикалық қоспаларадан алдын ала тазартылады және құрғатылады. Құрғақ газдағы ылғал 40 градус Цельсидан жоғары емес шық нүктесіне сәйкес келетін құраммен қамтамасыз етіледі. 719. Хлорды қотару бөлмелерінде үш компрессор (бірі - жұмыста, бірі - резервте) орнатылады. 720. Сутегін қортару бөлмелерінде екі компрессор, бірі резервтік орнатылады. 721. Хлор салқындауына арналған тоңазытқышқа берілетін сіңетін тұзды суда және суда аммония тұзының концентрациясы 10 мг/дм3 (аммиактағы қайта есеп) аспайды. 722. Құрғату мұналары мен хлорды құрғатуаралас Бөлмелердің тоңазытқыштары мембраннды сақтандырғыш қондырғылармен жабдықталады. 723. Электролиззалының жалпы хлорлы коллекторлары қысымға және ваккумға сақтандырғыш гидробітеуіштермен жарақтандырылады. 724. Жалпы немесе қатарлы сутекті коллекторда регламенттенген қысым жоғарылаған кезде шамға сутегінің ағуы үшін гидро бітеуіштер орнатылады. 725. Гидравликалық бітеуіштер олардың қатуы немесе бітелу мүмкіндігін болдырмайтын жағдайларда пайдаланылады. 726. Гидравликалық бітеу мен қысым көзі арасындағы бітейтін қондырғыны орнатуға жол берілмейді. 727. Жұмыс сұйықтығы ретінде күкірт қышқылынқолданатын хлорлы компрессорларды қолданған кезде айдағыш құбыржолдарында күкірт қышқылы тамшысын ұстау үшін қондырғылар көзделеді. 728. Кептірілмеген сутегінің құбыржолдары конденсатты бұруға арналған қондырғылармен жарақтандырылады. 729. Электролиз залында, және сутекті компрессорларды тазалау және кептіру үй-жайларындаүй-жайлардың жоғары аймағынан табиғи желдеткіш көзделеді. Жабын қондырғысы желдетілмейтін аймақтардың пайда болуын болдырмайтындай етіп орындалады. 730. Хлорлы компрессорлардан кейін құбыржолдарда компрессорэлектр қозғалтқышын тоқтату және іске қосу жүйесімен бұғатталған кері немесе қию клапандары орнатылады. 731. Хлорды сұйылту және қысымдауабгаздары, хлорлы ыдыстарды үрлеп тазалау газдары хлордан тазарту үшін тұтынуға немесе сіңіру жүйесіне жіберіледі. Хлор бар сақтандыру клапандарынан, мембранды сақтандырғыш қондырғылардан және гидро бітеуіштерден лақтырындылар (электролизерлердің үзу мембраналарынан басқа) тазалаудың сіңіру жүйесіне жеке құбыржолдармен жіберіледі. 732. Электролизбөлмелерінде 10-20 пайыз сілті құрамды массалық үлеспен сілтіні суда ерітуэлектролизі жүйелерінен хлорды авариялы сіңіру жүйесі көзделеді. Барынша жобалау ток жүктемесі кезінде 10-15 минут ішінде барлық электролизерлермен жүрпгізілетін хлорды сіңіру үшін жеткілікті сілтінің авариялық запасы қамтамасыз етіледі. 733. Агрессивті және күйдіргіш өнімдерді қотару сорғылары тотығуға төзімді материалдарданжасалған тегендермен немесе лотоктармен жабдықталады 3-параграф. Диафрагменді әдіспен электролиздеу кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 734. Жалпы хлорлы коллекторда хлордағы сутектің көлемді үлесі 0,5 пайыздан аспайды. 735. Хлордың топтық коллекторында 5·10-5 -15·10-5 мегапаскаль жоғары топтық сутекті коллекторда сирету ұсталады. 736. Сутектегі оттегінің көлемдік үлесі коллекторда 0,5 пайыздан аспайды. 737. Технологиялық регламентпен және АЖЖ көзделген жағдайлардан басқа, диафрагменді электролизерлерді ажыратуға жол берілмейді. 738. Электролизерлерде диафрагманың жоғарғы шетінің үстінен анолит деңгейін реттеу және шекті жол берілгеннен төмен емес оның азаюын сигнализациялау қамтамасыз етіледі. 739. Топтық сутекті коллекторлардан және катод кеңістігінен сутекті диафрагменді электролиззалындағы тұрақты токты ажыратқан кезде шаммен азотты ығыстырады. 4-параграф. Мембранды әдіспен электролизі кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 740. Жалпы хлорлы коллекторда хлордағы сутегінің көлемдік үлесі 0,2 пайыздан аспайды. 741. Электролизердің анод кеңістігінде 1·10-4 -2·10-4 мегапаскаль сиректетуді ұстайды. Қосымша қауіпсіздік шараларын әзірлеу кезінде анод кеңстігінде қысыммен электролизердің жұмысына жол беріледі. 742. Электролизердің катод кеңістігінде 0,1·10-3-6·10-3 мегапаскаль қысым ұсталады. 743. Сутектегі оттегінің көлемдік үлесі коллекторда 0,3 пайыздан аспайды. 744.Электролизерді іске қосар алдында мембраналар тұтастыққа,электролизерлер - герметикалыққа тексеріледі. 745. Электролизерлерде анолитте натрий хлоридінің концентрациясын автоматтыұстау және католиттегі гидроксидконцентрациясы қамтамасыз етіледі. 746. Электролизерді 1 сағаттан артық емес ажыратқан кезде хлорлы және сутекті коллекторлар азотпен үрлеп тазартылады.

5-параграф. Сынап әдісімен электролизі кезінде өнеркәсіптік қауіпсіздікті қамтамасыз ету тәртібі 747. Жалпы хлорлы коллекто ы м ы ы Ам м ы ш м м м ы ымы ы Б ы ы ж ы ы ж ш ы ж ы Сы ымы ж ы ы ы ы ы м ы ы ы А м м ж м м ы ж Т ы ы жы м м ш ы ыж ыы ы ш ы М ы ы ы шы ы ы Сы ж ы ы ы ы м ы ж ы ы ы ы ы Э ы ж ы ы м ы ж ы жы ыш ж ы ы ж ф ы ы Ө ы ы ы ш м ж ы ы ы Сы ы ж Х м ж ы ым ы ы м ш ы ы Э ы ы ы ы м ы ы ы Сы ж мы ы ж ж ыж ж ы ж ы ы ы ым ж ы ы ы м ж мы ы м ы ж ы ы Сы ж мы ж ы ж мы м ы ы ы ы ы ы ы мы ж р р ф Т ды ыш ылдың л Ж ы ы Ж ы ы ы м мы ы Э ы ж ы ж м р р ф С йы Х

ы

ы м ш ы ы ж ы ы ымы Х ы ы шы м ы ы ы ы ы ы шы

С ы ым ш

ж

ы

ы

м ы С ы ы ы ымм ы ш ы ы ы ш ы ы ы ж ы м ы ф ы

м

д ө м

р

м

м м ы ы ы Ш ы м м ы ы ы

м

д ө р ы м ы ж

д

ы

ы

м

ы

ж

ы ы ы ш м

ж

ы ы ф

ж

д м ы м

р б м м ы

м м

ы р б м м ы м ы ж ы фф м м

ы м

м ы ы ы ж ы ы ы С ы

м

Қ

ы

Хими лы рды лорды д ө р д м м ы м ы ы ы ы мы ж ы ы ыж ю ы ы ы м м ы м ы ы ж ы ы ы ы ы ым ы ы

ы

ы м ы

р б

ы

ы

ым ы ым ы ж ш ж м ш ы ы ы шы ы м ы м ы ы ы шы ы шы ы м ы м м ы ш м ы ы ы ы ы ы ы ы м ы ы ы ж ы ж ы шы ы ы м ы ы шы ы м ы м м ы ы ы ы ы ы ш м ы ж ы ым ы ж ы ы ы ы ы ы ы ы м ы ы О ъ м ы ж м ы ы ы м ш ы С ы ы ым ы ы ы ж м ш ш ы ы м ы ым ы ш ж ы Р ы ы мы м ж ы ы ы м ф ы ы ым ы м ы ы ы м ы ш м ы м м ы ы ж М м ы м м м ш ы ш ж ы м ф ы шы м ш ш м ы ы м м ы ы ы м ы ж ыш ы ы ы Т ы ы ы ы м м ы ж ы м ы ы ым ы ы ы ы м м ы ы ым ы м ж ш ы шы ы ы ы ы Қ ы ш шм ы ыы ы ы ы ы ж м ф ы ы ы ы м ы ы м С ы ш м ы м ы ш м Х ы ы ы ы ж ш ы м м ы ы ш ы ы ж ы м м м ш ы ы ы ж м ы ш м ы ы ы ы ж ш ы м м ы ы ш ы ы ж ы м м м ш ы ы ы ж м ы ш ым ым ы ш ы ы ы ы Қ м ш ы м мы м ы ъ ы ж м С ы ы м ы м ы ы м ж ымш ым ъ м ы ж шы ы м ы ы ы ы ы ы ы ы ы ш ш ы ы ы ы Х м ы ж ы ъ ж шы ы ы ж жы м ы ъ м ш ы шы ы ы ы ы С ы м ы м м ы ы м ж ж ы м ым ы ы ж ы ы ы ж ж ым ы ж ы ы ы С ы м ы ы м ы м мы ы ы м ы ж ы ы ы ы ы ы Б м м ы ым м ф ы ы ж ы м м ж ж м ж ы ы ы Х м ы м ш м ы ж ы ы ы ы ы ы ш ж м м ы м ы Х м ы м м ы м м м м ы Х м ы м ы м ы ж ы ы ы ж ы ж ы ы ы ы ы м ы м ы ы ы ы ы ым ы м ы ы ы ы ы ым ы ым ш ыы ы м ж ы ы ым ы м ы ж Х м ы ж ж ж ы ы м м ж ы ы ы ы ж м ы ы шы м ы ы ж ы м ж м ы ы ы ы ж ы м ы ы мы ы ы ы ш ж ж ж ы ж ы ж ы ы ы ы ы м м м ы ж ж ы ы м ж ы ы м м м ы ым ы ы ы ы ы м ы ы шы ы ы ы ж м ы ы м м ж ы Р ы ы шы м мы ы ы ы ж ыж ы ы м ф ы ж ы ш шы ж ы ы ы ы ы ыж ш м м ж ы ы Т ш ш ы ы ы ы ым ы ы м м м ы ым ы ы ж ы м ы Р ы ы ш м ы ым ы ы ы ы ы ы ы ы ым ы ы ы ы ы м м ы Р мы м ы ы м ы м м ж ыы ы ы ы м м ы С ы ы юж шы ж ы ы ы ы ы ж ы ы ы ж ы ым ы ы ы ы м ы м м ы м м м ы ы Қ м м ы м ы м ы ы ж ы ы ы ы ы ы м м ж ыж м ы ж ы ы ы ы ы ж ы ы ы Ы ы ж ы ы м ыы ы ю м ы ж ы ы м м ы м ы ыҚ ы м ы ы ы ж ы ы ш ы ы ф ы ы ы ы ж ю ы ы ым ы ы м ы м м ы ы ш ж ы ым ы ы ы ы ы ы ы ы ы ж ыы ы ы ы м ж ы ы ы ы ы ы Т м м ы м ы ш мы ы ы ы ым ы ы ы м ы ы ым ы ы ы ы м ш

ы

ы м

м ы ы м м ы ж м ы ы ы ы ы ы ы ы м ж м м ы мы м ы ы ы ымым ы ымм ж мы ж м ж м ы ы м м ы м ы ы ж ым м ы ы ыж ы м м ж ы мы ы м шы ы ы ы м ым ы ы м ы ы ы жы ш ы ы м ы шы ы ы ы ы ш ы ы ы ы ы ы жы ш ы ш мы ы ы ы ж м ы ы ы м ы ы шы м ы ы м ы ы ы ы м ы ы ж м ы ж ыж м м ы ы ы ж м ы м м ы м ы Р ы ж мы ж м шы ы ы ж ы ы ы ы ы ш м ы Р ы ы ы м м ы ы Е ы ы ы м ы ш м ж мы ж м ы ым ы ж ы ы ыж ш ы ы ы ы ы ыш м ы ы ы ы ы ыж ш Ц шы ы мы ы ж ы ым ы мы ы ы м ыж ы ы ж ж ы ж м ы ы ш ы жы м

м

ж

ж

ш

м

ы

ш

ы ф

р р ф С йы ы ы

м

ж

лорды ө д р ы ы ы

м

ы шы ы

роли ы ы м м ы

Х

м м ж м

ы ы

ы

С ы ы ы

шы ы Т

ы ы ж ы ж

м

м ж

ы ы ы ы

ы ы

ы м

ш

ы

ыы ы ыж м ы ы ш

ы

ы м ы ы ы ы ш ж ы ж ыж ж

ы

ым ы ы ш

ы

ы ж

ыж

ж ым м

ы шж ы ы

ы

р р ф С йы О ы м м ы

ж ы ы ж ы ы ы м

Қ Х

ж С ы

м

ы ш ж м ы ыш м ы

ы

шм

ш ы ыш ы

ы

мы ы ж ы ж шы ж ым м м ы ж ы м ж ы ы жы м Х шы ы ы ы ы ы ж ы ы ы ж

Б Х ы ы О ы

ы

м ы

С ы ж

м

ы ш ыж ж

м

ж м м м ы

ю ы ы ы ы ы ы

ыы ы

ы ы ы

ы ы ы

ы ж

ж

ы

ы

м ж

ж ы

ш

ы

ж

м

ж

жы

р ы ым ы ы ы

ы

Б

ж

ым ы

ж

м ж м ы ы

ы

ж

м

ы

ы

м

жы м

ж ы шы ы

м

ы

ы

ж

ы

ы ы ы ы

ы

ы Х

мы

ж

м

ж ы ж

ы ы

ж

ы О

ы

ы шы ы м ы ы ж ы ы жы ы ж

ы ы ш

ы

ф ы

ж ы Б ш ы м ш Х м ы м ы м ж ы ыж ы шы Э ж ы ы ш м ы м Х м м ж ыш м ыш ы ы ым ы ж мы ы ы ы ы ж м ы ыж А ы ж ш м ы ыш

м

ж

м м

ыж

ы

ж

ж ы

м

ы

ы ы

ж

ы

ш

д ө м

м

ы м ж жы ы ы м ы

ы ы ы м ы ы

м

ж

й рл рд ж б лло д рд д м м ы р б ы ы шы ы

ы

ы

м м м ы м ж

Х С

лорды о

ымы

ы ы

м м ы ы ыж

С ы ш ж м ы Т ы ж мы ы ыж ж ж ы ж ы м ж м ж Ү ж ы ж ы м ы м ж ым ж ы ы ы ыж ш ы ж ш ж ы ы Ж ж ж ы жы ы жы жым ы ж ш жы ы ы ым ж ы ы ы Х м ы ы ыш ж ы ы ыш ы ы ш ы ы ы ж ш А ы ж ж ы ы м ы ыж А ы ж ы ы ы ыж ж ж Х ыж ы ы ж ж ш ы ж ж ы ы ы ы ы Х ы ы ж ж м ж ж ы ы ыж м ы ж ы ш ж м ш м м ы Т ы ю ы м ы ы ы ш м ж ж м ж ы ы ы ж ж ж

ю ы ы

м

ы

мы

ы ж ы ы

ж

ы м ы

ш

м ыж

ы

ы

ы

м

ы

м ы ы ы ы ы ы ым ы ы ы ым м ы м ыж ш ы ж м м м ы ш ыж ы ы м ы ы ы ы ы ы ж ж ы ы м ш м ы м ы м ы м м м м м ы ы ы ж м ы ыж Қ м м ы м м ф ы ж ы ш шы ы ы м ы ы ж С ы м ы ы м ы м ш м ы ж ым ы ыш ж м м м м ы м м ы ы ш шм ж ы ы ы Х ы м ы ы м ы ы ы ш ж м ш ы м м ж м ж ы ы м ж ы ы ж

(Жалғасы бар).


Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігінің бұйрығы 2014 жылғы 19 қыркүйек

19

www.egemen.kz

15 қазан 2015 жыл

№622

Астана қаласы

Жазасын өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған адамдардың мінез-құлқын бақылауды жүзеге асыру қағидасын бекіту туралы Қазақстан Республикасының 2014 жылғы 5 шілдедегі Қылмыстық-атқару кодексінің 169-бабына сәйкес бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Жазасын өтеуден мерзімінен бұрын-шартты түрде босатылған адамдардың мінез-құлқын бақылауды жүзеге асыру қағидасы бекітілсін. 2. Мыналардың: 1) «Жазасын өтеуден шартты түрде мерзімінен бұрын босатылған адамдардың мінез-құлқын бақылауды жүзеге асыру ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің 2007 жылғы 21 тамыздағы № 340 бұйрығының (Нормативтік құқықтық актілерді мемлекеттік тіркеу тізілімінде № 4947 болып тіркелген, «Юридическая газета» газетінде 2007 жылғы 2 қарашада № 168(1197) жарияланған); 2) «Жазасын өтеуден мерзімінен бұрын-шартты түрде босатылған адамдардың мінез-қ