Page 1

Бїгінгі нґмірде:

№122 (28600) 1 ШІЛДЕ СƏРСЕНБІ 2015 ЖЫЛ

Елбасы ќабылдады Кездесу барысында Мемлекет басшысына «Нұрлы Жол» жəне елді индустриялық-инновациялық дамыту мемлекеттік бағдарламаларын жүзеге асырудың негізгі мəселелері жөнінде баяндалды. Сонымен қатар, Жаңғырту жөніндегі ұлттық комиссияның бес институттық реформаны жүзеге асыруға бағытталған жұмысының алдын ала қорытындылары ұсынылды. Кездесуге Президенттің көмекшісі Ербол Орынбаев қатысты. ––––––––––––––––– Суретті түсіргендер С.БОНДАРЕНКО, Б.ОТАРБАЕВ.

Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Əңгіме барысында мемлекеттер басшылары екіжақты ынтымақтастықтың өзекті мəселелерін, сондай-ақ өңірлік құрылымдардың, соның ішінде алдағы уақытта Ресей Федерациясының Уфа қаласында өтетін ШЫҰ саммиті аясындағы ықпалдастықты талқылады.

Басымдыќќа ие баєыттарєа назар аударылды

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Израиль Премьер-министрі Биньямин Нетаньяхумен телефон арқылы сөйлесті, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Израиль Премьер-министрі барша мұсылмандар үшін қасиетті Рамазан айына, сондай-ақ, президенттік сайлаудың қорытындылары мен елдің ДСҰ-ға кіруіне байланысты Нұрсұлтан Назарбаевқа шынайы құттықтауын жеткізді. Б.Нетаньяху бұл мəселе жөнінде Израиль Қазақстанды қолдағанын атап өтті. Мемлекет басшысы Биньямин Нетаньяхуды Израиль Премьер-министрі лауазымына қайта сайлануымен құттықтап, жауапты қызметіне табыс тіледі. Əңгіме барысында тарап тар Қа зақстан-Израиль

ын ты мақ тас тығының басымдығы бар бағыттарын талқылап, сауда-экономика жəне инвестиция салаларындағы, сондай-ақ, халықаралық ұйымдар аясындағы өзара іс-қимылды жандандыру жолдарын белгіледі. Сонымен қатар, Таяу Шығыстағы ахуал, атап айтқанда, Израиль-Палестина қарым-қатынасы сөз болды. Израиль Премьер-министрі Қазақстан Президентін Тель-Авивке сапармен келуге шақырды. Телефон арқылы сөйлесуге Из раиль жағы бастамашылық етті.

Дипломатпен кездесті Қазақстан Республикасы Парламенті Сенатының Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев Куба Республикасы Сыртқы істер министрінің орынбасары Рохелио Сиерра Диасты қабылдады, деп хабарлады Сенаттың баспасөз қызметі. Қ.Тоқаевтың айтуынша, біздің еліміздің тəуелсіздігін танудағы əлемдегі алғашқы елдердің бірі болған Кубаның шешіміне Қазақстанда ризашылықпен қарайды. Төраға 1995 жылы Сыртқы істер министрі ретінде Гаванаға сапарын жəне Коман данте Фидель Кастромен кез десуін жылы шыраймен еске алды. Қ.Тоқаев өзара тиімді ынтымақтастықты кеңей ту үшін Қазақстан мен Куба қатынас тарының барлық мүмкіндіктерін пайдалану, оның ішінде парламентаралық байланыстарды

дамыту, денсау лық сақтау, мəдениет, білім беру, туризм жəне ауыл шаруашылығы салалары бойынша іскерлер арасындағы байланыстарды үдету қажет деп санайды. Парламенттің жоғары палатасының басшысы кубалық компанияларды Астанада өтетін ЭКСПО-2017 көрмесіне қатысуға шақырды. Сенат Төрағасы Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың алдағы Кубаға сапары екіжақты қатынастардағы тарихи оқиғаға айналып, оған елеулі серпін беретініне сенім білдірді.

Їлкен Алтын медальмен марапатталды Алдыңғы күні Мəскеуде Қазақстанның Ресейдегі елшілігінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ə.Назарбаевты əлем дік экономиканың дамуына, тарихи маңызды бастамалары мен интеграциялық үдерістердің қалыптасуы жəне оны же тілдіру саласындағы жоғары жетістіктері, Еуразия эко номикалық одақтың дамуы, Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасы арасындағы экономикалық, ғылыми, мəдени байланыстарды нығайтуға қосқан үлесі жəне

белсенді қоғамдық қызметі үшін экономикалық қоғамдастықтың Үлкен Алтын медалімен марапаттау рəсімі өтті. Награданы табыс еткен Еркін экономикалық қо ғамдастықтың басшысы, атақты экономист, Мəскеудің 19911992 жылдардағы əкімі Гавриил Попов өз сөзінде Нұр сұлтан Назарбаев Ресейдің ЕЭҚ Үлкен Алтын медалімен марапатталған тұңғыш шетелдік азамат екенін айтты. (Соңы 6-бетте).

Таєайындаулар

Мемлекет басшысының Өкімдерімен: Марат Ерсайынұлы Шайхутдинов Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды, ол Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары қызметінен босатылды; Азамат Құрманбекұлы Əбді момынов Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орынбасары қызметіне тағай ын далды, ол Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі хатшысының орын басары – Қазақстан Респуб ликасы Қауіпсіздік Кеңесі

хатшылығының меңгерушісі қызметінен босатылды; Саидмұрат Бапанұлы Тəңірберген Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесі хат шылығының меңгерушісі қызметіне тағайындалды; Талғат Жеңісұлы Жанжүменов Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Əскери қауіпсіздік жəне қорғаныс бөлімінің меңгерушісі қызметіне тағайындалды; Русланбек Кеңесбекұлы Бекжігітов Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Қауіпсіздіктің жалпы мəселелері бөлімінің меңгерушісі қызметіне тағайындалды.

Арнаулы уəкілді ќабылдады Сенат Төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаев БҰҰ Бас хатшысының Арнаулы уəкілі, БҰҰ-ның Орталық Азиядағы превентивтік дипломатия жөніндегі Аймақтық орталығының басшысы Петко Драгановты қабылдады, деп хабарлады Парламент Сенатының баспасөз қызметі. Ол болгар дипломатын жоғары халықаралық лауазымға тағайындалуымен құттықтап, Орталық Азиядағы миссиясының табысты болуына тілектестігін жеткізді. Қазақстан Аймақтық орталықты құрудың бастауларында тұрғанын атап өте келіп, Сенат Төрағасы осы құрылымның қызметіне парламенттік өлшемді енгізуді ұсынды. БҰҰ Бас хатшысының Арнаулы уəкілі Қазақстан аймақтық тұрақтылықты қамтамасыз етудің маңызды факторы ретінде көрініп келе жатқанын, Орталық Азиядағы жағдайға оң əсер ететінін атап өтті. Ол Қазақстанның Дүниежүзілік сауда ұйымына

+470

10-бет

МЕНІЅ ТАЄДЫРЫМ – БАЌЫТТЫ ТАЄДЫР

Кеше Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев Премьер-Министр Кəрім Мəсімовті қабылдады, деп хабарлады Президенттің баспасөз қызметі.

Ынтымаќтастыќтыѕ ґзекті мəселелері талќыланды

Сын-ќатерлерге сындарлы жауап 5-бет Ќазіргі əлемде жалєыз жїріп жол табу мїмкін емес 6-бет Ќўндылыќтарымыз неден ќўлдырады? 7-бет

енуі жөніндегі келіссөздердің аяқталғанына жылы пікір білдірді. П.Драганов Аймақтық орталықтың басымдықтары: су ресурстарын басқару, трансұлттық қатерлерге қарсы ісқимыл, адам құқықтарын қорғау жəне қақтығыстарды болдырмау саласындағы əлеуетті нығайту жайында əңгімеледі.

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың əрбір жаңа еңбегінің жарық көруі еліміздің қоғамдық-саяси өміріндегі елеулі оқиғаға айналып келеді. Соңғы жылдарда «Егемен Қазақстан» газе тінде жүйелі жарияланып жүрген «Өмір өткелдері» атты сұхбат кітабы да сол санаттан табылатыны талассыз. Жақында ол кітап астаналық «Фолиант» баспасынан көркем безендіріліп шықты. «Қазақстан Республикасының Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың өмірі – өзгеше, өнегелі өмір. Екі өркениеттің – Шығыс пен Батыстың қиюласқан жерінде, əлемнің екі бөлігінің – Азия мен Еуропаның тоғысқан тұсында, екі саяси жүйенің – тоталитаризм мен демократияның, екі экономикалық жүйенің – жоспар мен нарықтың от пен судай шарпысқан шағында шарболаттай шыңдалған, өзінің туған Қазақстанын бүкіл əлем танитын, құрметтейтін елге айналдырған тұлғаның тағылымды тағдыры қандай оқырман үшін де қызғылықты. Кітапта журналист Сауытбек Абдрахмановқа өзінің өмірі жайында əңгімелей отырып, Нұрсұлтан Назарбаев заман, қоғам, адам туралы терең толғанады. Елбасының сұхбат кітабын ой көзімен оқыған адам ғибратты ғұмырдан көп тағылым алатыны талассыз», делінген кітап аннотациясында. Бүгін біз Қазақстан Рес публикасының Пре зи денті – Елба сы Нұр сұлтан Назарбаевтың «Өмір өткел дері» сұхбат кітабына жазған алғысөзін оқырмандар назарына ұсынып отырмыз. «Журналистік жұмысымда еліміз егемендігінің елең-алаңынан бастап бүгінгі биігіне дейінгі белестерінің бəрі жайында үзбей қалам тербеп келе жатқанымды Сіз жақсы білесіз деп сенемін. Қазақстанның тəуелсіздік тарихына қатысты кітаптардың, газет-журнал мақалаларының барлығын оқып шықтым десем артық айтқандық емес. Тиісті əдебиетпен тыңғылықты танысу барысында Сіздің ғибратты ғұмырыңыз, елмен етене өміріңіз, тағдырыңыздың тартысқа, тіреске толы тұстары, еліміздің егемендікке жету жолы, қирандыдан, құландыдан мемлекет құру, Қазақстанды аз жылдың аясында алыс та, жақын да, Батыс та, Шығыс та мойындайтын, санасатын, құрметтейтін елге айналдыру, жер-жаһанға таныту, қазақтың есіктегі басын төрге, төр болғанда да Еуропаның төріне

шығару, ЭКСПО сынды жаһандық көрме өткізу құқын дүние дидарындағы небір мықты мемлекеттермен тартыста тартып алу, елді əлемдік қаржы дағдарысы қыспағынан бірнеше рет алып өту, экономикасы қуатты, саясаты тұрақты, таңы тыныш ататын, кеші тыныш бататын, халқы ұйқыға алаңсыз жататын, ертеңіне сенетін, ел бастаған ерге екі тізгін, бір шылбырды беретін, қиындықты да, қуанышты да бірге көретін ынтымақшыл ел жасау жолындағы қиямет-қайым қиын əрі қасиетті тарихымыз туралы ақ жарыла, ақтарыла ой толғауыңыз əбден орынды, тіпті, қажетті екендігіне көзім бұрынғыдан да жете түсті. Сіздің өз өміріңіз туралы əңгімеңізді, адам, заман, қоғам туралы ойларыңызды бір кітапта, жүйелеп айтып шығуға қандай тақырыпты да емін-еркін баяндауға

мүмкіндік беретін сұхбат жанры ыңғайлы келеді. Осы кітаптың идеясын кезінде, шетелдік сапарларыңыздың бірінде өзіңізге бір ауыз айтқанмын. Сіз қолдағансыз. «Ол үшін сенімен ұзақ отыру керек болады ғой», деп едіңіз. Кітаптың белгілі бір тақырыптарға арналған тараулар бойынша құрастырылғаны оқуға ыңғайлы əрі тартымды болмақ. Фидель Кастроның əлемнің жиырмадан астам тіліне аударылған «Моя жизнь» деген көлемді сұхбат кітабы (М., 2009) өмірдің кезеңкезеңдері, белгілі бір тақырыптар бойынша тарауларға бөлінген. Өте қызықты оқылады. Фидель Кастромен сұхбаттасушы журналист Игнасио Рамоне ол кітаптың диктофондағы жазбадан сол күйінде түсе қалмағанын ескертеді. (Соңы 3-бетте).


2

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

 Мемлекет мерейі Мəскеуде «ЖАСАМПАЗ. Нұрсұлтан Назарбаев: Ресейден көзқарас» («СОЗИДАТЕЛЬ. Нурсултан Назарбаев: взгляд из России») кітабының тұсаукесері болып өтті. Қазақстанның Ресейдегі елшілігінің бастамасы бойынша жарық көрген жаңа 400 беттік жинаққа түсінік бере келіп, Қазақстанның Ресейдегі Төтенше жəне өкілетті елшісі Марат Тəжин: – Мені Ресейдің мемлекеттік, ғылыми жəне мəдени элитасы өкілдерінің Нұрсұлтан Назарбаевпен кездесулері туралы алған өздерінің əсерлерін жазып беру туралы ұсынысқа келісім беріп қана қоймай, сондай-ақ, Н.Ə.Назарбаевтың саяси көшбасшылығы феноменін ой елегінен өткізудегі көпқырлылығы таңтамаша қалдырды, – деп атап өтті. Марат Тəжиннің пікірінше, Н.Ə.Назарбаев көшбасшылығының факторы стандартты политологиялық үлгі шеңберіне толықтай сəйкес келмейді, ал мұ ның өзін бірегей тарихи феномен деп қабылдаған жөн. Мұнда тұлғалық

баспалардың басшылары, жоғары наградалар мен беделді сыйлықтардың лауреаттары – Всеволод Богданов, Владимир Губарев, Рафаэль Гусейнов, Валерий Симонов, Юрий Батурин, Кирилл Привалов, Леонид Млечин, Николай Долгополов бар. Олардың барлығын орасан зор журналистік тəжірибемен қатар, жоғары, журналистикадағы аса құрметті «Ресейдің алтын қалам иесі» атағы біріктіреді. Сонымен қатар, кітапта ұсынылған очерктер Қазақстан Президентінің тұлғасына əр автордың ізгілікті ниетімен, орасан зор құрметімен ерекшеленеді. Олардың кейбіреулері Нұрсұлтан Назарбаевпен тікелей таныс болса, келесі біреулері Елбасымен əр жылдары түрлі жағдайларда кездескендер болып табылады. Енді біреулеріне одан сұхбат алудың сəті түссе, тағы біреу лері Қазақстан көшбасшысының тамаша өмірбаяны мен көп қырлы қызметін кəсіби тұрғыдан қызығушылықпен бақылағандар.

сараптамадан өткізеді. Журналист егер сол шешуші жылдары Горбачев Назарбаевты КСРО-ның вице-президенті немесе одақтық үкіметтің басшысы етіп тағайындағанда шын мəнінде не болар еді деген сұрақты көлденең тартады. Бұл үлкен де біртұтас елді сақтаудың мүмкіндігі болуы ықтимал еді ғой, дейді автор. Владимир Губарев Қазақстан Президентінің антиядролық бастама шылығына «Полигон» атты мақаласын арнады. «Ол – үлкен мемлекеттер басшылары арасында барлығы да шақырған, бірақ ешкім де осы уақытқа дейін атқармаған істі жүзеге асырған жалғыз Көшбасшы. Шешім қабылдау оңайға түскен жоқ жəне осы жайындағы болашақ туралы толғанысты ол өзінің айналасындағылармен ғана емес, ең алдымен өзімен жүргізді. Дəстүрлі шектелушілікті сындыруға, ешкім де өте алмайтындай көрінетін соншама биік кедергілерді еңсеруге тура келді», деп жазады автор. Көсемсөзші жəне ғарышкер Юрий

ЖАСАМПАЗ Ресейдіѕ «Алтын ќалам иелері» Ќазаќстан Кґшбасшысы туралы кескін-келбетке, көшбасшылық стиль мен өзгермелі тарихи жағдайларға да орын бар. – Қазақстан Президентіне тəуелсіздікті қалыптастырудың алғашқы күрделі кезеңінен соң басқарудың өзіндік стилін өзгертіп қана қоймай, жаңа сапаларды қажетсінген өзге деңгейдегі сын-қатерлермен бетпе-бет келуге тура келді, – деді Марат Тəжин. – Сөйтіп, басқа Нұрсұлтан Назарбаев пайда болды. Егер бірінші кезеңде бұл бұрынғы экономикалық жүйедегі басқарудың үлкен тəжірибесі бар беделді өңірлік саясаткер болса, екінші кезеңде – тəуелсіздік алған, бірақ енді ғана бұлыңғыр болашақтың драмалық жолына аяқ басқан қоғамның көшбасшысы еді. Н.Ə.Назарбаевтың саяси көшбасшылығының жаңа саяси қырлары бүкіл əлемнің саясаткерлері мен экономистері алдында дүниенің төрт бұрышында дағдарысты құбылыстармен байланысты ежелгі «Не істеу керек?» деген сауал тұрған шақта, яғни соңғы онжылдық бедерінде анық көрінді. – Н.Ə.Назарбаев осы дағдарыстың бастауларына терең теориялық көзқарас ұсынған қазіргі əлемдегі саусақпен санарлық саясаткерлердің бірі болды. Бірақ, іс мұнымен шектелген жоқ – Қазақстан қатал да шешімді іс-əрекет стилінің арқасында дағдарыстан əлемнің көптеген экономикаларына қарағанда аз шығынмен шыға алды, – деп атап көрсетті дипломат. Марат Тəжиннің пікірінше, дағдарыстан кейінгі кеңістік саяси көшбасшылардан жаңа көзқарас талап етеді. Осылайша тарих тағы да бағамдау критерийлерін өзгертеді. Алдыңғы кезекке аса маңызды үш ерекшелік шығады. Біріншіден, саяси көшбасшылардан талап етілетін интеллектуалдық өлшем күрт жоғарылайды. Екіншіден, ұлттық инновациялық жобаларды жасап, жүзеге асырудың, жаһандық мақсаттарға қол жеткізуге мəжбүрлей отырып, саяси жəне экономикалық элита ның басқарушылық жіктері үшін кең ауқымды «қысым алаңын» құрудың қолдан келуі. Үшіншіден, экономикалық көрсеткіштердің қаншалықты маңызды екеніне қарамастан, шынайы көшбасшылық таяудағы онжылдықтарда қоғамдағы саяси, экономикалық, этностық жəне діни үдерістер арасында аса нəзік тепе-теңдік болуын талап етеді. Жəне осы үдерістер көп жағдайда бір-біріне ашықтан-ашық қарама-қайшы келіп жатады. – Жалпылама айтқанда, көшбасшыдан бүгінде үш аса маңызды параметрлер – интеллект, инновацияшылдық, теңгерімділік талап етіледі. Дəл осы қасиеттерді Қазақстан көшбасшысының бойынан қиналмай табасыз, – деп мəлімдеді Қазақстан елшісі. Ал енді кітапқа қатысты айтатын болсақ, өзінің алғысөзінде Ресей Федерациясы Федерация Кеңесінің мүшесі, Халықаралық істер жөніндегі комитет төрағасының бірінші орынбасары Виталий Игнатенко былай деп жазады: «Бұл кітап – ұлан-ғайыр, қуатты ел туралы, ғарышты бағындырудың басталуы туралы, ұлттық дипломатияның пайда болуы туралы жəне ядролық сынақтардан, яғни ажал сепкіш тажал қарудан бас тарту туралы, ғажайып қала Астана – болашақтың мегаполисі туралы, сондайақ, Еуразиялық экономикалық кеңістік секілді күрделі құрылым туралы... Жəне бастысы – мыңжылдықтар тоғысында өсіп-өркендеген жəне көпұлтты заманауи Қазақстан секілді осыншалықты ғажайып халықаралық құбылысты жасау қолынан келген адам туралы». Бұл көп жағдайда үш бөлікті композициядан тұратын ерекше басылым болып табылады. Біріншісіне жетекші ресейлік публицистердің, шолушылардың, халықаралық журна листердің очерктері енген. Онда авторлар өздерінің ортақ кейіпкерлері – Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың жеке басының қырлары мен қызмет салалары туралы егжей-тегжейлі сөз қозғайды. Жинаққа енген публицистердің арасында шығармашыл одақтардың, ірі

Ресей Журналистер одағының төрағасы Всеволод Богданов өзінің очеркінде осы шығармашылық жобаны ұсына отырып, өзінің одақтағы, «Алтын қаламдағы» əріптестері Нұрсұлтан Назарбаев туралы өздерінің сөздерін айту жөніндегі ұсынысқа үлкен қызығушылықпен жəне құлшыныспен үн қатқандарын атап өтті: «Бұл очерктер бір-бірінен көшіріп алғандай бірін бірі қайталайтын дүниелер емес жəне қазақ халқының көрнекті перзентінің өмір жолын, оның Қазақстан тарихындағы рөлін өздерінше саралайды... Біздің кітабымыз – Нұрсұлтан Əбішұлына, оның саясатына, елі мен халқына Мəскеуден көзқарас...», – деді ол. Авторлардың бірі, Ресей Журналистер одағының хатшысы Рафаэль Гусейнов өзінің «Президент» деген очеркінде Қазақстан Көшбасшысының жарқын саяси қадамдары мен шешімдеріне айрықша назар аударады. Автордың пікірінше, КСРО ыдыраған кезде жаңа өмір шындығына үйлесімділікпен кірігіп, жаңа, тəуелсіз мемлекет құруда тамаша табыстарға қол жеткізе білуі, Семей полигонын жабуы мен Байқоңыр космодромын Қазақстанның меншігінде сақтап қалуы, Еуразиялық экономикалық одақ құру бастамасы, елді тұрақсыздандыру əрекетінің алдын алуы сияқты батыл ісəрекеттері кім-кімді де таңдандырмай қоймайды. Кирилл Привалов Қазақстан Президентінің сыртқы саяси қызметіне ден қояды. Оның харизмасы мен əлемдік қоғамдастыққа танымалдығы, деп атап өтеді автор, сол шақта енді ғана пайда болған Қазақстан дипломатиясына қажетті халықаралық байланыстар орнатуға, ал перспективада ұзақ мерзімді ұлттық сыртқы саясат қалыптастыру мен орнықтырудың аса маңызды міндеттерін шешуге мүмкіндік берді. Бүгінде өзінің сыртқы саясаты тиімді халықаралық бренд болды деп мақтана алатын елдер соншалықты көп емес екені анық, деп ой түйеді К.Привалов. Леонид Млечин «Реформатор» очеркінде Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақ КСР Министрлер Кабинетінің Төрағасы лауазымына тағайындалған сəтінен бастап Тəуелсіз Қазақстанның басшысы ретінде саясаткер болып қалыптасуының негізгі кезеңдерінің бəрін

Батурин Нұрсұлтан Назарбаевтың «ғарыштық» қызметінің əртүрлі қырларын аттап өте алған жоқ. Оның сөзінше, Қазақстан көшбасшысы өз елі өмірінің түрлі қырларымен айналысады, бірақ ағымдық саяси тəжірибе барысында əлі де саналы түрде көзге түсе қоймаған оның «космизмі» басқа елдердегі – «социализм» немесе «нарық» секілді мемлекеттік басқарудың көп өлшемді қисыны үшін арқаулық түсінік болып шықты. Жазушы, «Российская газета» бас редакторының орынбасары Николай Долгополов «Одақтас» атты очеркінде Нұрсұлтан Назарбаевты Ресейдің басты досы деп атайды. Оның пікірі бойынша, Еуразиялық одақ болашаққа жасалған үлкен серпіліс болды. «Ал оны көре, түйсіне білу көп ешкімге берілмеген еді. Тек қана аса зор дарынға ие таңдаулыларға ғана. Мұндай көре білу қасиеті Назарбаевта бар. Мен Нұрсұлтан Əбішұлы ойластырған жəне ұсынған барлық істі жаңа жол төсеу деп атаған болар едім», дейді ол. «Труд» газетінің бас редакторы, Қазақстан түлегі Валерий Симонов «Жерлес» деген мақаласында Назарбаевты елдің жаңа елордасы Астананың негізін қалаушы əке, елдегі ұлтаралық келісімнің кепілі жəне жалпыға ортақ тарихи жадының сақтаушысы ретінде көрсетеді. Оның сөзі бойынша, Қазақстан астанасын ауыстыру тарихы – көшбасшының ішкі сенімі ғажайыпты тудыра алатындығының тағы бір жарқын мысалы. Кітапқа Ресейдің аса ірі саяси жəне қоғам қайраткерлерінің Қазақстан ның Тұңғыш Президенті туралы түсініктемелері, жеке бағалары берілген. Жинаққа Ресей Президенті Владимир Путиннің, ММУ ректоры Виктор Садовничийдің, ММХҚИ ректоры Анатолий Торкуновтың, режиссер Никита Михалковтың Қазақстанның Көшбасшысына берген бағалары, сондай-ақ, осы жинаққа арнап жазылған көптеген пікірлер берілген. Олардың авторларының қатарында Ресей Сыртқы істер министрі Сергей Лавров, ТМД атқарушы хатшысы Сергей Лебедев, Мемлекеттік Думаның Тəуелсіз Мемлекеттер Достастығы істері, еуразиялық интеграциялар жəне

отан дастармен байланыс жөніндегі комитет төрағасы Леонид Слуцкий, КСРО Үкіметінің бұрынғы басшысы Николай Рыжков, Татарстан мен Ингушетияның бірінші президенттері Минтемир Шаймиев пен Руслан Аушев, белгілі əнші жəне Əзербайжанның Ресейдегі елшісі Полад Бюльбюльоғлы, РФ Президентінің халықаралық мəдени ынтымақтастық жөніндегі арнаулы өкілі Михаил Швыдкой, «Еуразия Іскерлік кеңесі» Үйлестіру кеңесінің төрағасы Олег Сосковец, Ресей Ғылым академиясының президенті Владимир Фортов, ғарышкер Валентина Терешкова, Бүкілресейлік мемлекеттік телевизия жəне радио хабарларын тарату кешенінің бас директоры Олег Добродеев, «Интерфакс» агенттігінің басшысы Михаил Комиссар, экономистер Абел Аганбегян мен Руслан Гринберг, жазушы Анатолий Ким, пианист Денис Мацуев пен əнші Александр Градский, əртістер Олег Табаков пен Геннадий Хазанов жəне басқа да көптеген қайраткерлер бар. Өздерінің Назарбаев туралы əсерлері мен естеліктерін, бағаларын қағаз бетіне түсірген олардың əрбірінің қайталанбас стильдері арқылы жазылған жеке, өзіндік ойлары жинақтала келе «ортақ кейіпкерге» айналған. Қорытындысында «Жасампаз» кітабы Қазақстан Көшбасшысының өзіндік бір ұжымдық бейнесін сомдаған. Тіпті, нақтырақ айтсақ, журналистиканың танымал жұлдыздары шеберлікпен қалыптастырған жəне Ресей қоғамының айтулы, беделді өкілдерінің пікірлерімен қуатталған «мозаикалық панноға» айналған. Кітапқа Нұрсұлтан Назарбаевқа жəне оның 75 жылдығына арналған тікелей құттықтаулар жеке блокпен енгізілген. Олардың авторларының қатарында Ресей Парламенті палаталарының спикерлері Вален тина Матвиенко мен Сергей Нарышкин, Қорғаныс министрі Сергей Шойгу, Еуразиялық экономикалық комиссия төралқасының төрағасы Виктор Христенко, ҰҚШҰ Бас хатшысы Николай Бордюжа, Татарстан басшысы Рустам Минниханов, Башқұртстан басшысы Рустэм Хамитов, Дағыстан басшысы Рамазан Абдулатипов бар. Отызға тарта құттықтаулар арасынан КСРО-ның бұрынғы президенті Михаил Горбачевтің: «Алдағы жылдарда да сен өзіңнің болашақты көре білу секілді қасиетіңді таныта бересің деген сенімдемін. Бұл – қорытындылай келгенде, саясаттағы даналықтың басты мəселесі. Сенің барлық достарың, Ресейдегі жəне басқа да елдер дегі Қазақстанның көптеген достары бұған шынайы түрде қуанады. Ал Қазақстанның жетістіктері басқалар үшін үлгіге айналады», деген терең сезімге толы жолдауы да ерекшеленіп тұр. Мерейтойға қатысты құттықтауларын ғарышкер-ұшқыш Алексей Леонов, суретші Зураб Цере тели, «ЛУКойл» концернінің президенті Вагит Алекперов, «Аргументы и Факты» газетінің бас редакторы Николай Зять ков, РФ СІМ Дипломатиялық академиясының ректоры Евгений Бажанов, «РОСНАНО» компаниясының бас шысы Анатолий Чубайс, Ресей Мүф тилер кеңесінің төрағасы Равиль Гайнутдин, Ресейдің атақты əртістері Юрий Григорович, Александр Калягин, Валерий Гергиев, Юрий Башмет, Владимир Спиваков, Сергей Шакуров, композитор Игорь Крутой, спортшылар Елена Исинбаева мен Ринат Дасаев та жолдаған. Нұрсұлтан Назарбаевтың көп қырлы қызметі, Қазақстан Президентіне танымал əлемдік көшбасшылардың біріне айналуға мүмкіндік берген оның тұлғасының ауқымдылығы туралы жарқын бағалар кітаптың тұсаукесеріне қатысып, сөз сөйлеушілер тарапынан да айтылды. Қонақтардың көпшілігінің жобаға тікелей қатысушылар, жинаққа пікір білдірушілер, кітаптың кейіпкерімен тікелей таныс жандар болуы жинақты талқылау кезінде ерекше жайлы ахуал, көтеріңкі көңіл-күй қалыптастырды. Сондықтан да «Орыс баспасөзі» бүкілəлемдік ассоциациясының президенті Виталий Игнатенконың, Еуразиялық экономикалық комиссия төралқасының мүшесі (министрі) Татьяна Валоваяның, Мемлекеттік думаның ТМД істері, еуразиялық интеграциялар жəне отандастармен байланыс жөніндегі комитет төрағасы Леонид Слуцкийдің, «ЛУКойл» концернінің президенті Вагит Алекперовтің, Əзербайжанның Ресейдегі елшісі Полад Бюльбюльоғлының сөздері сондай бір шынайы жəне сезімге толы болып шықты. Бəлкім, Виталий Игнатенконың мына бір сөзі барлығынан да нақтырақ жалпы мəнге ие болып шыққан болар: «Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев – бүгінгі əлемдік саясаттың ең бір жарқын көшбасшысы. Оның Қазақстан тағдырына қосқан үлесін бақылаудың өзі өте қиын. Тіпті, Қазақстанның ел ретінде, держава ретінде қалыптасуы – Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке жетістігі деп айтсақ, артық емес», деді ол. Қазақстан Президенті Н.Ə.Назарбаевтың РФ Журналистер одағының жоғары наградасы «Ерекше еңбегі үшін» белгісімен марапатталғандығы жарияланып, бұл жарқын шара осылайша ерекше екпінмен аяқталды. Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің қолдауымен жарық көрген кітаптың таныстырылымына ТМДның жəне бірқатар Еуропа елдерінің дипломатиялық миссияларының басшылары қатысты. Сəулебек БІРЖАН.

Келесі кеѕес Ќазаќстанда ґтеді

Кеше Ресей Федерациясының Санкт-Петербург қаласында ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер Қорғаныс министрлерінің кеңесі өтті. Оған Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Иманғали Тасмағамбетов қатысты, деп хабарлады ҚР Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі.

И.Тасмағамбетов ШЫҰ-ға қатысушы елдер арасындағы өзара іс-қимыл деңгейі қанағаттанарлық деп атап өтті. «Біз бұл ұйымды нығайту мен дамытуға, ШЫҰ мəнісін арттыруға ниеттіміз. Осыған байланысты Астанада 2016 жылдың мамырында келесі кеңесті өткізу туралы қазақстандық бастаманың қолданылуына үміттенеміз». Қорғаныс министрлері кеңесінің қорытындысы бойынша делегация басшыларымен ұсынылған құжаттарға қол қойылды жəне бекітілді. Сол күні қазақстандық делегацияның ҚХР қорғаныс министрі генерал-полковник Чан Ваньцюанмен екіжақты кездесуі өтті. Қытай Халық Республикасымен ынтымақтастықты нығайту жəне кеңейту Қазақстанның басты стратегиялық басымдықтарының бірі болып табылады. – 2014 жылғы Қытай тарапымен

ұйымдастырылған оқу-жаттығу жоғары деңгейді жəне аталған оқу-жаттығудың сəтті өткізілуін көрсетті. Онда біздің бөлімшелер күрделі жағдайда əртүрлі тапсырмаларды бірлесіп орындау элементтерін пысықтады. Сонымен қатар, ағымдағы жылдың қыркүйек-қазан айларын да біздің мемлекеттеріміздің аумағын да лаңкестікке қарсы алғашқы екіжақты роталық-тактикалық оқу-жаттығу ды өткізу қауіпсіздік қатерлеріне бірлесіп ден қою кезінде бөлімшелеріміздің өзара іс-қимыл жəне машық деңгейін арттырады. Одан өзге, осы жылдың маусымында Қазақстанның аумағында өткен танк биатлоны бойынша əлем чемпионатына танк экипаждарының бірлескен дайындығы да маңызды болып табылады, деді кездесуде Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі Иманғали Тасмағамбетов.

Заманєа сай мамандар тартылмаќ

Кеше Орталық коммуникациялар қызметінде Білім жəне ғылым вице-министрі Е.Иманғалиев, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму вице-министрі Б.Нұрымбетов, Л.Н.Гумилев атындағы ЕҰУ ректоры Е.Сыдықовтың қатысуымен «Индустрияландыруды кадрлармен қамтамасыз ету» тақырыбында баспасөз мəслихаты өтті.

Конференция барысында вице-министр Е.Иманғалиев жоғары жəне жоғары оқу орнынан кейінгі білім саласында жобаларды заманға сай кадрлармен қамту инновациялық сипаттағы білім беру бағдарламалары есебінен жүргізілетіндігін айтып, 2015-2017 жылдары білім беру бағдарламаларын əзірлеуге əр жыл сайын 962,1 млн. теңге қаржы қарастырылғандығын алға тартып, республикалық бюджет есебінен 2015 жылы шетелдік ғалымдарды шақыруға 998,8 млн. теңге мөлшерінде, сондай-ақ академиялық ұтқырлыққа 590 млн. теңге бөлінгенін мəлім етті. «2015 жылдың 1 қыркүйегінен бастап оқу процесіне енгізілетін оқу бағдарламаларын келісу бойынша жұмыс берушілермен, кəсіподақтармен байланыс артуда. Он іріктелген колледждердің алтауы Дүниежүзілік банк қаржысы есебінен іске асырылатын техникалық жəне кəсіптік білімді жаңғырту жобасы бойынша грант алушылар болып табылады. Осы жоба аясында колледждер 425 млн. теңге тұратын жабдықтармен жарақталған», – деді Е.Иманғалиев. «Нұрлы Жол» Жаңа Экономикалық Саясатын жəне Қазақстан Республикасын индустриялық-инновациялық дамытудың 2015-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру мақсатында базалық жоғары оқу орындарының жəне колледждердің даму бағдарламасы əзірленгенін де атап өтті. Осы бағдарламаға жəне елімізді индустрияландырудың екінші

бесжылдығының басымдықтарына сəйкес 2015-2017 жылдары білікті кадрлар даярлау іске асады екен. Мемлекеттік бағдарламаның басым салалары: металлургия, мұнай-газ химиясы, электрэнергетика, жеңіл жəне тамақ өнеркəсібі, машина жасау, информациялық-коммуникациялық технологиялар, тағы басқа. Ал Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігінің деректеріне сəйкес, 2015-2019 жылдары аралығында жалпы саны 257 өңірлік жəне республикалық жобалар іске асырылатын болады. Мұндағы кадрларға деген жалпы қажеттілік бүгінгі күнде 46,6 мың адамды құрап отыр екен. Мəселен, техникалық жəне кəсіптік білім беру саласында «Кəсіпқор» холдингі мен 10 колледж арасында дамыту ісі бойынша шарттар жасалған. 2017-2018 жылдарда 10 колледжге əрі қарай енгізу үшін жұмыс берушілердің қатысуымен тағы 16 оқу бағдарламасы əзірленбек. 2015 жылдан бастап 2 колледж осы бағдарламаларды оқу процесіне енгізеді. 2015-2016 оқу жылының басынан бастап базалық жоғары оқу орындарында магистранттар жаңа білім беру бағдарламалары бойынша білім алатын болады. Зертханаларды құруға 10 млрд. теңге қарастырылса, оның 3 млрд. теңгесі соңғы екі жылда, 4 млрд. теңге 2017 жылы игерілетін көрінеді. Раушан ТƏУІРХАНҚЫЗЫ, журналист.

Транзит – экономика драйвері

Орталық коммуникациялар қызметінде Қазақстан Стратегиялық зерттеулер институтының директоры Ерлан Қарин баспасөз мəслихатын өткізді. Ол еліміздегі жаңа бағытта басталып жатқан бес институттық реформа жөнінде əңгімелеп, еліміздің транзиттік мүмкіндіктеріне тоқталды. Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ,

«Егемен Қазақстан».

Қазіргі кезде бес институттық реформаның ел дамуындағы маңызы мен ол туралы дамыған елдердің сарапшылары білдірген құнды пікірлер туралы айтты. Сөйтіп, еліміздің экономикасын дамытуда қозғаушы күш болатын транзиттік дəліздер мен республика аумағынан өтетін жүк ағындарының болжамына назар аудартты. Оның сөзіне илансақ, 2020 жылға қарай Қытай мен Еуропа арасында тасымалданатын жүктің 10 млн. тоннасы трансқазақстандық магистральдар арқылы өтетін болады. «Елiмiздiң көлiктiк-транзиттiк стратегиясының басты мақсаты – Қазақстанды Еуразияның қуатты транзиттiк хабына айналдыру. Зерттеулер бойынша, 2020 жылға қарай Қытай мен Еуропа арасындағы сауда айналымы 800 млрд. доллардан 1 трлн. долларға дейiн жетуi ықтимал. Бiздiң мiндетiмiз, осы жүктердiң негiзгi бөлiгiн, бiздiң ұлттық мүдделерiмiзге пайдалы болуы үшін Қазақстан аумағы арқылы тасымалдануын қамтамасыз ету», деді директор. Сала мамандарының болжамын мысалға келтіре отырып, 2020 жылға қарай Еуропа мен Қытай арасындағы сауда тауарларының 10 пайызы автомобиль жəне темiржол магистральдары арқылы тасымалданатынын айтты. Ал қазiргi күндегі оның үлесi бар-жоғы 1-2 пайыз шамасында ғана екен. «Сондықтан, бiз Қытаймен құрлықтық көлiктiк дəлiздердi салуға мүдделiмiз. Себебі, ҚХР мен Еуроодақ арасындағы жүк тасымалы 117 млн. тоннадан 170 млн. тоннаға дейiн артуы ықтимал деген болжам бар. Қазақстан 2020 жылы трансқазақстандық бағытқа шамамен оның 10 млн. тоннасын тартуды жоспарлап отыр. Осы мақсатты жүзеге асыруға, яғни көлiктiк-транзиттiк жүйенiң дамуына 40 млрд. доллар капитал тартылады. Бұл ауқымды шара үлкен

əлеуметтiк серпiн болады деп сенеміз. Тағы да мамандардың пікіріне жүгінсек, олардың бағалауы бойынша, көлiктiк инфрақұрылымға бөлiнген 1 млрд. доллар 20 мың жаңа жұмыс орнының ашылуына мүмкіндік тудырады. Ал оған еншiлес салаларда қосымша 11 мың жұмыс орны құрылады. Бұл ұлттық экономикамыздың əлеуетiн арттыру арқылы қатпарлы əлеуметтiк мəселелердi шешуге де сеп болады», деді Е.Қарин. Еліміз тəуелсіздік алғалы бері салынған маңызды теміржол магистральдарына алыс-жақын шетелдердің экономикалық сарапшылары жоғары баға беріп отырғанын жеткізген спикер, əсіресе транзиттік жолдардың аймақтағы халық аралық жүк тасымалдарының бағыттарына айтарлықтай тиімді өзгеріс жасағанына тоқталды. Өткен жылы ғана пайдалануға берілген Жезқазған – Бейнеу мен Арқалық – Шұбаркөл теміржолдары тек қазақстандық жүк тасымалдаушылардың ғана емес, Қытай мен Еуропа арасында төте əрі тиімді жол іздеген өзге елдердің көңілінен шығып отырғанын атап өтті. Қытайдың Лянунган портынан Еуропаға өткен жылы жеткізілген 70 мың жүк контейнерінің саны биылғы жылы 150 мыңнан асып жығылады деген пікірін білдірді. Бұл порттан шыққан жүк Қазақстанның Қорғас құрғақ жүк портында пойызға тиеліп, біздің ел аумағымен Ақтау су портына жеткізілетіні мəлім. Одан əрі, қаласа Өзен – Түрікменстанмен мемлекеттік шекара теміржол магистралі арқылы Иранға жеткізіліп, Парсы шығанағына шығады. Əйтпесе, су жолына түсіп, Кавказды бойлап, Еуропа елдеріне төте тартады. Осыны айтқан институт жетекшісі Қазақстан сыртқа шығатын жолдарды дамытуда бір ғана бағытпен шектелмей, əртараптылық саясатын ұстанып, экономикасын барынша тəуелсіздендіруге күш салып жатқанын қадап айтты.


3

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

 Елімен етене Елбасы

МЕНІЅ ТАЄДЫРЫМ – БАЌЫТТЫ ТАЄДЫР (Соңы. Басы 1-бетте). Куба жетекшісі айтқандарын қайталап отырмау үшін керек жерінде бұрын сөйлеген сөздеріне, жасаған мəлімдемелеріне, баяндамаларына жүгінуді өзі ұсынған екен. «Ол маған үзінділерді алып, біздің сұхбатымыздың мəтініне қосуға рұқсат берді», деп жазады Игнасио Рамоне. Сондай рұқсатты Сізден де алатыныма сенгім келеді. Кей тұстарда кітаптардан, баяндамалардан, сөздерден үзінділер мəтінге сыналанып, дəйектеме ретінде салынып отырса орынды шығар еді. Ауызша əңгіменің қағазға түсірілген нұсқасын дайындап берген соң əр тарауды өзіңіз үстінен қарап, қажет деген жайларды, үстемелей айтылуға тиіс ойларды жазып отырсаңыз, оған уақыт, мүмкіндік таппаған тұста соларды толықтырып айту үшін қосымша шақырсаңыз жақсы болар еді. Сіздің өз өміріңіз жайындағы сұхбат кітабыңыз қай жағынан қарағанда да пайдалы, қажетті боларына сенемін. Жасыратыны жоқ, халқымыздың бəрі бірдей бүгінгі бейбіт, бақуат өмірдің қандайлық қиындықпен келгенін жетік біле береді, қадіріне толық жетеді деп айта алмасақ керек. Осының бəрі өзінен-өзі келіп жатқандай, солай болуға тиістідей көретіндер де кездеспейді емес. Айналасы жиырма шақты жылда біздің жағдайымызда Америкадай аршындап кету, Жапониядай жайнай қалу мүмкін болмайтынын түсінбейтіндер де табылады. Бұл тұрғыдан қарағанда Сіздің өміріңіз жайындағы əңгіме ең алдымен жас оқырмандар үшін керек. Сіздің қарауыңызға болашақ кітап тарауларының тақырыптық жобасын ұсынып отырмын. Тараулардың шартты түрде қойылған атынан ондағы əңгіменің не жөнінде болатыны көрініп тұр деп ойлаймын». Бұл – журналист Сауытбек Аб драхмановтың осыдан бірер жыл бұрын менің атыма жолдаған жазбасы. Жазбаны алған соң біраз уақыт ойланып жүрдім. 1991 жы лы, Тəуелсіздік жарияланғанға дейін Мəскеудің «Молодая гвар дия» баспасынан жарық көрген «Əділеттің ақ жолы» деген кітабымда өмірбаянымның өткелдері жайында біршама əңгімелеген едім. Одан бері де ширек ғасырдай уақыт өтті. Өмір өзгерді. Сана өзгерді. Кейінірек шыққан «Ғасырлар тоғысында», «Қазақстан жолы» кітаптарымда негізінен экономиканың, саясаттың мəселелері қозғалды. Оларда өзім туралы əңгімелеп жатуды артық көрдім. Сауытбек ұсынған сұхбат жанры өз бетіңше қозғаудың кілтін таба бермейтін жайларды айтуға жақсы мүмкіндік жасайды екен. Ал дұрысында, айтатын жай жеткілікті. Менің тағдырым – бақытты тағдыр. «Блажен кто посетил сей

мир в его минуты роковые» деп Тютчев жазғандай, менің маңдайыма мына жарық дүниеге тарих тың тар тұсында келудің, айна ласы жарты ғасырдың о жақ, бұ жағында бүкіл əлемді төңкеріп түсірердей ғажайып өзгерістерді көрудің, жаңа мемлекет құрудың, сол ұлы істің басында тұрудың бақытын жазған екен. Көп нəрсені көрдім, көп жайды өзегімнен өткердім. Өмір жолым төселген тақтайдай тегіс болған жоқ, алдымнан талай кедергілер кездесті, олардың кейбірін заман қойды, кейбірін қоғам қойды, кейбірін адам қойды. Шүкіршілік, бəрінен де өтіп, бүгінгі күнге жетіп отырмын. Қазақстан халқының əлемдік өркениет көшіне қуатты мемлекет күйінде, халықаралық қоғамдастықтың сыйлы мүшесі ретінде, бүгіні бақытты, ертеңі еңселі ел ретінде қосылғанын көріп отырмын. Мың тəубе! 2015 жылғы президенттік сайлауда Қазақстан халқы бүкіл əлемге өзінің кемеңгерлігін көрсетті, ел бірлігіне беріктігі мен кемел келешекке сенімін көрсетті. Президент сайлауына бүкіл халық бір кісідей қатысатын, бүкіл халықтың таңдауы бір кісіге түсетін ел, біздің еліміз – Қазақстан Республикасы – ынтымақшылдықтың, ауызбірліктің ғажайып үлгісі. Инаугурацияда сөйлеген сөзімде «Өмірін халқының бақыты жолына арнаған жанға бұдан зор құрмет болмайды. Мен үшін ел сенімінен асқан мəртебе жоқ, сол сенімді ақтаудан артық бақыт жоқ. Сол себепті, мен Қазақстанның жарқын болашағы жолында қандай тəуекелге де дайынмын», деп айтқанмын. «Сіздің өміріңіз жайындағы əңгіме ең алдымен жас оқырмандар үшін керек» деген сөздің жаны бар. Мемлекет басшысының өмір жолы ел азаматтарының қай-қайсысына да қызықты десек те, өмір айдынына жаңа құлаш жайып жатқан жастардың орны бөлек екені түсінікті. Біздің жастарымызға осының бəрінің қалай басталғаны, оқиғалардың қалай өрістегені, ел үшін сондайлық күрделі кезеңде қабылданған қандай да бір шешімдердің негізгі ой қисыны неде екендігі жөнінде нақты фактілер мен əділ талдаудың жетісе бермейтін кезі көп. Сондықтан мен бұл кітапты біздің еліміздің болашағын қалайтын, жерімізді аялайтын, қорғайтын жас қазақстандықтарға арнап əңгімелеп шықтым. Бүгінде тəуелсіздіктің таң сəрісінде дүниеге келген балалардың өзі университет, институт бітіріп, үлкен өмірге аяқ басты. Адамның жаратылысы сондай, ол өткенді тез ұмытуға бейім тұрады. Еліміздегі бейбіт өмір мен игілікті тірлік, біз бастан кешіп жатқан экономикалық дүр сілкініс пен азаматтарымыздың өмірге құштарлығы, өз күшіне жəне

ертеңгі күнге деген сенімділігі біз үшін кəдуілгі жайға айналуда. Əр таң атқан сайын Астананың зəулім ғимараттарын бойлап бара жатқан күннің нұрлы шуағына көз тоқтата бермейтініміз сияқты, біз оларды да байқай қоймаймыз. Ал, шынтуайтында, біз ширек ғасырлық осы жасымызда ірі істерді атқара алдық. Бүгінде талай адам Қазақстанның жетістігін «Еуразияның экономикалық кереметі» деп атайды. Кітапта мен осы табысқа жетудің əрбір қадамы қандайлық ауыр, азапты болғаны жайында айттым. Біздің мемлекетіміздің қалыптасуының əр белесінде менің иығыма түскен жауапкершіліктің аса ауқымдылығын, зіл батпан салмағын сезінсе екен деймін жас ұрпақ. Əрине, негізінен ғұмырбаяндық кітап болғаннан кейін мұндағы көптеген тараулар менің балалық шағыма, мектептегі жылдарыма, Днепродзержинскіде оқыған кезіме, Теміртауда еңбек жолымның басталуына, Қазақстан Магниткасындағы партия ұйымын басқарған, қалалық, облыстық партия комитеттерінің, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің хатшысы, Үкімет басшысы болған кезімдегі қызметіме арналғаны өзінен өзі түсінікті. Дегенмен, менің кітабымның негізгі арқауы – Қазақстанның жаңа тарихының ең бір қиын да жарқын сəттері. Сұхбат кітабының тараулары қайсыбір кезеңдердегі қоғамның саяси көңілкүйін түсінуге немесе еске алуға көмектеседі, ал экономикалық талдау неғұрлым зерделі оқырмандарға осы жылдардағы жағдайды ойша қалыптауға мүмкіндік береді. Менің бүкіл өмірім дерлік басқару жұмысымен өтіп келеді. Комбинатта, қалада, облыста, республикада басшылық жұмыста дəйім адамдар тағдырымен істес болдым. Олардың əрқайсысының өзіндік орны бар. Мен өзім араласып-құраласқан адамдардың жетістік-кемістігі, өмірімде қалдырған ізі, əкелген қуанышы мен өкініші туралы да айтуды жөн деп таптым. Осындай кітап дайындау жөніндегі идеяны ұсынған, менің айтқан əңгімелерімді қағазға көңілдегідей етіп түсіре білген, орынды, білікті сұрақтарымен тақы рыпты жақсырақ ашуға септесіп отырған сұхбаттасушыма – көрнекті журналист, тəуелсіздіктің алғашқы күндерінен бергі сенімді серіктерімнің бірі Сауытбек Абдрахмановқа бірлесе атқарған жұмыс үшін разылығымды білдіруді парыз санаймын. Рас, сұх баттасуға көңілдегідей көп уақыт бөле алмағандықтан о баста ойластырылған біраз тақырыптар бұл кітапта қозғалмай қалды. Тегінде, олар келер күндердің еншісі болар. Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ.

«...Сол ќазаќтыѕ бірімін» Қолжазба хаттар – шынайылықтың тұнбасы. Олардан ішкі жан тазалығының тұмасы төгіліп тұрады. Баспасөзде күнделік атаулы мен авторлық хаттардың тым оқылымды келетіні содан. Əсіресе, танымал тұлғалардың ақ параққа өз қолымен түсірген жазбаларын бестселлерге балауға болады. Елбасы кітапханасының мұра ғатында Мемлекет басшысына қатысты мол дерек сақтаулы. Солардың арасында біз үшін ерек ше қызығушылық тудыратыны – Нұрсұлтан Назарбаевтың замандастарына, қатардағы қазақстандықтарға əр уақытта жолдаған хаттары. Бұлармен танысқан адам аса айтулы тұлғаның ресмиліктен тыс сəттерін, адами келбетін аңғара алады. Президент 2009 жылдың 17 маусымында, осы сөйлем құралып жатқан сəттен тура алты жыл бұрын, мемлекет қайраткері, ақын, бүгінде бақилық Кəкімбек Салықовқа хат жазған екен. Сөз былай басталады: «Ел тарихында, сын кезеңдерде елді бірлікке шақырып, ерлікке баулыған кемеңгер бабаларымыз баршылық. Сол дəстүрді жалғастырып, өз ойпікіріңізді «Егемен Қазақстанның» 17 маусым күні шыққан нөміріндегі мақалаңызда жарияладыңыз». Яғни, таңертеңгілік поштамен танысқаннан кейін, бірден жан əсерін қағаз бетіне аударады. Қыруар іс, қайнаған тіршілік ішінен

мақала авторына тілектестік білдіруге уақыт арнайды. Бұдан Елбасының ел тамырының бүлкіліне енжар қарамайтын қаламгер атаулыға құрметі көрінеді: «Мені көптен бері білетін болған соң, өз пікіріңізді білдіруге сіздің барлық қақыңыз бар. Мəселе онда емес. Бұл мақалаңыз ел тағдырын ойлайтын, елдің жайын білетін білімгер ел ағасының ойы деп білемін», дейді Президент. Қазақстанның тəуелсіздігін хал-қадірімізді жұмсап, ілгерілету – баршамыздың алдымыздағы ұлық мұрат. Осынау ұлы парызды бойға сіңіре түсу барысында сол Азаттықты жариялаған Мемлекет басшысының əр сөзіне һəм сезіміне ерекше ден қойған абзал: «Астана ел тəуелсіздігінің алтын діңгегіне айналды. Алысты, жақынды таң қалдыратын ғажайып елордамызды орнату – Қазақстан тəуелсіздігін орнатумен тең дер едім. Астана еркіндікті аңсаған еліміздің асқақ арманы мен жігерінен жаралған. Тəуелсіздікті орнату бар жəне оны нығайтып ұстап қалу бар».

Нұрсұлтан Əбішұлының бұл сөздері бір-ақ хатта қамтылғанымен, күллі қоғамға арналған үндеумен тең. Десек те, Елбасына жазуына, ең алдымен, Кəкімбек ағамыз көзі тірісінде қалай арқаланғанына, шабыттанғанына өзіміз куəміз. Газетте істеген кезімізде ақсақал Астана туралы топтамасын қолтықтап, бірнеше рет келген. Бас қаланың басылымына əр өлеңінің жанына сурет қоса, жарқыратып жариялағанымызда ағамыз мəз болып, балаша шаттанып еді. Президент хатының соңы асыл мұратының ұшқынындай. «Жеке тұлғаға жазылған сөздерінде жүр» демесеңіз, бұл лебіз əлі-ақ қанатты сөздер жинақталатын талай кітапқа енгізілер. Əу баста-ақ эпистолярлық жанрға тəн шынайылық туралы еске түсіргеніміз де осы болса керек: «Қазақ баласына бар күш-жігерін, білімін еліміздің алтын болашағына арнаудан артық қандай қасиетті борыш бар? Жоқ. Мен – сол қазақтың бірімін. Келер ұрпақ дəл осылай тəрбиеленсе деймін», деп толғанады Елбасы. Ерболат ҚАМЕНОВ, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы кітапханасының жетекші сарапшысы.

АСТАНА.

КҐЗ ЖІБЕРСЕМ АЛЫСЌА

немесе Тəуелсіздік бастауында Елбасымен бірге болєан сəттер Нұридин БАЛҚИЯЕВ,

профессор, Түркістан қаласының құрметті азаматы.

Шымкент облыстық партия комитетінде нұсқаушы, бөлім меңгерушісінің орынбасары болып істеп, одан Түркістан қалалық партия комитетінің бірінші хатшысы, одан Ақтөбеде ректор болып ұзақ жыл жұмыс істедім. Бүгінде Алматыдағы көлік академиясында дəріс беремін. Профессормын. Төменде Елбасымыз жөнінде өзім басы-қасында жүріп, көзім көріп, куə болған жағдаяттар хақында азын-аулақ əңгімелемекпін. Мен ғана емес, барша қазақстандықтар Елбасын Алаштың аймаңдайы деп атайтыны əділ, орынды. Оған шəк келтірмеймін. Өйткені, қоғамдағы ұлы өзгерістер арқылы суырылып алға шыққан кемел тұлғалар адамзат атаулының аузына ілігеді, халқы оларды қадір тұтып, əлемдік деңгейдегі кемеңгерге айналдырады. Тарих тағылымы осындай. Қазақстан жағдайында Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев та тəуелсіз мемлекетіміздің негізін қалаушы, оның тұңғыш Президенті, қазақ топырағындағы жасампаздық құбылыстардың тікелей бастаушысы, халық алдындағы тарихи парызын азаматтық жауапкершілікпен ұштастыра білген дара тұлға. Тұрақтылық пен ұлтаралық татулық идеясын Қазақстан аясында жүзеге асырып қана қоймай, əлемдік дəрежеге көтерген, толымды шешімдер мен орнықты ойларға, бір сөзбен айтқанда, өтпелі кезеңде халқымыздың бағына тағдыр қосқан халықаралық деңгейдегі ірі басшы. Елбасының басшылығымен қолға алынған шаралар, жүзеге асқан сан-салалы шараларға қазақ жұрты толықтай сенім артып, қолдап келеді. Сондықтан да болар, Қазақстан Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымына төрағалық миссиясына ие болып, абыройлы өткізді. Бұл – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың беделін танығандық, жанқиярлық еңбегін бағалағандық. «Бақыт бағасын білгеннің басына» деген осы. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев ел ішіндегі, сырт мемлекеттердегі кездесу сəттерінде тəуелсіздікті қайтіп тұғырлы етеміз, қайткенде өркениеттің бел ортасынан орын аламыз деген сұрақтарға жауап іздеуден шаршаған емес. Елбасымыз – қандай беделді жиындарда болса да тыңдаушысын елітіп əкетер, ой салар қанатты қағидалар мен оқшау ойларын маржандай тізіп, өзі де толғанатын жасампаз жаратылыс. Осынау екінің біріне бұйыра бермейтін ғажап қасиеттер мен табиғи даралықтың, парасаттылықтың бір кісіге қонуы – зерттеуге тұрарлық тақырып. Елбасының өмір деректеріне көз салсақ, бір қарағанда, орта мектепті бітірген соң кəсіби орта мамандыққа ие болып, Теміртау қаласында металл қорытушылықтан бастаған еңбек жолы өз дəуіріне сай қарапайымдылығымен ерекшеленеді. Дей тұрғанмен, бойға біткен табиғи дарын алға қойған биік мақсаттарға қол жеткізуге талпынған жанға қуат беріп, биікке жетелеген болар. Тағдыр Нұрсұлтан Əбішұлы екеумізді қызмет бабында сан рет кезіктірді. Нұрекең Қарағанды облыстық партия комитетінен Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетіне өндіріс саласы бойынша хатшы болып ауысқан кезде мен Оңтүстік Қазақстан облыстық партия комитетінде өндіріс жəне көлік бөлімі меңгерушісінің орынбасары едім. Өткен ғасырдың сексенінші жылдары бұрынғы Кеңес Одағы, оның ішінде Қазақстан экономикасы стагфляцияға ұшырағаны белгілі (елдің инфляциялық үдерістерінің өршуі кезіндегі тоқырауды көрсететін экономикалық жағдай). Əрине, ресми органдар ол кезде мұны мойындауы мүмкін емес еді. Дегенмен, бұл мəселемен тікелей айналысатындар арасында экономикалық тоқыраудан шығатын жол іздестіргендер болды. Оңтүстік Қазақстан облысының өнеркəсіп жəне көлік саласында ғылыми негізде «өндірістің тиімділігін арттырудың кешенді жүйесі» ендіріліп, оң бағаға ие болды. Нəтижесінде Шымкент қаласында 1982 жылы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің басшылығымен осы жүйенің ендірілуі жөнінде республикалық семинар-мəжіліс өткізілді. Мəжілісте баяндама жасаған Нұрсұлтан Əбішұлының экономиканы дамытуға байланысты тың ойлары, пікір-пайымдары, ұстанымдары ерекше əсер қалдырып, жаңашыл тұлға екені байқалды. Көп ұзамай республика Министрлер Кеңесінің Төрағасы болып тағайындалып, ел экономикасындағы жинақталған

проблемаларды шешу мəселелерін Одақ алдына дəйектілікпен қоя білді. 1985 жылдың 6 қарашасынан бастап Түркістан қалалық партия комитетінің бірінші хатшылығына сайланып, қызмет жаса ған кезімде Нұрсұлтан Əбішұлы қазақ халқының үш ғасырдай астанасы болған Түркістанның əлеуметтік-экономикалық дамуына көрегендікпен қамқорлық жасады. Қазақстан тағдыры Мəскеу шенеуніктеріне байланысты кезде КСРО Құрылыс министрі Түркістан қаласына арнайы шақырылып, қасиетті Қ.А.Ясауи кесенесін қалпына келтіруге қаражат бөлінуінің керектігі дəлелденгеніне қарамастан, тарихи қаланың əлеуметтік-экономикалық проблемалары ұзақ уақыт шешілмеді. Қазақстанды Колбин басқарып тұрған кезде Түркістан қаласының жинақталған мəселелері туралы Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің бюро мəжілісінде маған екі рет есеп беруге тура келді. Бірінші есептен соң «Казахстанская правда» газетінде «Туркестан – город социальных проблем» атты бір беттік көлемді мақала жарық көрді. Бюро мəжілісінде Нұрсұлтан Əбішұлы Түркістан қаласының проблемаларын жетік білетінін жəне оларды шешуді Министрлер Кеңесіне тапсыруды ұсынды. Нəтижесінде Министрлер Кеңесі Түркістанда мемлекеттік «Əзірет-Сұлтан» мəдени қорығын құру жəне Түркістан қаласының əлеуметтік-экономикалық мəселелерін шешу туралы арнайы қаулы қабылдап, ол кідіріссіз іске асырылды. 1991 жылдың 6 маусымында Президент Жарлығымен Қ.А.Ясауи атындағы Түркістан мемлекеттік университеті құрылды. Ол Жарлықта «Түркістан қаласының əлеуметтікэкономикалық дамуын қамтамасыз ету» деген сөздер келтірілген. Ескерте кеткен жөн, кеңестік деңгейдегі «Известия» газеті аталған оқу орнының болашақта халықаралық деңгейге көтерілетінін ескермей, «Қазақстанда аудан орталығында университет ашылды» деп мысқылдай жар салды. Түркия Президенті Тұрғыт Өзал мен Елбасының Түркістан қаласына келуіне орай университетте кездесу өткізілгеннен кейін екіжақты шешіммен Қ.А.Ясауи атындағы университет – Халықаралық Қазақ-түрік университеті деп аталып, қазіргі күні Қазақстандағы алдыңғы қатарлы оқу орнының біріне айналды. КОКП Орталық Комитетінің Бас хатшысы М.С.Горбачев Оңтүстік Қазақстанға келіп, аудан жəне қала басшыларымен кездесуінде оған Қ.А.Ясауи кесенесі туралы қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде шыққан кітапты сыйға тарттым. Ал Түркістан қаласының тарихы жəне ондағы əлемдік сəулет өнерінің үлгісі – кесене туралы Нұрсұлтан Əбішұлы ұшақ ішінде толық əңгімелегенін жеткізді. Бүгінде Түркістан «Рухани астана» деген атқа ие болса, ол – тек Елбасы қамқорлығының айғағы екені даусыз. Нұрсұлтан Əбішұлының ерекшеліктерінің бірі – есте сақтау қабілетінің мықтылығы. 1958 жылы Теміртау қаласындағы «Қазақстан Магниткасына» шақырған үндеуге сəйкес қызметтес болған, Днепродзержинск қаласындағы техникалық училищеде бірге оқыған Əсетілла Кəрімов 1990 жылы Қазақстан Компартиясының ХVІІ съезіне Түркістан қаласынан делегат болып қатысқанда: «Əсетілла, қайдан жүрсің?» – деп құшағына қысқаны көз алдымда. Тұңғыш Президентіміздің біртуар тұлға екені мемлекетіміздің кешегі «тар жол, тайғақ кешу» кезеңінде ерекше көрінді. Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің мүшесі ретінде тағдыр маған бір қиын, тарихи шешімдер қабылдаудың куəгері болуды жазыпты. Яғни, 1990-жылдары Орталық Комитеттің кезектен тыс пленумы шақырылды. Ерекшелігі, бұрын көзге түсе бермейтін микрофондар орындықтар арасына жиі орналастырылыпты. Мəжіліс залында көптеген журналистер мен операторлар. Бірақ та, мəжіліс басталар кезде олардың бəрі сыртқа шығарылып, есіктер жабылды. Орталық Комитеттің бюро мүшелері бұрынғыдай сахна төріне емес, залдың бірінші қатарына жайғасты. Ең соңынан кірген Нұрсұлтан Əбішұлы бірден мінберге шықты да баяндама жасады. Қысқа да нақты. Мазмұны – Қазақстан Компартиясы тарихи миссиясын орындады, ендігі заман бұл партияны тарату керектігін талап етеді. Мұндай мəлімдеме партияның элитасы болып саналатын Орталық Комитет мүшелеріне жай түскендей əсер етті. Жан-жақтан көңілінде «партия – халықпен бірге» деген сенім ұялаған Комитет мүшелерінің сұрақтары

қардай борады. Адамдар санасында елдің əлеуметтік-экономикалық дамуы партияның жүргізетін саясатына тікелей байланыстылығы қалыптасқандықтан, Коммунистік партияны тарату басшылықтан айырылып, қоғамда анархияға əкелетіндей сезім тудырды. Дегенмен, Нұрсұлтан Əбішұлы сұрақтарға табандылықпен жауап беріп, мұндай шешім өркениетті ел болуға қол жеткізудің бірденбір жолы екенін дəлелдеді. Оның пікірі мен ұсынысына Орталық Комитет мүшелерінің келіспеске уəждері қалмады. Сөйтіп, Компартияның 1991 жылдың тамыз айындағы кезектен тыс ұйымдастырылған съезіне республиканың түкпір-түкпірінен 2,5 мыңнан астам делегат қатысып, партияны тарату мəселесі екі күн бойы талқыланды. Нұрсұлтан Əбішұлы жұртты саяси шешімге имандай сендіріп, Компартия таратылып, Социалистік-демократиялық партияның негізі қаланды. Қазақстанның егемендігі мен болашағына алғышарт жасалды. Ел Президентінің тікелей бастамасымен республиканың Жоғарғы Кеңес сессияларында Мемлекеттік егемендік туралы декларация, «Қазақстан Рсепубликасының Тəуелсіздігі туралы» Заң жəне Қазақстан Республикасының тұңғыш Конституциясы қабылданды. Бұл баға жеткізгісіз оқиғалар ел тарихында алтын əріптермен жазылды. Қазақстан коммунистік жүйе құрсауынан шығып, қазақ халқының ғасырлар бойы аңсаған арманы – дербес мемлекет құрып, астаналы, ақордалы, төрт құбыласы түгенделген мемлекетке айналды. Елбасының келесі тың қырының бірі – «Қазақстан-2030» Cтратегиялық бағдарламасы жасалып, іске асырылуы. «Алдымен – экономика, содан кейін саясат», «Қазақ қазақпен қазақша сөйлессін», ЕҚЫҰ-ға төрағалық ету мен оның 11 жыл өтпеген саммитін ұйымдастыру, Еуразиялық одақ, Азия кеңесі, ядролық қарудан бас тарту, Астананы көшіру, əлемдік жəне дəстүрлі діндер көшбасшыларының съезін шақыру идеялары, 2017 жылы халықаралық ЭСКПО көрмесін Астанада өткізу шешіміне ие болу сияқты ауқымды шаралар тəуелсіздік құрылысын нығайта түсіп, əлемнің дамыған 30 елінің қатарына кіруге жол салуда. Елбасының бастамасымен құрылған Қазақстан халқы Ассамблеясы этносаралық жəне конфессияаралық келісімді, татулықты қамтамасыз етіп отырған қоғамдық-саяси институтқа айналды. Бүгінгі тəуелсіз, экономикасы нығайған, саяси жүйе қалыптасып, нұрлы, кемел болашағы бар Қазақстанның əлемге танылуында Елбасының еңбегі ұшан-теңіз. Өзінің ұйымдастырушылық қабілеті арқасында Қазақстанды, Кеңес Одағынан кейінгі кеңістікте қиын жағдайда қалған елді тез арада əлеуметтік-экономикалық жəне саяси дамудың даңғыл жолына сала білді. Қазақстанды Түркия бастап, əлем елдері бірінен соң бірі таныды. Елбасының «Біз мынау жаһандану жағдайында мемлекеттер мен əр адам бəсекеге түскен кезде алдыңғы қатарлы ел болып, озу үшін білім керек екенін білеміз. Қазір білім мен біліктіліктің бəсекесі жүріп жатыр. Қазақтың жерінің асты-үстінде байлық баршылық. Бірақ, білім болмаса, жаңа технология болмаса, ол байлық қазақтың дастарқанына өздігінен келіп түспейді», – деген қарапайым сөзі тек жастарға ғана емес, өз елін сүйетін, оның болашағына сеніммен қарайтын əрбір қазақстандыққа жігер беріп, қанаттандыра түседі. Елбасының ана тілде сөйлеу шешендігі мен қазақ тілінің мемлекеттік мəртебесін асқақтатудағы еңбегі де ерекше. «Адамға екі нəрсе тілек тегі: бірі – тіл, бірі – ділің жүректегі» деп ХІ ғасыр ғұламасы Жүсіп Баласағұн айтқандай, сөз анасы да, іс анасы да – мемлекеттік тіл екенін жетік білген Мемлекет басшысы өз Жолдауында 2017 жылға қарай мемлекеттік тілді білетін қазақстандықтар санын 80 пайызға дейін, ал 2020 жылға қарай 95 пайызға жеткізу міндетін қойды. Ел үшін, сол елдің мұңы мен мұқтажын, арман-тілегін тал бесіктен бойына сіңірген, ұлт тілінде тəрбиеленген адам ғана шын мəнінде ел көшбасшысы бола алады. Өз халқының тарихи тамырынан нəр алып өскен Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаев – Қазақстанның рухани көсеміне айналған кемеңгер тұлға. Қызмет бабымен болған кездесулерде ол кісінің үлкен саяси тұлға екеніне сан мəрте көзім жеткен еді, бүгінде Елбасының жарқын істеріне сүйсіне қараумен келемін. Тек ұзағынан сүйіндіргей деп тілейік! АЛМАТЫ.


4

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

АСТАНАНЫЅ АСЌАЌТЫЄЫ – ЕЛ МЕРЕЙІ

Шаѕыраќ шаттыєын шыѕдаєан шаћар Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ, «Егемен Қазақстан».

Қазір қайда жүрсем де мені астаналық дейді. Себебі, Астана астана болғалы бері Астанада жүрмін. Астанада азамат болып қалыптастым. Ару қаладағы еңбек жолымды құрылыста қарапайым жұмысшыдан бастап, шүкір бүгін, мемлекеттік қызметтің бір тұтқасын ұстаған қайраткерлікке қадам басып барамын. Мені бұл құтты қадамға бағыттаған Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев. Қаймана Қазақстан халқы тұңғыш рет 1991 жылы өз қалауы мен таңдауын жасап, Нұрсұлтан Назарбаевты Президенті етіп сайлағанда, Тұңғыш Президентпен кездесуге қатысқан тұңғыш студенттер қатарында болу бақыты бұйырды. Кездесудегі Елбасының ел туралы толғаған өрелі сөздері санамды кескілей отырып, жан-жүрегіме өшпестей болып кестеленді. Тұңғыш Президенттің қоштасарда берген көркем қолтаңбасы арманқиялыма қанат бітірді. Елдіктің мəн-маңызын, ғұмырдың мазмұнын сонда ұқтым. Елбасы елімізді өркендетудің тетігі тек қана білімді жастардың қолында екенін терең ұңғып түсіндірді. Осы иманды жолда аянбай ілімбілім жинап, елімізді дамыған елдердің қатарына қосып, мемлекет əлеуетін көтеру үшін тыным таппай еңбек ету керектігін миымызға мықтап шегеледі. Сол мадақты кездесуде жүрекке қонған, санаға сіңген қоңыр əуенді сөздер əлі күнге алға жетелеп келеді, дейді Байтақ Төреханов. Қазір Астана десе бүкіл ғалам назар аударатын күн де жетті. Себебі, Астана аз ғана уақыттың ішінде бүкіл əлемдегі соны жаңалықтарды бойына жинап, оларды саралай келіп, тұшымды пікір білдіретін іргелі астаналар қатарынан өз орнын алған қуатты қалаға айналып үлгерді. Еліміздің мəденирухани ордасы ғана емес, жалпы адамзаттық мəселелердің мəнісіне мəнерлеп талдау жасайтын, əлемдік тұлғалардың бас қосатын орталықтарының бірі болып отыр. Адамзаттың игілігі үшін жасалатын сан аулан келісімдер мен тұжырымдарды түзіп, мемлекеттер ұстанымында мəмілегерлікті ұстын еткізген Астана бұл деңгейге бір демде көтеріле қойған жоқ. Қысқа, бірақ мазмұны ғаламат кең тəуелсіздік тарихына тереңдеп барып зер сала қарасақ, Елбасымыздың ерен көрегендігінің куəсі боласыз. Осыдан, сол «тар жол, тайғақ кешуде» төгілген еселі еңбектердің өлшемін қалай бағамдаймыз деген айпара ой əрдайым толғандырады. Елбасы біреу – халқы тіреу болып бастаған сан алуан ізгі істердің соқпақтарында мың даған қарапайым қазақстан дықтардың, ұлтжанды, ұлағатты азаматтардың қолтаңбасы менмұндалап тұр. Олардың қатарында Байтақ Əдепханұлы да жүр. Оның үш бірдей жоғары білімі бар. Əуелі жас жаны қалаған Қазақ мемлекеттік сəу лет-құрылыс академиясының «Өнеркəсіптік жəне азаматтық құрылыс»

факультетінде білім алды. Мамандығы бойынша қызмет ете жүріп, Дінмұхамед Қонаев атындағы университеттің «Заңгер» бөлімінде оқуын жалғастырды. Білімге құштар жан екі бірдей дипломды місе тұтпай, Қазақ қатынас жолдары университетіндегі «Тасымалдауды, жол қозғалысын ұйымдастыру жəне көлікті пайдалану» бойынша оқып, үшінші мамандықты да меңгеріп шықты. Еңбек жолын əдепкі мамандығы бойынша «Алматықалақұрылыс», «Ақмолақалақұрылыс» компанияларында бастады. Əділет органдарындағы қызметіне 2000 жылы Əділет министрлігі Тіркеу қызметі комитетінің «Астана қаласы бойынша жылжымайтын мүлік орталығы» РМК-ның жылжымайтын мүлікті тіркеу бөлімінің бас маманы ретінде кірісті. Содан бері əділет саласының қиын да қызықты қызметінде түрлі лауазымдарда жұмыс істеп келеді. Білікті маман қайда да қажет. Дəл осы мемлекеттік жəне қоғамдық қызметті Алматы облысы бойынша атқарып отыр. Бізбен сыр бөліскендегі себебі, туған өңірінде жүрсе де азамат болып қалыптасқан Астананы қатты сағыныпты. «Бұрын қалай байқамағанмын, азаматтар айтып жататын, Алматыға келіп бір ай аялдасақ, Астананы сағына бастаймыз деп. Жер жəннаты Жетісуға келсем де Астанаға аңсарымның ауа беретіні несі!», деп қояды Байтақ. Азаматтың бойындағы бұл іңкəр сезім ананың сүті, əкенің тəрбиесімен сүйекке сіңген қастерлі қасиет болар бəлкім. Əкесі Əдепхан Төреханұлы белгілі қаламгер, ақын, этнограф, ұлағатты ұстаз. Анасы Рысжан да ұзақ жыл педагогика саласында еңбек еткен ардагер. Осы ізгі тəлімгер жандардың тəрбиесін ғұмырлық қағидатына айналдырған Байтақ Астана күніне орай Астанаға деген іңкəр сезімін астаналықтарға жолдап отыр. Жары Ғалия екеуі бүгінде үлгілі отбасы. Олардың шаңырақ шаттықтары да Астана қаласымен тығыз байланысты. Күн сайын түлеген қаламен бірге Байтақтың да отбасында дүркін-дүркін қуаныштар болып жатады. Ұлдары Толағай мен Толым Астана қаласындағы Жамбыл атындағы қазақ гимназиясын үздік бітіріп, бүгінде қоғамымыздың дамуына өз үлестерін қосып жүр. Ал Шұғыла деген қыздары Селезнев атындағы Алматы хореграфия училищесінде білім алып, талай халықаралық байқауларда бағын сынап, ата-анасының көз қуанышына айналған. Өнер жолындағы оның алар асулары əлі алда. Арман қуған жастардың бақытының бастауы болған Астана қазақ халқының өр рухы мен дарқандығының сипаты сынды. Бүгінде кешегі арман қуып ауылдан аттанған бала Байтақ сынды сан мыңдаған қазақ жастарының бар мақсаты мен мүдделері тоғысар нүктесіне айналған арман қала Астана уақыт легімен бірге асқақтап, тəуелсіздігіміздің мəңгілігін паш етіп, еңселене беретіні ақиқат.

Астана күні мерекесіне орай, 1 шілдеде Мəдениет жəне спорт министрлігі ұйымдастыруымен Бейбітшілік жəне келісім сарайы алдындағы ашық алаңда Дж. Вердидің «Аида» операсы қойылмақ. Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мəслихатында ұйымдастырушылар мен белгілі өнер шеберлері ғажайып декорациялар мен отшашумен безендірілген шоу сипатындағы сахналық жоба туралы ойларымен бөлісті. Олар қонақтар үшін биылғы қала күніндегі ерекше сыйдың бірі осы болатынына сенімді.

Ашыќ аспан астындаєы опера

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан».

Баспасөз мəслихатына Мəдениет жəне спорт министрлігі Мəдениет жəне өнер істері департаментінің директоры А. Райымқұлова, «Астана Опера» мемлекеттік опера жəне балет театрының директоры Т. Əлпиев, режиссер Ю.Александров, дирижер А. Мұхитдинов, «Астана Опера» театрының жетекші солисі Ж.Ғабдуллина мен болгариялық тенор К. Чанев қатысып, журналистердің сұрақтарына жауап берді. Алғаш рет ашық аспан астында салтанат құратын қойылым əлем сахналарындағы үлгіні қайталамай, ерекше жанрда орындалуымен, техникалық күрделі форматымен, сондайақ көрермендер талғамы барынша ескеріліп, көпшілікке көтеріңкі көңіл-күй сыйлау үшін жан-жақты жағдайлар туғызуымен опера өнері тарихындағы елеулі оқиға ғана емес, жалпы елорда имиджі үшін де керемет əсер түйдіретін тың идея болып қалмақ. – Астана күнінің құрметіне түрлі мəдени сый-тартулар əзірленуде, – деді Ақтоты Райымқұлова. – Əлем сахналарында өткен ғасырлардан үзілмей жүріп келе жатқан Дж. Вердидің «Аида» операсы мұндай айтулы күнге қай жағынан болсын лайықты екенінде сөз жоқ. Ондағы кейіпкерлер мүддесі, сахналық салтанат, азаттық жолындағы жанайғай мен сүйіспеншілік үшін күрес идеясының өзі осы күннің рухымен үндесіп тұрғаны тағы шындық. Теңдессіз опера туындысының қайта түлеп, өзгеше нақышта құлпыруы əлемдік деңгейдегі құбылыс болып табылады. Сонымен қатар, театр алаңының ауқымдылығы, орасан зор көрермен аудиториясы,

сахналық түпнұсқаға қарағанда қатысушы əртістер санының айтарлықтай көп болуы, заманауи жарық жəне бейнеқұралдар қызметі спектакльдің мерекелік сипатын айшықтай түсетіні айтылды. «Астана Опера» театрының директоры Төлеубек Əлпиев «Аида» қойылымын «Ла Скалаға» арнайы барып көргендегі əсерлерімен бөліссе, режиссер Юрий Александров дала сахнасындағы ерекше жанрдың болашағына екпін бере сөз сөйледі. «Көрермен Пирамидаға жақындаған сəттен-ақ ғажайып əсерге бөленеді. Франко Дзеффиреллидің нұсқасында жануарлар атымен жоқ. Ал мұнда кəдімгі оқиғаның ортасына өзіңіз түсіп кеткендей күйге бөленеріңіз хақ. Оқиға күннің батар тұсында бөлек сарынға ауысады. Ат ерттеген шабандоздар көрінісі мысырлық сəулетті одан бетер аша түседі. Дзеффирелли декорациясы Ресей халық суретшісі Вячеслав Окуневтің ұланғайыр бейнеинсталляциясын толықтырып, көрініс соңы Радаместің салтанат құратын сəтімен аяқталады» деді режиссер. Қойылымда Радамес партиясын орындайтын болгар солисі Камен Чанев өзінің елордаға осымен екінші рет атбасын тіреп отырғанын айта келіп: «Мен бұл қаланың соншалық шапшаңдықпен өсіп келе жатқанына қызығамын. Осы рөлге мұнда асығуымның себебі де содан. Сіздер үшін аянбай өнер көрсетуге дайынмын», деп ағынан жарылды. Театрдың солисі Жұпар Ғабдуллина Отанды, махаббатты жырлайтын сахналық туындыны кəсіби тұрғыда əңгімелесе, дирижер Абзал Мұхитдинов жоба авторларына өзінің ризашылығын жеткізді. Спектакльдегі Радамес партиясын орындау үшін Болгария теноры Камен Чанев арнайы шақырылса, басты рөлді «Астана Опера» театрының жетекші солисі Жұпар Ғабдуллина сомдайды, ал Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері Дина Хамзина – Амнерис партиясын, Талғат Мұсабаев – Амонасроны, Арменияның халық əртісі Барсег Туманян абыз Рамфисті бейнелейді. Спектакльге шамамен 300 адам – солистер, хор, балет, миманс əртістері, Қорғаныс министрлігінен сарбаздар қатысады. Еске сала кетейік, жобаны жүзеге асырушы Юрий Александров Қазақстанмен ерекше байланыстағы адам. Оның еңбегінің Күлəш Байсейітова атындағы театрдың, «Астана Опера» театрының ашылуына тікелей қатысы бар. Қоюшы-режиссер Қазақстанда бірқатар тамаша опералық спектакльді жарыққа шығарған. Біздегі оның соңғы жұмыстарының бірі ретінде, елордалық театрдың басты туындысына айналған Мұқан Төлебаевтың «Біржан-Сара» операсын атап өтуге болады.

Жастар жаѕалыќты жаќсылыќќа ўластырады Күн күлімдеп, жыл көктемдері, төрт мезгіл қайталанып жатыр. Дүниені дүр сілкінткен еңбек шежірелері бəйшешектей қауызын жарып, қызғалдақтай құлпырып, туған еліміз күн сайын көркейе түсуде. Еңбек деген сөздің қаншалықты құдіретті екенін жəне сол еңбектің керуенінде ел құрметіне бөленуді Астана арқылы сезінеміз. Астана – бақыт мекені. Оның сұлу көркін көрген сайын сиқырлы бір күш сені еріксіз асқақтатып, Алатаудың биігіне көтеріп, парасат-пайымыңды тағы бір саты жоғарылатып, жанға шипа сұлу Көкшенің саф ауасындай дем беріп, жауынындай себелеп, ол шөліңді басып, қайыңыңдай мəпелеп, асқақ арманға, елім, жерім, Отаным деп соққан рух асқарларға жетелейді... Өмір сүру – талассыз тартыс, бітіспес, күрес. Сол күрестен ұтылмай шығу кім-кімге де сын деп білемін. Адам баласы қашаннан қараңғыдан жарыққа, төменнен жоғарыға, қиыннан жеңілге, қайғыдан қуанышқа, жамандықтан жақсылыққа ұмтылумен келеді. Астана барлық сатыдан өткендей. Көштік. Қондық. Бүгінгі Астананың архитектуралық сəулеті ерекше. Көркейдік. Көріктендік. Бір кездегі Сарыарқаның сары белдері мен құба жондарындағы кішігірім Ақмола əлемді тамсандырған ару Астанаға айналды. Бұған бабалар салтымен тəубе дейміз. Бұл – Елбасының екі ғасыр тоғысындағы қайталанбас қолтаңбасы. Астананың алғашқы кірпішін өзі қалап, іргесін де өзі бекітті. Сайын Сарыарқаның төсіне ірге бекіткен Астана қаласы бүгінде Орталық Азияның мақтанышы жəне Қазақ елінің басты айшығы болған алып, жаңа дəуірдің алтын ордасына айналды. Көшбасшымыздың бұл реттегі басты мақсаты – Қазақ елін өркендету, əсіресе, жүрегінде жалыны бар жастарға жағдай жасау еді. Ол да ақталып отыр. Ел ертеңі болар сол жастарға деген сенімін Елбасымыз «Бүгінгі игіліктің бəрі – жастарға, себебі, олар – ел келешегі. Бүгінгі жас толқын – елдің ертеңгі азаматтары. Біздің экономикамыз дағдарыс тұсында қисайған жоқ. Түгі жоқ ел едік, қазір толдық. Елдің табиғат берген ырыс-байлығы зор. Ал одан да сарқылмас байлығымыз – жастар. Оларды биік тұлғалы азамат ретінде тəрбиелеу – біздің парызымыз. Соған сай болыңдар!», деген сөздері арқылы жеткізді. «Ұлтым, жұртым, Отаным!», деп жүрегі оттай маздаған астаналық жастар Елбасының өнегесін пір тұтып, мақтан етеді. Олар – досына адал, жүрегі мейірімді, қолынан келер көмегін аямайтын, бойында батырлықтың да, батырға тəн дарқандылықтың да белгісі бар дарынды жастар. Əрқайсысы білім нəрімен сусындап, айрықша жарқырап, өз ортасының жарық жұлдызындай төңірегіне шұғыласын шашу ниетінде. Оның нəтижелі шуағы бар. Соның «əдемі бір көрінісі деп мен «Астана дарын» өңірлік ғылымипрактикалық орталығын атар едім. Бұл орталық 9 жыл қатарынан республика бойынша ең үздік олимпиадалық команда атағын алуы, командалық І орынды иемденуі – үлкен мақтаныш. Жалпы білім беретін пəндер бойынша республикалық жəне халықаралық олимпиадалар мен ғылыми жобалар конкурстарына биылғы оқу жылында 391 оқушы қатысып, 231-і жүлделі орынды иеленді. 8 оқушы политехникалық цикл пəндері бойынша Қазақстан Республикасы олимпиадалық құрама командасына енді. Мұндай нəтижеге жету үшін негіз де бар еді. Бұрын саусақпен санарлықтай ғана мектеп болса, қазір елордадағы 88 мектеп нысанында 105 966 оқушы білім алады. Бұрын біз білетін Жамбыл атындағы №4 жалғыз қазақ мектебі болса, бүгінгі күні – 77 мемлекеттік, 11 жеке меншік мектеп бар оқушыларға білім беріп, тəрбие үйретуде. Оның ішінде мемлекеттік тілде білім беретін 28 мектепте 37 740 оқушы, орыс тілінде оқытатын 10 мектепте 10 164 оқушы білім алса, 39 аралас мектепте 54 783 оқушы білім алады. Елордада 12 522 ұстаз білім беру мекемелерінде жұмыс істейді. Бүгінде Астана қаласындағы білімі мен

біліктілігі ұштасқан дарынды оқушылар командасы халықаралық деңгейдегі ғылыми бəсекеге қабілетті. Түрлі бағыттағы халықаралық олимпиадалардың жыл сайын біздің елімізде өткізілуі де Елбасымыздың салиқалы саясатының жемісі деп білеміз. «Шапшаң жүргенге – шаң жұқпас», деп Президентіміз өзі айтқандай, əлемдік додаларда зеректігімен, қарым-қабілетімен көзге түсіп жүрген оқушылардың бірі – Астана қаласы дарынды ер балаларға арналған қазақ-түрік лицейінің оқушысы Əлімжан Еркенұлы. Əлімжан математика, информатика, физика жəне химия пəндері бойынша «Туймаада» халықаралық олимпиадасынан қола медаль, Балқан жəне Батыс Қытай халықаралық олимпиадаларынан күміс жүлде иегері атанды. Дəл осы лицейдің тағы бір оқушысы Ғабит Асқар республикалық «КАТЕV» білім олимпиадасының бірнеше мəрте жүлдегері. Сондай-ақ, Арменияда өткен халықаралық Менделеев олимпиадасының жүлдегері, Ə.Бектұров атындағы Халықаралық химия олимпиадасының күміс медаль иегері Əлім Аманжолов та Астана қаласының мақтанышы. №30 мектеп-гимназиясының оқушысы Артем Рычко да қарым-қабілетімен ерекшеленіп жүрген дарынды оқушылар қатарында. Артем алдағы уақытта география пəні бойынша Мəскеуде өтетін Халықаралық олимпиадаға дайындалу үстінде. Шетелдік бəсекелестері білім са йысында сан түрлі додаға түсіп жүрген оқушыларымыздың ғылыми жобаларын шет тілінде еркін қорғай алуы да көңіл қуантады. Биылғы жылы ғана Оңтүстік Кореяда өткен Халықаралық ғылыми жобалар конкурсында Астана қаласынан барған оқушылар өз жобаларын ағылшын тілінде қорғап, шетелдік ғалымдардың жоғары бағасына ие болып оралды. Тек ғылым саласында ғана емес, Астанамыз жыл өткен сайын өнердің де ордалы ортасына айналып келеді. Оған жастар, оның ішінде оқушылар да өз үлестерін қосуда. Оған дəлел, күн санап бой көтеріп жатқан елордадағы мəдени орталықтар, спорттық кешендер дер едім. Жаңа заманның талабына сай салынған заманауи үлгідегі бұл ғимараттар оқушылардың жан-жақты дамуына мүмкіндік береді. Қызығушылығын туғызады, келер күнге деген сенімдерін арттырады. №35 мектеп-лицейінің 3 «Б» сынып оқушысы Сəтбек Ахмединов шахмат ойындары бойынша Азия чемпионы атанып үлгерді. Новосібір қаласында өткен «Наукоград Кольцово» фестивалінде І орын иеленіп, еліміздің туын желбіреткен кішкентай ғана Сəтбек болашағынан үміт күттіретін үлкен дарын иесі. Осындай дарынды оқушыларымызға қолдау көрсетіп, қанаттарын қатайтып, үлкен өмірге жетелеу – біздердің абыройлы міндетіміз. Иə, біз ұлылығынан кішілігін биік ұстар, кісілігі мықты, Президенті Нұрсұлтан Əбішұлы құрған Отанда өмір сүргенімізді бақыт деп білеміз. Ақмола ару Астанаға айналар сын сағатта өзге түгілі, өзіңнен өзің биік болу ерлік еді. Астанаға келген əр адам осы үдеден көрінуге талпынды. Алғашқы күндердегі Ақмола мен бүгінгі Астананың арасы жер мен көктей. Мұны өзіміз ғана емес, өзгелер де айтып, мерейімізді өсіруде, мəртебемізді көтеруде. Нені айтса да өзегінен жалын бүркіп айтатын, айналасын ойымен баурап, сөзімен жарқыратар, ұлттық əдетғұрпымен сүйсіндірер, жастықтың тынысымен шалқытып, қазақ ұлтына тəн тектілігімен аспандатар астаналық жастар əлемі əрдайым жаңалыққа да, жақсылыққа да толы. Тал бойлары тамаша қасиеттерге тұнық. Туымызды биік ұстап, елімізді əлемге таныту – жастардың басты мақсаты. Майра ҚҰРМАНБАЕВА, «Астана дарыны» өңірлік ғылымипрактикалық орталығының директоры, педагогика ғылымдарының кандидаты, «Құрмет» орденінің иегері,

Бетті əзірлеген Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан». Суреттерді түсірген Ерлан ОМАРОВ.


www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

5

ЎЛТ ЖОСПАРЫ. 5 РЕФОРМА ЖƏНЕ 100 ЌАДАМ Мемлекет басшысының «Нұр Отан» партиясының XVI съезінде ұсынған 5 институттық реформасы – қазіргі заманғы ғаламдық сын-қатерлерге қайтарған ерекше əрі мықты жауабы екені анық, ол бізге тиімді жəне табысты мемлекет құру бойынша алдағы іс-қимылымызды дəл жəне нақты айқындауға мүмкіндік береді. Бірінші кезектегі міндеттердің бірі – экономикалық бағдарламаларды сапалы іске асыру жəне мемлекеттік қызметтер көрсетуді қамтамасыз ететін заманауи, кəсіби жəне дербес мемлекеттік аппаратты қалыптастырудың бастапқы реформасын орындау. Осы бағытты іске асырудың нақты пайымы айқын, бұл – Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың БАҚта жарияланған 5 институттық реформасын жүзеге асыру бойынша 100 нақты қадам шеңберінде əзірленген мемлекеттік қызмет жүйесін жаңғырту жөніндегі 15 нақты іс-шара. Жетекші шетелдік сарапшылардың пікірінше, біздің елімізде тəуелсіздік жылдарында мемлекеттік қызметтің қазіргі заманғы жүйесі қалыптасты. Адамзаттың тыныс-тіршілігінің үнемі алға жылжып, дамуы заңды құбылыс. Заманның ағымына қарай əрдайым жаңа тегеурінді талаптар қойылады, сондықтан оны одан əрі жетілдіру жұмыстарын тұрақты түрде жүргізіп отыру қажет. Біздің пікірімізше, мемлекеттік аппараттың тиімді жұмыс істеуінде мемлекеттік қызметшінің бəсекеге қабілеттілігі, олардың кəсіби деңгейі мен отансүйгіштігі үлкен рөл атқарады. Қазақстан Республикасында мемлекеттік қызметтің кадрлар құрамын кəсібилендіру – мемлекеттік қызметшілерді көп бейінді оқытудың тұрақты жұмыс істейтін жүйесін құруға тікелей байланысты, ол мемлекеттік басқарудың біртұтас идеологиялық базасы негізінде құрылады жəне мемлекеттік басқарудың барлық құрылымдық тармақтары мен аумақтық деңгейлері қызметкерлерін даярлауды қамтамасыз етеді. Мемлекеттік аппаратты кəсібилендіруге ықпал ететін маңызды факторлардың бірі – мемлекеттік қызметшілерді ұзақ мерзімді жəне қысқа мерзімді бағдарламалар арқылы сапалы оқыту, олардың тұлғалық, кəсіби жəне басқарушылық құзыреттерін дамыту болып табылады. Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік қызметшілерді оқытуда Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының рөлі артып, жетекші жəне үйлестіруші орталыққа айналды. Еуропалық одақ жобасының қолдауымен соңғы жылдары жүргізілген оқуəдістемелік, ғылыми-талдау қызметін жаңғырту арқасында Академия Орталық Азия өңірінде ғана емес, сонымен қатар кеңестік дəуірден кейінгі кеңістікте де көшбасшы орынды иеленді. Жетекші шетелдік орталықтар мен университеттермен бірлескен жұмыстың жинақталған тəжірибесі, Академия қызметкерлері қол жеткізген оқу жəне зерттеу қызметінің жоғары деңгейі бəсекеге қабілетті, тəжірибеге бағдарланған, құзыреттілік тəсіліне негізделген мемлекеттік қызметшілерді оқыту бағдарламаларын əзірлеуге мүмкіндік берді. Академия ғалымдарының ғылыми-зерттеу жұмыстарының нəтижелері мемлекеттік қызмет пен басқаруды жетілдіру ісіне тікелей енгізілуде. Академияның профессор-оқытушылар құрамы мен қызметкерлерін қайта оқыту бойынша жүргізілген дəйекті саясат табысқа қол жеткізудің кілті іспеттес. Тек соңғы жылдары ғана Академия базасында АҚШ, Голландия, Корея Республикасы, Франция, Ресей, тағы басқа елдердің іргелі білім беру орталықтарынан сарапшыларды шақыру арқылы 30-дан астам оқу семинарлары ұйымдастырылды. Еуропалық одақ пен TIKA (Түркия) жобаларының қолдауымен DBB Academy, Кембридж, Потсдам, Лейден, Ыстамбұл университеттерінде, COTI (Корея) жəне басқа да оқу орындарында 10-нан астам көшпелі мастер-кластар өткізілді. Осы жұмыстың барлығы біздің оқытушыларға жаңа батыстық оқыту технологияларын жəне қазіргі ғылыми-зерттеу əдістерін игеруге мүмкіндік берді. Қызметкерлердің 35%-дан астамы ағылшын тілін меңгерді. Академияда түпкілікті нəтиже бойынша жұмыс тиімділігін бағалауға негізделген оқытушыларды ынталандыру жүйесі профессор-оқытушылар құрамының оқу, əдістемелік, ғылыми, тəрбие жұмысын айтарлықтай жандандырды. 2012 жылдан бастап мемлекеттік қызмет саласында ғылыми зерттеулерді ұйымдастыру ісінде нақты серпін жасалды, оған ғалымдар əлемнің үздік білім орталықтарында қайта оқу кезінде заманауи зерттеу əдістерін меңгеру арқылы қол жеткізді. Осылайша, үш жылда ғылыми белсенділік 3,5 есеге өсті. Ғалымдар ғылыми жұмыстарын əлемдік танымал ғылыми журналдарда жариялай бастады, соңғы екі жылда ғана 43 ғылыми-зерттеу жобасы іске асырылды, оның ішінде Біріккен Ұлттар Ұйымы, Еуропадағы қауіпсіздік жəне ынтымақтастық ұйымы, ЮНИСЕФ жəне басқа да халықаралық ұйымдардың тапсырысы бойынша 10 зерттеу жүргізілді. Қазіргі кезде зерттеу нəтижелері Қазақстанның мемлекеттік қызметін жетілдіру үшін тікелей пай-

да ла нылуда, атап айтсақ, Қазақстан Республикасының «Мемлекеттік қызмет туралы» Заңында, Мемлекет басшысының бірқатар Жарлықтарында мемлекеттік қызметтің қазақстандық үлгісін жетілдірудің жаңа тəсілдерін əзірлеу кезінде қолданылды. Академия ғалымдарының əзірлемелері мемлекеттік қызметшілерді іріктеу жүйесіне құзыреттілік тəсілін енгізуге, яғни үміткердің тұлғалық жəне басқарушылық қасиеттері туралы шынайы бейнесін алуға мүмкіндік береді. Құзыреттік терминінің «біліктілік» терминінен айырмашылығы біліктілікті сипаттайтын ерекше кəсіби білік-дағдыларынан бөлек бастамашылық, ынтымақтастық, топта жұмыс істеу қабілеті, коммуникативтік қабілеттер, үйрене білу, бағалап, логикалық ойлай білу, ақпаратты іріктеу мен пайдалана білу сияқты қасиеттерді қамтиды. Яғни, осындай тəсілді енгізу іріктеу жүйесін неғұрлым шынайы өткізуге септігін тигізеді жəне мемлекеттік қызметшінің мүмкіндіктерін нақты бағалауға көмектеседі. Сонымен қатар, бұл тəсіл мемлекеттік органдардың

ашу жұмыстарын үнемі жүргізіп отырамыз. Мысалы, 2014 жылдан бастап «Менеджмент» мамандығы бойынша мамандарды даярлауды бастадық, бағдарлама «Жобаларды басқару» жəне «Сити менеджмент» сияқты жаңа бағыттарға негізделген. Осы жылы Қазақстан Үкіметінің тапсырысы бойынша елдің статистика органдары үшін «Статистика» мамандығы бойынша магистрлік бағдарлама ашылды. Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі есеп комитеті үшін «Мемлекеттік аудит» бағдарламасын ашуға, сондай-ақ, мемлекеттік органдардағы персоналды басқару қызметтері үшін «Персоналды басқару» мамандануы бойынша оқытуға дайындық жүргізілуде. Қазіргі жағдайда барлық басқару деңгейлерінде мемлекеттік органдардың жəне мемлекеттік билік органдарының қызметкерлерін арнайы заң саласы бойынша даярлауға қойылатын талаптар күшеюде. Заң қызметтері мен орталық жəне жергілікті мемлекеттік орган-

Сын-ќатерлерге сындарлы жауап Болатбек ƏБДІРƏСІЛОВ,

Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ректоры.

персоналды басқару қызметтеріне осы қызметкерді оқыту арқылы осы немесе өзге де қасиеттерді дамыту бойынша ісшараларды өткізуге жəрдемдеседі. Оқытушыларымыз оқу процесіне сабақ жүргізудің заманауи əдістерін, жаңа педагогикалық тəсілдерді енгізу бойынша ауқымды жұмыс атқарды. Бұл барлық қазақстандық жоғары білім беру жүйесіне тəн теориялық оқыту мен практикадан алшақтау сынды басты проблеманы шешуге мүмкіндік берді. Бүгінде Академияда сабақ өткізу кезінде практикаға бағытталған əдістер – тренингтер, имитациялық ойындар, жобалар əдістері, ситуациялық оқыту, кейсстади жəне тағы басқалар қолданылады. Кейбір оқытушылар қажет ететін басшы қызметкерлерге дербес консультация беру (коучинг) тəсілдерін пысықтауда. Біліктілікті арттырудың осындай түрі дамыған елдерде кеңінен қолданылуда. Барлық мемлекеттік органдармен тығыз байланыс орнатылған. Магистрлік жəне докторлық диссертациялардың тақырыптары тəжірибеге бағдарланған жəне диссертациялық жұмысты орындаған мемлекеттік қызметшінің жұмыс саласында кездесетін нақты проблеманы шешуге бағытталған. Мемлекеттік органдармен тығыз кері бай ланыс орнатылған – мемлекеттік органдардың мемлекеттік қызметшілерді оқытудағы қажеттіліктеріне үнемі мониторинг жүргізіліп отырады. Семинар тақырыптары, оқу бағдарламалары келісіледі, олардың қызметкерлерінің магистрлік жəне докторлық бағдарламаларға даярлық сапасына қанағаттану дəрежесі айқындалады. Президент Əкімшілігі, Премьер-Министр Кеңсесі, Сыртқы істер министрлігі мен басқа мемлекеттік органдардың өкілдерімен оқыту бағдарламаларын талқылайтын, оларды жетілдіру бойынша тиісті ұсынымдар əзірлейтін дөңгелек үстелдер өткізу дəстүрге айналған. Барлық жүйелі жұмыс оқу үдерісін толықтай қайта құруға мүмкіндік берді жəне білім алушылардың алған білімдерін мемлекеттік қызметте шешімдер қабылдау процесінде, практикада пайдалана білу дағдыларын дамытуға бағытталуы тиіс. Біздің түлектеріміз мемлекеттік органдар тарапынан сұранысқа ие жəне жоғары кəсібилік деңгейі басшылардың жоғары бағасын алуда. Академияның жыл сайын мемлекеттік органдар арасында жүргізетін социологиялық сауалнама нəтижелері бойынша қатысушылардың 90%-ы Академияның кадрлар даярлау деңгейінің жоғары екенін көрсетті. Мемлекеттік органдар біздің ғалымдарды, магистранттар мен докторанттарды жұмыс жəне сараптамалық топтардың (Білім жəне ғылым министрлігі, Ұлттық эко номика министрлігі, Мемлекеттік қызмет істері жəне сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігі, Денсаулық сақтау жəне əлеуметтік даму министрлігі жəне басқалар) жұмысына тартуға қызығу шылық туғызады. Бірқатар мамандықтар бойынша мемлекеттік органдар жоғары білікті кадрларға мұқтаж, сондықтан оқытудың жаңа бағыттарын

дардың аппараттары үшін білікті, мемле кеттік аппараттардың жұмысына бейімделген заңгерлерді даярлауды бастау керек. Əсіресе, өңірлерде жоғары деңгейлі кəсіпқой мамандарды даярлау қажеттігі артуда. Бұл ретте мемлекеттік қызметшілерді оқытуға жыл сайын бөлінетін грант саны жеткіліксіз. Осыған байланысты, облыс əкімдіктеріне жергілікті атқарушы органдардың мемле кеттік қызметшілерін Академияда оқыту үшін мақсатты гранттар бөлу мүмкіндігін беру қажеттігі туындап отыр. Халыққа сапалы қызмет көрсетуге бағытталған мемлекеттік басқару жүйесіндегі қарқынды өзгерістер мемлекеттік қызметшілердің құзыреттерін үнемі жаңартып отыруды қажет етеді. Сондықтан Академия қазіргі уақытта мемлекеттік органдар мен мемлекеттік қызметшілердің өзгермелі қажеттіліктерінің жаңа жағдайында жұмыс істейді. Осыған байланысты ұзақ мерзімді жəне қысқа мер зімді икемді, жаңартылған оқу бағдарламаларын əзірлеуге мүмкіндік беретін тəсілдерді əзірледік. Осындай инновациялық шешімдердің бірі «А» корпусының өкілдерін оқыту үшін біздің мамандардың арнайы бағдарламалар əзірлеуі болып табылады. Бұл – біздің жүйемізде мемлекеттік қызметшілерді даярлаудың жаңа бағыты. «А» корпусын оқыту бағдарламасы əлемдік тəжірибе жетістіктерін, атап айтқанда АҚШ, Корея Республикасы, Сингапурдың əкімшілік қызметінің жоғары буын өкілдерін Мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін арттыру Федералдық институты, FEI (АҚШ), Басшы лауазымды тұлғаларды оқыту жөніндегі институт, COTI (Корея Республикасы), Сингапур мемлекеттік қызмет колледжі сияқты жетекші орталықтарда оқыту тəжірибесін ескере отырып, жасалды. Шетелдік жəне қазақстандық тəжірибені талдау негізінде жаңа оқыту əдістемесі əзірленді, оның бағдарламасы күндізгіқашықтықтан оқыту технологиясының барлық артықшылықтары пайдаланылатын блок-модульдік тəсілге негізделген. Бағдарлама үш бөліктен тұрады. Бірінші бөлікте «А» корпусының өкілдері бір күндік кіріспе сессиясын өткізеді, технологиямызбен танысады, Академияның ақпараттық жүйесіне қол жеткізу үшін пароль мен логиндерді, сондай-ақ пəндер бойынша консультациялар алады. Одан соң өз қалаулары бо йынша үш апта ішінде қашықтықтан оқыту режімінде 7 модульдің үшеуін игереді. Осы модульдерді құрайтын негізгі пəндердің тізіміне мемлекеттік саясат,

көшбасшылық, бюджеттеу мен стратегиялық жоспарлау, жобаларды, персоналды басқару, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес кіреді. Əрбір модуль бойынша Академияның қашықтықтан оқыту жүйесі порталына орналастырылған электрондық оқуəдістемелік кешендер дайындалған. Бұл кешендерге теориялық материалдар, ситуациялық тапсырмалар, кейстер енгізілген, олар теориялық білімдерді игеру негізінде мемлекеттік қызметшілердің нақты қызметте туындайтын айқын практикалық міндеттерді шешуді көздейді. Содан кейін олар онлайн режимінде тест тапсырады. Барлық оқу кезеңінде тыңдаушыларға Академияның Мемлекеттік қызметшілерге қосымша білім беру институтының тьютерлері көмектесіп, консультациялар береді. Үш аптадан соң, осы модульді ойдағыдай тапсырған мемлекеттік қызметшілер Академияға келеді, «Басшының жеке тиімділігі» курсы бойынша тренинг, басшының тұлғалық құзыреттерін дамыту бойынша психологиялық тренингтерді (коучинг) қамтитын оқытудың қорытынды бөлігінен өтеді. Академия оқыту шыларының басшылығымен тыңдаушылар ситуациялық тапсырмаларды шешу үшін топтарда жұмыс істеп, топ тық жобаларды қорғайды. Екі жыл да қайта даярлау курстарынан «А» корпусының 184 мемлекеттік қызмет шісі өтті, олардың арасында министрліктердің жауапты хатшылары, облыс əкімдері аппараттарының басшылары, аудан əкімдері, министрліктер комитеттерінің төрағалары жəне басқалар бар. Жүргізілген сауалдама нəтижелері бойынша тыңдаушылардың қанағаттану деңгейі 95%-ды құрады. Осылайша, Академия қазақстандық тəжірибеге əлемде белсенді енгізіліп жатқан «жұмыс орнында оқыту» принципін нақты түрде енгізе бастады. Осындай оқу модульдерінің нұсқасы арқылы өмір бойы оқу дағдылары, яғни əлемде 3L «Life Long Learning» əдісі ретінде танымал үздіксіз оқу идеясы қалыптасады, бұл тəсіл ақпараттық дəуірдің жəне жаңа экономиканың талаптарына уақтылы жəне толығымен жауап беретін ғаламдық тəсіл ретінде қабылданады. Мемлекет басшысының қолдауымен Академия соңғы жылдары толық жəне терең жаңғырту процесінен өтті, бұл жетекші білім беру орталықтарымен бəсекелесу қабілетін жəне жаңа жағдайда жұмыс істеуге дайындығын көрсетеді. Академия Франция мен Еуропалық одақтың басшылық құрамы үшін кадрлар даярлайтын ENA, Ұлттық əкімдік ету мектебімен бірлескен қос диплом бағдарламасын табысты іске асырып келеді. Академиядағы қол жеткізілген зияткерлік жұмыстардың деңгейі ғалымдарымызға əртүрлі пікірталастарға жəне ел ішінде əрі шетелде сан алуан алаңдарда шешімдер қабылдау процесіне қатысуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, оқыту жүйесінде көңіл аударатын проблемалар да бар, бірінші бағыт бойынша жүргізілетін реформалар аясында оларды шешу тəсілдерін ұсынғымыз келеді. Тəжірибеге бағдарланған оқытудың маңызды жағдайларының бірі – оқу процесіне мемлекеттік қызметтің майталман мамандарын шақыру болып табылады. Бұл мəселені шешу мемлекеттік қызметшілерді оқыту сапасына

айтарлықтай көмектесіп, жүргізілген жұмыс, тиісті салалар, бағдарламалар мен жобалардағы істің ағымдағы жағдайы туралы ақпаратты түпдеректен алуға мүмкіндік берер еді. Іс жүзінде жұмыстың тығыздығына байланысты басшыларды мемлекеттік қызметшілерді оқыту процесіне қатыстыру өте қиын. Сондықтан біздің ойымызша, мемлекеттік органдар басшыларының Академияда сабақ өткізуге қатысуын регламенттейтін шешімдер қабылдау қажеттігі туындап отыр. Заңнамаға сəйкес мемлекеттік қызметтің тұтас жүйесі жұмыс істейтінін ескере отырып, кəсібилендіру мəселеле рін тиімді шешу үшін бірыңғай оқыту жүйесін құру қажет. Бұл оқыту саласындағы жалпы саясатқа сəйкес мақсаттар мен міндеттерді іске асыруға мүмкіндік береді. Бүгінгі күні Қазақстанның мемлекеттік қызметшілерінің 90%-ы өңірлердегі жергілікті жерлерде жұмыс істейді жəне Мемлекеттік қызметшілерді өңірлік оқыту орталықтарында (ӨОО), жеке жəне ведомстволық білім беру ұйымдарында қайта даярлау жəне біліктілікті арттыру курстарынан өтеді. Негізгі үйлестіруші орталық ретінде Академия жəне Өңірлік оқыту орта лықтары, оның филиалдары мен өңірлердегі өкілдіктерін қамтитын бірыңғай ұйымдық құрылым құруды ұсынамыз. Бұл мемлекеттік қызметшілерді бірыңғай негізгі бағдарламалар бойынша оқытуға, олардың жалпы көзқарасын қалыптастыруға, Академияда қолданылатын жаңа əзірлемелер мен оқыту технологияларын өңірлерде жедел жəне тиімді пайдалануға, сондай-ақ ӨОО кадрлар əлеуетін күшейтуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік қызметшілерді оқыту жүйесінде ерекше мəртебесі бар Академия – ұйымдық-құқықтық тұрғыда құзырет тілік пен тəжірибеге бағдарланған тəсілдер арқылы (орталық-өңір) Қазақстанның мемлекеттік қызмет жүйесі үшін кадрлар даярлаудың басты орталығы бола алады. Академия ғалымдары жүргізетін өзекті зерттеу бағыттарының бірі – мемле кет тік қызметтер көрсету сапасын басқарудың тиісті тəсілдерін əзірлеу болып табылады. Соңғы жылдары біздің елімізде бұл бағытта аз жұмыс жасалған жоқ: мемлекеттік қызметтер көрсету саласын жетілдіру жолдары қалыптасты, мемлекеттік қызметтер көрсету жүйесін дамыту мен жетілдірудің негізі қаланды, тізілім мен стандарттар құрастырылды, сапаны бағалау мен бақылау тетіктері əзірленді, ақпараттық технологияларды пайдалану жəне мемлекеттік қызметтер көрсетудің электрондық нысанына ауысу арқылы «бір терезе» принципіне көшу жүзеге асырылды. Бұл ретте мынадай проблемалық аспектілерді атап өткен жөн. Мемлекеттік қызметтер саласын дамытуда бірыңғай көзқарас жоқ (мемлекеттік органдардың функцияларының барлығы бірдей мемлекеттік қызметтер ретінде қабылданбайды). Себебі, «Мемлекеттік қызметтер көрсету тура лы» Заң да мемлекеттік қызмет оны алушылардың өтініші бойынша жеке тəртіпте жүзеге асырылатын жəне олардың құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерін іске асыру, тиісті материалдық немесе материалдық емес игіліктерін алуға бағытталған жекелеген

мемлекеттік функцияларды іске асыру нысандарының бірі болып бекітілген. Осыған байланысты қоғамға көрсетілетін қоғамдық мемлекеттік қызметтердің тұтас бір тобы анықтамасыз қалып қойған. Сондықтан біздің ғалымдарымыз заңдағы «мемлекеттік қызмет көрсету» санатының түсініктемесін кеңейтуді жəне мемлекеттік органның тиімділігі мен жетекшілік ететін салада ұсынылатын қызметтердің сапасы арасындағы нақты байланысты анықтауды ұсынады, себебі, мемлекеттік органдардың, əсіресе, құқық қорғау саласындағы қоғамдық маңызды қызметтердің бірқатары тізбеге кірмей қалған. Қызмет көрсетуші мен көрсетілетін қызметті алушылар арасындағы «кері байланыс» алу тетігі тиімсіз. Қазіргі уақытта «кері байланыс» стандарттары талқылау арқылы қамтамасыз етіледі, алайда, көрсетілетін қызметті алушылардың ақпараттық сауаттылығының төмендігі, өкінішке қарай, осы тетікті нəтижелі пайдалануға əкеліп соқпайды. Канада ғалымдары əзірлеген жəне табысты қолданатын «Бірыңғай өлшеу құралы» технологиясын немесе СМТ (Common Measurement Tool) енгізу қолданыстағы компоненттерді нығайтуға жəне клиенттің қызмет көрсетушімен өзара байланысының жетіспейтін элементтерін толықтыруға, демек, мемлекеттік органдардың халыққа ұсынатын қызметтерінің сапасын жақсартуға көмектесер еді. Сараптамалық қоғамдастықта ұйымдарды басқару модельдеріне, ең тиімдісін іздестіруге қатысты дау-дамай тоқтамай отыр. Талқыланатын тақырыптардың бірі – мемлекеттік органдарда корпоративтік басқару əдістері мен құралдарын пайдалану мүмкіндігі болып табылады. Қазіргі тиімді тəсілдердің бірі – И.К.Адизестің тиімді менеджмент əдістемесі болып отыр. Əдіснама корпоративтік құрылымдардың жұмысын жақсартуға бағытталса да, Академия ғалымдарының пайымдауы бойынша, оны мемлекеттік органдарда да пайдалануға болады. Сондықтан бізде «Өзгерістерді басқару», «Ұйым теориясы», «Тиімді мемлекеттік басқару əдіснамасы» арнайы курстары əзірленіп, оқу процесіне енгізілді. Ғылыми-зерттеу жобасын іске асыру жоспарлануда, онда мемлекеттік қызметшілер басқарушылық кодты пайдалану, диагностика жүргізу, мемлекеттік органның ұйымның өмір тіршілігіндегі орнын айқындау, өзгерістерді қажет ететін əлсіз буындарын, комплементарлық басқарушылық командалар құру алғышарттарын айқындау əдістемесімен танысады. Комплементарлық басқарушылық командалар жаңа тұрпатты басқа рушыларды даярлауды талап етеді. Оны табысты енгізу үшін бір басшыға ғана емес, бүкіл командаға арналған тиісті білім бағдарламалары қажет. Мұндай оқыту курстары Академияда 003 бюджеттік бағдарламасы аясында енгізіледі. Академияда құрылған жұмыс тобы талант-менеджменттің өлшемдерін, құзыреттілік модельдерін, дарындылық деңгейін айқындайтын бағалау тетіктерін, дарынды персоналды жəне олармен жұмыс істеу стратегиясын, көшбасшылықты дамыту бағдарла ма сының жобасын əзірлеуде. Осындай бағдарламалар Францияда, Ұлыбританияда, Сингапурда бар. Осындай құралдар мен тəсілдерді қолдана отырып, біз жаңа тұрпатты, белсенді ойлай алатын жəне елдің инновациялық бағытталған экономикасы жағдайында тиімді жұмыс істеуге қабілетті басқарушы кадрларды дайындай аламыз. Бұл, Елбасы Н.Назарбаев айтқандай, мемлекеттік қызметке «меритократия, сіңірген еңбегі мен білікдағдысы мен қабілетіне қарай өзін өзі көрсетуге мүмкіндіктер беретін əділетті қазақстандық қоғамның түпбейнесіне айналуға» көмектеседі. Өз кезегінде, Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы өз тəжірибесін пайдалана отырып, елдің мемлекеттік қызметін жаңғыртуға өз үлесін қосуға дайын.


62

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

Отандыќ бизнестіѕ ґрісі кеѕ

Кеше Астанада «Нұр Отан» партиясы жанындағы Кəсіпкерлікті қолдау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңестің алғашқы отырысы өтті. Оған «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары Бауыржан Байбек, Парламент депутаттары жəне бизнес өкілдері қатысты. Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан».

Жиынды ашқан Бауыржан Байбек өзінің кіріспе сөзінде «Нұр Отан» партиясы жанындағы «Шағын жəне орта кəсіпкерлікті қолдау» бойынша сарапшылар тобы енді Кəсіпкерлікті қолдау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңеске айналғанына тоқталды. Оның айтуынша, отандық бизнестің бəсекеге қабілеттілігін арттыру бағытындағы тұжырымдамалық ұсыныстарды əзірлеу жəне «Нұр Отан» партиясының, Ұлттық кəсіпкерлер палатасының, бизнестің, қоғамдық бірлестіктер мен мемлекеттік органдардың күш-жігерін біріктіру аталған кеңестің басты міндеті болмақ. Бұдан бөлек, ол бизнестің ел дамуындағы ерекше рөліне көңіл аударды. – Бизнес экономикалық дамудың қозғаушы күші, инновацияның негізгі

бастаушысы болып табылады. Бизнес орта таптың негізі мен азаматтық қоғамның тірегі бола отырып, жұмыспен қамту бойынша маңызды əлеуметтік миссияны атқарады. Сондықтан, «Нұр Отан» отандық бизнесті жан-жақты қолдайды. Біздің мақсатымыз – отандық бизнес пен кəсіпкерлік рухты күшейтуге ықпал ету, ұлттық бизнес үшін қолайлы жағдай жасау, сол арқылы экономиканы дамыту, – деді Бауыржан Байбек. Оның сөзіне қарағанда, еліміздің ЕАЭО мен ДСҰ интеграциялық бірлестіктеріне кіру қарсаңында отандық бизнес үшін жағдайлар түбегейлі өзгерген. Бірігудің арқасында қазақстандық кəсіпкерлерге ЕАЭО-ның, одан бөлек, ДСҰ-ға мүше 160 елдің нарығы ашылды. Алайда, ішкі нарықтың ашылуымен бəсекелестік күшеюде, бұл отандық бизнес үшін күрделі сынақ болып отыр. Сондай-ақ, Б.Байбек партияның

жекеменшікке қол сұқпауды, ашық бəсекелестікті, қолайлы инвестициялық ахуал құруды, өңірлердің үйлестірілген дамуын, инновация мен экспортты ынталандыруды, экономиканы əртараптандыруды, инфрақұрылымды дамытуды жақтайтынын жеткізді. Бұған қоса, отырыс барысында Б.Байбек қазіргі таңда Мемлекет басшысы саясатының арқасында елімізде кəсіпкерлік үшін жүйелі жағдайлар жасалғанына назар аударды. – «Нұр Отан» партиясының съезінде Елбасы бастамашы болған бес халықтық реформа бизнестің дамуы мен Қазақстанның əлемдегі ең дамыған 30 елдің қатарына қосылуы үшін институттық жағдай туғызуға бағытталған, – деді Б.Байбек. Сонымен бірге, Б.Байбек мемлекеттік аппараттың, бизнес пен қоғамның сенімді əрі өзара тығыз əрекеті кез келген сынтегеурінге төтеп беруге мүмкіндік беретінін атап өтті. Жиында сөз сөйлеген Мəжіліс депутаттары Айгүл Соловьева, Шалатай Мырзахметов жəне басқалар Мемлекет басшысының сарабдал саясаты шағын жəне орта кəсіпкерліктің дамуына қолайлы жағдай жасап беріп отырғанын, бес институттық реформаны жүзеге асыру ел дамуының басты кепілі бола алатынын жеткізді. Айта кетейік, партия жанындағы Кəсіпкерлікті қолдау жөніндегі республикалық қоғамдық кеңеске Мəжіліс депутаты Айгүл Соловьева басшылық ететін болды. Ол бұған дейін «Шағын жəне орта кəсіпкерлікті қолдау» бойынша сарапшылар тобына жетекшілік етіп келген-ді. Ал аталған кеңестің құрамына Парламент депутаттары, Ұлттық кəсіпкерлер палатасының, бизнес-қоғамдастықтың, мемлекеттік органдардың өкілдері жəне белгілі сарапшылар кірді.

Їлкен Алтын медальмен марапатталды (Соңы. Басы 1-бетте). – Осы наградамен марапаттау туралы шешімді қабылдағанда, біз, біріншіден Нұрсұлтан Назарбаевтың қазіргі заманғы экономикалық үдерістердің дамуына қосқан үлесін есепке алдық. Нұрсұлтан Əбішұлы индустриалды қоғамнан индустриалды дамыған қоғамға көшудің проблемаларына теориялық негіздеме берген бірінші ірі саясаткерлерінің қатарына кіреді. Екіншіден, Қазақстан Президенті дүниежү зілік қоғамдастық бір аймақ ты емес, керісінше бір бірімен бейбіт əрі тығыз байланыста болған көптеген қо ғам дастықтардан қалыптасқаны жөн деген түсініктің пайда болуына маңыз ды

үлес қосты. Қазіргі кезде барлығымыз оның жобасы бойынша құрылған Еуразия экономикалық одағына куə болып отырмыз. Үшінші себеп, ол қазіргі қоғамда болып жатқан ішкі

ұйымдастыру үдерістерімен байланыстылықта. Төртіншіден, Ресей жəне Қазақстан арасындағы ынтымақтастықтың тұрақты дамуына жəне нығаюына Нұрсұлтан Назарбаевтың жеке

қосқан елеулі үлесін ерекше атап өткім келеді, – деді Ресей академигі. Өз кезегінде, медальді қабылдаған Қазақстан Республикасының Ресей Федерациясындағы Төтенше жəне өкілетті елшісі Марат Тəжин Гавриил Поповқа ел Прези ден ті нің экономика ғылымындағы қызметіне жоғары баға бергені үшін алғысын айтты. «Бүгінгі марапат жай құрмет көрсету ғана емес, бұл Нұрсұлтан Əбішұлы Назарбаевтың еуразиялық диалогтың нығаюына, Ресеймен тату көршілес қатынастардың дамуына қосқан аса зор ғылыми жəне тəжірибелік үлесін мойындау белгісі болып есептеледі», – деді елші.

«Егемен-ақпарат».

Жеткізе ме таєдыры жаќсы кїнге? Аќан Сатаев «Оралу» картинасын тїсіруді аяќтады Айнаш ЕСАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Кинематография шежіресінде соғысқа кеткен ұлдарын күтумен өткен қасіретті аналар өмірі туралы картиналар жеткілікті. Алайда, фильм режиссері Ақан Сатаев қазірге уақытша атауы «Оралу» деп аталатын кинолентаның тұжырымдамасы мүлде бөлек болатынын, Кеңес өкіметі тұсында түсірілген туындыларды қайталамайтындығын айтып отыр. Сөз ретіне қарай айта кетейік, біз бұған дейін Шəкен Айманов атындағы «Қазақфильм» акционерлік қоғамы мен «Новый мир Продакшн» кинокомпаниясы тізе қосып түсіріп жатқан бұл ірі киножобаның бас продюсері Əлия Назарбаева екендігін жазғанбыз. Жаңа фильмнің жұртшылық көңілінен шығуына мүдделілік танытып отырған Əлия Нұрсұлтанқызы дүйсенбі күні Алматы іргесіндегі Шамалған ауылындағы түсіру алаңына арнайы келді. Фильм продюсері бес мемлекеттің мамандары атсалысқан картинаның кадрларын көріп, актерлермен сұхбаттасты. – Бұл фильм мұң мен сағыныш туралы. Осы картина арқылы біз халқымыздың ауыр кезеңдегі тарихы: ашаршылық, күштеп ұжымдастыру, жұт, одан кейінгі Ұлы Отан соғысын, бертінгі кезеңдегі ауыртпалықтарды да көретін боламыз. Фильмде осының бəрі барынша қамтылып, бізден кейінгі ұрпақ та ата-бабаларымыздың басынан өткенін білсе дейміз. Меніңше, мұның бəрі өте маңызды. Сондықтан түсіру тобына, актерлерге, журналистер мен операторларға, сценаристерге алғысым шексіз, – деді бас продюсер Əлия Назарбаева. Ал журналистер фильмнің соңғы түсірілім күнінде картинаның ең маңызды көріністері: жаңа елді мекеннің бой көтеруі, ауылдағы жүздесу жəне анасы мен ұлының кездесуі сынды сюжеттерге куə болды. Бұл үшін Шамалған іргесінде арнайы декорациялар тұрғызылған екен. БАҚ өкілдері киноға түсіп жатқан Əділ Ахметов, Аружан Жазылбекова, Еркебұлан Дайыров, Алтынай Нөгербек, Берік Айтжанов, Болат Əбділманов сынды актерлермен кездесіп, рөлдері жайлы пікір алысты. Бұрын киноға түсіп,

тəжірибе жинақтап, тіпті танымал болып қалған өнер иелері бұл фильмнің күрделі болғандығын, актер ретінде өсуге айтарлықтай септескенін жасырмай айтты. Жобаның түсіру жұмыстары биыл ақпан айының ортасында басталған болатын. 80 күнге созылған негізгі түсірілімдер Қазақстанда (Алматы қаласы мен Ал маты облысында), сонымен қатар, Белоруссияда (Минск қаласында) жүргізіліпті. Айта кететін жайт, Минск түбінде майдан даласындағы ірі шабуылшай қас қойылымдары, соның ішінде Ұлы Отан соғысы жылдарындағы ең алапат, сұрапыл ұрыстардың бірі – Днепр үшін шайқасы түсірілген. Фильм нің жұмыстарына киностудияның бұрынғы сəтті жобаларына қатысқан, табысқа жеткен алдыңғы қатарлы кино мамандары тартылып, Белоруссия, Ресей, Украина жəне Əзербайжан елінің ең үздік киношеберлері арнайы шақырылыпты. Көпшілік бейнеленетін көрінісіне 500ден астам адам қатысып, 300 əскери техника мен қару-жарақ əкелінген. Сонымен қатар, кəсіби каскадерлер мен пиротехниктер тартылған. Басты кейіпкерлер мен эпизодта түскен актерлердің киімдері осы фильм үшін арнайы тігілген. Олар

сол заманға сай келеді. Фильм режиссері Ақан Сатаев барлық кезде тарихшылар мен мамандардың кеңесіне сүйеніп отырғандығын айтады. Бұл кинотуынды ананың перзентіне деген шексіз махаббаты туралы, ұлының Отанына деген адалдығы жайлы. Үлкенге сыр, кішіге өсиет айтатын фильм. Қысқасы, балалар үйі, ашаршылық, тұтқында болған жылдар бас кейіпкер Ілиясты анасына қырық жылдан кейін жеткізе ме, жеткізбей ме? Өмірдің ауыртпашылығына төтеп берген, қиын-қыстау күндері сұрапыл соғыстың мехнатын көрген, жат елде тұтқында болған Ілияс атамекенге орала ма? Бөтен жерде айдауда жүрсе де, жат елдің зорлық-зомбылығын көріп, қиянатпен, жалғыздықтың тауқыметін тартса да, бас қаһарман атажұртын аңсап, анасын сағынып, туған жеріне қадам басатыны күмəн туғызбайды. Отаншыл болуға үндейтін «Оралу» фильмі биылғы желтоқсан айында экранға жолдама алмақшы.

АЛМАТЫ.

–––––––––––––––– Суретте: фильмді түсірушілер мен оған қатысушылардың бір тобы.

 Жасампаздық жемісі

Ќазіргі əлемде жалєыз жїріп жол табу мїмкін емес

Көрінген таудың алыстығы жоқ екен. Он тоғыз жылдан бері Дүниежүзілік сауда ұйымына кіретіндігіміз туралы айтылып келген еді. Бірақ бертінге дейін оның нақты уақыты белгісіз болатын. Енді, міне, осы күнге де жетіп отырмыз. Қазақстан мемлекеті үшін 22 маусым еліміздің – Рашид Хасенұлы, қазір еліміздің бұқаралық ақпарат құралдары жарыса жазып, дамылсыз айтып жатқан Дүниежүзілік сауда ұйымы дегеніміз қандай ұйым? Мұндай ұйымның дүниеге келуіне не түрткі болды? ДСҰ-ға қосылуға байланысты отандық экономиканы не күтіп тұр? Неге қамдануымыз керек? – Бұл сұрақтар қазір көзі ашық, көкірегі ояу азаматтардың барлығын мазалап жүргені белгілі. ДСҰ тарихының тамыры екінші дүниежүзілік соғыспен байланысты. Əлем астан-кестен болған сол кезеңде дүниежүзі екі үлкен лагерьге бөлінді. Осындай текетірес салдарынан екі жақ бірбіріне əртүрлі экономикалық кедергілер ұйымдастыра бастады. Сол себепті, тың, көп қырлы жүйелі сауданы жеңілдету жолдарын ойластыру қажеттілігі туындады. Ұйым алдына екі нақты міндет қойылды: Біріншісі – сан қырлы сауда жүйесін оңтайландыратын жолдарды ойлап тауып, жұмысын үйлестіру жəне кедендік баж салықтарын қысқартып, жеңілдету. Екіншісі – кедендік тарифтер мен сауданы жеңілдету үшін мемлекеттер арасындағы келіссөздерді ұйымдастыруға жəрдемдесу. Міне, осындай шаралар түптеп келгенде ДСҰ-ның бет-бейнесін айқындай түсті. Сөйтіп, бұл халықаралық үлкен ұйым, экономикалық сыртқы сауданы жеңілдету талаптарының іргетасы сияқты болып қалыптасты. Көпжақты сауда жүйесінің құқықтық жəне институттық негізі саналатын ДСҰ 1995 жылдың 1 қаңтарынан жұмыс істей бастады. Алғашқы кезде оған 77 мемлекет кірсе, қазіргі таңда Қазақстанды қоспағанда, 161 ел мүше болып отыр. Ұйымға мүше елдердің үлесі əлемдік тауар айналымының 95 пайызын құрайды. Мұның сыртында, ДСҰ-ның бүкілəлемдік ықпалы мен маңызы бар екі алпауыт қаржы институтының ортасынан орын тепкендігін де атап өтуіміз қажет. Алпауыт қаржы институттары деп отырғанымыз – Халықаралық валюта қоры мен Халықаралық даму банкі. Міне, осы екі алпауыттың қаржысына қолжеткізу арманы барлық мемлекеттерді ұйымға мүше болуға ынталандырады. Ал олар мүше болған жағдайда жеңілдетілген несиеге қол жеткізіп, өз мемлекетінің индустриясын дамытуға мүмкіндік алады. Оның үстіне, халқымыздың «жалғыз жүріп жол тапқанша, көппен жүріп адас» деген аталы сөзі де бар емес пе? Əрине, бұл мақалдың қашан шығарылғандығы, қалай шығарылғандығы белгісіз. Бəлкім ол кезде жалғыз жүріп жол табуға мүмкіндіктер болған болар. Ал қазіргі біртұтас геосаяси жəне экономикалық кеңістіктің қалыптасуы, яғни елдердің жақындасып, шекаралардың ысырылуы, адамзаттың бір-бірімен мидай араласып кетуі тұрғысынан қарастыратын болсақ, қазіргі заманда жалғыз жүріп жол табу мүлдем мүмкін емес деп айтқан болар едім. Жаһандану үдерісінің күшеюі алдағы уақытта əлем елдерінің тіршілік ету мəселесінде ешбір елді бөлек-салақ қалдырмасы анық. – Енді ДСҰ атқарып жатқан жұмыстар мен іс-шараларға тоқтала кетсек. Ол іс-шаралар қандай мақсат көздейді? – Жалпы, ДСҰ-ның өз басына келгенде ол мынандай жетістіктерге қол жеткізгісі келеді деп айтуға келмейді. Өйткені, оның əлем елдерінен бөлек алып қарастыратын ешқандай бір мүддесі жоқ. ДСҰ-ның ең басты ұстанымы – «Еркін сауда» теориясы. Яғни, ол дүниежүзілік сауданы жеңілдетуге, сауда жасаушы мемлекеттер арасындағы кедергілерді еңсеруге, олардың арасында тең мүмкіндіктер қалыптастыруға ұмтылады. Былайша айтқанда, кімнің тауары сапалы, бағасы арзан болса, соған жол ашылуы керек. ДСҰ ұстанған қағидаттар осыған жəрдемдеседі. ДСҰ мынадай келісімшарттар аясында ауқымды жұмыс атқарады, олар: Сауда жəне тарифтік бас келісім; Сауда жəне қызмет көрсетудің бас келісімі; Сауда жүргізу жолдары жəне зияткерлік меншік құқығын қорғау келісімі; Инвестициялық келісім; Ауыл шаруашылығы өндірісі жөніндегі келісім; Тоқыма немесе жеңіл өнеркəсіп келісімі; Субсидиялық жəрдем мен көмек каржы жөніндегі келісім; Демпингке қарсы күрес келісімі; Қаржы нарығындағы келісімшарт; Санитарлық жəне фитосанитарлық келісімшарт; Саудаға əдейілеп техникалық кедергілер келтірмеу жөніндегі келісімшарт. Міне, осы келісімдер мен қағидаттарды

Дүниежүзілік сауда ұйымына 162-мемлекет болып кірген тарихи күні болып қалмақ. Ендігі сұрақ – ол одаққа кіргенде біздің ел неден ұтады, неден ұтылады? Осы мəселеге орай Қазақстан мұнай-газ саласы сервистік компаниялар одағы төралқасының төр ағасы Рашид ЖАҚСЫЛЫҚОВТЫ əңгімеге тартқан едік.

жүзеге асыру барысында мынадай міндеттер пайда болады: Олар – жаппай жұмыссыздықты жою, халықты жұмыспен қамтамасыз ету; монополияға қарсы күресу; ішкі нарықты қорғау мен сақтаудың келісімді жолдарын белгілеу. Міне, осыларды жүзеге асыру барысында сауданы жеңілдету немесе ырықтандыру арқылы жаңа индус трияға бет бұрған мем лекеттердің өндірісін дамытуға мол мүмкіншіліктер пайда болады. Өйткені, осындай жолға түскен дамушы мемлекеттер үшін ДСҰ-ға кіру – дүниежүзілік нарыққа есік ашумен пара-пар болып шығады. Жалпы, ДСҰ-ға қосылу əлем халықтарына өздерінің орналасқан орнын, атқаратын негізгі кəсіптерін, өз жерлерінде бар дүниелерді тиімді пайдалану, оларды шетелдік нарықтарға шығарып, саудалау мүмкіндігін береді. Мəселен, біздің Қазақстанда мұнай мен уран көп дейміз. Ал оларды өзімізге өзіміз сата алмайтынымыз түсінікті ғой. Өйткені, жеріміз үлкен болғанымен халқымыздың саны шағын. Сондықтан əлем бойынша үлкен сұранысқа ие мұндай тауарлар, егер біз əлемдік рыноктарға шықпасақ босқа жата берген болар еді. Əрине, біз бұл тауарларды ДСҰ-ға қосылмай тұрып-ақ саудалап келдік. Енді біз ДСҰ-ға қосылу арқылы оларды сыртқы рыноктарға еркінірек шығаруға мүмкіндік алдық. ДСҰ-ға мүше мемлекеттер бұл өнімдерді кедергісіз қабылдауға, басқа елдерден кіріп жатқан тауарлармен қатар олардың саудасына тең мүмкіндіктер тудыруға міндетті. Басқа да өтімді тауарларымыз жөнінен де осылай деп айтуға болады. Сондықтан əлемнің «мен» деген алпауыт мемлекеттерінің өзі де экономикаларын дамыту үшін осы жолды таңдап, осы жолмен жүріп келеді. Олармен əріптес болу арқылы біз халқымызды сапалы тауарлармен қамтуға қол жеткіземіз, əрі өз өнімдерімізді сыртқа жеңілдікті жолдармен шығарамыз. Оның үстіне, солармен тайталасқа түсу арқылы экономикамызды шыңдай түсеміз. Бізге бұдан басқа жол да жоқ. Өйткені, бүгінгі жаһандану заманында басқалардан бөлектеніп, есігімізді тас бекітіп алып отыра алмаймыз. Ондай жағдайда өзімізден өзіміз томаға-тұйықталу арқылы əлем көшінің соңында қалып, құрып кететін боламыз. – Дегенмен «таяқтың екі ұшы бар» екендігін ұмытпайық. ДСҰ-ға қосылу арқылы енді біз сыртқа тауарларды кедергісіз шығару мүмкіндігімен қатар, сырттан тауарларды кедергісіз кіргізу міндетін де қоса алғандығымыз түсінікті. Дүниежүзілік сауда ұйымы – бəсекенің ордасы. Онда мықтылардың мықтысы ғана қалады. Мемлекет беріп отырған иен-тегін көмекті дұрыс пайдалана алмайтын кейбір отандық кəсіпкерлерді ертең алпауыт компаниялар жұтып жібермесіне кім кепіл? – «Адамнан жақсылықты іздеу керек, жамандығын өзі-ақ көрсетеді» деген қағида бар. ДСҰ-ға мүше мемлекеттердің аштан өліп, көштен қалып жатқаны жоқ. Бірақ «сақтансаң, сақтайды» деген даналық сөзді есімізден шығармағанымыз да жөн. Қалай айтсақ та, ДСҰ – экономикалық ойынның ордасы. Ал экономиканың негізгі қағидасы – табысыңды ұлғайтып, еселей түсу. Осыны ескере отырып, ДСҰ-ға толыққанды кірмес бұрын, отандық экономикамызды қорғау жəне сақтандыру жолдарын қарастырып келдік. Ұйымның «ойын» тəртібі қатал. Сондықтан өзіміздің күш-жігерімізге сенім арту керек. ДСҰ-ға мүше мемлекеттер біздің кəсіпкерлерді өзінің нарығына еркін кіргізе салады деген жалған сенімнен арылуымыз керек. Қазіргі бірінші мəселе – отандық компанияларды қорғап қалу. Отандық компаниялардың бəсекеге қабілеттілігін арт тыруға күш салу керек. Олай болмағанда шетелдік алып компанияларға төтеп бере алмайды. Бұлай болмаған жағдайда шағын жəне орта кəсіпкерлік саласында миллиондаған отандасымыз жұмыстан қағылмақ. Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың алға қойған маңызды мəселелердің бірі – өндірісімізді өркендету. Ол – экономикамызға инвестициялық тарты лым дардың ұлғаюы арқылы қол жеткізілетін киелі іс. Сондықтан елімізге кірген қаражаттың барлығын өн ді рістің кластерлік дамуына бағыттау керек. Мұндай қадам бізді шикізат өндіруші мемлекетінен терең өң дел ген, дайын

тауар шығаратын өндірістік мемлекетке айналдырады. Бір өкініштісі, 19 жыл бойында біз, қарапайым азаматтар Қазақстан мен ДСҰ-ның арасында жүріп жатқан келісімшартты талқылауға атсалыса алмадық. Осыған дейін Қазақстан ДСҰ-ға кіру керек пе, жоқ па деп пікір таластырдық. Қоғам үшін бұл дұрыс. Өйткені, кейбір мемлекеттер сияқты «бəлен жерде алтын бар» дегенге ойланбай мүше болған жоқпыз. 19 жыл бойы келісімшартты талқылау – еліміздің бұл қадамға жүйелі зерттеу жүргізіп барып, бел шешкендігінің айғағы. Əрине, Нұрсұлтан Назарбаевтың саяси шеберлігі ДСҰ-ның қойып отырған талаптарын Қазақстанға пайда əкелетіндей келісімшартқа негіздегеніне сенеміз. Сол себепті, ДСҰ-мен арада қабылданған келісімшартта Қазақстан халқы мен экономикасының мүддесін толығымен қорғау шаралары нақты белгі леніп, мемлекетімізді орасан табыс жолдарына шығарады деп ойлаймын. – Алысқа бармай, 1998 жылдан ДСҰға мүше болып кірген Қырғызстанның қазіргі жағдайын қарастырып көрейікші. Қырғызстан осы қадамы арқылы неден ұтты, неден ұтылды? – Иə, кейбір мəліметтерге көз жүгіртсек, бастапқы кезең де Қырғызстанның үшінші мемлекеттермен сауда көлемін күрт төмендетіп алғандығына көз жеткіземіз. Бұл көрсеткіш 1999 жылы – 10,6 пайызға, 2000 жылы – 5,9 пайызға төмендеген. Қырғыз ұлттық статистика комитетінің дерегіне сүйенсек, өндіріс өнімдерінің көлемі 2003 жылдың бірінші жартыжылдығында 9 пайызға құлдыраған. 2005 жылдың басында 203 өндірістік кəсіпорын өз жұмыстарын тоқтатты. Бұл – сол елдегі бүкіл өндірістің 33 пайызы. Құрылыс өндірісіндегі инвестиция көлемі 17,8 пайызға төмендеді, инфляция өршіді, азық-түлік қымбаттады. Бұл жерде қырғыз ағайындарымыздың жіберген өз қателіктері де баршылық. Бірінші қателігі – ол ДСҰ-мен келісімшартқа тұрған кезеңде тиянақты түрде өз мемлекетінің экономикасын қорғау белбеулерін дамытпады, əрі дүниежүзілік нарық экономикасын толық зерттемей, қызбалық танытқан күйде аталған ұйымға мүше ретінде кіріп кетті. Екіншіден, – ішкі мемлекетаралық саяси толқыныстарға жиі бой алдырды. Тəуелсіздік алған бойда, қабырғасы қатаймаған отандық компанияларын дүниежүзілік бəсекелестік бəйгесіне аямай-ақ қосты. Бірақ, ДСҰ-ның Қырғызстанға берген жақсылықтары да жоқ емес. Мəселен, Қырғызстанның жеңіл өнеркəсіп өнімдерін алайық. Қазір олардың бұл саласы біршама дамып, шығарған өнімдері Қазақстан рыногында бəсекеге қабілетті болып отыр. Керісінше, біздің кəсіпкерлер мемлекеттің қаншама көмегіне сүйеніп отырса да, қырғыз кəсіпкерлеріндей жанкештілікпен жұмыс істей алмай келеді. Міне, көрдіңіз бе өмірілік күрес жолында бəсекенің кəсіпкерді қалай шыңдайтындығын. Дегенмен, менің ойымша, Қа зақстан кəсіпорындары ДСҰ-ға қосылғанда дəл қырғыз кəсіпкерлеріндей қиналысқа түспейді. Өйткені, біз бұл үдеріске үлкен дайын дықтармен келдік. Екіншіден, қазақстан дық кəсіпкерлердің артында қуатты мемлекет тұр. Шикізат көздеріміз де баршылық. Əрине, өндірісі дамыған елдер біздің мемлекетті шикізат қоры ретінде пайдала нуға тырысады. Осындай келеңсіз жағдайларға жол бермеу – біздің негізгі ұстанымымыз болуы қажет. ДСҰ-ға кіргеннен кейін жеңілдік кезеңін тиімді пайдаланғанымыз жөн. Осы тұста қазақстандық мазмұнға жататын салалардың тізімін əзірлеп алғанымыз жөн. Өтпелі кезеңнің жаңа тəртібін орнатуымыз керек. Мемлекеттік органдар, ұлттық компаниялар, салалық ассоциациялар жəне ДСҰ елдеріндегі кəсіпкерлермен жəне олардың одақтарымен қарым-қатынасты айқындайтын тетіктерді ойлап табуы керек. Біріккен кəсіпорындар, консорциумдар құру жұмысын дамыту қажет. Себебі, бұл отандық компаниялардың өсуіне ықпал ететін жолдардың бірі болып есептеледі. Жақсылыққа қол жеткізу үшін қажет қасиеттердің бірі – сабырлылық екенін барлығымыз жақсы білеміз. Сондықтан бұл кезеңді ұлттық экономикамызға келген сын сағаты деп қана қабылдамай, керісінше оны экономика мыздың өрлеуіне пайдалана тын баспалдақ деп ұғынуымыз керек. – Əңгімеңізге рахмет. Əңгімелескен Сұңғат ƏЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан».


 Жазылған жайдың жаңғырығы «Егемен Қазақстан» газетінде жарық көрген ғалым, академик ағамыз Төрегелді Шармановтың «Құндылықтар құлдырауы» атты мақаласы ой түбінде жатқан ұлттық шерімізді тереңінен қозғап, ақыл-ой айдынымызда сұрапыл толқын тудырды. Алты Алаштың аузы дуалы ақсақалы, академик ағасының айтарына алдымен ой қосып, ұлағатты ой қорытқандардың бірі – халқымыздың қалаулы тұлғасы Қуаныш Сұлтанов болды. Көрнекті қоғам қайраткері «Ұят туралы айту ұят болып барады» атты мақаласында ғалым ойын одан əрі жіліктеп таратып, ұлттық болмысымызға жат, ой-санамыздың өзегіне құрт түсіретін талай кесапаттың бетін ашып, елдігімізге елеулі кесірін тигізетін көптеген көріністерді

7

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

кескілескен соғыс даласында ел үшін шейт болуы мұның айқын дəлелі. Мұндай ерлік дастанын басқа елдердің тарихынан кездестіру қиын. Менің бұл мысалдарды айтып отырған себебім, бодандық дəуірде бойымызға сіңген тобырлық дерттің сол қоздырғыштарымен аяусыз күрес ашуға тəуелсіздік алып, өз билігіміз өзімізге тигеннен кейін де қазақ элитасы дайын болмай шықты. Себебі, əділетсіздікке əбден бойымыз үйреніп, етіміз өліп кеткен. Тіпті, қазақ зиялыларының кө бісі мақтануға құмар, арзан мақтауға да əбден машықтанған. Сондықтан да бүгінгі күні ақындарымыз шетінен «ұлы», қазақ поэзиясындағы ғажайып құбылыс деп саналса, жазушыларымыз шетінен «классик» болып алды.

қоғамда ортақ құндылықтар айқындалып, соларға қай кезде де негізгі басымдық беріліп отыруы тиіс. Кешегі кеңестік жүйенің өзіндік бір артықшылықтары тап осындай құндылықтарға ойдағыдай орын беруінде болса керек. Немесе əлемде озық дамыған Еуропа елдерінің, болмаса мынау шығыстағы жапон мемлекетінің негізгі даму арқауы осындай ортақ құндылықтарға негізделген. Біздің бəріміз Тəуелсіздікті ең басты құндылық санаймыз. Енді осыған мемлекетшілдік пен дəстүрлі ұлттық құн дылықтарымызды қосып, азат елдің жарқын келбетін жасауды жүйелеу қажет. Сонда кез келген адам, кез келген азамат қоғамдық құндылықтардың не екенін білетін болады.

Маєжан кґктемі

ІІІ республикалыќ фестивалі ересектер мен балалар арасында жекелеген аталымдар бойынша ўйымдастырылып, аќын атын аспанєа ґрлетті

Ќўндылыќтарымыз неден ќўлдырады? Мұрат БАҚТИЯРҰЛЫ, сенатор.

терең талдап, көптеген кемшілікті көзімізге шұқып көрсетіп берді. Қадірлі екі ағамның осындай ой толқынысы бекерден бекер айтылып отыр ма? Бұл қоғамдық дерттердің шарасынан асып, шегінен шығып кеткенін көрсетсе керек. Еліміздің ертеңі үшін алаңдайтын əрбір азамат «Егемен Қазақстанға» шыққан мақалалардың байыбына барып, ақыл-зердесіне салып, мұқият таразылауы тиіс. Осы жерде менің де ойсанамда мынадай ойлар қылаң береді: біз осынау індетті қайдан жұқтырдық? Оның бастау көзі қайда? Жəне бұл індеттен құтылудың жолы бар ма? Меніңше, осы сауалдарға жауап іздеудің жолы – бірінші кезекте мына мəселелердің бетін ашып алғанымыз жөн. Біз, яғни қазақ қандай халықпыз? Мұның жауабы біреу – біздің халық, сөз жоқ, ықылым заманнан əділеттікті ту еткен, сан ғасырлық тарихында қалыптасқан шұрайлы тілі, таң ғажайып көркем салтдəстүрлері мен өзіне ғана тəн ұлттық құн дылықтары бар дана халық. «Малым – жанымның садағасы, жаным – арымның садағасы» деген ұстаным ұлтымыздың ар-ұждан алдындағы асқақ рухани құндылығын паш етіп тұрғаны белгілі. Академик ғалым ағамызды толғандырып, қолына қалам алдырған да осынау баға жетпес құндылықтардың арзандап бара жатқандығы. Əрине, аталған мақалаларда айтылған ауыр сырқаттардың көбін тəуелсіздікпен байланыстыру қисынға келмейді. «Үш кез қалыңдықтағы мұз бір күнде қатпайды» дейді қытай даналығы. Мəселенің мəніне терең үңілсек, құндылықтар дағдарысының түптамыры əділетсіздікте жатыр. Ал əділетсіздік пен əлімжеттікті бізге отаршылдар өзімен бірге ала келіп, ғасырлар бойы біздің санамызға сыналап сіңіріп, ұлттық құндылықтарымызды саналы, жоспарлы түрде ойрандаумен айналысты. Арыға бармайақ, кешегі Абай заманындағы қазаққа берілген ең жоғары мансап болыс сайлауының өзі қиянат пен əділетсіздікке құрылды. «Болыс болдым мінеки, бар ма лымды шығындап. Түйеде қом, атта май, қалмады елге тығындап» – деуі сол дəуірдегі əділетсіз сайлау бəсекесінің айнытпай салған суреті болатын. Халқымыздың «жақсы менен жаманды айырмауға» бой алдыруы да «өз қолыңнан кеткен соң енді өз ырқың» деген қилы замандардың кесапаты болатын. Міне, осының бəрі келе-келе халықтың азғындауына, біртінбіртін тобырлық сананың төбе көрсетуіне жол бастады. Ал қазақ халқы өз билігі өзінде болған азат заманда қалай еді? Өз басым ол заман дау жоқ: əлеу меттік əділеттілік салтанат құрған, «жарлысы мен байы тең», «бас кеспек болса да тіл кеспек жоқ , жесірін жылатпаған, жетімін қаңғытпаған, батыры майданда, би-шешендері мен ақын-жыраулары шаршы топта сыналатын асыл дəстүрін былай қойғанда, қаракөктің тұқымы хан-сұлтандарының өзі қан майданда өзін дəлелдеп, ел басқаруға мүмкіндік алатын. Қазақтың он екі ханы жат жұрттық жаулармен

Олардың шығармашылығын шынайы жанашырлықпен талдап, кемшіліктерін ашып айтатын сын мақалалар жоқтың қасы. Кеңестік дəуірде де тазалығын жоғалта қоймаған саланың бірі ғылым саласы еді. Сол жалғандықты көтермейтін, тек шын дық пен тазалықтан ғана тұратын ғылымның өзі бүгінгі күні əбден лайланып бітті. Жасыратыны жоқ, ғылыми атақ-дəрежені саудаға айналдырып, кім көрінгенге жомарт тық үлестірген де өз арамыздан шыққан қазақтың ғалымсымақтары болатын. Тəуелсіздік алғалы бері ғылымбілім саласы атсыз-атақсыз реформадан да көз ашпай келеді. Ж оғары оқу орындарының санынан кісі жаңылады. Одан

қыран да шығады. Өрмелеп жылан да шығады» деуші еді хакім Абай. Дарынды жастарды қалықтап ұшқан қыранға балайын десең, олардың арасында өзінің туған халықтың тілін үйренуге де ықылас-пейіл танытпайтындарын көргенде қарадай қарның ашады. Сайрап жатқан саналы еңбектің іздерін көріп жарытпайсың. Мемлекеттік қызметте əділетті бə секе болмаған соң, оның шын мəнінде айтарлықтай тар тым дылығы да жоқ. Бұл туралы Елбасымыз: «Көбіне-көп мемлекеттік қызметшілерде айқын мансаптық келешек жоқ, ал қызметте жоғарылау сол баяғы қамқоршыларға байланысты. Мен маңызды мемлекеттік бағдарламалар мен жобалардың түрлі деңгейлердегі жекелеген

бəсекелік орта қалыптастыру болмақ. Бізде көптеген салада, əсіресе, жекеменшік секторларда нарықтық қатынастардың өз заңдары салтанат құрып, шынайы дарындыларға сұраныстың күн санап көбейіп келе жатқаны қуантады. Мұндай бəсекелестік қоғамның барлық саласына біртіндеп дендеп енген кезде бəрі де өзінің қалыпты арнасына қайтатын болады. Аста-төк той-томалақтың өзі де, «бекер мал шашпақ та», жіліктің майлы басына иелік етіп, ұлан-асыр байлыққа жеңіл жолмен жеткендердің «өзінде бармен көзге ұрып» өзгеден артылуға тыраштанған даңғаза тірлігі ғана. Əділетті нарықтық бəсеке ондайларды да кешікпей өз орнына қоятын болады. Ал қолында

лайықты қорытынды жасап жатқан құзыретті билік иелерін өз басым кездестірген жоқпын. Арзан атақ дəреже ғылым-білім саласымен ғана шектелмейді екен. Бүгінде ол қоғамның барлық саласына тамыр жайып үлгерген. Тіпті, мықтап орнығып алған десе де болады. Мысалы, армия, полиция сияқты салаларда генералдардың санының көптігі кісі шошырлық. Тіпті, олардың біразы жап-жас жігіттер. Бейбіт заманда олар қандай ерен ерлігімен осындай атақ-дəрежеге жетті екен деп ойлайсың кейде. Халқымыздың қаһарман ұлы, қан майданды бастан өткерген батыр бабамыз Бауыржан Момышұлына генерал шені бұйырған жоқ. Біздің еліміздегі ең жоғарғы əскери атақ-шеннің осы генералдық дəрежемен тоқтағаны бір есептен дұрыс болған деп ойлаймын. Егер бізде маршалдық дəреже белгіленген болса, бейбіт күннің қаншама «маршалдары» қаптап шыққан болар ма еді?!. Ал мемлекеттік қызметке уыздай жас, бүлдіршіндей бала саналатын жастардың тағайындала салуы үйреншікті көрініске айналды. Облыс əкімдігі мен министрлік лауазымдарға қонжия салатынына таңғалмайтын күнге жеттік. «Биік мансап – биік жартас. Қалықтап

шенеуніктердің біліксіздігінен «зардап шегіп» жатқанын білемін» – деген еді. Елбасы сөзінің жаны бар. Кейбіреулердің қамқоршыларының арқасында өзі басқаратын салаға кездейсоқ келіп, қолы көтере алмайтын шоқпарды беліне байлап жүргенін көргенде, сол шіркіндерді шынымен аяйсың. Мемлекеттік қызметте сатылап өсу дəстүрінен жаңылып қалдық. Таяуда өткен «Нұр Отан» партиясының XVI съезінде Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев тап осы мəселені атап тұрып көрсетті. Жоғарыдағы көкелерінің жетектеуімен маңызды мемлекеттік қызметке жайғаса салу сыбайлас жемқорлықтың дендеуіне, əкімшілік жүйенің беделінің түсуіне, оның арты мемлекеттік билік сатыларының қадірсіз болуына əкеп соғуда. Еліміздің əкімшілік құрылымдарында кездейсоқ жүрген мұндай шен-шекпенділер жетерлік. Олардың зардабы тұтас қоғам мен қарапайым салық төлеушілерге тиіп отыр. Осы тұста қазіргі жастарды басы артық кінəлай беруді өз басым құптамаймын. Біздің қазіргі жастарымыздан жанжақты толысқан керемет ұрпақтар толқыны өсіп келеді. Мемлекеттің міндеті оларға шынайы, əділетті

жоқ бола тұра, əлгіндейлерге еліктеп, мақтан қуып жүргендер – Абайдың жиырма бірінші қара сөзінде айтылатын: «Надандығы толық, адамдығы əбден толық емес» жандардың санатынан. Біздің қоғам келешекте əділетті қоғамдық жүйені қалыптастырумен бірге санадағы жат пиғыл, жаман əдеттермен, əсіресе, надандықпен де аяусыз күресуге міндетті. Кез келген билік қоғамдағы теріс əдет-пиғылдармен күресу үшін ең алдымен əділетті, қоғамның барлық мүшесіне бірдей тиімді қоғамдық жүйе қалыптастыруға күш салуы керек. Тиімсіз, белгілі бір топтардың мүддесіне ғана қызмет ететін жүйеде өмір сүретін адамдардың басым көпшілігінің қоғамда жолы болмай, тұмсығы тасқа тиіп, салы суға кетіп жүреді. Мұн дайда əділетті қоғам ғана өмірдегі əділетсіздік пен теріс пиғылдарға табиғи тосқауыл жəне тежегіш бола алады. Салдары жеке адамдардың мүддесі мен жауапкершілігі толық үйлесім тапқан кемелді қоғамдық жүйе ғана билік жүйесіндегі көптеген қиын түйіндерді оңтайлы шешіп қана қоймай, əлеуметтік мəселелерді де сəтті шешіп бере алады. Сондықтан да біздің

Əркім өз басынан, жүрегінен сезінген жағдайда мемлекеттің жасампаздық, өміршеңдік сипаты алға шығады. Жеке бастың мүддесін күйттеу азаяды. Адалдық, əділдік, шыншылдық, тазалық, шынайы бəсекелестік бір күнде орныға салмайды; мұның бəрі Елбасымыз айтқандай: «Тəуелсіздікті ай сайын, апта сайын, сағат сайын, сəт сайын қорғап, күшейте беру керек» деген асыл мұраттарына азаматтардың жаппай қолдауы, қатысуы, араласуы, керек болса айқасуы арқылы қалыптасады. Отаршылдықтың зардабын лезде жеңе салмаймыз. Ол жеті басты айдаһар секілді бір басын кессеңіз, екінші басы қайта шығатын жалмауыздыққа негізделген. Тəуелсіз еліміздің жас буыны ең алдымен сүйек сіңді сол дерттерден бойын тазартуға ұмтылғаны жөн. Бұл үшін асыл мен жасықты айыра алатын дегдарлық қасиетті ояту, дамыту, қуаттау, қанаттандыру секілді іс-əрекеттерді өзіміз жасауымыз керек. Жаһандану деген жойдасыз нөпірдің ақпараттық тасқыны бір бүйірден қыспаққа алып тұрған қазіргі жағдайда жаңқа тəрізді қалтылдап, толқынның астында қалсақ, еңсе тіктеу қиынға түседі. Бүгінгі қазақ баласы, Ахмет Байтұрсынұлының тілімен айтқанда, өзге елдермен, шет мемлекеттермен жарысқа түсіп отыр. Санадағы мерездік сор болып жабысатын пəлекет. Құндылықтардың құнсыздануы сол əлемдік жарыста біздің шаң қауып қалуымызға бірден бір себеп болуы мүмкін. Елім, жерім, ұлтым деген асыл мұратты жастарымыз қазір қай кездегіден де сергек болуы шарт. Тəуелсіздікті алу бар да, оны тұрлаулы ету деген тағы бар. «Үйлену оңай, үй болу қиын» деген нақыл сөзді тұспалдап қолданар болсақ, ел тəуелсіздігін баянды ету барған сайын оңайға түспейтініне көзіміз жетіп отыр. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев өзінің көрегендігі мен сарабдал саясаткерлігі арқылы осы кезге дейін мемлекетіміз бен ұлтымыздың басына төнген небір сын-қатердің алдын алып, сындарлы саясат жүргізіп келеді. Елдегі тыныштық пен тұрақтылықтың шынайы бағасы мен қадір-қасиетін терең сезіне білу маңызды. Бұл сөздер əбден жаттанды болып кеткендей көрінеді кейде. Тіпті, ұрынарға қара таппай жүретіндер айналада болып жатқан бүліншілік пен үркіншіліктің Қазақстанда да орын алуын ашық қалайтынын жасырмайды. Шын мəнісінде ойы олақ, қимылы шолақ ондай жандардың иегінің астындағыны да көрмейтін керенау кердеңдігін ел-жұрт біледі. Мемлекет басшысының қазақ қоғамын ілгері жылжыту, ізгілендіру, іргелі жолмен дамыту төңірегінде жасап жатқан орасан еңбегі елдік пен мемлекеттілікті нығайтуға бағытталғанын бəріміз көріп отырмыз. Толғақты, түйткілді мəселелерді ортаға салған азаматтардың жанайқайына үн қосу арқылы мен де өзімнің осындай пайымдауымды назарға ұсындым. Қоғамдық құндылықтарға басымдық берілген кезде ғана əділетті жүйе орнығады. Сол себептен де ендігі таңда осы бағытта тізе біріктіріп əрекет жасаудың кезі келді деп білемін.

Өмір ЕСҚАЛИ,

«Егемен Қазақстан».

Нұргүл ОҚАШЕВА, журналист.

Қызыл империяның шексіз билігі мен озбыр саясаты тұсында жазықсыз жапа шегіп, өлім жазасына кесілген Алаштың ардақты азаматтарының бірі, болмысы бөлек, рухы асқақ Мағжан Жұмабаев екені талассыз. Ұлты үшін теперіш көріп, тарихтан есімі қасақана сызылып тасталса да, халқының жүрегінен мəңгілік орын алған біртума ақынын халқы ұмытпады. Қазақтың маңдайына бітсе де, пешенесіне сыймай кеткен табиғи таланттың таңғы шықтай мөлдір шығармалары сыршыл сезімнің тұңғиығына батыратын нəзік сезімге, сырлы əуезге толы. Заманынан асып туған тұлға туған елді, кіндік қаны тамған қасиетті жерді, ананың сүтімен бойға дарыған тілді сүйіспеншілікпен жырлап өтті. Елдік мұратты жырларының алтын арқауы етіп, азаттық таңының арайлап атарына періштедей пейілмен сенді. Кеудесінде бұлқынған асқақ махаббатты «Маған атақ ұлтым үшін өлгенім, Не көрсем де Алаш үшін көргенім» деген өлең жолдарымен жалпақ жұртқа жария етті. Бүгінде ақынның жырлары əлем халықтарының бірнеше тілдеріне аударылып, поэзиясын пір тұтқан көзі қарақты, жырға əуес оқырмандардың қатары күн сайын қалыңдап келеді. «Өлмейтұғын артына сөз қалдырған» дара ақынның туған күні қарсаңында (25 маусым) кіндік кескен қасиетті Қызылжар өлкесі талай игі шараның ұйытқысы болуды дəстүр еткен. Солардың көркем мысалы – екі жылда бір рет өткізілетін «Мағжан көктемі» ІІІ республикалық өнер фестивалі. Өлеңді музыкаға айналдырған, дыбыстан сурет салған, сөзге жан бітірген кіл дарынды өнерпаздар еліміздің əр қиырынан жиналып, бас қосты. Мағжанға арналған жазба ақындар мүшəйрасына, өлеңдерін мəнерлеп оқу сайысына, өлеңдеріне жазылған əндер конкурсына қатысуға алпыстан астам үміткер ниет білдірсе, ақтық сынға оннан озған жүйріктер ғана жолдама алды. Таланттылар мен талапкерлердің санына қарап айтулы өнер сайысының бəуелі бəйтеректей тамырын тереңге жайғанына іштей шүкіршілік етесің. Алдаспан шайырдың артына қалдырған мол мұрасын дамылсыз насихаттап, өскелең ұрпақтың жадында мəңгі сақтап, жаңғырту мақсатында ұйымдастырылған бұл жолғы бəсі биік дода да шынайы өлеңге шөлдеген жұртшылықтың ыстық ықыласына бөленді. Фестивальға қатысушылар алғашқы күні ақынның туған жері – Сарытомар ауылында болып, ескерткішке гүл шоқтарын қойды. Мұражайын аралап, «Мағжан аллея сына» ағаш көшеттерін отырғызды. Фестивальдың екінші күні ақынның Петропавлдағы теміржол вокзалы алдындағы ескерткішіне тағзым етуден басталды. Онда Қазақстан Жазушылар одағы басқармасы төрағасының бірінші орынбасары, ақын Ғалым Жайлыбай дархан тұлғаның мөлдір лирикасы жайлы сөз сабақтады. С. Мұқанов атындағы облыстық қазақ сазды-драма театрында ақынның арпалысқа, соқтықпалы соқпаққа толы өмір жолы, бірегей туындылары терең қамтылған

деректі фильм көрсетілгеннен кейін «Марғасқа Мағжан» атты театрландырылған қойылым ұсынылды. Салтанатты жиында сөйлеген облыс əкімі Ерік Сұлтанов қазақ поэзиясының жарық жұлдызы М.Жұмабаевқа арналған дəстүрлі «Мағжан көктемі» байқауының бұл жолы Қазақ хандығының 550 жылдығы мерекесіне арналып отырғандығын, ақын жырларын кеңінен насихаттап, ұрпаққа аманаттау мақсатында өңірімізде түрлі игі істердің атқарылып жатқанын жеткізді. Оның есімімен алаң, көше, мұражай аталады. Еңселі ескерткіштер бой түзеді. «Мағжан» əдеби-көркем, қоғамдық-саяси журналы жарық көреді. Сахнаға алдымен əр өңірдің үкілеп жіберген үміткерлері көтеріліп, ақынға арналған жырларын жарыса оқыды. Жетісулық Гүлбақыт Қасенова «Жырыңды оқып, жаным талай толқыды, Кірпігімнен маржан үздім сол түні... Басылмады жыр-тамырдың солқылы, Сен не дейсің, ерке Есіл дің толқыны?» деп ағынан ақ тарылса, шымкенттік Біржан Байтуов «Үзбедің үміт ертеңгі күннен, Қажыдың, бірақ тозбадың, Құнарлы, нəрлі, көркем жырыңмен, Жүректің қылын қозғадың», деген тамаша жыр шумақтарын тыңдаушыларына ұсынды. Бұл аталымда астаналық танымал ақын Серік Тұрғынбекұлының мерейі үстем болды. Ақынның өлеңдерін мəнерлеп оқу аталымында көркемдігі келісті «Батыр Баян» поэмасын, «Мешіт пен абақты», «Сүй, жан сəулем» өлең дерін нақышына келтіріп оқыған қара сөздің шеберлері көрермендердің жылы қошеметіне бөленді. Қатарластарынан павлодарлық студент Бахатхан Оразбектің аты озды. Мағжан өлеңдеріне жазылған əндер сайысында көмейлеріне бұлбұл ұя салған қарағандылық Марғұлан Тұяқов, қостанайлық Данияр Сағынтаев, петропавлдық Біржан Есжанов сынды əншілер сахнаның сəніне айналып, құлақ құрышын қандырды. Қостанайлық сазгер, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері Қалибек Дербісалиннің əні ең үздік деп танылды. *** Осы күні Сарытомар ауылында еліміздің жалпы білім беретін мектеп, гимназия, лицейлердің 5-11 сынып оқушылары арасында өткен Мағжан оқулары да қорытындыланды. «Өлең – менің Шолпаным, Айым, Күнім» атты ақын шығармаларын жатқа оқу аталымында бас жүлдені Нұрсыйла Мейірімханова (Қостанай), І орынды Елдана Каденова (ОҚО) иеленді. «Толқынмен толқын сырласып...» атты Мағжанның шығармашылығы бойынша зерттеу жəне шығармашылық жұмыстар сайысында І орынға Исатай Бейбарыс пен Ринат Нүрвакилов (Астана) көтерілді. «Ақын да бір бала ғой айға ұмтылған» жас дарындар додасында М.Жұмабаев ауданының арнайы жүлдесі Еламан Төлеутайға (Павлодар) бұйырды. І орынды Құрмаш Дəулет (СҚО) еншіледі. Фестивальдың жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне, қатысушыларға түрлі марапаттар көрсетілді. Солтүстік Қазақстан облысы. ––––––––––––––––

Суретті түсірген Амангелді БЕКМҰРАТОВ.


8

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

 Зерде Алматы облыстық «Жетісу» газетінің мəдениет бөлімінде əдеби қызметкер болып жүрген кезім. Мезгіл сəске түс. Редакцияға келген хаттарды оқып, бөлмеде жалғыз отырғанмын. Кенет ішке маңдайы жарқыраған, кең жауырынды, толық денелі, бойы ортадан сəл жоғары, жалпы, болмыс-бітімі ешкімге ұқсай қоймайтын келбетті кісі енді. Парасатты, мəдениетті екені сырт тұлғасынан-ақ айтпай танылғандай. Мен орнымнан тұрып, қол беріп амандастым. Қарсы алдымдағы орындықққа жайғасқан соң: – Темірғали Нұртазин деген ағаң боламын, – деп сыпайы тіл қатып, өзін таныстырды. – Сендерге «Ескерткіш» деген əңгіме əкелген едім. Аясы кең ойлы жанарына, мейірімді жүзіне қызыға қараған мен: «Жақсы, қалдырып кетіңіз, аға», – дедім інілік ізет танытып. Ол кісі кетісімен «Ескерткішті» оқып шықтым. Дереу дайындап, терімге жібердім. Көп ұзамай ол газетімізде жарық көрді. Арада үш-төрт ай өткенде Темірғали аға редакциямызға тағы келді. – Бір əңгіме қалдырып кеткен сияқты едім, қарағым. – Оны, аға, іле-шала жариялағанбыз. Қаламақысын үйіңізге салып та жібергенбіз. – Солай ма? Мен əлі жарық көрмеген шығар деп жүрсем. Рахмет, айналайын. Апайың маған қаламақы келді деп айтқан жоқ еді. – Сəл мысқылдай күлді. – Əйел деген халықты түсіну қиын. Бұл жолы біраз əңгімелесіп қалдық. – Бір тақырып алып ізденсем, маған ғылыми жетекші болуға қалай қарайсыз, аға? – дедім жүрексіне. – Қарағым, қазақтың баласы оқимын, ізденемін десе, мен қуанамын, – деп Темірғали аға бірден келісімін берді.– Ескерер жай, зерттеу жұмысы өлең жазғаннан да күрделі. – Оны білемін, – дедім еркіндеу сөйлеп. – Екінші курста оқып жүргенімде Мұхтар Əуезов ағаның қатысуымен Шымкент қаласында өткен ғылыми конференцияда «Абай образының кейбір жасалу ерекшеліктері» деген тақырыпта баяндама жасағаным бар. Онда Пушкин, Грибоедов, Науаи, Тоқай, Шыңғыс хан туралы жазылған романдарға көңіл бөліп, ол туындылардағы кейіпкерлер бейнесінің жасалу ерекшеліктерін Абай бейнесінің жасалу ерекшеліктерімен салыстыра қарастырған едім. Темірғали аға: «Мұның жақсы екен», – деп мырс етіп күлді. – Ол менің еңбегім емес. Мына бағытта зертте деп жөн сілтеген ұстазым Əбіш Байтанаев ағаның еңбегі, – деп едім: – Айналайын, ұстазыңды ұмытпағаның, еңбегін бағалағаның жақсы. Бірақ сенің əлгі тақырыбың – бірнеше докторлық диссертацияның жүгі. Оған үлкен дайындық, көп уақыт керек, – деп біраз ойлана үнсіз қалып, қайта сөйледі. – Былай етейік, маған сен өзің оқып ұнатқан бір кітап жөніндегі ой-пікіріңді жазып əкел. Мен танысып шығайын. Содан соң кең отырып, асықпай əңгімелесейік. Араға екі апта салып, Шыңғыс Айтматовтың «Алғашқы мұғалім» повесі бойынша жазған 25 беттік зерттеуімді ағаға алып бардым. Үйіне жақындау, тыптыныш көше жиегіндегі арқалығы жалпақ, көк орындыққа барып жайғастық. – Ал, жазғаныңды оқы. Аға басын сəл төмен иіп, екі көзін жұмып, мені тыңдайтын сыңай танытты. Ішімнен: «Бұл кісінің мұнысы қалай? Бұл өлең емес, зерттеу ғой. Өзі оқымай ма? Өзі оқыса, ой-тұжырымдарымды жа ң ылмай, жіті түсінер еді», – деп таңырқап, жазғанымды көңілсіздене оқуға кірістім. Темірғали аға қалғып-мүлгіп отыр. Тіпті, бір-екі рет ұйықтап кеткен адамға ұқсап, бір жағына қисайып, құлап қала жаздады. Зерттеуімді оқып біттім-ау əйтеуір. Таңғалғаным, мені өте ұқыпты, мұқият тыңдапты. Ой-тұжырымдарымды жөнді аңғармай қалады-ау деген қаупім мүлде бекер болып шықты. Маған мойнын бұрмай, қырын қарап отырған күйі пікірін ортаға салды. – Бұлай жазуға да болады, жазып та жүргендер бар. Алайда, бұл секілді шығарма мазмұнын айта отырып талдау əдісі кісіні жалықтырады əрі көпсөзділікке ұрындырады. Шығарма мазмұнын қайталаудың қажеті жоқ, оны оқырманның өзі де біледі. Сен жұртқа өз бағаңды, ғылыми қорытындыңды ұсын. Соны талдап, дəлелде. Пікірің қысқа, тұжырымды болсын. Мысалы, М.Горький: «Əр тектілер əдебиетке түк берген жоқ», деген. Тарата қарастырсаң, оның əлгі сөзінде қойнау-қойнау сыр жатыр. Тіпті, əлденеше зерттеу кітабын да жазуға болады. – Маған ешкім бұлай бағыт берген емес, – дедім қысыла тіл қатып. – Сын пікірің ұнады. Сол тұсты қайта оқышы?

Еске аламын саєынып...

Мен қайта оқыдым. «Дүйсен образы – мінсіз образ. Сөзіміз дəлелді болу үшін мысал келтірейік. Шала сауатты Дүйсеннің мұғалім болып, бала оқытуы, ескі ат қораны бір өзі сылап, оны мектепке айналдыруы, дүлей қара күшпен жекпе-жек, қаймықпай алысуы, жеңіп шығуы, боранда қалып, ауылға аман келуі, шəкірті Алтынайдың академик болуы, жаңа мектептің Дүйсеннің атымен аталуы – міне, осының бəрі романтикалық құбылыстар. Реалистік шығармалардың кейіпкерлері басында жетістігімен қатар кемшілігі де, аңдаусызда қалт басқан тұстары да көрініп отырады. Сондықтан олар мінсіз емес. Мысалға, Павел Корчагинді алайық. Ол батыр, патриот болғанымен, тəртіпке жоқ. Бірінші атты əскер армиясында қызмет етуді ойлап, еш кімнің рұқсатынсыз, өз еркімен сол жаққа өтіп кетеді. Денсаулығына көңіл бөлмейді. Мұндай кемшілік Сережа Тюленин бойынан да табылады. Дүйсенде мін жоқ. Ұнамды кейіпкер халықпен бір болуы, оның бар арманмүддесі, сенім-мақсаты, қайрат-күші жаңаның салтанат құруы үшін жұмсалуы қажет десек, дəл сондай қаһарман Дүйсен. Əйтсе де, оның мектеп ашуда жиналған топ ішінен бірде-бір адамнан қолдау таппауы бізді ойға қалдырады. Жазушы бұл тұсты тым əсерлендіріп жіберген бе, қалай? Əлде Дүйсеннің асқақ əрекетін əдейі ерекше етіп көрсеткісі келген бе?». Осы тұсқа жеткенде Темірғали аға мені тоқтатып: – Зерттеуді осы бағытта, ой-пікіріңді бұдан да ықшамдап, жинақтап жүргіз. Мақтағаным емес, сен жақсы еңбектенеді екенсің, қарағым. Бұл қарқынмен диссертацияңды бес-алты айда-ақ жазып бітіресің, – деді қуанып.– Кейбіреулер былай жаз деп айтып бергеніңнің өзін түсінбей шаршатады. Ішімнен: «Аға, мені жігерлендіріп, сенімімді арттыра түсейін деген мақсатпен жорта мақтап отыр-ау», – деп ойладым. Бертін келе жиі жолығып, əңгімелесе жүріп ұққаным, ағаның білімі телегейтеңіз екен. Алдында еркін сөйлеуге қысыла түсетін болдым. – Соңғы шыққан кітаптардың озығы бар ма? – деп сұрайды. Содан жаңа жарық көрген шығармаларды бас көтермей оқитын əдет таптым. Пікірлесе қалған сəттерде үлкен суреткерлеріміз Мұхтар Əуезов, Бейімбет Майлин шығармалары жөніндегі жазған ой-пікірлері, тұжырымқорытындылары ағаның көл-көсір білімінің шет жағасындай болып сезілетін. Тағы бір таңғалғаным, ол кісінің бір рет те білгішсінген кезін көрген жоқпын. Реті, орайы келгенде Чеховтың, Гогольдің кейіпкерлерінің сөздерін əңгіме арасына шебер кірістіріп, жұртты күлкіге көметін. Халық ақындарының, Абайдың, Гетенің, Лермонтовтың, Маяковскийдің, Қасымның, Исаның өлеңдерін күтпеген жерден жатқа айта беретін. Мені, əсіресе, ағаның шетел, орыс əдебиетін көп білетіні қайран қалдыратын. Бірде: – Жетімдіктің кесірінен білімім таяз, соған өкінемін, – деп едім: – Ол түзелмейтін мін емес, əңгіме ықылас-талапта. Ықылас-талабың болса, əлі-ақ бəрін жеңесің, – деп жұбатты. ...Уақыт таңғы оннан өткен кез еді. Темірғали аға жұмыс орныма телефон соқты. – Не жаңалық бар, қарағым? – Халжай біліскен соң: – Қазір уақыт тауып кафедраға келе аласың ба? Бір аспиранттың диссертациясы талқыланбақ еді, – деді. Бардым. Бұл – менің мұндай жиынға

бірінші қатысуым. Диссертантқа əртүрлі пікір айтылды. Соңына таман Темірғали аға сөйледі. – Теріні уқалай берсек, тесіп аламыз. – деп еді, жұрт ду күлді. – Ғажап таңғаларлық нəрсе, дəрігерлер сау адамды «отрицательный», ауру адамды «положительный» деп бағалайды екен. Күлкі қайтадан үдей түсті. Қазір ойласам, Темекең сонда жұртқа талап деңгейінен аспайық деген ойын əзілмен астарлап жеткізіпті. ...Ертеңгілік мезгіл. Қызметке келген бетім еді. Телефон шылдыр етті. – Сенсің бе, қарағым, не жаңалық? – деген Темекеңнің əуезді, қоңыр дауысы есітілді. – Іссапармен барған жеріңде мал шығыны жоқ па? Егін қалай екен? Дұрыс, шығын жоқ, егін көп болса, елдің ырысы ғой. Ал қарағым, уақыт тауып үйге келіп кет. Жұмыс аяғында бардым. – Адам деген ұлым үйленді, – деді аса қуана күлімдеп, елжірей үн қатып. – Өзі еңбеккер, жақсы жігіт. Мен құтты болсын айтып едім, аға орнынан тұрып, қолын ұсынды. Қазір ойласам, ол кісі сол сəтте əкелік қуаныш құшағында шексіз тербеліп, толқыған екен. – Айналайын (бұл ол кісінің аса көңілденгенде айтатын сөзі), сені осы ұлымның үйлену тойына шақырамын. Келін екеуің келіңдер. Ол кезде айлығым шамалы. Қалада тұрамын, балаларым жас. Тойға қанша сом апарғаным дұрыс? Ары ойлап, бері ойлап, 50 сом апармақ болдым. Бұл ойымды досым Мүслім Дайырбековке білдіріп едім, ол: – Мұның ұят болады. Мен 200 сом берейін, соны апар, – деді. – Онда тойға екеуміз барамыз. – Мейлі. Той ағаның үйінде өтті. Оған Сəбит Мұқанов, Олжас Сүлейменов, Ғарифолла Құрманғалиев секілді ағалар қатысты. Алғаш күтпеген қолайсыз жағдай кездесті. – Əй, Темірғали, белгіленген мерзім əлдеқашан болды. Тойды неге бастамайсың? – деп Сəбит ағаның үйіндегі Мəриям апай ескерту жасап еді, Темекең: – Қазір, сəл сабыр етіңіз, – деп күйгелектене мені иегімен көрші бөлмеге шақырды. Оңаша шығысымен: – Қарағым, қатты қобалжып тұрмын. Асаба келмей қалды, – деді. – Аға, қиналмаңыз, менің досым Мүслім асаба бола алады, – деп едім, Темекең қуанып: – Жақсы болды ғой, айналайын, – деп тез басып, залға өтті. – Мүслім қарағым, мына дастарқанды өзің басқар. – Босағаға жақын тұста отырған Мүслім шошып кетті. Оған алдын ала ескерткен жоқпыз ғой. Орнынан тұрып, екі қолын кеудесіне қойып: – Ағалар, кешірерсіздер, мен əдебиетші емеспін, тіс дəрігерімін. Сіздердің алдарыңызда аузыма жөнді сөз түспейді. Менікі: «Көкірегім сайрап тұр, Құдай тілді байлап тұр» дегеннің кері, – деп еді: – Міне, сен дайын асабасың, – деп Сəбит аға белден басты. Қуанғаным, Мүслім дастарқанды тамаша басқарды. Бір дəлел, Олжастың зайыбына сөз берерде не бір тың теңеулерді қолданып, жеріне жеткізе дəріптеп, бұлбұлша сайрады. Олжас: – Əй, асаба жолдас, менің əйелімді мақтағанша, ана жас жігіттердің сұлуларын мақтасаңшы, – деп əзілдей күлді. Мүслімнің сезімі мен ғұлама ақынның сезімінің тең түскеніне іштей таңғалдым.

Той үстінде марқұм əкемді қайтақайта еске алумен болдым. Соғыстан ауыр жараланып келген ол кісі əріп танымайтын. Бірде салық жинаушы агент екі рет қол қойғызып, ақшасын алдап алыпты. Мұны соңынан білген əкем: «Қап, оқымағанымның кесірі-ай! Енді баламды басым жерге тигенше оқытамын!» – деп армандайтын. – Айналайын əкетайым, сізге мың да бір рахмет. Мынандай үлкен ортаға араласуыма себеп болған сіздің: «Баламды басым жерге тигенше оқытамын», – деген асыл арманыңыз ғой. Үмітіңізді ақтауға тырысамын. Үлкен ортаға қосқан ұстазым Темірғали ағаны сізден кем көрмеймін», – деген тəрізді ой құшағында толқумен болдым. Əрі тұңғыш рет: «Ағаға ұқсап мен де ұлдарымды үйлендіріп, осылай той жасасам, төрімде халқымның қадірменді кісілері отырса», – деп тіледім. Арада бір аптадай уақыт өтті. Темірғали аға телефон соқты. – Қарағым, үйге келіп кете аласың ба? Сағатыма қарасам, он екі. Тамақ аңдығандай болмайын деп: – Түстен кейін, сағат төрт кезінде барсам, кеш болмай ма, аға? – дедім. – Кеш болмайды. Кел, күтемін, келмей қалма. Айтқан мезгілде бардым. – Сен қалада тұрасың, төрт балаң бар. Қалада суға дейін сатулы. Үнемшіл болуың қажет. Əнеукүні өзің көрдің ғой. Ұлымның тойын үйімде өткізбедім бе? Мен, қарағым, орынсыз шашылып, төгілуді, даңғазалықты жек көремін. Төмен қарап ойланып: – Менің айлық табысым 500-ден асып жығылады. Сенің айлығың 90 сом емес пе? – деді жүзіме барлай қарап. Мен үндемедім. Басын жоғары көтеріп, маған жанарын тік қадап: – Екеуміз ренжіспейік, – деді қабағын түйіңкіреп. – Сен маған шыныңды айт. Шыныңды айтпасаң, екеуміз ренжісеміз. Əнеукүні тойға қанша сом əкелдің? Мен қатты тіксініп қалдым. – Аға, оның қажеті қанша? Ол... Сұсты, көңілсіз күйге енді. Ішімнен: «200 сомды азырқанып отыр-ау. Əй, қу дүние-ай. Бар болса, көбірек əкелер едім ғой», – деп қысылған үстіне қысыла түстім. – Айналайын, шыныңды айт. – Аға, кешіріңіз, мен ештеңе айта алмаймын. Екеуміз бір-бірімізге беріспей ұзақ отырдық. Ол кісіні бірте-бірте жек көре бастадым. Алдымда үлкен ғалым емес, түсі суық, жансыз жартас тұрғандай сезіндім. «Мені осынша қолайсыз жағдайға душар етіп, қинағаны несі?». – Өтінемін, шыныңды айт, қарағым? Сен конвертті маған бермей, неге жеңгеңе бердің? – Есік ашқан сол кісі болды. – Жеңгең сені 200 сом əкелді дейді. Сол рас па? – Рас. – Одан көп əкелген жоқсың ба? – Жоқ. – Мен жеңгеңе сенбей жүрдім. Сен, айналайын, ойлан. Мен сенен ешнəрсе дəметкен жоқ едім. Қайта келін екеуіңді үлкен ортаға аралассын, үлгі-өнеге алсын деп шақырған едім. Келінді ертіп келмедің. Оның үлкен кемшілік. – Аға, келініңіз жалғызілікті, балашағадан шыға алмайды. – Е, онда сөз басқа. Орнынан тұрып, ұйықтайтын бөлмесіне қарай кетті. Əлден соң қайта оралып, қасыма келді. – Айналайын, сен аспирантсың. Мені көтермелей сөйледі. (Шындығында мен

аспирант емес, ізденушімін). Тойгершілік дегеніңе қосыламын. Ырым болсын деп маған 40 сом берсең жетеді. Мына 160 сомды өзің қайтып ал. – Аға! – деп мен қатты дауыстап жібердім. – Мұныңыз не? Мен алмаймын! – Аласың, əйтпесе, ренжимін. – Мен де ренжимін, аға. Бұрынғы қысылғаным қысылған ба, енді, тіпті, сасайын əрі намыстанайын дедім. – Айналайын, мені ренжітпей ал. – Аға, мұныңыз ұят. Бұл мені кемсіткеніңіз бе? Алмаймын, тойдан қайтсын, – дедім басқа сөз аузыма түспей. Кенет Темірғали аға ақ конвертті көйлегімнің омырау қалтасына сүңгітті де жіберді. Мен қарсылық ете алмай қалдым. Арада үш-төрт апта өтті. Іссапармен Балқаш ауданы Қарой совхозына барып келіп, бөлмемде мақала жазып отыр едім, телефон соғылды. – Алло, ə, сенсің бе? Неге хабарласпай кеттің, қарағым? – Іссапарда болдым. – Ə, онда дұрыс. Хабарласпағанға өкпелеп қалды ма деп едім. Барған жерің қалай? – Совхоз басшылары 900 сиырды ұшты-күйлі жоқ етіпті. – Мынау адам шошырлық екен. Бұл халық келешегінің тамырына балта шабумен бірдей ғой, – деп аға көңілсіздене тіл қатты. Ертеңінде үйінде болдым. – Қонаев нағыз ел ағасы ғой. Облыстарды аралаған кезде ылғи жұртты дүрліктіріп, əуре-сарсаңға салмау жағын көздейді екен, – деді елжірей күлімсіреп. – Осы мінез біздің көбімізге жете бермейді. Ең жаманы – көріп, біліп тұрып үлгі алмаймыз, үйренбейміз. Темірғали аға Адамнан туған немересін керемет жақсы көрді. Ол кейде жазу бөлмесіне сүріне-қабына, домалаңдай еніп келетін. Сондай сəттерде аға күлімсірей, мейірлене құшақ жайып, алдына алатын. – Алла-ай, өмір деген осы ғой. Айтқанын орындатпай қоймайды. Ырқына қалай көнбессің?! – деп тебірене толқып, тың ой-пікірлерді тоғытып айтып тастайтын. Жалпы, Темекең өмірдің кез келген құбылысына ой көзімен қарап, өз бағасын беріп отырушы еді. Солардың бəрін арнаулы аппаратпен ертеңді-кеш жазып алса, том-том кітап боларына шүбəм жоқ. – Зерттелмей жатқан қазынамыз көп қой. Басқалар өз алдына, Абайдың ұстазы кім болғанын əлі күнге біле алмай келеміз. Ұлықбектің ұстазы кім? Ол да белгісіз.

Темекең бұл сөздерді бейне өзіне-өзі көңілі толмаған жандай қинала, қабақ шыта отырып айтты. Бірде Мұхтар Əуезов туралы сыр шертті. – Мұхаң «сенің жағдайыңды түзейік» деп мені талай рет сөзге тартты. «Мұха, мұның қажеті қанша? Ол маған лайықсыз» деп мен келісім бере қоймадым, – деді. Кейін ұқсам, ол кісіге жағдайыңды түзейік дегені, академик етейік дегені екен. – Қоңыртөбел киініп жүр. Паустовский солай етеді. Байлыққа қызықпа, еңбектен асқан рахат жоқ. Мүмкіндігің болса, ой еңбегін дене еңбегімен алмастырып отыр, – деді бірде сөз арасында. Алдына тағы бір барғанымда: – Тұрар Рысқұлов туралы роман жазып біттім. Міне, мынау қолжазбам, – деді қалың ақ папкіні алдыма қойып. – Осыны оқып шықсаң, айналайын. Қолыңа қалам-қағаз алып, кемшілігі, көңіліңе ұнамаған жері болса, бетін көрсетіп, жазып отыр. Тоғыз жүз беттік романды ағаның үйіне күнде барып жүріп, бір жеті ішінде оқып шықтым. Ұнады. Жай емес, жан дүниемді, ой-санамды дүр сілкіндіргендей əсер етті. Романда Қазан төңкерісі кезіндегі Түркістан халықтары өмірінің шындығы жаңа қырынан көрінеді екен. Əсіресе, Тұрар Рысқұлов бейнесі қайталанбас ірі тұлға биігінде бейнеленген. – Романыңыз жақсы екен, құттықтаймын, аға, – дедім əсер-сезімімді қысқаша жеткізіп. – Сен менің көңіліме қарап жақсы деп отырсың. Шыныңды айтшы, айналайын. – Шыным осы, аға. Рас, кей жерлерінде қайталаулар бар екен. Оны қаламмен белгілеп отырдым. – Тұрар адам таңғалар қайраткер, сұмдық іскер болған екен. Сталин Тұрарды түйіні қиын, орындалуы мүлде мүмкін еместей тапсырмаларды орындауға жұмсап отырған... Мен бұл кітаптың құжаттарын Ташкенттегі таныс өзбек ғалымдардан алдым. Олар бізге қарағанда пысық қой. Хрущев Мəскеудегі партия мұрағатына кіруге рұқсат еткен кезде тез қимылдап, көп нəрсені алып үлгеріпті. Ал біз əне барамыз, міне, барамыз деп жүргенде, мұрағат қайта жабылып, аңқидық та қалдық. Əңгімемізді сырттан енген Ғазиза апай бөліп жіберді. Ол кісі саяжайдың кілтін іздеп, екі-үш сағат əуре болғанын айтты. – Бұдан былай беліңе байлап, не жамбасыңа тағып жүрсеңші. Плюшкиннен үйренетін кезің бола ма? Қиын жері – саған қарағанда оның кілті көп қой, – деді аға күліп. Бұл секілді əзілді ол кісі əрдайым келістіре, көкейге қона кететіндей етіп айтатын. Қандай жағдай болмасын өзін сабырлы, салмақты ұстайтын. Үйіне бара қалған кездерімде ылғи да жазу үстелінің үстінде сол күнгі газет-журналдарда жарияланған түрлі мақалалардың қиындысы жататын. ...Темекеңді ауруханадан үйіне əкелдік. Сом денесі еттен біржола арылып, кішірейіп кеткен. Өңі жүдеу. Төсегіне төрт тағандап, еңбектеп барып, əрең жатты. – Қарағым, маған ренжи көрме. Енді үйге келдім ғой, диссертацияңды қорғауға болады деген пікірімді кешіктірмей жазып берем. – Аға, алаң болмаңыз, мен асықпаймын. Əуелі айығып алыңыз. – Ой, сен білмейді екенсің, мен жылдам жазам. Ол кісі орыс тілінде 8 бет пікірін қиналып, апта бойы жазды. Қолжазбасы өзімде сақтаулы. Апай телефон соғып: – Қарағым, сені ағаң іздеп жатыр, – деді. Жұмыстан сұранып, тез бардым. Аға мені көңілді қарсы алды. – Шай əкел, – деп еді, апай бір шəйнек шай, майға пісірілген жұқа шелпек əкеп, аласа үстел үстіне қойды. Мен сəл дəм татқаннан кейін: – Рахмет, тойдым, – деп едім: – Қарағым, мынаны жеші, мынаны, – деп Темірғали аға шелпектің бірінен кейін бірін алдыма қарай ысыра берді. Қоштасып, жұмысыма келдім. Аға бір тапсырма айтатын шығар деп барғам, ештеңе айтпады. Ертеңіне апайдың телефоннан: – Ағаңнан айырылып қалдық, – деген жыламсырай шыққан мұңды дауысын естіп, тұлабойым мұздап кетті. Есімді жиып, тез жұмыстан сұрандым. Ағаның табыты университеттің ескі үйінің (қазіргі Өнер институтының) фойесіне қойылды. Əкем жаңа өлгендей көз жасыма ие бола алмадым. Менің қарсымда тағы бір жас жігіт жылап тұрды. Кейін сұрастырып білсем, ол Мұхтар Мағауин екен... Мамытбек ҚАЛДЫБАЙ, жазушы.

АЛМАТЫ.


Халыќаралыќ ўйым ґкілдері бас ќосты Астанада «Қазақстан мектептерінде ресурстарды пайдаланудың тиімділігін арттыру саясатына шолу» атты конференция өтті. Оған Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі, Экономикалық ынтымақтастық жəне даму ұйымы мен Дүниежүзілік банктің өкілдері қатысты. Аталған конференцияда мектеп жүйесін қаржыландыру, мектеп желісін ұйымдастыру, мұғалімдер мен директорларды дайындау, сондай-ақ, мектеп пен оқушыларға қолдау көрсету мəселелері талқыланды. Жоба бойынша негізгі қорытындылар мен ұсыныстарды ЭЫДҰ-ның бас сарапшысы, жоба үйлестірушісі Пауло Сантьяго таныстырды. Қазіргі уақытта «Мек тептерде ресурстарды қолданудың тиімділігін арттыру саясатына шолу» зерттеуі 15 мемлекетте жүзеге асып жатыр. 2 жылға созылған зерттеу бағдарламасы ең бірінші болып Қазақстанда аяқталды. Экономикалық ынты мақтастық жəне даму ұйымы мен Дү ниежүзілік банктің

9

www.egemen.kz

1 шілде 2015 жыл

сарапшылары талдау жəне қар жы ландырудың ағымдағы жағ дайын қайта қарау арқылы мəселелерді шешудің жолдары туралы, кадрларды жə не мектеп қызметін даярлау жайлы ұсыныстар берді. Конференция қорытындысы бойынша стратегиялық құжат тар осы ұсыныстар іске асырылады деген мақсатпен бекітілді. Динара ДОСПАН.

«Сочинское» ЖШС 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де Ақмола облысы, Атбасар ауданы, Сочи а., Бейбітшілік к-сі, 21-үй мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: 1. «Delta Bank» АҚ-тан займдар, банктік кепілдіктер немесе кредиттік желілер алу. 2. «Сочинское» ЖШС-нің мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін өз міндеттемелерін қамтамасыз етуге «Delta Bank» АҚ-ға кепілге міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде беру. 3. «Delta Bank» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 4. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау 5. «Сочинское» ЖШС-нің атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге беруге, банктік займ, банктік кепілдік немесе кредиттік желілер алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру. «Меркурий» ЖШС 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы, Озерная ауылы мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: 1. «Delta Bank» АҚ-тан займдар, банктік кепілдіктер немесе кредиттік желілер алу. 2. «Меркурий» ЖШС-нің мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін өз міндеттемелерін қамтамасыз етуге «Delta Bank» АҚ-ға кепілге міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде беру. 3. «Delta Bank» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 4. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау 5. «Меркурий» ЖШС-нің атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге беруге, банктік займ, банктік кепілдік немесе кредиттік желілер алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру. «Тахтаброд-2» ЖШС 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де Солтүстік Қазақстан облысы, Ғабит Мүсірепов атындағы аудан, Тахтаброд а. мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: 1. «Delta Bank» АҚ-тан займдар, банктік кепілдіктер немесе кредиттік желілер алу. 2. «Тахтаброд-2» ЖШС-нің мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін өз міндеттемелерін қамтамасыз етуге «Delta Bank» АҚ-ға кепілге міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде беру. 3. «Delta Bank» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 4. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау 5. «Тахтаброд-2» ЖШС-нің атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге беруге, банктік займ, банктік кепілдік немесе кредиттік желілер алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру. «Червонное-Агро» ЖШС 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де 150434, Солтүстік Қазақстан облысы, Ғабит Мүсірепов атындағы аудан, Червонное а., Новоселов к-сі, 39 мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: 1. «Delta Bank» АҚ-тан займдар, банктік кепілдіктер немесе кредиттік желілер алу. 2. «Червонное-Агро» ЖШС-нің мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін өз міндеттемелерін қамтамасыз етуге «Delta Bank» АҚ-ға кепілге міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде беру. 3. «Delta Bank» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 4. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау 5. «Червонное-Агро» ЖШС-нің атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге беруге, банктік займ, банктік кепілдік немесе кредиттік желілер алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Жосалы-Агро» ЖШС 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де Ақтөбе облысы, Қарғалы ауданы, Жосалы ауылы мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: 1. «Delta Bank» АҚ-тан займдар, банктік кепілдіктер немесе кредиттік желілер алу. 2. «Жосалы-Агро» ЖШС-нің мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін өз міндеттемелерін қамтамасыз етуге «Delta Bank» АҚ-ға кепілге міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде беру. 3. «Delta Bank» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру. 4. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау 5. «Жосалы-Агро» ЖШС-нің атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге беруге, банктік займ, банктік кепілдік немесе кредиттік желілер алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Бауманское-07» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Егіндікөл ауданы, Бауман а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен банктік займ алуды мақұлдау. 2. «Цеснабанк» АҚ-пен жасалатын банктік займ шарты бойынша міндеттемелерді жабу үшін жеткілікті көлемде серіктестіктің жылжитын/жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. «Цеснабанк» АҚ алдындағы міндеттемелерді серіктестіктің орындамауы/тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. «Цеснабанк» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында Қазақстан Республикасының аумағындағы жəне одан тыс жерлердегі кез келген банктерде (банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы ұйымдарда) серіктестіктің банктік шоттарынан ақшаны акцепсіз есептен шығару құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру туралы. 5. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау. 6. Серіктестіктің атқарушы органына «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен мүлікті кепілге берудің бағдарламасына қатысуға, банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Чистопольский-2» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Ғабит Мүсірепов атындағы аудан, Чистопольский а., Космонавтар к-сі, 1-үй. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен банктік займ алуды мақұлдау. 2. «Цеснабанк» АҚ-пен жасалатын банктік займ шарты бойынша міндеттемелерді жабу үшін жеткілікті көлемде серіктестіктің жылжитын/жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. «Цеснабанк» АҚ алдындағы міндеттемелерді серіктестіктің орындамауы/тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. «Цеснабанк» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында Қазақстан Республикасының аумағындағы жəне одан тыс жерлердегі кез келген банктерде (банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы ұйымдарда) серіктестіктің банктік шоттарынан ақшаны акцепсіз есептен шығару құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру туралы. 5. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау. 6. Серіктестіктің атқарушы органына «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен мүлікті кепілге берудің бағдарламасына қатысуға, банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Интернационал-Астана» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Жарқайың ауданы, Бірсуат а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен банктік займ алуды мақұлдау. 2. «Цеснабанк» АҚ-пен жасалатын банктік займ шарты бойынша міндеттемелерді жабу үшін жеткілікті көлемде серіктестіктің жылжитын/жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. «Цеснабанк» АҚ алдындағы міндеттемелерді серіктес тіктің орындамауы/тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. «Цеснабанк» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағ дайында Қазақстан Республикасының аумағындағы жəне одан тыс жерлердегі кез келген банктерде (банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы ұйымдарда) серіктестіктің банктік шоттарынан ақшаны акцепсіз есептен шығару құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру туралы. 5. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау. 6. Серіктестіктің атқарушы органына «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен мүлікті кепілге берудің бағдарламасына қатысуға, банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Новосветловка-Алиби» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Новосветловка а. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен банктік займ алуды мақұлдау. 2. «Цеснабанк» АҚ-пен жасалатын банктік займ шарты бойынша міндеттемелерді жабу үшін жеткілікті көлемде серіктестіктің жылжитын/жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. «Цеснабанк» АҚ алдындағы міндеттемелерді серіктестіктің орындамауы/тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. «Цеснабанк» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында Қазақстан Республикасының аумағындағы жəне одан тыс жерлердегі кез келген банктерде (банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы ұйымдарда) серіктестіктің банктік шоттарынан ақшаны акцепсіз есептен шығару құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру туралы. 5. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау. 6. Серіктестіктің атқарушы органына «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен мүлікті кепілге берудің бағдарламасына қатысуға, банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Запорожье» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Ақмола облысы, Жақсы ауданы, Запорожье а., Мир к-сі. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен банктік займ алуды мақұлдау. 2. «Цеснабанк» АҚ-пен жасалатын банктік займ шарты бойынша міндеттемелерді жабу үшін жеткілікті көлемде серіктестіктің жылжитын/жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. «Цеснабанк» АҚ алдындағы міндеттемелерді серіктестіктің орындамауы/тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. «Цеснабанк» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында Қазақстан Республикасының аумағындағы жəне одан тыс жерлердегі кез келген банктерде (банктік операциялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы ұйымдарда) серіктестіктің банктік шоттарынан ақшаны акцепсіз есептен шығару құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру туралы. 5. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау. 6. Серіктестіктің атқарушы органына «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен мүлікті кепілге берудің бағдарламасына қатысуға, банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Айыртау-Алиби» ЖШС (бұдан əрі – серіктестік) серіктестік қатысушыларының жалпы жиналысын 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де мына мекенжайда өткізу туралы өз қатысушыларына хабарлайды: Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Айыртау а., Совет к-сі. Күн тəртібінде мынадай мəселелер қаралады: 1. «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен банктік займ алуды мақұлдау. 2. «Цеснабанк» АҚ-пен жасалатын банктік займ шарты бойынша міндеттемелерді жабу үшін жеткілікті көлемде серіктестіктің жылжитын/жылжымайтын мүлкін кепілге беру. 3. «Цеснабанк» АҚ алдындағы міндеттемелерді серіктестіктің орындамауы/тиісті орындамауы жағдайында кепілге берілетін мүлікті соттан тыс сатуға құқықты «Цеснабанк» АҚ-қа беру. 4. «Цеснабанк» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін серіктестіктің орындамауы жəне/немесе тиісті орындамауы жағдайында Қазақстан Республикасының аумағындағы жəне одан тыс жерлердегі кез келген банктерде (банктік опера циялардың жекелеген түрлерін жүзеге асырушы ұйымдарда) серіктестіктің банктік шоттарынан ақшаны акцепсіз есептен шығару құқығын «Цеснабанк» АҚ-қа беру туралы. 5. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау. 6. Серіктестіктің атқарушы органына «Цеснабанк» АҚ ұсынатын шартпен мүлікті кепілге берудің бағдарламасына қатысуға, банктік займ алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

«Сепе-2012» ЖШС 2015 жылғы 17 шілдеде сағат 10.00-де Ақмола облысы, Атбасар ауданы, Сепе ауылы, Орталық көшесі, 9 мекенжайында мынадай күн тəртібімен жиналыс болатындығы туралы өз қатысушыларына хабарлайды: 1. «Delta Bank» АҚ-тан займдар, банктік кепілдіктер немесе кредиттік желілер алу. 2. «Сепе-2012» ЖШС-нің мүлкін, атап айтқанда жылжитын жəне жылжымайтын мүлкін өз міндеттемелерін қамтамасыз етуге «Delta Bank» АҚ-ға кепілге міндеттемелерін жабу үшін жеткілікті көлемде беру. 3. «Delta Bank» АҚ алдындағы өз міндеттемелерін орындамау немесе тиісті орындамау жағдайында кепілдегі мүлікті соттан тыс сатуға келісім беру.

4. Алынатын банктік займ бойынша Ауыл шаруашылығы министрінің 09.04.2015 ж. №9-1/320 бұйрығымен бекітілген қаржылық сауықтыру үшін агроөнеркəсіптік кешендегі субъектілерді кредиттік жəне лизингтік міндеттемелер бойынша сыйақы мөлшерлемесін субсидиялау ережелерін жүзеге асыру шеңберінде Қазақстан Республикасында 2013-2020 жылдары (Агробизнес-2020) агроөнеркəсіптік кешенді дамыту бағдарламасына (бұдан əрі – бағдарлама) серіктестіктің қатысуын мақұлдау 5. «Сепе-2012» ЖШС-нің атқарушы органына жоғарыда көрсетілген шартпен кепілге беруге, банктік займ, банктік кепілдік немесе кредиттік желілер алу бойынша мəмілелер жасауға барлық өкілеттікті беру.

ХАБАРЛАМА 2015 жылғы 20 шілдеде сағат 12.00-де Атырау қаласы, З.Қабдолов көшесі, 1 мекенжайында орналасқан «АтМӨЗ» ЖШС-нің орталық əкімшілік ғимаратында (мəжіліс залында) «Атырау мұнай өңдеу зауыты» ЖШС қатысушыларының кезектен тыс жалпы жиналысы шақырылады. Қатысушыларды тіркеу 2015 жылғы 20 шілдеде сағат 10.45-тен бастап 11.45-ке дейін «АтМӨЗ» ЖШС-нің мəжіліс залында жүргізіледі. «АтМӨЗ» ЖШС-нің орналасқан жері: индексі 060001, Атырау қаласы, З.Қабдолов көшесі, 1. Күн тəртібінің мəселелері жөніндегі материалдар танысу үшін «АтМӨЗ» ЖШС-нің активтерді басқару бөлімінде ұсынылады. Анықтама телефондары: 8 (7122) 259-699/265. Кворум болмаған жағдайда, қайталама жиналыстың өткізілуі, дəл сол күн тəртібімен, 2015 жылғы 24 шілдеде

сағат 12.00-де жоғарыда көрсетілген мекенжайы бойынша белгіленеді. Күн тəртібі: 1. 2014-2017 жж. кезеңіне мұнай өңдеу зауыттарының («АтМӨЗ» ЖШС, «ПМХЗ» ЖШС) бизнес процестерін реинжинирингілеу бағдарламасына өзгерістер енгізу туралы. 2. Серіктестік қадағалау кеңесінің кейбір мүшелерін сайлау жəне өкілеттіктерінің мерзімінен бұрын тоқтатылуы туралы. 3. «АтМӨЗ» ЖШС қадағалау кеңесі бекітетін ішкі ережелер тізбесіне, оларды қабылдау процедураларына жəне серіктестіктің ішкі қызметін реттеуші басқа құжаттарына қосымшалар енгізу туралы. «АтМӨЗ» ЖШС басқармасы.

Қазақстан Республикасы Президентінің «Болашақ» халық ара лық стипендиясының əкімшісі «Халықаралық бағдарламалар орталығы» АҚ 2015 жылғы 13 сəуірден бастап 1 қазанға дейінгі кезеңде Астана қ., «Алтын Орда» бизнес орталығы, Орынбор к-сі, 4-үй мекенжайы бойынша магистратураға, докторантураға, резидентураға, тағылымдамаға құжаттар қабылдайды. Сонымен қатар, www.egov.kz «ҚР электронды үкімет» порталы жəне Халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы құжаттар тапсыру мүмкіндігі бар. Байланыс телефондары: 8 (7172) 76 90 82, 76 90 83, 24 93 85, 24 93 86, www.bolashak.gov.kz

Ќўрметті салымшылар! «Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы» аясында «Халықтың барлық санатына арналған тұрғын үй» бағыты бойынша ІІ топтың талаптарына сəйкес келген тұлғалардан қалыптасатын тұрғын үйді сатып алушылар мен жалға алушылардың пулына қатысуға өтініштер Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, «Арай-2» шағын ауданындағы №1, №2, №3, №4, №5 үйлері (барлығы 240 пəтер, оның ішінде «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ желісі бойынша 120 пəтер), 1 шаршы метрінің бағасы 100 000 теңге, «таза əрлеумен» болатын тұрғын үй кешенінің құрылысы бойынша 2015 жылғы 1 шілде – 1 қыркүйек аралығында қабылданатындығы туралы хабарлаймыз. Тұрғын үй құрылысы 2015 жылдың III-тоқсанында аяқталады. Өтініштерді Банктің www.hcsbk.kz Интернет-ресурсындағы «Жеке кабинетте» беруге болады. Өтініш тек Банк салымшыларының өзінен ғана қабылданады. Қызылорда облысы, Қызылорда қаласы, Байтұрсынов көшесі, №122 үй мекенжайы немесе Банктің www.hcsbk.kz Интернет-ресурсында тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі арқылы тұрғын үйді сатып алушылар мен жалға алушылардың пулын құру тəртібімен жəне құрылыс нысанының сипаттамасымен (соның ішінде ғимарат қасбетін жəне пəтерлердің жоспарлануымен) егжей-тегжейлі танысуға болады.

Ќўрметті салымшылар!

«Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ «Өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі бағдарламасы» шеңберінде Ақмола облысының əкімдігімен Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, Жансая тұрғын үй кешені ауданында орналасқан «30 пəтерлі тұрғын үйдің құрылысы (1 позиция)» барлығы 30 пəтер, оның ішінде «Қазақстанның тұрғын үй құрылыс жинақ банкі» АҚ желісі бойынша 15 пəтер, 1 шаршы метрдің бағасы 100 000 теңге болатын Ынтымақтастық келісіміне қол қойылғандығын хабарлайды. Құрылыстың аяқталу мерзімі: 2016 жылдың сəуір айы. Тұрғын үйді сатып алушылар мен жалға алушылардың пулына қатысуға өтініш қабылдаудың жоспарланған мерзімі: 2016 жылдың 25 қаңтарынан бастап. Банктің Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, 8 Март көшесі, № 51 үй, байланыс телефондары: 8(7162) 32-34-18, 32-35-50 мекенжайында орналасқан филиалында немесе Банктің www.hcsbk.kz Интернет-ресурсында тұрғын үй құрылыс жинақ жүйесі арқылы тұрғын үйді сатып алушылар мен жалға алушылардың пулын құру тəртібімен жəне құрылыс нысанының сипаттамасымен (соның ішінде, ғимарат қасбетін жəне пəтерлердің жоспарлануын көру де бар) егжей-тегжейлі танысуға болады.

Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі Бəсеке лестікті қорғау жəне табиғи монополияларды реттеу комитетінің Атырау облысы бойынша департаменті 2015 ж. 22 маусымда бекіткен №104-ОД бұйрығымен 2015 жылғы 1 тамыздан 2020 жылғы 31 шілде аралығында магистралдық құбырлармен жəне таратушы желілермен су беруге, сарқынды суды бұруға жəне тазалауға дифференциалды тарифтер «Атырау Су Арнасы» КМК-мен келесі көлемде (КСС-сыз) енгізілетінін тұтынушылардың назарына жеткізеді: Тұтынушылар атауы теңге/м3 Магистралдық құбырлармен жəне таратушы желілермен су беру Тұрғын 101,33 Басқа тұтынушылар 316,72 Сарқынды суларды бұру жəне тазалау Тұрғын 35,00 Басқа тұтынушылар 151,98

Мерзімді баспа басылымдарына жазылушылардың назарына! Құрметті жазылушылар, «Қазпочта» АҚ мерзімді баспа басылымдарын уақтылы жеткізбеген, мүлде жеткізбеген немесе қызмет көрсету сапасы төмен болған жағдайда «Қазпочта» АҚ-тың Байланыс орталығына 1499 нөмірі арқылы хабарласуларыңызды өтінеді (ҚР бойынша ұялы жəне қалалық нөмірлерден қоңырау шалу тегін). Біз Сіздерге əрдайым көмектесуге дайынбыз! ҚР ДСƏДМ Қоғамдық денсаулық сақтау жоғары мектебі медицина жəне қоғамдық денсаулық сақтау мамандықтары бойынша магистратура, PhD докторантураға 10 шілдеден 2015-2016 жылдарға қабылдау басталатынын хабарлайды. Тел. 7 (727) 337-80-32 (ішкі 120), www. ksph.kz Асанов Исмаил Назым-Исметовичке Абай атындағы Қазақ мемлекеттік университеті берген ЖБ №0189625 дипломы жоғалуына байланысты жарамсыз деп танылсын.

 Еске алу

Сізбен мақтанамыз

Біздің өмірдегі ең қымбат, асыл да ардақтымыз – əкеміз Мəжит СМАЙЫЛҰЛЫНЫҢ жарық дүниеден өткеніне де міне қырық күн болды. Анамыз – асыл жарынан, балалары – абзал əкеден, немерелері – сүйікті атасынан, ағайындары – қамқор бауырдан, елі – асыл азаматынан айырылды. Бұл бəріміз үшін орны толмас ауыр қаза болды. Əкеміз көпшіл, қарапайым, рухы биік, болмысы бөлек, бауырмал, айналасына сүйеніш болып, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетіп, бəрімен бірдей сыйласатын, елжұрттың алғысына бөленген жан еді. Əке, қазір сіз бізбен бірге бол масаңыз да, сізбен ойша сөй лесу, пікірлесу əдетке айналды. Студенттік кезімізде оқуға шығарып салып тұрып «қарның ашып жүрмесін, ауырып қалмай жүр», дейтін. Кейін

бəріміз жеке отау құрғанымызда да ақыл-кеңесін айтып отыратын. Сіздің қазаңыз 59 жыл отасқан анамызға өте ауыр соққы болды. Ендігі бар арманымыз аяу лы анамыздың амандығы. Ол кісінің арамызда аман-есен жүруін тілейміз. Өйткені, анамыз əркез сізді жоқтатпайды. Соған кəміл сенеміз. Əкетай, біз сізді қатты сағындық. Сіз біз үшін қашанда асқақ, биіксіз. Жан əке, біз сізді құрмет тұтып, сізбен мақтанамыз. Жатқан жеріңіз жарық, топырағыңыз торқа болсын. Жаныңыз пейіштің төрінде шалқысын. Еске алушы – Қалдыгүл Мəжитқызы.

АЛМАТЫ.

Егер сіз «Егемен Қазақстан» газетіне жарнама бергіңіз келсе, мына телефондарға хабарласыңыз: Астана тел/факс 37-64-48, 37-60-49. Электронды пошта: egemen_adv@mail.ru. Алматы 273-74-39, ф. 341-08-11. Электронды пошта: gulnurekkz@mail.ru. Қазақстан Республикасы Білім жəне ғылым министрлігі «Дарын» республикалық ғылыми-практикалық орталығының ұжымы Түркі академиясының маманы Ділдаш Рысқұлбекқызы Битуоваға жұбайы Төлеген Лайықұлы БОРАНБАЕВТЫҢ қайтыс болуына байланысты орны толмас ауыр қайғысына ортақтасып көңіл айтады.


10

www.egemen.kz

 Абай-170

Аќын ата бəкісі

Семей қаласының тұрғыны Дінислам Əбдіқожаұлының қолында құнды жəдігер бар. Думан АНАШ,

«Егемен Қазақстан».

Ақсақал осы уақытқа дейін Абайдың бəкісін сақтап келген. Жетпістің төртеуіне келген қария бəкінің аталарынан мұраға қалғанын айтады. 1890 жылдары Абай елінде қатты жұт болып, үйір жылқыны аман алып қалу үшін ақын ауылы Ертістің оң жағалауындағы Изатолла ауылына

қыстап шыққан екен. Мейрамғали ныспылы байдың қыстауына жылқысын паналатқан Абай өзінің бəкісін байдың баласына сыйға тартқан көрінеді. Сол уақыттан бері атадан балаға мұраға қалып келе жатқан құнды жəдігерді Дінислам ақсақал 56 жасында анасынан сыйға алыпты. Қария бəкіні бұған дейін еліміздің Мəдениет министрлігі мен Алматыдағы Əбілхан Қастеев

1 шілде 2015 жыл

атындағы өнер мұражайына апарып, көрсетіп қайтқан екен. Дінислам Əбдіқожаұлы ұзақ жыл қастерлеп сақтаған бұйымды сатып алушылар болса, беруге дайын екенін жеткізді. – 2009 жылы Мəдениет министрлігіне барғанымда, ондағы жауапты қызметкерлер: «Ата, бұл бəкіні шетке шығармаңыз. Егер шетелге шығып кетсе, оның қайтарымына өте көп құн сұрауы мүмкін», деді. Содан бері бəкіні өзімде сақтап келемін. Əйтпесе, Қытай елінен сатып алуға ниет білдіргендер, аукционға шығаруға қолқалағандар болды. Олардың ешқайсысына құлақ асқан жоқпын, – дейді қария. Сары жез түсті сабы бар, қызылды-жасылды лағыл тастармен көмкерілген, мұсылманша ай мен жұлдыздың бейнесі бедерленген, асыл жүзі сол күйі сақталған сүпсүйкімді бəкіден Абай атамыздың талғамын таразылауға болады. СЕМЕЙ.

 Бəрекелді!

Жарты əлемді шарлаєан Велосипедпен жарты əлемді шарлап өтуге бел буған серб саяхатшысы Павлодарға жетті. Ол бұл сапарын 12 сəуірде Сербия астанасы – Белград қаласынан бастаған болатын. Содан бері 5 мың шақырым жолды артта қалдырған Драган Шибалич Румыния, Украина, Беларусь жəне Ресей елдерін басып өткен. Осылайша велосаяхатшы Жапония астанасы – Токиоға дейін жетуді көздейді. Ал ол үшін Шибалич тағы 15 мың шақырым жолды артта қалдыруы тиіс. «Егемен Қазақстан».

Сербия азаматы бұл сапарын алты айда аяқтап, əлем рекордын жаңғыртуды мақсат тұтып отыр. Павлодардан бөлек ол еліміздің Ақтөбе, Қостанай жəне Астана қалаларына атбасын тіреді. Əрі қарай, саяхатшы Ресейдің Новосібір қаласы жəне Моңғолия, Оңтүстік Корея елдері арқылы діттеген жеріне жетуді жоспарлап отыр. Алыс бағытты бетке алған 37 жастағы сербиялық өзімен бірге түнде түнейтін шатыр, ноутбук жəне су құятын құты ғана алып шыққан. Ол күніне 150 шақырымға дейін жол жүреді. Драган Шибаличтің негізгі

Мəскеуден келіп, ќазаќша кітап оќыєан Бүгінгі жаһандану дəуірінде үлкен-кіші «сиқырлы сандыққа» үңіліп, жер-жаһандағы жаңалықтарды білуде. Мұның жақсылығы көп болғанымен, кері əсері тиіп жатқан тұстар да жоқ емес. Өйткені, бүгінде жұрт кітапты өте сирек оқиды. Кітапханадағы оқырмандардың тізіміне көз жіберсең, мектеп оқушылары, бала-шаға... Бірақ, осы үдерісті теріске шығаратын жайттың де куəсі болдық. Мəскеу қаласының тұрғыны Надежда Холопова жаз айында Қазталов ауылында тұратын анасы Валя апайға қыдырып келгенде, бірін ші баратын жері – аудандық кітапхана екен. Аз ғана шегініс. Надежда Холопова Қазталов ауылының байырғы тұрғыны, көп жыл ұс таздық қызмет жасаған Вла ди мир Холоповтың келіні екен. Ал Надежданың анасы Валя апай бүгінде Қазталов ауылында бақуатты тұрмыс кешуде.

мамандығы – электрик. Дегенмен, бала күнінен саяхатқа жаны құмар ол бүгінге дейін велосипедпен біраз жерді шарлаған. Өткен жылы туған қаласы Кралевтен бастау алған сапар Мəскеу – Краснодар – Ыстамбұл бағыты бойынша өрбіді. Бұл саяхатын ол өзі жанкүйері болып табылатын «Партизан» бас кетбол командасының құрметіне арнаған. Сондай-ақ, 700 шақы рымға созылған Миланға дейінгі сапары да Шибаличтің мақтан тұтарлық жетістіктерінің бірі. Бұл – саяхатшының Қазақстанға алғаш рет келуі. Бұған дейін біздің ел туралы көп естігенімен дəл мұндай құрметті күтпегенін жасырмады.

– Мен Еуропаның Италия, Гер мания, Македония секілді бірқатар елінде болдым. Алайда, Қазақстандағыдай қонақжайлылық пен ілти патты еш жерден кез дес тірме дім. Сіздің елде əр адам көмек қолын созуға дайын екен. Барлығы бірдей үйіне қонақ қа ша қырып, дəм ұсынады. Танымайтын жанды қонаққа шақыру мен үшін таң ғаларлық жайт, – дейді саяхатшы. Павлодарда серб саяхатшысы облыстық өлкетану музейінде болып, өңірдің тарихымен танысты. Шибаличтің бір күндік шығыны 15 доллардан аспайды. Бұл қаржы негізінен тамаққа жұмсалады. Ал түнде өзімен бірге алып шыққан шатырда түнейді.

Өмір ЕСҚАЛИ,

Еліміздің бас урологы облыс орталығында өткізген семинаркеңесте бағдарламаның 10 жылдан бері жүзеге асып келе жатқанын айта келіп, əйелдерге қарағанда, ерлердің көп ауыратынын былай түсіндірді: – Басты себебі, өз денсаулығына салғырт, немқұрайды қарау. Дəрігерге көрінуге, скринингтік тексерілуден өтуге құлықтық таныта бермейді. Соның салдарынан түрлі ауруларға жиі шалдығып, еліміздегі орташа өмір сүру

Ќиял ќанатында Сатыбалды СƏУІРБАЙ,

Атырауды аптап ыстыќ əлі де кїйдіріп тўр

«Егемен Қазақстан».

Жолдасбек ШӨПЕҒҰЛ, «Егемен Қазақстан».

Атыраудың көшелерінде жүру мүмкін емес. Өйткені, аптап ыстықтың лебі бет қаратпайды. Көше дегі ыстық +40 градустан жоғары. Осыған орай, төтенше жағдайлар департаменті ескерту жасап отыр. Мəселен, дүйсенбіде фотографтар объективіне көшедегі ыстықтың əсерінен термометрдің сынап бағанасы +47 градусқа көтерілгені ілінді. Осындай ыстық кешеде де сақталып, +40 градустан асып тұрды. Төтенше жағдайлар департаментінің мамандары шілденің алғашқы онкүндігінде ыстықтың аздап төмендейтініне болжам жасай ды. Нақтылай айтқанда, +34-39 градус шамасында болады деп сендіреді. Ал əйтсе де, екінші онкүндікте аптап тағы да +40 градустан жоғарылайтыны күтілуде. АТЫРАУ.

Суретті түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ.

“Егемен Қазақстан” республикалық газеті” акционерлік қоғамы Президент Сауытбек АБДРАХМАНОВ Вице-президент – бас редактор Жанболат АУПБАЕВ Вице-президент Еркін ҚЫДЫР

ұзақтығына кері əсерін тигізіп отыр. «Кардиология жəне ішкі аурулар» ғылыми-зерттеу институтының директоры Сəлім Беркінбаев жүрек-қан тамырлары аурулары арасында да ерлердің үлесі басым екенін жеткізді. Қазақстанның алдын алу медицинасы академиясының академигі Михаил Зельцер ерлердің психологиясын өзгерту бағытында ауқымды жұмыстар атқару қажеттігін тілге тиек етті. Олардың пікірінше, ер адам денсаулығы сыр беріп, жүрегі ауырса, қан қысымы өзгерсе, кардиологқа, терапевтке қаралып,

ал урологқа баруды қажетсінбейді. Өйткені, жоғарыдай созылмалы аурулардың урологиялық дертке де байланыстылығын біле бермейді. Жер-жерлерде құрылған «Ерлердің денсаулық мектебі» шеңберінде өткізілген көшпелі семинарларда кешенді емделу, созылмалы кеселдерден сақтану жолдары кеңінен əңгімелетіні сондықтан. Статистикалық деректер бойынша соңғы 5 жылда кеуде обырына қарағанда, простатит рагына шалдығушылардың саны 2 есе өсіп, əлеуметтік дертке айналған. Солтүстік Қазақстан облысында əр бес науқастың бірі простатитпен ауырады. Бұл көрсеткіш Маңғыстау облысында 54 пайызға жетеғабыл. Қызылорда, Шығыс Қазақстан өңірлерінде де жағдай дабыл қағарлық. Облыста бұл жайт көңіл көншітерлік болғанымен, шешімін табатын мəселелер жоқ емес. Урологиялық кеселдердің жастар арасында меңдеп бара

жатқаны, 20-30 жастағылардың 30 пайыздайында еркектік ағзасында ауытқушылық бары қатты алаңдатады. Білікті дəрігерлер ерлер денсаулығына экологияның нашарлауы, ауыз судың сапасыздығы үлкен зиян тудырып отырғанына нақты мысалдар келтірді. Нəзік жандарға қарағанда ерлер қант диабетімен 6 есе көп ауырады. Ағзаның бұзылуы салдарынан ерлердің 50-60 пайызында жүрекқан тамырлары белең алған. Урология ғылыми орталығы жүргізген скринингтік зерттеу бойынша (2006 ж.) ұрпақ өрбітетін 24 мың ер адамның 56 пайызында ағзалық ауытқушылық байқалған. Жыныстық қатынас арқылы тарайтын аурулар тексерілгендердің 42 пайызында тіркелген. 28,5 мың адамның арасынан мұнай саласында істейтін жұмысшылардың 63 пайызында, түрлі-түсті металлургияда еңбек ететіндердің 53 пайызында белсіздік белгілері пайда болған. Əңгіме арасында «Саламатты Қазақстан» бағдарламасы бойынша 2016-2020 жылдарға арнайы қаржы қарастырылып, ерлердің денсаулығы проблемаларын шешуге қадам жасалып отырғаны да айтылды. Солтүстік Қазақстан облысы.

 Мирас

0

Меншік иесі:

Батыс Қазақстан облысы, Қазталов ауданы.

«Ерлердің денсаулығы» жобасы аясында «Б.Жарбосынов атындағы урология ғылыми орталығы» АҚ басқармасының төрағасы Мырзакəрім Алшынбаев бастаған бір топ маман Қызылжар өңірінде екі күн болып, еразаматтардың денсаулығын тексерді. Білікті дəрігерлердің көмегіне 150 адам жүгініп, түрлі медициналық кеңестер алды. «Егемен Қазақстан».

таныстыру екен. Ал өзі қазақша еркін оқып, еркін сөйлейді. Надежданы əңгімеге тартқанда, ол: «Мен осы ауылда туыпөстім. Қазір Мəскеу қаласында тұрамын. Жастайымнан қазақ тілінің нəрімен сусындадым. Өте сұлу да бай тіл. Қазіргі күнде Мəскеуде бұл тілдің ортасы болмаған соң жұбайым Коля екеуміз тілді сағынғанда үйде қазақша да сөйлесіп аламыз. Ал анам Валяға жазда қыдырып келгенде қазақ тілінде сөйлеп, бір жасап қаламын. Қызым Викторияны ата-анасының кіндік қаны тамған елдің тілін, əдет-ғұрпын, салт-дəстүрін білсін деп əдейі кітапханаға жыл сайын алып келемін. ...Айтпақшы, жастық шағымыз, Колямен алғашқы кездесудегі махаббат туралы сөздер қазақ тілінде айтылып еді», – деп күліп қойды Надежда апай. Міне, осындай ана тілімізді қадірлеген, тек қадірлеп қана қоймай, қызын да үйретіп жүрген Надеждадан үлгі алуға əбден болады. Жұлдыз АСҚАРҚЫЗЫ.

Бўл кґбіне урологиялыќ кеселдерге ќатысты тїйткілді мəселеге алып келуде

 Тосын табиғат

+47

Валя апаймен сөйлесе қалсаңыз, қазақшасымен қазақтарды «сүріндіреді». Ал Надежда өзінің 7 жасар қызы Викториямен жаз айында келгенде кітапханада болуды дағдыға айналдырған. Мақсаты – қазақ тіліндегі кітаптарды қызына оқытып

Ерлер ауруы меѕдеп тўр

серб саяхатшысы Павлодарєа жетті

Еламан ҚОҢЫР,

 Достық дəнекері

Талантсыз бала болмайды, тек оның тынысын ашып, дер кезінде бір арнаға бағыттай білу керек. Аталарымыздың: «Жаста берген тəрбие, жас шыбықты игендей» дейтіні де сондықтан. Міне, балаларды осындай игі ізденістерге икемдеп, қиялына қанат бітіріп отырған Мəртөк ауылындағы «Балалардың техни калық шығармашылық орталығы» ММ-інің қол жеткен табыстарын естігенде көңіліміз марқайып қалды. Себебі, бұл аудан орталықтарында жұмыс істейтін жалғыз орталық. Біз орталыққа келгенде оқу жылы аяқталып, өз күштерімен жөндеу жұмыстарына кірісіп те кеткен екен. Орталық директоры Ильдар Шакиров өз əңгімесін орталықтың қалай құрылғандығынан бастады. Оның айтуынша, бұл бұрын милиция, сот ғимараты болған екен, кейін мұнда оқу – өндірістік комбинаты орналасқан. Комбинат тарағаннан соң 2009 жылы құрылған осы орталыққа беріліпті. Сол кезде директорлық тізгінін ұстаған Ильдар Шакиров ұстаздарды да өзі

тауып, шақырып, жұмысты күйі кеткен ғимаратты «алһам шүкірге» келтіруден бастапты. – Бастапқы жылдары небəрі бес үйірме жұмыс істеді. Мен өзім осы ауылда ұстаздық еткеніме отыз жылдан асты. Кезінде оқу-өндірістік комбинатын да басқардым. Қай ұстаздың неге икемі бар екенін білемін, сондықтан шамам келгенінше, істі ілгері апаруға бірге жұмылатын, қолынан іс келетін ұстаздарды жұмысқа тарттым. Біз көп уақыт өтпей жұмысты қалыпқа түсірдік, балаларды көптеп тартуға қол жеткіздік, – дейді ол.

МЕКЕНЖАЙЫМЫЗ: 010008 АСТАНА, “Егемен Қазақстан” газеті көшесі, 5/13. 050010 АЛМАТЫ, Абылай хан даңғылы, 58 А. АНЫҚТАМА ҮШІН: Астанада: АТС 37-65-27, Алматыда: 273-07-87.

БАЙЛАНЫС: Астанада: факс (7172) – 37-19-87, электронды пошта: egemenkz@maіl.onlіne.kz egemenkz@maіl.ru, egemenkz@maіl.kz. Интернет-редакция: ekazakhstan@mail.ru Алматыда: факс (727) – 273-07-87, электронды пошта – egemalm@mail.ru

МЕНШІКТІ ТІЛШІЛЕР: Астана – 8 (717-2) 37-61-21; Ақтау – 8 (701) 593-64-78; Ақтөбе – 8 (713-2) 56-01-75; Талдықорған – 8 (728-2) 27-05-70; Атырау – 8 (712-2) 31-74-13; ЖАРНАМА-АҚПАРАТ БӨЛІМІ:

Көкшетау – 8 (716-2) 25-76-91; Қарағанды – 8 (721-2) 43-94-72; Қостанай – 8 (714-2) 39-12-15; Қызылорда – 8 (701) 772-70-74; Орал – 8 (777) 496-21-38;

Өскемен – 8 (778) 454-86-11; Павлодар – 8 (718-2) 68-59-85; Тараз – 8 (726-2) 43-37-33; Шымкент – 8 (701) 362-63-76; Петропавл – 8 (715-2) 50-72-50.

Астанада – 8 (717 2) 37-60-49, факс – 37-64-48, egemen_adv@mail.ru Алматыда – 8 (727) 273-74-39, факс – 273-07-26, gulnurekkz@mail.ru А Материалдың жариялану ақысы төленген. Жарнама, хабарландырудың мазмұны мен мəтініне тапсырыс беруші жауапты.

Газет мына қалалардағы: 010000, Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС, 050000, Алматы қ., Гагарин к-сі, 93 А, «Дәуір» РПБК ЖШС, 100008, Қарағанды қ., Сәтбаев к-сі, 15, «Арко» ЖШС, 110007, Қостанай қ., Мәуленов к-сі, 16, «Қостанай полиграфия» ЖШС, 120014, Қызылорда қ., Байтұрсынов к-сі, 49, «Энергопромсервис» ПФ» ЖШС, 130000, Ақтау қ., 22-м/а, «Caspiy Print» ЖШС, 030010, Ақтөбе қ., Рысқұлов к-сі, 190, «А-Полиграфия» ЖШС, 060005, Атырау қ., Ж.Молдағалиев к-сі, 29 А, «Атырау-Ақпарат» ЖШС, 160000, Шымкент қ., Т.Әлімқұлов к-сі, 22, «Ernur prіnt» ЖШС, 140000, Павлодар қ., Ленин к-сі, 143, «Дом печати» ЖШС, 150000, Петропавл қ., Қазақстан Конституциясы к-сі, 11, «Полиграфия» АҚ, 080000, Тараз қ., Төле би д-лы, 22, «ЖБО «Сенім» ЖШС, 090000, Орал қ., Достық-Дружба даң., 215 А, «WESTA» ЖШС, 040000, Талдықорған қ., Қабанбай батыр к-сі, 32, «Офсет» баспаханасы, 070002, Өскемен қ., Абай д-лы, 20, «Печатное издательство-агентство Рекламный Дайджест» ЖШС баспаханаларында басылып шықты.

Орталықтың Хлебода ровкадағы филиалында үш топта балалар авиамодельмен ал, Вознесеновкадағы топта қыздар іс тігу жəне модельдеумен шұғылданады. Елді мекендерде филиалдар жүйесін кеңейту жалғаса береді. Қазір балалардың техникалық шығармашылық орталығында он екі ұстаз еңбек етеді. Олардың бəрі өз ісіне берілгендер, балаларды жақсыға талаптандырып, қолға алған шығармашылығына құштарлығын оятуға шеберліктері жеткілікті мамандар. Балалардың қиялын кеңейтеді, бос уақыттарын тиімді өткізуге ұйтқы болады. Ал ағаштан түйін түйетін Еділбай Оразымбетовтың шəкірттері осы өңірде өсетін ағаштарды өңдеп, бұйымдар жасайды екен. Олардың қолынан шыққан əртүрлі қолөнер бұйымдары жəне басқа заттар облыстық көрмелерге қойылып, бірінші орынға ие болып жүрген көрінеді. Ағаштан өрнектеп жасалған сандыққа тұрғындардан да сұраныс бар екен. Балалар жергілікті қарағашты өңдеп, қиялдарындағы заттарды жасауға төселіп алыпты. Соның бірі «Фантазия» кубогы бізге ұнады. Шəкірттерінің алды осы қолөнер мамандығын таңдап, жоғары оқу орнына түскен. Ақтөбе облысы, Мəртөк ауданы.

Газетті есепке қою туралы №01-Г куəлікті 2007 жылғы 5 қаңтарда Қазақстан Республикасының Мəдениет жəне ақпарат министрлігі берген. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ ҚР СТ ИСО 9001-2009 Сапа менеджменті жүйесі. Талаптар» талаптарына сəйкес сертификатталған.

Таралымы 203 394 дана. Нөмірдің кезекші редакторы

Жақсыбай САМРАТ.

Индекс 65392. Аптасына 5 рет шығады. «Егемен Қазақстан» республикалық газеті» АҚ компьютер орталығында теріліп, беттелді. Көлемі 5 баспа табақ. Нөмірдегі суреттердің сапасына редакция жауап береді. «Егемен Қазақстанда» жарияланған материалдарды сілтемесіз көшіріп басуға болмайды. Тапсырыс 8921 Газет Астана қ., Сілеті к-сі, 30, «ERNUR» Медиа холдингі» ЖШС-те басылды, тел. 99-77-77. Тапсырыс №594 ek

Profile for Egemen

01072015  

0107201501072015

01072015  

0107201501072015

Profile for daulet
Advertisement