Page 1

Кеше Ресейдің Сочи қаласында XXII Қысқы Олимпия ойындарының алауы тұтанды. Сөйтіп, кезекті Ақ Олимпиаданың дода-думаны басталып кетті. Қазақстандық спортшыларға жарыс жолында тек табыс тілейміз!

№27 (28251) 8 АҚПАН СЕНБІ 2014 ЖЫЛ

Спорт – біріктіруші кїш

ЛАУЛА, АЌ ОЛИМПИАДА АЛАУЫ!

Оны тўтандыру ќўрметі кґп дїркін Олимпиада чемпиондары, даѕќты хоккейші В.Третьяк пен мəнерлеп сырєанаушы И.Роднинаєа бўйырды Сочидегі XXII Қысқы Олимпия ойындарының салтанатты ашылуы да тарихтың қойнауына қарай ақырын жылжып кетіп бара жатыр. Кеше, ақпанның 7-сі күні төрткүл дүниенің түгел көз тігуімен Қап тауларының қолтығына қиялай қонып, Қара теңіздің жағалауына жағалай қоныс тепкен осынау қаланың Адлер деп аталатын аумағына орналасқан «Фишт» ұлттық стадионында лап етіп жанып, бұрқ етіп көтерілген Ақ Олимпиаданың алауы аламанға ат қосылып, еңкулерге ерік берілгенін жаһан жүзіне жариялап та үлгерді. Төрт жылдық циклдің осынау басты жарысының басталғанын паш етіп, саңлақтарға сəтті сапар тілеп қала берген сол ұлы жиынға көптеген мемлекеттердің басшылары қатарында Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев та қатысып, спорт атты мəртебелі мырзаның толайым тойын биік мінберден тамашалады. Сонымен, кезекті Ойындардың додасы мен думанының тиегі ағытылды. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан» – Сочиден.

Тўєырдаєы от татулыќќа шаќырды Кеше түс əлетінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев XXII Қысқы Олимпия ойындарының ашылу салтанатына қатысу үшін Сочи қаласына ұшып келді. Мемлекет басшысы Адлердегі халықаралық əуежайға табан тіреген бойда бірден Қазақстан Ұлттық олимпиялық комитеттің қонақ қабылдау үйіне бағыт түзеді. Мұнда Елбасы өзін күтіп тұрған олимпиялық құрама команда мүшелерімен кездесті. Серік ПІРНАЗАР,

«Егемен Қазақстан» – Сочиден.

Кездесу барысында Нұрсұлтан Назарбаев Сочидегі Олимпиаданың бұған дейінгі барлық Ойындарға қарағанда, республикамызға географиялық жағынан ең жақын тұрғанын атап көрсетті. Өзінің олимпиялық

құрама мүшелеріне арнаған сөзінде Президент спорттың біріктіруші күш екеніне тоқталды. – Сіздердің əрқайсыларыңыз дың олимпиада лицензиясын жеңіп алуларыңыздың өзі – спорттық жол дағы үл кен жетістік. Біз Лондон Олимпиадасынан кейін спорттық жетістік теріміздің деңгейін жоғары көтерген едік, мен енді сіздерге

де сондай жаңа жеңістер тілеймін. Бүгінде мемлекетіміз сіздердің халықаралық аренада зор жетістіктерге жетулеріңіз үшін барлық жағдайды жасап отыр. Менің тапсырмам бойынша қажетті барлық қаражат бөлініп, спорт ғимараттары салынып жатыр, сіздерді ең үздік отандық жəне шетелдік жаттықтырушылар жаттықтырады. Өз басым сіздерге əрдайым қолдау көрсетемін жəне барша жетістіктеріңізді ұдайы қадағалап отырамын, – деді Мемлекет басшысы. Нұрсұлтан Назарбаев газеттер мен телевидениенің арқасында қазақстандықтар олимпиа дашылардың əрқайсысын

білетінін жəне оларға бүкіл еліміз шынайы жанкүйер болатынын айтты. – Қазақстандық жанкүйерлер Олимпия ойындарын бірінші рет жаңадан ашылған «KAZSport» арнасынан көреді. Сіздер үшін миллиондаған отандастарымыз жанкүйерлік етіп, өздеріңіз ден жоғары нəтижелер күтеді. Біз Сочидегі басты сайысқа олимпиадашылар мен жат тықтырушылардың барлығы жақсы дайындалғанын білеміз, – деді Қазақстан Президенті. Мемлекет басшысы, сондайақ, 2022 жылғы Қысқы Олимпия ойындарын өткізуге Алматының кандидатурасы ұсынылғанын, елімізде заманауи спорттық инфрақұрылымдардың, жарыстарды ең жоғары деңгейде өткізу тəжірибесі бар екенін атап өтті. Кездесу соңында олимпиадалық команда мүшелері өздеріне ұдайы көңіл бөліп, қолдайтыны үшін Мемлекет басшысына ризашылықтарын білдіріп, естелік кəдесый тапсырды. Ал Президент өз кезегінде спортшыларға денсаулық, күш-жігер жəне олимпиадалық ақ жол тіледі. Мемлекет басшысы, сондайақ, қонақ қабылдау үйіндегі кездесу барысында «Астана Экспо-2017» ҰК» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Талғат Ермегияевтің Астанада дүниежүзілік көрмені өткізу жөніндегі жоспарлары жəне Алматы қаласының əкімі Ахметжан Есімовтің 2022

Жаѕєырмалы энергияєа – жаѕаша тариф

Кеңес жұмысына бірқатар мүдделі орталық атқарушы органдар мен ұлттық компаниялардың басшылары қатысты. Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі Нұрлан Қаппаров жаңғырмалы энергия көздерін қолдау жəне Қазақстанда аталған рынокты қалыптастырудың жүйелі шараларын ұсынды. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша министрлік

(Соңы 2-бетте).

Түн қараңғылығы қоюлана бастаған тұста көптен күткен Олимпиаданың ашылу салтанатына да кезек келді. Біз осынау алау-далау от шашыраған мереке мезіретіне оның сөре алуынан үш жарым сағат бұрын келуге мəжбүр болдық. Бұған екі түрлі нəрсе əсер етті. Мұның біріншісі өмірімізде бірінші рет көргелі отырған салтанатқа тезірек жетіп алуға итермелеген құштарлық болса, екіншісі уақыты жақындаған сайын «Фишт» ұлттық стадионы маңына барудың өзі қиындап кететіні туралы қауіптен туындады. Осымен Ресей жерінің тарихында екінші мəрте Олимпия ойындары өткізіліп жатыр. Олардың біріншісі Кеңес Одағы кезінде, 1980 жылы Мəскеуде Жазғы Олимпия ойындары түрінде өркен

(Соңы 10-бетте).

----------------------------------------Суреттерді түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

 Бəрекелді!

Чемпиондарєа – лайыќты ќошемет

Кеше Премьер-Министр Серік Ахметов елімізде жаңғырмалы энергия көздерін қолдау жүйесін дамыту мəселелері бойынша кеңес өткізді, деп хабарлады Премьер-Министрдің баспасөз қызметі. Еуропалық Одақ мемлекеттерінің тəжірибесі зерделеніп, оның ішінде бірқатар елдерде жаңғырмалы энергия көздері секторын дамыту барысында жіберілген кемшіліктері талданған болатын. Отырысқа қатысушылар ұсынылған зерттеу нəтижелері мен еуропалық сарапшылардың ұсыныстарын талқылады. Яғни, жел, күн, биогаз жəне гидростансаларда өндірілетін энергияға белгіленетін тарифтер бойынша ұсыныстар қаралды. Бұл тарифтер бенчмаркинг негізінде, яғни жаңартылатын энергия көздері секторын дамытып жатқан елдердің тəжірибесін бағалау жəне сол елдердегі «таза» электр энергиясы бағаларымен салыстыру нəтижелеріне сүйеніп белгіленіп отыр.

жылғы Қысқы Олимпия ойындарын өткізуге Алматы қаласы өтінімін дайындау барысы туралы есептерін тыңдады. Бұдан кейін Нұрсұлтан Назарбаев «Россия» телеарнасының журналисі Сергей Брилевке сұхбат берді. Қазақстан Ұлттық о лимпиялық комитетінің қонақ қабылдау үйінде өткен əңгімелесу барысында Президент Сочидегі Қысқы Олимпиадаға дайындық кезінде орасан жұмыс жүргізілгенін, соның арқасында қала айрықша жаңарып, жоғары деңгейдегі курорттық аймаққа айналғанын атап өтті. Мемлекет басшысы, сондай-ақ, ауқымды инфрақұрылымдық жобаларды іске асыру, соның ішінде Қазақстанның астанасын салу да əрдайым бірқатар сынға ұшырағанын, бірақ нəтижесінде осының бəрі қарапайым азаматтар үшін қолайлылық пен жайлылықты арттыруға əкелетінін тілге тиек етті. Қазақстан Президенті Алматыда Қысқы Универсиада өткізу дайындығының жоспарлары мен 2022 жылғы Қысқы Олимпиаданы өткізуге өтінімді даярлау барысы жайындағы ойларын да ортаға салды. Соңында Нұрсұлтан Назарбаев Ресейдің Қысқы Олимпия ойындарын табысты өткізуіне тілектестік білдіріп, бұл кезеңде əлемдегі қақтығыстар мен шиеленістер деңгейі едəуір бəсеңдейтініне үміт артты.

жайып еді. Ол кезде КСРО-ның астанасы саналған бұл қала бəрібір байырғы орыс жерінің шаһары, орыс елінің бас қаласы болатын. Енді, міне, арада 34 жылға жуық уақыт өткеннен кейін сондай аламан жарыстың қысқы түрі орыс жеріне қайта келді. Бір ғажабы, осылардың екеуінің де реттік саны жиырма екінші болып отыр. Біз өткен жолы Сочи Олимпиадасының басталмай жатып талай рекордтың мойнына су құйып үлгергенін, оларды келесі жолы санамалап айтып беретінімізді баяндап едік. Міне, сол рекордтардың бірі – мұнда бірінші рет əлемнің 80-нен астам елінен 5 мыңнан аса спортшы мен ресми адамдар келіп жатыр. Тағы бір жоғары көрсеткіш – бұл жолғы Ақ Олимпиадада 7 түрлі спорттың негізіндегі 15 бағдарлама бойынша 98 медальдар жиынтығы сарапқа салынады. Мұның өзі осының алдындағы Ванкувер-2010 Олимпиадасынан 12 медаль жиынтығының көп екенін көрсетеді.

Нұрбол ƏЛДІБАЕВ,

«Егемен Қазақстан».

(Қоғамдық-саяси үдерістер Сарапшылық-жобалау бюросының сарапшылар тобы дайындаған өзге де мəліметтермен 4-беттен таныса аласыздар).

Жылан жылы жетісулық спортшылар да Азия, əлем чемпионаттарында алтыннан алқа тағып, дүбірлі додаларда Қазақстанның көк байрағын желбіреткені мəлім. «Ерім дейтін елі болмаса, елім дейтін ер қайдан шықсын» демекші, Алматы облысының əкімі Аңсар Мұсаханов спорт саласы бойынша өткен жыл жетістіктерін қорытындылап, спортшыларға лайықты сый-құрмет көрсетті. Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев «Қазақстан-2050» Стратегиясында «Денешынықтыру мен спорт мемлекеттің айрықша назарында болуы тиіс. Нақ сол саламатты өмір салты ұлт денсаулығының кілті болып саналады», деп нақтылады. Осы тапсырманы жүзеге асыру

мақсатында облыстық бюджеттен 4 млрд. 860 млн. теңге бөлініп, Жамбыл ауданындағы Аққайнар ауылында жаңа спорттық-сауықтыру кешені пайдалануға берілді. Еңбекшіқазақ ауданы Шелек ауылындағы спорт мектебінің қайта жаңғырту жұмыстары аяқталды. Талдықорған қаласындағы №1 олимпиадалық резервтегі мамандандырылған балалар мен жасөспірімдер спорт мектебінің «Еңбек» спорт залы, Ұйғыр, Қаратал аудандары спорт мектептері күрделі жөндеуден өтті. Бүгінде Талдықорған қаласындағы «Жетісу» стадионы мен көгалдағы хоккейге арналған алаңдарда жаңғырту жұмыстары жүргізілуде», дей келе, облыс əкімі бокстан Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері, Азия, əлем чемпионатында алтын медаль жеңіп алған Жəнібек Əлімханұлы, грек-рим күресінен

Қазақстан Республикасының халықаралық дəрежедегі спорт шебері, Азия чемпионатында алтын медаль, əлем чемпионатында қола медаль жеңіп алған Нұрмахан Тінəлиев, ауыр атлетика бойынша Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері, əлем чемпионатының қола жүлдегері Владимир Седов, суға жүзуден Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген спорт шебері, Азия чемпионатында алтыннан алқа таққан Виталий Худяков, қазақ күресінен Қазақстан Республикасының спорт шебері, Азия чемпионы əлем чемпионатының қола жүлдегері Амангелді Сатыбалдинов сынды спорт саңлақтары мен жаттықтырушыларының жігерлерін жанып, патриоттық тұрғыда келелі əңгіме өрбітті. Кездесу соңынан қалыптасқан дəстүр бойынша спортшылар облыс əкіміне былғары доп жəне белбеулі кимоно сыйлап, естелікке фотосуретке түсті. Алматы облысы.


2

www.egemen.kz

Жаѕєырмалы энергияєа – жаѕаша тариф (Соңы. Басы 1-бетте). Н.Қаппаровтың айтуынша, 2014 жылы белгіленіп, 15 жыл өзгермей қолданылатын тарифтер жел электр стансаларына 1 кВт/сағ үшін 19 теңге (немесе 9,5 еуроцент шамасында), күн электр стансалары үшін – 29 теңге (шамамен 14,5 еуроцент), шағын гидростансалар үшін – 14 теңге (шамамен 7 еуроцент) жəне биогаз құрылғылары үшін 27 теңге (13,5 еуроцент) деңгейінде белгіленбек. Бұдан басқа, 2020 жылға дейін жаңғырмалы энергия көздері жобаларын іске асыруға лимит белгілеу ұсыныстары қаралды. Бұл шектеулер жаңғырмалы энергия көздері жобаларын іске асыруды түр жағынан да, тұтыну аумақтары жағынан да реттеп, осы мақсаттарға жер бөлу жəне желіге қосу мəселелерін шешуге мүмкіндік береді. Тұтастай алғанда, ұсынылған лимит жалпы белгіленген қуаттылықтың 1850 МВт-ын құрап, оның 1300 МВт – жел электр стансаларына, 500 МВт – күн электр стансаларына, 50 МВт – биогаз құрылғыларына бөлінетін болады. Ал аймақтар бойынша лимиттер былайша бөлінеді: жел электр стансалары бойынша – 1050 МВт орталық аймаққа, 250 МВт батыс аймаққа, күн электр стансалары бойынша – 400 МВт орталық аймаққа жəне 100 МВт батыс

аймаққа, биогаз құрылғылары бойынша – 40 МВт орталық аймаққа жəне 10 МВт батыс аймаққа бөлінеді, деп нақтылады Қоршаған орта жəне су ресурстары министрі. Кеңесте, сондай-ақ, тарифтерді жыл сайын инфляция деңгейіне сəйкес индекстеу мəселелері жəне электр энергиясын сатып алу жүйесінің бірыңғай сатып алушы – жаңартылатын энергия көздерін қолдау жөніндегі есептеу-қаржылық орталығынан жүргізілу шаралары талқыланды. Тұтастай алғанда, Үкімет басшысы жаңғырмалы энергия көздерін қолдау жүйесінің, тарифтер көлемдерінің, лимиттеу жолдарының жəне іске асырылу принциптері жобаларын мақұлдады. Жүйе айтарлықтай көп инвестициялар тарту мен соңғы тұтынушылар үшін тəуекелдерді азайтуға бағытталған. Мəселені талқылау соңында С.Ахметов ЖЭК рыногы жұмысын бастау үшін Үкімет қаулысының жобасын енгізуді, сондайақ, жаңғырмалы энергия көздерін қолдау бойынша есептеу-қаржылық орталығының қызметін қамтамасыз ету, жаңғырмалы энергия көздері түрлері бойынша белгіленген лимиттерді есепке алып, жобаларды іске асыру жоспарларына түзетулер енгізу бойынша бірқатар тапсырмалар берді.

Рухани сауыќтыру – басты баєдар

8 ақпан 2014 жыл

Дəуір дарындары

Алматыда əдебиет пен ґнер ќайраткерлеріне Президенттік стипендиясы жəне жас таланттарєа Мемлекеттік стипендиялар табысталды Кеше Алматыға Елбасының арнайы тапсырмасы бойынша Президент Əкімшілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаев пен Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед келіп, дəстүрлі түрде беріліп келе жатқан Президенттік стипендиясы мен мəдениет саласындағы Мемлекеттік стипендияларды тапсырды. Əдебиет пен өнер майталмандарына көрсетілу үстіндегі осынау ықыласқа биыл – жиырма жыл! Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Сонымен, кеше Алматы қаласындағы Достық үйінде əдебиет пен өнер қайраткерлеріне 2013 жылдың Президенттік стипендиясы мен мəдениет саласындағы Мемлекеттік стипендияны табыстау рəсімі болып өтті. Президенттік жəне Мемлекеттік стипендиялардың иелеріне арналған Елбасының құттықтау сөзін Президент Əкімшілігі Басшысының орынбасары Бағлан Майлыбаев жеткізді. Елбасының құттықтауында: «Мен биылғы Қазақстан халқына Жолдауымда қоғамның мəдени дамуына баса назар аудардым. Атап айтқанда, мəдени саланың ұзақмерзімді тұжырымдамасын əзірлеуді тапсырдым. Сондай-ақ, Мəңгілік Ел алғаш рет Ұлттық идея ретінде паш етілді. Біз Мəңгілік Ел болу үшін тіл, руханият, дəстүр жəне басқа да ұлттық құндылықтарымызды сақтап, дамытуымыз керек», делінген.

Сонымен, стипендиялар Қазақ стан Республикасының құрметті атақтары мен мемлекеттік наградаларына ие болған шығармашыл қызметкерлерді, сондай-ақ, мə дениетті сақтап, дамытуға ұм тылған дарынды жас тарды да мемлекеттік тұрғыда қолдау мақсатында жыл сайын беріледі. Осылайша биыл да 100 əдебиет жəне өнер қайраткеріне сыйақы берілді. Президенттік стипендияға ие болғандар қатарында Бибігүл Төлегенова, Асанəлі Əшімов, Юрий Померанцев, Анатолий Молодов сынды көптеген көрнекті өнер қайраткерлері, Əбіш Кекілбаев, Марфуға Айтхожина, Мұзафар Əлімбаев, Шерхан Мұртаза сынды əдебиеттің тұлғалары бар. Мемлекеттік стипендия алғандар арасында Берік Айтжанов, Нүркен Əшіров, Əмір Бисен ғалиев, Мəдина Баспаева, Таир Гатауов, Əлия Досбатырова болды. Мемлекеттің назарына ілігіп,

алғыс айтып жатқан игі жақсыларға Мəдениет жəне ақпарат министрі Мұхтар Құл-Мұхаммед Сочиге аттанып кеткен Пре зиденттің атынан алғысын жеткізіп: – Елбасына сіздердің аттарыңыздан да алғыс айтуға рұқ сат етіңіздер. Өйткені, ел дамуының ең қиын кезеңінде, осыдан тура жиырма жыл бұрын, жалақының да, зейнетақы мен стипендияның да уақытында тө ленбей жатқан тұсында, Қазақстанның əр шалғайындағы үлкен кəсіпорындардың жұмысы тоқтап тұрғанда, Президентіміз ұлттық интеллигенцияның қаймағын жинап, бір жағынан рухани сеп болсын деп осы стипендияны тағайындаған болатын. Содан бері жиырма жыл өтіпті. Одан кейін халықтың əл-ауқаты мен тұрмысы əлденеше өсіп, ол жылдармен салыстырғанда Қазақстанның күш-қуаты көбейсе де бұл стипендия əлі күнге дейін беріліп келеді, – деді. Елбасы ел зиялыларымен осы жылдар арасында кездесіп жүргенде көлемі жағынан стипендия барлық мəселені шешіп бермесе де, бұл қаржылық қолдау – Мемлекет басшысының əдебиет пен мəдениеттің айтулы өкілдеріне көрсеткен ықыласы, болашағынан кемел үміт күттірген талантты жастарға деген қолдауы екені

«Қазіргі уақытта дін саласындағы мемлекеттік саясат Елбасының «Қазақстан-2050» Стратегиясында, сондай-ақ, «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауында айқындалған шеңберде қалыптасуда. Бұл стратегиялық құжаттарда еліміздің дін саласындағы қазіргі заманғы сын-тегеуріндер мен қауіп-қатерлер де ескерілген». Лəйла ЕДІЛҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан».

Кеше «ҚазМедиа» орталығында өткен дəстүрлі брифингте Дін істері агенттігінің төрағасы Марат Əзілханов осылай деді. Оның айтуынша, Мемлекет басшысы айқындаған Стратегия шеңберінде агенттік алдында, мемлекет пен қоғамның алдында тұрған бүгінгі басты мақсат – Қазақстанның 2050 жылға дейінгі дамуының ауқымды жоспарына сай келетін жəне қоғамның зайырлылығын ескеретін жоғары руханиятты орта қалыптастыру. Агенттік төрағасы 2010 жылы құрылған күнінен бері Дін істері агенттігі бұл бағытта бірқатар ауқымды жұмыстың басын қайырғанын, бұл ретте басшылыққа алынған басты бағдар – діни ахуалды зерделеу мен бақылау, діни бірлестіктермен өзара ықпалдастық орнату болғандығын атап өтті. «Егер 2013 жылы атқарылған жұмыстар жайына тоқталатын болсам, біріншіден, діни ахуалды талдау жəне бақылауда ұстау қызметінің шеңберінде елімізде діни жағдайдың тұрақтылығы қамтамасыз етілді. Бұл мəселе бойынша, діни ахуалды зерттейтін арнайы сарапшылар кеңесі құрылды. Былтырғы жылы біз бірқатар əлеуметтік сауалдама жүргіздік. Оның қорытындысы бойынша, оған қатысқан азаматтардың 90 пайызға жуығы елдегі діни ахуалды «қалыпты» деп бағалады. Ал дінаралық қарым-қатынастар саласындағы мемлекеттік саясатқа азаматтардың 86 пайызы қолдау көрсетіп отыр. Бұл – өте жақсы көрсеткіш. Біздің ойымызша, мұндай көрсеткіштер дін саласында мемлекет тарапынан қабылданып жатқан шаралардың пəрменділігін көрсетеді», деді М.Əзілханов. Дін істері агенттігінің төрағасы дін саласындағы өзекті мəселелер бойынша жоспарлы, ауқымды ақпараттық-түсіндіру жұмыстары жүргізіліп жатқанын да тілге тиек етті. Олардың дені дінаралық келісімді ары қарай нығайтуды мақсат тұтыпты. «Ел ішінде ағартутүсіндіру жұмыстары бойынша 500-ден астам ақпараттық топтың жұмыстары ұйымдастырылды. Ал тұрғындардың діни сауатын арттыру, халықтың рухани құндылықтарын насихаттау жəне діни экстремизмнің алдын алу бағытында жүргізілген жұмыстар 1 млн. 300 мыңнан астам адамды қамтыды. Сонымен қатар, БАҚта 7 мыңнан астам ақпараттар мен жарияланымдар жарық көрді. Өңірлерде өзекті мəселелерге арналған 9 республикалық конференция өткізілді. Олар «Таблиғи жамағат», «Жастар жəне дін», «Дін жəне патриотизм», «Ислам жəне жиһадизм», «Ислам терроризмге қарсы» деген тақырып тарда ұйымдастырылды.

Конференциялардың нəтижесінде арнайы үндеулер қабылданды. Олардың басты мақсаты – діни радикализм мен экстремизмді айыптау, мемлекеттің дін саласында жүргізіп отырған шараларына қолдау көрсету», деп түйді бұл жөнінде Дін істері агенттігінің төрағасы. Брифинг барысында М.Əзілханов, сондай-ақ, елімізде 3 жылдан бері өткізіліп келе жатқан Дінтанушылар конгресінің маңызына тоқталды. Оның пікірінше, бұл басқосу сарапшылардың үнқатысу алаңына айналған. «Былтыр қараша айында «Зайырлы мемлекеттегі діннің рөлі» деген тақырып қаралды. Сонымен қатар, Дін істері агенттігі үкіметтік емес ұйымдармен де өзара тығыз қарым-қатынаста. Мəселен, біз ҮЕҰ-мен арнайы кеңес құрдық. Солармен бірлесіп, өткен жылдың соңында «Дін жəне азаматтық қоғам» деген тақырыпта конференция ұйымдастырдық», деді ол. Дін істері агенттігінің төрағасы Қазақстанның дін саласындағы заңнамасының мүлтіксіз орындалуын қамтамасыз ету де агенттік назарында тұрғанын жеткізді. «Дін қызметі жəне діни бірлестіктер туралы» Заңның орны ерекше. Жалпылама алғанда, діни бірлестіктер мен діни субъектілердің жұмыстарына қатысты барлық ережелер тəртіпке келтірілді. Дін істері агенттігі діни сараптама жұмыстарын өткізуді жалғастырып келеді. Соңғы 3 жылда 24 мыңға жуық діни əдебиетке сараптама жасалды. Ал былтырғы жылы 2 мыңнан астам ақпараттық материалдар сүзгіден өтіп, сарапшылар олардың ішіндегі 125 ақпараттың мазмұнында деструктивті идеялардың бар екенін анықтады. Бұған қоса, діни əдебиеттерді жəне діни мазмұндағы өзге де ақпараттық материалдарды таратуға арналған 235 арнайы стационарлық орындар белгіленді», деді агенттік төрағасы. Тіркеуден өтпеген діни бірлестіктердің жұмысына тосқауыл қойылыпты. Діни субъектілердің арасында бірқатар заң бұзушылықтар орын алғаны да аталды. Біз оларға түсіндіру жұмыстарын жүргіздік», деді о л б ұ л р е т т е . М.Ə з і л х а н о в , сондай-ақ, Дін істері агенттігі мен Қазақстан мұсылмандар діни басқармасы өзара келісімге қол жеткізгенін, бұл құжатта екі тараптың барлық қарымқатынас бағыттары бекітілгенін атап өтті. Сонымен қатар, ол Дін істері агенттігінің алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі діни экстремизмнің алдын алу болғандықтан, қазіргі таңда бұл бағытта арнайы мемлекеттік бағдарлама жүзеге асырылып жатқанын, ондағы іс-шаралар шоғырының бір бөлігі агенттікке тікелей тиесілі екенін жеткізді.

Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауына қатысты баспасөз мəслихаттары жалғасын тауып жатыр. Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Табиғи монополияларды реттеу агенттігі брифинг өткізді. Онда өткен жыл қорытындыланып, биыл атқарылатын міндеттер туралы айтылды.

Монополияларды реттеудегі маѕызды міндеттер Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Баспасөз мəслихатына агенттік төрағасының орынбасарлары Асылбек Дүйсебаев пен Аманжол Алпысбаев келіп, мекеменің өткен жылы атқарған жұмыстары жөнінде əңгімелеп, Елбасы Жолдауындағы салаға қатысты жүктелген міндеттерге тоқталды. Журналистер алдында сөз алған А.Дүйсебаев «Мемлекет басшысы біздің ведоствоға қатысты бірқатар тапсырмалар берді. Солардың ішіндегі ең бастылары – шағын жəне орта бизнестің дамуына жағдай жасап, инфрақұрылым тұтынушыларының құқығын қалтқысыз қорғау», деді. Ол үшін тарифтерді тек заң аясында ғана бекіту керектігін де қаперге салды. Қазақстан əлемнің дамыған 30 елінің қатарына еркін енуді көздеп отыр. Бұл мақсат Мемлекет басшысының «Қазақстан-2050» Стратегиясында анық көрсетілген. Осынау биік мақсатқа жетудегі ел дамуының жаңа міндеттері экономиканың тиімді инфрақұрылымдарын құру үшін айрықша жағдай жасауды талап етеді. Нақты айтқанда, салаға толық жаңғырту жүргізбей, экономиканың тиімді инфрақұрылымын жасау мүмкін еместігіне көзіміз жетті. Сондықтан алдыңғы қатарлы мемлекеттердің тəжірибесіне сүйеніп, монополияларды реттеуді кезеңдеп енгізіп жатырмыз. Басты мақсат инвестициялық тартымдылықты арттырып, кең ауқымды жаңғырту жүргізу болып отыр, деді А.Дүйсебаев. Төраға орынбасарының сөзіне сенсек, бүгінде суық жəне ыстық су есептегіш құралдарын орнатып, жарақтандыру деңгейі елімізде шамамен 85, ал ыстық су бойынша 88,3 пайызды құрайды екен. Ал көп пəтерлі үйлерге ортақ жылу есептейтін құрылғыларды орнату əлі күнге өзекті мəселе көрінеді. Биылғы жылы оларды орнатудың баламалы тетігі енгізіліпті. Ол бойынша есептеу құрылғылары монополистер есебінен орнатылатын болады. «Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау мақсатында баламалы тетікті енгіземіз. Дегенмен, жылу есептеу құрылғыларын орнату жөніндегі ісшараларды бюджет есебінен де іске асырамыз. Сөйтіп, бұйыртса 2014 жылдың соңына дейін құрылғылармен елді 100 пайыз жарақтандыру жоспарланып отыр», деді баяндамашы.

айтылып-ақ келеді. Сондықтан да Алматының мəдени өміріндегі осынау дəстүрлі шара – даралардың дидарласуы, жастарға айтылар ақылгөй аманаты да болса керек. Мəдениет жəне ақпарат министрі атқарылған жəне үстіміздегі жылы атқарылатын ауқым ды мəдени шаралардың жай-жапсарын да мəлімдеді. Министрден кейін сөз кезегі КСРО халық əртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Бибігүл Төлегеноваға берілді. Өнегелі өнер иесі алдымен Ақ Олимпиадаға Елбасымен бірге аттанып кеткен спорт саңлақтарына сəттілік тіледі. – Қазір баршамыз жарысқа кеткен спортшыларымызға жанкүйерміз. Бұл салада да жүзіміз жарқын болып, абыройымыз арта берсін, – деп батагөй сөзбен əңгімесін бастаған Бибігүл Ахметқызы қаншама жұмысы қауырт болса да осынау бастамаларға ұйытқы болып келе жатқан Елбасына, еліне амандық тіледі, жүрекжарды лебіздерін жеткізді. Бибігүл апамыз да осы жиырма жылда талай жақсылықтарға ретімен куə болып жүрсе де, азғана жылдардың өзінде өзімен үзеңгілес тұлғалардың келмеске кетіп қалғаны үшін де көңілінде қаяу бар екенін жасыра алмай, ендігі өнердегі жастарға мұнан да дəуірлі замандар тіледі. Дəтке – қуат! Тұлпардың орнын тай басып жатқан кезеңдер. Биыл Мемлекеттік стипендияға іліккендер арасында жұрттың көз алдында өсіп келе жатқан актерлердің, бекзат өнердің жұлдызын жаққан балет бишілерінің, арқалы ақындардың жаңа есімдері де табылады. Маңғыстаудың маң даласында кесек-кесек жырларымен, тас тескендей шумақтарымен танылған Рахат Қосбармақов сынды ақын солардың бірі. Ел үкілеп отырған осындай жастарды, халықаралық фестивальдерде ұлттық өнерді өз деңгейінде дəріптеп жүрген дарындардың бірқатарын министр аға буынға таныстырып шықты. Осыдан кейін Алматыдағы М.Ю.Лермонтов атындағы Мемлекеттік академиялық орыс драма театрының белді актері Владимир Толоконников сөз алып, осынау жылдарда отандық

АЛМАТЫ.

----------------------------------

Суретті түсірген Юрий БЕККЕР.

Маќсат – ерліктіѕ рухын кґтеру

Биыл кеңес əскерлерінің Ауғанстан жерінен шығарылғанына 25 жыл толғалы отыр. Осыған орай, кеше Ардагерлер ұйымдары Үйлестіру кеңесінің кеңейтілген отырысы болып өтті. Оған кеңес мүшелерінен өзге, еліміздің барлық өңірлерінен келген ауған қозғалысы ұйымдарының басшылары мен ұрыс қимылдарына қатысушылар жəне жауынгеринтернационалистер қатысты. Асқар ТҰРАПБАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан».

Қазіргі уақытта агенттік Экономика жəне бюджеттік жоспарлау министрлігімен бірлесіп, тарифтік саясат жөнінде 2030 жылға дейінгі ұзақмерзімді бағдарлама əзірлеп жатқан көрінеді. Бағдарламада тұтынушылардың мүддесі үнемі ескеріліп, шағын жəне орта бизнестің қанатын еркін жайып дамуына жол ашады екен. Сондайақ, тариф белгілеуде ашықтықты жəне оның мөлдірлігін қамтамасыз ететін, көрсетілетін қызметтердің сапасын көтеріп, қаражаттың мақсатты пайдаланылуына бақылауды күшейтетін заң жобасы да дайындалыпты. Бұл заң жобасы бойынша салада жариялы тыңдауларды жəне монополистердің жыл сайынғы есеп беруін өткізу тəсілдеріне өзгерістер енгізіледі. Осыған орай, мысалы, монополистер тарифті көтеру бойынша өтініштерді электронды үлгіде беруіне мүмкіндік жасалады. Келешекте бұл шара міндетті болып табылады. Оған қоса, тарифтік смета мен инвестициялық жобаны орындау туралы есептерді қарауға қоғамдық мониторинг жүйесін енгізу шарасы ұсынылыпты. Аталған заң қазір мемлекеттік органдардың келісімдерінен өтіп жатқан көрінеді. Журналистердің көптеген сұрақтарына жауап берген агенттік төрағасының орынбасарлары, елордаға қатысты «Астана бойынша тарифтердің қымбаттауы болмайды. Себебі, бас қаладағы үш табиғи монополия субъектісінен əзірге өтініштер түскен жоқ», деді.

өнер қандай табысқа иек артса да оның негізінде өнер адамдарының ынтымағы мен ауызбіршілігі жатқанын жарқын мысалдармен дəлелдеді. Орыс драма театры осы жылдарда тиісті деңгейде өнер көрсетіп қана қоймай, ежелден көрші, ежелден туыс Қазақстан мен Ресей мəдениеттері арасына алтын көпір болғанын, тəуелсіздік жылдарында ғимараты күрделі жөндеуден өтіп, ең заманауи сахналық техникалармен жабдықталғанын, ендігі жерде театр əлемнің ең айтулы ұжымдарын ұялмай қарсы алатын деңгейде екенін баяндады. Қазақтың ақын қызы Ақұштап Бақтыгереева да елжанды тілекпен сөз тиегін ағытты. Шығармашылық айналасындағы əңгімелерді қозғап, тілдесудің тамаша мүмкіндігін тауып берген Мемлекет басшысына шынайы алғысын жеткізді. Астанадан Елбасының аманатын арқалап келген министр Мұхтар Құл-Мұхаммед осыдан кейін өзінің бұрынғы əріп тесі – Қазақстанның бұрынғы мəдениет министрі Жексембек Еркімбековке сөз кезегін берді. Аталған саланың мəселесін бір кісідей білетін мəдениет қайраткері көптеген орнықты ұсыныстарын ортаға салды. Тек 2013 жылы отандық мəдениет саласында ауыз толтырып айтарлық бірқатар іс-шаралар, ауқымды оқиғалар болғанын атап өтті. «Астана Опера» театрының ашылуынан да бөлек, Мұқан Төлебаевтың 100 жылдығы республика көлемінде ғана емес, елден тыс жерлерде кеңінен атап өтілгенін, Қазақстанның Қытай Халық Республикасында, Оңтүстік Корея мен Вьетнамда мəдени күндері табысты атқарылғанын атады. Қорыта келгенде, Президенттік жəне Мемлекеттік стипендияға лайық шығармашылық иелерінің бəрі де алдымен елдің амандығын тілеп, Мəңгілік Елдің өнеріне мəңгі қызмет етуге дайын екендіктерін білдірді. Жер барда, оның бетінде Қазақ деген ел барда өнер де өрістей бермек!

Елордадағы Жауынгер-интернационалистер ескерткішіне гүл шоқтарын қоюдан басталған шарада Елбасының биылғы Жолдауы бойынша еліміздің стратегиялық бағытына айрықша мəн берілді. Сондай-ақ, Ауғанстаннан кеңес əскерлерінің шығарылуына 25 жыл толуына арналған жауынгер-интернационалистердің форумын дайындау мен күн тəртібін белгілеу, форум қатысушыларының Елбасына үндеу жасау жəне Қазақстан Президенті жанындағы қоғамдық кеңес құру жобаларын талқылау өтті. Кеңес əскерлерінің шектеулі контингентін Ауғанстанға кіргізу туралы шешімнің 1979 жылы 12 желтоқсанда КОКП ОК Саяси бюросының отырысында қабыл данғаны белгілі. Он жылға созылған ұрыс қимылдары тек 1989 жылдың 15 ақпанында аяқталды. Ауған соғысында 23 мыңнан астам қазақстандық өзінің əскери борышын өтеді. Соның ішінде 900 сарбаз бен офицер оққа ұшса, 23-і із-түзсіз жоғалып кетті. Сондай-ақ, 1,5 мың адам жарақаттан немесе аурудан көз жұмды. Қазақстан Республикасы Ардагерлер ұйымдарының Үйлестіру кеңесінің төрағасы генерал Бақытжан Ертаевтың айтуынша, бүгінгі бейбіт күнде ауған соғысынан алған жан жарасынан жыл сайын Астананың өзінде орташа есеппен 11 ардагер өмірден кетіп жатыр. Пешевар маңындағы Бадабер ауғандық босқындар лагерінде 12 кеңестік сарбаздың ерлікпен оққа ұшқанын тілге тиек ете келіп, генерал 220 əскери операцияда көз

жұмған қаруластарын бір минут үнсіздікпен еске алуды ұсынды. Елбасы да ауған соғысы туралы ешкімді бейжай қалдырмайтын мына сөздерді айтқаны бар: «Ауғанстандағы соғыс кеңестік дəуірдің жылнамасында ең трагедиялық беттердің бірі болып қатталды. Оның тек соғыс ардагерлерінің ғана емес, сондай-ақ, келесі ұрпақтың санасында мəңгі қалатыны анық». Ауған соғысының шынайы тарихын есте қалдыру мақсатында бірқатар шаралар қолға алынуда. Мысалы, 15 ақпанды Өзге елдердің аумағында əскери борыштарын өтеген қазақстандықтарды құрметтеу күні деп белгілеу туралы Премьер-Министр Серік Ахметовтің атына депутаттық сауал да жолданыпты. Жəне де үстіміздегі жылдың ақпан-мамыр айларына жоспарланып отырғандай, І Жауынгер-интернационалистердің республикалық форумы өтеді деп күтілуде. Үйлестіру кеңесі, сонымен қатар, мектеп оқушылары үшін «Қазақстан патриоттары» шарасын өткізіп, жастардың кімге ұқсап, неге ұмтылуы қажеттігі тұрғысындағы ойларын ұштауға да кіріскелі отыр. Бұдан басқа, Үйлестіру кеңесі жанынан Ауғанстандағы соғыстың тарихын зерттеу үшін ғылыми-зерттеу институтын құру жайы да ортаға салынды. Жалпы, Ардагерлер ұйымдарының Үйлестіру кеңесі бұл шаралар дың барлығын ауған соғысы ар да герлеріне толықтай жағдай жасау үшін емес, солардың ерлігі негізінде жастарға патриоттық тəрбие берудің барлық тетіктерін қарастыру үшін ұсынып отыр. Енді бұл ұсынымдар тиісті орындарға жолданатын болады.


3

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

ИНТЕГРАЦИЯ ИГІЛІГІ  Достық дəнекері Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың кеңестен кейінгі кеңістіктегі интеграциялық үдерістердің басты қозғаушысы екендігі ТМД аумағында ғана емес, бүкіл əлемде де жақсы мəлім. Бұл ойымыздың тағы бір дəлелі – Беларусь Республикасынан келген мына хат. Онда өлкетанушы Константин КОРНЕЛЮК екі елдің арасындағы ықпалдастықтың қандайлық нақты нəтижелерге жеткізіп отырғанын разылықпен сөз етеді.

Бауырластыќќа берікпіз (Беларусьтен келген хат)

Мені, Беларусь Республикасының азаматы ретінде, Беларусь пен Қазақстан арасында қалыптасқан белсенді үнқатысу үдерістері қуантады: тұрақты негізде ең жоғары деңгейде сапарлар алмасу жүзеге асырылып, Беларусь пен Қазақ станның президенттері мен премьер-министрлерінің кездесулері өткізіліп тұрады. Мұндай кездесулер ТМД, ЕурАзЭҚ жəне ҰҚШҰ шеңберлерінде де əркез ұйымдастырылып жүр. Қазақстан Республикасының Прези денті Н.Назарбаевтың 2012 жылдың мамырындағы Минскіге ресми сапары мен Беларусь Республикасының Премь ер-министрі М.Мясниковичтің сол жылдың қарашасында Астанаға ресми сапары екіжақты қарымқатынастардың стратегиялық сипаттарын қуаттап берді. Екі ел арасындағы дипломатиялық қарым-қатынас сонау 1992 жылдың 16 қыркүйегінде орнағанын атап өткім келеді. 1997 жылы Қазақстанда Беларусь тің елшілігі ашылса, 2002 жылдың шіл де сінен бері Алматыда елшілігіміздің бөлімшесі жұмыс істейді. Ал Қазақстанның біздің еліміздегі елшілігі 1995 жылы ашылды. Қазіргі таңда екіжақты ынтымақтастыққа келісімшарттыққұқық тық негіз қалайтын жүзге жуық шамасындағы халықаралық келісімдер мен құжаттарға қол қойылған. Қазақстанның Беларусь пен сыртқы сауда көлемі ТМД елдері арасында үшінші орын алатынын да ерекше атап көрсеткен жөн. Алғашқы екі орында Беларусьтің жақын көршілері Ресей мен Украина тұрғаны түсінікті болса керек. Соңғы жылдары Қазақстан аумағында Беларусь техникаларын шығаратын 13 құрастыру кəсіпорны құрылған. Оларда карьерлік жəне шахталық техникалар, тракторлар, комбайндар, қозғалтқыштар, лифтілер, ауыл шаруашылығы техникаларына арналған тіркемелердің бірнеше түрі құрастырылады. 2011 жылдан бері «Беларусь-3022ДЦ.1» тракторы мен комбайндардың жаңа үлгілері шығарыла бастаса, олардың қосалқы бөлшектерін жасау бойынша да жоба жолға қойылып үлгерген. Қазіргі кезде екі ел арасындағы тауар айналымы мен қызмет көрсетулер көлемі 1 млрд. доллардан асып жығылады. Беларусь экспортының негізін көлік құралдары, ауылшаруашылық техникалары, сүт өнімдері, шиналар, жиһаз, қант, сондай-ақ, ағаштан жасалған бұйымдар, мұздатылған сиыр еті, пластиктен жасалған өнімдер, вагондар құрайды. Ал Қазақстаннан бізге болат прокаттары, өңделмеген алюминий, бидай, мыс ломдары, минералды аралас тыңайтқыштар, жүк көліктері, конвейерлік ленталар, мақта талшығы, фосфор қышқылының тұзы, подшипниктер импортталады. Өткен жылы екіжақты экономикалық қатынастарды белсенділендіре түсуге оң ықпал еткен бірқатар шаралар ұйымдастырылды. Олардың қатарына Қазақстан іскер топтары өкілдері делегациясының сапарын жатқызуға болады. Оның алдында Астанада Сауда-экономикалық ынтымақтастық жөніндегі БеларусьҚазақстан үкіметаралық комиссиясының мəжілісі өтті. Екі ел Үкімет басшыларының қатысуымен Беларусь-Қазақстан Іскерлер

Құрметпен, Константин КОРНЕЛЮК, өлкетанушы.

Беларусь Республикасы, Витебск қаласы.

Сонымен, 1990-жылдары Кеңестер Одағында ыдырау үрдістері кеңінен қанат жайды. Балтық жағалауы елдері өздерінің іргелерін аулақ салып, Еуропа мəдениетінің бір бөлігі ретінде өмір сүре бастаса, елдің басқа бөлігінде түрлі этностық қақтығыстар мен дүмпулер орын алды. Бұл күрделі саяси жағдай кең ауқымды экономикалық дағдарыспен тұспа-тұс келді. Əрине, Кеңестер Одағының ыдыраудан басқа амалы қалмады. Өзін саясиэкономикалық тұрғыдан нашар менеджер ретінде көрсеткен бюрократиялық

Ауадай ќажетті ќўбылыс Шыңғыс ЕРГӨБЕК,

Абылай хан атындағы халықаралық қатынастар жəне əлем тілдері университетінің проректоры.

аппарат өзінен іскер, беделді əрі жас топтарға жол беруге мəжбүр болды. Дəстүрлі құндылықтардың əлсіреуі осылайша 1991 жылы ТМД секілді құрылымды дүниеге алып келді. ТМД – Қазақстан ұсынған алғашқы интеграциялық жоба болатын. Кеңестер Одағының экономикалық жүйесі бір-біріне тəуелді, бірін-бірі толықтырып отыратын, ыдыраған жағдайда көптеген қиындық тудыратын жүйе еді. Тəуелсіздік ала салып, ескі байланыстардан бас тарту Қазақстан үшін қиындыққа соғатын болды. Уақыт өте келе шикізат өндірісіне арқа сүйеген ел экономикасы біртіндеп дағдарыстан шыға бастады. Алайда, Қазақстанның интеграциялық бастамалары көбеймесе, азайған жоқ. Неліктен? Елдің географиялық орналасуы – əрқашанда интеграция немесе дербестікке жетелейтін жол. Еуропа мемлекеттері екі бəсекелес топқа бөлініп, жаңа əлемді игеруге жол ашып, осы жаңа əлем үшін кең дəрежелі қақтығыс бастауға дайындалып жатқан ХХ ғасырдың басында Ұлыбритания өзінің географиялық орналасуын тиімді пайдаланудың арқасында «тамаша оқшаулану» саясатын ұстануға мүмкіндік алды. Қазақстанның жағдайы, керісінше, əлемдік мұхитпен байланысы жоқ мемлекет үшін көліктік инфрақұрылым əлеуеті өте шектеулі болып келеді. Шын мəнінде, көлікті инфрақұрылым мағынасында да, экономикалық байланыстардың тиімділігі тұрғысынан да Қазақстан үшін ең жақын əріптес Ресей болып табылады. Əсілі, халқының саны аз, əл-ауқаты айтарлықтай жоғары емес мемлекеттердің даму қарқыны көп жағдайда өзге нарықтарға бизнестің

икемделу мүмкіндігі мен жағдай жасау арқылы ерекшеленеді. Еуропалық Одақ секілді экономикалық мағынада өте тиімді одақ құру үшін мемлекеттердің сыртқы экономикалық байланысында өзара айналым сауданың кем дегенде 60 пайызын құрағаны абзал. Əрине, Қазақстан үшін бұл жүзеге асуы мүмкін сценарий. Өйткені, бүгінгі күні Қазақстанның ең ірі сауда-экономикалық əріптесі Ресей екен дігі баршамызға мəлім. Ресей секілді үлкен мемлекет Қазақстанның сыртқы сауда айналымының 60 пайызын құрамағанымен, ондай мүмкіндікке ие бола алады. Ал Беларусь болса, шикізатқа кедей ел болғандықтан, Қазақстан мен Ресейдің шикізатын тұтынуға мəжбүр. Интеграциялық үдерістер кең қанат жаюы үшін, жоғарыда аталғандай, интеграциялық үдерістердің тек тереңдеуі ғана емес, сонымен бірге, кеңеюі де керек. Қазақстан жағ дайында бұл интеграциялық бірлестіктердің тиімділігі артып, өзара сауда айналымының өсу қарқыны жоғарылауы үшін Кеден одағына жаңа мүшелердің қабылдануын қамтамасыз ету қажет. Бұл елдердің қата рына Қыр ғызстан, Тəжікстан, Өзбек стан қосылса ұтымды болмақ. Неліктен? Біріншіден, бұл мемлекеттер географиялық тұрғыдан Қазақстан секілді құрлықтық аймақта орналасқан. Яғни көліктік инфрақұрылымдардың дамуына кеңінен жол ашылады. Екіншіден, мемлекеттердің өзара сауда қарқынын көтеру арқылы Кеден одағы өз ішіндегі тауар айналымын одан əрі кеңейтуге тырысады. Үшіншіден, Кеден одағының сыртқы шекараларының кеңеюі заңсыз еңбек миграциясын тоқтатып, ортақ еңбек нарығын қалыптастыруға тікелей ықпал ететіндігі сөзсіз. Бұл, əсіресе, еңбек ресурстарын экспорттаумен айналысатын аталған үш мемлекетке тиімді болмақ. Сонымен қатар, осы

мигранттардың есебінен бюджетін толтырып, елін асырап отырған Тəжікстан, Өзбекстан, Қырғызстан секілді мемлекеттің азаматтарына Кеден одағы аумағында қауіпсіз əрекет ету мүмкіндігі туады. Ал білім беру жүйесінің ортақ стандарттарының айқындалуы мен өзара мойындалуы бүкіл кеңістікте еркін жүріп-тұруға жағдай жасары анық. Дегенмен, мұнда да бірқатар шешілмеген мəселелер бар. Біріншіден, Қырғызстан Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше мемлекет болып табылады. Қырғызстан – аталған Ұйымға кірер кезде осы Ұйым мүшелері тарапынан белгіленген төмен тарифтерді орнату арқылы өзінің өндірушілерін қорғау мүмкіндігінен айырылған мемлекет. Кеден одағы заңнамасына сəйкес ДСҰ шарттары Кеден одағы заңнамасынан жоғары тұрады жəне тікелей қолданылады. Қара пайым тілмен айтқанда, Кеден одағы мемлекеттері ДСҰ-ға мүше бол ғанда, олардың қабылдаған шарттары автоматты түрде Кеден одағының басқа мүшелеріне де қолданылады. Яғни Қырғызстан төмен тарифтік саясат ұстанып, өз нарығын қорғамастан, сыртқы саудаға ашық деп мойындаса, Қырғызстанның Кеден одағына мүше болуы бұл режімді өзге мемлекеттерге де жаяды. Осылайша Қа зақстан өз өндірушілерін қол дау мүмкіндігін шектейді. Бұл мəселені шешудің негізгі жолы Қырғызстанның ДСҰ шарттарынан бас тартып, аталған ұйымнан шығуы болып табылады. Бұл жағдайда, əрине, Қырғызстан ДСҰ-ның өзге мүшелерімен тең дəрежеде сауда жасау мүмкіндігінен айырылады. Бірақ, ұтатыны да бар. Біріншіден, қырғыз экспортының негізгі бөлігі Кеден одағы елдерінің үлесіне тиесілі. Ал бұл елдердің өзара сауда режімдері Кеден одағы шеңберінде қабылданатын біртұтас нарық қағидаларына арқа сүйейді. Яғни, сауда мағынасында өзінің негізгі əріптестерінен

Қырғызстан қосымша жеңілдік алу мүмкіндігіне ие болады. Екіншіден, Қырғызстандағы ауыр əлеуметтік шиеленістің салдарынан шетелге жұмыс іздеп шыққан мигранттардың негізгі бөлігі Кеден одағы елдерінде жұмыс табуда. Оларға байланысты ортақ саясат ұстану елге шетел валютасы мен белгілі бір дəрежедегі қаржының ағылуына жол ашады. Бүгінгі күні 2 миллионға жуық тəжік азаматы, 5 миллионға жуық Өзбекстан азаматы шетелдерде жұмыс істеуге мəжбүр. Үшіншіден, бұл одақ өз шеңберінде белгілі дəрежедегі мəдени жəне этностық теңдікті ұстауға ықпал етеді. Яғни өзге мемлекеттер тарапынан мəдени экспансияға ұшырау мүмкіндігін азайтып, шет елдерде де, өз отандарында да түрлі этностық топтардың мəдени автономиясын сақтауына жəне қалыпты дамуына жағдай жасайды. Өзбекстан, Тəжікстан секілді шикізат экспортымен айналысатын мемлекеттер үшін бұл – транзит еркіндігі. Ал бұл одаққа Əзербайжан мен Түркіменстан қосылса, одақ тастар əлемнің шикізат нарығын анықтайтын қуатты геосаяси бірлестікке айналуы ғажап емес. Яғни бөлек жүріп бəсекелес болғанша, ортақ сауда саясатын ұстану арқылы одақтас болудың тиімділігі айқын. Əрине, одақ деңгейінде емес, бірақ, əріптестік деңгейінде мұндай саясатты тиімді жүзеге асыра алған ұйымдардың қатарында Мұнай экспорттаушы мемлекеттер ұйымын (ОПЕК) атауға болады. Бұл ұйым көп жылдар бойы əлемнің энергетикалық саясатын айқындады. Бірақ, осындай деңгейдегі одаққа айналу үшін аймақтың барлық мемлекеттері амбицияларын ысырып тастап, ортақ мүддеге тең дəрежеде қызмет етуге атсалысуы керек. Тиімді, тең дəрежелі интеграция – эко номиканың толыққанды ты ныс алуына жағдай жасайтын біз дің заманымыздағы ауадай қажетті құбылыс.

Сыртќы нарыќ – басты ыќпалдастыќ қуат шығындарын 5-8 пайызға төмендетуге мүмкіндік береді. Металл жабындыларының басты артықшылығы ретінде олардың дəстүрлі өсімдердің барлық артықшылығына ие бола отырып, анағұрлым сəнді көрінетінін, ал жинауының өте қа ра пайымдылығын, металл жабындылар құрыл ғы ла рының жеңілдігін, пайда ла нуға қолайлылығы мен қарапайымдылығын шекаралық аймақтарда орналасқан Түмен, Омбы, Қорған облыстарының кəсіпкерлері жоғары бағалап отыр. Шынында да, профилен төсенді – əмбебап материал, ол белдік құрылғылардың үстін жабу үшін қалай қолданылса, тұрғын үйлер, өндірістік жəне тұрмыстық ғимараттар құрылыстары кезінде қабырғалар мен төбелерді жабуға да əбден ыңғайлы. Сэндвичпанельдер тұрғын үйлердегі сияқты, өнеркəсіптік құрылыста да үлкен сұранысқа ие. Оның тептегіс беті қосымша өңдеуді талап етпейді, сэндвич-панельдердің ылғал тартқыштығы төмен жəне жақсы жылу сақтағыш қасиеті бар. Сондықтан ол, тіпті, қиыр солтүстік өңірлерде құрылыс

жүргізуге мүмкіндік береді. Бірден боялып шығарылатындықтан, ғимараттың əрлеп-сырлау жұмыстарының құны да біршама төмен. Төрт жылдан бері құрылымдық жылу сақтағыш панельдер өндірісін сериялап шығаруды ұйымдастырып келеміз. Бұл тəжі рибемізге де алыс-жақын шетелдердегі əріптестеріміз ерекше қызығушылық танытты. Сірə, тұрғын үйлер жəне жеңіл ком мерциялық ғимарат тар қабыр ғаларының тез тұрғы зылатыны, майысқыш беріктік шегі көрсеткіштері бойынша құрылымдық тұтастығының

құрылыстық ағаштан салынған стандартты үйден анағұрлым асып түсетін артықшылықтары назарларын аударса керек. 2010 жылдан бері жеті жоба пайдалануға беріліп, жерасты жəне жерүсті болат, полиэтилен құбырлар тарту технологиялары жетіле түсті. Бүгінде кəсіпорында əртүрлі құрылыс материалдарын шығаратын он сегіз технологиялық желі орнатылып, сапа менеджменті жүйесі бойынша жұмыс істейді. Мұның өзі коттедждік құрылыстар, жылдам тұрғызылатын ғимараттар жəне арнайы ғимараттар үшін құрылыс материалдарына қойылатын ерекше талаптарды сақтауға көмектеседі. Шығарылатын өнімдерге тұтынушылардың жоғары қызығушылығы мен сұранысына əртүрлі байқауларда жеңіп алған сертификаттар, дипломдар, алғыс хаттар айғақ бола алады. Олардың ішінде «Алтын ягуар» халықаралық сыйлығына ие болғанымызды айтсақ та жеткілікті. Жетекші өнеркəсіпшілерден, бизнесмендерден, бюджет қызметкерлерінен, журналистерден құралған іскер топтар ассамблеясы зауыттың шаруашылық-ауыз суымен

Суреттерді түсірген Талғат ТƏНІБАЕВ.

Петропавл құрылыс материалдары зауыты 2007 жылдан бері ресейлік кəсіпорындармен тығыз экономикалық қарым-қатынаста жұмыс істеп келеді. Соған орай шетелдік əріптестеріміз тарапынан құрылыс индустриясының нарық талаптарына жауап беретін құрылыс өнімдері мен бұйымдарына деген сұраныстың өскені байқалады. Жаңа технологияларды енгізу, құрылыс материалдарының тиімді жəне экологиялық таза заманауи үлгілерін шығару екі жаққа да өте тиімді екені байқалып, біріккен кəсіпорын құру ынтымағына жəне интеграциялық үдерістердің дамуына кең жол ашылды. Құрылыс материалдары нары ғындағы сұранысты саралай отырып, зауыт су қысымына шыдамды полиэтилен құбырларын, «Монтеррей» жəне «Каскад» металл жабындыларын, профилен төсенділерін, сэндвичпанельдерін де шығара бастады. Тапсырыс беруші тарап полиэтилен құбырларын көптеген себептер бойынша таңдайды. Солардың ішінде бастысы – олардың ұзақ мерзімде пайдаланылуы, суық сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі кепілді қызмет мерзімінің 50 жылдан кем еместігі. Полиэтиленнен жасалған құбыр түрлі көлемдегі қосындылар түрінде ауыз суға қосылатын хлорға жəне қышқыл дарға төзімді. Өткізу қабілет тілігі пайдаланылған кезде құбыр бойынша су айдауға кететін

форумы, Беларусь Сауда-өнеркəсіп палатасы мен Қазақстан Сауда-өнеркəсіп палатасы арасындағы ынтымақтастыққа серпін қосқан Ынтымақтастық жөніндегі іскерлер кеңесі, т.б. шаралар ұйымдастырылды. Сөз ретінде, бұрнағы жылы Беларусь ұлттық техникалық университетінде Абай атындағы Қазақ тілі, тарихы жəне мəдениеті орталығы ресми түрде ашылғанын, артынша Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде Белорус тілі мен мəдениетінің орталығы ашылғанын айта кетейін. Əрине, Қазақстан мен Беларусь жас егемен елдер жəне түрлі бағыттарда қиындықтар жолды кес-кестейтіні де жасырын емес. Бірақ, белорустардың да, қазақтардың да еңбексүйгіш ұлт екенін ерекше атап көрсеткім келеді. Сондықтан біздің елдерімізді алда тек жақсылықтар күтетініне сенімдімін. Жəне де екі ел арасындағы тамыры тереңде жатқан достыққа ешкімнің ешқашан сына қаға алмайтыны тағы анық. Беларусь пен Қазақстанның тарихында ортақ тұстар көп, мəдени-рухани тамырлары да тереңде жатыр. Жəне біздің ХХІ ғасырдағы өмірлеріміз бақытты да бақуатты, интернационалдық тұрғыдан шын мəнінде берік болуы тиіс. Біздің болашағымыздың қандай болатыны əрқайсымыздың осы бағытта қаншалықты күш-жігер жұмсайтынымызға да тікелей байланысты болады деп санаймын. Беларусьте достыққа берік, ізгі ниетті адамдар тұрады. Біздің халқымыз қонақтарын қашанда құшақ жая қарсы алуға дайын əрі мəдениетімізбен, дəстүрлерімізбен жақын танысқанды қалайды. Беларусь Еуропаның кіндігінде орналасқандықтан, бес мемлекетпен – Ресеймен, Украинамен, Польшамен, Литвамен жəне Латвиямен шектеседі. Өзінің ыңғайлы географиялық орна ла суының арқасында Беларусь Еуропа мен ТМД елдері арасында маңызды сауда жəне көлік дəлізі болып табылады. Витебск облысы – Беларусьтегі 6 облыстың бірі, елдің солтүстік-шығысында орналасқан. Облысымыз əлем туристері үлкен қанағат сезімімен келетін «Көлді өлке» Еуроөңіріне кіреді. Облысымызда 2800-ден астам көл, 500-ден астам өзен бар. Браслав көлдері деп аталатын ұлттық парк құрылған. Витебскінің мəдени мұрасы да өте бай. 3 мыңнан астам археологиялық, тарихи, мəдени жəне архитектуралық ескерткіштер бар. 3 София соборының бірі осы Витебскіде орын тепкен. Бұл монументальді ескерткіш Полоцкіде 1044-1066 жылдар аралығында Всеслав Брячиславич князьдің тұсында тұрғызылған. Біздің қаламыз атақты халықаралық «Славян базары» өнер фестивалінің отаны болып табылады. Мұнда онжылдықтар бойы жыл сайын Жер шарының түкпіртүкпірінен достарымыз жиналып тұрады. Бізге келіңіздер. Біз сіздерді қашанда құшақ жая қарсы алуға дайынбыз.

Қазақстан Республикасы өз егемендігін жариялағалы бері түрлі интеграциялық бірлестіктер мен əлемдік деңгейдегі форумдардың орталығына айналуда. Еліміздің сыртқы саясатындағы бұл құбылысты қалай бағалауға болады? Бұл сұраққа жауап беру үшін Қазақстанның соңғы жылдары жүріп өткен жолын əлемдік тəжірибемен салыстырып, саралап көру қажет.

қамтамасыз ететін қысымға шыдамды полиэтилен құбырларына «Жоғары сынамақ» сапа белгісін берді. Сапаны арттыру жəне өнім түрлерін көбейту – Елбасымыздың биылғы Жолдауында қойылған басты талаптардың бірі. Еңбеккерлеріміз тренингтер мен семинарларға жүйелі қатысады. Олар дың тəжірибелерін жетілдіру, біліктілігін арттыру ұдайы

назарымызда. Шетелдік əріптестерімізден де үйренеріміз көп. Елімізде құрылыс индустриясы өркендеп, қанат жайып келеді. Біз өнімдерімізді ішкі нарықпен шектелмей, осы заманғы бəсекеге ыңғайлана отырып алыс-жақын шетелдерге жөнелтуді мақсат етіп отырмыз. Бұл орайда, ресейліктер негізгі тұтынушылар болып табылады. Бүгінде сыртқы нарыққа

бағдарланған əртүрлі маркалы по лиэтилен құбырлары Ресей Федерациясының Қорған, Омбы жəне Новосібір облыстарына жөнелтілуде. Александр КОНДРАТОВ, «Петропавл құрылыс материалдары зауыты» ЖШС-нің бас директоры.

Солтүстік Қазақстан облысы.


4

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

«ҚАЗАҚСТАН-2050» СТРАТЕГИЯСЫ ҚАЗАҚСТАННЫҢ БƏСЕКЕЛЕСТІК БАСЫМДЫҚТАРЫ

ШАҒЫН ЖƏНЕ ОРТА КƏСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ

ҰТЫМДЫ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ОРНАЛАСУЫ

АУЫЛШАРУАШЫЛЫҚ ЖЕРЛЕРІ

Əлемдегі аса ірі екі экономика – Ресей мен Қытай тоғысындағы ұтымды географиялық орналасуы

Алаңы

Жекеменшік институтын заңнамалық нығайтуды кешенді шешу

млн. га.-дан астам

шамамен

млн. га. жыртылған жер

Кəсіпкерлікті дамытуға кедергі келтіретін инертті құқықтық нормалардың күшін жою

ЭНЕРГИЯНЫҢ АЙТАРЛЫҚТАЙ КӨЛЕМДЕГІ ҚАЗБА КӨЗДЕРІНІҢ ҚОРЫ

Уран қоры жөнінен əлемдегі орны

Мұнай қоры жөнінен əлемдегі орны

Уран өндіру жөнінен əлемдегі орны

млрд. баррель

ШАҒЫН ЖƏНЕ ОРТА КƏСІПКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ ШОБ субъектілері банкроттығының нақты механизмін енгізу

мың тонна

ЭНЕРГИЯНЫҢ ҚАЙТАЛАМА КӨЗДЕРІН ДАМЫТУДЫҢ ƏЛЕУЕТІ

жел энергиясы

жылына

биоэнергия гидроэнергетика

млрд. кВтс-дан астам

кВтс м²-ға дейін

күн энергиясы

Шағын кəсіпкерлікті орта кəсіпкерлік санатына көшіру бойынша шаралар қабылдау

ГВт

игерілгені

кВтс м²-тан бастап

барлық халықтың

ЕҢБЕККЕ ҚАБІЛЕТТІ ХАЛЫҚТЫҢ АЙТАРЛЫҚТАЙ БӨЛІГІ

Жұмыстарын жаңа бастаған кəсіпкерлерге əдістемелік көмектің тиімді тетіктерін құру

ПОЛИЭТНОСТЫ ЖƏНЕ МУЛЬТИКОНФЕССИЯЛЫ ҚОҒАМДА ТҰРАҚТЫЛЫҚ ПЕН КЕЛІСІМДІ НЫҒАЙТУ

Қоғамдық-саяси үдерістер Сарапшылық-жобалау бюросының сарапшылар тобы дайындаған.

● Жолдау жолдарынан

Елбасы Жолдауында кəсіпкерлікке қашанда қолдау білдіру керектігін баса айтып келеді. Осыған орай, «Айқын» жобасының жүзеге асқанына көп уақыт өте қоймаса да, оның өміршеңдігі айқындала бастады. Бұл туралы Бас прокуратураның құқықтық статистика жəне арнаулы есепке алу жөніндегі комитетінде осы ведомствоның басшысы Сəуле Мұхамедианқызы өткізген брифингте айтылды.

«Айќын» аќиќатќа айналды Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Сонымен қатар, онда ведомство басшысы аталған жобаның келесі кезеңінің де енгізілгені туралы ақпаратты жария етті. «Айқын» жобасының ерекшелігі сонда, азаматтар мен ұйымдар Интернет арқылы өз өтініштерінің қаралу барысын қадағалап отыра алады. Мəселен, олар құжаттың жылжуымен жəне ол жөнінде қабылданған шешіммен қатар қаралу мерзімінің бұзылу деректерін біле алады. Бұдан бұрын да хабарлағанымыздай, мұндай мүмкіншілікке алғаш рет Көкшетау қаласының тұрғындары ие болған еді. Жұртшылық үшін тиімді екендігіне көз жет кен соң бұл жоба біртіндеп жүзеге асырыла бастады. Мысалы, 2012 жылдың шілдесінен бастап «Айқын» жобасы Астана қаласында орналасқан орталық мемлекеттік органдарға енгізілсе, 2013 жылдың сəуір айынан бастап Астана, Алматы жəне облыстық деңгейдегі əкімдіктерге берілген өтініштер үшін жұмыс істей бастады. Енді үстіміздегі жылдың 1 қаңтарынан бастап жоба қалалық əкімдіктер мен облыстық мəслихаттарға жəне облыстық деңгейдегі мемлекеттік органдарға енгізілді. Жоба енгізілген осы өткен 1 ай ішінде ғана облыстық деңгейдегі мемлекеттік органдар дербес нөмірлері бар 30 мыңнан астам талон берген екен. Жобаның жұмыс тетігі өте қарапайым. Мемлекеттік органдарға өз қолымен өтініш тапсырған арыз беруші оны қабылдаған кеңсе қызметкерінен дербес 18 таңбалы нөмірі бар талон алады. Одан кейін осы нөмір арқылы мынадай амалдармен өтініштерінің қаралу барысы жəне нəтижесі туралы ақпарат ала алады: -8 800-080-7777 (станциялық). 1414 (ұялы) нөмірлеріне хабарласып жəне операторға талон нөмірін айтып; 1012-ге талон нөмірімен СМС-хабарлама жіберіп (барлық байланыс операторына

15 теңгеден); Бас прокуратура Құқықтық статистика жəне арнайы есепке алу жөніндегі комитеттің http//seryise.pravstat.kz сайтына кіріп, «Мемлекеттік органдарға өтініштер» бөлімін ашып, талон нөмірін таңдайды. Егер жоғарыда аталған тəртіп бұзылған жағдайда, Бас прокуратураның Callор талығына 115 нөмірі арқылы хабарласуға болады. Ал Комитет пен оның аумақтық органдары қадағалаушы ретінде мемлекеттік органдарға берілген өтініштердің қаралу мерзіміне тұрақты түрде мониторинг жасап отырады. Мысалы, осындай мониторинг нəтижесінде 2013 жылы мем лекеттік органдарда 13 556 өтінішті қарау мерзімінің бұзылғаны анықталып, олар бойынша 550 прокурорлық қадағалау актісі енгізіліп, нəтижесінде 860 адам, оның ішінде өтініштерді қарау тəртібін бұзу бойынша жүргізілген мониторинг нəтижелері бойынша 590 адам, олардың ішінде 3-і сыбайлас жемқорлық үшін, 25-і əкімшілік жазаға тартылды. Сөйтіп, бұл жо ба енгізілгеннен бері түскен өтініштерді қараған мемлекеттік қызметкерлердің тəртібі де едəуір жақсарды. Мəселен, облыс əкімдіктері аппараттары мен оның құрылымдық бөлімшелерінде мерзімі кешеуілдеп қаралған өтініштер 48 пайызға, ал қайталама өтініштер саны 47 пайызға төмендеген. Алдағы 2015 жылдың 1 қаңтарынан бастап бұл жобаға қалалық жəне аудандық буындағы мемлекеттік органдар қосылатын болады. Азаматтардың өз өтініштерін көбіне пошта арқылы жіберуіне байланысты бүгінгі күні «Қазпошта» акционерлік қоғамымен өз хатын тапсырыс бойынша жіберген азаматтарға талон беру жайы келісілуде. Жалпы, «Айқын» жобасының енгізілуі сыбайлас жемқорлықты жоюға ықпал етіп қана қоймай, ондай əрекеттердің алғы шарттарының да алдын алып, азаматтардың конституциялық құқықтарын нақты қорғауды қамтамасыз етеді дейді.

Жарќын болашаќ бастауы Кеше ғана табалдырығымызды аттап, төрге озған, қойны-қонышы құтқа толы Жылқы жылының ең басты жақсы жаңалығы, айтулы оқиғасы, тарту-таралғысы – Елбасының Қазақстан халқына дəстүрлі Жолдауы болды. Бұл Жолдау бұрынғы жолдаулардан өзгерек. Бауыржан ОҢҒАРБАЕВ,

кəсіпкер, «Алпамыс батыр» қоғамдық қорының президенті.

Біріншіден, «Қазақстан-2050» Стратегиясының басым бағыттарын барынша нақтылап жəне бір сүзгіден өткізіп, миллиондаған жүректерге сенім ұялатып, тың серпін берді. Келешегіміздің кемел, болашағымыздың баянды болуын қамтамасыз ететін тарихи құжаттың күш-қуатын бүкіл əлемге паш етті. Екіншіден, «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы жария етілді. Айтыңызшы, Мəңгілік Ел болуды армандамайтын ел бар ма, өзі. Ендеше, үміті үкілі, пейілі ақ, ниеті таза, арманы асыл, қиялы асқақ Қазақ Елі – Мəңгілік Ел болуға əбден лайық. Сонымен бірге, көптің көңілін күпті етіп жүрген осы бір күрделі мəселенің түйіні тарқатылып, тарих парағының жаңа беттері ашылды. Енді Қазақ елі осы идеяның төңірегіне жұдырықтай жұмылып, ынтымақ пен бірлік туын биік ұстанып, əлемдік бəйгеде ат оздыратын болды. Жолдауда ел тағдырына, ұлт болашағына, мемлекет мерейіне қатысты толыққанды таразыланған тың ойлардың тізбегі тəптіштеліп айтылған. Көзден

таса, көңілден тыс, ойдан жырақ бірде-бір мəселе қалмаған, бəрі-бəрі таптұйнақтай қамтылған. Əсіресе, ел дамуының локомотиві – инновациялықиндустриялық жобалардың іске асырылуы, білім мен ғылым, медицина мен əлеуметтік саланың əлеуеті, ауылшаруашылығы мен өнеркəсіптің өркен жаюы жəне де өмірлік маңызы бар басқа да мəселелердің бағыт-бағдары нақты айқындалған. Мен өзім кəсіпкер болғандықтан, Жолдауда айтылған кəсіпкерлер туралы тағылымды ойларға, салиқалы сөздерге аса мəн бердім. Елімізде 800 мыңдай шағын жəне орта бизнес ошақтары 2,5 млн. адамды жұмыспен қамтып, ел экономикасының өркендеуіне сүбелі үлес қосып келеді. Елбасы өз Жолдауында: «Мемлекеттің ең басты тетігі – қазақстандық шағын жəне орта бизнестің дамуына барлық жағдай туғызу керек», деп жəне бір рет қадап айтты. Айтса айтқандай-ақ, Елбасы бизнестің алғашқы аяқ алысынан бастап осы күнге дейінгі қадамдарын бір сəт те көзден таса, ойдан жырақ қалдырып көрген емес. Біз, кəсіпкерлер Президенттің қамқор пейіліне дəн ризамыз һəм қарыздармыз. Бизнестің өркендеуі

– елдің көркейіп, өркендеуі деп білеміз. Өткен жылдың желтоқсан айында əсем Астананың Тəуелсіздік сарайында өткен «Индустрияландыру күні» форумына қатысып, Президентті көзбен көріп, айтқан сөздерін өз құлағыммен тыңдаған едім. Елбасы сөзіне елітіп, бойымды мақтаныш сезімі кернегенін қалай жасырайын. Сол жиында ел Президенті: «Шағын жəне орта бизнес иелерінің қалтасына қол сұққан шенеунік жемқор ғана емес, ол ел болашағының ең қауіпті жауы», деп атап көрсеткен болатын. Иə, өкінішке қарай, кəсіпкерлерге кедергі келтірушілер əлі күнге жоқ емес. Дегенмен, Президенттің бизнес өкілдеріне деген шынайы қамқорлығы мен ықыласының арқасында бизнестің бағы жана тынына, өмірде өз орнын ойып тұрып алатынына кəміл сенемін. Елбасының Қазақстан халқына Жолдауы – ұлы мұраттарды арқалап, ұлттық сананы серпілтіп, таңбалы тарихымыздың төрінен орын алды. Биылғы Жолдау – ХХІ ғасырдың бірінші жартысында Қазақ елінің жүріп өтетін қиын да сындарлы жолын, бағыт-бағдарын айқындап берді. Биылғы Жолдау – елі сүйген, елін сүйген Елбасының көрегендігін, сарабдал саясат иесі екенін көрсетті. Ең бастысы, биылғы Жолдау əрбір азаматтың ел мен жер тағдырына бейжай қарамай, Қазақстанның болашағына аянбай еңбек етуге шақырды.

Мұхамеджан ЛҰҚПАНОВ,

«Лұқпанов» ЖШС директоры.

Тарихи құжатта «Мəңгілік Ел» ұлттық идеясы жария етіліп, дамыған 30 елдің қатарына кірудің ұзақмерзімді 7 стратегиялық басымдығы белгіленді. Қай-қайсысы болсын ауқымдылығымен, жаңашылдығымен ерекшеленеді. Өзім көп жылдан бері ауыл шаруашылығы саласында еңбек етіп келемін. Əркез нақты практикалық бағдарламаларды жүзеге асыруда мемлекеттің қолдауына ие болып жүрміз. Тек биылдың өзінде бірқатар қаржылық жеңілдіктер алдық. Дəстүрлі Жолдауда ауыл адамдары үшін дəстүрлі сала болып сана латын агроөнеркəсіп кешенін и н н о в ац и я л ы қ б ағ ыт п ен д ам ыт у

жол дарының күн тəртібіне қойылуы кездейсоқ емес. Өйткені, əлемде азықтүлікке деген сұраныс өсіп келеді. Оның тапшы лығын болдырмаудың бірденбір жолы – жаңа технологияларға сүйену, өнім ділікті үздіксіз арттыру. Бір сөзбен айт қанда, алдымызда ауа райына байланысты кездейсоқ жетістіктерге алданып қалмай, өндіріс өсімін өсіру міндеттері тұр. Жер-Ана да мəпелегенді, күткенді сүйеді. Мұны жермен жұмыс істейтіндер жақ сы білсе керек. Агрохимикаттарды тиімді тұтыну, қуаң жерлерде топырақты нөлдік өңдеу, заманауи техникалар паркін көбейту секілді кешенді шараларды тəжірибеге айналдырудың маңызы зор. Елбасы тағы да Қазақстанды ет жəне сүт өнімдерін экспорттайтын

Жасампаздыќ жаршысы Самұрат ИМАНДОСОВ,

облыстық мəслихат депутаты, «Рза» АҚ-тың президенті.

өңірлік ірі елге айналдыру, майлы жəне азықтық өнімдерді көптеп өсіру талабын қойды. Біз соңғы жылдары осы бағытқа шындап бет бұруды ойластырып, етті ірі қара малын көбейтуді қолға алып отырмыз. Фермерлерді ұзақмерзімді қаржыландыру бұған жағдай жасауда. Алда тұрған міндеттер нақты, игі мақсатымыз айқын. Ол – Елбасы атап өткендей, күшті, қуатты мемлекет құру, барлық саланы қамтитын жəне үздіксіз өсуді қамтамасыз ететін жаңғыру жолы. Сонымен бірге, барша қазақстандықтарды «2050» Стратегиясының мақсатына жету жөніндегі жұмысқа белсене қатысуға шақырды. Мұндай үндеуге біз əрқашан дайынбыз. Елдігіміз бен бірлігіміз, ерлігіміз бен еңбегіміз сыналатын жерде ортақ парызға, абыройлы міндетке үн қосу əркімнің азаматтық парызы болса керек.

«Мəңгілік Ел ата-бабаларымыздың сан мың жылдан бергі асыл арманы. «Қазақстан-2050» Стратегиясы Мəңгілік Елге бастайтын ең абыройлы, ең мəртебелі жол», деген Президентіміздің лебізінен зор əсер алдым. Қазақтың «Армансыз адам қанатсыз құспен тең» деген даналығы бар. Біздің ата-бабаларымыздың басты арманы Тəуелсіздік болғанын ешкім жоққа шығара алмайды. «Білікті мыңды жығарын» өмірдің өзі дəлелдеуде. Өркениетті елдердің қатарына енуді мұраттаған біздің елімізде білім алу жақсы жолға қойылған. Президентіміздің 2016 жылдан бастап студенттердің шəкіртақысын арттыру, жастардың орта техникалық білім алуын мемлекеттік кепілдендірілген жүйеге көшіруді қарастыру қажет деген тапсырмасы өскелең буынға деген əкелік қамқорлық десек, жарасымды. Сондай-ақ, Жолдауда Елбасымыздың «Қазақстан геологиялық барлау саласында əлемдік нарыққа шығуы, мұнай мен газ өндірудің мүмкіндігін айқындауы керек» деуі көпшіліктің көкейіндегісін дөп басты. Не істеу керек? Жұмыр əлемді осындай сауал билеген тұста Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев біздің еліміздің болашағын дəл көрсетіп берді. Оған Жолдаудағы: «Əлемнің дамыған 30 елінің қатарына қосылудағы ұмтылысымызды екі кезең арқылы жүзеге асыру қажет. І кезең 2030 жылға дейінгі кезеңді қамтиды. Онда ХХІ ғасыр «мүмкіндіктер терезесін» пайдаланып жаңғырту серпілісін жасау керек», деген сөздер дəлел. Өркениет көшіне аршынды қадаммен алға басқан елімізде бұған толық негіз қаланған. Мұндай ахуал біздің Сыр өңіріне де тəн. Шағын жəне орта бизнесті дамыту Президентіміздің қашанда тұрақты назарында. Кəсіпкерлерге түрлі жеңілдіктер жасалып, қаржылай қолдау көрсетілуі кəсіп иелерінің өз ісіне деген сенімін нығайта түсуде. Мені, əсіресе, Жолдаудағы ауыл шаруашы лы ғында бизнесті дамыту, жерді тиімді пайдалануға кедергі келтіретін тосқауылдарды жою, Қазақстанның агроөнеркəсіп кешенінің инновациялық бағытқа көшуін қамтамасыз ету жайы қатты толғандырды. Ауылдың өркендеуі Қазақстанның өркендеуі. Олай болса, дала перзенттерінің тұрмыс-тіршілігі мұнан да гөрі жақсара түсеріне дау жоқ.

Солтүстік Қазақстан облысы, Ақжар ауданы.

Қызылорда облысы, Қазалы ауданы.

Оңтүстік Қазақстан облысы, Мақтаарал ауданы.

Озыќ технологияєа сїйенген ўтар Қазақстанның қиыр шетінде жатсақ та, көңіліміз сергек, құлағымыз түрік. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Жолдауы игі мақсаттарға жетелеуімен тəнті етті.

Жылқы жылы жағымды жаңалықпен есік ашты. Олай деуіміздің мəнісі бар. Бұл Президентіміз Нұрсұлтан Назарбаевтың халыққа арнаған дəстүрлі Жолдауы болатын. Елбасымыздың əрбір Жолдауында жалпақ жұрттың игілікті қадамы, асқақ бастамалары, үкілі үміті жатыр. Əрі сол үміттері қапысыз ақталып та жүр.


www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

– ІРГЕЛІ ІСТЕР БАҒДАРЛАМАСЫ ● Жолдау жүгі

Ґркениет ґткенмен ґлшенеді «Мəдениет – ең алдымен жəдігерлік. Оны ұрпақтан-ұрпаққа жеткізуші – зиялы қауым».

Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ. Талғат АБЫЛҚАСЫМОВ,

Ұлттық музейдің ақпараттық технологиялар жəне баспа жұмысы секторының басшысы.

ХХІ ғасыр. Ғалымдар бұл ғасырды жаһандану дəуірі деп атап жүр. Қоғам үшін мұның зияны көп пе, пайдасы көп пе дегенге таласпай-ақ қоялық. Бір білетініміз, жаһандану – ерекшелікті түбегейлі жоятын құбылыс. Иə, ол əлемдегі ең ұлық, ең мықты деген мəдениетті ғана мойындайды жəне де осыны бүкіл өркениетке сіңдіріп бағуға тырысады. Сонымен, қазір кімнің мəдениеті үстем?! Кімнің өмір сүру салты жаппай үлгі ретінде таны лып, адамзатқа таңылып жатыр?! Батыс жұрты, алпауыт елдер өздеріндегі мəдени болмысты бүкіл елге түбегейлі енгізуге пейілді. Сол үшін де, «Американдық арман» немесе «Парижді көріп, өліп кетсем арман жоқ» деген тəмсілді таратып-ақ жатыр. Батысқа кірмейтіндерге не қалады?! Қабылдау, сол батысша ғұмыр сүру ме, əлде өзіндік ерекшелікті сақтап қалу əрі өзгеге осы ерекшелікті таныстыру ма?! Міне, қазіргі толғандырар мəселенің бірі осыған келіп тірелуде. Тəуелсіздікке қол жеткізген күннен бастап Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев əрдайым ұлттық мəдениетті жандандыруға жіті көңіл бөліп келеді. Осы мақсаттарды жүзеге асыру үшін 2004 жылдан бастап «Мəдени мұра» ұлттық жобасын қабылдады. Мем лекеттік бағдарламаның негіз гі мақсаты сан ғасырлық ұлт тық құндылықтарымызды, көнеден жеткен археологиялық, этнографиялық, тарихи-мəдени, рухани жəне материалдық жауһарларымызды жинақтап, зерттепзерделеуді, өскелең ұрпақтың санасына сіңдіруді, ғасырлар бойы бабалар аңсаған Тəуелсіздіктің қадір-қасиетін əр адамның бағалай білуін қамтамасыз ету еді. Ел Президенті Н.Ə. Назарбаев биылғы Қазақстан халқына Жолдауында «Мен Мəңгілік Ел ұғымын ұлтымыздың ұлы бағдары – «Қазақстан-2050» Стратегиясының түп қазығы етіп алдым. Тəуелсіздікке қол жеткізгеннен гөрі оны ұстап тұру əлдеқайда қиын. Бұл – əлем кеңістігінде ғұмыр кешкен талай халықтың басынан өткен тарихи шындық.

Өзара алауыздық пен жан-жаққа тартқан берекесіздік талай елдің тағдырын құрдымға жіберген. Тіршілік тезіне төтеп бере алмай, жер бетінен ұлт ретінде жойылып кеткен елдер қаншама. Біз өзгенің қателігінен, өткеннің тағылымынан сабақ ала білуге тиіспіз. Ол сабақтың түйіні біреу ғана – Мəңгілік Ел болу біздің өз қолымызда. Бұл үшін өзімізді үнемі қамшылап, ұдайы алға ұмтылуымыз керек. Байлығымыз да, бақытымыз да болған Мəңгілік Тəуелсіздігімізді көздің қарашығындай сақтай білуіміз керек», деп мұндай жетістіктің оңай жолмен келмегенін, мұны ұстап тұру одан да қымбатқа түсетінін айтып өтті. Тəуелсіздіктің арқасында Сарыарқаның сайын даласында əсем қала елордамыз – Астана бой көтерді. Аз ғана уақыт өтсе де Қазақстанның жаңа келбетін қалыптастырған Астана талай тарихи оқиғалардың куəгері болып үлгерді. ЕҚЫҰ саммиті, 7-ші қысқы Азиада ойындары тарих бет терінде елорданың атымен жа зылып қалды. Ендігі жерде Қазақстан, оның ішінде Отанымыздың жүрегі саналатын шаһар үшін тағы бір сын сағаты туып тұрғаны белгілі. Ол 2017 жылы өтетін халықаралық «ЭКСПО» көрмесі. Еліміздің өткені мен бүгінін айшықтайтын Ұлттық музейді ашу идеясы да 2011 жылы Елбасы тапсырмасымен қолға алынғаны мəлім. Мұндай дүниежүзілік дүбірлі сəттерде елімізді төрткүл дүниеге паш ететін ұлттық музейдің елордада бой көтеруі өте қуантарлық жағдай. Сəулеті мен сəні келіскен ғажап ғимарат сырттай қараған адамның назарын аудартпай қоймайды. Бүгін де музейді ашуға əзірлік жұмыстары аяқталуға жақын. Ұлттық құндылықтарды заманауи жаңа сапада ұсыну үшін қажет мүмкіндіктің бəрі жасалған. Музей жаңа технологиялармен жабдықталған, Қазақ елінің арғы-бергі тарихын түгел дерлік қамтыған халықаралық дəреже дегі маңызы зор ірі мəдени ошақ болғалы тұр. Оның өзіндік ерекшеліктері жоқ емес. Мысал үшін айтатын болсақ, біріншіден, мұнда қазіргі заманның жоғары технологиялары қолданылатын болады. Олар жəдігерлердің ерекшелігі мен айрықша тарихи орнын халыққа нақты дерек, дəйектермен таныстыруға құрылған.

Көне заман мен орта ғасырлар мұрасы табиғи үйлесімділікпен жаңғыратын болады. Екіншіден, этнография, ұлттық қолданбалы өнер, мүсін, көркемсурет, кескіндеме туындылары тарих пен қазіргі заманғы талғамға сай сабақтасып, біртұтас руха ни дүниеге айналады. Кіре берістен төрге дейін салтанат пен рəсім сипаты айқындала түседі. Үшіншіден, мұнда мəдениет пен ғылымның, мемлекетшіл сана мен елдік тəлім-тəрбиенің, отаншылдық пен жасампаздық рухының бір арнаға тоғысатыны үлкен мерей. Үкіметтің «Ұлттық музей қорын құру туралы» ережесінде: «...Ұлттық музей қорының қазыналарын сақтап, еселей түсу – бүкілхалықтық іс, мемлекеттік орган дардың, мекемелер мен кəсіпорындардың, ұйымдар мен қоғамдық бірлестіктердің, барлық лауазымды адамдардың міндеті, Қазақ стан Республикасының əрбір азаматының борышы» деп көрсетілген болатын. Қазақ халқының қиын-қыстау кезеңдерді басынан өткерген тарихи тағылымы, мəдени мұрасы, ғылымы мен өнері жəне бүгінгі даму қарқыны сан қырлы екені белгілі. Бүгінгі күні Ұлттық музейді ашу жұмыстарына еліміздің көптеген азаматтары жұдырықтай жұмылып атсалысуда. Қазақтың дарқан даласының

əр аймағы өзіндік мəдени ерекшелікке бай екенін айқын бағам да ту мақсатында музейге еліміздің түрлі өңірі тарихи жəдігер лер ұсынуда. Сонымен қатар, аймақтардағы түрлі сала ға лымдары да тарихымыз бен мəдениетіміздің айшықты көрі ніс тері туралы мəліметтер жинақтау ісіне қол ұшын беруде. Музейлермен қатар, университеттер, ғылыми институттар, орталықтар мен əр деңгейдегі облыстық басқармалар, жекелеген бұқаралық ақпарат құралдары музей экспозициясына қатысты мəліметтер қорын саралап, жинақтау жұмыстарына белсене қатысуда. Мұндай жалпы ұлттық мерей лі жобаны жүзеге асыруда музей мамандары айтарлықтай жұмыстар атқарып жатыр. Олар аймақтарды аралап материалдар жинауда қыруар іс тындырды. Облыстық өлкетану музейлерімен тығыз байланыс орнатылуда. Өңірлерге сапар кезінде тарихи жəдігерлермен қатар, тəуелсіздік жылдарындағы ел жетістіктерінің айғақтарын, экономикалық жетістіктерін баяндайтын бейне жəне фото материалдардың едəуір қоры жинақталды. Ай та кететін тағы бір жайт, Елба сы ның «Қазақстан-2050» Стратегиялық бағдарламасының барысын да атқарылып жатқан жұмыс тардың жетістіктері туралы мəліметтермен де музей қоры толығуда.

Музейдің экспозициялық залдарын безендіру жұмыстарына кореялық компаниямен бірге еліміздің танымал музей мамандары, атақты ғалымдар қамтылған. Олар бүгінгі таңда əлемдік соңғы технологиялармен жасақтау жұмыстарымен айналысуда. Музейдегі мамандар ұлан-ғайыр атырапта көшпелілік пен отырықшы өркениеттердің дəнекері саналатын, көне заманнан бері тіршілік көзіне айналған кең-байтақ қазақ даласының кереметтерін, тарихи мұрасын, рухани жəне материалдық мəдени, табиғи байлықтарын ғылыми негізде қолдануға бар күштерін салуда. Қала өркениеті мен көшпелілер өркениетінің үнқатысу алаңы саналған Ұлы Қазақ даласының сарқылмас қазынасы қашаннан мəдени мұрасы болып келгені мəлім. Ұлттық мұраларымызды бүкіл əлемге паш ететін Ұлттық музейдің алдағы арқалар жүгі Алатаудай асқар екенін білеміз. Осы мақсаттағы ісшараларды жұдырықтай жұмылып атқарсақ, бұл жоба Елбасымыздың «Қазақстан жолы – 2050: бір мүдде, бір мақсат, бір болашақ» Жол дауындағы «еліміздің темірқазығы саналатын – Мəңгілік Ел» идеясын жүзеге асырудағы қадамдардың бірі болып қалары сөзсіз. АСТАНА.

● Жолдауға – қолдау

«Мəѕгілік Ел» идеясы білімніѕ арќасында жїзеге асады

Ќостанай мемлекеттік педагогикалыќ институтыныѕ оќытушылары мен студенттері осындай ортаќ пікірге тоќтады Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қостанай мемлекеттік педагогикалық институтында ұстаздар мен студенттер Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты биылғы Жолдауын талқылауға жиналды. Институт ректоры Қуат Баймырзаев Жолдаудың жəне «Мəңгілік Ел» идеясының маңызына тоқталды. – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев 2012 жылдың аяғында Қазақстан халқына «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты тарихи Жолдауын жолдаған болатын. Биылғы «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты биылғы Жолдауында 2050 жылға дейінгі стратегиялық мақсаттарды іске асыру, оның орындалу жолдарын көрсетті. Биылғы Жолдау да тарихи маңызға ие. Өйткені, осы құжатта Елбасы «Мəңгілік Ел» идеясын алға тартты. Болашақта əлемдегі озық 30 елдің қатарынан көрінуімізді мақсат етіп қойды. Ол үшін елде өте көп жұмыстар атқарылатын болады. Оны атқаратын бүгінгі жас ұрпақ, студенттер, ертеңгі мамандар, сіздер боласыздар, – деді Қуат Маратұлы. Мұнан кейін білім ордасының оқытушылары мен студенттері сөз алып, Жолдауды талқылады, өз пікірлерін ортаға салды.

– Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің барлық Жолдауларында мемлекеттің мықты болуы білім мен ғылымды дамытуға байланысты екенін айтып келеді. Осы жолы да: «ХХІ ғасырдағы дамыған ел дегеніміз – белсенді, білімді жəне денсаулығы мықты азаматтар. Бұл үшін біз не істеуіміз керек?

Біріншіден, барлық дамыған елдердің сапалы бірегей білім беру жүйесі бар. Ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыс күтіп тұр» дей келіп, Нұрсұлтан Əбішұлы атқарылар жұмыстарды саралап берді. «Үлгерімі жақсы студенттер мен оқушыларды қолдаудың

тиімді жүйесін жасау қажет деп санаймын. Үкіметке 2016 жылғы 1 қаңтардан бастап стипендиялар мөлшерінің 25 пайызға өсірілуін қамтамасыз етуді тапсырамын» деген сөзі бізге қанат бітіргендей болды. Бұл білім қуған студент жастар үшін əкелік қамқорлық емес пе? – деді таза қазақ тілінде сөйлеген шет тілдері факультетінің 4-курс студенті Алла Гаврина. Мұнан кейін ол Қостанай педагогика институтындағы студенттерге арналған əлеуметтік көмекке де тоқталып өтті. Көпбалалы отбасында өскен Алланың өзі де қазір жатақханамен қамтамасыз етілді, институт грантымен білім алуда. Мұнан кейін институттың оқу жəне əдістемелік жұмыстар жөніндегі проректоры Мұхтар Төлеген, тарих жəне өнер факультетінің 4-курс студенті Қазман Рəтбек, ғылым жəне шетелдермен байланыс жөніндегі проректор Еркін Əбіл, білім ордасының жастар ісі жөніндегі комитетінің басшысы Олжас Дүйсеков жəне басқалар Жолдауда айтылған маңызды мəселелерге өз пікірлерін қосты. Олардың барлығы да Қазақстанның дамып, 30 елдің қатарынан көрінуі үшін Елбасы тапсырған ғылыми қамтымды экономиканы дамыту, ғылымға білікті ғалымдар келу керектігіне тоқталды. Ал ғылым инемен құдық қазғандай білімнің арқасында ғана жалынан сипатады. Сондықтан Жолдауда Елбасы алға қойған мақсаттар үдесінен шығу үшін əр студенттің талмай ізденіп, ғылымизерттеу жұмыстарына, жобаларды жүзеге асыруға белсене кірісу керектігі айтылды. Жас ұрпақ бойында білім негізін қалайтын болашақ ұстаз болғандықтан, педагогика институтындағы əр студент білімге деген құштарлығын да, еңбегін де еселеу керектігі туралы ортақ тоқтамға ұйыды. «Мəңгілік Ел» идеясы білімнің арқасында мүмкін болады. ҚОСТАНАЙ.

5

● Жолдау жауапкершілігі

Сапарлар маќсаты – тїсіндіру

Аймақтарға жұмыс бабындағы сапарлары аясында Парламент Сенаты Төрағасының орынбасары Қайрат Ищанов, сенатор Сəрсенбай Еңсегенов пен Мəжіліс депутаты Жалғас Дүйсенғалиев Атырау теміржолшыларымен кездесу өткізді. Басты мақсат – Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауын түсіндіру. Депутаттар Қазақстан Президенті стратегиялық құжатта белгілеген міндеттерді іске асырудағы Парламенттің заң шығару қызметінің бағыттары туралы əңгімеледі. Қ.Ищанов өткен жылы Парламенттің қос палатасының депутаттары Мемлекет басшысының стратегиялық бағытын іске асыруға арналған 95 заң қабылдағанын атап өтті. Сондай-ақ, депутаттар Атырау мұнай жəне газ институтының оқытушылары жəне студенттерімен де кездесті. Қ.Ищанов осы Жолдауда білім беру, денсаулық сақтау жəне мəдениет саласына баса назар аударылғанын жеткізді. «Мемлекет басшысы ХХІ ғасырдағы дамыған мемлекет – белсенді, білімді жəне дені сау азаматтар екеніне тоқталды. Олар елдің жалпы бəсекеге қабілеттілігіне ықпал етеді жəне бірінші кезектегі міндет бұл саланы үздік əлемдік стандарттар деңгейіне шығару болып табылады», – деді Төраға орынбасары. *** Бұл күндері Парламент Сенаты Қаржы жəне бюджет комитетінің төрағасы Рашит Ахметов пен сенатор Ерболат Мұқаев жұмыс бабындағы сапармен Батыс Қазақстан облысында жүр. Депутаттар таяуда Зеленов ауданындағы Красновск ауылдық округінде болды. Олар мектепте, отбасылық дəрігерлік амбулаторияда болып, жергілікті тұрғындармен кездесті. Кездесудің басты тақырыбы Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауын түсіндіруге арналды. Жергілікті тұрғындар Нұрсұлтан Назарбаевтың Жолдауын ықыласпен қабылдағанын жеткізді. Стратегиялық құжатта қазақстандықтар өмірін жақсартуға баса назар аударылып отыр. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша денсаулық сақтау жəне білім беру салалар қызметкерлерінің еңбекақысы, мүгедектігі жəне асыраушысынан айырылған жағдайда берілетін əлеуметтік жəрдемақы ұлғаятын болады. *** Парламент Сенатының депутаттары Икрам Адырбеков пен Мұхтар Алтынбаев еліміздің Ұлттық қауіпсіздік комитеті Шекара қызметінің Алматыдағы академиясының курсанттары мен профессорлық-оқытушылар құрамымен кездесті. Кездесу барысында Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауы тұрғысында əскери қызметкерлердің кəсіби дайындығы мəселелерін талқылады. Сенаттың Халықаралық қатынастар, қорғаныс жəне қауіпсіздік комитетінің төрағасы И.Адырбеков еліміздің Президенті Н.Ə.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясында мемлекеттік егемендікті нығайту, қауіпсіздікті жəне аумақтық тұтастықты қалыптастыру басымдықтар қатарында екенін атап өтті. «Ұлттық қауіпсіздік жүйесін жетілдіру мақсатында соңғы жылдарда Парламент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы туралы», сондай-ақ, ұлттық қауіпсіздікті жəне əскери қызметшілерді əлеуметтік қорғауға бағытталған басқа да заңдарды қабылдады», – деді ол. Сенатор М.Алтынбаев өз сөзінде Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050» Жолдауында алға қойылған міндеттердің бірі жаңа қазақстандық патриотизмді қалыптастыру екенін атап өтті. *** Парламент Сенатының депутаты Владимир Редкокашин Астанада еңбек ұжымдарымен, емдеу жəне білім беру мекемелерінде кездесулер өткізіп, Мемлекет басшысының «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауын түсіндірді. Сенатор Ұлттық кардиохирургиялық орталық пен Астана медициналық унисверситетінің ұжымдарымен кездесті. Ол білім беру жəне денсаулық сақтау жүйелерінің алдына əлемдегі үздік стандарттар деңгейіне қол жеткізу жөнінде ауқымды міндеттер қоя отырып, мемлекет осы саладағы мамандар əлеуетін күшейту үшін елеулі қаржы салып отырғанын атап өтті. Сенатор, сондай-ақ, Мемлекет басшысының Жолдауында халықты əлеуметтік қорғау жəне қолдау мəселесі маңызды орын алатынына тоқталды. *** Парламент Сенатының депутаттары Михаил Бортник пен Бақтыбай Шелпеков жұмыс бабындағы сапармен Маңғыстау облысының аудандарында болды. Сенаторлар облыстық мəслихаттың биылғы жылдағы алғашқы сессиясына қатысып, «Қазақстан-2050» Стратегиясының негізгі ережелері мен Президент Н.Назарбаевтың Жолдауда алға қойған міндеттеріне тоқталды. Депутаттар шағын жəне орта бизнесті дамыту, жұмыс орындарымен қамтамасыз ете алатын кəсіпкерлерді қолдау қажеттігіне назар аударды, сондай-ақ, аймақты өркендетудің келешегін талқылады. Ол бірінші кезекте көлік-логистикасы, оның ішінде Ақтау теңіз портын, геологиялық барлау жəне мемлекеттік бағдарламаларды іске асыру секілді салаларға қатысты болып отыр. *** Өңірлерде сапарда жүрген Сенат депутаты Жабал Ерғалиев Ақмола облысының Қорғалжын ауданы əкімінің халық алдындағы есеп беруіне қатысып, сөз сөйледі. – Қазақстан халқының алдына Елбасы тарихи міндеттер жүктеп отыр, – деді сенатор өз сөзінде. – Мемлекет басшысының əр Жолдауының тарихи маңызы бар болса, биылғы Жолдаудың маңыздылығы біздің баршамызға Мəңгілік Ел болу идеясымен аса маңызды. Қазақстанның 2050 жылға дейінгі даму стратегиясы еліміздің əлеуметтік-экономикалық қуатын арттыруға бағытталған басты əрі негізгі бағдарымыз болып отыр. Сенатор, сонымен бірге, Қорғалжын гимназия мектебінің оқушыларымен жəне ұстаздар қауымымен кездесіп, жас ұрпақтың терең білімді, елсүйгіш рухта тəрбиелеу мəселелеріне назар аударды. Сенатор кездесу барысында тұрғындар мен мектеп оқушыларының көптеген сауалдарына жауап берді, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. *** Мəжіліс депутаттары Қазақстанның барлық аймақтарына сайлаушылармен кездесулерін бастады. Сапардың басты мақсаты – Президенттің «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» Жолдауын түсіндіру. Парламент Мəжілісінің депутаты, «Нұр Отан» партиясының жанындағы Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің төрағасы Қайырбек Сүлейменов Еуразия гуманитарлық институтының студенттері жəне оқытушы-профессорларымен кездесті. Жүздесудің басты тақырыбы – Мемлекет басшысы Н.Назарбаевтың «Қазақстан жолы – 2050: бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауы болды. Профессор-оқытушылар өкілдері мен студенттер ұжымының алдында сөз сөйлеген Қайырбек Шошанұлы Жолдаудың нақты практикалық істердің бағдарламасы екенін, оның барлық қазақстандықтарға, сондайақ, ең алдымен, зиялы қауымның жетекші өкілдері болып табылатын педагогтарға да қатысты екенін атап өтті. Қ.Сүлейменов ЕАГИ оқытушылары мен студенттерінің көптеген сұрақтарына жауап беріп, Мəжілістің заң шығарушылық қызметі жайында да əңгімеледі, деп хабарлады осы палатаның баспасөз қызметі.


6

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

 Дүние жəне дағдарыс «Үшінші индустриялық революция» деген тақырыппен газетте жуықта ғана жарық көрген мақалалар топтамасында жұмыссыздықтың табиғаты, оның туындау себептері мен апарып соғар салдарларына біраз тоқталған едік. Тіпті халықаралық сарапшылар тұжырымдарына сүйене отырып, жұмыссыздық проблемасының əлемде қалайша шешілуі мүмкін екендігіне, оған қандай өзгерістердің əсер ететіндігіне болжамдар да жасап көргенбіз. Ал, «Дүние жəне дағдарыс» айдарымен жарық көріп отырған бұл жеке мақаламызда жұмыссыздықтың дəл қазіргі жағдайына тоқталмақпыз.

Еуроаймаќ жаєдайы əлі оѕалєан жоќ

Жұмыссыздық проблемасы қазіргі күні, əсіресе, Еуропалық одақ елдерін жан алқымынан алып тұрғаны белгілі. Өткен жылдың желтоқсан айындағы деректер бойынша еуроаймақтың 17 еліндегі жұмыссыздық деңгейі 12 пайызды құраған. Соңғы айлардан бері еуроаймақ елдерінде дағдарыстың қалың бұлты біршама кейін серпіліп, күн көзі сəл де болса ашылғандай көрініс беріп еді. Бірақ соған қарамастан экономикадағы белсенділіктің артуы жұмыссыздық проблемасын кері ығыстырып əкете алмағандығы сезіледі. Өйткені, 12 пайыздық жұмыссыздық көрсеткіші оның ең асқынған рекордтық кезеңі өткен жылдың желтоқсанындағы көрсеткіштен бар болғаны 0,1 пайыз ғана төмендеген.

қарай, бұл мəлімдеме іске аспаған сөз күйінде қалғандығын көріп отырмыз. Енді Ф.Олландтың өзі «еңбек рыногындағы тұрақтандыру ісі біздің ойлағанымыздай болмады» деп мұны мойындауға мəжбүр болды. Франсуа Олланд өзінің халыққа арнаған бағдарламалық сөзінде 2013 жылдың басты басым бағыты деп жұмыссыздық проблемасымен күрес мəселесін атаған еді. Бұл күресте белгілі бір нəтижелерге қол жеткізе алмағандықтан ел басшысының ел ішіндегі беделінің де төмендей түскені сезіледі. Мұны рейтингтік агенттіктердің халықпен жүргізген сауалдамаларының қорытындылары көрсетіп отыр. Осы жағдайға орай Францияның еңбек министрлігі қазіргі қалыптасып отырған жағдайды аздап та болсын жұмсарта көрсету мақсатында өзінің статистикалық есебінде бірқатар жағымды деректерді алға тартпақ болған

Жаћанды жайлаєан жўмыссыздыќ Сұңғат ƏЛІПБАЙ,

«Егемен Қазақстан».

Əрине, бұл проблема Еуроодақтың барлық елдерінде бірдей асқынып отырған жоқ. Австрия, Германия, Люксембургте жағдай біршама тəуір. Мəселен, Еуропалық одақтың Статистикалық басқармасының келтірген деректері бойынша жұмыссыздық деңгейі өткен жылдың желтоқсан айында Австрияда 4,9 пайызды, Германияда 5,1 пайызды, Люксембургте 6,2 пайызды құраған. Міне, жекелеген елдердің осындай жетістіктері нəтижесінде өткен жылдың желтоқсан айындағы көрсеткіш бойынша еуроаймақтағы жұмыссыздық деңгейі оның алдындағы аймен салыстырғанда 129 мың адамға, ал Еуропалық одақ бойынша 162 мың адамға азая түскен. Бірақ соған қарамастан еуроаймақтың жекелеген елдерінің жағдайы бұрынғысынша ауыр қалпында қалып отыр. Мəсе лен, Испания экономикасындағы

белсенділіктің артуына байланысты осы елдегі еңбек рыногындағы жағдай біршама жақсарды деп есептелгеніне қарамастан мұндағы жұмыссыздық деңгейі 25,8 пайызды құраған. Ал Грекияда өткен жылдың қазан айындағы жұмыссыздық деңгейі 27,8 пайызға жетті. Елдегі жұмыссыздық мəселесінің асқынуына байланысты грек үкіметі соңғы айларда бұл жөніндегі мəлі меттерді жариялауды қажет деп те таппайтын секілді. Өйткені, қазан айының көрсеткіші мұндағы жұмыссыздық мəселесі жөніндегі соңғы көрсеткіш болып отыр.

Франциядаєы жўмыссыздыќ рекордтыќ кґрсеткішке жетті

Еуропадағы көш бастаушы ірі елдердің бірі Францияда 2013 жылдың желтоқсан айында ғана 10200 адам жұмысынан айырылған болатын. Ал, 28 қаңтар күні БиБи-Си телеарнасы Францияның еңбек министрлігінің мəліметтеріне сүйене отырып, осы елдегі жұмыссыздық көрсеткіші рекордтық жоғары деңгейге жеткендігін жариялады. Мəліметке қарағанда, қазіргі күні 3,3 миллион француз ресми түрде жұмыссыз ретінде тіркелген. Сөйтіп, Франциядағы жұмыссыздықтың ресми деңгейі 11,1 пайызға жеткен. Бұл деңгей 2013 жылғы жалпы көрсеткіштен 5,7 пайызға, ал желтоқсан айының көрсеткішінен 0,3 пайызға жоғары. Францияның президенті Франсуа Олланд өткен жылдың басында елдегі жұмыссыздық деңгейі 2013 жылдың соңында төмендейді деген мəлімдеме жасаған болатын. Өкінішке

көрінеді. Сондағы табан тіреп отырған басты дерек – 2013 жылы жұмысынан айырылғандар санының 2012 жылмен салыстырғанда аз да болса азайғандығы. Министрліктің атап көрсеткеніндей, 2012 жылы 283 800 адам жұмысынан айырылса, 2013 жылы бұл көрсеткіш 177 800 адамды құраған. Бірақ елдің бірқатар беделді сарапшылары бұл деректің өзін мүлдем іске алғысыз етіп тастады. Өйткені, елдегі жұмыстан қағылғандардың азайғанынан гөрі, жұмысқа орналасқандардың молайғандығын атап көрсетіп жатса, бұл əлдеқайда орынды болған болар еді. Мəселен, Француз экономикалық зерттеулер обсерваториясының экономисі Эрик Хайердың айтуынша, 2012 жылға қарағанда 2013 жылы жұмысынан айырылғандар санының азаюы тіпті де экономиканың қайта қалпына келе бастауын көрсетпейді. Өйткені, 2013 жылы құрылған жұмыс орындары көбінесе ел қазынасындағы қаржыны осы іске молынан жұмсау нəтижесінде, яғни бюджет қаржысының есебінен құрылған бо-

латын. Э.Хайер осы жағдайға байланысты Франсуа Олландтың жаңа жұмыс орындарын ашқан адамдарға салық жеңілдігін беру жөніндегі жоспары 2016 жылға дейін нəтиже бермейді деген болжам жасаған. Демек, елдің еңбек рыногынан оңға басқан жедел өзгерістер күте қою мүмкін емес. «Жеке секторда жұмыс орындарын құра бастау үшін экономиканың жылдық өсімі кем дегенде 1 пайыздан асуы қажет. Ал, үкімет болса бар болғаны 0,9 пайыз өсімді жоспарлап отыр. Мұндай алға басумен үкіметтің жұмыссыздықпен күрес жоспарын орындап шығатындығына ешбір сенім жоқ», деп есептейді француз экономисі. Президент Франсуа Олланд үстіміздегі жылдың қаңтар айында қызметкерлерді неғұрлым көбірек жалдаған компанияларға салық жеңілдігі берілетіндігін жариялаған еді. Э.Хайер президенттің осы əрекетінен нəтиже шығатындығына күдік келтіреді.

АвтоВАЗ арандап ќалуы мїмкін

Ресейдің статистикалық органының мəліметінше, жұмыссыздық мəселесіндегі жағдай біздің көршімізде де сондай бір мақтанарлық емес. Əрине, Ресейдегі жағдай дағдарыспен үш жылдан бері күресіп келе жатқан еуроаймақ елдеріне қарағанда біршама тəуір. Бұл елде аталған дерт соншама асқына қойған жоқ жəне алдағы уақытта да еңбек рыногының тұрақтылығы сақталады деп есептеледі. Өйткені, Ресей экономикасы жылдан-жылға көтеріле түсуде. Бірақ жұмыссыздық атты əлемді кернеп алған қара пəледен біздің көршіміздің де тыс қала алмайтындығы белгілі бола түсуде. Росстат мəліметіне қарағанда, Ресейдегі

жұмыссыздық деңгейі өткен жылдың желтоқсан айында 5,6 пайызды құраған. Осы желтоқсан айында бұл елде 78 мың адам жұмысынан айырылған. Сөйтіп, өткен жылдың қараша айындағы көрсеткішпен салыстырғанда жұмыссыздық деңгейі 0,2 пайызға өсе түскен. Бұл елде жұмыссыздықтың артуы 2013 жылдың екінші тоқсанынан бастап байқала бастаған. Экономист Игорь Поляковтың айтуынша, Ресейдегі жұмыстан қысқартулар, əсіресе, өнеркəсіптік компанияларға тəн болып отыр. Сондай-ақ, елдің білім мен денсаулық салаларындағы жұмыспен қамтылған адамдар саны да қысқара түскендігі сезіледі. Елдегі өнеркəсіп саласындағы аса ірі компаниялардың бірі АвтоВАЗ 2014 жылы 7,5 мың адамды жұмысынан қысқартатындығы жөнінде жоспары бар екендігін жариялаған еді. Игорь Поляков осы деректі келтіре отырып, «егер бұл қысқарту халық тарапынан ереуілсіз, ал үкімет тарапынан ескертусіз қалып, бейтараптылық көрсетілетін болса,

онда АвтоВАЗ-дың соңынан əліптің артын бағып отырған Ресейдің басқа да өнеркəсіп алыптары еретін болады. Сөйтіп, елдегі жұмыссыздық проблемасы одан əрі ушыға түседі», деген қорытынды түйген.

Чубайс пен Ахоныѕ пікірталасы

Өнеркəсіп алыптары адамдарды жұмыстан қысқартуға неге құштар? Біз мұның себебіне жоғарыда айтып кеткен «Үшінші индустриялық революция» атты мақалалар топтамасында біршама тоқталған болатынбыз. Мұндағы басты себеп, жаңа технологиялар өндіріске енгізіліп, өндірістің заман талабына сай жарақтандырылуы күшейген сайын автоматтандыру үдерісінің үдей түсетіндігіне байланысты болып отыр. Яғни өндірістегі адамдардың орнын машиналар мен автоматтар алмастырып, осының нəтижесінде жұмыстан босаушы адамдар саны көбейе бермек. Осы жағдайға байланысты Ресейде жуықта болған мына бір жағдайды баяндай кетейік. РФ Президенті жанындағы Ресейдің халық шаруашылығы жəне мемлекеттік қызмет академиясында болған Гайдар оқулары форумы кезінде «Роснано» басқар ма төрағасы Анатолий Чубайс пен Ресейдегі фин өнеркəсібі өкілдігі директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарып отырған Финляндияның бұрынғы премьер-министрі Эско Ахо пікірталасқа түсіп қалады. Пікірталас басында Эско Ахо таяудағы 10-20 жылдың ішінде Ресейдегі жұмыс орындарының жарым-жартысы қысқарады деген болжам айтқан. Ол мұндай болжамды Финляндияның ауыл шаруашылығы зерттеулер орталығының

соңғы зерттеулерінің нəтижесіне сүйеніп айтқан. Аталған зерттеулер нəтижесі көрсеткеніндей, дамыған елдер мен дамушы елдердегі қазіргі бұқаралық өндіріс түрлері бірте-бірте келмеске кететін болады. Өйткені, ондағы адамдардың орнын енді роботтар мен компьютерлік бағдарламалар айырбастайды. Осындай жағдайға, яғни цифрлық технологиялардың күрт дамуына байланысты 2025 жылға таман Финляндиядағы жұмыс орындарының саны үштен бір бөлікке қысқара түсетіндігі анықталған. – АҚШ-та да осындай зерттеулер жүргізіліп, соның қорытындысында жұ мыс орындарының 50 пайызға жуық қысқаратындығы белгілі болып отыр. Осы үдерістен Ресей де тыс тұра алмайды. Мұндағы жұмыс орындары да таяудағы болашақта жарым-жартылай қысқаратын болады, – дейді мейман. – 50 пайыз – бұл тым күшейтілген цифр! – дейді оның сөзіне сенбеген Анатолий Чубайс. Басқаратын компаниясының атауының

соңына «нано» деген сөз тіркесін қосып алып, жаңа синтетикалық материалдарды өндіріске енгізуді өзі де белсене насихаттап жүргенімен Чубайс осы жаңа технологиялардың өндіріске белсенді түрде енгізілуі Ресейдегі еңбек рыногындағы жағдайға күрт əсер ете қояды деп мүлдем ойламаса керек, Эско Ахоның сөзіне сенімсіздік танытып бағады. Оның түсінігінше, батыста енді ғана пайда болып жатқан қайдағы бір 3D принтерлері таяу болашақтың өзінде ғасырлар бойы қалыптасқан фабрикалар мен зауыттарды өмірден қалайша ығыстырып шығармақ. Бұл, шамасы, тек Чубайсқа ғана емес, жалғанды жалпағынан басып келе жатқан, заман осындай жағымды қалпында тұра берсе екен деп тілейтін алпауыт компаниялар басшыларының көпшілігіне тəн түсінік болса керек. – 3D принтердің маған əбден ұнайтындай көңілге қонымды бəтеңкені жасап шығара қоятындығына бəрібір сенгім келмейді. Сонда мен интернетке барып маған түсі қара, сəнге киетін əдемі туфли керек деп айтып, принтердің кнопкасын басып қалуым керек пе? – дейді Чубайс. Сол кезде оған Сколковский ғылым жəне технологиялар институтының вицепрезиденті Алексей Пономарев көмекке келеді. – Мұнда түсінбейтін несі бар! Сіз сканерге аяғыңызды саласыз да, Миланда отырған дизайнерді кеңесуге шақырасыз. Соның нəтижесінде өзіңіздің қалауыңыз бойынша дайын болған бəтеңкені 3D принтерінен шығарып алып, асықпай тексеріп, айналдырып қарайсыз. Өзіңіз айтқандай, егер ол сіздің көңіліңізден шықпай жатса, «Жоқ, миландық дизайнердің бұл бəтеңкесі маған оншама ұнамай тұр, одан

да мен Ивановаға барайын» дейсіз де, бізге келесіз. Сөйтіп, сіздің қалаған бəтеңкеңізді біз шығарып беретін боламыз, – деп қалжыңдайды Алексей Пономарев. Жалпы, бұл қалжыңның астарында Чубайстың кезіндегі батысшылдығын меңзеген астар да болуы мүмкін. Пономаревтің қалжың-шыны аралас сөзі жиналғандар арасында, əсіресе, Ресейдің өнеркəсіп министрі Денис Мантуровқа əбден ұнап қалса керек, ол қызу қол шапалақтап жібереді. Сол кезде ұтқыр əзілге мығым Чубайс та тек тұрмай: – Ендеше, Мантуров басқаратын біздің өнеркəсіп министрлігін бұдан былайғы уақытта 3D министрлігі деп атау керек екен, – деп əзілге əзілмен жауап беріп, жоқ жерден қол шапалақтап шыға келген министрді бір қағытып өтеді. Сөйтіп, өзі тап болған ыңғайсыз жағдайдан шығып кетуге тырысады. – Бұл тіпті де қалжың емес, – деп тақымдай түседі Чубайспен пікір қақтығысын одан əрі жалғастырғысы келген Эско Ахо. Оның айтуынша, жаңа цифрлық дəуір шын мəнінде əлі де келе қойған жоқ. Сондықтан, ол туралы түсінік те қазір таяз болып отыр. Бір кездері АҚШ пен Ұлыбританияның Үндістанға жөнелтетін басты экспорттық тауары кəдімгі мұз болатын. Мұнан кейін тоңазытқыштар пайда болды да, бəрін де өзгертіп жіберді. Ахоның сөзінше, қазіргі күні əлемдегі смартфон пайдаланушылардың 43 пайызы оны ойын үшін, 20 пайызы əлеуметтік желілерде хабарласу үшін, 10 пайызы музыка тыңдау үшін қолданады екен. – Мұны да цифрлық дəуір деп түсінеміз бе?! Жоқ олай емес. Бəлкім біз 2020 жылға таман смартфондарды білім алу, қаржы қызметі, денсаулық сақтау мен өндіріс үшін пайдаланатын болармыз. Міне, сол кезде барып цифрлық дəуір орнығатын болады, – деп болашаққа үлкен үмітпен қарайтындығын жеткізеді Ахо. Осы пікірталасты түйіндеген Ресейдің өнеркəсіп министрі Денис Мантуров финдердің жоғарыдағы жұмыссыздықтың күшейе түсетіндігі туралы қаупі негізсіз емес екендігін айтады. «Бізде қазір жұмысшы мамандарға деген тапшылық бар. Бірақ бір жағынан алғанда, жұмысшылар көп секілді. Өйткені, біз оларды жұмыстан қысқартып жатырмыз. Екінші жағынан алғанда, өнеркəсіп үшін қажетті заман талабына сай маман жұмысшылардың аз екендігін көріп отырмыз. Бұл ненің белгісі? Бұл – адамдардың заман ағымына, өмір өзгерістеріне ілесе алмай келе жатқандығын көрсетеді. Себебі, жаңа технологиялар жасау мен шығару ісі өте жылдам қарқынмен дамуда. Бірақ, жалпы халық оған дайын болмай шықты. Сөйтіп, адамдар қолымен атқарылатын көптеген жұмыс түрлері қазірдің өзінде тиімсіз бола бастады», дейді ол.

Жастар арасындаєы жўмыссыздыќ

Бүкілəлемдік экономикалық форумның деректері бойынша, əлемдегі жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 12,5 пайыздан асқан. Бұл – 73 миллион қыз бен жігіт. Ал жастардың жүзеге аспай жатқан əлеуеті бұдан да жоғары. Өйткені, халықаралық еңбек рыногын зерттеп жүрген мамандардың пікірінше, қазіргі күні əлемдегі жастардың төрттен бір бөлігі немесе 300 миллион адам өздеріне ұсынылатын кез келген жұмысқа, тіпті олардың білімі мен мамандығына сəйкес келмейтін жұмыстарға баруға əзір тұрған көрінеді. Бұған енді тұрақты жұмыс орны жоқ жас тар мен аграрлық сектордағы маусымдық жұмыстармен қанағаттанып отырандарды қосайық. Сонда планета жастарының жарым-жартысы өз өмірлеріне қажетті қаржымен қамтамасыз етілетіндей

жұмысқа зəру болып отырғандығына көз жеткіземіз. Статистика бойынша жастар арасындағы жұмыссыздықтың ең өршуі Солтүстік Афри ка мен Таяу Шығыс елдерінде кездеседі. Мұндағы жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 27 пайызды құрайды. Сарапшылардың пікірінше, нақ осы жағдай «араб көктемінің» оянуына елеулі ықпал етіп отыр. Азияда жағдай бұған қарағанда біршама тəуір болғанымен, бұл құрлықтағы жастардың алған білімі мен мамандықтары еңбек рыногындағы жағдаймен сəйкес келе бермейді. Ал, Еуропада жұмыс іздеген жастар дайындығы мен еңбек рыногындағы жағдай айырмашылығы барған сайын ұлғая түсуде. Өйткені, жаңа кəсіптерге сай оқу үшін, жаңа білім алу үшін ақы төлеу керек. Бірақ, осындай қадамға барған жастардың өзінің ертеңгі күні қызметке орналасып кететіндіктеріне, білім алу үшін алған несиелерін ақтап шығатындарына сенімі солғын. Сөйтіп, 2013 жылы бүкіл Еуроаймақ бойынша алғанда жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі тағы да 24 пайызға өсе түскен. Бұл реттегі ең төменгі көрсеткіштер Австрия мен Германияда 5 пайызды құрайды. Ал ең үлкен жұмыссыздық деңгейі Грекия мен Испанияда қалыптасып отыр. Ресейде 15 пен 24 жас аралығындағы адамдардың 14 пайызы жұмыспен қамтылмаған. Мұның ішінде кеше ғана мектеп қабырғасынан шыққан түлектерді еңбекпен қамту қиын мəселеге айналуда. Бірақ соған қарамастан ТМД елдері мен көрші мемлекеттерден Ресейге жұмыс іздеп келіп жатқан мигранттардың қатарының да сейілетін түрі жоқ. Осындай жағдайларға байланысты əлемде жастар арасындағы жұмыссыздық неғұрлым тез арада шешілуге тиіс аса маңызды міндеттердің қатарына қойылып отыр. Мəселен, Еуроодақта осы іске қолдау көрсету үшін 2015 жылға дейін 45 миллиард еуро жұмсау көзделген. Соның ішінде 25 жасқа дейінгі Еуроодақтың əрбір тұрғынына жұмысқа орналасатындығы немесе өндірістік практикаға қабылданатындығы туралы кепілдік беру мəселесі қозғалуда. Жастар арасындағы жұмыссыздық жыл өткен сайын күрделеніп келеді. Көптеген мемлекеттер мен халықаралық ұйымдар осы проблеманы қалай шешеміз деп бас қатыруда. Үстіміздегі жылдың қаңтар айында Давос қаласында өткен Бүкілəлемдік экономикалық форумның басты тақырыптарының бірі осы жастар арасындағы жұмыссыздық проблемасы болғандығын еске сала кетсек, артық болмас.

Италия жастары ќиындыќ їстінде

Италиядағы жастар жұмыссыздығы – неғұрлым соңғы кездерде пайда болған құбылыстардың бірі. Мұндағы билік өкілдерінің айтуына қарағанда, үкімет бұл проблемамен осыдан бес жыл бұрын бетпебет кездесті. Содан бері аталған проблема шешімін табудың орнына өрши түсуде. Қазіргі ресми статистика бойынша елдегі еңбекке қабілетті жастардың жартысына жуығы жұмыссыз отыр. Сондықтан италиялық жастардың арасында көрші елдерге барып жұмыс іздеушілер қатары көбею үстінде. «Соңғы бес жылдан бері менің елімде жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі өсіп келеді. Бұрын біздің елде бұл проблема осыншама асқынып көрмеп еді. Өйткені, экономикалық жүйеміз жаңа жұмыс орындарын туындатып тұратын. Бірақ соңғы экономикалық дағдарыс осы іске үлкен соққы жасады да, жастардың жұмысқа орналассақ деген үмітін кейін серпіп тастады», дейді Италия премьер-министрі Энрико Летта өзінің журналистерге берген сұхбатында. Осы жағдайға байланысты ол өз қызметінің ең маңызды бағыты ретінде жас тар арасындағы жұмыссыздықпен күресу ісін алға қойған. «Қазіргі қалыптасып отырған көрсеткіш, яғни ел ішінде жастарды 40 пайызының жұмыссыз қалуы төзгісіз жағдай деп есептеймін. Сондықтан да, бұл мəселеде қолдан келгеннің барлығын істеуіміз керек. Өзім премьер-министр қызметіне тағайындала салысымен жастарды жұмысқа қабылдайтын компанияларды ынталандыру ісін қолға алып, осы жөнінде шешім қабылдадым», деген премьер-министр осы мəселеге ерекше мəн беретіндігін жеткізген.


 Ойласу

 Есімі елдің есінде Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың биылғы Жолдауы өте кеуделі құжат, онда бұрын-соңды ауызға алудың өзіне бата алмайтын қияндарға қол сілтеп отырған асқаралы алып мақсат көзделген. Қазақстанды əлемнің ең жоғары дамыған 30 елінің қатарына қосу дегеннің зіл батпан салмағы бар. Əрине, даму қарқынын осы күнгіден гөрі ғылымның жетістігін пайдалану арқылы жақсарта алсақ, табиғат ресурстарының бағасы түсіп кетпесе, алдымыздағы 35 жылда экономикалық көрсеткіштермен алдыңғы қатарлы 30 елдің қатарына теңесіп те қалармыз. Бір кезде 50 елдің қатарына енудің өзін бола қоймас деген скептикалық көзқараспен қабылдаған едік. Алайда, аман-есен жеттік қой. Сол сияқты, бір кезде ЕҚЫҰ-ға төраға болуымыз неғайбыл-ау деп ойлаған едік. Төрағасы болмақ түгілі Саммитін де өткізіп бере алдық. Ендеше, Мəңгілік Ел болуды армандап отырып, отыздыққа да жетіп барармыз. Онда отырғандар да өзіміздей адамдар, ешқайсысы көктен түскен жоқ. Тек тынымсыз еңбек етіп, жоғары технологияға қол жеткізумен дами бергендер олар. Елбасы үздіксіз даму ғана біздің Тəуелсіздігімізге кепілдік бере алады дегенде де соны мегзеп тұрған болуы керек. Алайда...

Отыздыќтан орын алу оѕай емес, аєайын Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан».

Алайда... Онда жалғыз экономикалық емес, басқа да жетістіктер талап етіледі. Соның ішінде қазақстандықтардың санасы, мəдениеті де соған сай болуы керек. Елбасы «Қазақстан əлемде адамдар үшін қауіпсіз жəне тұруға жайлы елдің біріне айналуы тиіс. Бейбітшілік пен тұрақтылық, əділ сот жəне тиімді құқық тəртібі дегеніміз – дамыған елдің негізі» деп атап көрсетті. Бірақ бүгінгі Қазақстан дəл осы талаптарды орындауға бет алып отыр деп айту қиын. Дамыған 30 елдердің бəрінде, мəселен, АҚШ-та адам өзін өзі еркін сезіне алады. Өйткені, онда заң үстемдік құрып отыр. Егер заңды бұзбасаң, дұрыс жүрсең сен ешкімнен қорықпай, еркін тыныстап жүре аласың. Өзіңді заңның қорғайтынына сенімдісің. Ал заң дегеніңіз, бұл елдерде бəрінен де жоғары тұрып, монополиялық үстемдік етеді. Ешқандай əкім, байманап, қолына түрлі биліктің құлағын ұстап отырғандар, тіпті құрметті ақсақал, халыққа еңбек сіңірген ер, т.б. бірде-бір пенде оны бұза алмайды, бұза қалса аяғы аспаннан бір-ақ келеді. Ал бізде ше... Əзірге автожолдарды белгіленген жердің өзінде кесіп өту түгілі жаяу адамдардың жүретін жерінде қорқа соғып жүресің. Өйткені, бір дəре желі шенеуніктің есерсоқ баласы ауыр көлігімен тротуарға шыға келіп, соғып кетуі ғажап емес. Ол үшін əлгі соққанға түк те болмайды, өйткені, əкесі көлденеңнен келіп жатқан көп ақшаны көлдей қылып төге салады (Жуырда ғана соның бір мысалы болғанын барша қазақстандықтар көзімен көрді). Ауыр халде жатсаң да отбасыңа бір пайдасы тисін деп соның ұсынған тиынын алып, «екіжақты келісімге» келіп, есерсоққа ешқандай кінə артпаймын деп қол қойып бересің. Ал оның қылығының қоғамдық қауіптілігін ескеріп, не де болса жазаға тартамын дейтін заң жоқ. Сонда, халықты қорғауға тиісті заң қалталының ғана құқығын қорғап, оның арамнан жиған ақшасының алдында бас иетін секілді. Демек... Онда үстемдік жоқ. Біздегі үстемдік ақшада. Немесе... немесе жасөспірім балаңды көшеде жоқ нəрсеге ұрындырып, қалтасына «бірдеңе» (есірткі) салып жіберуі, əлгі бəледен қарызданып-қауғаланып зорға құтылуың мүмкін. Кəсіпкерлерге істеліп жататын қысастықтар одан да көп. Сондықтан, қазір халық полицияны, прокурорды, қаржы полициясы жəне т.б. құқық қорғау қызметкерлерін анадай көргеннен-ақ қорыққанынан (сыйлағаннан емес) жалбақтап, аузын майлап жіберуге дағдыланған. Əлеуметтік сауалдамаға қарағанда халықтың 10 пайызы ғана полицияға сенеді екен. Жуырда ғана «Егеменде» «Астамшылық» деген мақала шықты. Авторы əріптесіміз Ш.Əміров. Онда Алматы қаласындағы Бостандық аудандық сотының ғимараты алдында Тоққожа деген адвокатты Хамедов деген əумесердің ұрып кеткені жазылған. Ал енді содан бері жарты жыл өтсе де, адвокаттың таяқ жегенін талай адам көрсе де, кезекшіліктегі полиция қызметкері мен приставтың өзі арашаласа да, жедел жəрдеммен жəбірленуші ауруханаға жеткізіліп, орта дəрежедегі дене жарақатын алған деген сот-медициналық сараптамасының анықтамасы болса да қылмыстық іс қозғалмаған. Бұл не сұмдық екенін əркім өз əлінше салмақтасын. Қылмыс соттың алдында болып жатса, адвокат болып жүрген адамның өзі құқығын қорғай алмай жатса, қарапайым халық құқығын қалай қорғай алады? Қозғалған қылмыстық істі тергеуші А.Қуанышұлы деген қысқартыпты. Ал прокурордың берген жауабы: «бұл іс уақытша тоқтап тұр» дегенмен шектеліпті. Қанша уақытқа, не себепті, ол жағы белгісіз. Бұрын құқық қорғау қызмет керлерін «əрекетсіздігі» (за бездействие) үшін жауапқа тартқанды жиі еститін болсақ, осы күні заңның ондай бабы мүлде ұмытылған сияқты. Сондықтан біздегі құқық қорғаушылар қорғаудан гөрі қор лауға бейіл болып бара жатқанын күнде көреміз. Мұндай істер бірен-саран болса жақсы ғой, жаппай болып бара жатқанын шыққыр көзіміз күнде көріп жүрген жоқ па? Ұсақ-түйек дүниенің бəрі де қол жетпестей қиындап, ауыр кедергілерге ұшырап

7

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

жатқанында қандай жайлылық болсын? Мəселен, асығыстау болып, телефонның ақылы (назар аударыңыз, ақылы) анықтамалығынан бір ұйымның нөмірін тез білгіңіз келсе жүйке тамырларыңыздың талайы жойылатынына алдын ала дайындала беріңіз. Алдымен «сіз 169 ақылы анықтама қызметіне қоңырау шалдыңыз» дегенді екі тілде асықпай айтады. Одан əрі «қазақ тілін таңдау үшін 1-ді, орыс тілін таңдау үшін 2-ні басыңыз», одан əрі, ұзақ сонар тағы бір қызметтерді, соның ішінде оператор бəлен, ауа райын білу түген, валюта курсын содан, кинотеатр репертуарын анадан біліңіз деп езіп тұрып алатын авто-жауап берушіге не айтасыз? Шаруаңыз осы қызметке тіреліп, асығып, күйіп тұрғаныңызды телефон не қылсын, одан əрі музыка кетеді. Бұл – қоңырау. Ол да жүйкеңізді біраз жұқартқаннан кейін «қазір операторлар бос емес, күте тұрыңыз» дегенді естисіз. Тағы да музыка. Тағы да «күте тұрыңыз»... Қысқасы, жарты минөтте бітетін сіздің шаруаңызды жүйкені жұқартатын жарты сағатқа созбаса, маған келіңіз. Əрине, талай адам бұл уақытта қолды бір-ақ сілтеп, телефон құлағын тастай салады. Осы неге керек? Маған мұндай керексіз ақпараттарды тықпалаудың керегі не дегенді телефон басшылығына айтсаңыз, ойбой, сіз «жоғарғы сервисті» түсінбейді екенсіз деп өздерінікін дұрыс санап, ешқашан жағдайыңызды түсінуге тырыспайды. Өз түсініктерінде олар қызмет көрсетуді керемет жақсарттық деп ойлайды. Жақсартқаны жұрттың жүйкесін жұқартып жатқанына олар пысқырмайды да... Ал бір кезде осы ақылы қызмет мүлтіксіз істеп, халықты біршама қуантқанын да білеміз. Егер бір мекеме, ұйымға барып, таныс адамыңызға жолығып, я басқа бір жұмыспен кіріп шыққыңыз келсе... Мұнда да жүйкеңізді алдын ала ширата беріңіз. Алдымен бұрын қылмыскерлерге ғана орнатылатын аранға тап боласыз. Қазір ондайы жоқ мекеме некен-саяқ. Бұрынғы кезде зейнетке шыққан кемпір-шал атқаратын вахтерлық жұмысты енді 70 мың теңге алғанына мəз болып, бет-аузы бес биенің сабасындай болатын бір қара дəу атқаратын болыпты. Ол сіздің құжатыңызды алып қалып немесе жазып алып жібере салмайды. Кімге келгеніңді, неге келгеніңді сұрап, алдымен тергеуге алады. Бастыққа келген болсаңыз хатшыға хабарласып, одан бастықтың рұқсатын күтіп, ол келген соң өткізу бюросына жіберіп, одан «рұқсат қағаз» алдырып қана ішке жібере алады. Кім болсаңыз да сол кепке тап боласыз. Бұл уақытта кем дегенде жарты, əйтпесе, 1-2 сағат уақытыңыз өледі. Сонда... Осы біз кімнен қорқамыз деген сұрақ туады. Ең сорақысы сол – біз бір-бірімізге сенуден қалып барамыз. Бейбіт уақытқа қарамай бірімізден-біріміз сезіктеніп, қауіп күтіп, қорқатын болдық. Осының əлегінен адамды сыйлау, оның құқы мен бостандығын қадірлеуден гөрі аяққа басу күннен-күнге ұлғайып барады. Дамыған 30 елдегі ең бірінші құндылық – Адам. Бəрі де сол адам үшін жасалады, адам үшін қызмет етеді. Барлық қызмет, үкімет органдары қарапайым адамға жағдай жасауды, қызметіне жарауды өзінің басты міндеті деп санайды. Былтыр белгілі Ресей журналисі Владимир Познер Америкаға барғанда басынан кешкен бір оқиғаны өзінің блогында жариялады. Нью-Йоркке барып, қонақүйге орналасқаннан кейін ол паспортын жоғалтып алғанын біледі. Ертесіне қаланың паспорт орталығына барып, түстен кейін жаңа паспорт алып шыққанын егжей-тегжейлі жазыпты. Бізде ғой мұндай шаруа кем дегенде екі аптаға созылар еді. (Əрине, Ресейде де солай.) Риза болған Познер өзінің міндетін мүлтіксіз орындап жəне бұл үшін ешқандай «қосымша ақы» талап етпей, жарты күнде жаңа паспорт жасап берген адамға алғыс айтайын десе анау: «Сэр, сіз бұл үшін салық төлейсіз ғой» депті қатқыл үнмен. Ал біздің шенеуніктер əрбір адамның салығының арқасында өзінің тамағын асырап отырғанын қаперіне де алмайды. Оның ойынша оған еңбекақыны үкімет төлеп жатыр. Сондықтан білетіні үкімет қана. Ал үкіметке ақша қайдан келіп жатқанын ойлап, олар басын ауыртпайды. Президенттің талап еткен адамдар үшін қауіпсіз жəне тұруға жайлы елдің біріне

айналу үшін соншалықты үлкен кедергіден, алынбайтын қамалдан өтудің керегі жоқ. Тек, əркім өзінің істеген жұмысына адал, мəдениетті, саналы болса болғаны. Əсіресе, шенеуніктер халықтың есебінен күн көріп отырғанын сезінуі керек. Ондық əлеует біздің халқымызда бар. Өйткені, халқымыз жаппай сауатты, ең құрығанда орта дəрежелі білімі бар. Демек, бұл іс əркімнің қолынан келеді. Алайда, ол үшін қоғамымыз жаппай сауықтандырылуы керек. Соның ішінде қоғамымызда заңның талаптары қатал орындалатын дəрежеге көтерілгені дұрыс. Парламент жуырда ғана Қылмыстық кодекстің жаңа, жетілдірілген нұсқасын мақұлдады. Онда қылмыстың жаңа түрлерін ауыздықтаумен қатар бұрынғы «былқылдақ» баптардың бірсыпырасы күшейтілді. Мəселен, ендігі жерде алты адамды соғып кетіп, оның біреуін өлтірген адам ешқашан ақшасымен жазадан құтыла алмайды. (Осындай заң Қазақстанды бүкіл əлем жұртшылығы алдында масқара қылғанын оны жазғандар ойламайды даау). Енді мұндай жағдайда қылмыстың қоғамдық қауіптілігі ескеріліп, жазықтыны міндетті түрде жазаға тарту белгіленген. Елбасы өзінің Жолдауында мəдени саясаттың ұзақмерзімді тұжырымдамасын əзірлеу қажеттігін айтты. Демек, Президент барынша дамыған 30 мемлекеттің қатарына өту деген сөз тек экономикалық көрсеткіштермен ғана шектелмейтінін көрсетіп, Үкіметтен сананы өсіріп, адамдарымыздың мəдениетін көтеру жолында да еңбек етуді талап етіп отыр. Сондықтан ұзақмерзімді тұжырымдама халқымыздың мəдениетін жоғарылатуға үлес қосар деген үміттеміз. Алайда, ол тек мəдениет саласы қызметкерлеріне ғана қатысты болып, халқымыздың қалың көпшілігіне қатысты болмаса одан пайда жоқ. Осыдан екі жыл бұрын Президент кейбіреулердің қала көшелерінде дұрыс жүре алмайтындығын, кез келген жерде қоқыс (темекінің қалдығы, сағыз, шекілдеуік т.б.) лақтыруға бейім екенін қатты сынағаны бар. Соларды тоқтату үшін айыппұл салу керектігін айтты. Сол талаптың кезінде, одан кейін де көшелеріміздің біршама тазарып қалғанын көрдік. Осындай талаптан 1-2 жыл бұрын Астананың ең орталық көшелерінің біріндегі бағдаршамға тоқтаған машинаның есігі кенет ашылып, жүргізушінің күлсалғышын көшеге ақтара салғанын да көрген болатынбыз. Ондай сұмдықтар қазір жоғалды. Демек... тəртіп батылырақ талап етіліп, басымырақ айыппұл салына бастаса, халқымыз бір демде түзу жүрудің, мəдениетті тұрудың жолына түсер еді. Ұзақмерзімді мəдени саясаттың тұжырымдамасында халықтың көшеде, қоғамдық орындарда өзін өзі мəдениетті ұстай білуі сияқты «ұсақ» нəрселер де қамтылуы барынша дамыған 30 елдің қатарына енудің маңызды шартының бірі. Ауылдан келген жастар жамандығынан емес, көбінесе білмегеннен де мəдениетті жүрудің жолдарын біле бермейді. Кез келген жерге түкіру, қоқыс шашу, айғайлап сөйлеу, қатты ысқыру, боғауыз айту т.б. сияқты ауылдағы «еркіндіктер» қалада қол емес екенін білдіріп отыратын шаралар жасалса ғана олар бойларын түзу ұстауға үйренеді. Мұндай дөрекіліктерді жеңерміз-ау, ал санамызды жаппай торлап алған ақшаға деген ашкөздікті қалай еңсереміз? Осы күні жоғары қызметтен бастап ең төменге дейінгі шенеуніктің талайы өзіне ісі түскен адамнан қайтсе де «бірдеңе» түсіргісі келіп тұрады. Жəне осы «жұқпалы дерт» күнненкүнге дендеп барады. Біздіңше оны жоятын жалғыз шара тек діни қағидалардың алғышарттарын адамның бойына сіңіруде ғана секілді. Тек имандылық жолы болмаса басқа дүниемен (айыппұлмен, соттаумен) оны тоқтату қиын. Құдайдан қорыққан адам ғана қолын таза ұстайтын шығар. Сондықтан діннің алғышарттары, имандылық əліпбиі мектеп бағдарламасына енгізіліп, «таза адам», «таза қол» қағидасы саналарға бірден сіңірілуі керек. Бұл іс Қазан төңкерісіне дейін білім алып, бойына біліммен қатар имандылықты сіңірген барлық ұстаздардың аузынан түспеген. Ғ.Мүсірепов те өзінің алғашқы ұстазы Бекет Өтетілеуов туралы жазғанда ол кісінің «əрқашанда қолдарыңды таза ұстаңдар» деген сөзді сабақ сайын айтатынын еске алады.

Сонымен қатар, бұл істі əлемдік жəне дəстүрлі діндердің бəрі де уағыздайтынын жеткізе алатын үздік оқулықтар жазылғаны жөн. БАҚ-тан да тұрақты түрде имандылыққа уағыздайтын үздік, қызықты хабарлар беріліп тұрса, оның да əсері аз болмас еді. Мəдениеті бізден гөрі жоғары дамыған, алдыңғы қатарлы 30 елдің бəрінде де діннің осындай тұстары терең насихатталып тұрады. Сондай-ақ, адамды мейірімділікке, жүрегін ізгілікке баулитын фильмдердің көп түсіріліп, үнемі көрсетіліп тұрғаны керек-ақ. Біздегі атыс-шабыс, қанды судай ағызатын, адамды қанішерлікке дендейтін фильмдер жоғарыда аталған 30 елдің телеэкрандарында əлдеқашан көрсетілмейтін «арзан дүниелер». Ондайлар тек Ресей бастаған ТМД елдерінің экрандарынан ғана түспейді. Жəне соның көрсетілуін қалап, халықтың психикасының бұзылып, қаныпезерге айналуын жақтайтын бір қаржылық топтар да бар. Ондайлар осындай арзан дүниелерге түрлі сыйлықтар беріп, жарнамалар да жасап жатады. Сөйтіп, халықтың пейілінің бұзыла түсуін қалайды. Қазіргі қазақ фильмдерінің де көбі сондай. Қолдан ашуланып, бір-біріне шаңқылдап жатқан кейіпкерлерді жиі көресің. Оның үстіне қазақ киносында шебер актерлер əлі де аз. Көбі кино мен театрды шатастырып, театрдағы актердің шеберлігі дегенді басшылыққа алып, түрлі образдар жасамақ болып, қабақтарын түй іп, тамақтарын кенеп, т.т. сөйлеп жат қан жасанды қылықты əртістер кинода көрінуге тиісті шынайы өмірді жасай алмайды. Адамның бойына ізгілік нұрын құятын, сонымен бірге тəубеге келуге ықпал ететін орыстың «Француз тілінің сабақтары», поляктың «Емші», иранның «Жəннат балалары», еврейдің «Пианист» жəне т.б. сияқты фильмдер түсіруге ешкім мəн бермейді. Ал олар біздің қоғамға ауадай қажет дүниелер. Мəдени тұжырымдама бойынша нақ осындай фильмдер түсіруге ғана қаржы бөлінуі керек. Біздің 2050 жылға апаруға болмайтын бойымыздағы ең кесір «дертіміздің» бірі – рушылдық. Осы бір дерттің кесірі ұзақ жылдар бойы ұлттың дамуында аяғымызға тұсау, қолымызға бұғау болып келгенін білсек те, содан ажырай алмай тұрмыз. Қазақтың талайы-ақ қанша жерден бірбіріне мейірі түсіп, бауыр еті езіліп тұрса да жақтасының руы басқа екенін білген жерде тосылып, демде жатырқап қалады. Осы бір келеңсіз дерт бүгінгі күні тіпті асқынып барады. Тіпті жап-жас қыздардың өзі бөлініп жатқанын көргенде тұла бойың түршігеді. Жуырда бір тойда исі қазақтың ақылшысы, күллі түркі дүниесінің бетке ұстар ерлерінің бірі – Қазақстан Президентін «менің інім, менің бауырым» деп сөйлей берген бір жаман кемпір жұрттың бəрін ығыр қылды. Сондағы мақтанатыны Президентімізбен бір рудан екен. Əлдеқашан əлемдік тұлғаға айналған, барша халық президенттікке қайта-қайта сайлаған адамды бір руға тели сөйлеудің өзі қандайлық тар өрістілік екенін айтудың өзі артық қой білген адамға. Ондай адамды жеке меншіктеуге сенің құшағың тар ғой деп ақылсыз адамға қалай айтарсың, ешкім де үндемей отырды. Ал егер əркімнің руын айтып мақтануын немесе біреудің руын сұрап қазбалауын заңмен тыйып, осындай сөздер айтқан адамға 100 немесе 200 АЕК көлемінде айыппұл салынатын болса, ешкім де қоғамдық жерлерде руды ауызға алып, өзі де аз қазақты бөліп-жаруды қояр еді. Санадан мүлде сызып тастамасақ та əкімшілік қылмыс деп танылған соң оған бəрібір шектеу болар еді. Ал бұл дерт санамызда жүрсе біз ІЖӨ-нің жан басына шаққандағы көлемі 100 мың долларға жетсе де жоғары мəдениетті ұлт бола алмаймыз. Елбасы өзінің Жолдауын «бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» деп атап отырғаны да осындай дерттерден адалануды көздегеннен туған идея екені көрініп тұр. Сондықтан аталмыш Тұжырымдамада, кейінгі шығатын заңдарда осындайдың бəрі ескерілуі қажет. Міне, Президенттің жаңа Жолдауынан осындай да ойлар туып қалды. Осының өзі оның беттен қалқымай, өте тереңнен тамыр тартып, алыс қатпарлардағы ақылойларды да қозғап, мидың қатты ширығуынан туындаған құжат екенін көрсетеді.

Адалдан жаралєан азамат Жүрегі жайсаң жан, ақжүрек азамат, өнер мен заңның тізгінін қатар ұстай білген талантты тұлға – Төрегелді Асқарұлы Қыстаубаевтың дүниеден озғанына бір жыл болыпты. Өмір барда өлім бар дегенмен, қапияда, мезгілсіз келген ажалдың соққысы тым ауыр. Амал қанша, асыл ініні қимастықпен еске алып күрсінеміз де, жарқын бейнесін жанымызға медеу, көңілімізге сүйеу етеміз.

Қазақта «Сегіз қырлы, бір сырлы» деген əдемі теңеу бар. Əдетте біз оны жезтаңдай əнші, күміс саусақ күйші, сазгер сияқты өнер адамдарына қарата айтамыз. Алайда, атақты жыршы Алмас Алматов бұл сегіз қырдың сырын «тектілік, бекзаттық, жомарттық, ілімпаздық, мəрттік, батырлық, сақилық, байлық» деп таратыпты. Сөз жоқ, бұл қасиеттер кемде-кем адамның бойына дарыса керек. Мен сонау 1994 жылы Оңтүстік Қазақстан облыстық сотының төрағасы болып қызмет атқарып жүргенімде таны-

сып, таныстығым сыйластыққа жəне қимастыққа айналған марқұм Төрегелді бауырымды сегіз қырлының бірі жəне бірегейі деп бөліп айтар едім. Өйткені, оның жалтақтау мен жалпақтаудан ада турашылдығы, тəуекелшілдігі тектілігінен туындайтын. Ширек ғасыр театр сахнасында жүріп, өнермен өзегі бір болып кеткен ол елуді еңсерген жігіт ағасы кезінде жас шақта ойға алған мақсатты орындау үшін мүлде бейтаныс, беймəлім ортаға ешкімге жалынбай, ешкімге қолқа салмай бір тəуекелге сеніп келді. Кешегі халық əртісі, елдің алақанында жүрген өнерпаз облыстың соттар əкімшісінде кадр бөлімінің қызметкері болып бəрін қайтадан, басынан бастауға арланған жоқ. Жігерсіз адамның қолынан бұл келе ме?! Бұл – ішкі қуаты мол, өзгенің пікіріне жалтақтамайтын турашыл адамның ісі. Енді бекзаттық дегенге келсек, сот саласына қатардағы қызметкер болып келгенмен, Төрегелді алғашқы күннен кез келген судьямен, басшымен тең сөйлесіп, еркін пікір алысатын. Өзінің өмірден көргендігі мен көңілге түйгендігі мен дүниетанымының кеңдігімен кісіні мойындататын. Кішірейгенге кішірейіп, шалқайғанға салқындықпен қарайтын. Ал оның қолындағысы мен көңіліндегісін басқамен бөліскісі келіп тұратын жан жомарттығы өз алдына бір əңгіме. Алда-жалда біреудің басына іс түсе қалса, көмек керек болса соның қасынан бірінші болып Төрегелді табылатын. Талай жолдас-жорасының ауру-сырқауына, қайғы-қазасына жаны ауырып, қолындағы барымен, қолында жоқ болса жанымен, зыр жүгірген қызметімен қолдау көрсетіп бір тыным таппайтын. Төрегелді қазақтың танымал бір тұлғасы, халық əртісі, режиссер Райымбек Сейітметовті ұлағатын көрген ұстазым деп қатты қастерлейтін жəне отбасымен жақын араласатын. Рекең қызметтен қағажу көріп, Алматыдан Түркістанға қоныс аударып, ол жерде жаңа театр ашқан тұста Төрегелді оның артынан Петропавлдан қанша рет арнайы іздеп барып, қасында болып, көңілін демдеді. Ал Рекең қатты науқастанған кезде күн құрғатпай халін сұрап, ылғи іздеушісі болды. Мен ол кезде Солтүстік Қазақстан облыстық сотының төрағасы, Төрегелді Петропавл қалалық сотының судьясы қызметін атқаратынбыз. Рекең қайтыс болған кезде Төрегелдінің қабырғасы қайысып қайғырғанын көзім көріп, қазаның шаруаларын реттестіруге шамам келгенше көмектесіп, жаназаға үлгеріп баруына мүмкіндік жасағанымда шексіз алғысын айтып, көңілі қатты босап еді. Кейіннен Рекеңнің дүниеден озғанына бір жыл өткен тұста еске алу шараларын да тыным таппай жүріп өткізді. Төрегелдінің жақсы қасиеттерінің бірі – оқып-үйренуден, ізденуден жалықпайтындығы еді. Соның бір

айғағы сонау 1981 жылы, театрда жүргенде-ақ Қазақ ұлттық университетінің заң факультетін сырттай оқып бітіргені. Яғни, ол заңгерлік кəсіпке кездейсоқ келе салған жоқ. Əу баста-ақ осыны мақсат еткен екен. Білімге деген ұмтылыс пен мақсатқа жетсем деген құлшыныс ілімпаздықты білдірсе керек. Сахнада талай тағдырлы тұлғаларды сомдап, адамдардың психологиясына тереңдеп бойлап, өнер саласындағы ең жоғары атаққа жетіп, атағының көлеңкесінде саялап отыруға болатын шақта тыңнан түрен салып судьялық қызметке келуі оның батырлығын танытса керек. Жəне оның батырлығы көзсіз емес, ақыл қорытуынан өткен батырлық. Себебі, жақсы мен жаманды анық айырып, обал-сауапты айқын ажыратып, талай ойды таразылап барып осындай жауапты істі атқара алатынына көзі жеткен кезде судья болуға бел буды. Ол сотқа үлкен өмір дайындығынан өтіп келді. Сахнада Амангелді батыр, Əмір Темір сияқты тарихи зор тұлғалардың бейнесін сомдаған актер, Мұхтар Əуезовтің шығармасы бойынша «Қорғансыздың күні» спектаклін қойған режиссер, əуелі Оңтүстік Қазақстан облысының, кейіннен Астананың қоғамдық-мəдени өміріне белсене араласқан ұлтжанды азамат жаңа жұмысын бірден үйіріп əкетті. Судья қызметінің көрсеткіші қараған істерінің сапасымен өлшенеді десек, судья болып тағайындалып, сот төрелігін жүзеге асырған жеті жыл ішінде Төрегелдінің бірде-бір шешімі бұзылып немесе өзгертілмегені көп жайды аңғартады. «Жақсы адамның өкпесі шəйі орамал кепкенше» дейді қазақ. Төрегелдінің адамдардың кемшілігіне, мінез таршылығына кешіріммен, кеңдікпен қарайтын мəрттігі бір басқа еді. Қызмет бабында, тіршілікте аяғынан шалған кейбір адамдарға кектенбей, керісінше, аңқылдай күліп, арқасынан қағып ұялтатын. Сотта көп жыл қызмет істеген саңлақ судьялардан ақыл-кеңес сұрап, үйренетін де, кейінгі жастарға заңгер мамандығының шеңберінде қалып қоймай көп оқуға, əр саладан хабардар болуға кеңес беретін. Өзі жазу-сызуға бейім болғандықтан, баспасөз беттерінде сот ісінің өзекті мəселелері жөнінде мақалаларын жиі жариялап, теледидардан тұщымды əңгімелер айтатын. Оның көп əріптестерінен артықшылығы мен ерекшелігі – қазақ тілінің мəйегін əбден меңгергендігі еді. Онсыз да шұрайлы қазақ тілін одан əрі шырайландырып, құнарландырып сөйлегенде еріксіз сүйсінетінбіз. Сонымен қатар, Төрегелді ана тілінің қадірі, ата салты мен дəстүрінің қасиеті туралы көп толғанатын. Дала өркениеті, билердің сөзі жайында тамсанып əңгімелейтін. Судьялар дайындайтын арнайы магистратурада ұлттық шешендікке негізделген сөйлеу техникасы, логикалық ойлау, ой қорыту, тіл ұстарту жөніндегі сабақтар жүргізілсе деген орынды пікірді жиі айтатын. Көптеген судьяларымыздың тілге шорқақтығына, қазіргі кезде қазақ тілінің «шұбарланып» кеткеніне қатты қынжылушы еді. Өкінішке қарай, қазір рухани байлықтан гөрі дүниеауи байлықтың бағасы артып тұрған кез ғой. Бұрындары көзі ашық адамдар кітап жинаса, қазір дүние-мүлік, көлік жинайды. Бұл жағынан келгенде Төрегелді қанағатшыл, сақи жан еді. Бар тілеуі балаларын оқыту, бар тапқанын солардың өсіп-өркендеуіне жұмсау, олардың жақсы азамат болғанын көру болды. Оның басты байлығы балалары, немерелері, жары, достары мен бауыртуыстары жəне жан-дүниесі еді. Адалдан жаралған аңқылдақ азамат бір отбасының баласынан қалың жұрттың баласына, ел ағасына айналып, мəңгілік сапарына сый-құрметпен аттанды. Атамыз қазақта: «Жылқыда да жылқы бар – қазанаты бір бөлек, жігітте де жігіт бар – азаматы бір бөлек» деген сөз бар. Фəни өмірде адалдықтан айнымаған азамат бақи дүниеде ұмыт болмасы анық. Артында жақсы атын шығаратын жары, тəрбиелі балалары, жөн көрген келіндері, алтын асықтай немерелері барда Төрегелді бауырымның ғұмыры мəңгілік деп ойлаймын. Бекет ТҰРҒАРАЕВ, Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген заңгері, заң ғылымдарының докторы, профессор.

ПЕТРОПАВЛ.


8

www.egemen.kz

ҚҰЛАҚТАНДЫРУ Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17 мекенжайы бойынша орналасқан «ҚазМұнайГаз» Барлау Өндіру» акционерлік қоғамы (қоғам) осымен өзінің акционерлерін Қазақстан Республикасы, Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17-үй мекенжайы (қоғамның атқарушы органының мекенжайы) бойынша 1201 конференц-залда 2014 жылдың 14 сəуірінде 10 сағат 30 минутта мынадай күн тəртібімен акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысы өткізілетіндігі туралы хабардар етеді: 1. Қоғамның Директорлар кеңесінің мүшесін сайлау. 2. Қоғамның Директорлар кеңесінің мүшелеріне сыйақылар төлеудің мөлшері мен шарттарын белгілеу. Акционерлерді тіркеудің басталу уақыты – 9 сағат 30 минут. Акционерлерді тіркеудің аяқталу уақыты – 10 сағат 15 минут. Кворум болмаған жағдайда акционердің қайталама кезектен тыс жалпы жиналысы осы күн тəртібімен осы мекенжай бойынша 2014 жылдың 15 сəуірінде 10 сағат 30 минутта болады. Акционерлердің кезектен тыс жалпы жиналысына қатысуға құқы бар акционерлердің тізімінің жасалған күні – 2014 жылдың 14 наурызы. Акционерлер күн тəртібінің мəселелері бойынша материалдармен 2014 жылдың 28 наурызынан бастап Астана қаласы, Қабанбай батыр даңғылы, 17, 12-қабат, 1207-бөлме мекенжайы бойынша қоғамның ғимаратында жұмыс күндері сағат 9 сағат 00 минуттан 18 сағат 30 минутқа дейін, сондай-ақ а www.kmgep.kz сайтында таныса алады.

8 ақпан 2014 жыл

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ жанар-жағармай материалдарын сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 131484232,32 теңге ҚҚС-мен. Жеткізу орны: «Шар-Жаңаөскемен» теміржол желісі. Жеткізудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 16.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 16.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 17.00-де мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857.

ТЕНДЕР ӨТКІЗУ ТУРАЛЫ ХАБАРЛАМА Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің Павлодар мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті республикалық мүлікті мүліктік жалға беру жөнінде тендер өткізеді

Тендер 26.02.2014 ж. сағат 10.00-де əкімшілік ғимаратта мына мекенжай бойынша болады: Павлодар қ., академик Сəтбаев к-сі, 136, 7-қабат, акт залы. Лот №1 – Павлодар қ., Жеңіс алаңы, 5а мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 38,31 ш.м., соның ішінде пайдалы – 30,8 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 2-қабатындағы №18 бөлме) қосалқы – 7,51 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 31 928 теңге. Кепілді жарна – 15 964 теңге. Лот №2 – Ақсу қ., Дөнентаев к-сі, 50 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 6,54 ш.м. соның ішінде пайдалы – 5,0 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 2-қабатындағы №1 бөлменің бөлігі), қосалқы – 1,54 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 4 088 теңге. Кепілді жарна – 2 044 теңге. Лот №3 – Ақтоғай ауданы, Ақтоғай а., Абай к-сі, 118 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 19,1 ш.м. соның ішінде пайдалы – 14,9 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №4 бөлме), қосалқы – 4,2 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 7 164 теңге. Кепілді жарна – 3 582 теңге. Лот №4 – Баянауыл ауданы, Баянауыл а., Жарылғапберді к-сі, 12 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 5,69 ш.м. соның ішінде пайдалы – 4,75 ш.м. (1-қабаттағы №1 дəліздің бөлігі), қосалқы – 0,94 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 2 134 теңге. Кепілді жарна – 1 067 теңге. Лот №5 – Железинка ауданы, Железинка а., Квитков к-сі, 2 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 5,14 ш.м. соның ішінде пайдалы – 4,0 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №9 бөлменің бөлігі), қосалқы – 1,14 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 1 928 теңге. Кепілді жарна – 964 теңге. Лот №6 - Ертіс ауданы, Ертіс а., Иса Байзақов к-сі, 11 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 22,31 ш.м. соның ішінде пайдалы – 16,1 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №3 бөлме), қосалқы – 6,21 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 8 367 теңге. Кепілді жарна – 4 184 теңге. Лот №7 – Қашыр ауданы, Тереңкөл а., Целинная к-сі, 167 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 12,05 ш.м. соның ішінде пайдалы – 8,3 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №3 бөлме), қосалқы – 3,75 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 4 520 теңге. Кепілді жарна – 2 260 теңге. Лот №8 – Лебяжі ауданы, Аққу а., Всеволод Иванов к-сі, 95 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 12,81 ш.м. соның ішінде пайдалы – 11,0 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №3 бөлме), қосалқы – 1,81 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 4 805 теңге. Кепілді жарна – 2 403 теңге. Лот №9 – Екібастұз қ. Мəшһүр Жүсіп к-сі, 94 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 12,55 ш.м. соның ішінде пайдалы – 9,25 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №9 бөлменің бөлігі), қосалқы – 3,3 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 7 845 теңге. Кепілді жарна – 3 923 теңге. Лот №10 – Шарбақты ауданы, Шарбақты а., Чайка к-сі, 56 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 8,66 ш.м. соның ішінде пайдалы – 4,0 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №1 бөлменің бөлігі), қосалқы – 4,66 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 3 248 теңге. Кепілді жарна – 1 624 теңге. Лот №11 – Павлодар қ., Жеңіс алаңы, 5а мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 99,5 ш.м. соның ішінде пайдалы – 80,5 ш.м. (2- қабаттағы №20 бөлме), қосалқы – 19 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайдың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына 82 924 теңге. Кепілді жарна – 41 462 теңге. Лот №12 – Ақсу қ., Дөнентаев к-сі, 50 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 16,48 ш.м. соның ішінде пайдалы – 8,8 ш.м. (1-қабаттағы №18 бөлме), қосалқы – 7,68 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайдың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 10 301теңге. Кепілді жарна – 5 151теңге. Лот №13 – Екібастұз қ., Мəшһүр Жүсіп к-сі, 94 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 23,63 ш.м. соның ішінде пайдалы – 17,43 ш.м. (1-қабаттағы №9 бөлменің бөлігі), қосалқы – 6,2 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайдың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 14 770 теңге. Кепілді жарна – 7 385 теңге. Лот №14 – Шарбақты ауданы, Шалдай а., Ленин к-сі, 60 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 14,9 ш.м. соның ішінде пайдалы – 11,3 ш.м. (№6 бөлме), қосалқы – 3,6 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 2 484 теңге. Кепілді жарна – 1 242 теңге. Лот №15 – Лебяжі ауданы, Шақа а., Клубная к-сі, 1 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 80,78 ш.м. соның ішінде пайдалы – 41,0 ш.м. (№25 бөлме), қосалқы – 39,78 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 13 465 теңге. Кепілді жарна – 6 733 теңге. Лот №16 – Ақсу қ., Ленин к-сі, 10 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 7,13 ш.м. соның ішінде пайдалы – 6,0 ш.м. (əкімшілік ғимараттың 1-қабатындағы №10 бөлменің бөлігі), қосалқы – 1,13 ш.м.

(алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 4 457 теңге. Кепілді жарна – 2 229 теңге. Лот №17 – Павлодар қ., Павлов к-сі, 48 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 14,9 ш.м. соның ішінде пайдалы – 13 ш.м. (1-қабаттағы №11 бөлменің бөлігі), қосалқы – 1,9 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 12 418 теңге. Кепілді жарна – 6 209 теңге. Лот №18 – Екібастұз қ., Шідерті кенті, Ленин к-сі, 8 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 60,48 ш.м. соның ішінде пайдалы – 46,4 ш.м. (1-қабаттағы №25,26,27,28 бөлмелер), қосалқы – 14,08 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 12 602 теңге. Кепілді жарна – 6 301 теңге. Лот №19 – Тереңкөл а., Елгин к-сі, 88а мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 140,64 ш.м. соның ішінде пайдалы – 95 ш.м. (1-қабаттағы ғимараттың оқшауланған бөлігі, № 3,4,5,7,8,10,11,12,20,21 бөлмелер), қосалқы – 45,64 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 46 884 теңге. Кепілді жарна – 23 442 теңге. Лот №20 – Ертіс а., Желтоқсан к-сі, 104 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 239,7 ш.м. соның ішінде пайдалы – 197,7 ш.м. (1-қабаттағы ғимараттың оқшауланған бөлігі, №1-9,12,16 бөлмелер, №17 – 16,4 ш.м. бөлменің бөлігі) қосалқы – 42,0 ш.м. құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 79 907 теңге. Кепілді жарна – 40 000 теңге. Лот №21 – Шарбақты а., Ленин к-сі, 42 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы 232,1 ш.м. соның ішінде пайдалы – 190,4 ш.м. (1-қабаттағы ғимараттың оқшауланған бөлігі, (№1,3,5,6,13,14 бөлмелер), қосалқы – 41,7 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 96 717 теңге. Кепілді жарна – 48 359 теңге. Лот №22 – Ақтоғай а., Абай к-сі, 79 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 111,6 ш.м. соның ішінде пайдалы – 76,5ш.м. (1-қабаттағы №3,4,5,6,7 бөлмелер), қосалқы – 35,1ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 37 203 теңге. Кепілді жарна – 18 602 теңге. Лот №23 – Тереңкөл а., Елгин к-сі, 88а мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 222,1ш.м. соның ішінде пайдалы – 155,3 ш.м.(1қабаттағы ғимараттың оқшауланған бөлігі, № 27,28,29,31,33 бөлмелер, №34 бөлменің бөлігі, алаңы – 12,0 ш.м. №35,36), қосалқы – 66,8ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 74 040 теңге. Кепілді жарна – 38 000 теңге. Лот №24 – Павлодар қ., М.Есенəлиев к-сі, 24 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 22,58 ш.м. соның ішінде пайдалы – 17,1 ш.м. (1-қабаттағы №30,31 бөлмелер), қосалқы – 5,48 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 18 820 теңге. Кепілді жарна – 9 410 теңге. №1-ден №24-ке дейін лоттар бойынша тендер өткізу шарты – Банктік операцияларды жүзеге асыру үшін кейіннен сатып алу құқығынсыз нысандарды жалдау («Қазпошта» АҚ, банктердің есеп айырысу-кассалық орталықтары), төлемақы ай-сайын. Лот №25 – Павлодар қ., академик Сəтбаев к-сі, 136 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 275,12 ш.м. соның ішінде пайдалы – 161,6 ш.м. (4-қабаттағы №13 бөлме, 5-қабаттағы №6,7,9,12,13 бөлмелер), қосалқы – 113,52 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 217 821 теңге. Кепілді жарна – 114 643 теңге. Тендер өткізу шарты – Павлодар облысының тұрғындарына тілдерді үйрету, «Қазтест» мемлекеттік тілді білу деңгейін анықтау жəне мемлекеттік қызметшілерді тестілеуге дайындау бойынша офистік жай ретінде пайдалану үшін, кейіннен сатып алу құқығынсыз нысандарды жалға алу, төлемақы ай-сайын. Лот №26 - Павлодар қ., Мир к-сі, 22а мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 254,9 ш.м. (жеке есігі бар, №1-18 бөлмелер) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 202 000 теңге. Кепілді жарна – 106 217 теңге. Тендер өткізу шарты – Офистік жай ретінде пайдалану үшін кейіннен сатып алу құқығынсыз нысандарды жалға алу, төлемақы ай-сайын. Лот №27 – Павлодар қ., Ленин к-сі, 57 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 137,9 ш.м., соның ішінде пайдалы – 103,1 ш.м. (1-қабаттағы №16,17,18 бөлмелер), қосалқы – 34,8 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 86 195 теңге. Кепілді жарна – 57 463 теңге. Лот №28 – Павлодар қ., Жеңіс алаңы, 5а мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 146,7 ш.м. соның ішінде пайдалы – 130,5 ш.м. (жертөледегі №23,24,28,29,30 бөлмелер), қосалқы – 16,2 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 61 130 теңге. Кепілді жарна – 40 754 теңге. Лот №29 – Павлодар қ., Жеңіс алаңы, 17 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 120,4 ш.м. соның ішінде пайдалы – 88,4 ш.м. (1-қабаттағы №11 бөлменің жартысы – 44 ш.м. №12,13,14,15 бөлмелер), қосалқы – 32,0 ш.м. (алаңдарды пропорционалды үлестік үйлесімі) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі. Жалдау ақысының бастапқы мөлшерлемесі айына – 75 257 теңге. Кепілді жарна – 50 171 теңге. №27-дан №29-ға дейінгі лоттар бойынша тендер өткізу шарты: Мекеме қызметкерлеріне тамақтандыруды ұйымдастыру үшін асхана ретінде пайдалануға кейіннен сатып алу құқығынсыз нысанды жалға беру;

 Қоғамдық тамақтандыру саласындағы жұмыс тəжірибесі кемінде 5 жыл;  Тағамды сапалы дайындау (өнімдер сапалы əрі таза болуы тиіс, гарнирлер дайындау үшін жармалар тазартылған болуы тиіс);  Тағамдар ассортиментінің сан алуандығы: - бірінші тағам төрт атаудан кем болмауы керек; - екінші тағам алты атаудан кем болмауы керек; - пісірме алты атаудан кем болмауы керек; - салаттар төрт атаудан кем болмауы керек; - үшінші тағам (сусындар) төрт атаудан кем болмауы керек;  Санитарлық-гигиеналық нормаларды сақтау;  Қызмет көрсетудің мəдениеттілігі мен жеделдігі;  Асхана жұмысы үшін желдеткіш орнату (қажет болған жағдайда);  Нысанның теңгерім ұстаушымен жұмыс кестесін келісу қажет;  Төлемақы ай-сайын. Лот №30 – Павлодар қ., Ломов к-сі, 64 мекенжайы бойынша орналасқан, жалпы алаңы – 261,4 ш.м. (2-қабаттағы №2-34 бөлмелердің бөлігі, №5-22 бөлмелер – жеке кіру есігімен) құрайтын тұрғын емес жайлардың бөлігі жəне қалған құны 1 516 565,443 теңге құрайтын жабдықтарды. Жалдау төлемнің бастапқы мөлшерлемесі айына – 72 886 теңге. Кепілді жарна – 127 349 теңге. Тендер өткізу шарты:  Оқу мекемесінде асхана ретінде пайдалануға кейіннен сатып алу құқығынсыз жабдығымен нысанды жалға беру;  Қоғамдық тамақтандыру саласындағы жұмыс тəжірибесі кемінде 1 жыл;  Тағамды сапалы дайындау (өнімдер сапалы əрі таза болуы тиіс, гарнирлер дайындау үшін жармалар тазартылған болуы тиіс);  Тағамдар ассортиментінің сан алуандығы: - бірінші тағам үш атаудан кем болмауы керек; - екінші тағам төрт атаудан кем болмауы керек; - пісірме төрт атаудан кем болмауы керек; - салаттар үш атаудан кем болмауы керек; - үшінші тағам (сусындар) төрт атаудан кем болмауы керек;  Санитарлық-гигиеналық нормаларды сақтау;  Қызмет көрсетудің мəдениеттілігі мен жеделдігі;  Нысанның теңгерім ұстаушымен жұмыс кестесін келісу қажет;  Кешенді түскі ас 1 адамға 350 теңгеден аспауы тиіс, теңгерім ұстаушысымен келісу бойынша жетім балаларды, аз қамтамасыз етілген отбасылардың балаларын күн сайын жəне тегін аспен қамтамасыз ету, бірақ бір жыл ішінде 100 адамнан аспайтын, бір адамға күніне 300 теңге сомаға;  Төлемақы ай-сайын. Барлық лоттар бойынша мүліктік жалдау мерзімі – бір жылға дейін. Барлық лоттар бойынша жеңімпазды таңдау өлшемі – Тендер жеңімпазы болып нысан үшін жалдау ақысының ең жоғары сомасын ұсынған жəне тендерлік құжаттамада қамтылған талаптарға сай келетін тендер қатысушысы танылады. Барлық лоттар бойынша жалдау ақысының мөлшерлемесіне коммуналдық қызметтерге жəне жайларға қатысты қызмет көрсету шығындары кірмейді, олар бөлек төленеді. Кепілді жарналар Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі Мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру комитетінің «Павлодар мемлекеттік мүлік жəне жекешелендіру департаменті» ММ шотына енгізіледі, код 2170176, КБЕ 11, КНП 171, ИИК KZ640705012170176006, БИК ККМFКZ2A, БИН 120340001459, «ҚР ҚМ Қазынашылық комитеті» ММ. Тендерге қатысуға өтініштер қабылдаудың мерзімі – белгіленген құжаттар пакетімен өтініштер тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күнінен бастап қабылданады жəне тендер өткізуге дейін бір жұмыс күн ішінде аяқталады. Тендерге қатысу үшін қажетті құжаттар тізбесі – 1) тендерге қатысуға үміткердің келісімі қамтылған тендерге қатысуға өтініші жəне оның тендер шартын орындауы бойынша міндеттемесі мен тиісті шартты жасауы; 2) жапсырылған конверттегі тендер шарты бойынша ұсыныс; 3) заңды тұлғалар үшін – мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) куəліктің, құрылтай құжаттардың (құрылтай шарты мен жарғының) көшірмелері жəне салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті көрсетуімен салық төлеушінің куəлігі немесе аталған құжаттардың нотариалды расталған көшірмелері. жеке тұлғалар үшін – жеке кəсіпкерді мемлекеттік тіркеу куəлігінің, жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттың көшірмелері, салық төлеушінің куəлігі жəне салыстыру үшін түпнұсқасын міндетті көрсетумен бірге үй кітапшасы немесе аталған құжаттардың нотариалды куəландырылған көшірмелері. 4) акционерлік қоғамдар үшін – бағалы қағаздарды ұстаушылардың тізілімінен көшірмесі. жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер үшін – серіктестік қатысушыларының тізілімінен көшірме (серіктестік қатысушыларының тізілімін жүргізу жағдайында). 5) шетелдік заңды тұлғалар үшін – қазақ жəне орыс тілдеріне аударылып нотариалды расталған құрылтай көшірмелері. 6) кепілді жарнаның аударылғандығын растайтын төлем тапсырмасының көшірмесі. 7) өтініш беру сəтінде салық берешегінің болмауы туралы салық органынан анықтама. Өтініш қосарланған конверттерде қабылданады. Сыртқы конвертте құжаттар, ішкі конвертте үміткердің ұсынысы қамтылуы тиіс, конверт жапсырылған жəне мөрленген болуы тиіс. Құжаттарды тіркеу үшін тігілген түрінде, беттері нөмірленген жəне соңғы бетіне қол қойылып жəне мөр басылуы тиіс (жеке тұлға үшін, егер мұндай болса). Шарт жасасу мерзімі – тендер жеңімпазымен шарт тендер хаттамасына қол қойылған күннен бастап он күнтізбелік күннен кешіктірілмей жасалады. Өтінімдер қабылдау, тендер нысанымен танысу жəне тендерлік құжаттаманы тендер өткізу туралы хабарлама жарияланған күннен бастап мына мекенжайдан алуға болады: Павлодар қ., академик Сəтбаев к-сі, 136, 517-бөлме (анықтама алу телефоны 32-50-94).

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ мына қызметтерді сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды: МПЦ, МПДЦ Диалог, ГИД құрылғыларына сервистік қызмет көрсету. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 20 833 333,7 теңге ҚҚС-мен. Қызметтер «Шар-Жаңаөскемен» теміржол желісінде көрсетілуі тиіс. Қызмет көрсетудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 14.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 13.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 14.00-де мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ мына қызметтерді сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды: СЦБ жəне байланыс нысандарына техникалық қызмет көрсету жəне жөндеу. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 170218431,9 теңге ҚҚС-мен. Қызметтер «Шар-Жаңаөскемен» теміржол желісінде көрсетілуі тиіс. Қызмет көрсетудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 12.30-ға дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 12.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 12.30-да мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ электр энергиясын сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 35609583,3 теңге ҚҚС-мен. Жеткізу орны: «Шар-Жаңаөскемен» теміржол желісі. Жеткізудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 11.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 11.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 11.30-да мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857. «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ мына қызметтерді сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды: АБТЦ-М құрылғысына сервистік қызмет көрсету. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 41667599,9 теңге ҚҚС-мен. Қызметтер «Шар-Жаңаөскемен» теміржол желісінде көрсетілуі тиіс. Қызмет көрсетудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 9.30-ға дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін, жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 9.15-ке дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 9.30-да мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857. «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ мына қызметтерді сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды: Электр желілеріне техникалық қызмет көрсету жəне ағымдағы жөндеу. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 170 174 924,91 теңге ҚҚС-мен. Қызметтер «Шар-Жаңаөскемен» теміржол желісінде көрсетілуі тиіс. Қызмет көрсетудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 10.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін, жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 10.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 10.30-да мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857.

«Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ мына қызметтерді сатып алу жөнінде ашық тендер өткізу туралы хабарлайды: Автобазаға жəне АУП арналған тұрақжайларды жалдау. Сатып алуды жүзеге асыруға бөлінген сома: 15 872 392,6 теңге ҚҚС-мен. Қызметтер Өскемен қаласында көрсетілуі тиіс. Қызмет көрсетудің талап етілетін мерзімі 2014 жылғы 1 наурыздан бастап 2014 жылғы 31 желтоқсанға дейін. Тендерге қатысуға тауарларды, жұмыстарды жəне қызметтерді табиғи монополия субъектілері сатып алу Ережесінің 7-тармағында көрсетілген біліктілік талаптарына сай келетін барлық əлеуетті жеткізушілер жіберіледі, оларға шығындар Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 5 желтоқсандағы №1467 қаулысымен жəне тендерлік құжаттамамен бекітілген реттелетін қызметтерге тарифтерді немесе олардың шекті деңгейлері мен тарифтік сметаларын (бағаларды, алым мөлшерлемелерін) бекіту кезінде ескерілетін болады. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 ж. 27 ақпанды қоса есептегенде сағат 15.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесінде сағат 9.00-ден 18.00-ге дейін жəне www.kazraіl.kz сайтынан алуға болады. Тендерлік құжаттама топтамасының құны 0 теңгені құрайды. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ-ға мына мекенжай бойынша тапсырады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Тендерлік өтінімдерді тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 15.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттерді тендер комиссиясы 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 16-00-де мына мекенжайда ашады: 070012, Қазақстан Республикасы, Өскемен қаласы, Меновное ауылы, Шоссейная к-сі, 26, сатып алу бөлімінің бөлмесі. Əлеуетті жеткізушілер жəне олардың өкілдері (бірінші басшының қолы расталған жəне мөр қойылған сенімхатты тапсырумен бірге) тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Табиғи монополия субъектісінің қызметтерін тұтынушылар қызметтерді сатып алу бойынша «Досжан темір жолы (ДТЖ)» АҚ өткізетін тендерге байқаушылар ретінде қатысуға құқылы. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефон арқылы алуға болады: 8 (7232) 544 857.

Алматы қ. Денсаулық сақтау басқармасы ШЖҚ «№5 қалалық клиникалық ауруханасы» МКК, Қазақстан Республикасы, 050051, Алматы қ., Достық д-лы, 220, СТН 600900095104, БИН 990240002919, ИИК KZ038560000000011288, «Банк Центр Кредит» АҚ, БИК KCJBKZKX, филиал БИН 981141000668, КБе 16 (сайттың электронды мекенжайы http://klinika5.kz/) 167 200 000,00 сомаға саны 40 дана (жүз алпыс жеті миллион екі жүз мың) теңге 00 тиын сомаға медициналық мақсаттағы бұйымды – кохлеарлық имплантация жүйесін сатып алу бойынша тендер өткізу туралы хабарлайды. Сатып алынатын тауарлардың толық тізбесі, олардың саны мен егжей-тегжейлі ерекшелігі тендерлік құжаттамада көрсетілген. Тауар жеткізілуі тиіс: Қазақстан Республикасы, 050051, Алматы қ., Достық д-лы, 220, Алматы қ. Денсаулық сақтау басқармасы ШЖҚ «№5 қалалық клиникалық ауруханасы» МКК. Жеткізудің талап етілетін мерзімі: медициналық мақсаттағы бұйымды сатып алу туралы шартқа қол қойылған сəттен бастап 15 (он бес) күнтізбелік күн ішінде. Тендерге Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 30 қазандағы «Кепілдендірілген тегін медициналық көмек көлеміне байланысты фармацевтикалық қызмет көрсету, дəрілік заттарды, профилактикалық (иммунобиологиялық, диагностикалық, дезинфекциялық) препараттарды, медициналық бұйымдар мен медициналық техниканы сатып алуды ұйымдастыру жəне өткізу Ережесін бекіту туралы» № 1729 қаулысымен бекітілген біліктілік талаптарына жауап беретін барлық əлеуетті өнім берушілер жіберіледі. Тендерлік құжаттама топтамасын 2014 жылғы 27 ақпанда сағат 16.00-ге дейінгі мерзімде мына мекенжайдан алуға болады: Алматы қ., Достық д-лы, 220, бухгалтерия, тендерлік құжаттаманы алуға əлеуетті жеткізуші сенімхатты тапсырғаннан кейін. Əлеуетті жеткізушілер тендерге қатысуға тендерлік өтінімдерін жапсырылған конверттерге салып Алматы қ. Денсаулық сақтау басқармасы ШЖҚ «№5 қалалық клиникалық ауруханасы» МКК-ға мына мекнжай бойынша тапсырады: Қазақстан Республикасы, 050051, Алматы қ., Достық д-лы, 220, бухгалтерия. Тендерлік өтінімдер тапсырудың түпкілікті мерзімі 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 15.00-ге дейін. Тендерлік өтінімдер салынған конверттер 2014 жылғы 28 ақпанда сағат 16.00-де мына мекенжайда ашылады: Қазақстан Республикасы, 050051, Алматы қ., Достық д-лы, 220, конференц-зал. Əлеуетті жеткізушілер тендерлік өтінімдер салынған конверттерді ашу кезінде қатыса алады. Қосымша ақпарат пен анықтаманы мына телефондар арқылы алуға болады: 8 /727/ 264-15-86, 264-65-58, 262-92-58. Мемлекеттік сатып алуды ұйымдастырушы уəкілетті өкіл: Мамедов Н.Ю. – мемлекеттік сатып алу жөніндегі бухгалтер, т. 8 /727/ 264-15-86, электронды почта ggkb5@mail.ru

ГКП «Городская клиническая больница №5» на ПХВ Управления здравоохранения г. Алматы, Республика Казахстан, 050051, г. Алматы пр. Достык, 220, РНН 600900095104, БИН 990240002919, ИИК KZ038560000000011288, АО «Банк Центр Кредит», БИК KCJBKZKX, БИН филиала 981141000668, КБе 16 (электронный адрес сайта http://klinika5.kz/) объявляет о проведения тендера по закупке изделий медицинского назначения – системы кохлеарной имплантации в количестве 40 штук на сумму 167 200 000,00 (сто шестьдесят семь миллионов двести тысяч) тенге 00 тиын. Полный перечень закупаемых товаров, их количество и подробная спецификация указаны в тендерной документации. Товар должен быть доставлен: Республика Казахстан, 050051, г. Алматы, пр. Достык, 220, ГКП «Городская клиническая больница №5» на ПХВ УЗ г. Алматы. Требуемый срок поставки: В течение 15 (пятнадцати) календарных дней с момента подписания договора о закупе изделий медицинского назначения. К тендеру допускаются все потенциальные поставщики, отвечающие квалификационным требованиям, указанным в соответствии с «Правилом организации и проведения закупа лекарственных средств, профилактических (иммунобиологических, диагностических, дезинфицирующих) препаратов, изделий медицинского назначения и медицинской техники, фармацевтических услуг по оказанию гарантированного объема бесплатной медицинской помощи» утвержденных постановлением Правительства Республики Казахстан от 30 октября 2009 года №1729. Пакет тендерной документации можно получить в срок до 16.00 часов 27 февраля 2014 года по адресу: г. Алматы, пр. Достык, 220, бухгалтерия после представления потенциальным поставщиком доверенности на получение тендерной документации. Тендерные заявки на участие в тендере, запечатанные в конверты, представляются потенциальными поставщиками в ГКП «Городская клиническая больница №5» на ПХВ УЗ г. Алматы по адресу: Республика Казахстан, 050051, г. Алматы, пр. Достык, 220, бухгалтерия. Окончательный срок представления тендерных заявок до 15.00 часов 28 февраля 2014 года. Конверты с тендерными заявками будут вскрываться в 16.00 часов 28 февраля 2014 года по адресу: Республика Казахстан, 050051, г. Алматы, пр. Достык, 220, конференц-зал. Потенциальные поставщики могут присутствовать при вскрытии конвертов с тендерными заявками. Дополнительную информацию и справки можно получить по телефону: 8/727/ 264-15-86, 264-65-58, 262-92-58. Уполномоченный представитель организатора государственных закупок: Мамедов Н.Ю. – бухгалтер по государственному закупу, т. 8/727/264-15-86, электронная почта ggkb5@mail.ru

«RG Brands» акционерлік қоғамы (бұдан əрі мəтін бойынша – қоғам) «Егемен Қазақстан» баспа басылымында 17.01.2014 жылы жарияланған «Al Hilal» Ислам Банкі» АҚ-мен қоғамның ірі мəмілені жасауы туралы хабарландыруы жаңсақ деп саналуын сұрайды.

Акционерное общество «RG Brands» (далее по тексту – общество) просит считать объявление о заключении обществом крупной сделки с АО «Исламский Банк «Al Hilal», опубликованное 17.01.2014 года в печатном издании «Егемен Казахстан» № 10, ошибочным.

Утерянные документы ТОО «Компания «АРКОН»: устав, свидетельство о государственной регистрации, свидетельство налогоплательщика, статистическую карточку считать недействительным. «Innova Capital Partners» АҚ-тың жалғыз акционері қоғамның 2013 жылғы акциялары бойынша дивидендтер төлеу туралы шешім қабылдағаны жөнінде хабарлайды. Бір жай акцияға дивиденд мөлшері 941,72 теңге.

Қазақ ұлттық аграрлық университетінің ұжымы көрнекті қоғам жəне мемлекет қайраткері Сергей Александрович Тере щен коға əкесі, Ұлы Отан соғысының ардагері Александр Иванович ТЕРЕЩЕНКОНЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады. «Global Building Contract» ЖШС ұжымы Ақтамақ Кененқызы ƏЗІРБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты марқұмның туған-туыстары мен жақындарына қатты қайғырып көңіл айтады. «Бас редакторлар клубы» ҚБ клубтың вицепрезиденті, «Литер» газеті» ЖШС директоры Қайсар Қадырұлы Жанахановқа əкесі Қадыр СƏРСЕНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады.

Утерянный устав ТОО «Евродизайн» считать недействительным.

Единственный акционер АО «Innova Capital Partners» информирует о принятии решения о выплате дивидендов по акциям общества за 2013 год . Дивиденд в размере 941,72 тенге на одну простую акцию.

«Рауан» баспа үйі» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің ұжымы «Литер» газеті» ЖШС директоры Қайсар Жанахановқа əкесі Қадыр СƏРСЕНҰЛЫНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғысына ортақтасып көңіл айтады. Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі Құрылыс жəне тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитетінің «Мемсараптама» РМК ұжымы «Мемсараптама» РМК-ның Шығыс Қазақстан облысы бойынша филиалының директоры Ержан Амангелдіұлы Тикибаевқа жəне оның отбасына аналары Күлзелраш Қайрашқызы ТИКИБАЕВАНЫҢ қайтыс болуына байланысты қайғыларына ортақтасып көңіл айтады.


CӨЗ СОЙЫЛ

 Мəселенің мəнісі

Ќыс тїссе газдан ќысады

Құбырдағы қысымның төмендеуіне байланысты бірқатар шымкенттік кəсіпорындарға газ беруге шектеу қойылды. Бұл – «ҚазТрансГаз Аймақ» мекемесі мен облыс əкімдігінің тұтынушы халықты көгілдір отынсыз қалдырмау мақсатында өзара келісімшарт түзу негізінде қабылданған шешім. Сонымен бірге, облыс орталығының тұрғындарын жылусыз қалдырмау үшін «Энергоорталық-3» қазандығы қосымша қордан отын алуға көшті. «Біздің қазандыққа газ дəл қазір сағатына 30 мың текше метрден келіп тұр. Бұл біздің күнделікті пайдаланып жүрген отынымыздың жартысы ғана. Ал жартысын мазут жағып қамтамасыз етіп отырмыз. Əйтсе де, жылу беру мəселесінде ешқандай кінəрат болған жоқ. Қаланы жылумен одан əрі де қамтамасыз ете береміз», дейді «Энергоорталық-3» АҚ бас директорының орынбасары Жарқынбек Əлімбетов. Кеше «ҚазТрансГаз Аймақ» АҚ Өзбекстан тарапынан келетін газдың біртіндеп қалыпқа келе бастағанын хабарлады. Ақаудың орын алуына қатты аяз себеп болған

Неге?

көрінеді. Жалпы, газ мəселесінен туындаған бұл келеңсіздік апта соңына дейін ретке келеді дейді мамандар. Əйтсе де, Шымкент қаласының маңындағы «Қайтпас», «Самал» жəне басқа да бірнеше шағын аудандарға газ берілгенімен, көгілдір отын қысымы əлі де төмен күйінде. Сондықтан үйін жылытпақ түгілі бір шəйнек шай қайнатып іше алмай отырған халық əлі əрісəрі күй кешуде. Тіпті, облыстағы тілшілер қосынына Сарыағаштың кейбір шипажайларында ем алып жатқан адамдар телефон шалып, мұнда да жылу мен жарықтың болмауынан демалушылардың əбігерге түсіп жатқанын айтып шағымданды. Міне, қысқа тас-түйін дайын болса да, «өзгеге қарағанның күні құрысын» дегендей, көрші елде болған ақаудан ел əп-сəтте мүсəпір боп қалды. «Апат айтып келмейді» деген, ресми орындар «ақаудың салдарынан жағдай осылай болды» деген ақпарат таратқаннан кейін, əрине, сенуге мəжбүрміз. Əйтсе де, ел «бұл – жыл сайын қайталанатын «жыр», өз-ағамдар Оңтүстікті қалай жəне қай уақытта «қысып» қою керек екенін жақсы біледі» деген əңгімесінде бір шындық бар сияқты ма, қалай өзі...

– Жеѕіп жатќан команданыѕ ойыншылары ойын соѕына ќарай допты бір-біріне кґлденеѕдете тастап, неге ўзаќ жїріп алады? – Əрине, уаќытты созу їшін. – Е, солай ма! Əкімдер есеп берген кезде бўрынєы айтќан уəделерін ќайталап, оныѕ орындалуын неге соза тїседі десем, оныѕ осындай сыры бар десеѕізші!..

Ќиын

«Егемен Қазақстан».

ƏЗІЛ - ОСПАЌ, СЫН - СЫЌАЌ

– Зілтемірді тґбеге кґтеру ќиын-аќ, рекорд жасау одан да ќиын. – Дўрыс айтасыз, меніѕ бір танысымныѕ айтуынша, министр болу ќиын, ал сол орынтаќта ўзаєыраќ отыру тіптен ќиыныраќ кґрінеді.

Бїгілу

Соңғы жылдары қыс қаһарына мінгенде Өзбекстан жағы Оңтүстікті көгілдір отыннан қысуды əдетке айналдырып бара жатқан сияқты. Апта басында көрші ел Оңтүстік Қазақстан облысына беретін газ көлемін азайтты. Бұрын сағатына 430 мың текше метр газ келсе, осы аптада оның қысымы 120 мыңға дейін төмендеді. Əрине, көршілер мұның себебін техникалық ақаумен байланыстыруда. Ақау реттелгенше «Бейнеу» қорындағы көгілдір отын көлемі арттырылып, Сарыағаштағы газ қоры іске қосылды. Бірақ, бəрібір облыс орталығының бірнеше шағын аудандары кешегі күнге дейін газға қол жеткізе алмады. Оралхан ДƏУІТ,

– Шаѕєышы трамплиннен секіргенде неге сонша бїгіледі? – Ўзаќќа секіру їшін. – Е-е, шенеуніктер ґздерінен їлкен басшыларыныѕ алдында неге иіліп-бїгіліп ќалады десем, осындай мəнісі бар екен єой... Қызылорда облысы.

 Əзілің жарасса...

Оңтүстік Қазақстан облысы.

Нұрмахан ЕЛТАЙ.

СЫБЫС

Жыл басында сыбыс шығып: – Бұл мекеме тарайды, – деді. Біреу айтты: – Қосылып, басқа жерге қарайды, – деді. Енді бірі: – Жартылай қысқарса да жарайды, – деді. Содан бері, Тасты құм ғып уатып, Жайлап жылжып, Өтіп жатыр уақыт. Сол баяғы əңгіме, Алып-қашпа сыбыс көп, Істеліп жатқан дым іс жоқ. Əлі күнге осындай, Мекеме бар – жұмыс жоқ.

ƏНСОЄАР

Ұлының аты Нансоғар, Ал, əкесі – Малтабар. Тамыр-таныс қуалап, Талай табалдырықты аттады. Қай істің басын шатпады, Бірақ, қасығы суға батпады. Əрі ойлап, бері ойлап, Өнер ордасына кеп тоқтады. Соған кіріп Малтабар, Жетегінде Нансоғар: – Өтінішім бар балдызым, Мынау менің жалғызым, Домбырасы дүңгірлейді, Кейде оған қосылса да, Нота-потадан дым білмейді. Шырағым, осыны не етесің? – деді. Бастық баланы қағып арқаға, Əлі-ақ, əнші боп кетесің, – деді. Сол күннен бастап нансоғар, Болдыдағы «əн соғар», Қисаңдауды сəн деп жүр, Айқайдың бəрін əн деп жүр. Жұрт не десе, о десін, Тамада болып нан жеп жүр. Жамалбек АҚЫЛБАЙҰЛЫ. Оңтүстік Қазақстан облысы.

Аңызға айналған халық батыры Бауыржан Момышұлы туралы «Шуақты күндер» атты тамаша кітап жазған Зейнеп АХМЕТОВА бұл жолы өзінің жақында өмірден өткен асыл жары, асылдың сынығы, тұлпардың тұяғы, белгілі жазушы, аудармашы Бақытжан МОМЫШҰЛЫНЫҢ күнделікті өмірдегі қазақи қалжыңдарын қағазға түсірген.

БƏКЕЅНІЅ БІРЌАЌПАЙЛАРЫ  Қылмыс пен жаза

Ќойды ќасќырєа баќтырєанда... Нəзира ЖƏРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан».

Қостанайда есірткі саудасы жəне оларға «көкелік» жасағандар жөніндегі өткен жылы басталған «шулы» істің нүктесі қойылды. Əдетте, полицейлерге елдің тыныштығын қорғайды, қылмысты азайтуға атсалысады деп сенеміз. Ал полицей елдің, ұлттың, тіпті, адамзаттың болашағы үшін қауіпті дерт саналатын есірткі саудасының қыза түсуіне «атсалысса», онымен айналысатындарды «қорғап» отырса, оларды қой бақтырған қасқыр демегенде не дейміз? Қаншама өрімдей жастар полицейлер сыртынан «бас-көз» болып, «көкелік» жасап отырған есірткі саудасының құрбанына айналады. Облыста өткен жылы есірткі саудасымен айналысқан осындай үлкен топ құрықталып, соты бірнеше айға созылған еді. Қылмыстық топ 16 адамнан тұрады. Оның ішінде 6 əйел – есірткі тарататын жүгіртектер, ал он қылмыскер – шені сержанттан майорға дейінгі бұрынғы полиция қызметкерлері. Ең қауіптісі де осы, жас ұрпақты аздырар жұлынқұртқа айналған есірткі бизнесіне полицейлер кірісті. Ел кімге сенеді? Сот үдерісіне қатысқандарды қинағаны да осы ой еді. Ал Қостанайда есірткі тарататын ұйымдасқан қылмыстық топ бүгін ғана белгілі болып отырған жоқ, ол мұндай арам іспен, героин сатумен көп жылдан бері айналысып келген. Ақырында əділ сот олардың əрқайсысына қылмыс ауырлығына қарай жаза

9

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

үкімін шығарды. Топқа жетекшілік жасаған Резида Асылбаева мен Алевтина Петренконың əрқайсысы 20 жылдан бас бостандығынан айырылды. Надежда Киселеваға – 10 жыл, Полина Середенковаға – 8 жыл, Любовь Осенниковаға – 10 жыл, Ольга Чебунинаға 8 жыл берілді. Ал есірткі бизнесіне «қамқорлық» жасаған полицейлердің арасында жазаның ең ауырын, яғни 16 жылды полиция аға лейтенанты Нұрлан Əлмағанбетов арқалады. Одан кейін полиция аға лейтенанттары Ермек Оразақов, Самат Ермағамбетов, Риваль Ғазизуллин жəне полиция капитаны Серікжан Мұхамеджановтың əрқайсысы 15 жыл 5 айды темір тордың арғы жағында өткізеді. Полиция майоры Жангелді Еркебаев – 6, полиция капитаны Дмитрий Цой – 4, полиция майоры Арман Бозбалин – 4, кіші сержант Нұрсұлтан Шупов – 2 жылға, аға лейтенант Төлеген Наурызбаев – 5 жылға сотталды. Отанның, елдің, ата-ананың, мемлекеттің сенімін есірткіден келетін арам ақшаға айырбастаған олардың барлығы да 30 бен 40-тын арасындағы жігіттер. Алған білімін елдің игілігіне, отбасына, балаларының тəрбиесіне жұмсайтын, ақыл-ой тоқтатқан, толысқан шақтары. Еңбексіз келген ақшаға еліккендердің өздерінің айтқан антына сатқындық жасағандары өкінішті. Ал есірткі бизнесінің осылай «дамуының» қаупі кімді де болса ойлантары хақ. ҚОСТАНАЙ.

Атаның мінезінің қандай күрделі болғанын бұл жерде айтпасам да ел біледі. Сол жаратылыс-бітімі бөлек, табиғаты қайшылықтарға толы ерекше адамның көңілін табу, ығымен жүру қиынның қиыны екенін басына түскен адам ғана ұғады. Атамен бірге тұрған кезде менің ойлап тапқан ең үлкен амалым үндемей құтылу еді. Ал Бақытжанның жөні бөлек еді, əкесіне батып та, батыл да сөйлейтін, ойлағанын тайсалмай айтып салатын. Ащытұщы шымшыма қалжыңдары үшін ата оны бірде қасынан қуып шықса, бірде ұтымды жауап қайтарып жеңіп кететін, енді бірде рақаттана күліп алушы еді. «Ағаштың бұтағы айыр болғанымен тамыры бір» дегендей, қаны бір, тегі бір əкелі-балалы екеуінің керісулері мен келісулерінің соңы қайырлы аяқталатын. …Бір жолы Бақыт əкесінен: – Папа, осы сенің қазақша жылың не еді? – деп сұрады. Темекісін будақтатып бейқам жатқан ата: – Ит қой, – деді жайбарақат үнмен. – Е, бəсе, алдыңызға келгеннің бəрін қауып алатыныңыз сол екен ғой! – демесі бар ма. – Пошел вон, идиот! – деп ата басын жастықтан жұлып алды. – Əне, айттым ғой! – деп Бəкең бөлмеден шығып бара жатты. -------------------- * * * -------------------Түскі ас кезінде атаның ыдысында біраз тамақ желінбей қалып қойғанын көрген баласы: – Папа, асыңды қалдырмай түгел тауысып жеп қой, əйтпесе мынау, – деп мені нұсқап, – қарны тойып тұрса да ылғи сенен қалғанды сыпырып-сиырып жеп отырады. Сарқытыңды іше-іше, жей-жей кейін менің басыма бəле болмай ма? – деп əкесінің қалыпқа сыймайтын мінезін қағытып шымши сөйледі. Ата мырс етіп мұртынан күлді де: – Менен кейін де саған бір «бəле» керек! – деп орнынан тұрып кетті. -------------------- * * * -------------------Ержан теледидардан «Золушка» деген киноны көргенін атасына айтып жатыр. «Жаман тəте Золушкаға ұрысты, көп-көп жұмыс істетті, тойға апармады, үйге қамап қойды. Содан кейін əйбат сиқыршы келіп, оны арбаға отырғызып, тойға апарды» деп түсінгені мен түйсінгенін кішкене баланың тілімен əңгімелеп берді.

Ержан ойнауға кеткен соң Бəкең: – Қызық! – деп басын шайқады. – Бала екеш бала да Золушканы аяп тұр. Əлем халықтарының көбі Золушканы кітапқа жазып, кино түсіріп, мультфильм шығарып аспандатады. Сол Золушканың бір ғана өгей шешесі болды. Ал үш бірдей өгей шеше көрген мен кіммін? Мен бейшара үш мəрте Золухпын! – деп мүсəпірсігенде ата шыдамай күліп жіберді. Кейін Бəкең төртінші мəрте Золух болды. -------------------- * * * -------------------Астананың он жылдық тойына орай Жамбыл облысы атаның келіскен еңселі ескерткішін елорданың өте бір көрікті жеріне орнатты. Ескерткіш ашылған күні адам өте көп болды. Ертесінде оңаша барып тағы көрейік деп, Жамбылдың бір топ жігіттерімен қайта бардық. Бір кезде жігіттердің біреуі: – Қандай керемет! Сарыарқаның төсінде, Есілдің жағасында атамыздың бейнесі қасқиып тұр! – деп желпіне мақтанды. Сол-ақ екен өзге жігіттер оның сөзін іліп əкетіп, қуаныш-мақтаныштарын айтып, дуылдасып əңгімені тұздықтап жіберді. Сол кезде темекісін шегіп, жайбарақат тұрған Бəкең оларға қарап: – Неменеге соншама даурығып тұрсыңдар? Аталарыңның үш əйелі Арқаның қызы еді, енді, міне, қайын жұртына келіп «күшік күйеу» болып қоқырайып тұрған жоқ па! – дегені. -------------------- * * * -------------------Сайлау дейтін ағай: – Бақытжан, сен Момышұлы емес, Бауыржанұлы болып, Ержан – Бақытжанұлы, ал немерелерің Ержанұлы болып жазылуы керек еді, – деп қызына сөйледі. – Папам мені солай жазғызыпты. «Ары қарай ұрпақтарым да Момышұлы болып жазыла берсін» деп тапсырған, – деді Бəкең. Ағай өз дəлелдерін айтып қояр емес. Ол кісінің айтқандары дұрыс та шығар, бірақ əке аманатын орындаған Бəкең қарсы сөз айтып таласуды жөн көрмей, үнсіз тыңдай берді. Бір уақытта ана кісі: – Ал, жарайды, сендердің əулеттің еркек кіндіктілері Момышұлы болып жазылсын дейік, қыз немерелерің болса қалай жазылады? – деп сұрады Бақытжанды ұстайтын бір тосқауыл тапқандай. – Қалай болушы еді, қыздар Зейнепкина болып жазылады, – деді Бəкең саспастан.

? ? ? ? ? СЎРАЌ-ЖАУАП ! ! ! ! ! – Кейбір жігіттеріміз құлағына сырға тағып, шашын иығынан асыра өсіріп, не болса соны сөз етіп, жыртыңжыртың неге күле береді? – Өмір болған соң бəрі де болады. Қатын басты, əйел шашты жігіттеріміз бар екені рас. * * * – Былайғы жұрт сіз туралы анау-мынау дегенімен, қоластыңдағыларыңның бəрі сізді мақтайды?.. – Заманның да, заңның да, адамның да амалы көп. Ағайын, туыс, құда-жекжат, нағашы-жиен, дос-жаранын жинап алған бастықтың жаманы жоқ. * * * – Саналы түрде ұрлық жасауға бола ма? – Құрдас, ол сенің қолыңнан келмейді. Ол үшін ықпалы күшті қызметің, қулықпен құнарландырылған, сұмдықпен суарылған айла-шарғың, қолың ілінген жерден тартып алатын, шетелге қашып демде

Бірќаєар Тіліміздің мəртебесін өсіріп, Құжаттауды қазақшаға көшіріп, Жатқалы да жиырма жылдан асыпты, Əлі орысша сөйлеп жүрміз көсіліп. * * * Құрылысшы: «сапасыз!» деп дабылдады,

баратын шамаң болуы керек. * * * – Жалғаннан кім қалай өтеді? – Ұрысы ұрлап, жемқоры жырғап, өтірікші жырлап, кедейдің ерні кеберсіп, таңдайы құрғап, кейбіреу демде байып, əлде біреу оқыстан оңбай тайып өте шығады. * * * – Өлмейтін тақырып бола ма? – Болады. Ол жақсылық пен жамандық. Сол екеуі заман ақырға дейін шайқасып, тəлтіректеп тірі барады. Қайсысы жеңерін өздері біледі. * * * – Бұрынғының əйелдері аю етіне, қасқырдың жүрегіне жерік болыпты, – дейді. Содан шығар батыр бабаларымыздың көп болғаны? – Шіркін-ай, менің əйелім əу баста ақшаға жерік еді. Əлі сол, жерігі қанатын емес. Жүніс ҚОҚЫШҰЛЫ. Алматы облысы.

Жанашыр, ара түсер табылмады. Кəмиссия келді де акті жасап, Шешімін «Жарайды» деп қабылдады. * * * Кездесті төс қағысып, құшақтасып, Тарасты төбелесіп, «пышақтасып». Қойшыбай ШƏНИЕВ. Солтүстік Қазақстан облысы.

-------------------- * * * -------------------Телефон сылдырлаған соң тұтқаны көтеріп əдеттегідей «Алло» дедім жайбарақат үнмен. Сол-ақ екен аржақтан гүжілдеген ашулы дауыс: – Где ты ходишь, кобра? – дегені. Мұндай сөзді күтпегендіктен сасқалақтап: – Что-о-о? – деппін орысшалап. Аржақтағы адам: «Ой!» – деді де телефонды басып тастады. Қателесіп түссе керек. Сол аралықта Бəкең қасыма келіп: – Не болды? Сұрың қашып, көзің бақырайып кетіпті ғой, – деді. – Қайдан білейін, бір орыс «Где ты ходишь, кобра?» деп зіркілдеп берді ғой, – дедім, жұбайым жұбатып жылы сөз айтады деп дəмеленіп. – Астапыралла! Дауысыңнан қалай таныған, – демесі бар ма. -------------------- * * * -------------------– Жазудың қызығына түсіп көбірек отырып қойдым білем, белім көтертпей тұр, – деді Бəкең. – Қазір бальзам жағып, жақсылап уқалап беремін, – дедім. – Бальзам жаққанша беліме түкіріп берсеңші, – дейді ол. – Түкіргені несі? – Жылан уының ауруға ем екенін білмеуші ме едің? – дегені. -------------------- * * * -------------------Бəкең Алматыда қалың орыстың ортасында туып-өсіп, орысша оқып, орысша жазғаны, өз сөзімен айтсам, «мемлекеттік құпия емес». Сонда да қаланың асфальтында ер жеткен теңтұстарына қарағанда қазақилығы көш ілгері еді. Əйтсе де, таза ұлттық тəрбие алып ауылда өскен, қазақша оқыған маған қарағанда əдет-дағдылары бөлектеу болды. Сондықтан қазақтың салт-дəстүр, əдет-ғұрып, ырым-тыйымдарын, жалпы ұлттық құндылықтар жайлы өз білгенімді үйленген күннен бастап көрсетіп, айтып жүретінмін. Бір жолы асүйдегі үстел астының еденін жуып жатқанымда телефон шылдырлады. Абайламай басымды көтеріп қалғанда төбемді үстелге оңбай соғып алдым. Оқыс қозғалыстан үстел шетінде тұрған кесе басыма құлады. Ішінде сүт бар екен, төбемнен құйылды да кетті. Үстелге соғылған əрі кесе құлаған, оның үстіне сүт сорғалаған басымды сипалап жатқанымда, қашан қасыма келгені қайдам, Бəкеңді көрдім. Ол маған қарап қолымен есікті көрсетіп, əлденені қайта-қайта ымдайды. Бетаузымның сүтін сүртіп, əлектеніп, оның не айтпақшы болғанын, нені меңзеп тұрғанын ұқпай: – Не? Не деп жатқаныңды түсінбедім. Айтатыныңды адам құсап сөзбен ұқтырсаңшы! – дедім ыза болып. – Өзің жыланның басына ақ құйса, үйден шығып кетеді деп едің ғой. Басыңа ақ құйылды, кетпей не ғып тұрсың? – дейді шімірікпей.

Дəрігер науќасќа: – Сіздіѕ аєзаѕыз ќўрылыс заттарын сататын дїкенге ўќсайды. – Неге олай дейсіз? – Ґйткені, сіздіѕ ґтіѕіз бен бїйрегіѕізге тас, буындарыѕызєа тўз, бўлшыќ еттеріѕізге темір, ґкпеѕізге кїл, асќазаныѕызєа ќўм жиналып ќалєан.   

Бір əйел дəрігерге келіп: – Кїйеуіме кїні-тїні бажылдай беремін, бажылдай беремін, біраќ ол їнемі їндемей отыра береді. Мїмкін ауру шыєар? – Бўл ауру емес, талант ќой, талант!   

Дəрігер науќасќа: – Сіз маєан раќмет айтып тўрєан бірінші адамсыз. – Басќалары ше? – Олар айтып їлгермеді єой...   

Емханада: – Дəрігер, меніѕ шынтаєым ауырады. – Ќан тапсырып келіѕіз. – Шынтаєымды єана ќарап берсеѕіз болмай ма? – Алдымен ќан тапсырып, ертеѕ келіѕіз. Бір кїннен соѕ дəрігер науќасќа: – Ќаныѕызды тексердік: гемоглобиніѕіз тґмен, ќантыѕыз жоєары, ќан ќысымыѕыз тўраќсыз, бїйрегіѕізде тас бар, ґтіѕіз толып кеткен, кґзіѕіз нашарлап, ґкпеѕіз ќарайып, асќазаныѕызєа жара тїскен... Ал сіз шынтаєым єана ауырады дейсіз.

Зейнеп АХМЕТОВА.

АЛМАТЫ.

Мїйісті жїргізетін Берік САДЫР


10

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

ЛАУЛА, АЌ ОЛИМПИАДА АЛАУЫ! (Соңы. Басы 1-бетте).

Енді дерек үшін айта кетейік, бұл көрсеткіш 1998 жылғы Наганода – 68, 2002 жылғы Солт-Лейк-Ситиде – 75, 2006 жылғы Туринде 84 болған еді. Сочи өзінің жаңа құрылыс нысандары жөнінен де алдыңғыларды əлдеқайда басып озғанын кеше айтқанбыз. Бұған қосатынымыз, осылайша спорт кешендерін тұрғызудан алдына жан салмаған Олимпиада-2014 оларға жаратылатын қаржы жағынан да бұрынғыларды шаң қаптырып кетіп отыр. Айталық, осы мақсаттар үшін Нагано 2 млрд. доллар, Солт-Лейк-Сити 2,45 млрд. доллар жұмсаса, Турин 4,37 млрд. доллар, Ванкувер 6 млрд. доллар шығындаған екен. Ал Сочидің көрсеткіші артық-кемі жоқ 50 млрд. доллар делініп отыр. Мұның шамамен 40 пайыздай мөлшерін мемлекеттік қазына көтерсе, қалғандары инвесторлардың көмегі арқылы жиналған көрінеді. Ресейліктер Олимпия алауын алып жүруде де тарихта бұрын-соңды болмаған бірнеше рекордқа қол жеткізді. Бұл эстафета 123 күнге созылып, 40 мыңнан астам шақырым қашықтықты көктей өтті. Олимпия алауы елдің барлық субъектілерінде болып, 14 мың алаугерді тіркеді. Ал Сочи қаласының Адлер бөлігіндегі «Фишт» стадионында XXII Қысқы Олимпия ойындарының ашылуына арналған салтанат Мəскеу уақытымен тура 20:14 сағатта басталды. Оны Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путин сөз сөйлеп ашты. Содан кейін Халықаралық Олимпия комитетінің президенті Томас Бах сөз жалғастырды. Олардың екеуінің де сөздері Сочиде басталған кезекті Қысқы Олимпия ойындарының жалпы олимпиялық қозғалыстың жаңа арнада дамуына жақсы серпін беретініне үміттенетіндеріне сайды. Сөйлеушілер, сондай-ақ, олимпиялық қозғалыстың Жер бетінде татулық пен бейбітшілік орнауына себепкер бола түсетініне сенім білдірді. Ал Олимпия гимнін ресейлік опера əншісі Анна Нетребко орыс тілінде орындады. Бұдан əрі салтанаттың

Меншік иесі:

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

театрландырылған көріністері басталып кетті. Осы тұста Олимпия ойындарының ашылу салтанатына арналған сценарийді Ресейдің «Бірінші арнасының» бас директоры жəне осы шараның бас креативті директоры Константин Эрнстің дайындағаны белгілі болды. Белгілі маман əзірлеген бағдарлама 18 тараудан тұратын болып шықты. Бұлардың бəрі Ресей қоғамының əр кезеңдегі даму барысын сипаттауға арналыпты. Мəселен, солардың бірі Ресейдегі XX ғасыр мен орыс революциясынан көріністер береді. Сахнада бұлар авангардтық өнер иінінде өз шешімін тапқан. Тұтастай алғанда, ашылу салтанатына арналған бағдарлама 2 сағат 30 минуттай уақытқа шақталыпты. Осы уақыттың ішінде аспанға қарай салмағы 22 тоннаны құрайтын 3,5 мың фейерверк атылды. Көпшілік көріністеріне 3 мың актер мен 2 мың шамалас волонтер қатысты. Ұйымдастырушылар оларға арнап 6 мың костюм тігіпті. Театрландырылған көріністер кезінде ұйымдастырушылар тарапынан жасалған тапқыр қимылдар да аз болған жоқ. Мəселен, олимпиялық құрама мүшелері стадионға кіріп келе жатқанда, олардың табандарының астына Жер шары келіп тұра қалғандай əсер береді. Ол ұдайы айналып тұрады да, əрбір атлет ішке өз елінің тұсынан кіргендей болып көрінеді. Бұлардың қатарында Қазақстан спортшылары да болды. Біздің туымызды, бұдан бұрын хабарланғанындай, шаңғышы Ердос Ахмадиев көтеріп шықты. Стадион толы қауым басқалар секілді, қазақстандық саңлақтарға да зор қошемет көрсетті. Осылайша Сочи Олимпиадасы өзінің шешуші кезеңдеріне қарай қадам басты.

Бірінші кїнгі сайыстар бірінші жїлделерді əкелді Олимпиададағы сайыстардың алды ақпанның 6-сы күні басталып кетті. Осы бірінші күні-ақ бірқатар спортшылар өздерінің алғашқы

медальдарын алып үлгерсе, енді біреулері соған жету жолындағы алғашқы қадамдарын сəтті жасап, іріктеу сынақтарынан сүрінбей өтті. Ал үшінші біреулері, əлбетте, сол сынның тезіне төтеп бере алмай, жарыс жолынан ертерек шығып қалды.

Бұлардың соңғы екеуінің қатарында қазақстандық спортшылар да бар. Өкінішке қарай, бəсекенің бəсінен мүлдем басқа себеппен – күрес үстінде жарақат алып қалуына байланыс ты бас тартуға мəжбүр болған спортшылар да кездесті.

Енді осының бəрін рет-ретімен баяндайық. Ойындардағы жарыстар шымылдығын бейсенбі күні таңертең сноу бордшылар ашып берді. Сноубордтың слоупстайл деп аталатын бұл түріне қазақстандықтар қатарынан қаты сатын ешкім болған жоқ. Ал іріктеу сынағы барынша тартысты өтті. Əйткенмен, қаншама тартыс тегеурін тепкенімен, мамандар əу бастан Ойын дардағы алтын медальдан басты үміткердің бірі ретінде атап берген канадалық Макс Пэрроттен озатын жан табы ла қоймады. Енді бұл ерлердің арасындағы жартылай финалдық жəне финалдық айқастар 8 ақпан күні өтетін болады. Мұның соңынан қыздар да слоупстайлдан жарыс көрігін қыздырды. Бірақ ондағы талас түбіріне спортшылардың бірінің трассада қатты құлап, жарақат алып қалуы едəуір кірбің түсіріп кетті. Бұған дейін сноубордшылардың бəрі күрделі екенін ауызға алып, бас шайқап жүрген сырғанақ сұлбасы норвег қызы Кьерсти Буасқа барынша қырын келді. Заулап бара жатқан жолында қабырғаға қатты соғылған ол есінен тана құлады. Іле-шала медициналық жəрдем көрсетілген спортшы артынша ауруханаға жатқызылды. Дегенмен, сол күні кешке қарай Норвегия құрамасының өкілі журналистерге Буастың өзін жақсы сезініп, өздігімен қозғала бастағанын да жеткізді. Ал толқымасы көп асау трассаны бəрінен жақсы өткерген австриялық Анна Гассер болды. Онымен бірге іріктеу сынағында тəуір нəтиже көрсеткен жеті сноубордшы қыз финалға қадам басты. Қалған спортшылар ақтық айқасқа жолдама алу үшін жартылай финалда күш сынасады. Қыздар медальдар үшін басты таласқа 9 ақпан күні шығады. Кешке қарай сноубордшылардан эстафетаны фристайлшы қыздар іліп əкетті. Олар могул бағдарламасы бойынша іріктеу сынына түсті. Олардың арасында біздің Юлия Галышева мен Дарья Рыбалова есімді екі қызымыз дүбірге дүбір қосып бақты. Айта кетуіміз керек, соңғы кездері жарқырап көрініп жүрген Юлия тағы да сенімге селкеу түсірмей,

МЕКЕН-ЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-73-80.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru , egemenkz@maіl.kz Алматыда: факс (727) – 273-73-80, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – (712-2) 32-94-07; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – (716-2) 25-76-91; Павлодар – (718-2) 68-59-85; Қарағанды – (721-2) 43-94-72; Семей – (722-2) 52-26-86; Қостанай – (714-2) 39-12-15; Тараз – (726-2) 43-37-33; Қызылорда – (724-2) 27-00-85 Шымкент – 8 (701) 404-36-29; Орал – (711-2) 28-80-35; Петропавл – (715-2) 50-72-50. Өскемен – (723-2) 25-28-41; Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-73-97, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Мұхит к-сі, 57/1, «Жайық Пресс» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

төрешілер тарапынан 21,17 балл алды. Бұл оның квалификацияда алтыншы орынға табан тіреп, ақпанның 8-і күні өтетін финалдық жарысқа жолдама алуын қамтамасыз етті. Ал Дарьяның бұдан біршама уақыт бұрын алған жарақатынан əлі арыла қоймағаны анық байқалды. Соның айғағы шығар, ол 16,24 ұпаймен финалды көзден бұл-бұл ұшыратын 23-орында қалып қойды. Бірінші жарыс күнін мəнерлеп сырғанаушылар жұптарының қысқа бағдарламасы мен ерлер дің жеке командалық жарысы тиянақтады. Осы сынақта ресейлік Евгений Плющенко өзінің жеке рекордын жаңартып, төрешілерден 91,39 балл алды. Алайда, мұның өзі оның жеке-дара көш бас тауына мүмкіндік бер меді. Одан жеті балға жуық артық жинаған жапон мəнерлеп сырғанаушысы Юзуру Ханю талассыз бірінші орынға шықты. Дегенмен, осы Олимпиадаға қатысуының өзі үлкен күмəн болған ресейлік спортшының бұл табысының өзі спорт мамандары арасында үлкен қозғау туғызды. Айталық, мəнерлеп сырғанаудың атақты жаттықтырушысы Татьяна Тара сова осыдан кейін: «Мен бүгін кемеңгердің спортқа қайта оралғанын өз көзіммен көргенім үшін өте разымын!» дегенді ағынан ақтарылып, қуана хабарлады. Бірінші жарыс күнінде, сондай-ақ, ресейлік жұп Татьяна Волосожар мен Максим Траньков қысқа бағдарламаның озығы атанды. Олар өздерінің соңынан келе жатқан канадалық Мэган Дюамель мен Эрика Рэдфордтан 10,69 балға ілгері кетті. Бұдан арғы орын дарға қытай жəне жапон спортшылары орналасты. Ал кеше, 7 ақпан күні Ойындардың ашылу салтанаты өтетін болғандықтан, спорттың ешқандай түрінен жарыс өткен жоқ. Соңында айтарымыз, Ақ Олимпиаданың ашылу салтанаты кеш аяқталғандықтан жəне оны барша спортсүйер қауымының теле ди дар арқылы тамашалағаны күмəн туғызбағандықтан, репортажымызда салтанатты сəттің бəрін егжей-тегжейлі жазуды қажет деп таппадық, құрметті оқырман.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 201 715 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Динара БІТІКОВА.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 13 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жария ланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №243 ek


11

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

РЕСМИ БӨЛІМ Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1551

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары туралы 2008 жылғы 4 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Бюджет кодексінің 62-бабына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігінің 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары бекітілсін. 2. Осы қаулы 2014 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа енгізіледі жəне ресми жариялануға тиіс. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1551 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң 2014 – 2018 жылдарға арналған стратегиялық жоспары Мазмұны 1. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң миссиясы мен пайымы 2. Ағымдағы ахуалды жəне қызметтiң тиiстi салаларындағы (аяларындағы) даму үрдiстерiн талдау 3. Cтратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi 4. Функционалдық мүмкiндiктердi дамыту 5. Ведомствоаралық өзара iс-қимыл 6. Тəуекелдердi басқару 7. Бюджеттiк бағдарламалар 1. Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң миссиясы мен пайымы Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң миссиясы – мəдениет жəне ақпарат саласында сапалы жəне қолжетiмдi қызметтер көрсетуге, мемлекеттiк жəне басқа тiлдердiң қарқынды дамуына, ел бiрлiгiнiң нығаюына, мемлекет пен азаматтық сектор əрiптестiгiнiң тиiмдi жүйесiн қолдауға бағытталған мемлекеттiк саясатты əзiрлеу жəне тиiмдi iске асыру. Пайымы – ел бiрлiгiнiң мызғымас қағидаттары, азаматтық бастамаларды iске асырудың тиiмдi тетiктерi бар, жалпыұлттық мəдени-ақпараттық жəне тiлдiк орта. 2. Ағымдағы ахуалды жəне қызметтiң тиiстi салаларындағы (аяларындағы) даму үрдiстерiн талдау 1-стратегиялық бағыт. Мəдениет жəне өнер саласының бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 1. Реттелетін саланы немесе қызмет аясын дамытудың негiзгi параметрлері. Сала инфрақұрылымының жай-күйі. Қазақстандағы мемлекеттік мəдениет жəне өнер мекемелерiнiң жүйесінде 38 республикалық (10 театр, 7 концерттік ұйым, 3 кітапхана, 5 мұражай, 9 тарихимəдени қорық-мұражай, 1 кинокомпания, 3 өзге ұйым) жəне 8 мыңнан астам облыстық мəдениет ұйымдары (219 мұражай, 4 149 кітапхана, 2 960 клуб, 53 театр, 41 концерттік ұйым, 21 кинотеатр, 152 киноқондырғы, 6 хайуанаттар бағы, 5 цирк, 55 мəдениет жəне демалыс саябағы) қызмет етеді. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректері бойынша соңғы оң жылда мұражайлар мен кинотеатрлар (кинозалдардың) саны 45 %-ға, ал театрлар мен кітапханалардың саны 20 %-ға ұлғайған. Мəдениет өнімдеріне деген сұраныс туралы мынадай келушілер санының көрсеткіштері байқатады: он жыл ішінде театрға келушілердің саны 35 %-ға артты, кітапханалардың тұрақты оқырмандарының саны 18 %-ға өсті, ал кинотеатрлар көрермендерiнiң саны 5 есеге артты. 2012 жылы 12 205 спектакль қойылып, 6 800 концерт ұйымдастырылды, республикалық мұражайларда 113 көрме, 357 дəріс жəне 14 353 экскурсия өткізілді. Кітапханаларда 500-ден астам ісшара ұйымдастырылып, өткізілді. Елімізде өзінің сəулеті бойынша бірегей болып табылатын «Қазақстан» орталық концерт залы, Орталық Азиядағы ең ауқымды «Астана-Опера» опера жəне балет театры ашылды. Еліміздің мəдени мұрасының маңызды құндылықтарын жинақтайтын жəне мыңжылдық ұлттық тарихымыздың ұлылығын көрсететін орынға айналуға тиісті Қазақ ұлттық мұражайының құрылысы жүріп жатыр. Заңнамалық базаны жетiлдiру. 2010 жылы «Мəдениет туралы» Қазақстан Республикасының Заңына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Қабылданған түзетулер отандық киноматография, мұражай жəне кітапхана iсi саласындағы мəселелерді реттеуге бағытталған. Атап айтқанда, киноөнiмдердi индексациялау жəне прокаттық куəліктер беру тетігі енгiзiлдi, ұлттық киноның критерийлері айқындалды, кітапханалық қорды қалыптастыру нормалары нақтыланды, жергiлiктi атқарушы органдар құзыретіне облыстық, аудандық не республикалық маңызы бар бір кітапханаға «Орталық» мəртебесін беру функциясы қосылды. 2011 жылы «Материалдық емес мəдени мұраны қорғау туралы» жəне «Мəдени құндылықтарды заңсыз əкелуге, əкетуге жəне оларға меншік құқығын беруге тыйым салу мен олардың алдын алуға бағытталған шаралар туралы» конвенциялар ратификацияланды. Табыстар жəне жетістіктер. Елбасының бастамасы бойынша 2004 жылдан бері ауқымы жəне тарихи диапазоны жағынан теңдессіз болып табылатын «Мəдени мұра» Ұлттық стратегиялық жобасы іске асырылуда. Жобаны іске асыру жылдарында ұлттық тарихымызды танытатын, ғылымды мыңдаған жəдігерлермен байытқан 40-тан астам археологиялық жəне 30-дан астам ғылыми-қолданбалық зерттеулер жүргізілді. Шығыс Қазақстан облысындағы Шілікті жəне Берел қорғандарындағы қазбалар жəне скиф-сібірлік «аң» стилі немесе сақ өнеріне (б.з.д V-III ғғ.) қатысты алтын бұйымдарды табу əлемдік танымалдылыққа ие болды. Қытай, Түркия, Моңғолия, Ресей, Жапония, Мысыр, АҚШ жəне Батыс Еуропа елдерінде болған ғылыми-іздестіру экспедициялары нəтижесінде қазақ халқының тарихы, этнографиясы, өнері бойынша 5 мыңнан астам аса бағалы мұрағаттық құжаттар табылып, ғылыми айналымға енгізілді. «Мəдени мұра» жобасының шеңберінде 83 тарих жəне мəдениет ескерткіші толығымен реставрациядан өтті, олардың ішіндегі шетелдік ауқымды жобалар: Дамасктағы (Сирия) Сұлтан Əз-Захир Бейбарыс кесенесін реставрациялау жəне Дамаск тарихи-мəдени орталығындағы Əл-Фараби кесенесіндегі құрылыс жұмыстары. Қазақстанның екі ескерткіші ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мəдени мұрасы тізіміне кірді: Қожа Ахмет Яссауи кесенесі жəне Тамғалы археологиялық комплексі. Тəуелсіздік жылдары алғаш рет отандық ескерткіштерді ауқымды түгендеу жүргізілді. Республикалық (218 ескерткіш) жəне жергілікті (11 277 ескерткіш) тарихи жəне мəдени ескерткіштердің Мемлекеттік тізімдері бекітілді. «Қазақтың дəстүрлі мың күйі», «Қазақтың дəстүрлі мың əні» жəне «Батырлар жыры» бірегей жобалары шеңберінде халық өнерінің озық үлгілері жүйеленді. Археологияның, тарих жəне мəдениеттің, археологиялық қазбалардың бірегей ескерткіштері туралы барлық мəліметтер іздеуге оңай форматта «Мəдени мұра – Культурное наследие» (www. madenimura.kz) ақпараттық порталына орналастырылған. Отандық киноиндустрия қарқынды түрде дамып жатыр. «Қазақфильм» АҚ киностудиясында көркем, деректі жəне анимациялық фильмдерді өңдеудің толық, қазіргі заманғы технологиялық тізбегі қамтамасыз етілген. Ауқымды жаңғырту нəтижесінде компания əртүрлі жанрдағы жəне форматтағы фильмдерді түсіруге мүмкіндік беретін қазіргі заманғы жəне жоғары дəрежелі құрал-жабдықтарға ие болды. Сонымен қатар, пост-өңдеудің барлық технологиялық циклі жасалған. Кинобазаның өндірістік қуаты – бұл бір жылда 100-ден аса фильм шығару жəне 20-дан аса картинаның прокатта болуы. Соңғы төрт жыл ішінде «Қазақфильм» АҚ-ның 99 картинасы 150 кинофестиваль мен əлемнің 48 еліндегі халықаралық көрсетілімдердің қатысушысы болды. 2012 жылы 62 кинофестиваль мен халықаралық деңгейдегі кинокөрсетілімдерге қазақстандық 32 картина қатысты, 8 картина 13 арнайы сыйлықтар мен жүлделерді жеңіп алды. Театр жəне музыка өнері дамуының мықты негізі қаланды. Еліміздің театрлық алаңдарында жыл сайын 10 мыңнан астам спектакль қойылады, олардың ішінде 300-і – отандық жəне шетелдік хореографтардың, балетмейстерлердің, режиссерлардың жаңа қойылымдары, «Тəуелсіздік толғауы» шығармашылық байқауының шығармалары. Опера жəне балеттің отандық жетекші солистері əлемнің үздік сахналарында – Ла Скала театрының Академиясында, Вена операсында, Мариин театрында, Перголези Спонтини Қорында, Болоньядағы Итальяндық Опера мектебінде, сондай-ақ «Болашақ» бағдарламасы бойынша оқып, өзінің сахналық шеберлігін шыңдайды. Қазақстандық орындаушылардың əлемдік аренадағы бəсекеге қабілеттілігінің жоғары деңгейі олардың беделді халықаралық конкурстар мен фестивальдарға жыл сайынғы қатысуымен, беделді халықаралық конкурстарда лауреат жəне дипломант атағын жеңіп алуымен дəлелденеді. Соңғы үш жыл ішінде 170-тен аса адам тағылымдамадан өтті. «Қазақстанды əлеуметтік жаңғырту: Жалпыға Ортақ Еңбек Қоғамына қарай жиырма қадам» атты мақалада берілген Мемлекет басшысының тапсырмасына сəйкес Еңбекке, адал кəсіби табысқа, Отанға қызмет етуге, жоғары патриоттық ниеттерге оң көзқарастар қалыптастыратын отандық əлеуметтік мəдени өнімдерді жаңғыртудың 2012 – 2016 жылдарға арналған жоспары əзірленді жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен қабылданды. Осы құжат шеңберінде еңбек адамына, өз ісінің шеберіне арналған фильмдердің, кітаптардың, театралдық қойылымдардың, музыкалық туындылардың, мақалалардың, телебағдарламалардың тапшылығын азайтуға бағытталған ісшаралардың біртұтас кешені көзделген. Мемлекет басшысының тапсырмасы бойынша ұлттың негізгі зияткерлік ресурсы болуға арналған Қазақ ұлттық электрондық кітапханасының (бұдан əрі – ҚазақҰЭК) қорын кеңейту бойынша жұмыстар жүргізілуде. ҚазақҰЭК-ның ресурс көлемін 12 000-нан астам кітаптардың е-көшірмелері құрайды. Бұл – «Мəдени мұра» ұлттық стратегиялық жобасы шеңберінде басылып шыққан кітаптар, сирек кітаптар, Қазақстан халқы Ассамблеясы депозитарийінің кітаптары, сондай-ақ авторлар немесе құқықтық иеленушілері ұсынған Қазақстанның тарихы, экономикасы, мəдениеті, өнері, ғылымы бойынша кітаптар. Электрондық каталогтың көлемі 18 000 библиографиялық жазбаларды құрайды. Қашықтықтан пайдаланушылардың сұраныстары бойынша жыл сайын кітаптардың е-көшірмелерін жасауға орташа есеппен 1 500 тапсырыс қабылданады жəне жасалады. 2012 жылы ҚазҰЭК-ға келушілердің орташа саны 120 000 құрады, оның ішінде əлемнің 74 елінен 80 000-ға жуық сыртқы келушілер. Соның ішінде ҚазҰЭК-тің бірегей сырттан келген келушілердің саны 66 073 құрады. Қазақстан мəдениетін шетелдерде танымал ету. Соңғы бірнеше жылда Мəдениет күндері форматындағы іс-шаралар іс жүзінде барлық ТМД елдерін, Еуропаның жəне Азияның, Таяу Шығыстың жетекші мемлекеттерін қамтыды. Жалпы, 2005 жылдан 2012 жылға дейін əлемнің 44 елінде тұсаукесер іс-шаралары өткiзiлдi. Мəдениет қайраткерлерін қолдау. Мəдениет саласындағы дарынды жəне болашағы зор қайраткерлерді ынталандырудың жəне қолдаудың тетігі енгiзiлдi. 2012 жылы мəдениет жəне өнер қайраткерлеріне əдебиет жəне өнер саласындағы Мемлекеттік сыйлық – 4 бірлік, Қазақстан Республикасы Тұңғыш Президенті – Ұлт Көшбасшысының Мемлекеттік бейбітшілік жəне прогресс сыйлығы – 1 бірлік, мəдениет саласындағы Мемлекеттік шəкіртақылар – 50 бірлік табысталды. Тағылымдамалар мен бiлiктiлiгiн арттыру курстарын ұйымдастыру жəне өткізу жұмыстары тұрақты түрде жүргiзiлiп келеді. Отандық репертуарды толықтыру мақсатында гранттар бөлу жəне шығармашылық байқаулар өткізу қарастырылған. 2. Негiзгi проблемаларды талдау. Бiрiншi. Мəдениет саласындағы отандық өнiмнiң қызмет көрсету нарығындағы шетелдік өндiрушiлердiң басымдығының негiзiнде бəсекелестiгiнiң жеткiлiксiздiгi. Екiншi. Өңiрлердегi мəдениет мекемелерi желiсiнiң дамуындағы үйлесiмдiлiктiң болмауына негiзделген республика тұрғындарының мəдениет ұйымдары көрсететiн қызметтерге қолжетiмдiлiгiнiң теңсiздiгi жəне желінің минималды нормативтерінің жоқтығы. Мысалы, өңірлердегі кітапханалардың саны халықтың 10 000 адамына шаққанда 6,6-дан (Батыс Қазақстан облысы) 0,3 (Шығыс Қазақстан облысы) бірлікке дейін ауытқиды; клубтық сипаттағы мəдениет мекемелері халықтың 10 000 адамына шаққанда 4,5-тен (Батыс Қазақстан облысы) 0,7 бірлікке дейін (Маңғыстау облысы) ауытқиды. Ауыл тұрғындарының мəдениет объектілеріне қол жетімділігін қамтамасыз ету жеке тұрған мəселе. Мəдениет мекемелерінің материалдық-техникалық базасының тозуы жағдайды қиындатып отыр. Мысалы, ағымдағы кезеңде клубтық сипаттағы мекемелердің 18 %-ы жəне мұражайлардың 21 %-ы күрделі жөндеуді қажет етеді. Үшiншi. Саланың қызметкерлерін əлеуметтік қолдаудың əлсіздігі. Саланың жеке қызметкерлерінің төмен жалақысы, зейнетке шығуының реттелмеуі кəсіптің беделін арттыруға ықпал етпейді. Мəдениет саласы қызметкерлерінің орташа номиналдық жалақысы республикадағы қызметтің барлық түрлерінің барабар көрсеткіштерінен 61-72 % құрайды, бұл мəдениет саласы қызметкерлерінің неғұрлым төмен қаржылық уəжділігін айқындайды. Нəтижесінде мұндай ахуал саланың жəне мəдениет ұйымдарының білікті кадрларының тапшылығына алып келеді. Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің деректеріне сəйкес мəдениет саласында қызмет ететін тұрғындар санының өзгеру қарқыны жалпы халықтың жұмысбастылық көрсеткіштерінің өзгеру қарқынымен сəйкеспейді. Төртінші. Мəдениет саласын жеткіліксіз қаржыландыру. Халықаралық тəжірибені талдау нəтижелері батыс елдерде мəдениетке бөлінетін жылдық бюджеттік қаражаттың орташа көлемі ЖІӨ 0,6 % – 0,8 %, Қазақстанда 0,1 %-дан төмен екенін көрсетті. 3. Негiзгi iшкi жəне сыртқы факторларды бағалау. Отандық мəдени нарықтағы шетелдiк өнiмнiң басым болу үрдісі саладағы мемлекеттікжекешелік əріптестікті дамыту, продюсерлік жəне баспа қызметін ынталандыру, болашағы зор əдебиет жəне өнер қайраткерлерiне қолдау көрсету арқылы мəдениет саласында бəсекеге қабiлеттi өнiм шығарудың тетіктерін жетiлдiру қажеттiлiгiн тудыруда. Қазiргi заманғы ыңғайлы форматта халықтың мəдени құндылықтарға қолжетiмдiлiгiн кеңейтуге мүмкiндiк беретін жаңа технологияларды енгізу мəдениет нысандарын цифрлық форматқа ауыстыру процестерін бұдан əрі жетiлдiрудi, тиiстi интернет-ресурстарды сапалы мазмұнмен қамтамасыз етуді талап етеді. Елдің мəдени кеңiстiгiнiң сəулетін оңтайландыруға саланың нормативтік-құқықтық базасын одан əрі жетiлдiру, атап айтқанда мəдениет ұйымдары желiсiнiң ең төменгі мемлекеттiк нормативтерін қабылдау жəне саланы толық паспорттауды енгізу ықпал етеді. 2-стратегиялық бағыт. Отандық ақпараттық кеңiстiктiң бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру. 1. Реттелетін саланы немесе қызмет аясын дамытудың негiзгi параметрлері. Ақпараттық сала инфрақұрылымының жай-күйі. Ақпараттық алаңда 2 783 бұқаралық ақпарат құралы (бұдан əрі – БАҚ) қызмет етедi, оның iшiнде: мемлекеттік – 439 (16 %), мемлекеттік емес – 2 344 (84 %). БАҚ-тың жалпы санының 91 %-ын газеттер (1 674) жəне журналдар (858), 8,5 %-ын – электрондық БАҚ-тар (51 телекомпания, 48 радиокомпания, 133 кəбілдiк телевизия жəне 6 жерсеріктік хабар тарату операторы) жəне 0,5 %-ын – ақпараттық агенттiктер (13) құрайды. Қазақ тiлiнде таралатын (эфирге шығатын) БАҚ-тардың үлесi – 555 (20 %), орыс тiлiнде – 938 (34 %), қазақ жəне орыс тiлдерiнде 941 (34 %), қазақ, орыс жəне басқа тiлдерде – 349 (13 %). Астана қаласында ашылған «Қазмедиа орталығы» бiрегей телерадиокешенi хабар тарату компаниялары үшiн сапалы жəне бəсекеге қабiлеттi медиаконтент өндiрiсiндегi ағымдағы жəне келешектегi барлық қажеттiлiктердi қанағаттандыруға мүмкiндiгi бар басты технологиялық алаң болды. «Қазмедиа орталығының» аппараттық-студиялық кешені 5 телебағдарламаларды шығару студиясын, виртуалды студияны, 2 панорамалық Sky-студиясын, 4 жаңалықтар шығару студиясын, 2 сериалдарды шығару студиясын, коммутациялық кешенді, радионың аппараттық-студиялық кешенін, жерсеріктік телепортты, 4 Fly-away тарату антеннасын, медиалық мұрағатты, киноконцерттік кешенді, конференц-залды қамтиды. Sony, Vizrt, Evertz, Dalet жəне басқа да əлемнің жетекші фирмаларының заманауи жабдықтары орнатылған. 2013 жылдың қаңтарынан бастап «Хабар» агенттігі» АҚ, «Қазақстан» РТРК» АҚ, «Евразия+ОРТ» ЖШС, «МИР» МАТРК-мен серіктестік қатынастар орнатылды. Кешеннің ғимаратынан 9 телеарна жəне 3 радиоарнаны тарату қамтамасыз етілген. Телерадиокешенді енгізумен қойылған телехабар тарату саласын техникалық қамтамасыз етудің жоғары стандарттары озық халықаралық нормаларға сəйкес келуді талап етеді. Осыған байланысты «Қазмедиа орталығы» кешеннің техникалық аудитін өткізген жəне технологиялық базаның əрі қарай дамуы жөніндегі ұсынымдарды əзірлеген Азия-Тынық мұхиты хабар тарату одағының (ABU) құрамына кірді. Табыстар жəне жетiстiктер. Министрліктің басты міндеттерінің бірі мемлекеттік

телеарналардың бəсекеге қабілеттілігін жəне олардың рейтингтерін арттыру болып табылады. Бұл тұрақты жетілдіруді жəне жаңа форматтарды іздеуді талап ететін кешенді жұмыс. 2011 – 2013 жылдары жаңа арнайы арналарды құруды жəне телеарналардың бағдарламалық кестесін кеңейтуді қамтитын бірқатар жобалар іске асырылды. Мемлекеттік телеарналардың эфирі көбінесе өзіндік қазақстандық контент негізінде құрылады. Олардың эфирдегі үлесі бойынша «Хабар» – 80 %, «Қазақстан» телеарнасы – 71 %, «ҚазақТВ» – 95 %, «Қаз.Спорт» – 98 %, «24.КЗ» – 100 % құрайды. Мемлекеттік арналар рейтингтерінің өсуі байқалады. «Қазақстан» 2013 жыл бойы қазақ жəне орыс тілдерінде 100 мыңнан кем адам саны бар елді мекендерде абсолюттік көшбасшы болып табылады. Қазақ тілінде 100 мың плюс панелі бойынша «Қазақстан» үшінші орынды иеленеді. Өзіміздің сериалдарды шығару процесі жолға қойылды. 2013 жылы жалпы алғанда 345 сериядан тұратын 21 сериал түсірілді. «Қазмедиа орталығы» медиа-орталығының базасында Медиа-мектеп құрылды, мұнда 2013 жылдың басынан бері 300 БАҚ мамандары үшін 20 семинар өткізілді. «Болашақ» бағдарламасының шеңберінде 2013 жылы «Хабар», «Қазақстан», «Қазмедиа орталығының» 20 қызметкері Ресейге жəне Ұлыбританияға тағылымдамаға жіберіледі. БАҚ саласындағы магистрлерді оқыту мүмкіндігі жасалынған. Мұрағат ісі саласында Қазақстан Республикасының мұрағат саласының бірыңғай жүйесін 220 мемлекеттік мұрағат құрайды. Қазақстандық мұрағаттарды халықаралық мұрағаттық кеңiстiкке интеграциялау шеңберінде 14 алыс жəне жақын шет елдермен ынтымақтастық жөнiндегi келiсiмдерге қол қойылды. Соңғы 20 жылда Ұлттық мұрағат қорының көлемі жəне жеке құрам бойынша құжаттар саны 11,6 миллионнан 22 миллион сақтау бiрлiгiне өсті. Қазақстанның кітап шығару саласы бүгінгі күні көтерілу үстінде. Қазіргі таңда Кітап палатасында 364 баспа мен кітап шығарушы ұйым тіркелген. Шығарылып жатқан əлеуметтік маңызды əдебиеттің түржиыны кеңейтіліп, кітаптардың полиграфиялық орындалуы мен көркем безендірілуі жақсаруда. Əлеуметтік маңызды əдебиет – бұл қоғамның рухани-танымдық жəне зияткерлік-мəдени əлеуетін арттыруға, өскелең ұрпақты патриотизм жəне жалпы əлемдік құндылықтар идеалдары рухында тəрбиелеуге, сондай-ақ, елдің қоғамдық-саяси, əлеуметтік-экономикалық, ғылыми-танымдық жəне мəдени өміріндегі жетістіктерді кеңінен таратуға бағытталған көркем, ғылыми, публицистикалық, энциклопедиялық жəне басқа да өзекті шығармалар. Заңнамалық базаны жетiлдiру. 2012 жылғы 18 қаңтарда «Телерадио хабарларын тарату туралы» Заң (бұдан əрі – Заң) қабылданды, онда телерадионарықтағы барлық субъектiлердiң қатынастарын реттеудің жəне цифрлық хабар тарату форматына көшудің құқықтық шарттары айқындалған. 2012 жылы Заңды іске асыру барысында 15 нормативтік құқықтық акт əзірленді. 2. Негiзгi проблемаларды талдау. Бiрiншi. Отандық ақпараттық өнімнің бəсекеге қабiлеттiлiгiнiң жеткіліксіздігі. Екiншi. Қазiргi заманға сай ақпараттық технологиялардың жəне Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын автоматтандырылған режимде орталықтандырылған мемлекеттiк есепке алудың болмауы. 3. Негiзгi сыртқы жəне iшкi факторларды бағалау. Нормативтік құқықтық базаны жетiлдiру, соның ішінде «Телерадио хабарларын тарату туралы» 2012 жылғы 18 қаңтардағы Қазақстан Республикасы Заңының нормаларын іске асыру арқылы жетiлдiру мiндеттi теле-, радиоарналарды ұсыну кепiлдiгiмен 100 пайызға дейін халықты эфирлiк цифрлық телерадио хабар таратумен қамтамасыз етуге, отандық телевизиялық жəне радиоарналардың дамуына қолайлы құқықтық жағдай жасауға, ұлттық радиожиiлiк қорды оңтайландыруға жəне оны ұтымды қолдануға мүмкiндiк береді. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың даму процессі БАҚ үшін Интернет желiсiнiң мүмкiндiктерiн белсенді қолдану жолымен ақпаратты таратудың жаңа мүмкiндiктерiн ашады. Газеттер мен журналдардың электрондық аналогтарын құру, меншiктi интернет-ресурстар ашу, оларды online режимінде тарату Қазақстан туралы ақпарат қызықтыратын ел азаматтарына, сондай-ақ, шетелдік интернет пайдаланушылар үшін ақпарат көздерін кеңейтуге мүмкiндiктер береді. Сонымен қатар, БАҚ-тың Интернетке шығуы олардың жұмыстарын жеделдетудің деңгейін арттыруға ықпалын тигiзедi. 3-стратегиялық бағыт. Қазақстан халқын бiрiктiру факторы ретінде төзiмдi тiлдiк орта құру. 1. Реттелетін саланы немесе қызмет аясын дамытудың негiзгi параметрлері. Сала инфрақұрылымының жай-күйi. Шайсұлтан Шаяхметов атындағы Тiлдердi дамытудың республикалық үйлестiру-əдiстемелiк орталығы жұмыс iстейдi. Тiлдерді үйрету орталықтарының өңiрлiк желiсi: 2005 жылы – 8, 2006 жылы – 12, 2007 жылы – 36, 2008 жылы – 45, 2009 жылы – 93, 2010 жылы – 101, 2011 жылы – 132, 2012 жылы – 130 орталықты құрады. Саланың табыстары жəне жетiстiктерi. 2013 жылы Қазақстан Республикасында тiлдердi қолдану мен дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасын іске асырудың бірінші кезеңі аяқталды. Осы кезең шеңберінде тілдерді қолдану мен дамытудың нормативтік-құқықтық жəне əдістемелік базасын əрі қарай жетілдіруге бағытталған біртұтас шаралар кешенін жүргізу қамтамасыз етілді. Нəтижесінде тілдік құзыреттілік стандарттарын толық əзірлеу қамтамасыз етілді: «Қазақ тілі шет тілі немесе екінші тіл ретінде» үздіксіз білім беру моделі арқылы қазақ тілін оқытудың үлгі бағдарламаларының жобасы мен оқу-əдістемелік кешені қалыптастырылды. Қазақ тілін игеру стандарттары, лексикалық минимумы, грамматикалық анықтағышы, интерактивті сынақтық тестілеу бағдарламалары, 5 деңгейлік «Тіл құрал» оқу-əдістемелік кешені (А1 – тілді қарапайым пайдалану деңгейі, А2 – базалық деңгей, В1 – орта деңгей, В2 – ортадан жоғары деңгей, С1 – жоғары деңгей) басып шығарылды, олар барлық мемлекеттік органдар мен мемлекеттік тілді оқыту орталықтарына таратылды. Қолданыстағы www.kazakhtest.kz ресми сайты беттерінде он-лайн режимінде тестілеуден өткізу ұйымдастырылды. 2013 жылы «Тіл орталықтарын аккредиттеу жүйесінің əдіснамасы» жобасы бойынша тіл орталықтарын аккредиттеу əдіснамасы, сыртқы сараптама жүргізу əдістемесі, стандарттар мен критерийлер, аккредиттеуге арналған басшылық əзірленді. Қазақ тілінде əр түрлі əдебиетті басып шығару жалғастырылуда. 25 томдық «Əлемдiк классика», балаларға арналған 15 томдық «Əлем балалар əдебиетiнiң iнжу-маржандары», 60 томдық кішкентай балаларға арналған «Ертегілер елінде», балаларға арналған ғылыми-танымдық «Мен оқығанды ұнатамын» 64 томдық жинағы, 5 томдық «Қазақ балалар əдебиетінің классикалық үлгілері», 15 томдық əдеби қазақ тілі (түсіндірмелі сөздік) сөздігі жəне т.б. əдебиеттер шығарылды. Аталған əдебиеттер республиканың барлық өңірлеріне таратылды. Шығарылған оқу-əдістемелік, ғылыми, анықтамалық, публицистикалық əдебиеттер арасында қазақша-орысша, орысша-қазақша 10 томдық терминологиялық сөздік, «Қазақ тілі. «Тілдарын» А-1 деңгейі» ғылыми-əдістемелік кешені, «Суретті қазақ тілі» оқу құралы, «Қазақ қолөнері аталымдарының түсіндірме сөздігі», «Өсімдік атауларының түсіндірме сөздігі», «Арабша-орысша-қазақша, қазақша–орысша-арабша халықаралық қатынастар жəне саяси лексика сөздігі», «Цитология, эмбриология, гистология, анатомия терминдерінің түсіндірмелі ақпараттық сөздігі», «Химия. Балаларға арналған энциклопедиялық анықтамалық» жəне бірқатар басқа материалдар бар. Барлығы 2013 жылы 85 баспа жобасы іске асырылды, олардың ішінде 36 оқу-əдістемелік құрал, 19 атаулы балаларға арналған кітап, 20 салалық сөздік жəне 10 туынды шығармалар. Бірқатар тележобалар шығарылды: «Біз қазақша сөйлейміз» реалити-шоу, «Қазақша сөйлейміз» қазақ тілінде сөйлейтін өзге ұлт өкілдерінің қатысуымен ойын-сауық бағдарламасы, «Қазақша оңай – Казахский легко» қазақ тілін оқыту жөніндегі сабақтар жəне т.б. Ономастика саласында 2013 жылы 21 қаңтарда «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ономастика мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Терминология саласында салалық терминологиялық топтармен жұмыстар жолға қойылды. Жаңа терминдерге сараптама жүргізу жəне оларды Республикалық терминологиялық комиссия отырыстарында бекітумен қатар 30 томдық терминологиялық сөздік бойынша жұмыстар басталды. Іс жүргізуді мемлекеттік тілге кезең-кезеңмен ауыстыру шеңберінде мемлекеттік тілде іс жүргізуді мониторингілеудің автоматтандырылған жүйесінің жұмысы қамтамасыз етілді. Мемлекеттік органдардағы мемлекеттік тілдегі іс жүргізудің үлесі құжат айналымының жалпы көлемінде 84 % құрайды. Визуалды өнімді ресімдеу кезінде тіл саясаты саласындағы заңнаманы бұзғаны үшін жауапкершілікті күшейту мақсатында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне ономастика мəселелері өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңына жергілікті атқарушы органдардың тиісті бақылау жүргізу құзыреті енгізілді. Төзiмдi тiлдiк ортаны қалыптастыру. Ел бойынша этномəдени бiрлестiктер жанында 190 жексенбiлiк мектеп жұмыс iстейдi, оларда Қазақстанда тұратын 30-ға жуық этностардың өкілдері ана тiліне оқытылады. Барлық тіл орталықтарында азаматтардың барлық санаттары, соның ішінде əлеуметтік осал санаты үшін қазақ жəне ағылшын тілдерін оқыту жүргізіледі. Жексенбілік мектептер үшін олардың оқыту тілдерінде оқулықтарды құрастыру жəне басып шығару мəселесі пысықталуда. 2. Негiзгi проблемаларды талдау. Бiрiншi. Қоғамдағы мемлекеттiк тiлдi меңгеру деңгейiнiң əркелкі болуы. Екiншi. Қазақстандық қоғамдағы тiлдiк мəдениеттiң төмендеуi. Үшiншi. Қазақстандықтардың лингвистикалық капиталын сақтау жəне нығайту қажеттiлiгi. 3. Негiзгi iшкi жəне сыртқы факторларды бағалау. Қазақ тiлiн оқытатын оқытушылар мен мамандардың дайындық деңгейiнiң төмендiгi, мемлекеттiк тiлдi меңгеру процесiн ынталандыру жəне мониторингiлеу жүйесiнiң жоқтығы қоғамда мемлекеттiк тiлдi меңгеру деңгейiн арттыруда тежегiш фактор болып отыр. Елiмiздiң əлеуметтiк-коммуникативтiк кеңiстiгiне мемлекеттiк тiлдi енгiзу процесiндегi маңызды фактор ретiнде оның халықаралық қатынас, бос уақыт пен ойын-сауық саласындағы белсендi қолданылуы, оның заң, ғылым жəне жаңа технологиялар тiлi ретiнде дамуы, мемлекеттiк тiлде сөйлеудiң беделiн арттыру мен оны отбасылық құндылық ретiнде дəрiптелуi болып табылады. Қазақстандық қоғамның тiлдiк мəдениетiн арттыру, лингвистикалық капиталын нығайту саласында терминология, антропонимика жəне ономастика саласындағы мəселелердi шешу, сөйлеу мен жазу мəдениетiн жетiлдiруге ықпал ету, сондай-ақ төзімді тiлдiк орта құру басымдыққа ие болып табылады. 4-стратегиялық бағыт. Мемлекеттiлiктi жəне ел бiрлiгiн одан əрi нығайту, iшкi саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету. 1. Реттелетін саланы немесе қызмет аясын дамытудың негiзгi параметрлері. Қоғамдық-саяси сала инфрақұрылымының жай-күйi. Республикада 9 саяси партия, 818 этномəдени бiрлестiк (бұдан əрi – ЭМБ), 25 000 астам үкiметтiк емес ұйым (бұдан əрi – ҮЕҰ) жəне бiрқатар кəсiптiк одақтар жұмыс iстейдi. Табыстар мен жетiстiктер. Елiмiзде болып жатқан қоғамдық-саяси үдерістері, этносаралық қарым-қатынастар дамуының жай-күйі мен беталысын жүйелі зерделеу мақсатында Министрлік жағдайды жүйелі мониторингiлеу тетігін жолға қойды. Ел дамуының негiзгi басымдықтарын, стратегиялық бағдарламалық құжаттарды түсiндiруге бағытталған ақпараттық-насихаттық іс-шаралар өткізуге қатысты тұрақты түрде жұмыс жүргiзiлiп келеді. Əлеуметтанушылық деректерге сəйкес мемлекеттiк саясаттың бағдарламалық құжаттары мен негiзгi даму бағыттары туралы халықтың хабардар болу деңгейі 86,1 %-дан астамды құрады. Министрлiктiң үйлестiрушiлiк рөлiнiң аясында билiктiң, бизнес пен ҮЕҰ негiзгi əлеуметтiк əрiптестiгiнің негізі болған, 2006 – 2011 жылдарға арналған Азаматтық қоғамды дамытудың тұжырымдамасы тиiмдi іске асырылды. Нəтижесінде, заң жобаларын əзірлеуге, бағдарламаларды іске асыруға, елiмiздiң маңызды даму мəселелері бойынша қоғамдық тыңдаулар өткізуге ҮЕҰ кеңінен тарту күнделiктi тəжірибеге айналды. Мемлекет пен ҮЕҰ-дың əрiптестiгiнiң басымдықтарын айқындайтын азаматтық форумдар тұрақты негізде өткiзiледi. 2011 жылдан бастап барлық мүдделі мемлекеттік органдардың стратегиялық жоспарларына олардың азаматтық сектормен өзара iсқимылдарының тиiмдiлiгi индикаторлары енгiзiлдi. Мемлекеттiк əлеуметтiк тапсырыс қаражатынан барлық республикалық шығармашылық одақтар, Қазақстан халқы Ассамблеясының қоры, Дүниежүзi қазақтарының қауымдастығы, «Болашақ» президенттiк бағдарламасы түлектерiнiң қауымдастығы, Iскер əйелдер қауымдастығы, Қазақстан жастарының конгресi жəне көптеген басқа да əйелдер, жастар ҮЕҰ қаржыландырылады. 2013 жылы министрлік 60-тан аса жобаны іске асырды, оның ішінде абсолюттік көпшілігі Елдің 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын, Мемлекет басшысының жыл сайынғы жолдауларын іске асыру үшін бүкіл қоғамға кеңірек түсіндіру жəне жұмылдыруға бағытталған. Мемлекет басшысының «Қазақстанды əлеуметтік жаңғырту: жалпыға ортақ еңбек қоғамына қарай жиырма қадам» мақаласында берілген тапсырмасына сəйкес Қазақстан Республикасында ұлттық, мемлекеттік, кəсіптік жəне өзге де мерекелерге дайындық жүргізу мен өткізу жөніндегі ұсынымдар дайындалды жəне бекітілді (2013 жылғы 15 қаңтардағы № 1). Заңнамалық базаны жетiлдiру. 2012 жылғы 1 қаңтардан бастап «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне мемлекеттік əлеуметтік тапсырыс мəселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қолданылады, оның шеңберінде Мəдениет жəне ақпарат министрлігі мемлекеттік əлеуметтік тапсырысты іске асыру саласындағы уəкілетті орган болып айқындалған. Мемлекеттік əлеуметтік тапсырыстың салалық регламенттелуі жəне оны мониторингілеу рəсімін жетілдіру нормативтік тұрғыдан бекітілген. 2. Негiзгi проблемаларды талдау. Бiрiншi. Халық арасында ақпараттық-насихаттық жұмыс жүргiзу əдiснамасын жетiлдiру, сондайақ «диалогтық алаңдар» қызметiн қамтамасыз ету саласында да əдiснамалық база құру қажеттiгi туындап отыр. Екiншi. Мемлекеттiк рəмiздер саласындағы заңнаманың мүлтiксiз сақталуын қамтамасыз ету тəжiрибесiн жетiлдiру талап етiледi. Үшiншi. Мемлекеттiк əлеуметтiк тапсырысты қалыптастыру жəне орналастыру саласындағы ұйымдастыру-əдiстемелiк қамтамасыз ету одан əрi жетiлдiрудi талап етедi. 3. Негiзгi iшкi жəне сыртқы факторларды бағалау. Мемлекеттiң басты мiндеттерiнiң бiрi халықтың кең қабатымен тиiмдi идеологиялық жұмыс жүргiзу екендiгiн ескере отырып, ақпараттық-насихаттық қызметтердi ұйымдастырудың тетіктерi мен əдiстерiн əрi қарай жетiлдiру, осы салада азаматтық қоғам институттарымен ынтымақтастықты кеңейту, қазіргі заман талабына сай келетiн əдiснамалық жəне техникалық базаны əзiрлеу жəне енгiзу талап етiледi. 3. Cтратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi 3.1. Cтратегиялық бағыттар, мақсаттар, мiндеттер, нысаналы индикаторлар, iс-шаралар жəне нəтижелер көрсеткiштерi Атауы

1

Ақпарат көзi

2

Өлшем бiрлiгi

3

Есептi кезең 2012 2013 жыл жыл 4

5

2014 жыл 6

Жоспарлы кезең 2015 2016 2017 жыл жыл жыл 7

8

9

2018 жыл 10

1-стратегиялық бағыт. Мəдениет жəне өнер саласының бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 1.1-мақсат. Отандық мəдениеттi елде жəне шетелдерде танымал ету Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың коды (003, 005, 006, 007, 008, 009, 010, 012, 013, 014, 015, 016) Нысаналы индикаторлар Мəдениет саласындағы əлеуметтанушылық қызметтер сапасына тұрғындар- зерттеулер дың қанағаттану деңгейi

%

65,4

66

67

68

69

70

70

Ел ішінде жəне шетелде өткізілген əлеуметтiк маңызды жəне мəдени iс-шаралардың саны

бірлік

-

49

50

42

38

38

38

ведомстволық бағынысты ұйымдардың есептерi

1.1.1-мiндет. «Мəдени мұра» ұлттық стратегиялық жобасын іске асыру шеңберінде тарихи-мəдени мұраны сақтау жəне танымал ету Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi

1

2

3

4

Республикалық жəне жергiлiктi ведомстволық % 0,86 маңызы бар тарихи жəне бағынысты мəдени ескерткiштердiң ұйымдардың мемлекеттiк тiзiмдерiне енген есептерi объектiлердiң жалпы санының қалпына келтiрiлген, реставрацияланған жəне консервациядан өткен мəдени мұра объектiлерiнiң үлесi Тарихи-мəдени мұраларды елде ведомстволық бірлік 239 жəне шетелдерде танымал бағынысты етуге бағытталған ұйымдардың iс-шаралардың жыл сайынғы есептерi саны «Мəдени мұра» жобалары əлеуметтанушылық % 76,6 туралы халықтың хабардар зерттеулер болу деңгейi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

5

6

7

8

9

10

1

0,98

1,13

1,29

1,44

1,6

1,76

Қазақ тілін латын графикасына ауыстыру жөніндегі дайындық жұмысын жүргізу (Ведомствоаралық жұмыс тобын құру, республикалық жəне халықаралық деңгейдегі дөңгелек үстелдер, конференциялар, семинарлар өткізу) Мемлекеттiк тiлдi танымал етуге, оның беделін арттыруға жəне қолдану саласын кеңейтуге бағытталған іс-шараларды ұйымдастыру жəне өткізу Қазақ тiлiнiң лексикалық қорын жетiлдiру, жаңғырту жəне жүйелендіру жөніндегі жұмыстарды ұйымдастыру (ономастика, терминология, антропонимика саласында) Шетелде тұратын отандастарымызға саяси-дипломатиялық, əдiстемелiк жəне ұйымдастырушылық тұрғыдан қолдау көрсету Шетелде тұратын отандастарымыздың мəселелерi бойынша талдамалық жəне зерттеу жұмыстары жүйесiн ұйымдастыру 3.1.2-мiндет. Қазақстандықтардың лигвистикалық капиталын сақтау жəне нығайту Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Республикадағы орыс тiлiн əлеуметтанушылық % 92,7 92,7 меңгерген ересек халықтың зерттеулер үлесi Республикадағы ағылшын тiлiн əлеуметтанушылық % 11,6 10,0 меңгерген ересек халықтың зерттеулер үлесi Ана тiлiн оқыту курстарымен ЭМБ деректерi % 57 58 қамтылған этно-мəдени бiрлестiктерi бар этностардың үлесi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

168

77

Қазақстанның тарихи-мəдени мұрасын кешендi зерделеу Тарихи-мəдени мұраның сақталуын қамтамасыз ету Ел iшiнде жəне шетелде ұлттық тарихи мұраны насихаттау Ақпараттық-танымдық веб-порталдарды Қазақстанның тарихи-мəдени мұрасы туралы контенттермен толықтыру 1.1.2-мiндет. Мəдени құндылықтарға тұрғындардың қол жетiмдiлiгiн арттыру Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Мəдениет ұйымдарына 1000 Статистика бірлік адамға шаққандағы агенттiгiнiң келушiлердiң орташа саны: деректерi 277 273 кiтапханаға келушiлер 144 126 театрға келушiлер 272 262 мұражайға келушiлер Цифрлық форматқа көшірілген ведомстволық % 13 ұлттық кітапханалық қордың бағынысты ұйымүлесі дардың есептерi «Қазақстан кiтапханасы» kazneb.kz порталына мың 66 52 мемлекеттiк электрондық кіруді есепке алудың бірлік кiтапхана қоры» ақпараттық электрондық жүйесi жүйесiне қатысушылық Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Мемлекеттiк мəдениет ұйымдарын материалдық-техникалық қамтамасыз ету Мəдениет нысандарын салу жəне реконструкциялау Мəдениет нысандарының қызмет етуiн қамтамасыз ету Мемлекеттiк мəдениет ұйымдары кадрларының бiлiктiлiгiн арттыру жəне қайта даярлау «Қазақстан кiтапханасы» мемлекеттiк электрондық кiтапхана қорының контентiн толықтыру 1.1.3-мiндет. Отандық мəдениет өнімінің қызметін нарықта жылжыту Тікелей нəтижелердің көрсеткіштері Жалпы кинопрокат көлемiндегi кинотеатрлар % 4,6 4 отандық фильмдердiң үлесi репертуарының мониторингi Республикалық театрлардағы ведомстволық бірлік 44 32 жаңа театрлық қойылымдардың бағынысты саны (жылдық кесiм) ұйымдардың есептерi ведомстволық бірлік 23 Елде жəне шетелдерде тағылымдамадан өткен бағынысты мəдениет мекемелері ұйымдардың қызметкерлерінің саны есептерi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

140

78

157

80

175

81

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 жыл жыл жыл Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х

173

175

82

83

2017 жыл Х Х Х Х

2018 жыл Х Х Х Х

275 127 264

277 129 266

279 131 268

281 133 270

283 135 272

26

38

51

64

76

68

69

70

71

72

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 жыл жыл жыл Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х Х

2017 жыл Х Х Х Х

2018 жыл Х Х Х Х

Х

Х

Х

Х

Х

5

5

5

5

5

35

31

30

30

30

33

33

33

23

23

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 жыл жыл жыл Х Х Х

2017 2018 жыл жыл Мəдениет саласындағы қайраткерлердi ынталандыру (талантты тұлғаларды, Х Х дарынды жастарды қолдау, мəдениет қайраткерлерiне мемлекеттiк сыйлықтар мен стипендиялардың төленуiн қамтамасыз ету) Мемлекеттiк мəдениет ұйымдары кадрларының бiлiктiлiгiн арттыру жəне қайта Х Х Х Х Х даярлау Əлеуметтiк-маңызды, мəдени, сондай-ақ жастарды құқықтық тəрбиелеуге Х Х Х Х Х бағытталған iс-шараларды жүргізу Ұлттық фильмдер шығару Х Х Х Х Х Қазақстан Республикасының Мемлекеттік мəдени саясатының тұжырымдамасын Х бекіту Атауы Ақпарат көзi Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең бiрлiгi 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл 2-стратегиялық бағыт. Отандық ақпараттық кеңiстiктiң бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 2.1-мақсат. Мемлекеттiк ақпараттық саясатты, мұрағат жəне баспа iсiн iске асырудың тиiмдiлiгiн арттыру Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттiк бағдарламалардың коды (006, 018, 019, 020, 021) Нысаналы индикаторлар Отандық ақпараттық өнiмдерге əлеуметтанушылық % 61,2 52 62 63 64 65 66 тұтынушылардың сұраныс зерттеулер деңгейi % 86 85 87 88 89 90 90 Мұрағаттық ақпаратты ведомстволық пайдаланушылардың бағынысты қанағаттанған сұрауларының ұйымдардың есептерi үлесі 2.1.1-мiндет. Мемлекеттiк ақпараттық саясатты БАҚ арқылы iске асыру Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi 16 047 14 372 11 318 11 318 11 318 11 318 11 орындалған А-2 Мемлекеттiк тапсырыс 318 шеңберiнде шығарылған жұмыстардың формаотандық баспа БАҚ актiлерi тындағы материалдарының көлемi жолақ (газеттер) 1 687 1 687 1 687 1 687 1 687 орындалған А-2 Мемлекеттiк тапсырыс шеңберiнде Интернет жұмыстардың формаресурстарына орналастырылған актiлерi тындағы жолақ материалдарының көлемi Мемлекеттiк тапсырыс орындалған есепт. 1 550 875 966 966 966 966 966 шеңберiнде шығарылған жұмыстардың шығару отандық баспа БАҚ актiлерi пар. материалдарының көлемi (журналдар) Мемлекеттiк тапсырысты iске орындалған сағ. 102 115 120 120 120 120 120 асыру шеңберiнде шығарылған жұмыстардың 794 392 897 897 897 897 897 телевизиялық жəне актiлерi радиобағдарламалардың көлемi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл Мемлекеттiк ақпараттық саясаттың тақырыптық бағыттарының тiзбесін Х Х Х Х Х қалыптастыру Мемлекеттiк ақпараттық тапсырысты iске асыру бойынша конкурс өткiзу Х Х Х Х Х 2.1.2-мiндет. Шетелдiк ақпараттық өнiмге тəуелдiлiктi төмендету Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Мемлекеттiк телеарналарда орындалған % 73 52 74 75 76 77 78 хабар таратудың жалпы жұмыстардың кестесiндегi меншiктi өнiмнiң актiлерi үлесi Мемлекеттiк радиоарналарда орындалған % 94 52 94 94 95 95 95 хабар таратудың жалпы жұмыстардың кестесiндегi меншiктi өнiмнiң актiлерi үлесi Мемлекеттiк арналардың орындалған сағ. 19,6 19,6 20,6 20,6 20,6 20,6 20,6 спутниктiк сегменттегi хабар жұмыстардың таратудың орташа тəулiктiк актiлерi көлемi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл Мемлекеттiк ақпараттық тапсырысты iске асыру бойынша конкурс өткiзу Х Х Х Х Х Отандық жаңа теле-, радио бағдарламаларын жасау Х Х Х Х Х Отандық журналистердiң бiлiктiлiгiн арттыру жөнiндегi iс-шараларды жүргiзу Х Х Х Х Х Отандық ақпараттық кеңiстiктiң дамуына қосқан шығармашылық үлесi үшiн Х Х Х Х Х журналистердi марапаттау 2.1.3-мiндет. Бұқаралық ақпарат құралдарының құқықтық мəдениетiн көтеру жəне заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Мониторингпен қамтылған БАҚ-ты сағ. 111 74 460 95 472 95 472 95 472 95 472 95 электрондық БАҚ өнiмдерiнiң мониторингiлеу 472 472 көлемi Мониторингпен қамтылған интернет-ресурсты саны 161 135 140 150 160 160 160 Интернет-ресурстардың саны мониторингiлеу Мониторингпен қамтылған БАҚ-ты жолақ 67 524 20 718 41 436 41 436 41 436 41 436 41 баспа БАҚ өнiмдерiнiң көлемi мониторингiлеу 436 Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 жыл жыл жыл Х Х Х

2017 2018 жыл жыл Мониторинг жүргiзу үшiн тақырыптық бағыттардың жəне БАҚ-тардың тiзбесiн Х Х айқындау БАҚ саласындағы заңнаманың сақталуын бақылау, заңнамалық тұрғыда Х Х Х Х Х белгiленген шараларды қабылдау 2.1.4-мiндет. Ұлттық мұрағат қорының құрамы мен мазмұнының жəне жеке құрам бойынша құжаттардың толықтырылуын, сақталуын, сондай-ақ халықтың Ұлттық мұрағат қоры ресурстарына қол жеткiзуiн қамтамасыз ету Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Ұлттық мұрағат қорының ведомстволық мың 550,0 300,0 310,0 320,0 330,0 340,0 350,0 бірлік с. көлемін арттыру бағынысты ұйымдардың жəне жергілікті атқарушы органдардың есептерi ведомстволық % 10 10 11 12 13 14 15 Автоматтандырылған есептеу-ақпараттық іздеу бағынысты жүйелеріне енгізілген мұрағат ұйымдардың қорларының үлесі есептерi % 65 66 67 68 69 70 Қазақстан Республикасы ведомстволық Ұлттық мұрағат қорының бағынысты құрамына кірген құжаттардың ұйымдардың жалпы қабылданған есептерi құжаттардың көлемінен үлесі Мемлекеттiк мұрағаттарды ведомстволық % 5 6 7 8 9 10 10 сақтаудың негiзгi құралдарын бағынысты ұйымжыл сайын жаңарту дардың есептерi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл Ұлттық мұрағат қорының жəне жеке құрам бойынша құжаттардың сақталуын Х Х Х Х Х қамтамасыз ету Ұлттық мұрағат қорының құрамын қалыптастыру Х Х Х Х Х Мемлекеттiк мұрағаттардың материалдық-техникалық базасын жаңғырту Х Х Х Х Х Мемлекеттiк мұрағаттарда сақтауда тұрған Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын Х Х Х Х Х тиімді пайдалану жөніндегі iс-шаралар (мұрағаттық құжаттар жинақтары, анықтамалар, көрмелер) өткiзу 2.1.5-мiндет. Əлеуметтiк маңызы бар əдебиет түрлерін шығару Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Шығарылатын əлеуметтiк баспалардың бірлік 406 374 380 380 380 380 380 маңызы бар əдебиет есептерi атауларының саны Республика кiтапханаларына тапсыру-қабылдау бірлік 954 781 793 793 793 793 793 таратылған əлеуметтiк маңызы актiлерi 630 000 000 000 000 000 000 бар əдебиеттердiң саны Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл Əлеуметтiк маңызы бар əдебиеттердi шығаруға тақырыптық бағыттарды Х Х Х Х Х айқындау Кiтап шығарушы ұйымдардың тiзбесiн айқындау Х Х Х Х Х Атауы Ақпарат көзi Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең бiрлiгi 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл 3-стратегиялық бағыт. Қазақстан халқын бiрiктiру факторы ретiнде төзiмдi тiлдiк орта құру 3.1-мақсат. Мемлекеттiк тiлдi жəне қазақстандықтардың лингвистикалық капиталын дамыту Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттiк бағдарламаның коды (004) Нысаналы индикаторлар Республикадағы мемлекеттiк əлеуметтанушылық % 67,5 68,0 71,0 75,0 78,0 80,0 80,0 тiлдi меңгерген ересек зерттеулер халықтың үлесi Республикадағы мемлекеттiк, əлеуметтанушылық % 7,8 10,0 10,5 11,0 12,0 13,0 14,0 орыс жəне ағылшын тiлдерiн зерттеулер меңгерген халықтың үлесi 3.1.1-мiндет. Мемлекеттiк тiлдiң əлеуметтiк-коммуникативтiк жəне бiрiктiру функцияларын кеңейту Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Қазақ тiлiн оқыту Қазақ тiлiн оқыту бірлік 32 500 35 000 35 500 38 000 40 000 42 000 45 орталықтарында оқитындардың орталықтарының 500 саны есептерi Мемлекеттiк органдардағы құжат айналымын % 84 86 88 90 91 91 92 жалпы құжат айналымындағы мемлекеттік тілде мемлекеттiк тiлде iс жүргiзудiң жүргізу процесiнiң үлестiк көлемi мониторингi Мемлекеттiк тiл ұлттық порталды мың 350 355 360 365 370 375 380 порталын пайданушылардың пайдаланушыларды бірлік саны есепке алудың электрондық жүйесi Ұйымдастыру-əдiстемелiк Дүниежүзi бірлік 21 20 21 21 21 21 21 iс-шаралармен қамтылған қазақ қазақтары диаспорасы тұратын елдердiң қауымдастығының саны есептерi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл

2

3

4

5

6

7

8

9

10

-

-

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

93

93

93

93

93

12,0

13,0

15,0

16,0

17,0

60

70

75

80

85

Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 жыл жыл жыл Х Х Х Х Х Х

2017 2018 жыл жыл Коммуникативтiк-тiлдiк кеңiстiктегi орыс тiлiнiң қолданылуын қамтамасыз ету Х Х Қазақстанда тұратын этностардың тiлдерiн сақтау жəне мəдениеттердi өзара Х Х байыту үшiн жағдай жасау Шет тiлдерiн оқыту үдерiсiнiң кең бiлiм беру кеңiстiгiн сақтау жұмыстарын Х Х Х Х Х жүргiзу Үштілділікті енгізуді ынталандыруға бағытталған шараларды əзірлеу Х Атауы Ақпарат көзi Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең бiрлiгi 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл 4-стратегиялық бағыт. Мемлекеттiлiктi жəне ел бiрлiгiн одан əрi нығайту, iшкi саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету 4.1-мақсат. Ел бiрлiгiн қамтамасыз ету жəне қазақстандық патриотизмдi қалыптастыру Осы мақсатқа қол жеткiзуге бағытталған бюджеттiк бағдарламаның коды (011) Нысаналы индикаторлар Қоғамдық санада Мемлекеттiң əлеуметтанушылық % 88,2 88 89 90 91 92 93 даму стратегиясын жəне зерттеулер мемлекеттiк саясатты қолдаудың деңгейi Азаматтық қоғам институттары əлеуметтанушылық % 57 57 58 59 60 61 62 мен мемлекеттiң өзара зерттеулер қарым-қатынасын оң бағалаған тұрғындардың үлесi Мемлекеттік рəміздерді əлеуметтанушылық % 48,5 49 53 57 61 65 69 қолдану саласындағы халықтың зерттеулер құқықтық сауаттылығының деңгейі ҮЕҰ бірге іске асырылған жобалардың саны бірлік 55 55 55 55 55 55 55 əлеуметтiк маңызы бар жобаларының саны Мемлекеттiк органдар Дүниежүзiлiк ДЭФ 32 29 28 27 26 25 24 қабылдайтын шешiмдердiң экономикалық ЖБИ ашықтығы форумның рейтинЖаһандық бəсекеге гiндегi қабiлеттiлiк орын индексiнiң есебi 37 35 34 33 32 31 30 Саясаткерлерге қоғамдық сенім Дүниежүзiлiк ДЭФ экономикалық ЖБИ рейтинфорумның Жаһандық бəсекеге гiндегi орын қабiлеттiлiк индексiнiң есебi 91 77 76 75 74 73 72 ДЭФ Мемлекеттік қызметкерлер Дүниежүзiлiк ЖБИ шешіміндегі фаворитизм экономикалық рейтинфорумның Жаһандық бəсекеге гiндегi орын қабiлеттiлiк индексiнiң есебi 4.1.1-мiндет. Этносаралық келiсiмдi сақтау мен нығайту, Қазақстан халқы Ассамблеясының рөлiн одан əрi арттыру Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Этносаралық қатынастар əлеуметтанушылық % 88 88 89 90 91 92 93 саласындағы мемлекеттiк зерттеулер саясатты оң бағалаған тұрғындардың үлесi Толеранттық құндылықтарды əлеуметтанушылық % 52,4 54 56 58 59 60 61 жəне этносаралық келiсiмдi зерттеулер нығайтуға бағытталған бағдарламалық құжаттар туралы халықтың хабардар болу деңгейi % 7,6 8 8 8 8 8 8 Мемлекеттiк Қазақстан Республикасында (жалпы əлеуметтiк тұратын барлық этностардың қаржымəдениеттерi мен дəстүрлерiн тапсырысты орналастыру ландыру сақтау жəне дамытуға жөнiндегi көлемiбағытталған əлеуметтiк нен) маңызды жобаларды қолдаудың конкурстың қорытындылары деңгейi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл Толеранттық жəне этносаралық келiсiм идеяларын насихаттауға бағытталған Х Х Х Х Х түрлi форматтағы iс-шаралар кешенiн ұйымдастыру жəне өткізу Қазақстандық қоғамдағы этносаралық ахуалға тоқсан сайынғы мониторинг Х Х Х Х Х 4.1.2-мiндет. Қазақстан дамуының стратегиясы мен басымдықтарын жəне жүргiзiлiп жатқан мемлекеттiк саясатты түсiндiру жəне насихаттау Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi Ақпараттық-насихаттау əлеуметтанушылық % 86,1 85 86,5 87 87,5 88 88,5 iс-шараларын жүргiзу зерттеулер нəтижелері бойынша бағдарламалық құжаттар мен мемлекеттiк саясаттың негiзгi бағыттары туралы халықтың хабардар болу деңгейi Мемлекеттiк рəмiздерді əлеуметтанушылық % 69,2 67 70 72 75 77 79 қолдану жəне насихаттау зерттеулер бойынша өткiзiлетiн жұмыс туралы халықтың хабардар болу деңгейi Мемлекеттiк мекемелердiң инспекциялық % 38,8 38 39 40 41 42 43 мемлекеттiк рəмiздердi тексерулердiң танымал ететiн имидждiк нəтижелерi/мемлематериалдармен қамтамасыз кеттiк органдардың, етiлу деңгейi мекемелердiң деректерi Шешім қабылдау деңгейіндегі құрылымдық % 51 30 30 30 30 30 30 биліктегі əйелдердiң үлесi бөлiмшелердiң есептерi Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл Бағдарламалық құжаттар мен мемлекеттiк саясаттың негiзгi бағыттарын Х Х Х Х Х түсiндiру мен насихаттау жөнiндегі iс-шаралар кешенiн ұйымдастыру жəне өткiзу Мемлекеттiк рəмiздердi насихаттауға бағытталған кешендi iс-шараларды Х Х Х Х Х ұйымдастыру жəне өткiзу Қазақстан Республикасы Президентiнiң жыл сайынғы Жолдауларының негiзгi Х Х Х басымдықтарын қабылдау мəнi бойынша қоғамдық пiкiрлерге мониторинг 4.1.3-мiндет. Елдiң даму стратегиясын iске асыруға азаматтық қоғам институттарының қатысуын кеңейту Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерi ҮЕҰ-мен жəне мемлекеттiк % 5,4 5 6 6,5 7 7,5 8 бизнес-сектормен бiрлесiп iске əлеуметтiк асырылған жобалардың үлесi тапсырыс бойынша (iске асырылған жобалардың өнiм берушiлердiң жалпы санынан) жəне ведомстволық бағыныстағы ұйымдардың есептерi % 20,1 22 24 26 28 30 32 Мемлекеттiк əлеуметтiк мемлекеттiк əлеутапсырыс шеңберiндегi меттiк тапсырыс ҮЕҰ-дың көрсетілген шеңберiнде қызметтерiмен қамтылған əлеуметтiк маңызды жобаларды iске халықтың үлесi асыру бойынша ҮЕҰ есептерi бірлік 305 305 305 305 305 305 305 Тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн мемлекеттік азаматтық қоғам органдардың институттарының қатысуымен деректері «үндесу алаңдарының» саны Мемлекеттiк əлеуметтiк əлеуметтанушылық % 17,2 20 25 30 35 40 45 тапсырыс шеңберiнде зерттеулер ҮЕҰ-ның қызметтерiн оң бағалаған тұрғындар саны Азаматтық қоғам əлеуметтанушылық % 8,3 9 11 13 15 17 19 институттарының қызметiн зерттеулер реттейтiн нормативтiк құқықтық базаның жай-күйін оң бағалаған респонденттердiң үлесi 5,1 4,9 5,2 5,5 5,8 6,1 6,3 Гендерлiк саясатты iске мемлекеттiк % асыруға бағытталған əлеуметтiк əлеуметтiк (мемлемаңызы бар жобаларды қолдау тапсырысты кеттiк əлеуметтiк деңгейi орналастыру тапсырысжөнiндегi тың жалпы конкурстың көлемiнен) қорытындылары Тiкелей нəтижелер көрсеткiштерiне қол жеткiзуге арналған iс-шаралар Жоспарлы кезең

Азаматтық қоғам институттарының қатысуымен iс-шаралар мен жобалар ұйымдастыру Қазақстандықтардың белсендi азаматтық ұстанымдарын қалыптастыруға бағытталған iс-шаралар кешенiн өткiзу

2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

2017 жыл

2018 жыл

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

Х

3.2. Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары мен мақсаттарының мемлекеттiң стратегиялық мақсаттарына сəйкестiгi Мемлекеттiк органның стратегиялық бағыттары жəне мақсаттары 1

Стратегиялық жəне (немесе) бағдарламалық құжаттың атауы 2

1-стратегиялық бағыт. Мəдениет жəне өнер саласының бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 1.1 Отандық мəдениеттi Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2006 жылғы 1 наурыздағы «Қазақстанның əлемдегi елде жəне шетелдерде бəсекеге барынша қабiлеттi 50 елдiң қатарына кiру Стратегиясы» атты Жолдауы танымал ету «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» Стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауы Ел бiрлiгi доктринасы 2-стратегиялық бағыт. Отандық ақпараттық кеңiстiктiң бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 2.1 Мемлекеттiк ақпараттық «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспары туралы» саясатты, мұрағат жəне Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы баспа iсiн iске асырудың тиiмдiлiгiн арттыру «Қазақстан Республикасын үдемелi индустриялық-инновациялық дамыту жөнiндегi 2010 – 2014 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарлама туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 19 наурыздағы № 958 Жарлығы 3-стратегиялық бағыт. Қазақстан халқын бiрiктiру факторы ретiнде төзiмдi тiлдiк орта құру 3.1 Мемлекеттiк тiлдi жəне Қазақстан Республикасы Президентiнiң қазақстандықтардың 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан халқының əл-ауқатын арттыру – мемлекеттік лингвистикалық капиталын саясаттың басты мақсаты» атты Жолдауы дамыту «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы Қазақстан Республикасының Президентiнiң 2011 жылғы 28 қаңтардағы «Болашақтың iргесiн бiрге қалаймыз!» атты Жолдауы «Қазақстан Республикасында Тiлдердi дамыту мен қолданудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттiк бағдарламасы туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2011 жылғы 29 маусымдағы № 110 Жарлығы Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауы Ел бiрлiгi доктринасы 4-стратегиялық бағыт. Мемлекеттiлiктi жəне ел бiрлiгiн одан əрi нығайту, iшкi саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету 4.1 Ел бiрлiгiн қамтамасыз Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2008 жылғы 6 ақпандағы «Қазақстан халқының ету жəне қазақстандық əл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» атты Жолдауы патриотизмдi қалыптастыру Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 29 қаңтардағы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкiндiктерi» атты Жолдауы «Қазақстан Республикасының 2020 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспары туралы» Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2010 жылғы 1 ақпандағы № 922 Жарлығы Қазақстан Республикасы Президентiнiң 2012 жылғы 14 желтоқсандағы «Қазақстан-2050» Стратегиясы: қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Жолдауы Ел бiрлiгi доктринасы

(Жалғасы 12-бетте).


12

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 11-бетте). 4. Функционалдық мүмкiндiктердi дамыту Мемлекеттiк органның стратегиялық бағытының, мақсаты жəне мiндетінің атауы 1 1-стратегиялық бағыт. Мəдениет жəне өнер саласының бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 1.1-мақсат. Отандық мəдениеттi елде жəне шет елдерде танымал ету 1.1.1-мiндет. «Мəдени мұра» Ұлттық стратегиялық жобасын одан əрi жүзеге асыру шеңберінде тарихи-мəдени мұраны сақтау жəне насихаттау 1.1.2-мiндет. Мəдени құндылықтарға тұрғындардың қол жетiмдiлiгiн арттыру 1.1.3-мiндет. Отандық мəдениет өнімінің қызметін нарықта жылжыту

2-стратегиялық бағыт. Отандық ақпараттық кеңiстiктiң бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 2.1-мақсат. Мемлекеттiк ақпараттық саясатты, баспа жəне мұрағат iсiн iске асырудың тиiмдiлiгiн арттыру 2.1.1-мiндет. Мемлекеттiк ақпараттық саясатты БАҚ арқылы iске асыру 2.1.2-мiндет. Шетелдiк ақпараттық өнiмге тəуелдiлiктi төмендету 2.1.3-мiндет. Бұқаралық ақпарат құралдарының құқықтық мəдениетiн көтеру жəне заңнаманың сақталуын қамтамасыз ету 2.1.4-мiндет. Ұлттық мұрағат қорының құрамы мен мазмұнын жəне жеке құрам бойынша құжаттарды толықтыру сақтау, сонымен бірге Халықтың Ұлттық мұрағат қоры ресурстарына қол жеткiзуiн қамтамасыз ету 2.1.5-мiндет. Əлеуметтiк маңызы бар əдебиеттi шығару 3-стратегиялық бағыт. Қазақстан халқын бiрiктiру факторы ретiнде төзiмдi тiлдiк орта құру 3.1-мақсат. Мемлекеттiк тiлдi жəне қазақстандықтардың лингвистикалық капиталын дамыту 3.1.1-мiндет. Мемлекеттiк тiлдiң əлеуметтiккоммуникативтiк жəне бiрiктiру функцияларын кеңейту 3.1.2-мiндет. Қазақстандықтардың лингвистикалық капиталын сақтау жəне нығайту

Мемлекеттiк органның стратегиялық бағытын, мақсаты жəне мiндетiн iске асыру бойынша iс-шаралар

Iске асыру кезеңi

2 1. Менеджмент жүйесiн жаңғырту: Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi стратегиялық жоспарының iс-шараларын сапалы орындауды қамтамасыз ететін ведомстволық бағынысты мəдениет ұйымдарымен өзара iс-қимыл жасаудың тиiмдi жүйесiн енгiзу; инфрақұрылыммен жұмыстың тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi құрылымдық бөлiмшелерінің функцияларын қайта бөлу; бағдарламалық-нысаналы басқару моделiн енгiзу (құрылымдық бөлiмшелер басшылары мен ведомстволық бағыныстағы ұйымдар басшыларының Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi Стратегиялық жоспарының нысаналы индикаторлары мен көрсеткiштерiне қол жеткiзуге/қол жеткiзбеуге қатысты жауапкершiлiктерiнiң деңгейiн айқындау); Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi мен оған ведомстволық бағынысты ұйымдар қызметкерлерiнiң кəсiби деңгейiн арттыру процесiн мониторингiлеу жүйесiн енгiзу; əйелдер қауымын шешiм қабылдау деңгейiне ілгерілету тетігін əзiрлеу жəне 2016 жылы олардың өкілеттігін 30 %-ға жеткiзу; Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялар (процестер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту. 2. Мəдени кеңiстiктi дамытудың реттеуiш функциясын орындау: мəдениет саласындағы нормативтiк-құқықтық базаны жетiлдiру; сапаны бағалау жүйесiн енгiзу жəне болашақта ISO 9000 стандарттарын енгiзу. 3. Саладағы нарықтық тетіктердің теңгерімді дамуы: нарықтық қатынастарды дамыту есебінен мəдениет саласындағы бəсекеге қабiлеттi өнiмдi өндіруді ынталандыру; бəсекеге қабiлеттi мəдени өнiмдi жасау процесiнде мемлекеттiк-жекешелік əрiптестiк жүйесiн енгiзу 1. Менеджмент жүйесiн жаңғырту: Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi стратегиялық жоспарының iс-шараларын сапалы орындауды қамтамасыз ететін ведомстволық бағынысты ұйымдарымен өзара iс-қимыл жасаудың тиiмдi жүйесiн енгiзу; инфрақұрылыммен жұмыстың тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi құрылымдық бөлiмшелерінің функцияларын қайта бөлу; бағдарламалық-нысаналы басқару моделiн енгiзу (құрылымдық бөлiмшелер басшылары мен ведомстволық бағыныстағы ұйымдар басшыларының Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi Стратегиялық жоспарының нысаналы индикаторлары мен көрсеткiштерiне қол жеткiзуге/қол жеткiзбеуге қатысты жауапкершiлiктерiнiң деңгейiн айқындау); Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi мен оған ведомстволық бағынысты ұйымдар қызметкерлерiнiң кəсiби деңгейiн арттыру процесiн мониторингiлеу жүйесiн енгiзу; əйелдер қауымын шешiм қабылдау деңгейiне ілгерілету тетігін əзiрлеу жəне 2016 жылы олардың өкілеттігін 30 %-ға жеткiзу; Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялар (процестер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту. 2. Реттеуiш функциясын орындау: мемлекеттiк ақпараттық саясат шеңберiнде электрондық, баспа БАҚ жəне мемлекеттiк емес БАҚ-ның шығаратын өнiмдерi сапасын жақсарту бойынша мониторинг жүргiзу; жаңа жабдықтар сатып алу, күрделi жөндеу арқылы ведомстволық бағынысты мұрағаттық мекемелердiң материалдық-техникалық базасын нығайту; ақпараттық технологияларды енгiзу жəне мұрағаттық мекемелердiң қызметiн автоматтандыру

3 2014 – 2018 жылдар

2014 – 2018 жылдар

2014 – 2018 жылдар

2014 – 2018 жылдар

5. Ведомствоаралық өзара iс-қимыл Оларға қол жеткізу үшін Ведомствоаралық өзара Ведомствоаралық өзара iс-қимылды орнату үшiн ведомствоаралық өзара iс-қимыл жүзеге асырылатын мемлекеттiк орган жүзеге асыратын шаралар iс-қимылды қажет ететiн мемлекеттiк орган мiндеттер көрсеткiштерi 1 2 3 2-стратегиялық бағыт. Отандық ақпараттық кеңiстiктiң бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттыру 2.1-мақсат. Мемлекеттiк ақпараттық саясатты, баспа жəне мұрағат iсiн iске асырудың тиiмдiлiгiн арттыру 2.1.1-мiндет. Мемлекеттiк Орталық мемлекеттiк органдар, Орталық мемлекеттiк органдардың баспасөз қызметiн ақпараттық саясатты БАҚ жергiлiктi атқарушы органдар үйлестiру, мемлекеттiк ақпараттық саясатты жүргiзу арқылы iске асыру мəселелерi бойынша жергiлiктi атқарушы органдарымен жұмыс iстеу 3-стратегиялық бағыт. Қазақстан халқын бiрiктiру факторы ретiнде төзiмдi тiлдiк орта құру 3.1-мақсат. Мемлекеттiк тiлдi жəне қазақстандықтардың лингвистикалық капиталын дамыту Шетелде ұйымдастырушылық-əдiстемелiк iс-шаралар 3.1.1-мiндет. Мемлекеттiк Қазақстан Республикасы тiлдiң əлеуметтiкСыртқы iстер министрлiгi дайындауға ықпал ету коммуникативтiк жəне бiрiктiру функцияларын кеңейту

6. Тəуекелдердi басқару

1 тарихи-мəдени мұра объектiлерiне табиғи-климаттық жағдайлардың терiс əсер етуi жергiлiктi атқарушы органдар жұмысының тиімсіздігі медиалық саланың технологиялық жабдықталуының бытыраңқылығы ведомстволық бағынысты ұйымдар жұмысының тиімсіздігі кəсiпқой кадрлардың қысқаруы

Тəуекелдердi басқару жөнiндегi шаралар қолданбаған жағдайдағы ықтимал салдарлар 2 Сыртқы тарихи-мəдени мұра объектiлерiн сақтау мен дамытуға бағытталған көрсеткiштерге қол жеткiзбеу Iшкi өңiрлердегi əлеуметтiк-мəдени жағдайды дамытуға бағытталған көрсеткiштерге қол жеткiзбеу отандық ақпараттық кеңістіктің бəсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған бірқатар көрсеткiштерге қол жеткiзбеу əлеуметтiк-мəдени саланың жекелеген даму көрсеткiштерiне қол жеткiзбеу

Тəуекелдердi басқару жөнiндегi iс-шаралар 3 қаржы қаражатын бөлу кезiнде басымды мəртебесi бар мəдени-тарихи объектiлердiң тiзбесiн жасау, өнім берушілерді бақылау облыстардың жəне Астана мен Алматы қалаларының əкiмдерiмен меморандумдарға қол қою Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлігі жанындағы Техникалық кеңестің жұмысын енгізу, регламенттеу жəне ұйымдастыру

ведомстволық бағынысты ұйымдардың жұмысын мониторингілеу жəне бақылау жүйесiн енгiзу; қызметкерлердiң мансаптық өсуi мен уəждеу тетiгiн құру; кəсiпқой кадрлар даярлау шеңберiнде, «Болашақ» статистикалық деректерді бағдарламасына қатысуды қоса алғанда, Қазақстан жинақтау жəне ұсынудың Республикасы Бiлiм жəне ғылым министрлiгiмен барабар жүйелі əдістерін енгізу тиiмдi сектораралық өзара iс-қимыл жасасу

7. Бюджеттiк бағдарламалар 7.1. Бюджеттiк бағдарламалар Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 001 Мəдениет жəне ақпарат саласында мемлекеттiк саясатты қалыптастыру

Мəдениет, ақпарат, iшкi саяси тұрақтылық, тiл саясаты саласындағы мемлекеттiк саясатты қалыптастыру жəне iске асыру жөнiндегi стратегиялық саясатты жəне тиiмдi салааралық үйлестiрудi жүргiзу. Ұлттық мəдениеттi жəне басқа халықтардың мəдениетiн жаңғырту, сақтау, дамыту, қолдану жəне тарату саласында құқықтық, экономикалық жəне ұйымдастырушылық негiздерiн жасау, мемлекеттiк тiлдiң қолдану аясын кеңейту үшiн жағдайлар жасау. Тiл саясаты саласындағы мемлекеттiк саясаттың iске асырылуына бақылауды қамтамасыз ету. Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң аппараты мен оның бөлiмшелерiнiң қызмет етуін қамтамасыз ету. Тарих жəне мəдениет ескерткiштерiнiң археологиялық жəне реставрациялық жұмыстарын жүргiзуге лицензия беру Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Қазақстан Республикасы Мəдениет бағдарламаның жəне ақпарат министрлiгiнiң жəне 640 666 889 865 869 iс-шаралары оның бөлiмшелерiнiң қызмет етуін мың теңге 523 386 975 042 023 жасауын қамтамасыз ету Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

Түпкілікті нəтиже көрсеткiштерi

Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi

Министрлiктiң стратегиялық құжаттарының шамамен алынған саны Министрлiк əзiрлеген нормативтiк-құқықтық актiлердің, құқықтық актiлердің шамамен алынған саны (түсуiне қарай) Реставрациялық жəне археологиялық жұмыстарға лицензия беру шамамен алынған саны (сұрау салу бойынша) Елдегi қоғамдық-саяси жəне əлеуметтiк-экономикалық жағдайды жария ету бойынша медиа-жоспарды iске асыру Iс жүргiзу мен құжаттарды сақтау жағдайын бақылаумен қамтылған Ұлттық мұрағат қорын толықтыру көздерi болатын ұйымдарлың саны Кiтап шығару саласындағы мемлекеттiк саясатты жүргiзу шеңберiнде қамтылған тақырыптық бағыттардың саны Мемлекеттік органдардың Интернет-ресурстарын контенттік сүйемелдеу жəне ілгерілету Интернет желісіндегі қазақстандық сегментті статистикалық талдау Интернеттің əлеуметтік-саяси ықпалын талдау АТ-қызметтерiндегi қазақстандық қамтудың үлесi Мəдениет, ақпарат жəне тiл саясаты саласында, мемлекеттiк саясатты тиімді iске асыру мақсатында Министрліктің жоғарғы деңгейде қызмет етуін қамтамасыз ету Орталық мемлекеттік органдар интернет-ресурстарын контенттік сүйемелдеу жəне ілгерілету сапасының деңгейін көтеру Бiр мемлекеттiк қызметшіні ұстауға арналған болжамды орташа шығындар

дана

2

2

2

2

2

2

2

дана

299

120

120

120

120

120

120

Өтiнiштердiң түсуi бойынша

бiрлiк

42

40

40

40

40

40

40

ұйымдардың саны

5

4

4

4

4

4

4

тақырыптық ба24 ғыттардың саны

17

17

17

17

17

17

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

1

%

50

65

65

65

65

65

65

%

100

100

100

100

100

100

100

%

15

20

25

мың теңге 3 790,1 3 943 5 266

5 119

5 142

666 мың теңге 640 523 386

865 042

869 023

889 975

25

25

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 002 Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң күрделi шығыстары

Мəдениет жəне ақпарат саласындағы уəкiлеттi органның материалдық-техникалық базасының жабдықталуы Бюджеттiк мазмұнына байланысты күрделі шығыстарды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама түрi ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Мəдениет жəне ақпарат мың теңге 8 681 1 350 1 645 1 511 бағдарламаның министрлiгiнiң орталық iс-шаралары аппаратының материалдықтехникалық базасын жабдықтау Мəдениет жəне ақпарат мың теңге 2 730 министрлiгiнiң Мəдениет комитетiнің материалдықтехникалық базасын жабдықтау Мəдениет жəне ақпарат мың теңге 1 298 министрлiгiнiң Тiл комитетiнің материалдық-техникалық базасын жабдықтау мың теңге 7 291 Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң Ақпарат жəне мұрағаттар комитетiнiң материалдық-техникалық базасын жабдықтау Тiкелей нəтиже Бағдарламалық қамтамасыз етудiң бірлік 1 көрсеткiштерi шамамен алынған саны Серверді, серверлік жабдықтарды бірлік 2 сатып алудың шамамен алынған саны Ұйымдастыру техникасын сатып бірлік 30 14 10 алудың шамамен алынған саны Компьютерлерді сатып алудың бірлік 38 10 13 13 шамамен алынған саны Жиһаздың шамамен алынған саны жиынтық 3 Жабдықтардың жəне басқа да дана 49 1 заттардың шамамен алынған саны Түпкілікті Министрлік аппаратының жəне % 100 100 100 100 100 100 нəтиже оның комитеттерінің одан əрі көрсеткiштерi қызмет етуі үшін қажетті құралжабдықтармен қамтамасыз ету Сапа Мəдениет, ақпарат жəне тiл саясаты саласындағы мемлекеттік саясатты іске асыруда Министрліктің көрсеткiштерi тиiмдi қызмет етуі Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Орталық атқарушы орган, оның мың теңге 20 000 1 350 1 645 1 511 Бюджет шығыстарының ведомстволарын компьютерлiк көлемi жəне кеңселiк техникалармен, жиһаздармен, лицензиялы бағдарламалық өнiмдермен қамтамасыз ету Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

1. Менеджмент жүйесiн жаңғырту: Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi стратегиялық жоспарының iс-шараларын сапалы орындауды қамтамасыз ететін ведомстволық бағынысты мəдениет ұйымдарымен өзара iс-қимыл жасаудың тиiмдi жүйесiн енгiзу; инфрақұрылыммен жұмыстың тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi құрылымдық бөлiмшелерінің функцияларын қайта бөлу; бағдарламалық-нысаналы басқару моделiн енгiзу (құрылымдық бөлiмшелер басшылары мен ведомстволық бағыныстағы ұйымдар басшыларының Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi Стратегиялық жоспарының нысаналы индикаторлары мен көрсеткiштерiне қол жеткiзуге/қол жеткiзбеуге қатысты жауапкершiлiктерiнiң деңгейiн айқындау); Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi мен оған ведомстволық бағынысты ұйымдар қызметкерлерiнiң кəсiби деңгейiн арттыру процесiн мониторингiлеу жүйесiн енгiзу; əйелдер қауымын шешiм қабылдау деңгейiне ілгерілету тетігін əзiрлеу жəне 2016 жылы олардың өкілеттігін 30 %-ға жеткiзу; Мəдениет жəне ақпарат министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; автоматтандыруға жататын функциялар (процестер) тізбесін əзірлеу жəне бекіту. 2. Реттеуiш функциясын орындау: 2011 – 2020 жылдарға арналған Қазақстан Республикасында тiлдерді дамыту мен қолданудың мемлекеттiк бағдарламасын iске асыру; тiлдердi одан əрі дамыту мен қолданудың нормативтiк-құқықтық жəне əдiснамалық базасын жетiлдiру. 3. Саладағы нарықтық тетіктердің теңгерімді дамуы: нарықтық қатынастарды дамыту есебінен тiлдер дамыту мен қолдану саласында бəсекеге қабiлеттi өнiмдi өндіруге ынталандыру 1. Менеджмент жүйесiн жаңғырту: 4-стратегиялық бағыт. Мемлекеттiлiктi жəне ел Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi стратегиялық жоспарының iс-шараларын бiрлiгiн одан əрi нығайту, сапалы орындауды қамтамасыз ететін ведомстволық бағынысты мəдениет iшкi саяси тұрақтылықты ұйымдарымен өзара iс-қимыл жасаудың тиiмдi жүйесiн енгiзу; инфрақұрылыммен жұмыстың тиiмдiлiгiн арттыру мақсатында Мəдениет жəне қамтамасыз ету. ақпарат министрлiгi құрылымдық бөлiмшелерінің функцияларын қайта бөлу; 4.1-мақсат. Ел бiрлiгiн бағдарламалық-нысаналы басқару моделiн енгiзу (құрылымдық бөлiмшелер қамтамасыз ету жəне басшылары мен ведомстволық бағыныстағы ұйымдар басшыларының қазақстандық Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi Стратегиялық жоспарының нысаналы патриотизмдi нығайту индикаторлары мен көрсеткiштерiне қол жеткiзуге/қол жеткiзбеуге қатысты 4.1.1-мiндет. жауапкершiлiктерiнiң деңгейiн айқындау); Этносаралық келiсiмдi Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi мен оған ведомстволық бағынысты сақтау мен нығайту, ұйымдар қызметкерлерiнiң кəсiби деңгейiн арттыру процесiн мониторингiлеу Қазақстан халқы жүйесiн енгiзу; Ассамблеясының рөлiн əйелдер қауымын шешiм қабылдау деңгейiне ілгерілету тетігін əзiрлеу жəне одан əрi арттыру 2016 жылы олардың өкілеттігін 30 %-ға жеткiзу; Мəдениет жəне ақпарат 4.1.2-мiндет. Қазақстан министрлігі қызметкерлерінің біліктілікті арттыру семинарлары мен қайта дамуының стратегиясы даярлау курстарынан өтулері үшін жағдайларды қамтамасыз ету; мен басымдықтарын автоматтандыруға жататын функциялар (процестер) тізбесін əзірлеу жəне жəне жүргiзiлiп жатқан бекіту. мемлекеттiк саясатты 2. Реттеуiш функцияларды орындау: түсiндiру жəне Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi жанындағы насихаттау 4.1.3-мiндет. Елдiң даму Сараптамалық кеңес жұмысын жетiлдiру; салалық нысаналы топтар бойынша Қазақстанның картасын жасау жəне стратегиясын iске асыруға азаматтық қоғам олардың əрқайсысымен жұмыс үшiн бағдарлама əзiрлеу. институттарының қатысуын кеңейту

Ықтимал тəуекелдiң атауы

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

8 ақпан 2014 жыл

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 003 Мəдениет жəне ақпарат саласындағы қайраткерлердi ынталандыру

Мəдениет саласында мемлекеттiк саясатты iске асыру, жалпы ұлттық маңызы бар өнер туындысын айқындау.Талантты тұрғаларды қолдау. Мəдениет қайраткерлерiне мемлекеттiк сыйақылар мен стипендияларды төлеудi қамтамасыз ету, журналистерге бұқаралық ақпарат құралдары саласындағы ең үздiк жарияланымдар үшiн мемлекеттiк сыйақылар төлемдерiн қамтамасыз ету Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Қазақстан Республикасы Тұңғыш мың теңге 9 888 10 386 11 112 11 892 12 726 бағдарламаның Президенті – Елбасының iс-шаралары Мемлекеттiк бейбітшілік жəне прогресс сыйлықтарының төленуiн қамтамасыз ету Бұқаралық ақпарат құралдары мың теңге 6 552 6 924 7 408 7 928 8 484 саласында Президенттiк сыйлықтар мен гранттардың төленуiн қамтамасыз ету Мəдениет саласында Мемлекеттiк мың теңге 19 776 20 772 22 224 23 784 25 452 стипендиялардың төленуiн қамтамасыз ету мың теңге 26 400 32 642 37 383 Əдебиет жəне өнер саласында Мемлекеттiк сыйлықтардың төленуiн қамтамасыз ету Дипломдар мен куəлiктердi жасау мың теңге 600 616 224 135 256 Қазақстан Республикасы Тұңғыш мың теңге 1 952 1 732 1 153 1 234 1 320 Президенті – Елбасының Мемлекеттiк бейбітшілік жəне прогресс сыйлықтарын, Қазақстанның əдебиет жəне өнер қайраткерлерiне мемлекеттiк стипендиялардың, əдебиет жəне өнер саласында мемлекеттiк сыйлықтарды беру жөнiнде комиссияның жұмысын қамтамасыз ету Тiкелей нəтиже Мемлекеттiк сыйлыққа ие болған адам 4 1 4 1 4 1 4 көрсеткiштерi мəдениет қайраткерлерiнiң шамамен алынған саны Мемлекеттiк стипендияға ие адам 50 50 50 50 50 50 50 болған мəдениет қайраткерлерiнiң шамамен алынған саны Бұқаралық ақпарат құралдары адам 4 4 4 4 4 4 4 саласында гранттар жəне сыйақыларға иегер қайраткерлердiң шамамен алынған саны Түпкілікті Мəдениет жəне ақпарат саласында % 100 100 100 100 100 100 100 нəтиже сыйақылардың, гранттардың жəне көрсеткiштерi стипендиялардың төленуiн қамтамасыз ету Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

мың теңге

65 168 40 430 74 763 44 973 85 621

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 004 Мемлекеттiк тiлдi жəне Қазақстан халқының басқа да тiлдерiн дамыту

Мемлекеттiк тiлдiң əлеуметтiк-коммуникативтiк функцияларын кеңейту жəне нығайту. Қазақстан халқының басқа да тiлдерiн дамыту. Бiртұтас қазақ ұлтының құрамдас бөлiгi ретiнде шетелде тұратын отандастарды əлеуметтік-экономикалық, құқықтық қорғау жəне қолдау жөнiндегi мемлекеттiк жүйенi құру Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан бағдарламаның туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Этникалық топтардың тiлдерiн мың теңге 23 407 21 465 21 780 21 780 21 780 бағдарламаның дамыту, ұлттық-мəдени iс-шаралары қажеттiлiкті қанағаттандырудың сапасын жоғарылату 413 643 1 178 1 181 1 181 1 181 Қоғамдық өмiрдiң барлық мың теңге 234 920 920 920 салаларындағы мемлекеттiк тiл рөлiн жоғарылату (конкурстар, фестивальдар, семинарлар, дөңгелек үстелдер жəне т.б.), терминологиялық жəне ономастикалық секциялардың жұмысын жетiлдiру, халықаралық ынтымақтастықты күшейту Тiкелей нəтиже Республикалық ұлттық-мəдени адам 1 005 1 000 1 000 1 000 1 000 1 000 1 000 көрсеткiштерi бірлестіктердің жексенбiлiк мектептерi жанындағы курстарда мемлекеттiк тiлді оқыған тыңдаушылардың саны 50 60 50 50 50 50 50 Республикалық ұлттық-мəдени адам орталықтардың жексенбiлiк мектеп оқытушыларын əдістемелік жетілдіруге бағыттылған іс-шараларға қатысушылар саны 0,5 1 1 1,3 1,5 1,5 Мемлекеттiк тiл саясаты мың баспа 0,36 мəселелерi бойынша, оның парағы iшiнде шетелде тұратын қазақ диаспорасы үшiн бiлiм беру жəне ғылыми сипаттағы əдебиеттердi əзiрлеу жəне шығару 3 3 3 3 3 3 3 Тiл саясаты мəселелерi бірлік бойынша, оның iшiнде шетелде тұратын отандастарымыз үшiн зерттеу негiзiнде дайындалған талдау баяндамаларының саны 5 290 3 850 3 760 3 760 3 760 3 760 3 760 Халықты мемлекеттiк тiл саяса- адам тын насихаттау жөнiндегi ұйымдастырушылық, əдiстемелiк, мəдени iс-шаралармен қамту Түпкілікті 67,5 68 71 75 78 80 80 Мемлекеттiк тiлдi бiлетiн % нəтиже республика ересек көрсеткiштерi тұрғындарының үлесi 57 58 60 70 75 80 85 Ана тiлiне оқыту жөнiндегi % курстармен қамтылған этно-мəдени бірлестіктері бар басқа этнос өкiлдерiнiң үлесi Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi 437 050 1 199 1 203 1 203 1 203 Бюджет мың теңге 699 700 700 700 шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Бюджеттiк кіші бағдарлама Сипаттамасы

мазмұнына байланысты іске асыру тəсiлiне байланысты ағымдағы/даму Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы

күрделi шығыстарды жүзеге асыру бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама

Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары

мың теңге

005 Қолданбалы ғылыми-зерттеулер

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

006 Мəдениет жəне ақпарат саласындағы мемлекеттiк ұйымдардың күрделi шығыстары Мəдениет саласындағы мекемелер мен кəсiпорындарға күрделi жөндеу жүргiзу, мəдениет, мұрағат мекемелерi саласындағы мемлекеттiк ұйымдарды материалдық-техникалық жарақтандыру

Есептi кезең

Жоспарлы кезең

2012 2013 жыл жыл 106 517 1 231 327

2014 жыл 142 868

132 874 243 440 373 130

32 000

мың теңге бiрлiк

2

мың теңге

2 250

бiрлiк 117

бiрлiк

130

бiрлiк

2 406

мың теңге

2 600

2

1

6 721

3 900

3 900

3 900

585

245

145

176

54

3

4 610

4 169

4 025

38

бiрлiк

бiрлiк

11 468 8 237

Жобаланатын жыл 2017 2018 жыл жыл

2

бiрлiк бiрлiк

2015 2016 жыл жыл 58 464 62 859

Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы

2

2 307

9 066

2

612 521 1 474 767

186 336

66 701 65 459

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 007 Ұлттық фильмдерді шығару

Кез келген нысандағы жəне əртүрлi жанрлардағы аудиокөрнекi туындыларды шығаруға жəне прокаттауға бағытталған шығармашылық-өндiрiстiк, ғылыми, бiлiм беру қызметтердi қамтамасыз ету; кинематографияның материалдық-техникалық базасын сақтау жəне дамыту үшiн жағдай жасау, ұлттық фильмдердi шығару, тираждау жəне прокаттау үшiн жағдай жасауды қамтамасыз ету Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Ауыспалы, жаңа фильмдердi мың теңге 2 116 3 437 3 787 3 465 3 465 бағдарламаның өндiру, фильмдердiң дубляжi, 560 281 420 890 492 iс-шаралары сценарий резервін қалыптастыру, үздiксiз технологиялық процесті қамтамасыз ету, ұлттық фильмдердi көбейту жəне дистрибьюциялау, ұлттық фильмдердi сақтау Тiкелей нəтиже Ұлттық фильмдердiң шамамен бiрлiк 25 26 19 11 9 9 9 көрсеткiштерi алынған саны Түпкілікті нəтиже Жалпы кинопрокат % 4,6 4 5 5 5 5 5 көрсеткiштерi көлемiндегi мемлекеттiк тапсырыс шеңберінде өндiрiлiп жатқан отандық фильмдердiң үлесi Авторлық құқығы сатып 40 40 40 40 40 алынған сценарийлердін саны бiрлiк 13 1 1 1 1 1 1 Сапа Халықаралық көрсеткiштерi кинофестивальдардың сыйлықтары мен наградаларының болжамды саны Тиімділік көрсеткiштерi мың теңге 2 116 3 437 3 787 3 465 3 465 Бюджет 560 281 420 890 492 шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 008 Əлеуметтiк маңызы бар жəне мəдени iс-шараларды өткiзу

Əлеуметтiк маңызы бар жəне мəдени iс-шаралар: республикалық конкурстар, көрмелер, мерекелiк жəне мерейтойлық iс-шаралар, Елбасының шетел делегацияларымен ресми кездесуі шеңберіндегі концерттік іс-шаралар, өзге елдердiң Қазақстандағы жəне Қазақстанның шет елдердегi мəдениет күндерiн ұымдастару жəне өткізу, Қазақстан мəдениетiнiң қазiргi жетiстiктерiн жəне ұлттық тарихи-мəдени құндылықтарын насихаттау, жаңа талант иелерiн жарыққа шығару, шығармашылық ұжымдардың кəсiби деңгейiн жетiлдiру, Қазақстанның шетелдегi жағымды имиджiн қалыптастыру Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем бірлігі Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Мерекелiк іс-шаралар, мың теңге 437 436 1 119 1 040 1 116 бағдарламаның салтанатты концерттер, 861 281 171 065 970 iс-шаралары мəдени-жаппай іс-шараларды өткiзу Атақты адамдардың мерейтой мың теңге 81 589 78 670 55 776 78 818 47 720 даталарын өткiзу Халықаралық ынтымақтастық мың теңге 1 045 887 1 256 659 636 жəне шетелде Қазақстан 222 788 871 604 084 өнерiнiң үздік жетістіктерінің тұсаукесері «Астана-Достастықтың мың теңге 580 астанасы 2012», «Астана-2012 824 түркi əлемiнiң мəдени астанасы» жылы бойынша əлеуметтiк маңызы бар жəне мəдени iс-шаралар кешені Тiкелей нəтиже Елдегі əлеуметтiк маңызы бар бiрлiк 50 36 39 32 30 30 30 көрсеткiштерi жəне мəдени iс-шаралардың шамамен алынған саны Шетелдегі əлеуметтiк маңызы бiрлiк 11 13 11 10 8 8 8 бар жəне мəдени iс-шаралардың шамамен алынған саны 100 100 100 100 100 100 100 Түпкілікті нəтиже Əлеуметтiк маңызы бар жəне % көрсеткiштерi мəдени iс-шаралар өткізу арқылы республика тұрғындарының мəдени, рухани деңгейiн арттыру жəне дүниежүзілік қоғамдастыққа Қазақстанның бірегей мəдениет мұрасын таныстыру Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың теңге 2 075 1 402 2 431 1 778 1 800 шығыстарының 254 739 818 487 774 көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 009 Театр-концерттік ұйымдарының жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету

Қазақстан Республикасы азаматтарын – өскелең ұрпақты эстетикалық жəне адамгершiлiкке тəрбиелеуге бағытталған қазақ халқының музыкалық-поэтикалық шығармашылығын, қазiргi заманғы композиторлардың шығармаларын, əлемдiк мəдениеттiң озық үлгiлерiн насихаттау бойынша қызметтер көрсету, Республика халқының барлық топтарын мəдени өмiр саласына тарту мақсатында олар үшiн театр-концерттiк iс-шаралардың жалпыға бiрдей қол жетiмдiлiгiн қамтамасыз ету. Қазақстан мен шетелдерде гастрольдiк сапарларды, сондай-ақ жаңа қойылымдар қоюды жүзеге асыру, халықаралық жəне республикалық фестивальдерге қатысу Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Театр-концерттiк ұйымдарға мың теңге 5 743 6 799 9 871 8 657 8 313 бағдарламаның шығындарды жабуға 831 366 016 168 277 iс-шаралары субсидиялар бөлу Тiкелей нəтиже Театр қойылымдарының бiрлiк 44 32 35 31 30 30 30 көрсеткiштерi шамамен алынған саны Шетел гастрольдерiнiң бiрлiк 3 4 13 3 2 1 1 шамамен алынған саны Түпкілікті нəтиже Республика халқының мəдени, % 100 100 100 100 100 100 100 көрсеткiштерi рухани деңгейiн арттыру, мақсатында театралдық концерттік ұымдардың қызмет етуін қамтамасыз ету Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың теңге 5 743 6 799 9 871 8 657 8 313 шығыстарының 831 366 016 168 277 көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

Бюджеттiк бағдарлама

010 Тарихи-мəдени мұралардың сақталуын қамтамасыз ету

Сипаттамасы

Мұражай iсi саласындағы мұражайлық маңызы бар заттарды көпшiлiкке тарату, елiмiздiң ұлттық мəдени игiлiктерiн зерделеу жəне пайдалану процесін технологиялық, ұйымдастырушылық, ғылыми-əдiстемелiк қамтамасыз ету. Мəдени-оқыту жəне ғылыми-зерттеу қызметiн жүзеге асыру

Бюджеттiк бағдарламаның түрi

мазмұнына байланысты

мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету

іске асыру тəсiлiне байланысты

бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама

100 Мəдениет саласында

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

ағымдағы Өлшем бірлігі

Мəдениет ұйымдарын материалдық-техникалық жарақтандыру Мəдениет ұйымдарын күрделi жөндеуден өткiзу Мұрағат мекемелерiн материалдық-техникалық жарақтандыру Тiкелей нəтиже Күрделi жөндеу жүргiзiлiп көрсеткiштерi жатқан мəдениет объектілерінің саны Жобалау-сметалық құжаттамалар əзірленіп жатқан ұйымдардың саны Сатып алынатын əдебиеттiң шамамен алынған саны Бағдарламалық қамтамасыз етудiң шамамен алынған саны Мəдениет ұйымдарында сатып алынған жабдықтың шамамен алынған саны Мұрағаттық мекемелерде сатып алынған жабдықтың шамамен алынған саны Түпкілікті нəтиже Мəдениет ұйымдарын жəне көрсеткiштерi мұрағаттық мекемелерді қажеттi жабдықтармен жарақтандыру Мəдениет объектiлерiн күрделi жөндеуден өткiзу Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

Мəдениет пен өнердiң даму үрдiсiне ғылыми-практикалық талдауды қамтамасыз ету, əлеуметтiк-мəдени инфрақұрылымның жұмыс iстеуiнiң тиiмдi жəне перспективалы үлгiлерiн əзiрлеу; тарихи-мəдени мұра объектiлерiне археологиялық зерттеудi жүргізу Бюджеттiк мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне мазмұнына байланысты бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама іске асыру тəсiлiне байланысты ағымдағы ағымдағы/даму Бюджеттiк бағдарламалар көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк мың теңге 44 293 135 108 14 479 Ғылыми - қолданбалы бағдарламаның 630 730 зерттеулердi жүргізу iс-шаралары 99 300 88 210 53 190 64 207 Археологиялық жұмыстарды мың теңге жүргізу Тiкелей нəтиже бiрлiк 6 6 4 2 Ғылыми-қолданбалы көрсеткiштерi зерттеулердiң шамамен алынған саны бiрлiк 26 10 7 7 Өткiзiлiп жатқан археологиялық жұмыстардың шамамен алынған саны Түпкілікті нəтиже Ғылыми-қолданбалы жəне % 100 100 100 100 көрсеткiштерi археологиялық зерттеулер жүргізу арқылы тарихи-мəдени мұраны ғылыми-практикалық талдауды қамтамасыз ету Тиімділік 763,8 8 821 7 598 9 172 Бір объектіде археологиялық көрсеткiштерi зерттеулер жүргізуге арналған орташа болжамды шығындар Бюджет мың теңге 143 223 161 78 686 шығыстарының 593 840 920 көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Бюджеттiк бағдарламаның түрi

ағымдағы/даму Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы

Жоспарлы кезең

2012 жыл

2013 жыл

2014 жыл

2015 жыл

2016 жыл

Жобаланатын жыл 2017 2018 жыл жыл

Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары

Мұражайлардың, мың теңге қорық-мұражайлардың жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету

1 114 521

1 509 728

2 242 789

1 926 658

1 933 599

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

Өткiзiлген көрмелер мен тарихи-мəдени мұра тұсаукесерлерiнiң шамамен алынған саны

бiрлiк

186

168

140

157

175

173

175

%

100

100

100

100

100

100

100

Түпкілікті нəтиже Республика тұрғындарының көрсеткiштерi мəдени, рухани деңгейiн арттыру мақсатында тарихи-мəдени мұраның сақталуын қамтамасыз ету жəне əлем жұртшылығын Қазақстанның бірегей тарихи-мəдени мұрасымен таныстыру Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттiк бағдарламаның түрi

Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары

Этносаралық келiсiмді, мемлекеттiк рəмiздердi насихаттау бойынша, Ел Президентінің Қазақстан халқына жыл сайынғы Жолдауын түсіндіру жəне насихаттау бойынша имидждік материалдар шығару Этносаралық қатынастарды дамыту жəне қоғамда этномəдени өзара іс-қимылды нығайту бойынша қоғамдық-саяси іс-шаралар өткізу, мемлекеттік қолдау көрсету Қазақстандықтардың белсендi азаматтық ұстанымын қалыптастыруға бағытталған іс-шаралар кешенiн өткiзу Тiкелей нəтиже Этносаралық қатынастар көрсеткiштерi саласындағы мемлекеттiк саясатты оң бағалаған тұрғындардың үлесі Қазақстан Республикасында тұратын барлық этностардың мəдениетi мен дəстүрін сақтауға жəне дамытуға бағытталған əлеуметтiк маңызды жобаларды қолдау деңгейi Қазақстанда мемлекеттiк рəмiздерді қолдану жəне насихаттау жөніндегі жұмыс туралы азаматтардың хабардарлығы деңгейi Түпкілікті нəтиже Мемлекеттiк рəмiздерді көрсеткiштерi көпшілікке тарататын имидждік материалдармен мемлекеттiк мекемелердiң қамтамасыз етілу дəрежесi Тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн азаматтық қоғам институттарының қатысуымен бар «диалог алаңдарының» саны Қоғамдық санада Мемлекеттің даму стратегиясы мен мемлекеттік саясатты қолдау деңгейі Сапа көрсеткiштерi Нəтиже көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi

мың теңге

1 114 521

1 509 728

2 242 789

1 926 658

1 933 599

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 011 Iшкi саяси тұрақтылық пен қоғамдық келiсiм саласында мемлекеттiк саясатты жүргiзу Iшкi саяси тұрақтылықты нығайту жөнiндегi мемлекеттiк саясатты қалыптастыру, қоғамда демократиялық қағидаттарды нығайтуға бағытталған қамтамасыз ету, этносаралық келiсiмнiң қазақстандық моделiн жетiлдiру, саяси реформаларды ілгерілету, азаматтық қоғамды дамыту мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму ағымдағы

Есептi кезең

2012 жыл мың теңге 24 867

Жоспарлы кезең Жобаланатын жыл 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл 24 867 21 005 21 005 21 005

мың теңге 237 230

354 896

389 496

324 926

324 926

мың теңге 311 544

466 770

464 593

464 593

464 593

%

88

88

89

90

91

92

93

%

7,6

8

8

8

8

8

8

%

69,2

67

70

72

75

77

79

%

38,8

38

39

40

41

42

43

бірлік

305

305

305

305

305

305

305

%

88,2

88

89

90

91

92

93

846 533

875 094

810 524

810 524

мың теңге 573 641

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

012 Тарихи-мəдени мұра ескерткiштерiн жаңғырту, салу

Ежелгi мешiттер мен кесенелердi тарихи кешендер мен мəдени-сəулет ескерткiштерiн қалпына келтiру жəне реставрациялау жұмыстарын жүргiзу. Бұйымдарды реставрациялау жəне консервациялау. Тарихи-мəдени мұра ескерткiштерiн салу Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Тарихи-мəдени мұра мың теңге 610 779 688 711 710 бағдарламаның ескерткiштерін қайта 521 726 758 658 794 iс-шаралары жаңғырту Тарихи-мəдени мұра мың теңге 105 ескерткiштерiн салу 000 Тiкелей нəтиже Реставрациялау жұмыстары бiрлiк 28 39 31 36 31 31 31 көрсеткiштерi жүргізілген тарих жəне мəдениет ескерткiштерiнiң болжамды саны Қазақстанда орнатылған бiрлiк 1 ескерткiштердiң болжамды саны % 76,6 77 78 80 81 82 83 Түпкілікті нəтиже «Мəдени мұра» жобалары көрсеткiштерi туралы халықтың хабардар болу деңгейін арттыру Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың теңге 610 884 688 711 710 шығыстарының 521 726 758 658 794 көлемi

013 Мемлекеттiк мəдениет ұйымдары кадрларының бiлiктiлiгiн арттыру жəне оларды қайта даярлау

Мемлекеттiк мəдениет ұйымдарын бiлiктi кадрлармен қамтамасыз ету. Өсiп отырған нарықтық экономика талаптарына, өндiрiстегi жəне əлеуметтiк саладағы құрылымдық өзгерiстерге сəйкес мəдениет пен өнер мамандарының кəсiби шеберлiгiнiң теориялық бiлiмдерiн жетiлдiру Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Мемлекеттiк мəдениет мың теңге 23 647 23 556 23 469 25 109 26 868 бағдарламаның ұйымдары қызметкерлерiнiң iс-шаралары республикада жəне шетелде біліктілігін арттыруы жəне тағылымдамадан өтуі Тiкелей нəтиже Шетелде тағылымдамадан адам 23 23 33 33 33 23 23 көрсеткiштерi өткен мəдениет мекемелерi қызметкерлерiнiң саны Республикада тағылымдамадан адам өткен мəдениет мекемелерi қызметкерлерiнiң саны 100 100 100 100 100 100 100 Түпкілікті Мамандардың теориялық жəне % нəтиже тəжірибелік бiлiмдерiн, кəсiби көрсеткiштерi шеберлiгiн жетiлдiру мақсатында республикалық мəдениет ұйымдары қызметкерлерінің шетелде тағылымдамадан өтуін қамтамасыз ету Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың теңге 23 647 23 556 23 469 25 109 26 868 шығыстарының көлемi

014 Қазақ халқының мəдени мұрасын зерделеудi жүйелеу жəне жинақтау

ЮНЕСКО-ның алдын ала тiзiмiне енгiзiлген мəдени жəне аралас мұралар объектiлерiн қорғау аумақтары мен аймақтарының шекараларын айқындау жөнiнде жұмыстар жүргiзудi қарастыратын əртүрлi бағыттар бойынша қазақ халқының мəдени мұрасын зерделеу жүйесiн құру, Қазақстанда бар тарих пен мəдениет ескерткіштері тізімін нақтылау жəне қайта қарау Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Жобаланатын Есептi кезең Жоспарлы кезең жыл Өлшем бірлігі 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Тарих жəне мəдениет бағдарламаның ескерткiштерiнiң жинағын мың теңге 6 000 14 500 iс-шаралары шығаруға дайындау жəне

ағымдағы Өлшем бірлік Есептi кезең

Өлшем бірлігі

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi Түпкілікті нəтиже көрсеткiштерi Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

шығару (облыстар бойынша) ЮНЕСКО-ның алдын ала тiзiмiне енгізілген объектілердiң қорғау, аймақтарын, аймақтарының шекарасын айқындау жəне деректер қорын жасау Мұражай-қорықтарды қайта жаңғырту жолдарын айқындайтын бас жоспарлар əзірлеу Оңтүстік Қазақстан бөлігі бойынша «Ұлы Жiбек жолы» (Сырдария бөлігі) сериялы аталымдарына қосу үшiн ескерткiштердi сақтау жəне қолдануға арналған менеджмент- жоспарларды əзiрлеу Қожа Ахмет Ясауи кесенесiн, Тамғалы петроглифтерін жəне ЮНЕСКО тiзiмiне қосылған басқа да объектiлердi зерделеу, сақтау жəне дамыту жөніндегі менеджмент-жоспарды əзiрлеу «Ұлы Жiбек жолы» сериялы трансшекаралық аталымы бойынша ЮНЕСКО-ның Бүкiлəлемдiк мұралар тiзiмiне қосу үшiн мəдени мұра объектілерiнiң ғылыми құжаттамасын əзiрлеу Ақмола облысы мен Астана қаласының тарих жəне мəдениет ескерткiштерiн қорғау аймақтарының орналасу картасхемасын жəне кешендi жобасын əзiрлеу Қазақстанның материалдық мəдениет ескерткiштерін салу жəне реставрациялау материалдары бойынша тарихи-технологиялық зерттеу, жинақтау, жүйелеу жəне деректер базасын құру ЮНЕСКО-нің алдын ала тізіміне енгізілген объектілерінің аталымдарын дайындау(мəдени ландшафт, Ұлытау, Маңғыстаудың мəдени жəне табиғи ландшафтысы) Халықтың мəдени мұрасын жинау жəне жүйелеу жөніндегі іске асырылып жатқан жобалардың болжамды саны «Мəдени мұра» жобалары туралы халықтың хабардар болу деңгейін арттыру

мың теңге

8 000

5 300

3 000

6 000

6 000

мың теңге

6 104

5 100

5 104

5 000

5 000

мың теңге

8 000

8 000

8 000

7 000

7 000

6 000

2 000

4 840

8 500

8 500

8 500

мың теңге

мың теңге

8 500

мың теңге

7 000

8 500

7 000

мың теңге

5 000

3 461

мың теңге

14 000

дана

6

6

7

6

5

%

76,6

77

78

80

81

мың теңге

43 604 47 400 38 604 34 801 40 500

82

83

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

015 Республикалық маңызы бар көпшiлiк баратын кiтапханаларында ақпаратқа қол жеткiзудi қамтамасыз ету Оқырмандарды кiтапханалық, анықтамалық-библиографиялық жəне ақпараттық қамтамасыз етудi iске асыру, пайдаланушылардың ғаламдық Интернет-ресурстарға қол жеткiзуiн қамтамасыз ету, оқырмандардың, соның iшiнде, зағип жəне нашар көретiн азаматтардың рухани, зияткерлiк жəне мəдени қажеттiлiктерiн қанағаттандыруға бағытталған мəдени жəне ағартушылық қызметтердi iске асыру, кiтапхана пайдаланушыларының жұмысы үшiн оңтайлы жағдайлар жасау. Кiтап көрмелерiн жəне тұсаукесерлердi, оқырмандар конференцияларын, дөңгелек үстелдер мен шығармашылық кештерді өткізу, халықаралық кітапханалық ынтымақтастық жөніндегі іс-шараларға қатысу Бюджеттiк мазмұнына мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан туынбағдарламаның түрi байланысты дайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң Өлшем бірлігі Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын атауы жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл

(Соңы 13-бетте).


(Соңы. Басы 11-12-беттерде). Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

Республикалық кiтапханаларды ұстау

мың теңге

901 218

Өткізілген кiтап дана көрмелерiнің, тұсау кесерлердiң, оқырмандар конференцияларының, дөңгелек үстелдер мен шығармашылық кештердiң болжамды саны Түпкілікті нəтиже Өткізілген кiтап % көрсеткiштерi көрмелері, тұсау кесерлер, оқырмандар конференциялары, дөңгелек үстелдер жəне республикалық кітапханалардың басқа да іс-шаралары арқылы оқырмандардың рухани, зияткерлік сұраныстарын қанағаттандыру Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың теңге шығыстарының көлемi

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттiк бағдарламаның түрi

100

901 218

1 056 713

1 051 193

1 028 684

1 044 841

78

78

82

87

100

1 056 713

100

1 051 193

100

1 028 684

100

100

87

100

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 016 Мəдениет объектiлерiн салу, реконструкциялау

ШҚО Катон-Қарағай ауданының «Берел» мемлекеттiк тарихи-мəдениет мұражай-қорығын салу Тiкелей нəтиже Салынып жатқан мəдениет көрсеткiштерi объектiлерiнiң саны Түпкілікті нəтиже Пайдалануға берiлген көрсеткiштерi объектiлердiң саны Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттiк бағдарламаның түрi

87

1 044 841

Мəдениет саласының инфрақұрылымын дамыту мазмұнына байланысты бюджеттiк инвестициялардың жүзеге асыруы іске асыру тəсiлiне бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама байланысты ағымдағы/даму даму Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең бірлігі 2012 жыл 2013 2014 2015 2016 жыл жыл жыл жыл

Бюджеттiк бағдарламаның iс-шаралары

мың теңге

30 064,3

70 670

бiрлiк

1

бiрлiк

1

мың теңге

30 064

Жобаланатын жыл 2017 2018 жыл жыл

70 670

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

017 Астана қаласының бюджетiне «Опера жəне балет театры» ЖШС жарғылық капиталын ұлғайтуға берiлетiн нысаналы даму трансферттерi Жергілікті, қалалық маңызы бар мəдениет объектiлерiн салу мазмұнына байланысты трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беру іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму даму Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Астана қаласының мəдениет мың теңге 15 837 828 бағдарламаның объектiлерін салу 000 956 iс-шаралары Тiкелей нəтиже Салынуы тиiс объектiлердiң бірлік 1 1 көрсеткiштерi саны Түпкілікті нəтиже Астана қаласында Классикалық 15 837 828 көрсеткiштерi опера жəне балет театрын салуға 000 956 «Опера жəне балет театры» ЖШС жарғылық капиталын ұлғайту Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi мың теңге 15 837 828 Бюджет шығыстарының 000 956 көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 018 Əлеуметтiк маңызы бар əдебиет түрлерiн басып шығару

Əлеуметтiк маңызды əдебиеттi басып шығаруды қамтамасыз ету жəне əлеуеттi оқырмандарға жеткiзу, өмiрдiң қоғамдық-саяси, əлеуметтiк-экономикалық, ғылыми-бiлiм беру жəне мəдени салаларындағы өзгерiстердi көрсететiн жан-жақты көркем, ғылыми, публицистикалық жəне библиографиялық серияларын шығару Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Əдебиеттiң əлеуметтiк маңызды мың 1 091 1 116 1 169 1 169 1 169 бағдарламаның түрлерiн басып шығару қызметтері теңге 421 760 704 704 704 iс-шаралары Тiкелей нəтиже Шығарылатын əлеуметтiк маңызды дана 406 374 380 380 380 380 380 көрсеткiштерi əдебиет атауларының саны Республиканың кiтапханаларына дана 954 630 781 793 793 793 793 793 таратылған əлеуметтiк маңызды 000 000 000 000 000 000 əдебиеттердiң саны Тақырыптық жоспардың орындалу % 100 100 100 100 100 100 100 пайызы Түпкілікті нəтиже Елдiң кiтапханалық қорын дана 954 630 781 793 793 793 793 793 көрсеткiштерi əлеуметтiк маңызды əдебиеттермен 000 000 000 000 000 000 толықтыру Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың 1 091 1 116 1 169 1 169 1 169 шығыстарының теңге 421 760 704 704 704 көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттiк бағдарламаның түрi

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 019 Мұрағат құжаттары мен баспа мұрағатының сақталуын қамтамасыз ету

8 ведомстволық бағынысты мемлекеттiк мекеменi күтiп ұстау жəне қызметiн қамтамасыз ету мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Мемлекеттiк мұрағат мекемелерiн мың 437 453 440 425 427 бағдарламаның күтiп ұстау теңге 008 480 788 866 429 iс-шаралары Тiкелей нəтиже Мұрағат ақпаратын % 86 85 87 88 89 90 90 көрсеткiштерi пайдаланушылардың қанағаттандырылған сұраныстарының үлесi Белгіленген мерзiмде орындалған % 85 85 80 80 80 80 80 əлеуметтiк-құқықтық сипаттағы сұраныстардың үлесi Қабылданған құжаттардың жалпы % 65 66 67 68 69 70 көлемiнен Қазақстан Республикасы Ұлттық мұрағат қорына енгізілген құжаттардың үлесі Түпкілікті нəтиже Ұлттық мұрағат қоры көлемiн сақтау 550 300 310 320 330 340 350 көрсеткiштерi арттыру бірлігі (мың) Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың 437 453 440 425 427 шығыстарының теңге 008 480 788 866 429 көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi 020 Нашақорлыққа жəне есiрткi бизнесiне қарсы күрестi насихаттау

Бейне жəне аудиороликтердi шығару жəне көрсету, жұртшылықты тарту арқылы семинарларды өткiзу, шығармашылық конкурстарды өткiзу, нашақорлыққа қарсы тақырыпқа арналған деректi, анимациялық жəне көркем фильмдердi шығару жəне трансляциялау Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын жыл Өлшем бірлігі 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Жыл сайын кемінде 2 бейнеролик мың 1 281 1 371 920 920 920 бағдарламаның жасау жəне көрсету теңге iс-шаралары

Тiкелей нəтиже көрсеткiштерi

Түпкілікті нəтиже көрсеткiштерi Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет шығыстарының көлемi Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

13

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

Жыл сайын кемінде 2 аудиоролик жасау жəне көрсету Жыл сайын көпшілік қоғаммен кемінде 2 семинар өткізу Жыл сайын нашақорлыққа қарсы тақырып бойынша 2 деректi фильм жасау жəне тарату Мемлекеттiк тапсырысты iске асыру шеңберiнде шығарылған аудиовизуалды өнім көлемi Көпшілік қоғаммен өткізілген семинарлардың саны Нашақорлыққа қарсы тақырып бойынша iс-шараларды елдiң тұрғындарына жеткiзу

мың теңге мың теңге

376

402

420

420

420

5 667

6 064

6 064

6 064

6 064

мың теңге

3 038

3 251

5 400

5 400

5 400

минут

49

49

25

25

25

25

25

2

2

2

2

2

13

11

8

8

8

8

8

бiрлiк бiрлiк

мың теңге

10 362 10 039 12 804 12 804 12 804

«Талдау жəне ақпарат орталығы» РМК арқылы мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу, ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жəне заңнаманы сақтау бойынша БАҚ-қа мониторинг жүргізу туралы мəселелерді ақпараттықталдамалық жəне əдістемелік сүйемелдеу «Казконтент» АҚ арқылы мемлекеттік ақпараттық саясатты жүргізу Тiкелей нəтиже Мемлекеттiк тапсырыс аясында көрсеткiштерi шығарылған отандық баспасөз БАҚ материалдарының көлемi (газеттер) Мемлекеттiк тапсырыс аясында шығарылған отандық баспасөз БАҚ материалдарының көлемi (журналдар) Мемлекеттік тапсырыс аясында Интернет ресурстарда жарияланған материалдарының көлемi Мемлекеттiк тапсырыс аясында шығарылған телевизиялық жəне радиобағдарламаларының көлемi Мониторинг жүргiзiлген электрондық БАҚ өнiмдерінің көлемi Мониторинг жүргiзiлген баспа БАҚ өнiмдерінің көлемi Мемлекеттiк ақпараттық саясатын жетілдіруге бағытталған мемлекеттiк органдар өкiлдерiнiң қатысуымен өткiзiлген семинарлар саны Мониторингпен қамтылған Интернет-ресурстардың саны Baq.kz интернет порталындағы қазақ тiлiндегi бұқаралық ақпарат құралдарының сайттарына жасалған сiлтемелердің саны Baq.kz интернет порталы арқылы қазақ тiлiндегi өңірлік бұқаралық ақпарат құралдарына ұсынылған интернет беттердiң саны Облыстар бойынша Baq.kz интернет порталын пайдалану бойынша оқыту семинарларының саны Ұлттық реңктегі əлеуметтік онлайн-ойындарды əзірлеу Компьютерлік жəне негізгі IT – сауаттылық бойынша қазақ тіліндегі онлайн-курстарды əзірлеу Баспа БАҚ үшін құрылған интернет ресурстардың саны жəне олар үшін өткізілген редизайн Баспа БАҚ-тың Интернетке көшіруді жүзеге асыру аясында оқытылған БАҚ өкілдерінің саны Əдеби портал арқылы əлемдік 5 тілге (ағылшын, испан, қытай, түрік, француз) аударылған əдеби шығармалардың саны kaztube.kz видео-порталына авторлық құқық саласындағы заңнаманы бұзбай жүктелген отандық контент саны Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің, Үкіметтің қызметі, мемлекеттік жəне салалық бағдарламалардың жүзеге асырылу барысы туралы мемлекеттік, орыс жəне ағылшын тілдерінде жарияланған ақпараттықталдамалық материалдардың саны (Primeminister.kz) Онлайн-сауаттылық тақырыбында қазақ тіліндегі оқу-əдістемелік құралдардың тираждалуы (El.kz) «Қазақстан тарихы» web-порталында мемлекеттік, орыс жəне ағылшын тілдерінде жарияланатын ақпараттық пен өмірбаяндық материалдардың саны Strategy2050. kz интернет порталында мемлекеттік, орыс жəне ағылшын тілдерінде жарияланатын ақпараттыталдамалық материалдардың саны Өткізілген мониторинг көлеміндегі, өнірлік интернет басып шығару АБҚ-дың талдау жолақтарының көлемі Өткізілген мониторинг көлеміндегі, аймақтық интернет-ресурстарының талдау жолақтарының саны Өткізілген мониторинг көлеміндегі, аймақтық электронды АБҚ-дың талдау жолақтарының көлемі Түпкілікті нəтиже Елдiң тұрғындарына мемлекеттiк көрсеткiштерi ақпараттық саясатты жеткiзу мақсатында мемлекеттiк телеарналардың орта тəулiктiк хабар таратудың көлемiн 16-дан 24 сағатқа дейiн қамтамасыз ету Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi

мың теңге

Бюджет шығыстарының көлемi

мың теңге

257 089

399 749

1 376 872

666 859

1 332 476

399 749

399 749

1 089 500

Ұлттық фильмдерді шығару (007)

1 101 376

А-2 16 047 14 372 11 318 11 318 11 318 11 318 11 318 форматындағы жолақ баспа 1 550 875 966 966 966 966 966 парағы А-2 форматындағы жолақ сағат 102 794

115 392

сағат

111 472

74 460 95 472 95 472 95 472 95 472 95 472

жолақ

67 524 20 718 41 436 41 436 41 436 41 436 41 436

саны

4

4

1 687

1 687

1 687

1 687

1 687

120 897

120 897

120 897

120 897

120 897

4

4

4

4

4

саны

161

135

140

150

160

160

160

саны

130

240

390

420

440

440

440

саны

100

150

200

205

210

210

210

саны

14

14

14

14

14

14

14

5

саны

5

5

5

5

5

саны

5

5

5

5

5

саны

400

400

400

400

400

саны

400

400

400

400

400

беті

12 000 12 000 12 000 12 000 12 000

бірлік

5 000

7 000

9 000

9 000

9 000

жолақ

375

469

586

586

586

бірлік

15 000 15 000 15 000 15 000 15 000

бірлік

1 844

А-2 форматындағы жолақ

388

жолақ

76 800

бірлік

50

сағат

10 368

%

100

100

100

100

100

100

100

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттiк бағдарламаның түрi

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

022 Ақпарат саласында қызметтерiн жүзеге асыратын заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарын ұлғайту «Хабар» агенттiгi АҚ-ның «Хабар» агенттiгi» АҚ-ны техникалық жабдықтау»- «Новости 24» телеарнасы үшiн телевизия жабдықтарын сатып алу жобасы бойынша жарғылық капиталдарды ұлғайту Бюджеттiк мазмұнына байланысты бюджеттік инвестицияларды жүзеге асыру бағдарламаның іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама түрi ағымдағы/даму даму Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi Жоспарлы кезең Жобаланабірлігі кезең тын жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк «Хабар» агенттiгi АҚ-ның жарғылық мың теңге 1 404 бағдарламаның капиталын ұлғайту 648 iс-шаралары Тiкелей нəтиже Жаңа отандық телеарналарды енгiзу дана 1 көрсеткiштерi Түпкілікті нəтиже Елдiң тұрғындарына мемлекеттiк % 100 көрсеткiштерi ақпараттық саясатты жеткiзу мақсатында мемлекеттiк телеарналардың орта тəуелдiк хабар таратуының көлемiн 24 сағатпен қамтамасыз ету Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi мың теңге 1 404 Бюджет 648 шығыстарының көлемi

023 Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне мəдениет объектiлерiн дамытуға берiлетiн нысаналы даму трансферттерi Жергiлiктi, қалалық маңызы бар мəдениет объектiлерiн салу мазмұнына байланысты трансферттер мен бюджеттiк субсидиялар беру іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму даму Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Астана қаласындағы мəдениет мың теңге 181 бағдарламаның объектілерін салу 570 iс-шаралары Тiкелей нəтиже Жазғы жұмыстардың % 5 көрсеткiштерi жүргiзiлуіне байланысты (аумақты көгалдандыру мен жайластыру жұмыстары, лифт құралдарын орнату) «Салтанатты арка» объектiсi бойынша соңғы төлемдер Түпкілікті нəтиже Пайдалануға берiлуi тиiс бірлік 1 көрсеткiштерi объектiлердiң саны Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi Бюджет мың теңге 181 шығыстарының 570 көлемi Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

024 Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне мəдениет объектiлерiн материалды-техникалық жабдықталуына берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттерi Жергiлiкті мəні бар мəдениет объектiлерiн материалдық-техникалық жабдықтауы мазмұнына байланысты трансферттер мен бюджеттік субсидиялар беру іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Астана қаласының Тəуелсiздiк мың теңге 1 285 бағдарламаның сарайының (Конгресс-холл) 860 iс-шаралары материалдық-техникалық жабдықтау Тiкелей нəтиже Кинозалдар үшін жабдықтар дана 90 көрсеткiштерi мен материалдардың болжамды саны Астана қаласының əзiрленген бірлік 1 макетiн сатып алу Түпкілікті нəтиже Жабдықтаулар алу жəне Астана бірлік 91 көрсеткiштерi қаласындағы Тəуелсiздiк Сарайының (Конгресс-холл) əзірленген макетiн сатып алуы Сапа көрсеткiштерi Тиiмдiлiк көрсеткiштерi мың теңге 1 285 Бюджет 860 шығыстарының көлемi

7.2. Бюджеттiк шығыстардың жиынтығы Өлшем бірлігі

021 Мемлекеттiк ақпарат саясатын жүргiзу

1

2

Бюджет шығыстарының БАРЛЫҒЫ:

мың теңге

Ағымдағы бюджеттiк бағдарламалар Мəдениет жəне ақпарат саласында мемлекеттiк саясатты қалыптастыру (001) Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгiнiң күрделi шығыстары (002) Мəдениет жəне ақпарат саласындағы қайраткерлердi ынталандыру (003) Мемлекеттiк тiлдi жəне Қазақстан халқының басқа да тiлдерiн дамыту (004) Қолданбалы ғылыми-зерттеулер (005)

мың теңге мың теңге

Мəдениет жəне ақпарат саласындағы мемлекеттiк ұйымдардың күрделi шығыстары (006)

Мəдениет объектiлерiн салу, реконструкциялау (016) Астана қаласының бюджетiне «Опера жəне балет театры» ЖШС жарғылық капиталын ұлғайтуға берiлетiн нысаналы даму трансферттерi (017) Ақпарат саласында қызметтерiн жүзеге асыратын заңды тұлғалардың жарғылық капиталдарын ұлғайту (022) Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне мəдениет объектiлерiн дамытуға берiлетiн нысаналы даму трансферттерi (023)

мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге

2 116 560

3 437 281

3 787 420

3 465 890

3 465 492

2 075 254

1 402 739

2 431 818

1 778 487

1 800 774

5 743 831

6 799 366

9 871 016

8 657 168

8 313 277

1 114 521

1 509 728

2 242 789

1 926 658

1 933 599

573 641

846 533

875 094

810 524

810 524

мың теңге

610 521

884 726

688 758

711 658

710 794

мың теңге

23 647

23 556

23 469

25 109

26 868

мың теңге

43 604

47 400

38 604

34 801

40 500

мың теңге

901 218

1 056 713

1 051 193

1 028 684

1 044 841

мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге мың теңге

мың теңге мың теңге мың теңге

1 091 421

1 116 760

1 169 704

1 169 704

1 169 704

437 008

453 480

440 788

425 866

427 429

10 362

10 039

12 804

12 804

12 804

25 834 469 34 953 252 41 661 067 41 253 584 41 449 115 1 285 860

17 453 282 899 626 30 064

0

0

0

0

0

70 670

15 837 000 828 956

мың теңге

1 404 648

мың теңге

181 570

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1552

Астана, Үкімет Үйі

«Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын бекіту жəне Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 3) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған «Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты бекітілсін. 2. Осы қаулыға қосымшаға сəйкес Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп танылсын. 3. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ.

«Аудиторлық қызметтi жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк көрсетілетін қызмет стандарты

25 834 34 953 41 661 41 253 41 449 469 252 067 584 115

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы Бюджеттiк бағдарламаның түрi

Əлеуметтiк маңызы бар жəне мəдени iс-шараларды өткiзу (008) Театр-концерттік ұйымдарының жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету (009) Тарихи-мəдени мұралардың сақталуын қамтамасыз ету (010) Iшкi саяси тұрақтылық пен қоғамдық келiсiм саласында мемлекеттiк саясатты жүргiзу (011) Тарихи-мəдени мұра ескерткiштерiн жаңғырту, салу (012) Мемлекеттiк мəдениет ұйымдары кадрларының бiлiктiлiгiн арттыру жəне оларды қайта даярлау (013) Қазақ халқының мəдени мұрасын зерделеудi жүйелеу жəне жинақтау (014) Республикалық маңызы бар көпшiлiк баратын кiтапханаларында ақпаратқа қол жеткiзудi қамтамасыз ету (015) Əлеуметтiк маңызы бар əдебиет түрлерiн басып шығару (018) Мұрағат құжаттары мен баспа мұрағатының сақталуын қамтамасыз ету (019) Нашақорлыққа жəне есiрткi бизнесiне қарсы күрестi насихаттау (020) Мемлекеттiк ақпарат саясатын жүргiзу (021) Облыстық бюджеттерге, Астана жəне Алматы қалаларының бюджеттерiне мəдениет объектiлерiн материалдытехникалық жабдықталуына берiлетiн ағымдағы нысаналы трансферттерi (024) Бюджеттiк даму бағдарламалары

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1552 қаулысымен бекітілген

Бюджеттiк бағдарламаның əкiмшiсi Бюджеттiк бағдарлама Сипаттамасы

Қазақстан Республикасы Мəдениет жəне ақпарат министрлiгi

Мемлекеттiк ақпараттық саясатты, оның iшiнде газеттер мен журналдар арқылы, телерадио хабарларын тарату, интернет-ресурстар, транспондердi жалға алу, мемлекеттiк ақпаратты жүргiзу мəселелерен əдiстемелiк қамтамасыз ету арқылы жүргiзу, Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларын орындау тұрғысынан бұқаралық ақпарат құралдарының өнiмдерiне мониторинг жүргiзу Бюджеттiк мазмұнына байланысты мемлекеттiк функцияларды, өкiлеттiктердi жүзеге асыру жəне бағдарламаның олардан туындайтын мемлекеттiк қызметтердi көрсету түрi іске асыру тəсiлiне байланысты бір əкімші іске асыратын жеке бюджеттiк бағдарлама ағымдағы/даму ағымдағы Бюджеттiк бағдарлама көрсеткiштерiнiң атауы Өлшем Есептi кезең Жоспарлы кезең Жобаланатын бірлігі жыл 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 жыл жыл жыл жыл жыл жыл жыл Бюджеттiк Мемлекеттiк əлеуметтiк тапсырыс мың 34 367 36 774 38 583 38 583 38 583 бағдарламаның шеңберiндегi қызмет теңге iс-шаралары Мемлекеттiк ақпараттық саясатты мың 2 556 2 334 3 043 3 043 3 043 баспа БАҚ арқылы жүргiзу теңге 287 792 766 766 766 Мемлекеттiк ақпараттық саясатты мың 486 475 877 877 877 электрондық БАҚ арқылы жүргiзу теңге 178 859 200 200 200 Мемлекеттiк ақпараттық саясатты мың 21 099 27 790 31 090 29 802 29 802 телерадио хабарларын тарату теңге 880 525 313 729 729 арқылы жүргiзу «Қазтелерадио» АҚ арқылы мың 1 212 2 540 4 611 6 002 6 185 спутниктік ресурстарды жалға алу теңге 558 681 870 057 712 бойынша əрі мемлекеттік жəне мемлекеттік емес теле-, радиоарналарды тарату қызметтері

мың теңге

188 110

Есептi кезең

Жоспарлы кезең Жобаланатын жыл 2012 жыл 2013 жыл 2014 жыл 2015 жыл 2016 жыл 2017 2018 жыл жыл 3 4 5 6 7 8 9 63 588 904 57 066 321 66 812 568 63 561 684 63 431 035 43 760 772 56 166 695 66 812 568 63 561 684 63 431 035 640 523

666 386

889 975

865 042

869 023

мың теңге

0

20 000

1 350

1645

1 511

мың теңге

65 168

40 430

74 763

44 973

85 621

мың теңге

437 050

1 199 699

1 203 700

1 203 700

1 203 700

мың теңге

143 593

223 840

161 920

78 686

мың теңге

612 521

1 474 767

186 336

66 701

65 459

1. Жалпы ережелер 1. «Аудиторлық қызметтi жүзеге асыруға лицензия беру қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі. 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Министрліктің Қаржылық бақылау комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) көрсетеді. Өтініштер қабылдау жəне мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерін беру: Қазақстан Республикасы Көлік жəне коммуникация министрлігі Мемлекеттік қызметтерді автоматтандыруды бақылау жəне халыққа қызмет көрсету орталықтарының қызметін үйлестіру комитетінің «Халыққа қызмет көрсету орталығы» (бұдан əрі – орталық) республикалық шаруашылық жүргізу құқығындағы мемлекеттік кəсіпорны арқылы; www.e.gov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы, «Е-лицензиялау» веб-порталы: www.elicense.kz (бұдан əрі – портал) арқылы жүзеге асырылады. 2. Мемлекеттiк қызметтi көрсету тəртiбi 4. Мемлекеттiк қызмет көрсету мерзiмi: 1) орталық арқылы құжаттар топтамасын тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға өтініш берген кезде: лицензия беру – он бес жұмыс күні ішінде; лицензияны қайта ресімдеу – он жұмыс күні ішінде; лицензияның телнұсқасын беру – екі жұмыс күні ішінде; 2) көрсетілетін қызметті алушының құжаттар топтамасын тапсыру үшін ең жоғары рұқсат етілетін күту уақыты – 15 минуттан аспайды; 3) көрсетілетін қызметті алушыға ең жоғары рұқсат етілетін қызмет көрсету уақыты – 15 минуттан аспайды. 5. Мемлекетттік қызметті көрсету нысаны – электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз жүзінде. 6. Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесі – аудиторлық қызметтi жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру не осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 10-тармағында көзделген жағдайларда жəне негіздер бойынша мемлекеттік қызметті көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауап. Порталда мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесі не мемлекеттік қызметті көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауап көрсетілетін мемлекеттік қызметті берушінің уəкілетті тұлғасының электрондық цифрлық қолтаңбасы (бұдан əрі – ЭЦҚ) қойылған электрондық құжат нысанында көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинетіне» жіберіледі. Лицензия электрондық нысанда беріледі. Көрсетілетін қызметті алушы лицензияны қағаз тасығышта алуға өтініш білдірген жағдайда, лицензия электрондық форматта ресімделеді, басып шығарылады жəне көрсетілетін қызметті берушінің мөрімен жəне басшысының қолымен расталады. 7. Мемлекеттік қызмет көрсету ақылы негізде жүзеге асырылады. Мемлекеттік қызмет көрсету кезінде бюджетке «Салық жəне бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы» (Салық кодексi) 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасының Кодексіне сəйкес жекелеген қызмет түрлерімен айналысу құқығы үшiн лицензиялық алым төленеді: 1) аудиторлық қызметпен айналысу құқығы үшін лицензия беру кезінде лицензиялық алым 10 айлық есептік көрсеткішті (бұдан əрі – АЕК) құрайды; 2) лицензияны қайта ресiмдеу үшiн лицензиялық алым лицензияны беру кезiндегi мөлшерлеменің 10%-ын құрайды, бiрақ 4 АЕК-тен аспайды; 3) лицензияның телнұсқасын бергенi үшiн лицензиялық алым лицензия беру кезiндегi мөлшерлеменің 100 %-ын құрайды. Лицензиялық алымды төлеу қолма-қол жəне қолма-қол емес ақша нысандарында екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Лицензия алуға немесе қайта ресімдеуге, веб-портал арқылы лицензияның телнұсқасын алуға электрондық сұрау салу берген жағдайда, төлем «электрондық үкiметтiң» төлем шлюзi арқылы жүзеге асырылады. 8. Жұмыс кестесі: 1) орталықтарда құжаттарды қабылдау демалыс күндерін жəне мереке күндерін қоспағанда, Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сай, орталықтың белгіленген жұмыс кестесіне сəйкес күн сайын дүйсенбіден сенбіні қоса алғанда сағат 9.00-ден 20.00-ге дейiн үзiлiссіз көрсетіледі. Қабылдау алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз «электрондық кезек» тəртібімен жүзеге асырылады, кезекті портал арқылы брондау мүмкіндігі бар; 2) порталда – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарының жүргізілуіне байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы өтініш берген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшiн мына құжаттарды ұсыну қажет: орталыққа: 1) лицензия алу үшін: осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтiнiш; ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, бюджетке аудиторлық қызметпен айналысуға құқық беретін лицензиялық алым төленгенін растайтын (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынбаған жағдайда, нотариалды расталған) құжат (орталыққа ұсынылған кезде – сканерленеді жəне орталықтың қызметкері электрондық сұрау салуға қоса тіркейді); басшының жəне аудиторлардың осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес бiлiктiлiк куəліктерін беру туралы мəліметтерінің нысаны; құжаттардың, жарғының мəліметін, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамаларды, мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі ЭҮТШ арқылы бюджетке лицензиялық алым төленгені туралы ақпаратты көрсетілген қызмет беруші портал арқылы уəкілетті лауазымды адамның ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжаттар нысанында алады. Шетелдік ұйым (шетелдік ұйымдар) Қазақстан Республикасының резиденті-аудиторлық ұйым құрған кезде жоғарыда тізбеленген құжаттардан басқа, шетелдік аудиторлық ұйым өзiнiң мəртебесiн растау үшiн мыналарды: өзi резидентi болып табылатын елдiң кəсiби аудиторлық ұйымы немесе мемлекеттiң құзыреттi органы беретiн аудиторлық ұйымның мəртебесiн растау туралы хаттың түпнұсқасы, оның нотариалды расталған аудармасымен бiрге не лицензияның нотариалды расталған көшiрмесiн (орталыққа ұсынылған кезде – сканерленеді жəне орталықтың қызметкері құжаттың электронды көшірмесі нысанында жібереді); шетелдiк аудиторлық ұйымның мəртебесiн растайтын Халықаралық бухгалтерлер федерациясындағы кəсiби аудиторлық ұйымның мүшелiгі туралы құжатты (орталыққа ұсынылған кезде – сканерленеді жəне орталықтың қызметкері құжаттың электронды көшірмесі нысанында жібереді) ұсынады; 2) лицензияны қайта ресімдеу үшін: осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтiнiш (орталыққа ұсынылған кезде – өтініш сканерленеді жəне орталықтың қызметкері электрондық сұрау салуға қоса тіркейді); ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, бюджетке аудиторлық қызметпен айналысуға құқық беретін лицензиялық алым төленгенін растайтын (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынбаған жағдайда, нотариалды расталған) құжат (орталыққа ұсынылған кезде – сканерленеді жəне орталықтың қызметкері электрондық сұрау салуға қоса тіркейді); қайта ресімдеу үшін негіздемелерді растайтын құжаттар (құрылтайшылар шешімі, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтама). Көрсетілетін қызметті алушы қайта ресімделген лицензияны алатын кезде бұрынғы берілген лицензияны (лицензия қағаз тасығышта болған жағдайда) көрсетілетін қызметті берушіге қайтарады; 3) лицензия жоғалған жəне (немесе) бүлінген кезде көрсетілетін қызметті алушы порталдағы тиісті ақпараттық жүйелерден лицензия туралы мəліметтер алу мүмкіндігі болмаған жағдайда ғана лицензияның телнұсқасын алу үшін орталыққа жүгінеді. Лицензияның телнұсқасын алу үшін: осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша өтiнiш (орталыққа ұсынылған кезде – өтініш сканерленеді жəне орталықтың қызметкері электрондық сұрау салуға қоса тіркейді); ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, бюджетке аудиторлық қызметпен айналысуға құқық беретін лицензиялық алым төленгенін растайтын (салыстырып тексеру үшін түпнұсқасын ұсынбаған жағдайда, нотариалды расталған) құжат (орталыққа ұсынылған кезде – сканерленеді жəне орталықтың қызметкері электрондық сұрау салуға қоса тіркейді); нөмiрi мен берiлген күнiн көрсете отырып, лицензияны жарамсыз деп тану туралы мəлiметтердiң мерзiмдi баспасөз басылымдарында жариялануын растайтын құжат (орталыққа ұсынылған кезде – өтініш сканерленеді жəне орталықтың қызметкері электрондық сұрау салуға қоса тіркейді). Егер лицензия қағаз тасығышта берілген болса, көрсетілетін қызметті беруші телнұсқасын алмастан, өтініші бойынша оны электрондық форматқа аударуға құқылы. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті орталық арқылы алған жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, халыққа қызмет көрсету орталығы ұсынған нысан бойынша ақпараттық жүйелерде қамтылған, заңмен қорғалатын құпияны құрайтын мəліметтерді пайдалануға жазбаша келісімін береді. Көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушының құжаттарын алған сəттен бастап екі жұмыс күні ішінде ұсынылған құжаттардың толықтығын тексеруге міндетті. Ұсынылған құжаттардың толық болмау фактілері анықталған жағдайда, көрсетілетін қызметті беруші өтінішті одан əрі қараудан уəжделген бас тартуын жазбаша береді. Орталықта көрсетілетін қызметті алушының құжаттарын беруді, жеке басының куəлігі мен сенімхатты көрсеткен кезде, қолхат негізінде оның қызметкері жүзеге асырады. Егер көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік көрсетілетін қызметтің нəтижесіне осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 4-тармағында көрсетілген мерзімде жүгінбеген жағдайда, орталық олардың сақталуын бір ай бойы қамтамасыз етеді, одан кейін оларды одан əрі сақтау үшін көрсетілетін қызметті берушіге береді. Көрсетілетін қызметті алушы дайын құжаттарды алу үшін орталыққа бір ай өткен соң жүгінген кезде, орталық бір жұмыс күні ішінде көрсетілетін қызметті берушіге сұрау салады. Көрсетілетін қызметті беруші бір жұмыс күні ішінде дайын құжаттарды орталыққа жібереді, одан кейін орталық дайын құжаттарды көрсетілетін қызметті алушыға береді. Құжаттарды орталық арқылы қабылдаған кезде мыналарды: 1) өтініштің нөмірі мен қабылданған күнін; 2) сұрау салынған мемлекеттік көрсетілетін қызметтің түрін; 3) қоса берілген құжаттардың саны мен атауларын; 4) құжаттардың берілген күнін (уақытын) жəне орнын; 5) құжаттарды ресімдеуге өтінішті қабылдап алған орталық қызметкерінің тегі, аты, əкесінің атын; 6) көрсетілетін қызметті алушының тегі, аты, əкесінің атын, көрсетілетін қызметті алушының өкілінің тегі, аты, əкесінің атын жəне олардың байланыс телефондарын көрсете отырып, тиісті құжаттарды қабылдап алғаны туралы көрсетілетін қызмет алушыға қолхат беріледі. Электрондық сұрау салу жəне оған қоса тіркелген құжаттар орталық арқылы электрондық нысанда жіберіледі, оларды көрсетілетін қызметті алушының жазбаша келісімі негізінде орталық қызметкері ЭЦҚ-сымен куəландырады. Порталда: 1) лицензия алу үшін:

көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжат нысанындағы өтiнiш; ЭҮТШ арқылы бюджетке лицензиялық алым төленгені туралы ақпарат не төлеу туралы түбіртек қоса тіркеледі; осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес бiлiктiлiк куəліктерін беру туралы басшының жəне аудиторлардың мəліметтерінің нысаны; құжаттардың, жарғының мəліметін, заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу (қайта тіркеу) туралы анықтамаларды, мемлекеттік ақпараттық жүйелердегі ЭҮТШ арқылы бюджетке лицензиялық алым төленгені туралы ақпаратты көрсетілген қызметті беруші портал арқылы уəкілетті лауазымды адамның ЭЦҚ-сымен куəландырылған электрондық құжаттар нысанында алады. Шетелдік ұйым (шетелдік ұйымдар) Қазақстан Республикасының резиденті-аудиторлық ұйым құрған кезде жоғарыда тізбеленген құжаттардан басқа, шетелдік аудиторлық ұйым өзiнiң мəртебесiн растау үшiн мыналарды: өзi резидентi болып табылатын елдiң кəсiби аудиторлық ұйымы немесе мемлекеттiң құзыреттi органы беретiн аудиторлық ұйымның мəртебесiн растау туралы хаттың нотариалды куəландырылған аудармасымен түпнұсқасын не лицензияның нотариалды куəландырылған көшiрмесiн (сканерленген көшірмесі түрінде құжаттың электронды сұрауына тіркеледі); шетелдiк аудиторлық ұйымның мəртебесiн растайтын кəсiби аудиторлық ұйымның Халықаралық бухгалтерлер федерациясының мүшесi екендігі туралы құжатты (сканерленген көшірмесі түрінде құжаттың электронды сұрауына тіркеледі). 2) лицензияны қайта ресiмдеу үшін: электрондық құжат түріндегі өтiнiш; ЭҮТШ арқылы лицензиялық алымның бюджетке төленгенi туралы ақпарат; көрсетілген мəліметтерді растайтын құжаттар: құрылтайшылар шешімі – мемлекеттік көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ қойылған электрондық құжат түрінде не сканерленген көшірмесі түрінде құжаттың электрондық сұрауына тіркеледі; құжаттың электрондық көшірмесі түріндегі лицензия электрондық сұрауына тіркеледі (лицензия қағаз тасығышта болған жағдайда). Порталда электрондық сұрауды қабылдау көрсетілетін қызмет алушының «жеке кабинетінде» жүзеге асырылады. Құжаттар көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ расталған электрондық құжаттар көшірмесі түрінде беріледі. Портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының жеке кабинетіне жүгінген кезде мемлекеттік көрсетілетін қызмет нəтижесін көрсетілетін қызмет алушының алған күні мен уақытын көрсете отырып, мемлекеттік көрсетілетін қызметті беру үшін сұрауды қабылдау туралы хабарлама-есеп жіберіледі (өтінімді өңдеу мəртебесі). Ақпараттық жүйелерден алынатын құжаттарды көрсетілетін қызметті алушылардан талап етуге жол берілмейді. Көрсетілетін қызметті алушы өтініш жасаған кезде мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу үшін қажет құжаттар тізбесі мен оларға қойылатын талаптар бойынша жеңілдіктер көзделмеген. Электронды сұрау жəне оған тіркелген құжаттар электронды түрде портал арқылы жіберіледі, олар көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ-мен куəландырылады. 10. Мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тартуға мыналар: 1) қызмет түрімен айналысуға субъектiлердiң осы санаты үшін Қазақстан Республикасының заңдарымен тыйым салынуы; 2) қызмет түрімен айналысуға лицензия алу үшін өтініш берген кезде көрсетілген қызмет түрін жүзеге асыру құқығы үшін лицензиялық алымның енгізілмеуі; 3) көрсетілетін қызметті алушының біліктілік талаптарына сəйкес келмеуі; 4) көрсетілетін қызметті алушыға қатысты оған қызмет түрімен айналысуға тыйым салатын заңды күшіне енген сот үкімінің болуы; 5) сот орындаушысының ұсынымы негiзiнде соттың көрсетілетін қызметті алушыға лицензия алуға тыйым салуы негіздеме болып табылады. Көрсетілетін қызметті алушы осы мемлекеттік қызмет көрсету стандартының 9-тармағында көзделген тізбеге сəйкес құжаттардың толық пакетін ұсынбаған жағдайда орталық қызметкері өтінішті қабылдаудан бас тартады жəне осы мемлекеттік қызмет көрсету стандартының 3-қосымшасына сəйкес нысан бойынша құжаттарды қабылдаудан бас тартқаны туралы қолхат береді. 3. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша көрсетілген қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды тұлғаларының, халыққа қызмет көрсету орталықтарының жəне (немесе) олардың қызметкерлерінің шешімдеріне, іс-əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртiбi 11. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды тұлғаларының шешімдеріне, іс – əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану жазбаша түрде жүргізіледі. Шағым көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына осы мемлекеттік қызмет көрсету стандартының 13-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша беріледі. Шағымды қабылдаудың растамасы болып оны көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде шағымды қабылдаған адамның тегі мен аты-жөнін, берілген шағымға жауаптың мерзімі мен орнын көрсете отырып, тіркеу (мөртаңба, кіріс нөмірі мен күні) табылады. Шағым тіркелгеннен кейін жауапты орындаушыны анықтау жəне тиісті шараларды қабылдау үшін көрсетілетін қызметті берушінің басшысына жіберіледі. Көрсетілетін қызметті берушінің атына түскен мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша көрсетілетін қызметті алушының шағымы оны тіркеген күннен бастап бес жұмыс күні ішінде қарауға тиіс. Қызмет дұрыс көрсетілмеген жағдайда, орталық қызметкерлерінің əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тікелей көрсетілетін қызметті беруші басшысына осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 13-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша беріледі. Орталықта қолма-қол түскен, сол сияқты почта арқылы түскен шағымның қабылдау орталықтың кеңсесінде тіркелуі (мөртаңба, кіріс нөмірі мен тіркеу күні шағымның екінші данасына немесе шағымға ілеспе хатқа қойылады) оның қабылданғанының растамасы болып табылады. Портал арқылы өтініш жасаған кезде шағымдану тəртібі туралы бірыңғай байланыс орталығының 8-800-080-7777 немесе 1414 телефондары бойынша алуға болады. Шағымды портал арқылы жіберген кезде көрсетілетін қызметті алушыға «жеке кабинеті» арқылы өтініш туралы ақпарат қол жетімді болады, ол көрсетілетін қызметті берушінің қарауын өңдеу (жеткізу туралы белгі, тіркеу, орындау, қарау туралы жауап немесе қараудан бас тарту) барысында жаңартылып отырады. Көрсетілетін мемлекеттік қызметтің нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға жүгінуі мүмкін. Көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның атына түскен шағымы оны тіркеген күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде қарауға жатады. 12. Көрсетілген мемлекеттік қызметтің нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгіне алады. 4. Мемлекеттік қызмет көрсетудің ерекшеліктерін ескере отырып, оның ішінде халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы электрондық нысанда көрсетілетіндерге қойылатын өзге де талаптар 13. Мемлекеттік қызмет көрсету орындарының мекенжайлары интернет-ресурстарда орналастырылған: көрсетілетін қызметті беруші: www.minfin.gov.kz; орталық: www.con.gov.kz, портал: www.e.gov.kz, www.elicense.kz. 14. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ болған жағдайда, портал арқылы электрондық нысанда мемлекеттік көрсетілетін қызметті алу мүмкіндігі бар. 15. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі мен мəртебесі туралы ақпаратты қашықтан қол жеткізу режимінде алуға мүмкіндігі бар. 16. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері жөнінде көрсетілетін қызметті берушінің анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8 (7172) 71-76-56, 71-81-42, 71-81-53, 71-80-79. Мемлекеттік қызметті көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 8-800-080-7777, 1414. «Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Аудиторлық қызметпен айналысуға лицензия алу үшін заңды тұлғаның өтініші _______________________________________________________________ (лицензиардың толық атауы) _______________________________________________________ (заңды тұлғаның толық атауы, бизнес-сəйкестендіру нөмірі) ___________________________________________________________________ (қызметтің түрі көрсетілсін) жүзеге асыруға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымшаны ________ қағаз тасығышта (лицензияны қағаз тасығышта алу қажет болған жағдайда X белгісін қою керек) беруіңізді сұраймын. Заңды тұлғаның мекенжайы ___________________________________________ ___________________________________________________________________ (пошталық индексі, облысы, қаласы, ауданы, елді мекені, көше атауы, үй/ғимарат (стационарлық үй-жайлар) нөмірі Электрондық пошта _________________________________________________ Телефондары________________________________________________________ Факс _______________________________________________________________ Банк шоты _____________________________________________________ (шот нөмірі, банктің атауы жəне орналасқан жері) Қызметті жүзеге асыру мекенжайы (лары) __________________________________ (пошталық индексі, облысы, қаласы, ауданы, елді мекені, көше атауы, үй/ғимарат (стационарлық үй-жайлар нөмірі) ____________ парақта қоса беріліп отыр. Осы арқылы: көрсетілген барлық деректердің ресми байланыстар болып табылатыны жəне оларға лицензияны беру немесе беруден бас тарту мəселелері бойынша кез келген ақпаратты жіберуге болатыны; өтініш берушіге қызметтің лицензияланатын түрімен жəне (немесе) кіші түрімен айналысуға соттың тыйым салмағаны; қоса берілген құжаттардың барлығы шындыққа сəйкес келетіні жəне жарамды болып табылатыны расталады. Басшы_________________________________________________________ (қолы) (тегi, аты, əкесiнiң аты (болған жағдайда) Мөр орны Толтыру мерзімі: 20__ жылғы «___» ____ Ақпараттық жүйелерде қамтылған заңмен қорғалатын құпия мəліметтерді пайдалануға келісемін ______________________________________________20__ж«___»______ (қолы) «Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Басшының мəліметтер нысаны Аудитор ретінде аудиторлық ұйымдардағы басшының қызметі туралы мəліметтер Басшының аты-жөні ____________ Басшының ЖСН ____________ №

Жұмыс орны

1

2

Лауазымы Жұмысқа қабылдау туралы бұйрықтың нөмірі 3 4

Жұмысқа қабылдау туралы бұйрықтың күні 5

Жұмыстан босату туралы Жұмыстан босату бұйрықтың нөмірі туралы бұйрықтың күні 6 7

«аудитор» біліктілік куəлігі туралы басшының мəліметі №

Куəліктің берілген күні

Куəлік нөмірі

1

2

3

«аудитор» біліктілігін берген ұйымның атауы 4

Аудитордың мəліметтер нысаны Аудитор ретінде аудиторлық ұйымдардағы аудитордың қызметі туралы мəліметтер №

ЖСН

Аудитордың аты-жөні

Жұмыс орны

Лауазымы

1

2

3

4

5

Жұмысқа қабылдау туралы бұйрықтың нөмірі 6

Жұмысқа Жұмыстан қабылдау туралы босату туралы бұйрықтың күні бұйрықтың нөмірі 7 8

Жұмыстан босату туралы бұйрықтың күні 9

«аудитор» біліктілік куəліктері туралы аудиторлардың мəліметтері № 1

Куəліктің берілген күні 2

Куəліктің нөмірі 3

«аудитор» біліктілігін берген ұйымның атауы 4

«Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттiк көрсетілетін қызмет стандартына 3-қосымша нысан (Тегі, аты, болса, əкесінің аты (бұдан əрі – Т.А.Ə.) немесе көрсетілетін қызметті алушы ұйымының атауы) ___________________________________________ (көрсетілетін қызметті алушының мекенжайы) Құжаттарды қабылдаудан бас тарту туралы қолхат «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 cəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 20-бабының 2-тармағын басшылыққа ала отырып, «Халыққа қызмет көрсету орталығы» РМК филиалының №___ бөлімі (мекенжайы көрсетілсін) мемлекеттік қызмет көрсетуге (мемлекеттік көрсетілетін қызметтің атауын мемлекеттік қызмет стандартына сəйкес көрсету) құжаттарды қабылдаудан Сіздің мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартында көзделген тізбеге сəйкес құжаттардың толық пакетін ұсынбауыңызға байланысты бас тартады, атап айтқанда: Жоқ құжаттардың атауы: 1) _______________________________; 2) _______________________________; 3) .... Осы қолхат əр тарапқа бір-бірден 2 данада жасалды. Аты-жөні (ХКО қызметкерінің) Орындаушы: Т.А.Ə. Телефон_________ Алды: Т.А.Ə./ қызметті алушының қолы 20____ж. «__» _________

(қолы)

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1552 қаулысына қосымша Қазақстан Республикасы Үкіметінің күші жойылған кейбір шешімдерінің тізбесі 1. «Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік қызмет стандартын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылғы 21 маусымдағы № 813 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2012 ж., № 57, 790-құжат). 2. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің «Аудиторлық қызметті жүзеге асыруға лицензия беру, қайта ресiмдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік қызмет стандартын бекіту туралы» 2012 жылғы 21 маусымдағы № 813 жəне «Жеке жəне заңды тұлғаларға көрсетiлетiн мемлекеттiк қызметтердiң тiзiлiмiн бекiту туралы» 2010 жылғы 20 шiлдедегi № 745 қаулыларына өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 24 қаңтардағы № 29 қаулысы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 12, 214-құжат). 3. «Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне өзгерістер енгізу туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 5 маусымдағы № 574 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдеріне енгізілетін өзгерістердің 12-тармағы (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2013 ж., № 36, 535-құжат).


14

www.egemen.kz

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1555

Астана, Үкімет Үйі

Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасына міндетті мүшелік жарналарды төлеу қағидаларын бекіту туралы «Қазақстан Республикасының Ұлттық кэсіпкерлер палатасы туралы» 2013 жылғы 4 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасына міндетті мүшелік жарналарды төлеу қағидалары бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы № 1555 қаулысымен бекітілген Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасына міндетті мүшелік жарналарды төлеу қағидалары 1. Осы Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасына міндетті мушелік жарналарды төлеу қағидалары (бұдан əрі - Қағидалар) «Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасы туралы» (бұдан əрі - Заң) Қазақстан Республикасы Заңының 5-бабы 1-тармағының 2) тармақшасына сəйкес əзірленді жəне кəсіпкерлік субъектілерінің Қазақстан Республикасының Ұлттық кəсіпкерлер палатасына (бұдан əрі - Ұлттық палата) жыл сайынғы жарналарды төлеу тəртібін айқындайды. 2. Міндетті мүшелік жарналардың мөлшерін айқындау мақсатында кəсіпкерлік субъектілері: 1) республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне есепті күнтізбелік жылдың алдындағы күнтізбелік жылдың 1 қаңтарында қолданыста болатын, есепті күнтізбелік жылдың алдындағы күнтізбелік жылдағы жылдық жиынтық табысы алпыс мың еселенген айлық есептік көрсеткіштен аспайтын кəсіпкерлік субъектілері; 2) республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне есепті күнтізбелік жылдың алдындағы күнтізбелік жылдың 1 қаңтарында қолданыста болатын, есепті күнтізбелік жылдың алдындағы күнтізбелік жылдағы жылдық жиынтық табысы алпыс мың еселенген айлық есептік көрсеткіштен асатын жəне бір жарым миллион еселенген айлық есептік көрсеткіштен аспайтын кəсіпкерлік субъектілері; 3) республикалық бюджет туралы заңда белгіленген жəне есепті күнтізбелік жылдың алдындағы күнтізбелік жылдың 1 қаңтарында қолданыста болатын, есепті күнтізбелік жылдың алдындағы күнтізбелік жылдағы жылдық жиынтық табысы бір жарым миллион еселенген айлық есептік көрсеткіштен асатын кəсіпкерлік субъектілері болып бөлінеді. 3. Қазақстан Республикасының заңнамасында өзге коммерциялық емес ұйымдарға міндетті түрде мүше болу белгіленген кəсіпкерлік субъектілерін, сондай-ақ мемлекеттік кəсіпорындарды қоспағанда, осы Қағидалардың 2-тармағының 2) жəне 3) тармақшаларында көрсетілген кəсіпкерлік субъектілері Ұлттық палатасына міндетті мүшелік жарналарды төлейді. Осы Қағидалардың 2-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген кəсіпкерлік субъектілері Заңның 32-бабының 9-тармағына сəйкес бес жыл ішінде міндетті мүшелік жарналар төлеуден босатылады. 4. Салық қызметінің органдары жыл сайын Ұлттық палатаның сұрау салуы бойынша жылдық жиынтық табысы жоғарыда көрсетілген өлшемдерге сəйкес келетін дара кəсіпкердің, заңды тұлғаның атауы жəне кəсіпкерлік субъектілерінің сəйкестендіру нөмірі туралы мəліметтерді ұсынады. 5. Қазақстан Республикасының салық қызметінің органдарынан алынған мəліметтердің негізінде Ұлттық палата міндетті мүшелік жарналарды төлейтін кəсіпкерлік субъектілерінің тізімдерін қалыптастырады. 6. Қазақстан Республикасының Үкіметі бекіткен шекті мөлшерлер шеңберінде Ұлттық палатаның съезі белгілеген міндетті мүшелік жарналардың мөлшерін Ұлттық палата жыл сайын 1 шілдеге дейінгі мерзімде бұқаралық ақпарат құралдарында, оның ішінде интернет-ресурстарда жариялайды. 7. Ұлттық палата міндетті мүшелік жарна бойынша есептеуді жүзеге асыру үшін салық қызметінің органдары берген мəліметтердің негізінде кəсіпкерлік субъектілеріне 1 шілдеге дейінгі мерзімде қағаз жəне/немесе электрондық нысанда шоттар береді. 8. Ұлттық палата өзінің ресми интернет-ресурсында міндетті мүшелік жарналарды төлеу жүзеге асырылатын шот нөмірі жəне өзге қажетті деректемелер туралы ақпаратты жариялайды. 9. Кəсіпкерлік субъектілері міндетті мүшелік жарналарды жыл сайын 31 желтоқсанға дейінгі мерзімде төлейді.

№1556

Астана Үкімет Үйі

«Бастапқы медициналық-санитариялық көмек көрсету қағидаларын жəне Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қарашадағы № 1263 қаулысына өзгерістер мен толықтыру енгізу туралы «Халық денсаулығы жэне денсаулық сақтау жүйесі туралы» 2009 жылғы 18 қыркүйектегі Қазақстан Республикасының Кодексі 45-бабының 4-тармағына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. «Бастапқы медициналық-санитариялық көмек көрсету қағидаларын жəне Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидаларын бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 1 қарашадағы № 1263 қаулысына (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2011 ж., № 60, 861- қүжат) мынадай өзгерістер мен толықтыру енгізілсін: көрсетілген қаулымен бекітілген Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидаларында: 2, 3, 3-1, 4, 5-тармақтар мынадай редакцияда жазылсын: «2. Осы Азаматтарды бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына бекіту қағидалары (бүдан əрі - Қағидалар) Қазақстан Республикасының азаматтарын жəне оралмандарды тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсететін бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарына (бұдан əрі - БМСК) бекіту тəртібін айқындайды. 3. Қазақстан Республикасының азаматтарын жəне оралмандарды БМСК ұйымдарына тіркеу - БМСК ұйымдарының БМСК көрсету жэне азаматтардың тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (бұдан əрі - ТМККК) шеңберінде оны алу құқықтарын іске асыру бойынша міндеттемелерін тіркеу. 3-1. БМСК көрсететін медициналық ұйымдарға нақты бекітілген халықтың саны, аумақтық қызмет көрсету учаскелері, учаскелік қызметтің (жалпы практика қызметі) дəрігерлері мен орта медицина персоналы туралы ақпарат бекітілген халық тіркелімінің дерекқорында қалыптастырылады. Бекітілген халық тізілімінен БМСК ұйымдарының бөлінісінде бекітілген халықтың болуы туралы ақпарат Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен бекітілетін Тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемін көрсету жəне шығындарды өтеу жөніндегі қызметтер берушілерді таңдау қағидаларының талаптарына сəйкес келетін БМСК ұйымдары арасында ТМККК орналастыру үшін негіз болып табылады. 4. БМСК ұйымдарына азаматтар мен оралмандарды бекіту медициналық ұйымды еркін таңдау құқығы бойынша басқа əкімшілік-аумақтық бірлікте орналасқан жақын жердегі БМСК ұйымына бекітілетін шекаралас аумақтарда тұратын азаматтар мен оралмандарды қоспағанда, тұрақты немесе уақытша тұрғылықты, жұмыс істейтін, оқитын жері бойынша бір əкімшілік-аумақтық бірлік шегінде дəрігерді, медициналық ұйымды еркін таңдау құқығы негізінде жүзеге асырылады. 5. Азамат жəне оралман БМСК ұйымының біреуіне ғана бекітіледі.»; 8,9, 10, 11, 12, 13-тармақтармынадай редакциядажазылсын: «8. БМСК ұйымы бекітуді азаматтар мен оралмандар өз еркімен жүгінген кезде жүзеге асырады. Отбасының əрбір мүшесінің жеке басын куəландыратын құжаттары (жеке куəлігі, паспорт, туу туралы куəлік, Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен берілген өзге де құжат) болған кезде отбасы мүшелерінің біреуінің еркін нысандағы өтінішінің жəне отбасы мүшелерінің бекітуге жазбаша келісімінің негізінде отбасы мүшелерін бекітуге жол беріледі. 9. Осы Қағидалардың 7-тармағында көрсетілген құжаттар болған кезде денсаулық жағдайы бойынша БМСК үйымына өздігінен келуге мүмкіндігі жоқ адамдарды бекіту БМСК ұйымдарында олардың жазбаша немесе «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы электрондық форматта жүгінуі бойынша жүзеге асырылады. Он сегіз жасқа толмаған адамдарды бекіту, бекітілетін адамның жэне оның заңды өкілінің жеке басын куэландыратын күжат болған кезде оның заңды өкілдерінің еркін нысандағы өтінішінің негізінде жүзеге асырылады. 10. Азаматтар мен оралмандарды БМСК ұйымдарына бекіту бекітілген халық санының нормативтеріне сəйкес жүзеге асырылады. Бекітілген халық санының нормативтері туралы ақпаратты денсаулық сақтауды мемлекеттік басқарудың жергілікті органдары бүқаралық ақпарат қүралдары арқылы азаматтарға жəне оралмандарға жеткізеді жəне БМСК ұйьімдарында таныстыру үшін қолжетімді жерлерге орналастырады. 11. БМСК үйымдарына азаматтарды жəне оралмандарды бекітуді өзгерту: 1) тұрақты немесе уақытша тұрғылықты, жүмыс істейтін жəне оқитын жері əкімшілік-аумақтық бірлік шегінен тыс жерге өзгерген кезде; 2) БМСК ұйымы қайта ұйымдастырылған немесе таратылған жағдайларда; 3) азамат жəне оралман дəрігер мен медициналық ұйымды еркін таңдаған кезде жылына бір реттен жиі емес; 4) халықты БМСК ұйымдарына бекіту науқаны кезінде жүзеге асырылады. 12. Азаматтар мен оралмандар тікелей жүгінген кезде оларды БМСК ұйымдарына бекіткен кезде бұдан бұрын бекітілген БМСК ұйымдарынан есептен шығару бекітілген халық тізілімі арқылы автоматты түрде жүзеге асырылады. БМСК үйымдарына «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы электрондық форматта бекітілген кезде бұдан бұрын бекітілген БМСК ұйымдарынан есептен шығару автоматты түрде жүзеге асырылады. 13. Азаматтар мен оралмандар БМСК ұйымына бекітуді еркін таңдаған кезде оларға осы ұйым мамандарының үйде қызмет көрсету мүмкіндігі алдын ала келісіледі жəне бекіту анықтамасында (талонында) көрсетіледі.»; мынадай мазмұндағы 15-тармақпен толықтырылсын: «15. Азаматтар мен оралмандарды ТМККК шеңберінде БМСК көрсететін, жеке медициналық практикамен айналысатын жеке тұлғаларға бекіту осы Қағидаларға сəйкес БМСК ұйымдарына бекіту сияқты жүзеге асырылады.». 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Мииистрі

С.АХМЕТОВ.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

№1557

3. Көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: Шағым көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына, мемлекеттік қызмет көрсету стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша не Министрліктің басшысының атына 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор көшесі, № 8 үй, «Министрліктер үйі» ғимараты, 13-кіреберіс, № 1021 жəне (немесе) № 925 кабинеттер мекенжайы бойынша, сондай-ақ 8 (7172) 74-0768, 74-07-97 телефондары бойынша беріледі. Шағымдар жазбаша нысанда пошта арқылы не жұмыс күндері көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол қабылданады. Көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің кеңсесінде шағымды қабылдаған адамның тегі мен аты-жөні, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, оны тіркеу (мөртабан, кіріс нөмірі жəне тіркелген күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің басшысына жауапты орындаушыны белгілеу жəне тиісті шараларды қабылдау үшін жолданады. Көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы ол тіркелген күннен кейін бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Шағымды қарау нəтижелері туралы дəлелді жауап көрсетілетін қызметті алушыға пошта байланысы арқылы не көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің кеңсесінде қолма-қол беріледі. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау мен бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау мен бақылау жөніндегі уəкілетті органға келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. 11. Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерімен келіспеген жағдайларда, көрсетілетін қызметті алушының Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа шағымдануға құқығы бар. 4. Мемлекеттік қызмет көрсетудің, оның ішінде электрондық нысанда көрсетілетін қызметтің ерекшеліктерін ескере отырып қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызмет көрсету мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің .www.adilet@. gov.kz интернет-ресурстарында, «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» бөлімінде орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсету тəртібі мен мəртебесі туралы ақпаратты Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қолжеткізу режимінде алу мүмкіндігі бар. 14. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері жөніндегі анықтама қызметтерінің байланыс телефондары: 8(7172) 24-07-49, 24-12-91. Мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: (1414). «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Комиссияның нотариаттық қызметпен айналысу құқығына үміткерді аттестаттау туралы шешімі _______________ қаласы 20_____ жылғы « ___» __________ Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттау нəтижелері бойынша _____________________________________________________________ (Т.А.Ə.) тестілеу бойынша _____________________балл емтихан билеті бойынша _______________балл жинады. Мына құрамдағы Комиссия: Төраға Мүшелері мынадай шешім шығарды: ___________________________ аттестатталсын. (Т.А.Ə.) Комиссия төрағасы Комиссия хатшысы «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Комиссияның нотариаттық қызметпен айналысу құқығына үміткерді аттестаттау туралы шешімі _______________ қаласы 20_____ жылғы « ___» __________

Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

8 ақпан 2014 жыл

Астана, Үкімет Үйі

Нотариаттық қызмет мəселелері бойынша мемлекеттiк көрсетілетін қызметтер стандарттарын бекіту туралы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 3) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған: 1) «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 2) «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 3) «Нотариустардың өтініштерін қабылдау, мөрлерін тіркеу жəне беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1557 қаулысымен бекітілген «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасының Əділет министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті аумақтық əділет органдары (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) көрсетеді. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті көрсету мерзімдері: 1) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсырған сəттен бастап: аттестаттаудан өткізу қажеттілігіне қарай жүзеге асырылады, бірақ тоқсанында кемінде бір рет; 2) құжаттар топтамасын тапсыру үшін кезек күтудің рұқсат берілетін ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минут; 3) қызмет көрсету үшін күтудің рұқсат берілетін ең ұзақ уақыт – 15 (он бес) минут. 5. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: қағаз жүзінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсету нəтижесі: нотариаттық қызметпен айналысу құқығына үміткер адамдарды аттестаттау комиссиясының (бұдан əрі – Комиссия) аттестаттаудан өткені туралы не аттестатталмағаны туралы шешімі. Комиссияның шешімін беру қағаз жеткізгіште жүзеге асырылады. Комиссияның аттестаттаудан өткені туралы не аттестаттамағаны туралы шешімі осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1, 2-қосымшаларда белгіленген нысандар бойынша аттестаттау өткізілгеннен кейін келесі күннен кешіктірілмей беріледі. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесі – Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сай демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.30-ға дейінгі түскі үзіліспен, дүйсенбіден бастап жұмаға дейін, сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет кезек тəртібінде, алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз жүзеге асырылады. 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не сенімхат бойынша оның өкілі) көрсетілетін қызметті берушіге өтініш жасаған кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: 1) өтініш; 2) Қазақстан Республикасы азаматының жеке басын куəландыратын құжатының көшірмесін; 3) жоғары заңгерлік білімі туралы дипломының (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған) көшірмесі; 4) бүкіл Қазақстан Республика бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген соттылығының жоқтығы туралы анықтама; 5) нотариуста тағылымдамадан өткені туралы қорытынды; 6) еңбек кітапшасының көшірмесі (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған); 7) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамалар; Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттаудан өтуге қажетті құжаттарды тапсырған кезде көрсетілетін қызметті берушіге күні, уақыты, құжаттарды қабылдаған адамның тегі мен аты-жөні көрсетілген талон беріледі. Көрсетілетін қызметті алушы осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 9-тармағында айқындалған құжаттардың толықтығын қамтамасыз етеді.

Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына аттестаттау нəтижелері бойынша _____________________________________________________________ (Т.А.Ə.) тестілеу бойынша _____________________балл емтихан билеті бойынша _______________балл жинады. Мына құрамдағы Комиссия: Төраға Мүшелері мынадай шешім шығарды: ___________________________ аттестаттаудан өтпеді деп саналсын. (Т.А.Ə.) Комиссия төрағасы Комиссия хатшысы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1557 қаулысымен бекітілген «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасының Əділет министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші), оның ішінде «электрондық үкіметтің» www.e.gov.kz веб-порталы немесе «Е-лицензиялау» www.elicense.kz веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы көрсетеді. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімі: 1) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсырған сəттен бастап, сондай-ақ порталға жүгінген кезде: лицензия беру кезінде – 15 (он бес) жұмыс күні; лицензияны қайта ресімдеу кезінде – 15 (он бес) жұмыс күні; лицензияның телнұсқасын беру кезінде – 2 (екі) жұмыс күні; 2) құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат берілетін ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минут; 3) қызмет көрсету үшін рұқсат берілетін ең ұзақ уақыт – 15 (он бес) минут. 5. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: электрондық (ішінара автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз жүзінде. 6. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі – нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқасын беру немесе осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 10-тармағында көзделген жағдайлар мен негіздер бойынша мемлекеттік қызметтер көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауап беру. Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесінің берілу нысаны: электрондық жəне (немесе) қағаз жүзінде. 7. Мемлекеттік қызмет жеке тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) ақылы түрде көрсетіледі. Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқасын беру үшін кезінде көрсетілетін қызметті алушының орналасқан жері бойынша бюджетке қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін лицензиялық алым алынады, ол «Салық жəне бюджетке төленетін өзге де міндетті төлемдер туралы» Қазақстан Республикасы Кодексінің (Салық кодексі) 471-бабына сəйкес мынаны құрайды: 1) лицензия беру – 6 айлық есептік көрсеткіш (бұдан əрі - АЕК); 2) лицензияның телнұсқасын беру – лицензияны беру кезіндегі мөлшерлеменің 100%-ын құрайды. 3) лицензияны қайта ресімдеу – лицензияны беру кезіндегі мөлшерлеменің 10 %-ын құрайды, бірақ 4 АЕК-тен көп емес; Лицензиялық алымды төлеу қолма-қол жəне қолма-қол ақшасыз төлем түрінде екінші деңгейдегі банктер жəне банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы жүзеге асырылады, онда төлем мөлшері мен күнін растайтын құжат (түбіртек) беріледі. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға портал арқылы электрондық сұрау салу берілген жағдайда төлем «электронды үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы немесе екінші деңгейдегі банктер арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті берушінің – Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.30-ға дейінгі түскі үзіліспен, дүйсенбіден бастап жұмаға дейін, сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет кезек тəртібінде, алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз жүзеге асырылады. 2) порталдың – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарының жүргізілуіне байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (немесе сенімхат бойынша оның өкілі) жүгінген жағдайда мемлекеттік көрсетілетін қызметті көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі: көрсетілетін қызметті алушылар – тағылымдамадан жəне аттестаттаудан өткен адамдар көрсетілетін қызметті берушіге мыналарды: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесiн; 4) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны не құжаттың электрондық көшірмесін; 5) заңгер мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілін растайтын құжаттың көшірмесін; 6) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – Қазақстан Республикасының Əділет біліктілік алқасында немесе Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот Кеңесінің жанындағы Біліктілік комиссиясында біліктілік емтиханын тапсырған адамдар көрсетілетін қызметті берушіге мыналарды: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесiн; 3) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 4) судья лауазымына біліктілік емтиханын тапсырғанын растайтын анықтаманың (тексеру үшін түпнұсқасын берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған) көшірмесін; 5) тағылымдамадан өткені туралы қорытындының көшірмесін не құжаттың электрондық көшірмесін; 6) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды; 7) заңгер мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілін растайтын құжаттың көшірмесін (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған) ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – тұрақты судьялар көрсетілетін қызметті берушіге мыналарды: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесiн; 3) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 4) тағылымдамадан өткені туралы қорытындының көшірмесін не құжаттың электрондық көшірмесін; 5) заңгер мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілін растайтын еңбек кітапшасының көшірмесін (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған) ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – өз міндеттерін орындау кезінде атына нұқсан келтіретін теріс қылықтары жəне заңдылықты бұзғаны үшін сот лауазымынан босатылған судьяларды қоспағанда, тұрақты судья болып жұмыс істеген адамдар көрсетілетін қызметті берушіге мыналарды: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесiн; 3) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 4) тағылымдамадан өткені туралы қорытындының көшірмесін не құжаттың электрондық көшірмесін; 5) заңгер мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілін растайтын еңбек кітапшасының көшірмесін (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған); 6) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – мемлекеттік нотариустар көрсетілетін қызметті берушіге мыналарды: 1) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген нысандағы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесiн; 3) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 4) заңгер мамандығы бойынша кемінде екі жыл жұмыс өтілін растайтын еңбек кітапшасының көшірмесін (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған); 5) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды ұсынады. Лицензияны қайта ресімдеу көрсетілетін қызметті алушының тегі, аты, əкесінің аты (болған кезде) өзгерген кезде жүзеге асырылады. Қайта ресімдеу туралы өтінішті көрсетілетін қызметті алушы төменде көрсетілген құжаттарды қоса бере отырып, жеке куəлігін ауыстырған сəттен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде береді: 1) лицензияны қайта ресімдеу туралы өтініш; 2) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесi;

3) лицензияның түпнұсқасы (көрсетілетін қызметті алушы қайта ресімделген лицензияны алғанға дейін бұрын берілген қағаз жеткізгіштегі лицензияны көрсетілетін қызметті берушіге қайтарады); 4) тегі, аты жəне əкесінің аты өзгергенін растайтын құжатының көшірмесі (тексеру үшін түпнұсқасы берілеген жағдайда нотариаттық куəландырылған); 5) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамалар. Лицензия жоғалған, бүлінген кезде көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге мынадай құжаттарды: 1) лицензияның телнұсқасын беру туралы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төленген жағдайларды қоспағанда, қызметтің жекелеген түрлерiмен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенiн растайтын құжаттың көшiрмесiн; 3) лицензияның түпнұсқасын (лицензия бүлінген жағдайда көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге бұрын берілген қағаз жеткізгіштегілицензияны қайтарады); 4) лицензияның жоғалғаны туралы мерзімді басылым беттерінде жарияланғанын растайтын құжатты; 5) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды ұсынады. Егер лицензия қағаз жеткізгіште берілген болса, көрсетілетін қызметті алушы телнұсқасын алмай-ақ, өтініш бойынша оны электрондық форматқа көшіруге құқылы. Лицензияның жоғалған, бүлiнген бланкiлерi көрсетілетін қызметті алушының көрсетілетін қызметті берушіге жазбаша өтiнiш берген күнiнен бастап жарамсыз деп есептеледi. Көрсетілетін қызметті беруші өтiнiш берiлген күннен бастап екi жұмыс күнi iшiнде жоғарғы оң жақ бұрышына жаңа нөмiр бере отырып, лицензияның телнұсқасын береді. Порталға: лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – тағылымдамадан жəне аттестациядан өткен адамдар мыналарды: көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ қойылған электрондық құжат нысанында сұрау салуды; 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі); 4) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны не құжаттың электрондық көшірмесін ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – Қазақстан Республикасының Əділет біліктілік алқасында немесе Қазақстан Республикасының Жоғары Сот Кеңесінің жанындағы Біліктілік комиссиясында біліктілік емтиханын тапсырған адамдар мыналарды: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) нотариуста тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны не құжаттың электрондық көшірмесін; 4) судья лауазымына біліктілік емтиханын тапсырғанын растайтын анықтаманың көшірмесін (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалдық куəландырылған) 5) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі) ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – тұрақты судьялар мыналарды: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны не құжаттың электрондық көшірмесін ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – өз міндеттерін орындау кезінде атына нұқсан келтіретін теріс қылықтары жəне заңдылықты бұзғаны үшін сот лауазымынан босатылған судьяларды қоспағанда, тұрақты судья болып жұмыс істеген адамдар мыналарды: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны не құжаттың электрондық көшірмесін; 3) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 4) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі) ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылар – мемлекеттік нотариустар мыналарды: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) мемлекеттік нотариус ретінде жұмыс өтілін растайтын еңбек кітапшасын (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі); 4) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі) ұсынады. Лицензияны қайта ресімдеу үшін көрсетілетін қызметті алушылар мыналарды: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) лицензияның түпнұсқасын (көрсетілетін қызметті алушы қайта ресімделген лицензияны алғанға дейін бұрын берілген қағаз жеткізгіштегі лицензияны көрсетілетін қызметті берушіге қайтарады); 3) тегі, аты жəне əкесінің атының өзгергенін растайтын құжатының көшірмесін (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда нотариалды куəландырылған); 4) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі) ұсынады. Лицензия жоғалған, бүлінген жағдайларда көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге жүгінеді жəне мынадай құжаттарды: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (не құжаттың электрондық көшірмесі түрінде түбіртегі қоса тіркеледі); 2) лицензияның түпнұсқасын (лицензия бүлінген жағдайда көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алғанға дейін бұрын берілген қағаз жеткізгіштегі лицензияны көрсетілетін қызметті берушіге қайтарады); 3) лицензияның жоғалғанын растайтын құжатты (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі); 4) бүкіл Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлерден медициналық анықтамаларды (электрондық сканерден өткізілген көшірме түрінде электрондық сұрау салуға қоса тіркеледі) ұсынады. Мемлекеттік электрондық ақпараттық ресурстар болып табылатын жеке басын куəландыратын құжат, соттылығы туралы мəліметтерді көрсетілетін қызметті беруші тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден портал арқылы ЭЦҚ қойылған электрондық құжаттар нысанында дербес алады. Көрсетілетін қызметті беруші көрсетілетін қызметті алушыдан, егер Қазақстан Республикасының заңнамасында өзгеше көзделмесе, ақпараттық жүйелерде қамтылған заңмен қорғалатын құпияларды құрайтын мəліметтерді пайдалануға жазбаша келісімін алады. Ақпараттық жүйелерден алуға болатын құжаттарды көрсетілетін қызметті алушыдан сұратып алдыруға рұқсат етілмейді. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды берген кезде: көрсетілетін қызметті берушіге (қолма-қол не пошта байланысы арқылы) – өтініштің қағаз жеткізгіште қабылданғанын растайтын көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде оның көшірмесіне құжаттар топтамасын қабылдаудың күні мен уақыты көрсетілген тіркеу туралы белгі болып табылады. портал арқылы көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетінде» мемлекеттік көрсетілетін қызмет нəтижесін алу күнін көрсете отырып, мемлекеттік қызмет көрсету үшін сұрау салудың қабылданғаны туралы мəртебе көрсетіледі. 10. Бас тарту үшін негіздемелер: 1) субъектілердің осы санаты үшін қызмет түрімен айналысуға Қазақстан Республикасының заңдарымен тыйым салынуы; 2) қызмет түріне лицензия беруге өтініш берілген жағдайда, қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығына лицензиялық алымның енгізілмеуі; 3) көрсетілетін қызметті алушының біліктілік талаптарына сəйкес келмеуі; 4) көрсетілетін қызметті алушыға қатысты оған қызметтің жекелеген түрімен айналысуға тыйым салатын заңды күшіне енген сот үкімінің болуы; 5) сот орындаушысының ұсынымы негізінде соттың көрсетілетін қызметті алушыға лицензия алуына тыйым салуы. 3. Көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 11. Көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекетіне (əрекетсіздігіне) шағымдану: Шағым көрсетілетін қызметті берушінің басшысының атына, мемлекеттік қызмет көрсету стандартының 13-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша, не Министрліктің басшысының атына 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор к., № 8-үй, «Министрліктер үйі» ғимараты, 13-кіреберіс, № 1021 жəне (немесе) № 925 кабинеттер мекенжайы бойынша, сондай-ақ 8 (7172) 74-0768, 74-07-97 телефондары бойынша беріледі. Шағымдар жазбаша нысанда пошта арқылы не жұмыс күндері көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы қолма-қол қабылданады. Көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде қабылдаған адамның аты мен тегі, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, оны тіркеу (мөртабан, кіріс нөмірі жəне тіркелген күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін көрсетілетін қызметті берушінің басшысына жауапты орындаушыны белгілеу жəне тиісті шараларды қабылдау үшін жолданады. Көрсетілетін қызметті берушінің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы ол тіркелген күннен кейін бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. Дəлелді жауап не бас тарту көрсетілетін қызметті алушыға пошта байланысы арқылы не көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде қолма-қол беріледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты Бірыңғай байланыс орталығының: 1414 телефоны бойынша алуға болады. Шағымдар көрсетілетін қызметті алушыға портал арқылы «жеке кабинеттен» жолданған кезде жүгінгені туралы ақпаратты көрсетілетін қызметті беруші өңдеу барысында жаңартып отырады (жеткізілуі, тіркелуі, орындалуы туралы белгілер, қаралғаны туралы немесе қараудан бас тартылғаны туралы жауап). Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау мен бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау мен бақылау жөніндегі уəкілетті органға келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы тіркелген күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға тиіс. 12. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайларда, көрсетілетін қызметті алушының Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа шағымдануға құқығы бар.

қызметтің лицензияланатын түрімен жəне (немесе) қызметтің кіші түрімен айналысуға соттың тыйым салмағаны; қоса берілген құжаттардың барлығы шындыққа сəйкес келетіні жəне жарамды болып табылатыны расталады. Жеке тұлға ________ ___________________________________________ (қолы) (тегi, аты, əкесiнiң аты (болған жағдайда) Мөрдің орны (болған жағдайда) Толтыру мерзімі: 20__ жылғы «___» ____________________ (болған жағдайда) Заңмен қорғалатын құпияны құрайтын, ақпараттық жүйелерде қамтылған мəліметтерді пайдалануға келісемін. 20 __ « ___ »_________ _____________ _____________________ (қолы) «Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу жəне лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Нотариаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, қайта ресімдеу жəне лицензияның телнұсқасын беруге мəліметтер нысаны барлық тұлғалар үшін толтырады 1. Диплом туралы мəліметтер 1) жоғары оқу орнының атауы _____________________. 2) мамандықтың атауы ___________________________________; 3) мамандықтың шифрі ___________________________________________; 4) дипломның нөмірі __________________________; 5) дипломның берілген күні _____________________; 2. Тағылымдамадан өткені туралы қорытынды 1) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны бекіту күні ______________________________ 2) облыс __________________________ 3) тағылымдама жетекшісі ______________________ 4) тағылымдаманың басталған күні ________________________ 5) тағылымдаманың аяқталған күні _____________________ тағылымдама мен аттестаттудан өткен тұлғалар үшін 3. Аттестаттау туралы комиссияның шешімі Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына əділет аттестаттау комиссиясының шешімі 1) қала __________________________________ 2) өткізілген күні_________________________ 3) қарастыру мəртебесі ______________________ тұрақты судьялар үшін 4. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы (бұдан əрі – Жарлық) туралы мəліметтер 1. Жарлықтың нөмірі __________________________ 2. Судья лауазымына тағайындау туралы Жарлықтың қабылданған күні ____________________ 3. Жарлықтың нөмірі __________________________ 4. Судья лауазымынан босату туралы Жарлықтың қабылданған күні_______________________ тұрақты судья қызметін атқарған тұлғалар үшін 5. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы (бұдан əрі – Жарлық) туралы мəліметтер 1. Жарлықтың нөмірі __________________________ 2. Судья лауазымына тағайындау туралы Жарлықтың қабылданған күні ___________________ 3. Жарлықтың нөмірі __________________________ 4. Судья лауазымынан босату туралы Жарлықтың қабылданған күні_______________________ Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1557 қаулысымен бекітілген «Нотариустардың өтініштерін қабылдау, мөрлерін тіркеу жəне беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Нотариустардың өтініштерін қабылдау, мөрлерін тіркеу жəне беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасының Əділет министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті облыстар, Астана жəне Алматы қалаларының Əділет департаменттері (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) көрсетеді. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызметті көрсету мерзімдері: 1) заңды тұлға құрмай, лицензия негiзiнде жеке практикамен айналысатын, өзiнiң азаматтыққұқықтық жауапкершiлiгiн нотариаттық iс-əрекеттер жасау нəтижесiнде зиян келтiру салдарынан туындайтын мiндеттемелер бойынша сақтандырған, нотариаттық палатаға мүше болған жəне көрсетілетін қызметті берушіде есептік тiркеуден өткен нотариус (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 9-тармағында айқындалған қажетті құжаттарды тапсырған жəне қолхат алған сəттен бастап мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі – күнтізбелік 15 (он бес) күн (құжаттарды қабылдау күні мемлекеттік қызмет көрсету мерзіміне кірмейді, бұл ретте көрсетілетін қызметті беруші мемлекеттік қызмет көрсету нəтижесін оның мерзімі аяқталғанға дейін бір күн бұрын ұсынады); 2) құжаттар топтамасын тапсыру үшін күтудің рұқсат берілген ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минут; 3) көрсетілетін қызмет алушыға қызмет көрсетудің рұқсат берілген ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минуттан аспайды. 5. Мемлекеттік қызметті көрсету нысаны: қағаз жүзінде. 6. Мемлекеттік қызметті көрсетудің нəтижесі: осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес нысан бойынша нотариустардың мөрлерін беру. Көрсетілетін қызметті беруші нотариустың мөрін осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымшаға сəйкес нысан бойынша мөрді беру журналында қол қою арқылы береді. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесі - Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, дүйсенбіден бастап жұманы қоса алғанда, сағат 13.00-ден 14.30-ға дейін түскі үзіліспен, сағат 9.00-ден 17.00-ге дейін. Мемлекеттік қызмет кезек тəртібімен, алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз жүзеге асырылады. 9. Көрсетілетін қызметті алушы көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кезде мемлекеттік қызметті көрсету үшін қажетті құжаттар тізбесі: 1) еркін нысандағы өтініш; 2) көрсетілетін қызметті алушының жеке басын куəландыратын құжатының көшірмесі (түпнұсқа салыстыру үшін); 3) азаматтық-құқықтық жауапкершiлiкті сақтандыру шартының көшірмесі (түпнұсқа салыстыру үшін). Көрсетілетін қызметті алушы жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттардың тізбесі мен оларға қойылатын талаптар бойынша жеңілдіктер көзделмеген. Нотариустың мөрін алу үшін қажетті құжаттарды тапсырған кезде көрсетілетін қызметті алушыға күні, уақыты, құжаттарды қабылдаған адамның тегі мен аты-жөні көретілген талон беріледі. 3. Көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың лауазымды адамдарының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) оның лауазымды адамдарының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: Шағым мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжай бойынша көрсетілетін қызметті беруші басшысының атына не 010000, Астана қаласы, Орынбор көшесі, 8-үй, «Министрліктер үйі» ғимараты, 13-кіреберіс, № 1021 жəне (немесе) № 925 кабинеттер мекенжайы бойынша, сондай-ақ 8 (7172) 74-07-68, 74-07-97 телефондары бойынша Министрлік басшысының атына беріледі. Шағымдар жазбаша нысанда пошта арқылы не жұмыс күндері көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қолма-қол қабылданады. Көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде қабылдаған адамның аты мен тегі, берілген шағымға жауап алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып, оны тіркеу (мөртабан, кіріс нөмірі жəне тіркелген күні) шағымның қабылданғанын растау болып табылады. Шағым тіркелгеннен кейін көрсетілетін қызметті берушінің басшысына жауапты орындаушыны белгілеу жəне тиісті шараларды қабылдау үшін жолданады. Көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы ол тіркелген күннен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. Шағымды қарау нəтижелері туралы дəлелді жауап көрсетілетін қызметті алушыға пошта байланысы арқылы жіберіледі не көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің кеңсесінде қолма-қол беріледі. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызметтер көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органның мекенжайына келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы, ол тіркелген күннен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуы тиіс. 11. Мемлекеттік қызмет көрсету нəтижелерімен келіспеген жағдайларда, көрсетілетін қызметті алушының Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгіну құқығы бар. 4. Мемлекеттік көрсетілетін, оның ішінде электрондық нысанда көрсетілетін қызмет ерекшеліктері ескеріліп қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызмет көрсету мекенжайлары Қазақстан Республикасы Əділет министрілігінің www.adilet.gov.kz интернет-ресурсында: «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» бөлімінде орналастырылған. 13. Көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсету тəртібі мен мəртебесі туралы ақпаратты мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде алу мүмкіндігі бар. 14. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері жөніндегі анықтама қызметтерінің байланыс телефондары www.adilet.gov.kz интернет-ресурсында «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» бөлімінде көрсетілген, мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы:414. «Нотариустардың өтініштерін қабылдау, мөрлерін тіркеу жəне беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Жекеше нотариус мөрінің эскизі

Шрифтің мөлшері 6 Arial Клишенің диаметрі 44 см

4. Мемлекеттік көрсетілетін, оның ішінде электрондық нысанда көрсетілетін қызмет ерекшеліктері ескеріліп қойылатын өзге де талаптар 13. Мемлекеттік қызмет көрсету орындарының мекенжайлары көрсетілетін қызметті берушінің www. adilet@.gov.kz, интернет-ресурстарында: «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» бөлімінде орналастырылған. 14. ЭЦҚ бар болған жағдайда көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік көрсетілетін қызметті портал арқылы электрондық нысанда алу мүмкіндігі бар. 15. Көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсетудің тəртібі жəне мəртебесі туралы ақпаратты порталдағы «жеке кабинет», сондай-ақ мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы арқылы қашықтықтан қол жеткізу режимінде алу мүмкіндігі бар. 16. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері жөніндегі анықтама қызметтерінің байланыс телефондары мыналар: 8(7172) 24-07-49, 24-12-91, мемлекеттік қызметтер көрсету мəселелері жөніндегі бірыңғай байланыс орталығы: 1414. Нотариаттық қызметпен айналысу құқығына лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Жеке тұлғаның лицензияны жəне (немесе) лицензияға қосымшаны алуға арналған өтiнiші ______________________________________________________________ (мемлекеттік көрсетілетін қызметті берушінің толық атауы) __________________________________________________________________ (жеке тұлғаның тегi, аты, əкесiнiң аты (болған жағдайда), жеке сəйкестендіру нөмірі) __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ (қызметтiң түрi жəне (немесе) кіші түрі (-лері) көрсетiлсiн) __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ __________________________________________________________________ жүзеге асыруға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымшаны қағаз жеткізгіште __ _____________________________________________________ (лицензияны қағаз жеткізгіште алу қажет болған жағдайда Х белгісін қою керек) беруiңiздi сұраймын. Жеке тұлғаның тұрғылықты жерінің мекенжайы ________________ __________________________________________________________________ (пошталық индексі, облысы, қаласы, ауданы, елді мекені, көше атауы, үй/ғимарат нөмірі) Электрондық пошта ________________________________________________ Телефондары ______________________________________________________ Факс _____________________________________________________________ Банктік шоты _____________________________________________________ (шот нөмірі, банктiң атауы жəне орналасқан жерi) Қызметті жүзеге асыру мекенжайы (лары) ______________________________ (пошталық индексі, облысы, қаласы, ауданы, елді мекені, көше атауы, үй/ғимарат (стационарлық үй-жайлар) нөмірі) _________ парақта қоса беріліп отыр.Осымен, көрсетілген барлық деректердің ресми байланыстар болып табылатыны жəне оларға лицензияны жəне (немесе) лицензияға қосымшаны беру немесе беруден бас тарту мəселелері бойынша кез келген ақпаратты жіберуге болатыны; өтініш берушіге

Жекеше нотариус мөрінің сипаттамасы 1. Жекеше нотариустың мөрі (бұдан əрі – мөр) арнайы жабдықта жасалады, оны жасауға қойылатын барлық талаптарға сəйкес келуге жəне жоғары сапалы жасалуымен, жасандылықтан қорғалуымен, ұзақ мерзімділігімен жəне бояғыштарға төзімділігімен сипатталуға тиіс. 2. Мөрдің диаметрі 44 миллиметр (бұдан əрі - мм) болуға тиіс. 3. Жекеше нотариус мөрінің мəтіні «жекеше нотариус» деген сөздерден, нотариустың тегінен, атынан, əкесінің атынан, сондай-ақ лицензияның нөмірі мен берген күнінен тұрады. Жекеше нотариус мөріндегі барлық жазбалардың мазмұны мемлекеттік жəне орыс тілдерінде жасалады. 4. Мөрдің мəтінінде үш жиек жəне Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Елтаңбасы бейнеленуге тиіс. 5. Қалыңдығы 3 мм бірінші жиек шеңберлі шағын қаріппен жасалады жəне «Қазақстан Республикасы» деген сөздерден тұрады. 6. Екінші жиек желісінің қалыңдығы 5 мм-ді құрайды. Екінші жиектің ішінде мынадай мазмұндағы мəтін орналасуға тиіс: “№ 0000 лицензияны Қазақстан Республикасының Əділет министрлігі ________ жылы берген”. 7. Үшінші жиектің қалыңдығы 2,5 мм-ді құрайды, үшінші жиектің ішіндегі мəтін «жекеше нотариус» деген сөздерден, сондай-ақ жекеше нотариустың тегінен, атынан, əкесінің атынан тұруға тиіс. 8. «Қазақстан Республикасы» деген жазудың контуры қара бояумен толтырылуға тиіс. 9. Бояу нүктелерінің нысаны əртүрлі болуы мүмкін: шеңбер, эллипс, шаршы жəне т.б.. 10. Мөрдің ортасында диаметрі 24 мм Қазақстан Республикасы Мемлекеттік Елтаңбасының айналы бейнесі орналасады. «Нотариустардың өтініштерін қабылдау, мөрлерін тіркеу жəне беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Мөрді беру журналы Р/с №.

Берген күні

Жекеше (мемлекеттік) нотариустың Т.А.Ə.

Мөрдің бедері

Алғаны туралы қолы

1

2

3

4

5

Мөрдің жойылғаны, жоғалғаны туралы мəліметтер 6


Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы 2013 жылғы 31 желтоқсан

15

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

№1558

Астана Үкімет Үйі

Адвокаттық қызмет мəселелері бойынша мемлекеттiк көрсетілетін қызметтердің стандарттарын бекіту туралы «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер туралы» 2013 жылғы 15 сəуірдегі Қазақстан Республикасының Заңы 6-бабының 3) тармақшасына сəйкес Қазақстан Республикасының Үкіметі қаулы етеді: 1. Қоса беріліп отырған: 1) «Адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты; 2) «Адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты бекітілсін. 2. Осы қаулы алғашқы ресми жарияланған күнінен кейін күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі С.АХМЕТОВ. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 31 желтоқсандағы №1558 қаулысымен бекітілген «Адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасы Əділет министрлігі (бұдан əрі – Министрлік) əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті аумақтық əділет органдары (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші) көрсетеді. 2. Мемлекеттік қызметті көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі: 1) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсырған сəттен бастап: аттестаттаудан өту қажеттілікке қарай, алайда, тоқсанына бір реттен сиретпей жүзеге асырылады; 2) құжаттар топтамасын тапсыру кезінде кезек күтудің рұқсат берілген ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минут; 3) қызмет көрсетілуін күтудің ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минут. 5. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: қағаз нысанында. 6. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі: адвокаттық қызметпен айналысуға үміткер адамдарды аттестаттау жөніндегі комиссияның (бұдан əрі – Комиссия) аттестаттау не аттестаттамау туралы шешімі. Комиссияның шешімі қағаз нысанында беріледі. Комиссияның аттестаттаудан өткені не өтпегені туралы шешімі осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1, 2-қосымшаларда белгіленген нысандар бойынша аттестаттау өткеннен кейінгі келесі күннен кешіктірілмей беріледі. 7. Мемлекеттік қызмет тегін көрсетіледі. 8. Көрсетілетін қызметті берушінің жұмыс кестесі – Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес, сағат 13.00-ден 14.30-ға дейінгі түскі үзіліспен, дүйсенбіден бастап жұма аралығында, сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін. Мемлекеттік қызмет кезек күту тəртібімен, алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз көрсетіледі. 9. Көрсетілетін қызметті берушіге көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімді өкілі) жүгінген кезде мемлекеттік қызмет көрсету үшін қажетті құжаттар тізбесін: 1) өтінішті; 2) жоғары заң білімі туралы дипломының (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда, нотариалды куəландырылған) көшірмесін; 3) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны; 4) еңбек кітапшасының (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда, нотариалды куəландырылған) көшірмесін; 5) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілген қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген соттылығының жоқтығы туралы анықтаманы; 6) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсынады. Көрсетілетін қызметті алушылардан ақпараттық жүйелерден алуға болатын құжаттарды талап етуге жол берілмейді. Көрсетілетін қызметті алушы адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттаудан өту үшін барлық қажетті құжаттарды көрсетілетін қызметті берушіге тапсырған кезде қабылданған күні, уақыты, құжатты қабылдап алушының тегі, аты əкесінің аты көрсетіле отырып, талон беріледі. Көрсетілетін қызметті алушы осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 9-тармағында белгіленген құжаттардың толықтығын қамтамасыз етеді. 3. Көрсетілетін қызметті берушілердің жəне (немесе) олардың мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 10. Көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) олардың мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздіктеріне) шағымдану: Шағым көрсетілетін қызметті берушінің басшысының атына мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 12-тармағында көрсетілген мекенжайға не Министрлік басшысының атына мына мекенжайға: 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор к., № 8 үй, «Министрліктер үйі» ғимараты, 13-кіреберіс, № 1021 жəне (немесе) № 925 кабинеттер, сондай-ақ 8 (7172) 74-07-68, 74-07-97 телефондары арқылы беріледі. Шағымдар жазбаша нысанда пошта арқылы не қолма-қол түрде көрсетілетін қызметті берушінің немесе Министрліктің кеңсесі арқылы қабылданады. Шағымның қабылданғанын растау оның көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің кеңсесінде шағымды қабылдаған адамның тегі мен аты-жөні көрсетіле отырып тіркелуі (мөртабан, кіріс нөмірі мен тіркелген күні), жасалған шағымға берілген жауапты алу мерзімі мен орны болып табылады. Тіркелгеннен кейін шағым жауапты орындаушыны анықтау жəне тиісті шаралар қолдану үшін көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің басшысына жолданады. Көрсетілетін қызметті берушіге немесе министрлікке келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы оның тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. Шағымды қарау нəтижелері туралы дəлелді жауап көрсетілетін қызметті алушыға пошта байланысы арқылы жолданады не көрсетілетін қызметті берушінің немесе министрліктің кеңсесінде қолма-қол беріледі. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы оның тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. 11. Көрсетілген мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда көрсетілетін қызметті алушы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіпте сотқа жүгіну құқығына ие. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтің, оның ішінде электрондық нысанда көрсетілетін қызметтің ерекшеліктерін ескере отырып, қойылатын өзге де талаптар 12. Мемлекеттік қызмет көрсету орындарының мекенжайы көрсетілетін қызметті берушінің www.adilet.gov.kz интернет-ресурсында «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» бөлімінде орналасқан. 13. Көрсетілетін қызметті алушының мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша бірыңғай байланыс-орталығы арқылы қашықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызмет көрсету тəртібі мен мəртебесі туралы ақпарат алу мүмкіндігі бар. 14. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша анықтамалық қызметтердің байланыс телефондары: 8 (7172) 24-07-49, 24-12- 91. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша бірыңғайбайланыс орталығы:1414. «Адвокаттық қызметпен айналысуға аттесттаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Комиссияның адвокаттық қызметпен айналысуға үміткерді аттестаттау туралы шешімі ____________ қаласы 20_____ жылғы « ___»__________ Адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттау нəтижелері бойынша _________________________________________________________ (Т.А.Ə.) тестілеу бойынша _____________________балл емтихан билеті бойынша ______________балл жинады. Мына құрамдағы Комиссия: Төраға Мүшелері мынадай шешім шығарды: ___________________________ аттестатталсын. (Т.А.Ə.) Комиссия төрағасы Комиссия хатшысы «Адвокаттық қызметпен айналысуға аттесттаттаудан өткізу» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Комиссияның адвокаттық қызметпен айналысуға үміткерді аттестаттамау туралы шешімі ____________ қаласы 20_____ жылғы « ___»__________ Адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттау нəтижелері бойынша _________________________________________________________ (Т.А.Ə.) тестілеу бойынша _____________________балл емтихан билеті бойынша ______________балл жинады. Мына құрамдағы Комиссия: Төраға Мүшелері мынадай шешім шығарды: ___________________________ аттестаттаудан өтпеді деп саналсын. (Т.А.Ə.) Комиссия төрағасы Комиссия хатшысы Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013жылғы 31 желтоқсандағы №1558 қаулысымен бекітілген «Адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандарты 1. Жалпы ережелер 1. «Адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызметі (бұдан əрі – мемлекеттік көрсетілетін қызмет). 2. Мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартын Қазақстан Республикасының Əділет министрлігі əзірледі. 3. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті Қазақстан Республикасы Əділет министрлігінің Тіркеу қызметі жəне құқықтық көмек көрсету комитеті (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті беруші), оның ішінде www.egov.kz «электрондық үкімет» веб-порталы арқылы немесе www.elicense.kz «Е-лицензиялау» веб-порталы (бұдан əрі – портал) арқылы көрсетеді. 2. Мемлекеттік қызмет көрсету тəртібі 4. Мемлекеттік қызмет көрсету мерзімі: 1) көрсетілетін қызметті берушіге құжаттар топтамасын тапсырған кезден, сондай-ақ порталға жүгінген кезден бастап: лицензия берген кезде – 15 (он бес) жұмыс күні; лицензияны қайта ресімдеген кезде – 15 (он бес) жұмыс күні; лицензияның телнұсқасын берген кезде – 2 (екі) жұмыс күні; 2) құжаттар топтамасын тапсыру кезінде кезек күтудің рұқсат берілген ең ұзақ уақыты –15 (он бес) минут; 3) қызмет көрсетілуін күтудің ең ұзақ уақыты – 15 (он бес) минут. 5. Мемлекеттік қызмет көрсету нысаны: электрондық (жартылай автоматтандырылған) жəне (немесе) қағаз. 6. Мемлекеттік қызмет көрсетудің нəтижесі – адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, лицензияны қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын осы мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 10-тармағында көзделген жағдайлар мен негіздер бойынша беру немесе мемлекеттік қызмет көрсетуден бас тарту туралы дəлелді жауап беру. 7. Мемлекеттік қызмет жеке тұлғаларға (бұдан əрі – көрсетілетін қызметті алушы) ақылы негізде көрсетіледі. Адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия алу, лицензияны қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқасын беру кезінде «Салық жəне бюжетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» (Салық кодексі) 2008 жылғы 10 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы Кодексінің 471-бабына сəйкес, қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығы үшін төленетін лицензиялық алым : 1) лицензия беру кезінде лицензиялық алым 6 айлық есептік көрсеткішті (бұдан əрі – АЕК) құрайды; 2) лицензияның телнұсқасын беру үшін лицензиялық алым лицензияны беру кезіндегі мөлшерлеменің 100%-ын құрайды; 3) лицензияны қайта ресімдеу үшін лицензиялық алым лицензияны беру кезіндегі мөлшерлеменің 10%-ын құрайды, алайда 4 АЕК-тен аспайды. Лицензиялық алымды төлеу қолма-қол немесе қолма-қол емес нысандарда екінші деңгейдегі банктер мен банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асыратын ұйымдар арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік көрсетілетін қызметті алуға электрондық сұрау салуды портал арқылы берген жағдайда, төлем «электрондық үкіметтің» төлем шлюзі (бұдан əрі – ЭҮТШ) арқылы немесе екінші деңгейдегі банктер арқылы жүзеге асырылады. 8. Жұмыс кестесі: 1) көрсетілетін қызметті берушіде – Қазақстан Республикасының еңбек заңнамасына сəйкес, демалыс жəне мереке күндерін қоспағанда, сағат 13.00-ден 14.30-ға дейінгі түске үзіліспен, дүйсенбіден бастап жұма аралығында, сағат 9.00-ден 18.30-ға дейін. Мемлекеттік қызмет кезек тəртібінде, алдын ала жазылусыз жəне жеделдетілген қызмет көрсетусіз көрсетіледі; 2) порталда – тəулік бойы (жөндеу жұмыстарын жүргізуге байланысты техникалық үзілістерді қоспағанда). 9. Көрсетілетін қызметті алушы (не оның сенімді өкілі) мемлекеттік қызмет көрсету үшін көрсетілетін қызметті берушіге жүгінген кездегі қажетті құжаттар тізбесін: тағылымдамадан жəне аттестаттаудан өткен адамдар: 1) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген үлгідегі өтінішті; 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенін растайтын құжаттың көшірмесін; 4) кемінде бес жыл адвокаттық қызмет өтілі бар адвокатта тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны; 5) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсынады. Лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот Кеңесінің жанындағы біліктілік комиссиясында біліктілік емтиханын тапсырған, сотта тағылымдамадан ойдағыдай өткен жəне облыстық немесе оған теңестірілген соттың жалпы отырысының оң пікірін алған адамдар көрсетілетін қызметті берушіге:

1) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген үлгідегі өтінішті; 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенін растайтын құжаттың көшірмесін; 4) судья қызметіне біліктілік емтиханын тапсырғанын растайтын анықтаманың (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда, нотариалды куəландырылған) көшірмесін; 5) сотта тағылымдамадан өткені жəне облыстық немесе оған теңестірілген соттың жалпы отырысының оң пікірі туралы құжаттың (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда, нотариалды куəландырылған) көшірмесін; 6) кемінде бес жыл адвокаттық қызмет өтілі бар адвокатта тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны; 7) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсынады. Лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар - «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 25 желтоқсандағы Конституциялық заңының 34-бабы 1-тармағының 1), 2), 3), 9) жəне 12) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша судья өкілеттіктерін тоқтатқан адамдар көрсетілетін қызметті берушіге: 1) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген үлгідегі өтінішті; 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенін растайтын құжаттың көшірмесін; 4) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсынады. Лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – теріс себептермен босатылғандарды қоспағанда, прокурор немесе тергеуші лауазымында кемінде он жыл жұмыс өтілі болған жағдайда, прокуратура жəне тергеу органдарынан босатылған адамдар көрсетілетін қызметті берушіге: 1) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 1-қосымшаға сəйкес белгіленген үлгідегі өтінішті; 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенін растайтын құжаттың көшірмесін; 4) прокуратура жəне тергеу органдарындағы жұмыс өтілін растайтын жəне атқаратын қызметінен босатылу себептері қамтылған еңбек кітапшасының немесе өзге құжатының (тексеру үшін түпнұсқасы берілмеген жағдайда, нотариалды куəландырылған) көшірмесін; 5) кемінде бес жыл адвокаттық қызмет өтілі бар адвокатта тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны; 6) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсынады. Лицензияны қайта ресімдеу жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (бар болса) өзгерген жағдайда жүзеге асырылады. Қайта ресімдеу туралы өтінішті көрсетілетін қызметті алушы жеке куəлігін ауыстырған күннен бастап күнтізбелік отыз күн ішінде береді. Лицензияны қайта ресімдеу үшін көрсетілетін қызметті алушылар көрсетілетін қызметті берушіге: 1) лицензияны қайта ресімдеу туралы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенін растайтын құжаттың көшірмесін; 3) лицензияның түпнұсқасын (лицензия бүлінген жағдайда, қызметті алушы қайта ресімделген лицензияны алғанға дейін қызметті берушіге бұрын берілген лицензияны қағаз тасығышта қайтарады); 4) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсынады. Егер лицензия қағаз тасығышта берілген болса, көрсетілетін қызметті алушы телнұсқасын алмай-ақ, өтініш бойынша оны электрондық форматқа көшіруге құқылы. Лицензияның жоғалған, бүлiнген бланкiлерi көрсетілетін қызметті алушы қызметті берушіге жазбаша өтiнiш берген күнiнен бастап жарамсыз деп есептеледi. Лицензия жоғалған, бүлінген кезде көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алу үшін мынадай құжаттарды көрсетілетін қызметті берушіге ұсынады: 1) лицензияның телнұсқасын беру туралы өтінішті; 2) ЭҮТШ арқылы төлеу жағдайларын қоспағанда, жекелеген қызмет түрімен айналысу құқығына лицензиялық алымның бюджетке төленгенін растайтын құжаттың көшірмесін; 3) лицензияның түпнұсқасын (лицензия бүлінген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алғанға дейін көрсетілетін қызметті берушіге бұрын берілген лицензияны қағаз тасығышта қайтарады); 4) мерзімді баспасөз басылымдарында лицензияның жоғалғаны туралы жарияланымды растайтын құжатты; 5) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын ұсына отырып жүгінеді. Көрсетілетін қызметті алушылардан ақпараттық жүйелерден алынуы мүмкін құжаттарды талап етуге жол берілмейді. Порталда: лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – тағылымдамадан жəне аттестаттаудан өткен адамдар: көрсетілетін қызметті берушінің ЭЦҚ қойылған электрондық құжат нысанындағы сұрау салуды: 1) лицензиялық алымның бюджетке төленгені туралы ақпаратты, (не түбіртек электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) кемінде бес жыл адвокаттық қызмет өтілі бар адвокатта тағылымдамадан өткені туралы қорытынды (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 4) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі) ұсынады. Электрондық сұрау салуды қабылдау көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетінде» жүзеге асырылады. Көрсетілетін қызметті алушылардан ақпараттық жүйелерден алынуы мүмкін құжаттарды талап етуге жол берілмейді. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қамтылған жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттар мəліметтерін қызмет алушы портал арқылы тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден қызмет берушінің ЭЦҚ-мен расталған (қол қойылған) электрондық құжаттар нысанында өз бетінше алады. Лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – Қазақстан Республикасының Жоғарғы Сот Кеңесінің жанындағы Біліктілік комиссиясында біліктілік емтиханын тапсырған, сотта тағылымдамадан ойдағыдай өткен жəне облыстық немесе оған теңестірілген соттың жалпы отырысының оң пікірін алған адамдар қызмет берушіге: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (немесе түбіртек электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) кемінде бес жыл адвокаттық қызмет өтілі бар адвокатта тағылымдамадан өткені туралы қорытынды тағылымдамадан өткені туралы қорытынды (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 4) судья лауазымына біліктілік емтиханын тапсырғанын растайтын анықтаманы (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 5) сотта тағылымдамадан өткені жəне облыстық немесе оған теңестірілген соттың жалпы отырысының оң пікірі туралы құжатты (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 6) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі) ұсынады. Лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 25 желтоқсандағы Конституциялық заңының 34-бабының 1-тармағының 1), 2), 3), 9) жəне 12) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша судья өкілеттіктерін тоқтатқан адамдар: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (немесе түбіртек электрондық көшірмесі түрінде қоса тіркеледі); 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі) ұсынады. Лицензия алу үшін көрсетілетін қызметті алушылар – теріс себептермен босатылғандарды қоспағанда, прокурор немесе тергеуші лауазымында кемінде он жыл жұмыс өтілі болған жағдайда, прокуратура жəне тергеу органдарынан босатылған адамдар: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (немесе түбіртек электрондық көшірме түрінде тіркеледі); 2) осы көрсетілетін мемлекеттік қызмет стандартына 2-қосымшада көрсетілген біліктілік талаптарына сəйкес мəліметтер нысанын; 3) прокуратура жəне тергеу органдарындағы жұмыс өтілін растайтын жəне атқаратын қызметінен босатылу себептері қамтылған еңбек кітапшасын немесе басқа құжатын (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 4) кемінде бес жыл адвокаттық қызмет өтілі бар адвокатта тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде тіркеледі); 5) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушы тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын (электрондық сұрау салуға электрондық көшірме түрінде тіркеледі) ұсынады. Лицензияны қайта ресімдеу үшін көрсетілетін қызметті алушылар ұсынады: 1) ЭЦҚ қойылған электрондық құжат нысанындағы сұрау салуды; 2) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты, (немесе түбіртек электрондық көшірме түрінде тіркеледі); 3) тегін, атын жəне əкесінің атын ауыстырғанын растайтын куəліктің көшірмесін (электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі); 4) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын (электрондық көшірме түрінде қоса тіркеледі) ұсынады. Мемлекеттік ақпараттық жүйелерде қамтылған жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжаттар, тегін, атын жəне əкесінің атын ауыстырғаны туралы мəліметтерді көрсетілетін қызметті алушы портал арқылы тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелерден қызмет берушінің ЭЦҚ-мен расталған (қол қойылған) электрондық құжаттар нысанында өз бетінше алады. Лицензия жоғалған, бүлінген кезде көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алу үшін көрсетілетін қызметті берушіге мынадай құжаттарды ұсынады: 1) лицензиялық алымның ЭҮТШ арқылы бюджетке төленгені туралы ақпаратты (немесе түбіртек электрондық көшірме түрінде тіркеледі); 2) лицензияның түпнұсқасын (лицензия бүлінген жағдайда көрсетілетін қызметті алушы лицензияның телнұсқасын алғанға дейін көрсетілетін қызметті берушіге бұрын берілген лицензияны қағаз тасығышта қайтарады); 4) мерзімді баспасөз басылымдарында лицензияның жоғалғаны туралы жарияланымды растайтын құжатты (электрондық көшірме түрінде тіркеледі); 5) Қазақстан Республикасы бойынша мəліметтерді көрсете отырып, көрсетілетін қызметті алушының тұрғылықты жері бойынша берілген наркологиялық жəне психиатриялық диспансерлердің медициналық анықтамаларын (электрондық көшірме түрінде тіркеледі) ұсынады. Мемлекеттік электрондық ақпараттық ресурстар болып табылатын жеке тұлғаның жеке басын куəландыратын құжат, лицензия, соттылығының жоқтығы туралы мəліметтерді көрсетілетін қызметті беруші порталдағы тиісті мемлекеттік ақпараттық жүйелер арқылы көрсетілетін қызметті берушінің ЭЦҚ қойылған электрондық құжаттар нысанында өз бетінше алады. Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе, көрсетілетін қызметті беруші мемлекеттік қызметтер көрсету кезінде ақпараттық жүйелерде қамтылатын, заңмен қорғалатын құпияны құрайтын мəліметтерді қолдануға көрсетілетін қызметті алушының жазбаша келісімін алады. Көрсетілетін қызметті алушылардан ақпараттық жүйелерден алынуы мүмкін құжаттарды талап етуге жол берілмейді. Көрсетілетін қызметті алушы барлық қажетті құжаттарды: көрсетілетін қызметті берушіге (қолма-қол не пошта байланысы арқылы) тапсырған кезде өтініштің қағаз тасығышта қабылданғанын растау оның көшірмесіндегі көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде құжаттар топтамасының қабылданған күні мен уақыты көрсетіле отырып тіркелгендігі туралы белгі болып табылады; портал арқылы тапсырған кезде көрсетілетін қызметті алушының «жеке кабинетінде» мемлекеттік қызмет көрсету үшін өтініштің қабылданғаны туралы мемлекеттік қызмет нəтижесін алу мерзімі көрсетіле отырып мəртебесі көрініс табады. 10. Қызмет көрсетуден бас тарту негіздері: 1) субъектілердің осы санаттары үшін Қазақстан Республикасының заңдарында тыйым салынған қызмет түрімен айналысқан; 2) көрсетілетін қызмет түріне лицензия беруге өтініш берілген жағдайда қызметтің жекелеген түрлерімен айналысу құқығына лицензиялық алым енгізілмеген; 3) көрсетілетін қызметті алушы біліктілік талаптарына сəйкес келмеген; 4) көрсетілетін қызметті алушыға қатысты оған қызметтің жекелеген түрімен айналысуға тыйым салатын заңды күшіне енген сот үкімі бар болған; 5) сот орындаушысының ұсынымы негізінде көрсетілетін қызметті алушының лицензия алуына сот тыйым салған жағдайларда бас тартылады. 3. Көрсетілетін қызметті беруші жəне (немесе) қызмет көрсету мəселелері бойынша лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану тəртібі 11. Көрсетілетін қызметті берушінің жəне (немесе) олардың мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша лауазымды адамдарының шешімдеріне, əрекеттеріне (əрекетсіздігіне) шағымдану: Шағым көрсетілетін қызметті берушінің басшысының атына мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартының 13-тармағында көрсетілген мекенжайға: 010000, Астана қаласы, Есіл ауданы, Орынбор к., № 8 үй, «Министрліктер үйі» ғимараты, 13-кіреберіс, № 1021 жəне (немесе) № 925 кабинеттер, сондай-ақ 8 (7172) 74-07-68, 74-07-97 телефондары арқылы беріледі. Шағымдар жазбаша нысанда пошта арқылы не қолма-қол түрде көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесі арқылы қабылданады. Шағымның қабылданғанын растау оның көрсетілетін қызметті берушінің кеңсесінде шағымды қабылдаған адамның тегі мен аты-жөні шағымға берілген жауапты алу мерзімі мен орны көрсетіле отырып тіркелуі (мөртабан, кіріс нөмірі мен тіркелген күні) болып табылады. Тіркелгеннен кейін шағым жауапты орындаушыны анықтау жəне тиісті шаралар қолдану үшін қызмет берушінің басшысына жолданады. Көрсетілетін қызметті берушіге келіп түскен көрсетілетін қызмет алушының шағымы оның тіркелген күнінен бастап бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. Шағымды қарау нəтижелері туралы дəлелді жауап көрсетілетін қызметті алушыға пошта байланысы арқылы жолданады не көрсетілетін қызмет берушінің кеңсесінде қолма-қол беріледі. Портал арқылы жүгінген кезде шағымдану тəртібі туралы ақпаратты бірыңғай байланысорталығының 1414 телефоны арқылы алуға болады. Шағым портал арқылы жіберілген кезде кқрсетілген қызметті алушы өтініш туралы ақпаратты «жеке кабинеті» арқылы ала алады, ол көрсетілген қызметті алушының өтінішті өңдеуі барысында

жаңартылады (жеткізу, тіркеу, орындау туралы белгілер, қарастыру туралы немесе қарастырудан бас тарту туралы жауап). Мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға шағыммен жүгіне алады. Мемлекеттік қызмет көрсету сапасын бағалау жəне бақылау жөніндегі уəкілетті органға келіп түскен көрсетілетін қызметті алушының шағымы оның тіркелген күнінен бастап он бес жұмыс күні ішінде қаралуға жатады. 12. Мемлекеттік қызмет нəтижелерімен келіспеген жағдайда, көрсетілетін қызметті алушы Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тəртіппен сотқа жүгіну құқығына ие. 4. Мемлекеттік көрсетілетін қызметтің, оның ішінде электрондық нысанда көрсетілетін қызметтің ерекшеліктерін ескере отырып, қойылатын өзге де талаптар 13. Мемлекеттік қызмет көрсету орындарының мекенжайы көрсетілетін қызметті берушінің www.adilet.gov.kz интернет-ресурсында «Мемлекеттік көрсетілетін қызметтер» бөлімінде орналасқан. 14. Көрсетілетін қызметті алушының ЭЦҚ болған жағдайда, мемлекеттік қызметті электрондық нысанда алуға мүмкіндігі бар. 15. Көрсетілетін қызметті алушының порталдың «жеке кабинеті», сондай-ақ мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша бірыңғай байланыс-орталығы арқылы қашықтан қол жеткізу режимінде мемлекеттік қызмет көрсету тəртібі мен мəртебесі туралы ақпарат алу мүмкіндігі бар. 16. Мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша анықтамалық қызметтердің байланыс телефондары: 8 (7172) 24-07-49, 24-12 -91, мемлекеттік қызмет көрсету мəселелері бойынша бірыңғай байланыс-орталығы: 1414. «Адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 1-қосымша Жеке тұлғаның лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымша алуға өтініші ______________________________________________________________ (лицензиардың толық атауы) ______________________________________________________________ (жеке тұлғаның тегі, аты, əкесінің аты (болған жағдайда), жеке сəйкестендiру нөмiрi) (қызметтің түрін жəне (немесе) кіші түрін (-лерін) қағаз тасығышта көрсету) жүзеге асыру үшін лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымшаны беруді сұраймын (Лицензияны қағаз тасығышта алу қажет болған жағдайда, Х белгісі қойылсын)________ Жеке тұлғаның тұрғылықты мекенжайы_________________________________________ (пошталық индексі, облыс, қала, аудан, елдімекен, көшенің атауы, үйдің/ғимараттың нөмірі) Электрондық пошта ______________________________________________ Телефондар ______________________________________________________ Факсы_____________________________________________________________ Банк шоты____________________________________________________ (шот нөмірі, банктің атауы мен тұрған жері) Қызметті жүзеге асыру мекенжайы(-лары) _________________________________________________ (пошталық индексі, облысы, қаласы, ауданы, елді мекен, көшенің атауы, үйдің/ғимараттың (стационарлық үй-жайының) нөмірі Қосымша ____________ парақта Барлық көрсетілген деректер ресми байланыстар болып табылатыны жəне оларға лицензия жəне (немесе) лицензияға қосымшаны беру немесе беруден бас тарту мəселелері бойынша кез келген ақпаратты жолдауға болатыны; сот өтініш берушінің қызметтің лицензияланатын түрімен жəне (немесе) кіші түрімен айналысуға тыйым салғаны; барлық қосымша құжаттар шындыққа сəйкес келетіні жəне шындық болып табылатыны расталады. Жеке тұлға ________________________________________________________ (қолы) (тегі, аты, əкесінің аты (бар болса) ____________________________ Мөр орны (бар болса) Толтырылған күні: 20 __ жылғы « ____ » ____________ Ақпараттық жүйелердегі заңмен қорғалатын құпия болып табылатын мəліметтерді пайдалануға келісемін. 20___жылғы «___»____________ ______________________ (қолы) «Адвокаттық қызметпен айналысуға лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқаларын беру» мемлекеттік көрсетілетін қызмет стандартына 2-қосымша Мəліметтер нысаны адвокаттық қызметпен айналысуға аттестаттаудан өткізу жəне лицензия беру, қайта ресімдеу, лицензияның телнұсқасын беру барлық адамдар үшін толтырылады 1. Диплом туралы мəліметтер 1) жоғары оқу орнының атауы _____________________ 2) мамандық атауы _________________________________ 3) мамандық шифрі ________________________________________ 4) дипломның нөмірі __________________________ 5) дипломның берілген күні _____________________ 2. Тағылымдамадан өткені туралы қорытынды 1) тағылымдамадан өткені туралы қорытындыны бекіту күні____________________________ 2) облыс __________________________ 3) тағылымдама жетекшісі ______________________ 4) тағылымдаманың басталған күні ________________________ 5) тағылымдаманың аяқталған күні _____________________ тағылымдамадан жəне аттестаттаудан өткен адамдар үшін 3. Комиссияның аттестаттау туралы шешімі Комиссияның адвокаттық қызметпен айналысуға үміткер адамдарды аттестациялау туралы шешімі 1) қала __________________________________ 2) өткізілген күні _________________________ 3) қарастыру мəртебесі ______________________ «Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьяларының мəртебесі туралы» Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 25 желтоқсандағы Конституциялық заңының 34-бабы 1-тармағының 1), 2), 3), 9) жəне 12) тармақшаларында көзделген негіздер бойынша судья өкілеттіктерін тоқтатқан адамдар үшін 4. Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы (бұдан əрі – Жарлық) туралы мəліметтер 1) Жарлықтың нөмірі __________________________ 2) Судья лауазымына тағайындау туралы Жарлықтың қабылданған күні___________________ 3) Жарлықтың нөмірі __________________________ 4) Судья лауазымынан босату туралы жарлықтың қабылданған күні

Қазақстан Республикасының Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрлігінің бұйрығы 2013 жылғы 8 қаңтар

№8-ө-м

Астана қаласы

Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтікбіліктілік анықтамалығын (29-шығарылым) бекіту туралы Қазақстан Республикасы Еңбек кодексінің 125-бабына сəйкес жұмыстардың белгілі бір түрлерінің күрделілігін белгілеу, жұмысшыларға біліктілік разрядтарын беру жəне кəсіптерінің дұрыс атауларын айқындау мақсатында бұйырамын: 1. Қоса беріліп отырған Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтікбіліктілік анықтамалығы (29-шығарылым) бекітілсін. 2. Еңбек жəне əлеуметтік əріптестік департаменті (А. Ə. Сарбасов) осы бұйрықтың заңнамада белгіленген тəртіппен Қазақстан Республикасының Əділет министрлігінде мемлекеттік тіркелуін жəне ресми жариялануын қамтамасыз етсін. 3. Осы бұйрықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтiк қорғау вице-министрi Е. Қ. Егембердіге жүктелсiн. 4. Осы бұйрық алғашқы ресми жарияланған күнінен бастап күнтізбелік он күн өткен соң қолданысқа енгізіледі. Министр С.ƏБДЕНОВ. Қазақстан Республикасы Еңбек жəне халықты əлеуметтік қорғау министрінің 2013 жылғы 8 қаңтардағы №8-ө-м бұйрығымен бектілген Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығы (29 шығарылым) 1-бөлім. Жалпы ережелер 1. Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай анықтамалығының (бұдан əрі БТБА) 29 шығарылымы: «Гидролиз өндірісі жəне сульфитті сілтілерді өңдеу», «Ацетон-бутил өндірісі», «Лимон жəне шарап тасты қышқыл өндірісі», «Ашытқы өндірісі», «Дəрілік заттар, дəрумендер, медициналық, бактериялық жəне биологиялық дəрі-дəрмектер мен материалдар өндірісі» бөлімдерінен тұрады. 2. Оны əзірлеу өндіріс технологиясының өзгеруімен, өндірістік салада ғылыми-техникалық прогресс рөлінің артуымен, жұмысшылардың біліктілік деңгейіне, жалпы білім жəне арнайы дайындығына, өнімнің сапасына, ішкі жəне сыртқы нарықтағы бəсекеге қабілеттілігіне қойылатын талаптың артуына, сондай-ақ еңбек мазмұнының өзгеруіне байланысты туындап отыр. 3. Жұмыс разрядтары еңбек жағдайы ескерілмей (еңбектің күрделілік деңгейіне əсер етуші жəне орындаушының біліктілігіне қойылатын талаптарды арттырушы айрықша жағдайларды қоспағанда), олардың күрделілігіне бойынша белгіленді. 4. Əр кəсіп бойынша тарифтік-біліктілік сипаттаманың екі бөлімі бар. «Жұмыс сипаттамасы» бөлімі жұмысшы орындай білуге тиіс жұмыстардың сипаттамасын қамтиды. 5. «Білуге тиіс» бөлімінде арнаулы білімге, сондай-ақ ережелерді, нұсқаулықтар мен басшы материалдарды, жұмысшы қолдануға тиісті əдістер мен құралдарды білуіне қатысты жұмысшыға қойылатын негізгі талаптар қамтылған. 6. Тарифтік-біліктілік сипаттамасында жұмысшы кəсібінің осы разрядына анағұрлым тəн жұмыстардың тізбесі келтіріледі. Бұл тізбе жұмысшы орындай алатын жəне орындауға тиісті жұмыстардың барлығын қамти алмайды. Жұмыс беруші қажетті жағдайда, жұмыс ерекшелігін ескере отырып, тиісті разряд жұмысшылары кəсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамаларында қамтылған жұмыстарға сəйкес келетін жұмыстардың қосымша тізбесін əзірлей алады. 7. «Жұмыс сипаттамасы» бөлімінде көзделген жұмыстармен қатар, жұмысшы ауысымды қабылдау жəне тапсыру, жұмыс орнын, айлабұйымдарды, құралдарды жинастыру, сондай-ақ оларды тиісінше ұстау, белгіленген техникалық құжаттаманы жүргізу жөніндегі жұмыстарды орындауға тиіс. 8. «Білуге тиіс» бөлімінде қамтылған теориялық жəне практикалық білімдермен қатар, жұмысшы: еңбекті қорғау, өндірістік санитария мен өртке қарсы қауіпсіздік жөніндегі ереже мен нормаларды; жеке қорғану құралдарын пайдалану ережесін; орындалатын жұмыс (қызмет) сапасына қойылатын талаптарды; жарамсыздықтың түрлері мен оның алдын алу жəне жоюдың тəсілдерін; өндірістік дабылдатқышты; жұмыс орнында еңбекті ұтымды ұйымдастыру жөніндегі талаптарды білуге тиіс. 9. Біліктілігі анағұрлым жоғары жұмысшы өзінің тарифтік-біліктілік сипаттамасында санамаланған жұмыстармен қатар, біліктілігі анағұрлым төмен жұмысшылардың тарифтік-біліктілік сипаттамасында көзделген жұмыстарды орындай білуге, сондай-ақ осы кəсіптегі разряды төмен жұмысшыларға басшылық жасай білуге тиіс. Осыған байланысты, анағұрлым төмен разряд кəсіптерінің тарифтік-біліктілік сипаттамасында келтірілген жұмыстар, анағұрлым жоғары тарифтікбіліктілік сипаттамасында, əдетте келтірілмейді. 10. Тарифтік-біліктілік сипаттамалар ерекше айтылған жағдайлардан басқа, осы бөлімде көрсетілген өндірістер мен жұмыс түрлері бар ұйымдарда, меншік жəне ұйымдық-құқықтық нысанына қарамастан, жұмыстарды тарифтеу жəне жұмысшыларға біліктілік разрядтарын беру кезінде қолданылады. 11. Қызметкердің еңбек қызметін растайтын құжаттарды толтырған кезде, сондай-ақ тарифтік разряды өзгерген кезде, оның кəсібінің атауы БТБА-ға сəйкес жазылады. Жұмысшылардың жұмыстары мен кəсіптерінің бірыңғай тарифтік-біліктілік анықтамалығының жалпы ережелері БТБАның «Экономика салаларының барлығына ортақ жұмысшы кəсіптері» 1 шығарылымында жазылған. 12. Қолданылуға ыңғайлы болу мақсатында, БТБА-да алфавиттік көрсеткіш қосымшада көзделген, онда жұмысшылар кəсіптерінің атауы, разрядтардың диапазондары жəне беттердің нөмірленуі қарастырылған. 13. «Гидролиз өндірісі жəне сульфитті сілтілерді өңдеу», «Ацетон-бутил өндірісі», «Лимон жəне шарап тасты қышқыл өндірісі», «Ашытқы өндірісі», «Дəрілік заттар, дəрумендер, медициналық, бактериялық жəне биологиялық дəрі-дəрмектер мен материалдар өндірісі» бөлімдерінен қарастырылған жұмысшы кəсіптері атауларының, олардың БТБА шығарылымы бойынша қолданыстағы атаулары көрсетілген тізбесі 2010 жылғы редакциясында берілген. 2-бөлім. «Гидролиз өндірісі жəне сульфитті сілтілерді өңдеу» 1. Ванилинді бисульфиттеу аппаратшысы Параграф 1. Ванилинді бисульфиттеу аппаратшысы, 3-разряд 14. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен жартылай өнімді бисульфиттеу жəне күкірт қышқылы ванилин-бисульфитті қоспаны ажыратудың екі сатылы жолымен шайыр заттардан ванилинді тазартудың технологиялық процесін жүргізу; бисульфитаторлардың герметикалығын жəне араластырғыш жəне термореттегіш құрылғыларды ажырату жəне жөндеу аппараттарын тексеру; бисульфитаторларды жұмысқа дайындау; орағышты ащы натрмен бейтараптандыру; аппараттарға жартылай өнімді, бисульфит натрийді салу, араластырғыш құрылғыны іске қосу; компоненттерді бірнеше рет қайта араластыруды, тұнған өнімді белсенді көмірмен тұндыру, ағарту жəне ерітіндіні вакуумды НУТЧ-сүзгіде сүзгілеу процестерін жүргізу; ерітіндіні бөлу аппаратына жіберу, күкірт қышқылын өлшегіш, қыздыратын бу, ауа арқылы барбатерге жіберу; үнемі араластыра отырып бөлу процесін жүргізу; сусыз шикізатты вакуумға жіберу жəне центрифугалау; жабдықтарды жуу, кезеңімен тазартып отыру; центрифугалардағы сүзгілерді ауыстыру; барбатерлердің тазалығын бақылау, коммуникацияларды бөлшектеу жəне оларды сульфаттан тазарту, центрифуганы маточникпен шаю. 15. Білуге тиіс: ванилин бисульфит қоспаларды бисульфиттеу жəне бөлудің технологиялық процесі; жартылай өнімдерді, химикаттар мен ванилин шикізаттың физикалық-химиялық қасиеті, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың жəне бөлу бақылау-өлшеу аспаптарының қызметі, жұмыс принципі; сынама алу əдістері; химикаттарды ұстау ережесі. Параграф 2. Ванилинді бисульфиттеу аппаратшысы, 4-разряд 16. Жұмыс сипаттамасы: жартылай өнімді бисульфиттеу жəне күкірт қышқылы ванилин-бисульфитті қоспаны ажыратудың екі сатылы жолымен шайыр заттардан ванилинді тазартудың технологиялық процесін жүргізу. ерітінді көлемін өлшегіштерде, сондай-ақ жинағыштар мен аппараттарда айқындау; бөлу аппараттарына жіберілетін будың санын жəне каустикалық соданы берілген қышқылдыққа дейін маточникті бейтараптандыру операциясына санын есептеу;

бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша ванилин шикізат алу процесін бақылау; өндірістік журналда жазба жүргізу; талдау жүргізу; бөлімшенің негізгі жəне қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету; жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; жабдық жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою; төменірек білікті аппаратшыны басқару. 17. Білуге тиіс: ванилин өндірудің технологиялық тəсімі; шайыр заттан ванилинді тазарту əдістері, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптардың құрылысы; талдау жүргізу əдістері. 2. Кристалдау жəне центрифугалау аппаратшысы Параграф 1. Кристалдау жəне центрифугалау аппаратшысы, 3-разряд 18. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен ксилитті кристалдау жəне центрифугалау технологиялық процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесті қадағалау; технологиялық режим нормаларынан ауытқу себептерінің алдын алу; сынама алу; жабдықтар мен коммуникацияларды күрделі емес жөндеуден өткізу. 19. Білуге тиіс: ксилитті кристалдау жəне центрифугалаудың технологиялық процесі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың жұмыс принципі; жартылай өнімнің құрамы мен физикалық-химиялық қасиеті, даяр өнімнің техникалық шарттары; сынама алу əдістері. Параграф 2. Кристалдау жəне центрифугалау аппаратшысы, 4-разряд 20. Жұмыс сипаттамасы: ксилитті кристалдау жəне центрифугалау технологиялық процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша кристалдау жəне центрифугалау процесінің параметрлерін бақылау жəне реттеу; стандартты өнімнің шығуын қамтамасыз ету; негізгі жəне қосалқы жабдыққа қызмет көрсету; жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; жабдықтың жұмысындағы ақаулықтардың алдын алу жəне жою. өндірістік журналда жазба жүргізу; төменірек білікті аппаратшыны басқару. 21. Білуге тиіс: өндірістің технологиялық тəсімі; негізгі жəне қосалқы жабдықтың, сондай-ақ бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы; режим бұзудың түрі жəне оларды жоюдың тəсілдері. 3. Нитролигнин алу аппаратшысы Параграф 1. Нитролигнин алу аппаратшысы, 4-разряд 22. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен технологиялық режимге сəйкес гидролизді лигнинді нитрлеу жəне қышқылдандыру технологиялық процесін жүргізу; цех жабдығының жұмыс жағдайын тексеру; оны жұмысқа дайындау (байқау жəне шаю); шикізатты салу тəртібін қадағалау; лигнин, қышқыл жəне суды реакторға, реактор тысына бу мен су жіберу; технологиялық процесс параметрлерін қадағалау; ерітіндіні декантациялау, шаю, сүзгілеуге қатысу жəне оны реакторға қайтару; негізгі жəне қосалқы цех жабдықтарына қызмет көрсету; сынама алу. 23. Білуге тиіс: нитролигнин алудың технологиялық процесі; реакторда болып жатқан физикалық-химиялық процестердің қасиеті; шикізатқа, химикатқа қойылатын талаптар; түсіру жəне салу тəртібі; сынама алу ережесі; шикізатқа, химикатқа, даяр өнімнің техникалық шарттары мен стандарттары; нитролигнин өндіру жөніндегі цех жабдықтарының жұмыс принципі. Параграф 2. Нитролигнин алу аппаратшысы, 5-разряд 24. Жұмыс сипаттамасы: берілген технологиялық режимге сəйкес гидролизді лигнинді нитрлеу жəне қышқылдандыру технологиялық процесін жүргізу. нитролигнин алу цехының өндірістік учаскелерінің жұмысын үйлестіру, лигнин жəне қышқылды берілген концентрацияға дейін салуды, гидролиз лигнинді нитрлеу жəне қышқылдандыру реакциясын, нитролигнинді белгіленген режим бойынша шаю жəне сүзгілеуді бақылау; гидролизді лигниннің ылғалдығын жəне азот қышқылы немесе меланж концентрациясын айқындау; реактор салған кезде лигниннің ылғалдығына жəне азот қышқылының мықтылығына қарай компонент санын есептеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша нитрлеу жəне қышқылдандыру процесі параметрлерін бақылау жəне реттеу; нитролигниннің ерігіштігін сынау.даяр өнімді сорғымен тұндыру декантаторларына айдау; сынама тарағы арқылы қатты бөлікті сұйықтан ажырату; ерітіндіні жинағышқа құю; іріктелген ерітіндінің концентрациясын айқындау, бастапқы концентрацияға дейін жеткізу жəне лигниннің жаңа реакциясын нитрлеу жəне қышқылдандыру үшін пайдалану; декантаторларда нитролингинді бейтарап ортаға дейін барботирлеу арқылы шаю, НУТЧ сүзгілермен шайылған өнімді сүзгілеу жəне сығу; жабдықты жөндеуге дайындау, оны жөндеуден қабылдап алу. Жабдық жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою; нитролигнин цехының барлық тараптарының жұмыс кестелерін сақтау; журналдарға жазба жасау; химикат, шикізат, бу, су, электр энергияның шығуын есептеуді жүргізу; анағұрлым төмен білікті аппаратшыны басқару. 25. Білуге тиіс: нитролигнин алудың технологиялық тəсімі; кондиционды емес өнім алу себептері мен оларды жою əдістері; цех аппаратурасы мен коммуникация құрылымы, талдау жүргізу əдістемесі, компоненттерді есептеу ережесі, бірнеше аппараттарда жүргізілетін операцияларды біріктіру əдістері. 4. Фуран қоспаларын алу аппаратшысы Параграф 1. Фуран қоспаларын алу аппаратшысы, 5-разряд 26. Жұмыс сипаттамасы: фуран қоспасын алу мақсатында катализатор болғанда фурфуролды декарбонирлеу технологиялық процесін жүргізу. шикізатты қабылдау жəне дайындау; катализаторды аппаратқа салу; катализаторды қалпына келтіру, катализаторды инертті газбен үрлеу, жəне оны аппараттан алу; берілетін реагенттің ара қатынасын есептеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық процесс параметрлерін бақылау жəне реттеу; жабдықтың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою; өнімнің сапасын бақылау үшін сынама алу жəне талдау жасау; жабдықты жөндеуге дайындау жəне жөндеуден қабылдап алу; шикізат санын жəне алынатын өнімді есептеу; журналда жазба жүргізу. 27. Білуге тиіс: учаскеге қызмет көрсетудің технологиялық тəсімі, фурфуролды декарбонирлеу процесінің қасиеті, химизмі жəне параметрлері, қызмет көрсетілетін жабдықтың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылымы, жұмыс принципі мен коммуникация тəсімі, катализаторлардың, реагенттер мен реакция өнімдерінің физикалық-химиялық қасиеті; технологиялық процессті реттеу ережесі; сынама алу ережесі жəне талдау жүргізу əдістемесі. 5. Лигнин жəне целлолигнинді кептіру жəне карбонизациялау аппаратшысы Параграф 1. Лигнин жəне целлолигнинді кептіру жəне карбонизациялау аппаратшысы, 4-разряд 28. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен лигнин жəне целлолигнинді газ тəрізді жылытқыштармен карбонизациялау жəне кептірудің технологиялық процесін жүргізу; лигнин жəне целлолигнин түйіршектерін пештерге жіберу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша кептіру жəне карбонизациялау процесін қадағалау. 29. Білуге тиіс: кептіру жəне карбонизациялаудың технологиялық процесі, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының, арматураның, коммуникациялардың жұмыс істеу принципі, лигнин жəне целлолигниннің, сондай-ақ отынның, майлайтын жəне басқа да материалдардың физикалықхимиялық жəне технологиялық қасиеті; даяр өнімге қойылатын талаптар; технологиялық процестің маңызы; процесті реттеу ережесі. Параграф 2. Лигнин жəне целлолигнинді кептіру жəне карбонизациялау аппаратшысы, 5-разряд 30. Жұмыс сипаттамасы: лигнин жəне целлолигнинді газ тəрізді жылытқыштармен карбонизациялау жəне кептірудің технологиялық процесін жүргізу. пеш жұмысын үйлестіру; технологиялық регламенттің сақталуын, жартылай өнім мен өнімнің сапасын өндірістің барлық қызмет көрсету сатысында бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша бақылау; технологиялық режим параметрлерінің нормадан ауытқу себептерінің алдын алу жəне жою; негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтың ақаулығын анықтау жəне жою; жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 31. Білуге тиіс: өнім өндірудің технологиялық тəсімі; негізгі жəне қосалқы жабдық, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылымы; даяр өнімнің мемлекеттік стандарты, физикалық-химиялық негіздері жəне қызмет көрсетілетін учаскедегі технологиялық процестің маңызы. 6. Көмірді термиялық жандандыру аппаратшысы Параграф 1. Көмірді термиялық жандандыру аппаратшысы, 3-разряд 32. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым білікті аппаратшының басқаруымен жандандыратын агентпен көмірді жандандырудың технологиялық процесін жүргізу; пеш жұмысын көзбен жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша қадағалау; зертханалық талдау үшін жандандырылған көмірден сынама алу; жабдық жұмысындағы ақаулықтардың алдын алу. 33. Білуге тиіс: өнім өндірудің технологиялық процесін; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының жұмыс принципі; жартылай өнімнің, өнімнің, отынның, майлайтын жəне басқа да қосалқы материалдардың арматурасы, коммуникация тəсімі, физикалық-химиялық қасиеті. Параграф 2. Көмірді термиялық жандандыру аппаратшысы, 4-разряд 34. Жұмыс сипаттамасы: технологиялық регламентке сəйкес көмірді жандандырудың технологиялық процесін жүргізу. бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша жандандыру кезінде өнімнің технологиялық регламентінің сақталуын, шығу мен сапасын бақылау; журналдағы жазбаны жүргізу; зертханалық талдауға жандандырылған көмірдің сынамасын алу; технологиялық режим нормаларынан ауытқу себептерінің алдын алу жəне жою; жабдық жұмысындағы ақаулықтарды анықтау жəне жою; жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 35. Білуге тиіс: өнім өндірудің технологиялық процесін; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың құрылымы, даяр өнімнің мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары, технологиялық процесті жандандыру процесінің маңызы, технологиялық режимі жəне қызмет көрсету ережесі; сынама алу ережесі мен талдау жүргізу əдістері. 7. Пісіруші Параграф 1. Пісіруші, 2-разряд 36. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті пісірушінің басшылығымен шикізатты гидролиз аппараттарына жіберу алаңдарында тағамдық емес өсімдік шикізаты гидролиздеу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; шикізаттың біркелкі жіберілуін жəне сапасын қадағалау; транспортердегі шикізаттан сынама алу; шикізат жіберу жөніндегі тетіктерге қызмет көрсету; қызмет көрсететін жабдықты тазалау жəне майлау. 37. Білуге тиіс: гидролиздеу технологиялық процесінің маңызы, жабдықтың міндеті, салатын транспортердің жұмыс істеу принципі, шикізатты гидролиздеу аппаратына салу тəртібі. Параграф 2. Пісіруші, 3-разряд 38. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті пісірушінің басшылығымен шикізатты гидролиз аппараттарына жіберу алаңдарында тағамдық емес өсімдік шикізаты гидролиздеу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; бункер жəне импрегнаторде жоңқа деңгейін, компрессорлардың, транспортердің, электромоторлардың, желдеткіш жүйелердің жұмысын қадағалау; əрбір «атыстан» кейін пневмосоққышпен тазарту жəне шаю; аспирация жүйесіне, араластырылған күкірт қышқылы шикізатын араластыру торабына қызмет көрсету. 39. Білуге тиіс: гидролиздеудің технологиялық процесі, қызмет көрсететін жабдық жұмысын принципі; коммуникациялау тəсімі; техникалық лигнин жəне гидролизат физикалық-химиялық қасиеті. Параграф 3. Пісіруші, 4-разряд 40. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті пісірушінің басшылығымен шикізатты гидролиз аппараттарына жіберу алаңдарында тағамдық емес өсімдік шикізаты гидролиздеу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; гидролиз аппараттарды жұмысқа дайындау;

(Жалғасы 16-бетте).


16

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-бетте). гидролиз аппараттарға қоректендіру тұзды қажетіне қарай мөлшерлеп жіберу; гидролиз аппараттарға жіберілетін су температурасын бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша пісіру кезінде бақылау; араластырғыш, вакуум жүйесін жəне бұтанақ ұстағыштың жұмысын бақылау; автоматика құралдарының көмегімен тиегіштердің жұмысын реттеу; лигнин жіберу трактына бу үрлеу; суды сүзгіштен араластырғыш сальнигіне жіберу. 41. Білуге тиіс: гидролиздеу процесінің технологиясы мен режимі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы мен бөлімше коммуникацияларының тəсімі; бу жəне су құбыржолдарын пайдалануға беру ережесі; шикізатты гидролизатты салу тəртібі мен режимі, гидролиздеу кезеңдік процесінде тығыздау əдістері. Параграф 4. Пісіруші, 5-разряд 42. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті пісірушінің басшылығымен шикізатты гидролиз аппараттарына жіберу алаңдарында тағамдық емес өсімдік шикізаты гидролиздеу технологиялық процесін жүргізу; бөлімше жабдықтарының жұмыс жағдайын, аппараттардың химиялық қабаттарын тексеру; гидролизаторларға қышқыл жəне будың жіберілуін қадағалау; суды пісіргішке мөлшерлеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштер бойынша процесс параметрлердің қысымын, температура жəне басқа да параметрлерін қадағалау; бугаз үрлеу жəне гидролиз жіберу операцияларын жүргізу. гидролиз бөлетін негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету; сынама алу. 43. Білуге тиіс: гидролиз процесінің технологиялық тəсімі; гидролиз аппаратта болып жатқан физикалық-химиялық процестер; шикізаттың химиялық құрамы, шикізатқа қойылатын талаптар; гидролиз бөлімшесіндегі шикізат жəне қосалқы материалдардың тəсімі; шикізат жəне гидролизден сынама алу ережесі; талдау жүргізу əдістемесі, жабдықтар мен коммуникацияларды химиялық қорғау əдістері. Параграф 5. Пісіруші, 6-разряд 44. Жұмыс сипаттамасы: тағамдық емес өсімдік шикізаты гидролиздеу технологиялық процесін жүргізу; гидролиздеу бөлімшесі өндірістік учаскелердің жұмысын бақылау жəне үйлестіру; тиеу, қышқыл, инвенторлық, бейтараптандыру, жəне сүзгілеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша гидролиз процесі параметрлерін бақылау жəне реттеу; пісіру технологиялық процесі режимінің жəне кестесінің дəл жəне қатаң орындалуын қадағалау; бу, су, шикізат, химикаттың шығу есебін жүргізу. су шығымы деректері жəне салмақ өлшегіш көрсеткіштері бойынша берілген гидролизат мөлшерін ауысым ішінде бірнеше рет айқындау; булау-решофер торапқа қызмет көрсету; булағыштар мен инвенторлардағы сұйықтық деңгейін бақылау. Пісіргеннен кейін гидролиз аппараттарда лигнинді сығу, «атыс» операциясын жүргізу, яғни лигнинді циклонға үрлеу; гидролиз аппараттың жəне пассивациялық пленканың (титан аппараттарда), сүзгілейтін жəне жіберетін құрылғының футерленген ішкі бетін «атыстан» кейін қарау. 45. Білуге тиіс: кезеңімен жəне үздіксіз гидролиздеу процесінің теоретикалық негіздері, гидролиз аппараттарда лигнинді пісіру жəне қалдықтарының пайда болуы кезінде қант бөлу себептері, коммуникацияларды карамелдеу себептері, сондай-ақ оларды жою шаралары; гидролиз бөлудің өнімдік жəне жылу балансын есептеу əдістері; жылуды пайдалану коэффициентін көбейту тəсілдері, гидролиз аппаратты айналдырып қалау жəне сүзгілеу құрылғыларының жағдайына теріс əсер ететін факторлар; бірнеше аппараттарда жүргізілетін операцияларды біріктіру əдістері. 8. Қышқылдаушы Параграф 1. Қышқылдаушы, 3-разряд 46. Жұмыс сипаттамасы: сапасын бақылай отырып, қышқыл станция жинағыштарына сұйық химикаттар қоймасынан күкірт қышқылын қабылдау; қышқыл сорғыларға қызмет көрсету, қышқылды өлшегіштерге, гидролиз аппарат қоспаларына жіберу жылдамдығын реттеу; цех қышқыл коммуникациялар жүйесінде гидролизге қышқыл жіберу тəсімін қайта қосу жұмыстарын жүргізу. 47. Білуге тиіс: қышқыл коммуникациялары тəсімін жəне гидролиз аппараттарға қышқыл жіберу режимін; қышқылдың физикалық-химиялық қасиеттері; қышқыл бөлу жабдықтарының қызметі жəне жұмыс принципі. Параграф 2. Қышқылдаушы, 4-разряд 48. Жұмыс сипаттамасы: жабдықтың жұмысын автоматты түрде реттеуде оның сапасын бақылауды жүзеге асыра отырып қышқыл станция жинағыштарына сұйық химикат қоймасынан күкірт қышқылын қабылдау; автоматты құрылғылардың жұмысын бақылау, беретін механизмдерді тексеру жəне түзету; бақылау-өлшеу аспаптардың немесе берілетін гидролизат бойынша экспресс талдаудың көмегімен гидролиз аппараттарға мөлшерлеп қышқылдың жіберілуін қадағалау; қышқыл сорғы жұмысын реттеу; жабдықтар мен коммуникациялардың жұмысындағы технологиялық жəне механикалық ақаулықтарды анықтау жəне жою; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процес параметрлерінің журналында қышқыл шығымын есептеуді жүргізу. 49. Білуге тиіс: гидролиз бөлу технологиялық тəсімі мен режимі; шикізат, гидролизаттың физикалық-химиялық қасиеті, жабдықтың құрылымы жəне қышқыл бөлу коммуникацияларының тəсімі; берілген режим бойынша қышқыл шығымы нормалары; қышқылдың гидролиз аппараттарға жіберілуін автоматты реттеу тəсімі, пісіру кемшіліктері түрлері, олардың себептері, олардың алдын алу жəне жою шаралары. 9. Катализатор құюшы Параграф 1. Катализатор құюшы, 3-разряд 50. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті құюшының басшылығымен электр балқыту пештерінде технологиялық процесті жүргізу; балқытуға арналған алюминий, никель жəне хромды дайындау; тиісті мөлшерлемеде графит тиглдарды салу; металды талап етілетін температурада қыздыру, алынған қорытпаны қалыптарға құю; электр пештерді, уатқыштар мен басқа да жабдықтарға қызмет көрсету. 51. Білуге тиіс: қоспа жасаудың жəне катализатор қорытпасын өндірудің технологиялық режимі; қызмет көрсететін жабдықтардың жұмыс принципі; катализаторлардың жəне оның құрамдас бөліктерінің физикалық-химиялық қасиеттері. Параграф 2. Катализатор құюшы, 3-разряд 52. Жұмыс сипаттамасы: катализатор қорыту электр пештерінде технологиялық процесті жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесс параметрлерін бақылау жəне реттеу; негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау жəне жою; төмендеу білікті құюшыларды басқару. 53. Білуге тиіс: қоспа жасау жəне катализатор қоспасын өндірудің технологиялық процесі; қызмет көрсететін жабдықтың құрылымы жəне жұмыс принципі; оны пайдалану ережесі. 10. Сығымдау-түйіршіктегіш машинисі Параграф 1. Сығымдау-түйіршіктегіш машинисі, 3-разряд 54. Жұмыс сипаттамасы: бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша сығымдау-түйіршіктегіштерде лигнин жəне целлолигниннен түйіршік алудың технологиялық процесін жүргізу; шикізаттың салынуын, шикізаттың сапасын жəне алынатын түйіршіктерді жұмыс нұсқаулығына сəйкес бақылау; зертханалық талдауға арналған шикізат пен түйіршіктерден сынама алу; негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету; қалыптастыратын матрицаларды кезеңімен ауыстыру, оларды тазалау. 55. Білуге тиіс: лигнинді (целлолигнин) түйіршіктеудің технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылымы жəне жұмыс принципі, шикізаттың (лигнин жəне целлолигнин) физикалық-химиялық қасиеті; шикізат түйіршіктеу технологиялық процесінің маңызы. 11. Бейтараптандырушы Параграф 1. Бейтараптандырушы, 2-разряд 56. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті бейтараптандырушының басшылығымен гидролизатты бейтараптандыру (спирт немесе азық ашытқысы өндірісі) процесінің жекелеген операцияларды жүргізу; бейтараптандыру процесін жүргізу үшін жабдықтың ақаулығын жəне реактивтер мен материалдарының болуын тексеру; гидролизатты бейтаратаптандырғышқа қабылдау; жабдықтарды гипстеудің алдын алу мақсатында температуралық режимді қолдау; келесі технологиялық процесс сатысына бейтараптандырылған өнімді жіберу; бейтараптандырғышты жəне учаскенің басқа да жабдықтарын тазалау жəне жуу; сынама алу. 57. Білуге тиіс: гидролизатты əк сүтімен, аммиакты сумен немесе екі сатылы əк сүтімен жəне аммиакты сумен бейтараптандыру режимі; əк сүтінің, аммиакты судың, күкірт қышқылының, аммоний сульфаты мен жартылай өнімдердің физикалық-химиялық қасиеттері; талдау орындау əдістемесі; қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмыс принципі, сынама алу əдістері. Параграф 2. Бейтараптандырушы, 3-разряд 58. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті бейтараптандырушының басшылығымен берілген технологиялық режим бойынша гидролизатты бейтараптандыру процесінің жекелеген операцияларды жүргізу; өлшегішті жəне бейтараптандырғышты толтыруға дайындау; бейтараптандырғыштағы араластырғыш құрылғының ақаулығын тексеру. Ванилин өндіруде: өлшегішке жіберу үшін пісірілген массаның көлемі бойынша қышқыл мөлшерін айқындау; өлшегішке күкірт қышқылын айдау, бейтараптандырғышты сілті массасымен толтыру; бастапқы массаны ирекше арқылы сумен берілген температураға дейін салқындату. үнемі араластыра отырып берілген режим бойынша бейтараптандырудың негізгі процесін жүргізу; массаның қышқылдығы мен созылыңқылығын талдау нəтижелері бойынша кезеңімен бақылау; бейтараптандыру аяқталғаннан кейін массаны қыздыру жəне осы температурада ұстау; эмульгирлеуді болдырмау мақсатында жартылай өнімді салқындату. жартылай өнімдерді өңдеудің келесі сатыларына жіберу; ирекшелермен жəне қуатты қалақшалы араластырғыштармен жабдықталған бейтараптандырғыштарға қызмет көрсету; араластырғыш құрылғылар мен ирекшелердің корпусын гипс жəне массадан кезеңімен тазарту. Ксилитан өндіруде: инвентирленген қышқыл гидролизатты бейтараптандырғышқа қабылдау; бейтараптандыруға жіберілетін инвентордағы гидролизат ерітіндісі мен əкті сүт мөлшерін ағарту үшін белсенді көмір мөлшерін есептеу; бейтараптандырғышқа көмір суспензиясын салу жəне анағұрлым жоғары білікті бейтараптандырушының басшылығымен ағарту процесін жүргізу; əкті сүттің бейтараптандырғышқа жіберілуін реттеу жəне ағартылған ерітіндіні бейтараптандыру процесін жүргізу; негізгі жəне қосалқы бөлім жабдықтарына қызмет көрсету. 59. Білуге тиіс: бейтараптандыру бөлімінің технологиялық тəсімі, бейтараптандыру кезінде болатын физикалық жəне химиялық процестер; ағарту жəне бейтараптандыру кезінде болатын процестердің химизмі; қышқыл жəне бейтараптандырылған гидролизаттың, көмір суспензиясының физикалықхимиялық қасиеттері; негізгі жəне қосалқы жабдық жұмысының принципі. Параграф 3. Бейтараптандырушы, 4-разряд 60. Жұмыс сипаттамасы: гидролизатты бейтараптандыру (спирт немесе азық ашытқысы өндірісі) процесін жүргізу; шикізат жəне химикаттардың ауыспалы қордың болуын тексеру, жабдықты қадағалау; талап етілетін химикаттарды жəне бейтараптандыру уақыты мөлшерін есептеу; гидролизатты санына жəне қышқылдығына сəйкес химикаттар жасауды жəне бейтараптандыруға жіберуді бақылау; гидролизат ағыны жылдамдығы процесінің температуралық режимін реттеу; «Газлифт» пневматикалық құрылғыларын қолдана отырып бейтараптандырғышты араластыруға жіберілетін ауаны бақылау; бейтараптандырғыш сапасын, өндірістік ыдыстардағы сұйықтық деңгейін қатаң бақылау; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша бейтараптандыру процесі параметрлерін бақылау жəне реттеу; редукциялау заттарының ысырап болуының алдын алу жəне жою шараларын қабылдау; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау; анағұрлым төмен білікті бейтараптандырушыны басқару. 61. Білуге тиіс: өндірістің технологиялық тəсімі, бағытталған гипсті кристалдауды бейтараптандыру процесі; жабдықты гипстеудің температуралық режиміне əсер ету жəне оның алдын алу тəсілдері, бейтараптандыру бөлімшесінің жабдықтарын мен коммуникацияларын химиялық қорғау əдістері, бөлімшенің негізгі жəне қосалқы жабдықтарының құрылғысы. 12. Булау құрылғысының операторы Параграф 1. Булау құрылғысының операторы, 3-разряд 62. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті булау құрылғысы операторының басшылығымен бардянды концентрат алу мақсатында сульфатты спирт жəне ашытқыдан кейінгі сілтіні биохимиялық өңдеу қалдықтарын булаудың технологиялық процестердің жекелеген операцияларын жүргізу; бастапқы жартылай өнімді қабылдау; əрбір булау сатысына ерітіндінің, бу жəне судың берілген мөлшерін жіберу; температураны, қысымды булаудың технологиялық параметрлерін жəне басқа да бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша қадағалау; технологиялық процестің келесі сатыларына буланған өнімді жіберу; буланған аппараттарды қаспақтан кезеңімен тазарту; сынама алу. 63. Білуге тиіс:

8 ақпан 2014 жыл

сульфитті сілті биохимиялық өңдеу қалдықтарын булаудың технологиялық процесі; жартылай өнімнің физикалық-химиялық қасиеті мен қызмет көрсетілетін жабдықтың, коммуникациялардың жұмыс істеу принципі; сынама алу əдістемесі. Параграф 2. Булау құрылғысының операторы, 4-разряд 64. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті булау құрылғысы операторының басшылығымен бардылы концентрат алу мақсатында сульфатты спирт жəне ашытқыдан кейінгі сілтіні биохимиялық өңдеу қалдықтарын булаудың технологиялық процестердің жекелеген операцияларын жүргізу, ксилозды шəрбат, ксилит жəне ксилитан ерітіндісін булау; жабдықтың жарамдылығын, шикізат жəне материалдардың, будың болуын жəне оның параметрлерін тексеру; булау құрылғысы аппараттарында қысым жасау; екі жəне үш корпусты батареялардың жұмысын қадағалау; булау құрылғысы корпустары бойынша талап етілетін қысымы немесе вакуумды ұстап отыру; бақылау талдауларын жүргізу; бөлімшенің негізгі жəне қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету; буланған аппараттарды қаспақтан кезеңімен тазарту; азық жəне бу коммуникацияларындағы бекіткіш аппаратураның герметикалығын тексеру; ауысым журналында жазба жүргізу. 65. Білуге тиіс: сульфитті сілті немесе жартылай өнімнің биохимиялық өңдеу қалдықтарын булаудың технологиялық тəсімі; булаудың физикалық-химиялық қасиеті мен процесстің маңызы; бақылау талдауын жүргізу əдістемесі, негізгі жəне қосалқы жабдықтар құрылғысы. Параграф 3. Булау құрылғысының операторы, 5-разряд 66. Жұмыс сипаттамасы: вакуум станциясында сульфитты сілтіні алдын ала булау жəне ашытқыдан кейінгі бардыны булаудың технологиялық процестерін жүргізу; ыдыстарда сілтінің, ашытқыдан кейінгі бражканың, əкті сүттің жəне концентраттың болуын бақылау; сепараторлардың биіктігін, сұйықтық деңгейін тексеру; ауысым аяқталғаннан кейін сілтінің, əкті сүттің шығынын есептеу; вакуум станциясына күшсіз сілті булау құрылғысын, ал қысым станциясына – ашытқыдан кейінгі бардыны жіберу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесс параметрлерін, температураны, қысымды, сұйықтың деңгейін бақылау жəне реттеу; спирт цехына вакуум станциясынан жартылай буланған сілтіні жəне булау құрылғысы қысым станциясынан даяр концентратты қоймаға жіберу; қаспақты болдырмау мақсатында булау станциясы (қысым жəне вакуум станциялары) арналарын қайта қосып отыру жəне жылу алмастырғыштар мен сепараторлардың ластанған беттерін қышқыл конденсатпен шаю; үш корпусты станцияларға, пластиналық жəне спиральді жылу алмастырғыштарға, компрессорлық станциялар мен конденсация станциялары сорғыларына, автоматика құралдарына қызмет көрсету; жабдықтың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою; төмендеу білікті операторларды басқару. 67. Білуге тиіс: өндірістің технологиялық процесі жəне тəсімі; жұмыс істеп тұрған бетінің түрлі ластану шарттарының əсері, булау құрылғысының конструкциясы, қызметі мен пайдалану ережесі; жабдықтар мен коммуникациялардың химиялық қорғау əдістері, бекіту арматурасының орналасу тəсімі мен құрылымы; булау станцияларын арналарын ауыстыру жəне ластанған қыздыру бетін шаю тəсімдері мен əдістері. 13. Ион ауыстыру операторы Параграф 1. Ион ауыстыру операторы, 3-разряд 68. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен ксилоз, ксилит жəне ксилитан ерітінділерін ион ауыстыру процесін жүргізу; анионды жəне катионды шайырды регенерациялауға арналған химиялық ерітінділерді берілген концентрацияға əзірлеу; ион алмастыру сүзгі батареяларын циклға дайындау жəне олардың жұмысын қадағалау; ион алмастыру шайыр сүзгілерінде артезиан суымен қопсыту операцияларын жүргізу; ион алмастыру шайырын регенерациялау процесін жүргізу. сұйықтың көлемін өлшеу, ерітінді қышқылдарын айқындау; сынама алу ережесі мен қарапайым талдау жүргізу əдістемесі; жабдықтардың жұмысын қадағалау. 69. Білуге тиіс: ион алмастырудың технологиялық процесі; химикаттар мен ерітінділерді жасау режимі мен физикалық-химиялық қасиеті; сынама алу ережесі мен талдау жүргізу əдістемесі; негізгі жабдықтардың жұмыс істеу принципі.

серу;

Параграф 2. Ион ауыстыру операторы, 5-разряд 70. Жұмыс сипаттамасы: ксилоз, ксилит жəне ксилитан ерітінділерін ион ауыстыру процесін жүргізу; бөлімше жабдықтары мен коммуникацияларының жарамдылығын жəне химикаттың болуын тек-

талап етілетін концентрацияда (қышқыл, кальцийленген сода жəне ащы натр) химикат ерітінділерін жасауға арналған компоненттердің қажетті мөлшерін есептеу; тазалау кезінде ерітінді қышқылдығын айқындау; ион алмастыру сүзгілерін батареяларының циклға дайындығын тексеру; шайырды дайындау жəне ион алмастыру батареяларына салу; бөлімшеге ксилозды, ксилитті, ксилитанды үш ағынмен бір уақытта немесе түрлі комбинацияларда түсетін тазаланған ерітінділерді жіберу жылдамдығын реттеу; анионды жəне катионды шайырды регенерациялау процесінде химикаттарды мөлшерлеу жəне жіберу жылдамдығын реттеу; регенирлеуші ерітіндісінен шайырды шаю жəне келесі циклға дайындау; негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау жəне жою; ерітінділердің қышқылдығын жəне құрғақ заттарды талдауды жүргізу. журналға жазба жүргізу. төмендеу білікті операторларды басқару. 71. Білуге тиіс: ион алмасу бөлімшесінің технологиялық тəсімі, негізгі жəне қосалқы бөлімше құрылғысы, гидролизаттардың, ксилит жəне ксилитан ерітінділерінің физикалық-химиялық қасиеттері; құрғақ заттардың қышқылдығын жəне құрамын тексеру əдістемесі. 14. Тұндыру жəне жылу алмастыру операторы Параграф 1. Тұндыру жəне жылу алмастыру операторы, 3-разряд 72. Жұмыс сипаттамасы: жартылай өнімдерді берілген параметрге сəйкес температураға дейін салқындатудың технологиялық процестерін жүргізу. қайтқан суды жылу алмастыру аппаратурасында қыздыру жəне жартылай өнімдерді бақылау-өлшеу аспаптары жəне автоматика құралдарымен жарақталған тұндырғыштарда ағарту; жылу алмастырғышқа берілетін су мен жартылай өнімдердің мөлшерін, сондай-ақ су жəне жартылай өнімдердің көлеміне байланысты жұмысқа қажетті мөлшерін есептеу; жартылай өнімдердің тұндырғыштарға жіберілуін реттеу, тұндыру ұзақтығын бақылау; өңделген өнімді одан кейінгі технологиялық сатыларға жіберу; жылу алмастырғышты тазалауға арналған сілті ерітіндісін əзірлеу, жылу алмастырғыштар мен тұндырғыштарды шаю жəне тазарту. 73. Білуге тиіс: жартылай өнімдерді салқындату жəне тұндырудың технологиялық тəсімдері; жартылай өнімдер мен химикаттардың физикалық-химиялық қасиеттері, қызмет көрсетілетін жабдықтардың қызметі мен құрылысы; коммуникациялардың тəсімдері, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика құралдарының құрылысы; химикаттарды ұстау ережесі; сілтілік ерітінділерді əзірлеу тəсілі. 15. Реакторшы Параграф 1. Реакторшы, 3-разряд 74. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті реакторшының басшылығымен реакциялық колонналардағы ксилоз ерітінділерді гидрлеу жəне катализаторларды жандандыру процесінің жекелеген операцияларды орындау; сілтілік ерітінді ыдыстарын шаю жəне оларды ксилозбен толтыру; катализаторды регенерациялау жəне жандандыруға, сондай-ақ ксилоз ерітіндісін сілтілеуге арналған сілті ерітіндісін əзірлеу жəне мөлшерлеп жіберу; катализаторға реактор салу жəне оны конденсат сілтісінен шаю, катализаторды түсіру; жүйедегі су шығыны жəне қысымын бақылау; ксилоз ерітіндісін жəне ерітінді қыздырғышын жіберетін сорғы жұмысын қадағалау; сынама алу; жабдықтар мен коммуникацияларды тазалау. 75. Білуге тиіс: ксилоз ерітіндісін гидрирлеудің жəне катализаторларды жандандырудың технологиялық режимі; жартылай өнімдердің: ксилоз, ксилит жəне қолданылатын химикаттардың (сутегі, сілті) физикалық-химиялық қасиеттері, талдау жүргізу үшін сынама алу ережесі. Параграф 2. Реакторшы, 4-разряд 76. Жұмыс сипаттамасы: технологиялық режимге сəйкес лигниннен коллактивит алу үшін карбонизациялау процесін жүргізу. қызмет көрсетілетін жабдықтардың жəне бақылау-өлшеу аспаптарының хал-жайын, өлшегіш жəне тегеурін бактарындағы химикат қорларының, бункерде лигниннің болуын тексеру; реактор бункерін мөлшерлегіш қоректендіргіш арқылы лигнинмен толтыру; бункерден лигнин, содан кейін мөлшерлегіш арқылы реакторға лигнин жіберу; мөлшерленген күкірт қышқылын өлшегіш арқылы реакторға бір уақытта жіберу; коллактивит алудың негізгі процесін жүргізу жəне лигниннің ылғалдығына жəне күкірт ангидриді концентрациясына байланысты оны реттеу; желдеткіш құрылғылары мен түтін сорғышты уақытында қосу; скрубберге судың жіберілуін реттеу, реактор араластырғышты жəне қоректендіру шнегін қосу; түтін сорғыштарды босату жəне оны ауысым бойы реттеу; лигнин жəне олеумді реакторға жібергеннен кейін – коллактивиттің пайда болу процесі температурасын реттеу; реакциялық газдарды бейтараптандыру, алынған коллактивитті араластырғышқа салу; негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету. өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу; технологиялық процесстің келесі сатыларын жіберу. 77. Білуге тиіс: коллактивит алудың жəне қолданылатын химикаттардың технологиялық тəсімі мен режимі; жабдықтарды жəне бөлімше коммуникацияларының қызметі мен жұмыс істеу принципі. Параграф 3. Реакторшы, 5-разряд 78. Жұмыс сипаттамасы: реакциялық колонналардағы ксилоз ерітіндісін гидрирлеу жəне катализаторды жандандыру процесін жүргізу; ксилоз ерітіндісі жəне сілті ерітіндісі қорының болуын тексеру; ксилоз ерітіндісі, сутегі жəне сілті мөлшері жүргізуде талап етілетін процесті есептеу; реактормен бу жіберу, будың жіберілуін реттеу; гидрирлеу жүйесіне сутегі жіберу; ксилоз ерітіндісін жүйеге жіберу жəне ерітінді сілтілеу, қыздыру; газ сепараторда сұйықтықтың берілген деңгейін ұстап отыру, түсетін ерітіндінің қышқылдығын, құрғақ заттардың редуциялайтын заттардың қалған мөлшерін кезеңімен тексеріп отыру, қыздырғыштар мен реакторлардағы температура мен қысымды қадағалау; даяр өнімді технологиялық процестің кейінгі сатысына жəне сутегіні циркуляцияға жіберу; алынатын өнімнің сапасын бақылау; батареяларды регенерациялауға тоқтату жəне катализаторды регенерациялау; гидрирлеу бөлімшесінің негізгі жəне қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету. Төмендеу білікті реакторшыларды басқару. 79. Білуге тиіс: ксилоз ерітіндісін гидрирлеу жəне катализаторды жандандыру бөлімшесінің технологиялық тəсімі; катализатор құрамы; катализатордан сутегінің бөліну процесінің химизмі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың құрылымы. 16. Ванилин кептіруші Параграф 1. Ванилин кептіруші, 3-разряд

80. Жұмыс сипаттамасы: мемлекеттік стандартқа сəйкес ванилинді кептіру жəне ыдысқа салу процесін жүргізу; орау ыдыстары мен материалдарын дайындау; діріл елегінің, таразылардың жарамдылығын тексеру; кептіру шкафын ванилинді қабылдауға жəне ванилинге арналған ыдысты дайындау; ылғал кристалл ванилинді қабылдау, оны кептіру бөліміне апару, кептіру шкафы табаларына салу; ванилинді режим бойынша кептіру жəне ұстау, кептіру процесінде шкафтың биіктігі бойынша табаларды апару; кептірілген ванилинді елеу, сынама алу, тауар өнімі партиясын құрастыру, оны белгілі бір ыдысқа салу, ыдысты жабу, жəшіктерге салу; ванилинді кептіру бөлімшелерінің негізгі жəне қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету; жабдықтың стерильділігін қадағалау. 81. Білуге тиіс: кристалл ванилинді кептіру жəне ораудың технологиялық тəсімі, кептіру жəне орау бөлімшелерінің жабдықтарының жұмыс режимі; ылғал жəне құрғақ ванилиннің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеті, өнімнің мемлекеттік стандарттары. 3-бөлім. Ацетон-бутил өндірісі 17. Бекіткішті ферменттеу аппаратшысы Параграф 1. Бекіткішті ферменттеу аппаратшысы, 4-разряд 82. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен бекіткішті үздіксіз ферменттеудің технологиялық процесін жүргізу; коректендіру ортасының ашыту күбісіне біркелкі жіберілуін жəне ректификациялау бөлімшесіне даяр бражканың жіберілуін қадағалау; ашыту күбілеріне салуға даярлау: шаю, үрлеу, стерилдеу жəне салқындату; инертті газдармен ашыту газдарын біртіндеп ығыстырып күбіні босату; стерилдеу шарттарын сақтау; ашыту күбілерінде культуральды сұйықтық температурасын, қысымын жəне деңгейін бақылауөлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық процесс параметрлерін қадағалау; кестеге сəйкес жабдықтарды тазалау; өндірісті бақылау жəне технологиялық нұсқаулықта көзделген талдауларды жүргізу үшін сынама алу. 83. Білуге тиіс: ферментациялау технологиялық процесінің маңызы, қызмет көрсетілетін жабдықтар мен бақылау-өлшеу аспаптарының жұмыс принципі, сынама алу ережесі. Параграф 2. Бекіткішті ферменттеу аппаратшысы, 5-разряд 84. Жұмыс сипаттамасы:

піскен бражка алу үшін бекіткішті үздіксіз ферментациялау технологиялық процесін жүргізу; бекітпені мөлшерлеу, бу-ауа қоспасын, температураны, қысымды өлшеу технологиялық процесі параметрлерін реттеу; ферментациялау, аэрациялау жəне рН орта процесінде газдың бөліну қарқынын бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша өлшеу; ферментациялау кезінде көбікті іріктеудің басталуын жəне аяқталуын белгілеу, көбікті іріктеу жəне оны көбік тұтқышқа жіберу; піскен бражканы айдауға жіберу; көбікпен, газ жəне ауа коммуникациясымен стерилдеу; технологиялық журналдағы жазбаны жүргізу. қызмет көрсететін жабдықтар мен коммуникациялардың жұмысындағы кемшіліктерді анықтау жəне жою; бөлімшенің негізгі жəне қосалқы жабдықтары мен бақылау-өлшеу аспаптарына қызмет көрсету; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 85. Білуге тиісті: ферментациялауды технологиялық процесі мен қызмет көрсететін учаскенің технологиялық тəсімі; қызмет көрсететін жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы; шикізаттың, жартылай фабрикаттардың, даяр өнімдердің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеті; технологиялық режим параметрлері мен процессті реттеу ережесі. 18. Инокуляторшы Параграф 1. Инокуляторшы, 3-разряд 86. Жұмыс сипаттамасы: жоғары разрядты инокуляторшының басшылығымен технологиялық режимге мəйкес ацетонбутилді бактерия дақылдарын өсіру процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; аппараттарды жұмысқа дайындау: дезинфекциялау жəне аппараттарды жуу; коммуникацияларда қажетті қысымдарды қолдау; ацетон-бутилді бактериялардың таза дақылдарын өсірудің технологиялық процесінің барысын қадағалау; сынама алу. 87. Білуге тиіс: таза дақылдарды өсірудің технологиялық процесі; қызмет көрсететін учаскеде негізгі жəне қосалқы жабдықтардың жұмыс істеу принципі; жабдықтар мен коммуникацияларды дезинфекциялау жəне стерилдеу тəсілдері. Параграф 2. Инокуляторшы, 4-разряд 88. Жұмыс сипаттамасы: технологиялық режимге мəйкес ацетон-бутилді бактерия дақылдарын өсіру процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; инокуляторларды тиеуге дайындау: инокуляторларды бумен үрлеу жəне конденсат жəне сумен оларды шаю; инокуляторларды бумен стерилдеу жəне оларды стерилді бекіткішпен белгілі температурада толтыру; бекіткішті араластыру, берілген температураға дейін оны салқындату; таза дақыл аппаратынан ацетонды-бутилді бактерияларды инокуляторларға себу; себетін дақылдардың, судың, стерилді газдың, қатты будың жіберілуін реттеу; бақылау-өлшеу аспаптарының жəне автоматика құралдарының көмегімен процесс параметрлерінің (қышқылдығын, ортаның температурасын, қысымы мен тағы баска) тұрақтылығын қамтамасыз ету; жабдықтың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды анықтау жəне жою; төмендеу білікті инокуляторшыны басқару. 89. Білуге тиіс: таз дақылдарды өсірудің технологиялық процесі тəсімі; қолданылатын орта мен химикаттардың физикалық-химиялық қасиетінің стерилді жағдайларда жұмыс ережесі; ацетонды-бутилді бактериялардың таза дақылдарын өсіру технологиялық процесінің маңызы мен режимі. 19. Бекітпе жасау операторы Параграф 1. Бекітпе жасау операторы, 2-разряд 90. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен бекітпе жасау технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; бекіткіш күбілерді жұмысқа дайындау: жабдықты стерилдеу, тазалау, жуу, дезинфекциялау; бекітпе жасау бөлімшесінің қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету. 91. Білуге тиіс: бекітпе жасау технологиялық процесі; қосалқы жабдықтардың құрылысы мен жұмыс принципі; жабдықтарды дезинфекциялау жəне стерилдеу ережесі. Параграф 2. Бекітпе жасау операторы, 3-разряд

92. Жұмыс сипаттамасы: бекітпе жасау технологиялық процесін жүргізу. суды, сірнені, бардыларды, гидролизатты мөлшерлеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көмегімен бекітпе жасау технологиялық процесінің параметрлерін: бекітпенің температурасын, қысымын, деңгейін реттеу; өндіруді бақылау үшін сынама алу жəне технологиялық нұсқаулықта көзделген талдауларды жүргізу; су мен ұнды өндіріске жіберілуін есептеу; технологиялық журналдағы жазбаны жүргізу; төмендеу білікті операторларды басқару. 93. Білуге тиіс: бекітпе жасау технологиялық тəсімі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының, арматура жəне коммуникациялардың құрылысы; шикізаттар мен жартылай фабрикаттардың физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеттері; оларға қойылатын талаптар; бекітпе жасау процесінің технологиялық режимі жəне оны реттеу тəсілдері; бақылау талдау жүргізу əдістемесі. 20. Қоректендіру ортасын стерилдеуші Параграф 1. Қоректендіру ортасын стерилдеуші, 3-разряд 94. Жұмыс сипаттамасы: қысыммен істейтін автоклавтардағы бекітпелі таза дақыл аппараттарын стерилдеу процесін жүргізу. автоклавтарды толтыру жəне босату; технологиялық нұсқаулыққа сəйкес ферменттеу процесін жүргізу үшін қоректендіру ортасын дайындау; қызмет көрсетілетін учаскедегі жабдықтарды стерилдеу. 95. Білуге тиіс: автоклавтардың құрылысы, жұмыс принципі, бекітпе жəне қоректендіру ортасын жасау процесінің маңызы; стерилдеу процесін жүргізуде стерилдеуді сақтау ережесі; бақылау-өлшеу аспаптарының қызметі мен оларды пайдалану ережесі; талдау жүргізу əдістемесі. 4-бөлім. Лимон жəне шарап тасты қышқыл өндірісі 21. Автоклавшы Параграф 1. Автоклавшы, 3-разряд 96. Жұмыс сипаттамасы: көбейту жəне микробиологиялық, биохимиялық бақылау үшін негізгі қоректендіру ортасын: сусло, сұйық жəне қатты қоректендіру ортасын жасау технологиялық процесін жүргізу; сусло құю, автоклавта стерилдеу; орынжайды жəне ыдысты сепкеннен кейін (формалинмен, аммиакпен жəне бактерицидті шырақпен) стерилдеу; пакеттерді жəне басқа да автоклавтағы материалдарды стерилдеу; даяр пленкаларды байқау жəне спорларды жинау; автоклавтағы температуралық режимді реттеу; автоклав жұмысындағы кемшілікті жою. 97. Білуге тиіс: автоклавтың жұмыс істеу принципі, құрылысы; бу конденсациялық желілердегі вентильдердің орналасуы; стерилдеу режимі; қарапайым микробиологиялық жəне биохимиялық талдау жүргізу əдістемесі; дезинфекцияланатын заттарды дайындау жəне оларды пайдалану ережесі; жеке гигиена ережесі. Параграф 2. Автоклавшы, 4-разряд 98. Жұмыс сипаттамасы: алдын ала өңдеу аппараттарына шикізаттар мен реактивтерді салу, массаны орналастыру жəне қыздыру, алынған жартылай фабрикаттарды автоклавтарды босату; алдын ала өңдеу аппараттарындағы реакциялар барысын реттеу; изотермия көріністерін жою; реакцияның аяқталуын жəне қышқылдықты айқындау; реакцияның аяқталуына арналған қоспаларды есептеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша регламентте көзделген автоклавтардағы технологиялық процесс параметрлерін (температура, қысым, концентрация, орналасуы, ағарту) бақылау; талдау үшін сынама алу жəне экспресс əдісімен талдау; іске қосардан алдын жабдықтарды тексеру; автоклавтардың, тұндырғыш, сорғылардың жұмысын қадағалау, жабдықтарды іске қосу жəне тоқтату; жабдықтардың жұмысындағы кемшіліктерді анықтау, жою жəне жабдықтар мен коммуникацияларды жөндеуге дайындау. 99. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін учаскенің технологиялық тəсімі жəне изотермия, автоклавтау, ағарту процестерінің маңызы; жабдықтардың құрылысы мен жұмыс істеу принципі; сынама алу ережесі жəне талдау өндірісі; шикізат жəне жартылай фабрикаттардың мемлекеттік стандарттары, техникалық шарттары. 22. Кептіруші Параграф 1. Кептіруші, 3-разряд 100. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті кептірушінің басшылығымен қатты сусымалы заттарды кептіру технологиялық процесін жүргізу; өнімді кептіргішке дайындау жəне салу; даяр өнімді түсіру, тасымалдау жəне орау; сынама алу; жабдықтарды тазалау. 101. Білуге тиіс: кептіру технологиялық процесінің маңызы; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының қызметі, қолдану принципі; сынама алу ережесі. Параграф 2. Кептіруші, 4-разряд 102. Жұмыс сипаттамасы: түрлі құрылымдағы (туннельді, тозаңдату, турбиналық, вакуум кептіргіш) кептіру аппараттарындағы технологиялық режимнің сақталуын талап ететін қатты сусымалы заттарды (жарылғыш жəне отқа қауіпті, улы жəне қымбат тұратын заттар) кептіру технологиялық процесін жүргізу. тозаңды араластыру, уату, тұту; ылғалы, қысым, вакуум, кіретін жəне шығатын газдардың температурасын, өнімнің елек құрамын, отынның шығу нормасы технологиялық режим параметрлерін бақылау-өлшеу аспаптары жəне талдау нəтижелері бойынша реттеу; сынама алу жəне қызмет көрсетілетін учаскенің барлық сатысында талдау жүргізу; технологиялық режим нормаларына ауытқу себептерінің алдын алу жəне жою; кептіру аппараттарына, желдеткіштерге, шнектерге, циклондар мен басқа да жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алуға қатысу; өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу; төмендеу білікті кептірушіні басшылыққа алу. 103 .Білуге тиіс: кептірудің технологиялық тəсімі, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, арматура жəне коммуникациялардың тəсімдері; шикізат пен даяр өнімнің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеті; процестің технологиялық режимі мен реттеу ережесі; талдау жүргізу əдістемесі, мемлекеттік стандарттар мен техникалық шарттардың шикізат жəне даяр өнімдерге қоятын талаптары. 23. Центрифугалаушы Параграф 1. Центрифугалаушы, 3-разряд 104. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым білікті центрифугалаушының басшылығымен центрифугалау процесін жүргізу; суспензия толтыру, шаю, булау, үрлеу жəне босату; сынама алу; жабдықтарды жөндеуге дайындау. 105. Білуге тиіс: технологиялық процестің, центрифугалаудың маңызы; центрифугалау мен бақылау-өлшеу аспаптарын қолдану принципі; сынама алу ережесі; шикізатқа қойылатын талаптар.

технологиялық

Параграф 2. Центрифугалаушы, 4-разряд 106. Жұмыс сипаттамасы: ерекше таза заттарды алуға арналған көлденең жəне тікелей автоматты центрифугаларда қатты фазалы төмен концентрациясы бар суспензияларды бөлу жөніндегі центрифугалау технологиялық процесін жүргізу; берілген параметрлерді, температураны, ылғалдықты, жылдамдық жəне қысымды бақылау. өнімді кептіруге жіберу; центрифугалау процестерін бақылау-өлшеу аспаптарының немесе талдау нəтижелері бойынша реттеу; сығылған қалдықтарды есептеу үшін шаю; центрифугаларды, реостаттарды, бактарды, қабылдағыш маточниктерді, бойлерлер мен арматуралы коммуникацияларға қызмет көрсету; бақылау талдамаларын жүргізу, центрифугалау процесінің аяқталуын айқындау; центрифугаларды берілген режимге баптау; қызмет көрсететін жабдық жұмысындағы кемшіліктерді жою; жабдықтарды ұсақ жөндеу; шикізат жəне даяр өнімді өндірістік журналда немесе операциялық парақта есептеу; төмендеу білікті центрифугалаушыны басшылыққа алу. 107. Білуге тиіс: центрифугалаудың технологиялық процесі, параметрлері мен режимі, суспензияларды бөлу тəсілдері, бөлетін эмульсиялардың, сұйық біркелкі емес қоспалардың физикалық-химиялық қасиеттері; центрифугалардың, қосалқы жабдықтар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, ерітіндінің ара салмағына байланысты шаюды есептеу əдістемесі; бақылау талдамаларды жүргізу əдістемесі;

шикізат жəне даяр өнімнің мемлекеттік стандарттары мен техникалық шарттары; слесарлық іс. 5-бөлім. Ашытқы өндіру 24. Ашытқы жетілдіру операторы Параграф 1. Ашытқы жетілдіру операторы, 3-разряд 108. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен ашытқы жетілдіру технологиялық процестердің жекелеген операцияларды жүргізу; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; ашытқы өсіру бөлімшесінің қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету. 109. Білуге тиіс: ашытқы жетілдіру технологиялық процесінің маңызы, қоректендіру ортасының құрамы мен қызметі, қосалқы жабдықтардың жұмыс принципі. Параграф 2. Ашытқы жетілдіру операторы, 4-разряд 110. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен ашытқы жетілдіру технологиялық процестердің жекелеген операцияларды жүргізу; ашытқы жетілдіру аппараттарының, жабдықтар мен коммуникациялардың жарамдылығын тексеру; көбікті басуға арналған эмульсия жасау, көбіктің пайда болуын жəне уақытында басуды бақылау; дезинфекциялайтын ерітіндіні əзірлеу; ашықты жетілдіретін аппараттарға шикізатты, қоректендіру тұздарын, микроэлементтері мен суларды автоматика құралдарының көмегімен технологиялық режимге сəйкес мөлшерлеу; сынама алу, жабдықтарды жуу, тазалау жəне дезинфекциялау; бу, ауаның жіберілуін реттеу. 111. Білуге тиіс: ашытқы жетілдіру технологиялық процесі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың жұмыс принципі; аппараттарды, дезинфекциялайтын ерітінділер жасау жəне жабдықтар мен коммуникацияларды санитарлық өңдеу ережесі, көбік басқыш жасау ережесі, сынама алу əдістері. Параграф 3. Ашытқы жетілдіру операторы, 5-разряд 112. Жұмыс сипаттамасы: ашытқы жетілдіру технологиялық процестерді жүргізу; ашытқы жетілдіру аппараттарының технологиялық процесінің параметрлерін бақылау жəне реттеу. ашықты массасының жиналуын бақылау; ашытқының (дестиобиотин, жүгері экстракты жəне басқалар) өсуін қамтамасыз ететін аппараттарға мөлшерлеу; себетін ашытқыны меласса жəне фосфор тұздарымен жаңартып отыру жəне жандандыру; дақыл ортасы құрғақ заттарының процентін реттеу; технологиялық режим нормаларынан ауытқуының алдын алу жəне себептерін жою; бақылау талдауларын орындау; бақылау талдауларының деректері бойынша технологиялық процесті реттеу. технологиялық журналдағы процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; жабдықтардың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою. 113. Білуге тиіс: ашытқы жетілдіру технологиялық процесінің маңызы, қоректендіру ортасының құрамы мен қызметі, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика құралдарының құрылысы, шикізаттар мен жартылай фабрикаттардың қасиеті, оларға қойылатын талаптар; стерилді жұмыс шарттары; талдау жүргізу əдістемесі, ашытқы жаңарту əдістері; микробиология негіздері. Параграф 4. Ашытқы жетілдіру операторы, 6-разряд 114. Жұмыс сипаттамасы: орталық басқару пультынан ашытқыны жетілдіру технологиялық процесін жүргізу; қашықтықтан автоматты басқару жүйесінің жұмысын басқару; автоматты көбік басатын ультрадыбыс құрылғылары мен басқа да жүйелерге қызмет көрсету; антибиотиктердің, сүт жəне бор қышқылдары арқылы себетін ашытқыны тазарту; төмендеу білікті операторды басқару. 115. Білуге тиіс: ашытқы өндіру технологиясы; жабдықтар мен автоматика жүйесінің құрылымы мен пайдалану ережесі, себетін ашытқыны бөгде микроорганизмдерден антибиотиктермен, сүт жəне бор қышқылымен тазарту əдістері; ашытқы, шикізат жəне қосалқы материалдардың мемлекеттік стандарттары; микробиология негіздері. 25. Таза ашытқы дақылын жетілдіру операторы Параграф 1. Таза ашытқы дақылын жетілдіру операторы, 3-разряд 116. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен таза ашытқы дақылын жетілдіру технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; жабдықтарды жұмысқа дайындау: жабдықтарды өңдеу, стерилдеу; дезинфекциялайтын ерітінділерді жасау; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; таза дақылды, шикізатты, қоректендіру тұздарын, микроэлементтерді, су, ауаны жетілдіру аппараттарына мөлшерлеу; таза ашытқы дақылдарын жетілдіру бөлімшесі қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету. 117. Білуге тиіс: таза ашытқы дақылдарын жетілдіру технологиялық процестің маңызы; таза ашытқы дақылын жетілдіруге арналған қоректендіру құрамы мен қызметі; қосалқы жабдықтардың құрылымы мен жұмыс істеу принципі; дезинфекциялайтын ерітінділер жасау ережесі. Параграф 2. Таза ашытқы дақылын жетілдіру операторы, 4-разряд 118. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен таза ашытқы дақылын жетілдіру технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; мия жəне меласса суслоларын, қоректендіру тұздары ерітінділерін, дəруменді жетілдіруші кешендер əзірлеу; таза ашытқы дақылын көбейтуге дайындау; таза ашытқы дақылын көбейту жəне жетілдіру процесін қадағалау; сынама алу; себетін ашытқыларды бактериалды инфекциялардан тазарту; синтетикалық жуатын құралдармен, параформалин қоспасымен жəне антиформалинмен аппаратураны өңдеу. 119. Білуге тиіс: таза ашытқы дақылын жетілдіру технологиялық процесін; таза ашытқы дақылын жетілдіру қоректендіру ортасының құрамы мен қызметі; қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымы мен жұмыс принципі; инфекцияның алдын алу жəне басу əдістері; ашытқы жасушыларының белсенділігін айқындау əдістері, сынама алу əдістері. Параграф 3. Таза ашытқы дақылын жетілдіру операторы, 5-разряд 120. Жұмыс сипаттамасы: таза ашытқы дақылын жетілдіру технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу. қашықтықтан басқару пультынан қоректендіру ерітінділері мен технологиялық ауаны мөлшерлеу; процесс параметрлерін: температурасын, қысымын, аэрациясын, РН ортасын, құрғақ заттар процентін, биомассаның жинақталуын бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша бақылау жəне реттеу; инфекцияның алдын алу жəне таза ашытқы дақылдарын жетілдіру процесінде оның дамуын тоқтату іс-шараларын жүзеге асыру; жоғары генеративтік ашытқы дақылын табиғи сұрыптаудың жағдайын жасау; бақылау талдауларын жүргізу. таза ашытқы дақылдарын өндіріске жіберу; технологиялық журналдағы жазбаны жүргізу; жабдықтарды жөндеуге жіберу, жөндеуден қабылдап алу; жабдықтардың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою. 121. Білуге тиіс: таза ашытқы дақылдарын жетілдірудің технологиялық тəсімі, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың құрылысы, инфекция енгізудің алдын алу жəне оның дамуын тоқтату шаралары, ашытқы жасушаларының белсенділігін айқындау ережесі; талдау жүргізу əдістері; стерилді жұмыс ережесі; , жабдықтардың стерилділігін микробиологиялық бақылау; шикізаттың, қосалқы материалдардың жəне даяр өнімнің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеттері жəне оларға қойылатын талаптар; микробиологиялық негіздері. 26. Қоректендіру ортасы жəне тұз ерітінділерін əзірлеу операторы Параграф 1. Қоректендіру ортасы жəне тұз ерітінділерін əзірлеу операторы, 2-разряд 122. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен еріткіш аппараттарда қоректендіру тұздары ерітінділерін əзірлеу процесін жүргізу; тұнбаларды шайып, тазалау; тұздарды аппараттарға тасымалдау жəне салу; аппараттарды, қосалқы жабдықтар мен құбыржолдарды тазалау, жуу жəне дезинфекциялау. 123. Білуге тиіс: тұз ерітінділерін əзірлеу технологиялық процесі, қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы мен пайдалану ережесі, мелассаны хлорлау жөніндегі нұсқаулық; дезинфекциялайтын ерітінділер əзірлеу əдістері, қызмет көрсетілетін жабдықтарды пайдалану ережесі. Параграф 2. Қоректендіру ортасы жəне тұз ерітінділерін əзірлеу операторы, 3-разряд 124. Жұмыс сипаттамасы: еріткіш аппараттарда қоректендіру тұздары ерітінділерін əзірлеу процесін жүргізу; негізгі өнімнің берілген концентрациясы, құрғақ заттардың жəне РН құрамымен суықтайқышқыл тəсілі бойынша меласса ерітіндісін əзірлеу; сорғылардың, тельферлер, таспалы транспортерлердің, элеваторлардың көмегімен қоректендіру ортасын əзірлейтін жерге шикізатты тасымалдау; ерітінді партияларын əзірлеуге қоректендіру өнімін, су, күкірт қышқылын, хлор əгінің қажетті мөлшерін өлшеу жəне тарту. ерітінділерді араластырғыш немесе сығылған ауамен араластыру; ерітіндіні тұндыру; ерітінділерді жинағыштар мен өлшегіштерге айдау. 125. Білуге тиіс: меласса жəне тұз ерітінділерін əзірлеу технологиялық процесін; даяр ерітінділердің технологиялық параметрлері, меласса жəне қолданылатын химикаттардың мемлекеттік стандарттары жəне техникалық шарттары; жабдықтарға қызмет көрсету ережесі. Параграф 3. Қоректендіру ортасы жəне тұз ерітінділерін əзірлеу операторы, 4-разряд 126. Жұмыс сипаттамасы: қоректендіру ортасы мен тұз ерітінділерін əзірлеу технологиялық процесін жүргізу; тығыздағыш мен РН метрді қолдана отырып кларификаторда ерітінділерді механикалық тазалау; инфецирленген мелассаны пастерлеу; кларификаторлардың салмағын жəне машина жұмысы режимін реттеу. зертханалық деректер бойынша технологиялық процесс параметрлерін бақылауды жүргізу. даяр ерітінділердегі берілген көрсеткіштерден ауытқуын жөндеу; таза ашытқы дақылдарын көбейтуге арналған қоректендіру ортасын стерилдеу; инфецирленген қоректендіру ортасын антибиотиктермен өңдеу; негізгі жəне қосалқы бөлімше жабдықтарына қызмет көрсету; жабдықтың жұмысындағы ұсақ кемшіліктерді жою; құбыржолдар мен жабдықтарды жуу, тазалау жəне дезинфекциялау жөніндегі жұмыстардың орындалуын бақылау; сынама алу жəне жұмыс нұсқаулығында көзделген күрделі емес талдауларды жүргізу; технологиялық журналдағы жазбаларды жүргізу. 127. Білуге тиіс: ашытқыны көбейтудің барлық сатыларына арналған қоректендіру ерітінділерін əзірлеудің технологиялық режимі; шикізат жəне химикаттардың сапасына қойылатын технологиялық талаптар; кларификаторлар мен қосалқы жабдықтардың құрылымы мен пайдалану ережесі; инфецирленген мелассаны өңдеуге арналған антибиотиктің қасиеті мен қолдану əдістері; сынама алу əдістері мен күрделі емес талдауларды орындау əдістері; жабдықтарды профилактикалық жөндеуді жүргізу жөніндегі нұсқаулықтар. 27. Ашытқыны дəрумендеу құрылғысының операторы Параграф 1. Ашытқыны дəрумендеу құрылғысының операторы, 3-разряд 128. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті оператордың басшылығымен ашытқыны дəрумендеу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; ашытқы суспензиясын дəрумендеуге дайындау; дəрумендеу құрылғысының жарамдылығын тексеру; жабдықтарды жұмысқа дайындау; жабдықтар мен коммуникацияларды жуу жəне стерилдеу; дəрумендегішті толтыру; орау учаскесіне ашытқыларды түсіру жəне тасымалдау. 129. Білуге тиіс: ашытқыны дəрумендеу технологиялық процесі, жабдықтар мен коммуникацияларды стерилдеу ережесі; негізгі жəне қосалқы жабдықтарды, бақылау-өлшеу аспаптарын стерилдеу ережесі; сынама алу əдістері. Параграф 2. Ашытқыны дəрумендеу құрылғысының операторы, 4-разряд 130. Жұмыс сипаттамасы: технологиялық регламент талаптарына сəйкес ашытқыны дəрумендеу технологиялық процесін жүргізу. дəрумендеу бөлімшесінің негізгі жəне қосалқы жабдықтарын баптау жəне қызмет көрсету; ашытқы суспензиясын немесе құрғақ ашытқыны дəрумендегішке жіберу; ашытқы суспензиясының белгілі бір температурасын жəне дəрумендегіштегі қысымды ұстап отыру; ашытқы суспензиясы концентратын немесе құрғақ ашытқыларды дəрумендегішке жіберу жылдамдығын реттеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесс параметрлерін бақылау жəне реттеу; ашытқы суспензиясы концентратының немесе дəрумендегішке жіберілетін құрғақ ашытқының шығуын есептеу жəне бақылау, сəулеленген ашытқылардың мөлшерін есептеу, бақылау талдамаларын жүргізу; технологиялық журналдағы жазбаны жүргізу. жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; жабдық жұмысындағы ақаулықтарды жою; төмендеу білікті операторды басшылыққа алу. 131. Білуге тиіс: дəруменделген ашытқы өндіру технологиялық тəсімі, дəрумендеу процесінің технологиялық режимі жəне реттеу ережесі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика құралдарының

(Жалғасы 17-бетте).


(Жалғасы. Басы 15-16-беттерде). құрылымы мен пайдалану ережесі, ашытқыны сəулелендіру процесінен туындайтын физикалықхимиялық процестер; режимді бұзудың түрлері мен оларды жоюдың тəсілдері; талдау жүргізу əдістемесі; шикізат, қосалқы материалдар мен даяр өнімнің мемлекеттік стандартары мен техникалық шарттары. 28. Биомасса сепараторшысы Параграф 1. Биомасса сепараторшысы, 3-разряд 132. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым білікті сепараторшының басшылығымен ашытқы суспензиясы технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; бөлім жабдығын сепарациялау жұмысына дайындау; жабдықтар мен өнім құбыржолдарын тазалау, жуу жəне дезинфекциялау; арнайы механизмдер мен көтергіш-көлік құрылғылары арқылы сепараторларды бөлшектеу жəне құрастыру; сепарация бөлімінің қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету; сынама алу. 133. Білуге тиіс: ашытқы суспензиясын сепараттау технологиялық процесі; сепараттау бөлімі жабдықтарының жұмыс істеу принципі, көтергіш-көлік құрылғыларының жұмыс істеу принципі; жабдықтарды дезинфекциялау жəне стерилдеу, дезинфекциялайтын ерітінділер əзірлеу ережесі; бақылау-өлшеу аспаптарының жұмыс істеу принципі; сынама алу əдістері. Параграф 2. Биомасса сепараторшысы, 4-разряд 134. Жұмыс сипаттамасы: түрлі жүйедегі сепараторларда ашытқы суспензиясын немесе сағатына өнімділігі 35 м3-ке дейінгі сепараторларда нан ашытатын ашытқыларды сепараттау технологиялық процесін жүргізу. ашытқыны бражкадан бөлу, ашытқыларды берілген концентрацияға дейін шаю жəне қоюлату; сепараторлардағы жүктемені реттеу; сепаратор батареяларына қызмет көрсету; ашытқыны сепараттау ұзақтығын, шаю жəне қоюлату сапасын айқындау; ашытқы жасушаларының өткізуін, шаю сапасын талдауды жүргізу, ашытқы суспензиясын, ашытқы сүтінің концентрациясын айқындау; сепараттау технологиялық режимі нормаларынан ауытқу себептерінің алдын алу жəне жою; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша сепараттау процесі параметрлерін бақылау жəне реттеу; технологиялық журнал процестері параметрлерін тіркеу; жабдық жұмыстарындағы ұсақ ақаулықтарды жою; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті сепараторшыны басқару. 135. Білуге тиіс: ашытқы өндірудің технологиялық процесі мен тəсімі, сепараттау бөлімінің негізгі жабдықтары мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы; шикізат, жартылай фабрикаттар мен даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері, сепараттау сапасы мен ашытқы шығынын айқындау əдістері, технологиялық нормадан ауытқу нормаларының алдын алу жəне жою ережесі; жабдық жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою ережесі. Параграф 3. Биомасса сепараторшысы, 5-разряд 136. Жұмыс сипаттамасы: түрлі жүйедегі сепараторларда ашытқы суспензиясын немесе сағатына өнімділігі 35 м3 жəне одан да көп сепараторларда нан ашытатын ашытқыларды сепараттау технологиялық процесін жүргізу; сепараторлардың, сорғыларды сепараттау сатылары бойынша тоқтатылатын мен олардың жүктемесінің мөлшерін бөлу; сепаратор барабандарының мундштуктарының саны жəне диаметрін кесте бойынша жəне оларды орнатуды айқындау; сепаратордағы құрылғы арқылы сепараттаудан кейінгі бражканың мөлшерін реттеу; ашытқының нормативтен жоғары шығынын сепараттау процесінде жəне тым көп көбіктің пайда болуының алдын алу; жоғары өндіру сепараттарының жұмыс істеуін қамтамасыз ететін сүзгілерді, сорғыларды, сепараттарды механикалық жинау жəне бөлшектеуге арналған айлабұйымдарды өлшеу, автоматтау құралдарына қызмет көрсету. 137. Білуге тиіс: ашытқы өндірудің технологиялық процесі; сепараторларды, басқа да қызмет көрсетілетін жабдықтарды, аспаптар мен автоматика құралдарының құрылымы мен пайдалану ерекшеліктері, сепараттауға түсетін ашытқы суспензиясының сапасына қойылатын талаптар; ашытқы сүтінің техникалық шарттары, сепараттардың өнімділігін, ашытқыны қоюлату жəне қысқарту деңгейін арттыру əдістері. 29. Ашытқы кептіруші Параграф 1. Ашытқы кептіруші, 2-разряд 138. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті кептірушінің басшылығымен ашытқы суспензияларын кептірудің технологиялық процесінің жекелеген операцияларын орындау; бөлімше жабдықтарын жұмысқа дайындау: жабдықтарды жуу, тазалау, дезинфекциялау жəне стерилдеу; дезинфекциялайтын ерітінділерді əзірлеу. 139. Білуге тиіс: ашытқы суспензияларын кептірудің технологиялық процесі, жабдықтарды стерилдеу жəне дезинфекциялау ережесі; қызмет көрсететін жабдықтардың жұмыс істеу принципі; дезинфекциялайтын ерітінділер жасау ережесі. Параграф 2. Ашытқы кептіруші, 3-разряд 140. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті кептірушінің басшылығымен ашытқы суспензияларын кептірудің технологиялық процесінің жекелеген операцияларын орындау; жабдықтар мен коммуникациялардың жарамдылығын тексеру; кептіру бөлімшесінің қосалқы жабдықтарына қызмет көрсету; көтергіш-көлік құрылғыларының көмегімен кептіргіштерді бөлшектеу жəне құрастыру; сынама алу. 141. Білуге тиіс: кептірудің технологиялық процесі, кептіру бөлімшесінің негізгі жəне қосалқы жабдықтарының құрылысы; бақылау-өлшеу аспаптарының, көтергіш-көлік құрылғыларының жұмыс істеу принципі; сынама алу мен талдау жасау əдістері. Параграф 3. Ашытқы кептіруші, 4-разряд

142. Жұмыс сипаттамасы: түрлі жүйедегі кептіргіштерде технологиялық регламентке сəйкес ашытқы суспензиясын немесе барабанды үлгідегі кептіргіштерде ыстық ауамен нан ашытатын ашытқыларды кептірудің технологиялық процесін жүргізу; кептіру камерасындағы ашытқы суспензиясын жəне буды немесе ысытылған ауаны жіберу; кептіру құрылғыларын баптау жəне қызмет көрсету; кептірудің технологиялық режимі нормасынан ауытқудың алдын алу жəне себептерін жою; кептіру камераларында белгілі бір температураны, қысым немесе вакуумды; кептіру камерасына кіретін жəне шығатын жылу агенті температурасын ұстап отыру; бақылау-өлшеу аспаптары мен талдау нəтижелері бойынша кептіру процесінің параметрлерін бақылау жəне реттеу; кептірілген ашытқының ылғалы сақталуын бақылауды жүзеге асыру; технологиялық журналға кептіру процесінің параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау; жабдықтардың жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою; төмендеу білікті кептірушіні басқару. 143. Білуге тиіс: ашытқы өндірудің технологиялық тəсімі; кептіру процесінің технологиялық режимі мен параметрлерін реттеу ережесі; шикізат, жартылай фабрикаттар мен даяр өнімнің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеттері; қойылатын талаптар; технологиялық режим нормаларынан ауытқудың алдын алу жəне жою ережесі; кептіру құрылғылары барлық тораптары мен механизмдерінің құрылысы; кептіру бөлімшелері жабдықтарының жұмысындағы ұсақ ақаулықтарды жою ережесі; өнімді кептіруде туындайтын физикалық-химиялық процестерінің маңызы. Параграф 4. Ашытқы кептіруші, 5-разряд 144. Жұмыс сипаттамасы: күрделі құрылымды (виброфлюизидті) үздіксіз істейтін кептіргіштерде олардың ферментативтік белсенділігін сақтай отырып нан ашыту ашытқыларын кептірудің технологиялық процесін жүргізу; екі шнекті түйіршіктегіш, вариатор жəне түйіршіктегішке арналған түрлі матрицаларды іріктеу арқылы түрлі мөлшердегі ашытқы алу жəне кептіргішке ашытқы жіберу жылдамдығын реттеу. температуралық жəне ылғал режимді, кептіру жəне ұсақ бөлшектердің циклонды-тұтқыш аймағы бойынша ауаның толуын реттеу. ашытқы тозаңын тозаң тұтқыштарда жинау жəне оны шығынды болдырмауға арналған вакуум сүзгілерге қайтару; бастапқы сығымдалған ашытқыларды ылғалдығына, консистенциясына жəне басқа да параметрлеріне қарай кептіру режимін өлшеу; даяр кептірілген өнімнің ылғалдығын төмендетуге арналған тұзбен қажетінше ашытқы сүтті өңдеу; пневмокөлік көмегімен кептіргіштерді үздіксіз босатып отыру; автоматты желіде кептірілген ашытқыларды аршу. 145. Білуге тиіс: виброфлюизидті кептіргіштерде ашытқы өндіру технологиясы; орайтын жəне басқа да қызмет көрсететін жабдықтардың құрылымдық ерекшеліктері мен пайдалану ережесі; кептірілген ашытқының сапасына əсер ететін стандарттарда көзделген сығымдалған ашытқы сапасының көрсеткіштері; даяр кептірілген өнімдегі құрғақ заттардың құрамын арттыруға арналған сығымдалған ашытқыны өңдеу əдістері. 6-бөлім. «Дəрілік заттар, дəрумендер, медициналық, бактериялық жəне биологиялық дəрі-дəрмектер мен материалдар өндірісі» 30. Абсолюттеу аппаратшысы Параграф 1. Абсолюттеу аппаратшысы, 3-разряд 146. Жұмыс сипаттамасы: органикалық еріткіштер мен басқа да заттарды хлорлы кальций, күкірт қышқыл натрий, силикагель жəне басқа сусыздандыратын заттардың көмегімен металл натрийді немесе азетропты айдау əдісін қолдана отырып абсолюттеу процесімен сусыздандырудың технологиялық процесін жүргізу. шикізатты дайындау; шикізатты мөлшерлеу жəне салу, сүзгілеу; жабдықтарды тексеру жəне қызмет көрсету; коммуникацияларды, арматураны жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерін қадағалау; сынама алу; шикізаттың шығуын есептеу. өндірістік журналда жазба жүргізу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 147. Білуге тиіс: сусыздандыру жəне абсолюттеу технологиялық процесі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың құрылысы, жұмыс істеу принципі, бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; қолданылатын шикізат, жартылай өнімдердің қасиеті мен оларға қойылатын талаптар; бақылау үшін сынама алу жолдары. 31. Декарбоксилирлеу аппаратшысы Параграф 1. Декарбоксилирлеу аппаратшысы, 3-разряд 148. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен декарбоксилирлеу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; реагенттерді аппараттарға дайындау жəне салу; реактордағы өнімді араластыру, түсіру жəне одан кейін өңдеуге жіберу; бақылау үшін сынама алу. 149. Білуге тиіс: декарбоксилирлеу технологиялық процесінің маңызы; қызмет көрсетілетін жабдықтар мен бақылау-өлшеу аспаптарының қызметі; шикізаттың физикалық-химиялық қасиеті, сынама алу ережесі. Параграф 2. Декарбоксилирлеу аппаратшысы, 4-разряд 150. Жұмыс сипаттамасы: декарбоксилирлеу технологиялық процесін жүргізу – карбоксильді топтан көмір қышқылын ажырату; жабдықтардың, коммуникациялардың, арматураның жарамдылығын жəне реакторлардың герметикалығын тексеру; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық процесс параметрлерін реттеу; нұсқаулықта көзделген талдауларды жүргізу. бекітілген жабдықтарға қызмет көрсету; шикізат, материалдардың жəне өнімнің шығуын есептеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 151. Білуге тиіс: декарбоксилирлеу технологиялық процесі; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша процесті реттеудің бекітілген режимі мен тəсілдері; жабдықтардың құрылысы, жұмыс істеу принципі мен ережесі, шикізаттың, жартылай өнімдердің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеттері жəне алынатын өнімге қойылатын талаптар; бақылау талдауларын жүргізу əдістемесі. Параграф 3. Декарбоксилирлеу аппаратшысы, 5-разряд 152. Жұмыс сипаттамасы: декарбоксилирлеу технологиялық процесін төмендеу білікті аппаратшының жұмысын бір уақытта үйлестіре отырып жүргізу; шикізат салу есебін жүргізу. бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне түпкілікті талдау нəтижелері бойынша технологиялық процесс параметрлерін реттеу; жабдықтарды дайындау жəне қызмет көрсету жəне нұсқаулықта көзделген бақылау талдауларын жүргізу; өндірістік журналдағы жазбаларды жүргізу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 153. Білуге тиіс: декарбоксилирлеу процесінің технологиялық тəсімін, бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен бақылау талдауы нəтижелері бойынша реттеудің бекітілген режимі жəне тəсілдері, қызмет көрсетілетін жабдықтардың кинематикалық жəне электр тəсімдері; шикізат, жартылай өнімдер мен алынатын өнімнің физикалық-химиялық жəне технологиялық қасиеттері; оларға қойылатын талаптар; бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. 32. Енолизациялау аппаратшысы Параграф 1. Енолизациялау аппаратшысы, 3-разряд

17

www.egemen.kz

8 ақпан 2014 жыл

154. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен хлорлы сутегінің əсерімен 2-кето-1гулонды қышқыл гидратын енолизаттау технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; шикізат дайындау; аппараттарды дайындау, оларға компоненттер салу; жабдықтарды ұсақ жөндеу. 155. Білуге тиіс: енолизаттау технологиялық процесінің мазмұны; шикізат жəне жартылай өнімнің технологиялық қасиеттері мен оларға қойылатын талаптар; қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмыс істеу принципі. Параграф 2. Енолизациялау аппаратшысы, 4-разряд 156. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен хлорлы сутегінің əсерімен 2-кето-1гулонды қышқыл гидратын енолизаттау технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; жабдықтардың, коммуникациялар мен арматураның жарамдылығын тексеру; учаске жабдықтарына қызмет көрсету; салынатын компоненттердің сынамасын алу; маточникті бейтараптандыру, айдау аппараттарын толтыру, регенирленген еріткіштерді шаю жəне ажырату, технологиялық нұсқаулықта көзделген басқа да процестерді орындау; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша технологиялық процесс параметрлерін реттеу; технологиялық режим нормаларынан ауытқу себептерін жою; сынама алу; технологиялық карталарды жəне ауысымды тапсыру журналын жүргізу. жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды жою; жабдықты ұсақ жөндеу. 157. Білуге тиіс: енолизаттау технологиялық процесі мен бақылау-өлшеу асппатарының көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша реттеу тəсілдері; шикізат жəне жартылай өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері мен оларға қойылатын талаптар; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы; сынама алу ережесі. Параграф 3. Енолизациялау аппаратшысы, 4-разряд 158. Жұмыс сипаттамасы: хлорлы сутегінің əсерімен 2-кето-1-гулонды қышқыл гидратын енолизаттау технологиялық процесін жүргізу. жабдықтардың, коммцникациялар мен арматуралардың жарамдылығын тексеру; учаскедегі енолизаттағыштарға, айдау аппараттарына, тұздау жəне басқа да негізгі жəне қосалқы жабдықтарға қызмет көрсету; шикізат жəне жабдықтарды дайындау; алынатын компоненттерден сынама алу; компоненттерді толтыру; сатылап қыздыру жəне енолизаттау реакциясын жүргізу. тікелей реактор мен салқындатқышта минус температурасына дейін салқындату; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша технологиялық процесс параметрлерін реттеу; технологиялық режим нормаларынан ауытқу себептерін жою; технологиялық карта жəне ауысымды тапсыру журналын жүргізу; жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды жою; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын басшылыққа алу. 159. Білуге тиіс: енолизаттау технологиялық тəсімі мен процесінің режимі жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша оны реттеу тəсілдері; шикізат жəне жартылай өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері мен оларға қойылатын талаптар; қызмет көрсетілетін жабдықтың құрылысы; бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. 33. Рентген экрандарын жасау аппаратшысы Параграф 1. Рентген экрандарын жасау аппаратшысы, 3-разряд 160. Жұмыс сипаттамасы: экран пленкасын құюға арналған аппараттарда суспензия дайындау жəне органикалық еріткіштерде ацетобутилат, полиметакрилат жəне нитро-негіз ерітінділерін жасау жөніндегі жекелеген жұмыстарды орындау; рентген экрандар жасауға арналған шыны əйнектерді дайындау: механикалық жəне май қабықтан шыны беттерін тазарту, арнайы қоспамен ысқылау, жеңіл ұшатын еріткіштермен түпкілікті шаю; суспензияны дайындалған шыныға құю жəне берілген режим бойынша экран пленкасын кептіру процесін жүргізу; шыны əйнектен экран пленкасын кесу; жабыстырылған экран пленкасынан фото шетін кесу. 161. Білуге тиіс: шыны əйнектерді дайындауға қойылатын техникалық талаптар; аталған операциялардағы жұмыста қолданылатын қалыңдатылған шыны мөлшерлері мен маркалары; қолданылатын органикалық еріткіштер мен басқа да бастапқы шикізаттың химиялық жəне физикалық қасиеттері, негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, коммуникациялар мен бақылау-өлшеу аспаптарына қойылатын талаптар; қолданылатын фото жəне желімдердің қасиеттері. Параграф 2. Рентген экрандарын жасау аппаратшысы, 4-разряд 162. Жұмыс сипаттамасы: экран пленкасын құюға арналған аппараттарда суспензия дайындау жəне органикалық еріткіштерде ацетобутилат, полиметакрилат жəне нитро-негіз ерітінділерін жасау жөніндегі жекелеген жұмыстарды орындау; экран пленкасын құюға арналған аппараттарда суспензия дайындау: берілген рецептура бойынша компоненттерді өлшеу жəне тарту; дайындалған компоненттерді аппаратқа белгілі бір кезектілікте салу; жуатын пленка алу үшін ацетобутират жəне полиметилакрилат ерітіндісін дайындалған шыны əйнектерге құю жəне кептірудің берілген режимін сақтау; алынған пленкаға суспензия жағу жəне берілген режим бойынша экран пленкасын кептіру процесін жүргізу; экран пленкасын қағазға желімдеу жəне оны əйнекке желімдеу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын үйлестіру. 163. Білуге тиіс: рентген экрандарын жасаудың технологиялық процесс жəне аталған жұмысқа қойылатын талаптар; қолданылатын органикалық еріткіштер мен басқа да бастапқы шикізаттың физикалық-химиялық қасиеттері, рентгеноскопия, флюорография жəне күшейткіш экрандарға арналған рентген экрандардың жарық құрамы, негізгі жəне қосалқы жабдықтарға, арматураға, коммуникацияларға, бақылауөлшеу аспаптарына, шыны əйнектеріне дайындауға қойылатын техникалық талаптар; аталған операциялардағы жұмыстарда қолданылатын қалыңдатылған əйнек шыны мөлшерлері мен маркалары, қолданылатын желімдер мен фотолардың қасиеттері. 34. Ион алмастыру аппаратшысы Параграф 1. Ион алмастыру аппаратшысы, 3-разряд 164. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен технологиялық нұсқаулыққа сəйкес ион алмастыру (булау, сүзгілеу, салқындату жəне тағы баска) процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; жартылай өнімдер мен түрлі сүзгілеу жəне қосалқы аппаратураға арналған коммуникацияларға, бекіткіш арматураға жəне жабдықтарға, ион алмастыру колонналарына, булау аппараттарына, жинағыштарға қызмет көрсету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша бақылау жəне реттеу; сынама алу жəне нұсқаулықта көзделген бақылау талдауларын жүргізу; өндірістік журналда жазба жүргізу. 165. Білуге тиіс: ион алмастыру процесін жəне шайырды регенерациялаудың мазмұны; технологиялық процесстің берілген режимнен ауытқу себептері; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша оны реттеу тəсілдері; жабдықтардың құрылысы мен жұмыс принципі, сынама алу ережесі; бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. Параграф 2. Ион алмастыру аппаратшысы, 5-разряд 166. Жұмыс сипаттамасы: ион алмастыру технологиялық процесін жүргізу – ион алмастыру шайыры арқылы дəрумен немесе жартылай өнім молекуласындағы бір атомды басқасына ауыстыру; коммуникациялардың, бекіткіш арматурасы мен жабдықтардың жарамдылығын тексеру; өндірістік журналда алдыңғы ауысымдағы жазбаны жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерімен жүргізу; қолданылатын шикізат жəне жартылай өнімнің санын есептеу; шикізат пен жартылай өнімдерді нұсқаулықта көзделген ерітінділермен толтыруға дайындау (жинағышқа толтыру, кристалл өнімдерді, шикізатты толтыру орнына жеткізуді ұйымдастыру); ион алмастыру шайырын дайындау, оларды жəне қажетті компоненттерді колонналарға салу; ерітінділердің жылдамдығын жəне ион алмастырғыштарға жіберілуін реттеу; шайырды регенерациялау процесінде химикаттарды мөлшерлеу жəне жіберілу жылдамдығын реттеу; шайырды келесі циклға шаю, регенерациялау жəне дайындау; технологиялық нұсқаулыққа сəйкес ион алмастыру процесін жəне де басқа операцияларды (булау, сүзгілеу, салқындату жəне тағы баска) жүргізу; жартылай өнімдер мен түрлі сүзгілеу жəне қосалқы аппаратураға арналған коммуникацияларға, бекіткіш арматураға жəне жабдықтарға, ион алмастыру колонналарына, булау аппараттарына, жинағыштарға қызмет көрсету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша бақылау жəне реттеу. сынама алу жəне нұсқаулықта көзделген бақылау талдауларын жүргізу; технологиялық режим нормаларынан ауытқу себептерін анықтау жəне жою; шикізат жəне өнімнің шығуын есептеу. Өндірістік журналда жазба жүргізу; жабдықтардың жұмысындағы ақаулықтарды жою жəне ұсақ жөндеу жүргізу. 167. Білуге тиіс: технологиялық тəсім; бекітілген режим; ион алмастыру процесінің маңызы мен шайырды регенерациялау; берілген режимнен технологиялық процестің ауытқу себептері мен бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша оны реттеу тəсілдері; коммуникациялардың тəсімі, жабдықтарды реттеу ережесі, құрылымы мен жұмыс істеу принципі, шикізаттың, ион алмастыру шайыры, жартылай өнімдердің, алынатын өнімнің физикалықхимиялық жəне технологиялық қасиеті жəне оларға қойылатын талаптар; сынама алу ережесі; бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. 35. Химиялық-фармацевтикалық дəрі-дəрмектерді ион алмастырып тазалау аппаратшысы Параграф 1. Химиялық-фармацевтикалық дəрі-дəрмектерді ион алмастырып тазалау аппаратшысы, 3-разряд 168. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен бактериялық дəрі-дəрмектерді, дəрумендерді, биосинтез дəрі-дəрмектерін, жартылай өнімдер немесе даяр өнім ерітінділерін ион алмастырып тазалаудың жекелеген операцияларын жүргізу; өндірістік журналдағы жазбалармен жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштерімен танысу; технологиялық нұсқаулықта көзделген шикізат жəне жартылай өнімді дайындау; ион алмастыру шайырына дайындалу, оларды жəне қажетті компоненттерді колонналарға толтыру; шайырды шаю жəне оларды келесі циклға дайындау. 169. Білуге тиіс: шайырды ион алмастырып тазалау жəне регенерациялау мазмұны; берілген режимнен ион алмастырып тазалау процесінің ауытқу себептері жəне оны реттеу тəсілдері; қызмет көрсететін жабдықтың құрылысы жəне қызмет көрсету ережесі; өңделетін ерітінді гидролизаттарының, ион алмастыру шайыры мен химикаттардың физикалықхимиялық қасиеттері. Параграф 2. Химиялық-фармацевтикалық дəрі-дəрмектерді ион алмастырып тазалау аппаратшысы, 4-разряд 170. Жұмыс сипаттамасы: бактериялық дəрі-дəрмектердің, дəрумендердің, биосинтез дəрі-дəрмектерінің (В 12 жəне басқа дəрумендер, антибиотиктер, вакциналар, іріткілер, анатоксиндер мен тағы басқа) ион алмастырып тазалау процесін жүргізу. ион алмастыру шайырын дайындау; шикізат пен жартылай өнімдерді мөлшерлеу жəне толтыру; антибиотиктерді, В 12 дəруменін, басқа да биосинтез дəрі-дəрмектерін алдын ала бөлу жəне тазалау; биодəрмектерін, антибиотиктерді, элюаттардан дəрумендерді тұндыру немесе кристалдау арқылы бөлу: сығу, кептіру жəне технологиялық нұсқаулықта көзделген басқа да операцияларды жүргізу; ионмен тазарту процесі параметрлерін жəне рН бақылау; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; тазалау процесінде қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; бақылау талдауы үшін сынама алу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау. 171. Білуге тиіс: антибиотиктерді, дəрумендерді, биосинтездің басқа да дəрмектерін ионмен тазалау процесінің технологиялық режимі; қолданылатын жабдықтардың құрылысы жəне жұмыс істеу принципі; бақылау-өлшеу аспаптарының қызметі мен пайдалану ережесі; қолданылатын шикізаттың, жартылай өнімдердің, даяр өнімнің қасиеттері жəне оларға қойылатын талаптар; бақылау талдауға арналған сынама алу тəсілдері. 36. Йодтау аппаратшысы Параграф 1. Йодтау аппаратшысы, 4-разряд

172. Жұмыс сипаттамасы: су ортасында немесе органикалық еріткіштердің органикалық қоспаларын технологиялық режимде көзделген байыту, сүзгілеу, тұндыру сияқты йодтау технологиялық процестерді жүргізу; йодты тұздар мен басқа да шикізаттарды мөлшерлеу жəне толтыру; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша процестерді реттеу; йодтағаннан кейін өнімді түсіру жəне келесі өндіріс сатысына жіберу; бақылау үшін сынама алу жəне бақылау талдауларын жүргізу; жұмыста қолданылатын жабдыққа қызмет көрсету; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау. 173. Білуге тиіс: йодтау процесінің технологиялық режимі; қолданылатын шикізат мен жартылай өнімдердің, даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеті мен оларға қойылатын талаптар; аппараттардың, құрылғылардың, айлабұйымдардың жəне бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы мен жұмыс принципі, сынама алу тəсілдері мен бақылау талдау жүргізу əдістемесі. 37. Қанықтыру аппаратшысы Параграф 1. Қанықтыру аппаратшысы, 4-разряд 174. Жұмыс сипаттамасы:

газбен (күкірт газымен, хлорлы сутегімен, бром жəне басқа да) суды, сода су ерітінділерін, гидро тотықтарды, органикалық еріткіштерді қанықтыру технологиялық процесін жүргізу. реакторға шикізатты мөлшерлеу жəне салу, қанықтыру жəне ерітіндіні одан əрі өңдеуге жіберу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдау нəтижелері бойынша технологиялық процесс параметрлерін реттеу; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; жабдықтарға қызмет көрсету; бақылау жəне талдау жүргізу үшін сынама алу; шикізаттың шығуын есептеу жəне процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау. 175. Білуге тиіс: өндірістің технологиялық тəсімін, жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы мен жұмыс принципі; қызмет көрсететін учаскедегі арматуралар мен коммуникациялардың тəсімдері, шикізаттың қасиеті жəне оларға қойылатын талаптар; процессті реттеу ережесі, сынама алу жолдары, бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. 38. Оксихлорлау аппаратшысы Параграф 1. Оксихлорлау аппаратшысы, 5-разряд 176. Жұмыс сипаттамасы: органикалық қоспаларды оксихлорлау, сондай-ақ қосымша процестерді – бейтараптандыру, айдау, тұндыру технологиялық процесін жүргізу. шикізат жəне жартылай өнімдерді дайындау, мөлшерлеу жəне салу, оксихлорлау, бейтараптандыру, тұндыру, экстрагирлеу, айдау, қоспалардан тазарту, алынған жартылай өнімді келесі сатыға жіберу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша процестің технологиялық параметрлерін реттеу жəне бақылау; жабдықтарға, коммуникациялар мен арматураға қызмет көрсету; аппараттар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; сынама алу жəне бақылау талдауларын жүргізу; шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу; процесс параметрлерін тіркеу жəне өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдау. 177. Білуге тиіс: оксихлорлау процесінің технологиялық тəсімі; жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, жұмыс принципі жəне реттеу тəсілдері, қызмет көрсетілетін учаскедегі коммуникациялардың тəсімі, шикізат, жартылай өнімдер, даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері, оларға қойылатын талаптар; технологиялық процесс ерекшеліктері мен параметрлері, оны реттеу ережесі; сынама алу тəсілдері, бақылау тладауын жүргізу жəне компоненттерді мөлшерін есептеу əдістемесі; газ толтырылған баллондарды қолдану ережесі. 39. Перколяциялау аппаратшысы Параграф 1. Перколяциялау аппаратшысы, 2-разряд 178. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен перколяциялау технологиялық процесінің жекелеген операцияларын орындау (өсімдік шикізаты немесе жартылай өнімдерден даяр түрлі дəрілік заттарды алу); шикізатты салу, экстрагирлау жəне алынатын заттарды дайындау, булау; жабдықтарға қызмет көрсету; даяр экстрактыларды немесе тұнбаларды аппараттардан түсіру. 179. Білуге тиіс: перколяция технологиялық процесінің мазмұны, қызмет көрсетілетін жабдықтардың жұмыс принципі, перколяцияға түсетін шикізаттар мен жартылай өнімдердің қасиеті, өңделетін өнімнің қызметі жəне қойылатын талаптар. Параграф 2. Перколяциялау аппаратшысы, 3-разряд 180. Жұмыс сипаттамасы: перколяциялау (өсімдік шикізатынан немесе жартылай өнімдерден түрлі дəрілік заттарды) жəне галенді жəне фармацевтикалық дəрмек өндірісіндегі өсімдік шикізатын ұсақтау, еріткіштерді, экстрактылар мен тұнбаларды сүзгілеу, оларды белгілі концентрацияға дейін булау немесе араластыру процестерінің технологиялық режимінде көзделген процестерді жүргізу; шикізат пен еріткіштерді берілген есептер бойынша толтыру; анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу. 181. Білуге тиіс: перколяция технологиялық процесі жəне оны бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша реттеу тəсілдері; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; жабдықтардың құрылысы, өңделетін өнімнің қызметі жəне қойылатын талаптар. Параграф 3. Перколяциялау аппаратшысы, 4-разряд 182. Жұмыс сипаттамасы: перколяциялау (өсімдік шикізатынан немесе жартылай өнімдерден түрлі дəрілік заттарды) жəне галенді жəне фармацевтикалық дəрмек өндірісіндегі өсімдік шикізатын ұсақтау, еріткіштерді, экстрактылар мен тұнбаларды сүзгілеу, оларды белгілі концентрацияға дейін булау немесе араластыру процестерінің технологиялық режимінде көзделген процестерді жүргізу. шикізат жəне еріткіштерді мөлшерлеу жəне есептеу, бақылау талдауларын жүргізу жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша жəне талдау нəтижелері бойынша перколяциялау процесін реттеу. коммуникациялар мен жабдықтарға қызмет көрсету; бақылау талдау үшін сынама алу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын үйлестіру. 183. Білуге тиіс: перколяциялау процесінің технологиялық режимі жəне бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша оны реттеу тəсілдері, бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі, қолданылатын жабдықтарды баптау, реттеу жəне қызмет көрсету тəсілдері, өңделетін дəрмектердің қызметі жəне оларға қойылатын талаптар; шикізат жəне жартылай өнімдердің физикалық-химиялық қасиеттері, сынама алу тəсілдері. 40. Азот шала тотығын алу аппаратшысы Параграф 1. Азот шала тотығын алу аппаратшысы, 4-разряд 184. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен азот техникалық шала тотығын қоспалардан тазарту жəне наркоз үшін азот шала тотығын алу технологиялық процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық процессті реттеу; жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтардың герметикалығын тексеру; баллондарды қысымдағы азот шала тотығымен толтыру; толтырылған баллондарды арнайы бұлауларда қыздыру жəне технологиялық нұсқаулықтарда көзделген басқа да операцияларды орындау; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 185. Білуге тиіс: технологиялық процесс, бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша оны реттеу тəсілдері, қолданылатын жабдықтардың, арматуралардың жəне коммуникациялардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, оларды баптау жəне қолдану тəсілдері, азот шала тотығының физикалық-химиялық қасиеттері, даяр өнімге қойылатын талаптар. Параграф 2. Азот шала тотығын алу аппаратшысы, 4-разряд 186. Жұмыс сипаттамасы: азот техникалық шала тотығын қоспалардан тазарту жəне наркоз үшін азот шала тотығын алу технологиялық процесін жүргізу. қоюланбаған қоспаларды үрлеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша технологиялық процессті реттеу; азот техникалық шала тотығын компримирлеу; жабдықтарға, бақылау-өлшеу аспаптарына қызмет көрсету.бақылау үшін сынама алу; наркозға арналған шикізат жəне алынған азот шала тотығының шығымын есептеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 187. Білуге тиіс: наркозға арналған азот шала тотығын алудың технологиялық процесі; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу тəсілдері, қолданылатын жабдықтардың, арматураның, коммуникациялар мен бақылау-өлшеу аппаратураларының құрылымы мен жұмыс істеу принципі; оларды баптау жəне қолдану тəсілдері; азот шала тотығы мен қосымша қоспалардың физикалық-химиялық қасиеттері; даяр өнімге қойылатын талаптар, сынама алу тəсілдері мен газды бақылау талдау жүргізу.

жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 197. Білуге тиіс: атропин жəне одан туындайтындарды алу технологиялық режимі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың құрылымы мен жұмыс істеу принципі; бақылау-өлшеу аппаратурасын, арматураларды, коммуникацияларды пайдалану ережесі; шикізаттың, жартылай өнімдердің, даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері, оларға қойылатын талаптар; сынама алу жолдары; арнайы мектеп немесе техникум көлемінде химия жəне физикалық химияны. 43. Синтетикалық гормон алу аппаратшысы Параграф 1. Синтетикалық гормон алу аппаратшысы, 4-разряд 198. Жұмыс сипаттамасы: гормон алу технологиялық процесінің жекелеген сатыларын жүргізу; гормондарды бөлу жəне тазарту; технологиялық режимге сəйкес басқа да қосалқы процестерді жүргізу; жартылай өнімдерді реакторларға мөлшерлеу жəне салу; негізгі жəне қосалқы жабдықтар мен коммуникацияларды дайындау жəне тексеру; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процестерді реттеу. сынама алу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 199. Білуге тиіс: гормон алу жəне тазалау технологиялық процесстің мазмұны; жабдықтардың құрылымы мен жұмыс істеу принципі; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі, шикізаттың, жартылай өнімдер мен даяр өнімнің қасиеттері мен қойылатын талаптары; гормондардың əсер ету ерекшеліктері; сынама алу жолдары мен талдау жүргізу əдістемесі. Параграф 2. Синтетикалық гормон алу аппаратшысы, 5-разряд 200. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен гормон алу технологиялық процесінің жекелеген сатыларын жүргізу; негізгі жəне қосалқы жабдықтар мен коммуникацияларды дайындау жəне тексеру; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процестерді реттеу; сынама алу; операциялық парақтарды толтыру; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 201. Білуге тиіс: гормон тазалау технологиялық процесі; бақылау-өлшеу аспаптарының құрылымы, гормон алудың физикалық-химиялық процестері мен оны реттеу тəсілдері; шикізат, жартылай өнімдер жəне даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеті, оларға қойылатын талаптар; гормондардың əсер ету ерекшеліктері. Параграф 3. Синтетикалық гормон алу аппаратшысы, 6-разряд 202. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым төмен білікті аппаратшыны басқару жəне гормон алу технологиялық процесінің барлық сатыларын жүргізу; негізгі жəне қосалқы жабдықтар мен коммуникацияларды тексеру; шикізат жəне жартылай өнімдерді есептеу, дайындау жəне салу; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процестерді реттеу; шикізат жəне жартылай өнімдерді жəне даяр өнім өңдеу шығынын есептеу; процесс параметрлерін тіркеу. өндірістік журналдағы жазбаларды жүргізу жəне қадағалау нəтижелерін өңдеу; жабдықтарды жөндеуден қабылдап алу. 203. Білуге тиіс: гормон алу технологиялық режимі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының, автоматика құралдарының кинетикалық жəне электрлік тəсімдері, арматура жəне коммуникациялардың тəсімдері, гормон алудың физикалық-химиялық процестері мен оны реттеу тəсілдері; шикізат, жартылай өнімдер жəне даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеті, оларға қойылатын талаптар; гормондардың əсер ету ерекшеліктері; талдау, шикізатты жəне жартылай өнімдерді есептеу əдістемесі, арнайы мектеп немесе техникум көлемінде жалпы жəне физикалық химияны. 44. Рентген экранына арналған құрам алу аппаратшысы Параграф 1. Рентген экранына арналған құрам алу аппаратшысы, 4-разряд 204. Жұмыс сипаттамасы: вольфраматты, сульфидті жəне қорғасын-барит тұздарын термоөңдеу рентген экрандарына арналған құрамды алудың физикалық-химиялық процесін жүргізу; қатаң техникалық регламентке сəйкес шикіқұрам құрастыру, активаторлар мен плавтарды қосу; температуралық режимді сақтай отырып арнайы газ жəне электр пештерде шикіқұрамды термоөңдеу процесін жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының, автоматика құралдарының көмегімен, жəне берілген көлемде кристалл алу мақсатында физикалық-химиялық талдау нəтижелері бойынша жылытуды дəл реттеу жəне бақылау; фазаның жай-күйін реттеу жəне фазалық бөліктерді балқытылған массаны уақытында түсіре отырып тез бөлу; ультракүлгін сəулелермен байыту жəне барынша жарық кристалдарды бөлу; даяр өнімді дайын күйінде алу, шаю, электр шкафтарда кептіру жəне елеу; жабдықтар мен коммуникациялардың жұмысындағы ақаулықтарды анықтау жəне жою; сынама алу жəне термоөңдеу процесінде бақылау талдауларды орындау; шикізат жəне даяр өнімді есептеу; өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу. 205. Білуге тиіс: түрлі үлгідегі рентген экрандарына арналған кристал алу физикалық-химиялық процесінің негіздері; даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеті; технологиялық процесінің маңызы жəне оны ерттеу ережесі; шикіқұрам дайындау тəртібі; плавтар мен активаторлардың қасиеті, сынама алу ережесі мен термоөңдеу процесінде талдау жүргізу əдістемесі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, арматура, коммуникациялар, бақылау-өлшеу аспаптары мен автоматика құралдарына қойылатын техникалық талаптар. 45. Тіс дəрігерлік материал жасау аппаратшысы Параграф 1. Тіс дəрігерлік материал жасау аппаратшысы, 2-разряд 206. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен шикізат дайындау жөніндегі жекелеген операцияларды орындау; жабдықтарға қызмет көрсету; шикізат пен жартылай фабрикаттарды берілген рецептураға сəйкес салу. 207. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылымы мен принципі; тіс дəрігерлік материалдарына қойылатын талаптар. Параграф 2. Тіс дəрігерлік материал жасау аппаратшысы, 3-разряд 208. Жұмыс сипаттамасы: тіс дəрігерлік паста, техникалық тіс гипсін, мольдин, амальгама жəне басқа да тіс материалдарын дайындау процесін жүргізу; жабдықтарға қызмет көрсету; төмендеу білікті аппаратшыны басқару; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 209. Білуге тиіс: шикізатты дайындау жолдары, кезектілігі; шикізат, жартылай фабрикаттардың физикалық-химиялық қасиеттері мен қойылатын талаптар; қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылымы мен принципі; тіс дəрігерлік материалдарына қойылатын талаптар.

41. Кешенді қоспа алу аппаратшысы Параграф 1. Кешенді қоспа алу аппаратшысы, 4-разряд 188. Жұмыс сипаттамасы: кешенді қоспа алу процесін жүргізу. комплексондар алу жəне бөлу; еріткіштерді сүзгілеу, центрифугалау, регенерациялау; шикізат пен жартылай өнімдерді берілген есепке сəйкес салу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша технологиялық процестерді реттеу; коммуникацияларға, арматураларға, бақылау-өлшеу аспаптары мен жабдықтарға қызмет көрсету; сынама алу жəне бақылау талдауларын жүргізу; шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 189. Білуге тиіс: кешенді қоспаларды алу процесінің технологиялық режимі, бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша технологиялық процестерді реттеу тəсілдері; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі, коммуникацияларға, арматураларға, бақылауөлшеу аспаптары мен жабдықтарға қызмет көрсету жəне реттеу; шикізаттың, жартылай өнімнің жəне даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері, оларға қойылатын талаптар; бақылау сынамасын алу тəсілдері мен бақылау талдауын жүргізу əдістемесі; жабдықтарды күрделі емес жөндеуден өткізу тəсілдері.

Параграф 3. Тіс дəрігерлік материал жасау аппаратшысы, 4-разряд 210. Жұмыс сипаттамасы: дентин, амальгама, тіс протездеу жəне басқа да тіс материалдарын дайындау технологиялық процесін жүргізу. шикізат пен жартылай фабрикаттарды берілген рецептураға сəйкес есептеу, мөлшерлеу жəне салу; тіс дəрігерлік материалдарға арналған қоспаны құрастыру; майлы пластификаторларды жасау жəне тіс массасын пластифицирлеу; сынама алу жəне бақылау талдауын жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдауы нəтижелері бойынша процестерді реттеу; коммуникацияларға, арматуралар, бақылау-өлшеу аспаптары мен жабдықтарға қызмет көрсету; шикізат жəне жартылай фабрикаттардың шығуын есептеу; тіс дəрігерлік материалдар жасау процесі параметрлерін тіркеу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын үйлестіру; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 211. Білуге тиіс: тіс дəрігерлік материалдарды жасау технологиялық процесі; қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылысы жəне жұмыс істеу принципі, оны баптау жəне реттеу жолдары; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізатты мөлшерлеуді есептеу тəсілдері мен бақылау талдауларын жүргізу əдістемесі; тіс дəрігерлік материалдарына қойылатын талаптар.

42. Күшті əсер ететін алкалоид жəне кристалды гликозид алу аппаратшысы Параграф 1. Күшті əсер ететін алкалоид жəне кристалды гликозид алу аппаратшысы, 3-разряд 190. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен өсімдік шикізатынан алкалоид жəне кристалды гликозид алу процесінің жекелеген операцияларын орындау; еріткіштерді регенерациялау, қалдықтар мен маточниктерді өңдеу, жекелеген реагенттерді əзірлеу, сүзгілеу, берілген есептер бойынша шикізаттар мен жартылай өнімдерді мөлшерлеу жəне салу; жабдықтарға қызмет көрсету; процестің температуралық жəне басқа да параметрлерін бақылау-өлшеу аспаптары бойынша қадағалау; аппараттарды тазалау жəне механизмдерді майлау. 191. Білуге тиіс: күшті əсер ететін алкалоид жəне кристалды гликозид алу технологиялық процесі, қолданылатын жабдықтардың құрылысы мен жұмыс істеу принципі, бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізат жəне жартылай өнімдерге қойылатын талаптар; дəрмектердің қасиеті мен қолданылуы.

46. Медициналық масса мен жақпа жасау аппаратшысы Параграф 1. Медициналық масса мен жақпа жасау аппаратшысы, 2-разряд 212. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен медициналық масса жəне жақпа жасау жекелеген операцияларын орындау; жақпа негізін жəне жақпа жəне медициналық массаға арналған жартылай фабрикаттарды дайындау; жабдықтарды жөндеуге дайындау. 213. Білуге тиіс: медициналық масса жəне жақпа алу технологиялық режимі; жабдықтардың құрылысы.

Параграф 2. Күшті əсер ететін алкалоид жəне кристалды гликозид алу аппаратшысы, 4-разряд 192. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен өсімдік шикізатынан алкалоид жəне кристалды гликозид алу процесінің жекелеген операцияларын орындау; өнімді асырып кристалдау немесе тұндыру арқылы қоспасынан тазалау; технологиялық нұсқаулықта көзделген қосымша процестерді жүргізу; қоспаларды тұндыру, бейтараптандыру, сүзгілеу, центрифугалау; шикізат жəне жартылай өнімдерді есеп бойынша дайындау, мөлшерлеу жəне толтыру; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен бақылау талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; талдау үшін сынама алу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарға қызмет көрсету. 193. Білуге тиіс: күшті əсер ететін алкалоид пен кристалды гликозид алу технологиялық режимі; қолданылатын арматура жəне жабдықтардың құрылымы мен жұмыс істеу принципі; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізаттың, жартылай өнімдердің, даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері, оларға қойылатын талаптар; сынама алу жолдары.

салу;

Параграф 3. Күшті əсер ететін алкалоид жəне кристалды гликозид алу аппаратшысы, 5-разряд 194. Жұмыс сипаттамасы: өсімдік шикізатынан алкалоид жəне кристалды гликозид алу технологиялық процесін орындау; өнімді кристалдау, қоспаларды тұндыру, бейтараптандыру арқылы тазарту; дербес алкалоидті бөлу; технологиялық нұсқаулыққа сəйкес шикізат пен жартылай өнімдерді дайындау, мөлшерлеу жəне

арматураларға, коммуникацияларға, бақылау-өлшеу аспаптары мен жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтар мен коммуникациялардың герметикалығын тексеру; бақылау-өлшеу аппаратурасы көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша процесті реттеу; процесс параметрлерін тіркеу; операциялық парақтарды толтыру; жабдықты жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын басқару. 195. Білуге тиіс: күшті əсер ететін алкалоид пен кристалды гликозид алу технологиялық режимі; қолданылатын жабдықтардың құрылымы мен жұмыс істеу принципі; бақылау-өлшеу аппаратурасын пайдалану ережесі; шикізаттың, жартылай өнімдердің, даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері, оларға қойылатын талаптар; сынама алу жолдары; бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. Параграф 4. Күшті əсер ететін алкалоид жəне кристалды гликозид алу аппаратшысы, 6-разряд 196. Жұмыс сипаттамасы: күшті əсер ететін алкалоид алу күрделі технологиялық процесін жүргізу: төмендеу білікті аппаратшының жұмысын бір уақытта басқара отырып атропин-сульфат жəне оның одан шығатындарды, тропин жəне гоматропин алу; техникалық өнімді кристалдау, бейтараптандыру, шаю, экстрагирлеу жəне басқа да технологиялық нұсқаулықта көзделген процестерді жүргізу; шикізат жəне жартылай өнімдерді есептеу, дайындау, мөлшерлеу жəне салу; арматураларға, коммуникацияларға жəне жабдықтарға қызмет көрсету; сынама алу жəне бақылау талдауларын жүргізу; бақылау-өлшеу аппаратурасы көрсеткіштері жəне бақылау талдауларының нəтижелері бойынша процесті реттеу; шикізат жəне жартылай өнімдерді, нысаналы өнімнің шығымын есептеу; процесс параметрлерін тіркеу жəне өндірістік журналда жазба жүргізу;

Параграф 2. Медициналық масса мен жақпа жасау аппаратшысы, 3-разряд 214. Жұмыс сипаттамасы: медициналық масса жəне жақпа алу технологиялық процесін жүргізу; берілген рецептураға сəйкес шикізатты дайындау, мөлшерлеу жəне салу; қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесті реттеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 215. Білуге тиіс: медициналық масса жəне жақпа алу технологиялық процесі, қолданылатын жабдықтардың құрылысы жəне жұмыс істеу принципі, баптау жəне қызмет көрсету тəсілдері; шикізат, жартылай фабрикаттардың жəне даяр өнімнің физикалық жəне химиялық қасиеттері; оларға қойылатын талаптар. Параграф 3. Медициналық масса мен жақпа жасау аппаратшысы, 4-разряд 216. Жұмыс сипаттамасы: медициналық масса жəне жақпа алу технологиялық процесін жүргізу; қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесті реттеу; сынама алу жəне бақылау талдауын жүргізу; шикізат жəне жартылай фабрикаттардың шығуын есептеу; медициналық масса жəне жақпаларды жасау процесінің параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын үйлестіру. 217. Білуге тиіс: медициналық масса жəне жақпа алу технологиялық процесі, бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; қолданылатын жабдықтардың құрылысы жəне жұмыс істеу принципі, баптау жəне қызмет көрсету тəсілдері; шикізат, жартылай фабрикаттардың жəне даяр өнімнің физикалық жəне химиялық қасиеттері; оларға қойылатын талаптар; сынама алу тəсілдері мен бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. 47. Стерилді ерітінді жасау аппаратшысы Параграф 1. Стерилді ерітінді жасау аппаратшысы, 2-разряд 218. Жұмыс сипаттамасы: стерилді ерітінді жасау жөніндегі жекелеген операцияларды орындау; ерітінді жасау үшін шикізат жəне жартылай өнімдер дайындау; стерилді немесе жартылай стерилді сүзгілеу, анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен стерилдеу жəне басқа да қосымша процестерді жүргізу; 219. Білуге тиіс: стерилді немесе инъекциялық ерітінділердің, даяр дəрілік заттар жасау технологиялық процесін; қолданылатын жабдықтардың құрылымы, стерилді жұмыс істеу шарттары. Параграф 2. Стерилді ерітінді жасау аппаратшысы, 3-разряд 220. Жұмыс сипаттамасы: даяр дəрілік заттарға (пелоидин, инъекциялық жəне тамырға жіберетін ерітінділер жəне тағы баска) арналған стерилді немесе инъекциялық ерітінділер жасау технологиялық процесін жүргізу; су жəне органикалық медикамент ерітінділерін жасау; стерилді немесе жартылай стерилді сүзгілеу, стерилдеу жəне басқа да қосымша операциялар; арматураларды, коммуникацияларды, бақылау-өлшеу аспаптары мен жабдықтарды: автоклавтар, реакторлар, стерилді сүзгілеуге арналған құрылғыларды реттеу жəне қызмет көрсету; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша стерилді немесе инъекциялық ерітінділер жасау процесін реттеу; сынама алу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 221. Білуге тиіс: стерилді немесе инъекциялық ерітінділердің, даяр дəрілік заттар жасау технологиялық процесін; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу тəсілдері; қолданылатын жабдықтардың құрылымы мен жұмыс принципі, бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізат жəне жартылай өнімдер, даяр өнімдердің физикалық жəне химиялық қасиеттері; стерилді жұмыс істеу шарттары; сынама алу жолдары.

(Жалғасы 18-бетте).


18

www.egemen.kz

(Жалғасы. Басы 15-17-беттерде). Параграф 3. Стерилді ерітінді жасау аппаратшысы, 3-разряд 222. Жұмыс сипаттамасы: биосинтез дəрмектерін: антибиотик, В 12 дəруменін, полиглюкин, вакциналар, іріткілер, АТФ жəне басқа да биологиялық дəрмектер өндіруде стерилді ерітінділер жасау технологиялық процесін жүргізу; су жəне органикалық медикамент ерітінділерін жасау; ақуызды ұйыту, қоспаларды тұндыру, стерилді сүзгілеу жəне басқа да технологиялық нұсқаулыққа сəйкес қосымша операциялар; арматураларды, коммуникацияларды, бақылау-өлшеу аспаптары мен жабдықтарды: автоклавтар, реакторлар, стерилді сүзгілеуге арналған құрылғыларды реттеу жəне қызмет көрсету; коммуникациялардың, арматуралар мен жабдықтардың герметикалығын тексеру. Шикізат жəне жартылай фабрикаттарды мөлшерлеу жəне салу. Бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша биосинтез дəрмектерін алуда стерилді ерітінділер жасау процесін реттеу; шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 223. Білуге тиіс: биосинтез дəрмектерін өндіруде стерилді ерітінділердің технологиялық процесін; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу тəсілдері; қолданылатын жабдықтардың құрылымы, бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізат жəне жартылай өнімдер, даяр өнімдердің физикалық жəне химиялық қасиеттері; стерилді жұмыс істеу шарттары. 48. Бактериялық дəрмек өндіру аппаратшысы Параграф 1. Бактериялық дəрмек өндіру аппаратшысы, 2-разряд 224. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен анатоксин, вакцина, іріткі жəне басқа да бактериялық дəрмектер алу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын орындау; сұйық, синтетикалық жəне құрғақ қоректендіру ортасын, дивакцина, БЦЖ вакцинасын, антирабикалық жəне де басқа анатоксин, вирустық жəне өзге іріткілер жасауда автоклавтар мен реакторларға материалдар мен жартылай өнімдерді жіберу жəне салу; автоклавтарға «жұқтырылған материалды» (ыдыс, Зейтц сүзгісін жəне тағы баска) салуға қатысу; орынжайды жинау жəне дезинфекциялау. 225. Білуге тиіс: анатоксин, вакцина жəне іріткілер өндіруде қолданылатын материалдар мен жартылай өнімдерге қойылатын талаптар; қызмет көрсетілетін жабдықтардың құрылымы туралы жалпы мəліметтер; шикізат, жартылай өнімдер, даяр өнімнің физикалық-химиялық қасиеттері мен қызметі; оларға қойылатын талаптар; дезинфекциялық жұмыстар мен стерилдеу жүргізу ережесі. Параграф 2. Бактериялық дəрмек өндіру аппаратшысы, 3-разряд 226. Жұмыс сипаттамасы: антитоксиндік іріткі, моновакцина, дивакцина, анатоксин, вирустық жəне басқа да бактериялық дəрмектерді (реагенттер мен плазма жасау, жалпы глобулиндерді еріту, стерилдеу жəне тағы баска) тазалау (тұндыру, диализ жəне тағы баска) жəне концентрациялау технологиялық процесін орындау. түрлі дақылдарды сепараттау, сүзгілеу, диализдеу; «Жұқтырылған материалды» ( бактар, матрацтар, бөтелкелер, Зейтц сүзгісін жəне тағы баска) автоклавтау; реакторлар мен автоклавтарды іске қосу жəне тоқтату; жабдықтардың герметикалығын тексеру; аппараттарға материалдар мен жартылай өнімдерді өлшеу, дайындау жəне салу; бақылау үшін сынама алу; шығатын материалды есептеу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері бойынша процесс параметрлерін тіркеу; аусылға қарсы өндірудің технологиялық нұсқаулығында көзделген параметрлер шегінде процес режимін ұстау. 227. Білуге тиіс: дəрмектерді тазалау жəне концентрациялау технологиялық процесі, жабдықтың құрылымы мен жұмыс істеу принципі; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; материалдарға, жартылай өнімдер мен даяр өнімдерге қойылатын талаптар; бақылау үшін сынама алу тəсілдері, өңделетін дəрмектердің қызметі. 228. Жұмыс үлгілері: 1) аусылға қарсы вакцина өндіруде аусылды дақылдауға арналған қоректендіру ортасын алу «Спейшим» үлгісіндегі автоматты желіде қоректендіру ортасын алудың технологиялық процесі стерилдік шарттарын жүргізу (қатыру, ірі қара малдың тілін БУВ шамымен күйдəру, шырышты қабатын алу, оны басқа тканьдерден тазарту жəне материалдардың өміршеңдігін сақтау үшін консервациялау). Параграф 3. Бактериялық дəрмек өндіру аппаратшысы, 4-разряд 229. Жұмыс сипаттамасы: анатоксин, вакцина жəне іріткі алу технологиялық процесін (плазмаларды фракциялау, антитоксиндік глобулинді сығымдау, концентрациялау, тазалау) жүргізу; анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен қоректендіру ортасына жанды дақылдарды (сіреспе, дифтерия, ботулистік, газ гангренасы; сібір безін, бруцеллез жəне басқа да күрделі сіңдіру) егу жəне оларды сіңіру; қоректендіру ортасын реакторларға жіберу, қоректендіру ортасы реакторларын стерилдеу, оларды салқындату; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; қызмет көрсетілетін учаскедегі арматураны, коммуникацияларды, бақылау-өлшеу аспаптар мен жабдықтарды баптау жəне реттеу; коммуникациялар мен жабдықтардың герметикалығын тексеру; шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау. 230. Білуге тиіс: анатоксиндер, вакциналар мен іріткілер өндіру технологиялық процесі; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу тəсілдері; қолданылатын жабдықтардың құрылымы; бақылау-өлшеу асппатарын пайдалану ережесі; шикізаттың, қоректендіру ортасының физикалық—химиялық қасиеттері жəне оларға қойылатын талаптар; стерилді жұмыс жəне жанды дақылдармен жұмыс істеу шарттары. Параграф 4. Бактериялық дəрмек өндіру аппаратшысы, 5-разряд 231. Жұмыс сипаттамасы: антитоксикалық іріткі алу технологиялық процесін жүргізу: жанды дақылдарды (сіреспе, дифтерия, ботулистік, газ гангренасы, Сібір безін, бруцеллез жəне басқа да күрделі сіңдіру) егу жəне оларды сіңіру, сепараттау, сүзгілеу, тазалау, концентрациялау жəне тағы баска; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; арматураны, коммуникацияларды, бақылау-өлшеу аспаптар мен жабдықтарды баптау жəне реттеу; коммуникациялар мен жабдықтардың герметикалығын тексеру; стерилді сынама алу; шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу. өндірістік журналдағы жазбаларды жүргізу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын үйлестіру. 232. Білуге тиіс: анатоксиндер, вакциналар мен іріткілер өндіру технологиялық режимі; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу тəсілдері; қолданылатын жабдықтардың құрылымы; бақылау-өлшеу аспаптарын жəне автоматика құралдарын пайдалану ережесі; шикізаттың, даяр өнімдердің, жартылай өнімдердің физикалық—химиялық қасиеттері жəне оларға қойылатын талаптар; жанды патогендік дақылдармен жұмыс істеу ережесі, сынама алу тəсілдері. 49. Гематоген жəне медициналық өт өндіру аппаратшысы Параграф 1. Гематоген жəне медициналық өт өндіру аппаратшысы, 3-разряд 233. Жұмыс сипаттамасы: кезеңімен істейтін аппараттарда гематоген немесе медициналық өт өндіру жөніндегі барлық операцияларды орындау; шикізаттар мен компоненттерді қабылдау, дайындау, спирт концентрациясын тексеру, барлық ингредиенттерді өлшеу; қолданылатын жабдықтардың жəне түрлі қосалқы аппаратураны тексеру, баптау жəне қызмет көрсету; анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен ағын механизацияланған желіде гематоген немесе медициналық өт өндіру жөніндегі жекелеген операцияларды орындау. 234. Білуге тиіс: қан мен өттің негізгі қасиеттері, шикізат жəне даяр өнімге қойылатын талаптар; жабдықтардың құрылысы, жұмыс тəсілдері. Параграф 2. Гематоген жəне медициналық өт өндіру аппаратшысы, 3-разряд 235. Жұмыс сипаттамасы: ағын механизацияланған желіде сұйық гематоген жəне медициналық өт өндіру барлық кешендегі процестерін орындау. вакуумның көмегімен реакторға компоненттерін мөлшерлеу, берілген режим бойынша реактордағы дəрмектерді термиялық өңдеу; кейіннен флакондарды бекіте, шайырлай жəне этикеттей отырып стерилді түрде құю; реакторларды (дезерітінділермен, жоғары температурамен өңдеу) дайындау; құятын, бекітетін жəне шайырлайтын, этикеттейтін автоматтарды баптау жəне ерттеу; берілген концентрацияда қант шəрбəтін жасау; өндірістік журналда жазбаларды жүргізу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын басқару. 236. Білуге тиіс: қан мен өттің физикалық-химиялық қасиеттері, ағынды механизацияланған желілердегі реакторлар мен автоматтардың құрылымы мен жұмыс принципі; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; қолданылатын компоненттерді есептеу əдістемесі. 50. Фермент жəне плазма алмастыратын дəрмектер өндіру аппаратшысы Параграф 1. Фермент жəне плазма алмастыратын дəрмектер өндіру аппаратшысы, 3-разряд 237. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен фермент жəне плазма алмастыратын дəрмектер өндіру технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; гидролизат өнімдерін фракцияларға бөлу мақсатында термостаттау, бейтараптандыру, тұндыру, центрифугалау процесін жүргізу. сынама алу; шикізатты қабылдау жəне дайындау; жабдықтарды іске қосу жəне тоқтату; даяр өнімдерді өндірісті ұйымдастыру шарттары бойынша қажетіне қарай банкаларға салу, этикеттеу жəне қоймаға тапсыру; өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу. 238. Білуге тиіс: ферментті, ұнтақ тəрізді жəне плазма алмастыратын дəрмек өндіру технологиялық процесі, шикізаттардың, жартылай өнімдер мен даяр өнімдердің физикалық жəне химиялық қасиеттері, жабдықтардың құрылымы. Параграф 2. Фермент жəне плазма алмастыратын дəрмектер өндіру аппаратшысы, 4-разряд 239. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен фермент жəне плазма алмастыратын дəрмектер өндіру технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу. ерітінділерді концентрациялау, тазалау, ұнтақ тəріздес ферменттерді тұндыру; ерітінділерді кристалдау, булау жəне лиофильді кептіру; қосымша процестерді жүргізу: стерилді дəрмектерді центрифугалау, стерилді сүзгілеу, мөлшерлеу; ұнтақ тəрізді дəрмектерді термиялық кептіру; сынама алу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша технологиялық процесті реттеу; қышқыл, сілті, тұз ерітінділерін жасау; технологиялық жабдықтарды дайындау жəне баптау, стерилдеу, герметикалығын тексеру; технологиялық журналда жазба жүргізу. шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау; жөндеуден қабылдап алу. 240. Білуге тиіс: технологиялық процесстің физикалық-химиялық жəне биохимиялық негіздері; шикізат, жартылай өнімдер жəне даяр өнімдердің физикалық-химиялық қасиеті, асептика жəне барлық технологиялық процесс сатыларында стерилді шарттарда жұмыс істеу ережесі. Параграф 3. Фермент жəне плазма алмастыратын дəрмектер өндіру аппаратшысы, 5-разряд 241. Жұмыс сипаттамасы: мал шикізатынан плазма алмастыратын дəрмектер мен фермент өндіру технологиялық процесін дербес жүргізу; шикізат қышқылы гидролизі процесін жүргізу; ерітінділерді булау жəне лиофильді кептіру; қосымша процестерді жүргізу: стерилді дəрмектерді центрифугалау, стерилді сүзгілеу, мөлшерлеу; ұнтақ тəрізді дəрмектерді термиялық кептіру; сынама алу жəне бақылау талдауын жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша технологиялық процесті реттеу; шикізат жəне жартылай өнімдердің дайындау, мөлшерлеу жəне салу; технологиялық жабдықтарды тексеру, баптау жəне реттеу; технологиялық журналда жазба жүргізу; жабдықтарды жөндеуге дайындау; жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшының жұмысын басқару жəне үйлестіру. 242. Білуге тиіс: технологиялық процестің физикалық-химиялық жəне биохимиялық негіздері; жабдықтар мен бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы жəне жұмыс принципі, шикізат, жартылай өнімдер жəне даяр өнімдердің физикалық-химиялық қасиеті, асептика жəне барлық технологиялық процесс сатыларында стерилді шарттарда жұмыс істеу ережесі. 51. Тұз түзу аппаратшысы Параграф 1. Тұз түзу аппаратшысы, 3-разряд

243. Жұмыс сипаттамасы: монохлор сірке су натрий, карбонат темір, глицерофосфат, сүт қышқылы кальций тұзын алу технологиялық процесінің жекелеген операцияларын жүргізу; шикізат пен жартылай фабрикаттарды дайындау, аппараттарға мөлшерлеу жəне салу; анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша технологиялық процесті реттеу; жартылай өнімді жəне нысаналы өнімдерді түсіру, оларды одан əрі өңдеуге жіберу; жабдықтарды іске қосу, қызмет көрсету жəне тоқтату; жабдықтарды жөндеуге дайындау.

8 ақпан 2014 жыл

244. Білуге тиіс: негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының жұмыс істеу принципі; қызмет көрсетілетін учаскеде арматура мен коммуникациялардың тəсімдері, шикізат, жартылай өнімдер мен даяр өнімнің қасиеті мен оларға қойылатын талаптар. Параграф 2. Тұз түзу аппаратшысы, 3-разряд 245. Жұмыс сипаттамасы: органикалық қоспа тұзын алу технологиялық процесін жүргізу немесе органикалық емесе содамен реактив немесе фармокопейлік дəрмектер алу технологиялық процесстің барлық сатыларына қызмет көрсету; тұз түзу процесінің барлық операцияларын, оның ішінде бастапқы заттардың өзгеруіне байланысты бір немесе екі, сондай-ақ еріту, бейтараптандыру, тұндыру, кристалдау, булау, сүзгілеу, центрифугалау жəне де басқа жұмыс нұсқаулығында көзделген процестерді өз бетінше жүргізу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесс температурасын, қысымды, рН жəне басқа да технологиялық процесс параметрлерін реттеу; қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; сынама алу жəне бақылау талдауын орындау; шикізат, жартылай өнімдер, даяр өнімдердің шығуын есептеу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 246. Білуге тиіс: өндірістің технологиялық тəсімі; негізгі жəне қосалқы жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы мен жұмыс принципі, қызмет көрсетілетін учаскедегі арматура жəне коммуникациялардың тəсімі, оларды реттеу ережесі; шикізат, жартылай өнім, даяр өнімнің қасиеті мен оларға қойылатын талаптар; сынама алу жолдары мен талдау жүргізу əдістемесі. 52. Орта пісіру аппаратшысы Параграф 1. Орта пісіру аппаратшысы, 2-разряд 247. Жұмыс сипаттамасы: орта пісіру процесінің жекелеген операцияларын орындау; жабдықтарды: пісіру аппараттарын, сүзгілерді, өлшегіштерді, жинағыштарды дайындау; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау. 248. Білуге тиіс: қызмет көрсетілетін учаскенің технологиялық тəсімін; жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы. Параграф 2. Орта пісіру аппаратшысы, 3-разряд 249. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен орта пісіру процесін орындау; шикізат жəне жартылай өнімдерді технологиялық регламентке сəйкес салу; қоректендіру ортасын стерилдеуге жіберу; жабдықтарды: пісіру аппараттарын, сүзгілерді, өлшегіштерді, жинағыштарды дайындау; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 250. Білуге тиіс: орта пісіру процесінің технологиялық тəсімін; қоректендіру ортасын жасау процесін реттеу ережесі; жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, жұмыс істеу принципі; арматуралар мен коммуникациялардың тəсімдері. Параграф 3. Орта пісіру аппаратшысы, 4-разряд 251. Жұмыс сипаттамасы: биосинтез əдісімен алынатын медициналық дəрмектер өндірісінде себетін материалдарды өсіру жəне ферментациялау сатысына арналған қоректендіру ортасын жасау технологиялық процесін жүргізу; шикізат жəне жартылай өнімдерді технологиялық регламентке сəйкес дайындау, есептеу, мөлшерлеу жəне салу; қоректендіру ортасын стерилдеуге жіберу; жабдықтарды іске қосу, қызмет көрсету жəне тоқтату; бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері мен талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; сынама алу жəне бақылау талдауын жүргізу; шикізат жəне жартылай өнімдердің шығуын есептеу; процесс параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 252. Білуге тиіс: қызмет көрсететін учаскенің технологиялық тəсімін; қоректендіру ортасын жасау процесін реттеу ережесі; жабдықтардың, бақылау-өлшеу аспаптарының құрылысы, жұмыс істеу принципі; қызмет көрсететін учаскенің арматуралар мен коммуникациялардың тəсімдері; шикізат, жартылай өнімдер мен қоректендіру ортасының физикалық-химиялық қасиеттері мен оларға қойылатын талаптар, сынама алу тəсілдері мен бақылау талдауын жүргізу əдістемесі. 53. Стерилдеу аппаратшысы Параграф 1. Стерилдеу аппаратшысы, 4-разряд 253. Жұмыс сипаттамасы: антибиотик, дəрумен, гормон жəне басқа да медициналық дəрмек өндіруде қоректендіру ортасын үздіксіз стерилдеу процесін жүргізу; орынжайларды, жабдықтар мен коммуникацияларды технологиялық нұсқаулық талаптарына сəйкес жұмысқа стерилді жағдай жасау үшін дезинфекциялау жəне өңдеу; коммуникациялар мен жабдықтардың герметикалығын тексеру; шикізатты есепке сəйкес дайындау, мөлшерлеу жəне салу; бақылау сынамаларының стерилділігін бақылау-өлшеу аспаптары көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу. 254. Білуге тиіс: стерилдеудің технологиялық процесі, қолданылатын жабдықтардың құрылысы мен жұмыс принципі; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; қоректендіру ортасына арналған шикізаттың физикалық-химиялық қасиеттері; оларға қойылатын талаптар; қоректендіру ортасының стерилділігін сақтау шарттары; стерилді жағдайда сынама алу тəсілдері. Параграф 2. Стерилдеу аппаратшысы, 5-разряд 255. Жұмыс сипаттамасы: газ камерасындағы этилен тотығы медициналық дəрмекке арналған шприц тюбиктердің бөлшектерін стерилдеу процесін жүргізу; стерилдеу процесін басқару жүйесіне дайындау; газ, пневматикалық жəне гидравликалық коммуникациялар мен жабдықтардың герметикалығын тексеру; бақылау-өлшеу аппаратурасының көмегімен процесті реттеу; басқару пультынан датчиктер мен анализаторлардың блогы арқылы стерилдеу процесін бақылау; сығылған газдың булануы жəне процесті термореттеу, вакуумдау жəне ылғалдау жүйесін тексеру, баптау жəне қызмет көрсету; өндірістік журналда стерилдеу процесі параметрлерінің жазбасын жүргізу; шикізаттың шығынын есептеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 256. Білуге тиіс: этилен тотығын стерилдеудің технологиялық процесі, қолданылатын жабдықтардың құрылысы мен жұмыс принципі; бақылау-өлшеу аспаптарын жəне автоматика жүйесін пайдалану ережесі; стерилденетін газдың физикалық-химиялық қасиеттері; жарылғыш жəне улы заттармен жұмыс істеу ережесі; жабдықтарды баптау ережесі. 54. Биосинтез дəрмектерін ферментациялау аппаратшысы Параграф 1. Биосинтез дəрмектерін ферментациялау аппаратшысы, 3-разряд 257. Жұмыс сипаттамасы: анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен биосинтез əдісімен алынатын антибиотиктер, дəрумендер мен басқа да медициналық дəрмектер өндірісінде ферментациялау процесінің жекелеген сатыларын жүргізу; жабдықтар мен орынжайларды өңдеу жəне стерилдеу; қоректендіру ортасы мен себетін материалды стерилді жағдайларда салу жəне алынған өнімді түсіру; жабдықтардың, коммуникациялар мен арматураның герметикалығын тексеру; қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтарды жөндеуге дайындау. 258. Білуге тиіс: ферментациялау технологиялық процесі; қолданылатын жабдықтардың құрылысы; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізаттар мен жартылай өнімдердің қасиеті, оларға қойылатын талаптар; стерилді жұмыс істеу шарттары. Параграф 2. Биосинтез дəрмектерін ферментациялау аппаратшысы, 4-разряд 259. Жұмыс сипаттамасы: биосинтез əдісімен алынатын антибиотиктер, дəрумендер мен басқа да медициналық дəрмектер өндірісінде ферментациялау процесінің жекелеген сатыларын жүргізу; қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; температуралық режимді, аэрацияны жəне рН ортаны қадағалау; талдау үшін сынама алу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау сынамасын талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; шикізаттың шығынын есептеу; ферментациялау процесі параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 260. Білуге тиіс: ферментациялау технологиялық процесі; қолданылатын жабдықтардың құрылысы; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; стерилді жұмыс істеу шарттары; сынама алу жолдары. Параграф 3. Биосинтез дəрмектерін ферментациялау аппаратшысы, 5-разряд 261 .Жұмыс сипаттамасы: стерилдеу жағдайында үздіксіз істейтін аппаратурада ферментациялау технологиялық процесін жүргізу; қолданылатын жабдықтарға қызмет көрсету; температуралық режимді, аэрацияны жəне рН ортаны қадағалау; талдау үшін сынама алу; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау сынамасын талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу; шикізаттың шығынын есептеу; ферментациялау процесі параметрлерін тіркеу; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу; төмендеу білікті аппаратшыны басқару. 262. Білуге тиіс: ферментациялау технологиялық процесі; үздіксіз істейтін жабдықтардың құрылысы; бақылау-өлшеу аспаптарын пайдалану ережесі; шикізаттар, жартылай өнімдердің қасиеті жəне оларға қойылатын талаптар; стерилді жұмыс істеу шарттары; сынама алу жолдары. 55. Фотохимиялық синтез аппаратшысы Параграф 1. Фотохимиялық синтез аппаратшысы, 3-разряд 263. Жұмыс сипаттамасы: фотохимиялық синтез процесінің жекелеген операцияларын жүргізу. өнімді сəулелендіру аппаратына жіберу температурасы мен жылдамдығын бақылау; анағұрлым жоғары білікті аппаратшының басшылығымен бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу. 264. Білуге тиіс: фотохимиялық синтез технологиялық режимі; процестен ауытқу себептері мен бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне бақылау талдау нəтижелері бойынша оны реттеу тəсілдері; жабдықтардың құрылымы мен қызмет көрсету ережесі. Параграф 2. Фотохимиялық синтез аппаратшысы, 4-разряд 265. Жұмыс сипаттамасы: фотохимиялық синтез технологиялық процесін жүргізу; жабдықтар мен коммуникациялардың жарамдылығын тексеру; компоненттерін салуға дайындау; технологиялық нұсқаулыққа сəйкес ультракүлгін сəулелермен ерітінділерді күйдіру жəне қосымша процестерді орындау; ерітіндінің температурасын жəне сəулелендіру аппаратына олардың жіберілу жылдамдығын ұдайы қадағалап отыру; бақылау-өлшеу аспаптарының көрсеткіштері жəне талдау нəтижелері бойынша процесті реттеу жəне бақылау; технологиялық режим нормаларынан ауытқуын анықтау жəне себептерін жою; талдау үшін сынама алу; шикізат пен жартылай өнімдердің шығынын есептеу. өндірістік журналдағы жазбаны жүргізу; фотохимиялық синтез учаскесіндегі жабдықтарға қызмет көрсету; жабдықтар мен коммуникациялардың жұмысындағы жарамсыздықтарды жою; жабдықтарды жөндеуге дайындау, жөндеуден қабылдап алу. 266. Білуге тиіс: фотохимиялық синтез технологиялық процесі; процест