Issuu on Google+

2003/12

35. ALEA

ERLEAREN ALTXORRAK SORO PERIAN S O R O P E R I A D A T O R R E L A- E T A, A Z O K A N S A L G A I I Z A N G O D U T E N E Z T I A R I B U R U Z H I T Z E G I T E K O M A N U E L E T A I G O R O D R I O Z O L A A I T A- S E M E E K I N E L K A R T U G A R A. AZ O K A K O K O N T U A K O R D E A, L A S T E R U T Z I D I T U G U A L B O R A E T A S E G I T U A N, G O G O B I Z I Z M A I T E D U T E N A N I M A L I A R E N B I Z I T Z A L I L U R A G A R R I A K O N T A T U D I G U T E. A B E N D U A R E N 2 6A N E Z T I A S A L T Z E K O I Z A N G O D U T E, B A I N A E R L E A K E Z D A U Z K A T E E Z S A L T Z E K O!

(6. orrialdean jarraitzen du)


…1959KO KABALGATAKO PAJE EDO ERREGE BATEN IZENA ETA LEHENENGO ABIZENA.

BADAKIZULA ? B A, IDATZI BATERA , ETA BOTA

ORRITXO BATEAN , ZURE IZEN -ABIZEN ETA TELEFONO Z E N B A K I A R E K I N DANBOLIN-ZULO KULTUR ELKARTEKO GUTUNONTZIRA (O R A I N D I K EZ AL D A K I Z U N O N D A G O E N ? B A , K U L T U R E T X E A N , N O N B E S T E L A !) E D O B I D A L I E R A N T Z U N A danbolin@topagunea.com- E R A , U R T A R R I L A R E N 1 0 A B A I N O L E H E N .

ASMATZAILE GUZTIEN ARTEAN BI PERTSONENTZAT HAMAIKETAKO BAT ZOZKETATUKO DUGU. Aurreko zenbakiko erantzuna: Maria Isabel Errasti, Mari Dolores Unanue, Mari Tere Zubia, Josefa Egaña, Marivi Zigaran, Sabina Espada, Ixiar Lopetegi, Amalia Ostolaza, Mari Carmen Odriozola, Milagros Bergara, Justa Uranga, Joxe Mari Alberdi, Joxe Mari Iribar, Jesus Goikoetxea eta Joxe Mari Garate.

EZETZ ASMATU…

ASMATZAILEEN ARTEAN ZOZKETA EGINDA, A N D O N I E L O S U A RI TOKATU ZAIO HAMAIKETAKOA.

argazkia: begoña isasti

LAGUNDU ZUK ERE LEHIAKETAN ETA BIDALI ARGAZKIAK.

1959-01-05

Z O R I O N A K ! ! !


34 6 8 10 12 14 15 16 19

a

tarikoa. EGUN ONAK Lagun kuttun bati entzun nion BILDU. esaera. Gustatu, eta norena zen galdetuta

INKESTA

Bitoriano Gandiagaren hitzak zirela esan zidan. Polita benetan! Eta egunaren lekuan laguna jarriko bagenu? Lagun onak bildu. Balioko luke, bai. Egun onak biltzea bizitzan aurrera egiteko ezinbestekoa den bezala, lagunak ere beharrezkoak ditugu. Baina benetakoak biltzea...ez da erraza. Norbera bere mundutxoan sartuta dabilen honetan are zailagoa gainera. Kontua harremanak zaintzea dela uste dut nik, etengabeko hartu eta eman bat lortzea. Baina emate hori... kosta egiten zaigu eta hartzea, berriz, denoi gustatzen. Hartzeko esperantzarekin ez omen da eman behar baina, hartzen ez duenak nekez emango du. Bizipenak, kezkak, penak, pozak... konpartitu, elkar ezagutu, elkar hezi azken finean, nik hari eman, hark niri, guk haiei, haiek guri... Pertsona bakoitza mundu bat da eta zer politagorik mundu desberdin asko ezagutzea baino. Itxuraren azpian gero eta berdinago nahi gaituzte eta desberdin bizi nahi duena da, azkenean, gaizki dabilena. Komunikazioa da ezinbesteko giltza azaleko harremanetatik sakonagoetara pasatzeko. Baina azken aldian azalean geratzen ote garen ustea daukat. Ez dugu elkarrizketa seriorik nahi, arinkerian ibili nahiago, denekin ondo samar egon. Zertarako konplikatu, nik neurea eta kito!! Egun ‘bereziak’ datozkigu; egutegiak hala dio behintzat. Familia giroan elkartu, bazkari eta afari ederrak...urte berrion, muxu bat, bi muxu...Ez, ez nau ba konbentzitzen. Gehiegizko kontsumoa, derrigor egin beharreko opariak...berriz ere gizarte aldrebes honek sortutako zurrunbiloan barneratzeko prest. Hemen kontsumitu behar dena denbora da, inporta zaizkigunekin pasatzen ditugun uneak, eta akaso zailxeagoa izan arren, saiatu eta gozatu. Zaindu maite duzun hori. MARGARI

EIZAGIRRE

ENBIDOA

ERLEAREN ALTXORRAK SORO PERIAN

GABON JOSTAILUAK

DANBOLIN ZULO

IDIAKAIZTARRAK GARA GU

UDALETIK

AGENDA

ARROAGOIKO SAN ESTEBAN ELIZA

JARDUNIAN AMANCAY GAZTAÑAGA

d a n b o l i nEK

E Z D U B E R E GA I N H A RT Z E N A L D I Z K A R I A N A D I E R A Z I TA KO E S A N E N E TA I R I T Z I E N E R A N T Z U K I Z U NA

a rgitaratzailea : Danbolin Zulo elkartea. Kultur Etxea. Telefonoa:

943 147 123

Gurutze z/g. 20740 Zestoa (Gipuzkoa)

e-mail: danbolin@topagunea.com

d anbolin : Jone Bergara, Edurne Korta, Olaia Salegi, Manuel Arregi, Jon Artano, Nagore Telleria, Urko Canseco,

Margari Eizagirre, Joxeba Larrañaga, Onintza Irureta, Alazne Olaizola

d iseinua eta maketazioa : Eneko Aristi i nprimategia : Gertu (Oñati). l ege gordailua : SS-1108/2000 ISSN : 1576-9429


Nori utziko zenioke ik

beste

ada

j

urte bat ere pasa zaigu! Urtero uste baino azkarrago igarotzen zaizkigu azterketak, oporrak, fesBa ... ikatza emango nieke tak... eta konturatzerako berriro ere gaboseguruenez polinak gainean ditugu. Eta jakina, horrek suJende gehietiko gehienei, posatzen duen guztia, diru mordoa gastagiri, aldrebeskeri Gaur egun nik uste dut el- gehiegi daudelatzeko, oparietan, janarietan eta, dudarik euskararen aurkarrekin gehiagabe, parrandetan. Jende ugari dago gaboko. Ez dakit, ... ka dabiltzan go egin dezakepolitiko denei. nak erlijioaren ikuspuntutik ospatzen ez tela eta... batez Inork ez duelako guztiei, eta batik dituena, agian ez duelako sinisten, edo bat ba... urrutira ere Madrilgo ondo egiten. Ez ohiturarik ez dutelako, edo besterik gabe, politikoentzat, e! Zestoakoak, ez joan gabe Zestosenitartekoekin biltzeko egunak bezala osan bertan euskaGurekin gehiago inongoak. patzen dituztelako. Argi dagoena da ia txora jakin eta hitz egin dezaketelako guztietan janari eta edari mordoa izanegiten ez duteko eta elkarrizgo dela mahai gainetan, eta ahal den neunei. Momentu keta bidea ireki rrian lehertu arte jango dela. honetan gazteek beharko luketeere ez dute ezer Gabonak, batzuk ez dituzte gogoko, baina, urte lako. egiten. nik uste dut abendua jende askok duela gogoko. Bereziki parrandazaleok! Abenduan, San Tomasak, Soro Peri eguna... diurte tugu eta etxean ezingo gara geratu, nahiz eta eguraldi txarra eta hotza egin! Hala ere, urte abenduaren 26ak bere xarma berezia du zestoarrontzat. Goiz-goizetik kalean baserritarrez jantzita dotore-dotore, azoka ikusi, taloak eta pintxoak jan, lagunarteko bazkariak, poteoak, arkupetako dantzaldiak (iraileko festetan garbi geratu zen badagoela dantzari finik herrian!)... eta eguzkia irten orduko erretiratzeko ordua heltzen denean guztiak etxe aldera!! Soro Periko ajea pasa orduko, beste parranda bat prestatzen dugu, oso gutxi baitira abenduaren 31n etxean geratzen direnak! Berriro ere izugarri jan eta edan ostean, eta berandu irten arren, urteari hasiera bikaina ematen diote batzuek, goizaldera arte ezin erretiraturik ibiltzen dira. Hori guztia esan ostean, ondorio aipagarria ateratzen dut: abenduan protagonista nagusia kontsumismoa dugula hain zuzen. Hainbat ikuspuntutatik, baina kontsumismoa. Etxe gehienetan sekulako bazkariak eta afariak egiteko diru mordoa gastatzen da, beraz kontsumismoa. Olentzero eta Erregeek ekarritako opariak ere ez dira gutxi izaten, beraz kontsumismoa. Eta parrandak? Askori iruditzen zaigu parranda ez dela kontsumista izatearen ezaugarri bat, baina zer izango da ba, tabernaz taberna edan eta edan ibiltzeko ohitura hori? Esaten dutenez, hori ere kontsumismoa da. Azken finean, abenduan, ekainean edo urteko edozein hilabetetan kontsumismoa da nagusi gure gizartean. Ni neu kontsumista hutsa naiz. Baina, sarritan pentsatzen dut, gabonak guk bezala ospatzeko aukerarik ez dutenek, adibidez, nolako baloreak dituzten eta zein "zoriontsu" bizi diren ezer gabe. Guk berriz, gure bizitza konplikatzeaz gain gero eta gehiago kontsumitu eta zenbat eta gehiago izan, zoriontsuagoak gara. Benetan tristea da!!

20

Mikel Odriozola

41

Ana Egiguren

23

Nerea Linazasoro

N

aiara Exposito


5 atza Olentzero bazina?

Joder, ba ... hor goian dauBigotesi. Aznarri. den guztiei. Ba Beste txiki horri. Euskal Herriapolitikoei eta goEspainiako Leren kontra ari bernuan dauden hendakariari, Joda ba... nola esango nizuke se Maria Azna- horiei. Eta, zernik...dana kon- rri. Euskal He- gatik?, ba ... datra! dana kon- rria ez duelako nari buruz gezur asko botatra! sistematika- pinturan ere ikusi nahi. mente kontra. tzen dituztelako.

U r t a r r ilaren 1 8 a n,

Zestoako futbol zelai inguruko belardietan Gipuzkoako Kros Txapelketa egingo da, Eskolarteko Krosak bere lekua eta garrantzia izango duelarik. Iaz Euskadiko Kros Txapelketa krosa motzean eta Esko-

NAGUSIEN GIPUZKOAKO KROS TXAPELKETA

larteko Gipuzkoako Krosa txapelketak egin ziren eta esperientzia ona izan zenez, aurten ere antolatzen jarraitzea erabaki da. Horrelako txapelketa aurrera eramateko egin beharreko lana eta buruhausteak urte izugarriak dira eta lehenik eta behin esurte urte kerrak eman nahi dizkiet Iraurgi Atletismo taldekoei, haiei esker antolatu dugulako maila horretako krosa bat Zestoan. Ezin ahaztuko ditugu, beren borondate onenarekin lanean aritzen diren boluntario guztiak eta guztia bultzatu asmoz dirulaguntza eman duten enpresak ere. Guztiei zorionak eginiko lanagatik!! Egia esan, Zestoan ez da horrelako ekintza gehiegi antolatzen eta horrelako aukerak ongi aprobetxatu behar direla uste dut. Azken finean, Zestoa herriari bizia eman edo suspertu nahi badugu, ekintza asko antolatu behar dira adin guztietarako eta hau ekimen horietako bat izan daiteke. Beraz, Zestoa bizirik ikusi nahi badugu, guztion laguntzarekin izan beharko du eta bakoitzak bere ahalegina egin, ahal duen neurrian jakina, horrek guztiak fruitua eman dezan. Aurreko alean, gazte koadrila hark adierazten zuen kezka bezala; "igande dibertigarri" haiek ea benetan igande dibertigarri bihurtzen ditugun. Orduan, urtarrilaren 18an badugu hitzordua goizeko 10ak aldera futbol zelai inguruko belardietan. Gipuzkoako lasterkari onenak ikusteko aukera paregabea izango dugu eta aukera aprobetxatu beharra dago. Beraz, herritar guztioi luzatzen dizuet gonbita animatu zaitezten lasterketa ikustera, eta gaztetxoenak badakizue, PARTE HARTZERA!!

60

Joxe Mari Azpeitia

37

Asier Osa

37

Inaxio Artetxe

L

ander Zabala


(azaletik dator) Etxeko erlauntzak ezagutu zituen txikitan Manuelek. Aititak zaintzen zituen eta ordutik gustatzen zaio erlezaintza. Erleekiko afizioa etxean zabaldu du eta gehiago edo gutxiago andrea, bi semeak eta bera aritzen dira afizio horretan. Lau erlategi dituzte Atristainen, Ondarbason eta Agita inguruan. Badira sei urte labelaren kontuarekin hasi zirela. Zestoako azokan parte hartuko duten bezala, hainbat herritara ere joaten dira, baina herrian saltzen dute asko. Azoketan sariak banatzen dituzte eta horrek produktua ezagunagoa egiten laguntzen du. Herriko bezeroari ondo erantzutea nahi izaten dute eta nahikoa lan badute, Manuelek dioenez, "eskuetatik kentzen digute produktua". Ez dute eztia bakarrik ateratzen, argizaria, pomadak eta propolia (antibiotiko naturala) ere bai. Ezti motari dagokionez, milalorea da gehien ateratzen dutena. Arrazoia Manuelek azaldu digu: "Lore aukera handia dago hemen: akazia, txilarra, sahatsa, sagarra... Beraz, oso zaila da lore bakarretik ateratako eztia erleari kentzea eta gehienetan lore askoren nahasketa izaten da gure eztia. Gertatu izan da akazia azkar loratzea eta horrelakoetan, azkar-azkar kendu behar zaie eztia erleei, lore mota bakarreko eztia atera ahal izateko".

erlearen altxorrak Soro Perian Zergatik erlezain?

Ez pentsa erlezaintzatik bizi direnik Odriozolatarrak. Igorren iritziz, "ez du bizitzeko adina ematen eta hortik bizitzeko guk egiten dugun kopurua baino askoz gehiago ekoiztu behar da". Erlezaintzan aritzeko arrazoi asko eman dizkigute aita-semeek. Horra garrantzitsuenak:

Erlea animalia sakratua da

Baserri gehienetan zeuden erleei errespetu handia izan die baserritarrak. Animaliak akatu egiten omen dira eta erleak berriz, hil egiten direla esan ohi da. Erleak ezin ziren diruz saldu, zerbait bizidunagatik trukean eman baizik. Nahita ez zen inoiz erlerik hiltzen.

Zuhaitzak eta loreak oparo

Lorez lore dabil erlea eta konturatu gabe polena eta hazia batetik bestera ibiltzen ditu. Horri eskerrak landareek hazia errazago ematen dute landare berriak sor daitezen eta frutarbolek ere fruitua ugariago eta hobea hazten dute. "Erlerik gabe natura zakutik hartzera joango litzateke. Erlearen ondasun ikaragarritzat jotzen da eztia, baina ondasun hori ingurumenari egiten dion onurarekin konparatuz, ehunetik batekoa ere ez da eztiarena" dio Manuelek. Bi adibide jarri dizkigu baieztapena azaltzeko: "Inguruko frutazainek erleak jartzen dituzte beraien emaitza hobea izateko. Ertxi単an ere erleak balira beste itxura bat izango luke mendiak!".


7 Erlauntzan botikina

Besteren artean, mediku argentinar bati entzun zioten erlea sendagarri moduan famatzen. Propolia ateratzen da erlearengandik (antibiotiko naturala), baina erlearen ziztadak aipatu dizkigute aita-semeek. Akupuntura gogorarazi digu Igorrek. Teknika horren moduan erlearen ziztadak erabiltzen dira artritisak, erreumak eta mila gaitz sendatzeko. Manuelek gauza bat azpimarratu du ordea: "Erlearen ziztadak neuk ere probatu ditut eta on egin didate, baina tamainan hartu behar dira astakeriarik egin gabe."

Ezti goxoa, argizaria, polena...

Ezin ukatu ezti goxoa ateratzen zaiola erleari, bai etxean jateko eta baita saltzeko ere. Argizaria ere egiten dute Odriozolatarrek eta baita pomadak eta propolia ere. Altxor asko du erleak.

Gipuzkoako Erlezainen Elkartea

Elkartean daude Odriozolatarrak eta elkarterik ez balitz, orain egiten den lanaren erdirik ere ez litzatekeela egingo aitortu digute. Asko ikasi dute ikastaroetan, liburuen bidez eta baita elkarteko kideen bitartez ere. Erlea mundu liluragarria da eta elkartean animalia txikitxo horrekiko miresmen bera duen jendea biltzen da. Elkartean eskualdekako sariketak antolatzen dituzte eta Zestoan, Soro Peri egunean egiten dute eskualdeko sariketa. Inguruko erlezainen emaitzak hor izango dira.

Erlearen larrialdi egoera

150 milioi urte omen daramatza erleak hegaka Lurrean. Manuelek dio erlea ez dela sekula galduko, baina laguntza behar duela. Barroa izeneko gaitza aipatu digu segidan. Gaitz hori agertu arte erleek ez omen zuten gizakiaren eskusartzearen beharrik. Zuhaitz ustelduen enborretan bizi izan da erlea eta geroago, elizako eta bestelako eraikinetako zakapetan (Arroagoiko eliza eta Artetxe hoteleko hormetan izaten omen dira erleak). Baserrietan ere hortxe izan dira erlauntzak. Orain ordea, barroa izeneko zomorroak hegoak jaten dizkio erleari. Naturako erleak izan arren, tratatzen ez badira hil egiten omen dira. Horregatik dio Manuelek erleek hemendik aurrera gizakiaren beharra izango dutela iraun nahi badute, barroak bereak eta bi egiten baititu.

Familia xelebrea

Erlearen altxor bikainak, onurak eta larrialdiak aipatu ditugu, baina familia liluragarriaren kontakizunik ez dugu egin. Bi paragrafotan ez dago esplikatzerik erlearen mundu konplexua, bestela galdetu Odriozolatarrei zenbat ikastaro egin dituzten eta zenbat liburu irakurri eta zenbat bideo ikusi. Erlauntzako protagonistak aipatzea nahikoa izango da familia horren konplexutasunaz konturatzeko. Manuelek eta Igorrek erregina, langileak, erregina faltsua eta erlamandoa aipatu dizkigute. Hierarkiak garrantzia handia dauka erlauntzan eta bakoitzaren etxeko lanak oso ondo daude banatuta: gela garbiketa, ume-sabi beroketa, inudetza, biltegiratzea, gelak egitea, atezaintza eta larrelaritza dira lanetako batzuk, argizarigintzan ere aritzen dira eta baita polenaren bilketan ere. Erlezainek familia xelebre hori zaindu behar izaten dute. Erleen lan guztiak ezagutzen dituzte, langileak zertan ari diren, erregina non dabilen... jakiten dute. Familia xelebrea eta maitagarria da erlearena Odriozolatarrentzat. Guk hurrengo baterako utzi beharko dugu erleari buruzko ikastaroa, eta ea orduan, erregina ezagutzeko patxada daukagun, erleen dantza bereziak ikasten ditugun eta erregina faltsuaren arrautza baliogabeak aurkitzen asmatzen dugun. ERREGINA

LANGILEA

ERLENAGIA

O

nintza Irureta


G

abon opariak

eta

Ez dago zalantzarik, gehien saltzen diren jostailuak telebistan iragarritakoak dira. Telebistako iragarkiek jostailuak sexuaren arabera bereizita aurkezten dituzte, eta horri atxikita zenbait balio doaz. EHUko kazetaritzako ikasle talde batek egindako ikerketaren arabera, haurrei zuzendutako iragarkiak gehienbat mutilei bideratuta daude. Horrez gain, mutilei zuzendutako publizitatean kolore ilunak eta biziak erabiltzen dira. Neskei zuzendutakoetan kolore apalak, arrosa, lila... Ikertzaileen arabera, kolore apal eta leunek samurtasuna, ahultasuna eta goxotasuna adierazten dute; mutilentzat erabiltzen diren kolore zorrotz, bizi eta ausarten aurrean. Beraz, jostailua nori zuzendua dagoen horren baitako baloreak agertzen dira. Sormena eta elkarlana bultzatzen duten jostai-

publizitatea

erosketa testa

Jostailu bat erosi aurretik galdeketa hau egiozu zeure buruari. Erantzun gehienak baiezkoak badira jostailua egokia izango da

-Jostailua egokia al da haurraren adinarentzat? -Behin eta berriz jolasteko gustatuko zaio. -Ongi egina dago, iraupen handia izango du. -Haurrak irudimena erabiliko du jolasterakoan. -Haurrak bere trebetasunak landuko ditu. -Beste lagunekin elkarlanean jolasteko aukera eskaintzen du. -Beste pertsonak eta arraza zein kulturak errespetatzen lagunduko dio. -Indarkeria edo sexista ereduak ez errepikatzen lagunduko dio.

luen iragarkiak bi sexuei zuzenduta daude, baina oso maila apalean iragartzen dira telebistan. Horri aurre egitea ez da erraza. Haurrak ikusten dutenaren arabera jolasten dute, eta jolasen bidez ikasten dute. Beraz, bizitza errealean zein telebistan diskriminazioa ikusten badute, jolasetan hori irudikatuko dute eta seguru asko heldutakoan ere bai. Adituek diotenez, haur bakoitzak era guztietako beharrak ase behar ditu. Jostailu onenak harremanak bultzatzen dituztenak eta lagunartekoak dira. Haurrak sarritan jostailu gehiegi izaten ditu eta jostailu gehiegi izateak jolasa ito egin dezake. Benetan garrantzitsua jolasa bera da, eta jostailua jolaserako lagungarri eta osagarri bat besterik ez da. Haur batentzat jostailurik egokiena adimena, sormena, trebeziak eta giza harremanak edota tentsioak kanporatzen laguntzen diona da. Dena den, jolaserako tresna batek ez du, halabeharrez, garestia izan behar.

E

bai ez

durne Korta Euskaldunon Egunkarian 2000ko abenduan argitaratutako artikuluetan oinarritua


9

“

Zz eo rr go a tpi ke r ei z ?e g u n a � ,

Orain urtebete d a n b o l i nen irakurri nuen: "Duela 223 urte . Ez ziren zoroak orduko zestoarrak; baina soroak baziren Zestoan, jakina" Zoroa bakarren bat izango zen orduan ere, baina ziur zorakeriak egitea gustuko zutela, gaurkoek bezalaxe. Ratael Castellano* idazlearen Euskaldunek ere parre egiten dute liburuxkan hainbat aipamen aurkitu ditut kontu horri buruz. Besteak beste: Harvey Coxek* Zoroen Jaiei buruz egindako azterketa oinarri harturik, Anes Arrindak* jai hori parekatzen du oraindik Deban ospatzen den zoro peri egunarekin. Coxen esanetan; "Erdi Aroan herritarrek elizako eta gorteko agintariei eta haien itxuragabeko erritualei trufa egiten zieten". Eta Arrindak gaineratzen du: "Hori klerigoek eta apaizek ere egiten zuten". Ondoren adierazten du:"Festa eta jendea hainbeste nahaspilatu ondoren, jaia gustu txarreko lizunkerian amaitzen zen". Arrindak gogoratzen digu, baita ere, nola, Lazkaon eta Zumarragan San Nikolas egunean, abenduaren 6an,ume bat apezpikuz janzten zuten beste umeen artean, herria zeharkatuz kantuan eta limosna eskatzen. Jai hori ere antzinako zoroen jaietako "apezpikutxo eta "gobernu gabeko jauna" jaiekin parekatzen du. Coxek: "Apezpikutxoak mezaren parodia egiten zuen". Hala ere Coxek galdetzen du, zergatik desagertu diren zoroen jaiak. Eta Arrindak, berriz, dio: "Bitxia da euskaldunok hartutako ohiturei nola luzaroan eusten diegun, beste herriek galtzen dituzten bitartean". Pierre Dufourrek Prostituzioaren historia liburuan ohitura pagano horien aztarnak 743. urtean kokatzen ditu. (Bada zerbait! ) Larroche abadeak Bruselako Akademiako memoriak liburuan honela dio: "Urtarrileko kalendetan emakumeak gizonezkoz eta gizonezkoak emakumez mozorrotzen ziren, beste batzuk narruak eta adarrak jantziz piztiak balira bezala, denek kaleak korritzen zituzten jauzika, ujuka eta mila aldrebeskeria eginez". Eta bukatzeko dio: "Halako indarra eduki zuen zoroen jaiak, XVII. mendera arte iraun zuen elizan". Ordenagailua arakatuz ere, laster azaldu zaigu zoroen jaien aipamena. Jalance herrian (Valentzia) urtero ospatzen da jai hori, eta honela dio. "Abenduak 28, Zoroen eguna", jai horri buruzko idatz ziurtagiria (elizako liburuetan) XVII. mendearen hasieran aurkitzen da, baina aurreragokoa dela deritzogu, orduan zuen indarraren arabera". "Zoroen jaiak", "Zoroen eguna","Zoro peri eguna"... Jalance eta Deban bezalaxe, beharbada, Zestoan ere oraindik irauten du. "Zoro peri egunean" zorakeriak libre, ondo pasatzeko, jakina! *Rafael Castellano: Idazlea. Madrilen jaio eta umetan, hogei egun zituela, Debara bizitzera etorria. *Harvey Cox: Harvad Unibertsitateko Teologiako irakaslea. *Anes Arrinda: Bizkaitar idazlea eta apaiza. Euskal Herriko kulturan aditua. Debako apaiza (1950-2000).

ZUNZUN UGARTE


Eginetaerabili

Santa Zezilia eguna

149 izan ziren abenduaren 13-14ko asteburuan Euskal Herriko Naziotasun Aitormena lortzeko tramitazioa egin zuten zestoarrak. Berrehun bat inguru dira dagoenekoz erabiltzen hasita daudenak. Otsailean eskuratuko dute nortasun agiria orain egin dutenek eta orduan hasiko da erabilera bultzatzeko kanpaina egiteak ezer gutxitarako balio baitu gero erabiltzen ez bada.

Zestoako musikari eta musikazale guztiek, ondo baino hobeto ospatu zuten zaindariaren eguna azaroaren 22an. Zerbait aipatzen hasita, horra bi aipamen egun hartako lekuko bezala: batetik,Garikoitz Mendizabalek eskainitako txistu entzunaldia, Bilboko Udal Txistu Bandako zuzendari plaza atera berri duela aitzakia hartuta; eta, bestetik, Musika Bandak Luis Barrenari eskaini zion omenaldia.

g ai librean

danbolin zulo XABIER SILVEIRARI ELKARRIZKETA.

EGUBERRI BIGARRENEAN "ZAHARRAK BERRI TOUR" BERTSO SAIO BERRIA AURKEZTUKO DUTE ZESTOAN HIRU BERTSOLARI GAZTEK. JOKIN URANGA AZPEITIARRAK, FREDI PAYA GETXOTARRAK ETA XABIER SILVEIRA LESAKARRAK. URTARRILETIK MARTXORA ASTERO EGINGO DITUZTE SAIOAK LEGE ZAHAR-BERRIRA TABERNA EDO GAZTETXETAN. APERITIBOA DASTATZEKO EGUERDI ALDERA TABERNAREN BATERA, ORAINTXE EZ DAUZKAGU ASKO ETA EZ DA GALDU

BELDURRIK!, SARTZEA BESTERIK EZ DUZU EGIN

BEHAR.

-Zer da "Zaharrak berri tour"? Proiektu honek nahi du gaurko bertsolaritza bere berezko inguru naturalera eraman. Bertzetik gure belaunaldiko bertsozaleengana hurbildu nahi dugu bertsoa, beraiek etorri zain egon gabe. Lege zaharrean arituko gara, gai jartzaile gabe. Bertze lege bat ere xehetuko dugu. Izan ere bertsolariok ez dugu, jeneralean, norekin abestu aukeratzen. Antolatzaileek jakin behar dute badirela bertsolari bikote edo hirukote naturalak, eta horiek errespetatzeak merezi duela. Aunitzetan bertso koadrila xelebreak elkartzen dituzte, horregatik gero ehun saio entzun behar izaten dira bat borobila gozatzeko. Ez dugu inor inpresionatu nahi gure jakintzarekin; nahi duguna da bertsotan egitea. Proiektua aurkezteko erranen dugu Txirrita eta Uztapiderekin topo egin

. ETORKINAK

Doinua: "lagundurikan danoi"

Egilea: I ñ a k i M a n t z i s i d o r N e b e r a HITZAK BILATZEN NABIL NOLA ADIERAZTEKO MUNDU ERDIA DAGO BESTEAN MENPEKO ERRUGABEEN HILERRI HONDARTZAK TARTEKO ETORKINEN NEGARRAK GU ABERASTEKO MUNDUA EZ DA SORTU DESOREKATZEKO

genuela ostatu batean eta haiexek eskatu digutela tabernetara itzultzeko kantatzera. - N o n d i k d a t o r i k u s g a r r i h a u s o rKANPOAN EURIA TA tzeko ideia? ATERPERIKAN EZ Ideia orijinalak "Silver Tour" zuen izena EGUZKIAK BADAKI neuk egiteko pentsatu nuelako. Gero orNOR BETE ITZALEZ dea Fredik eta Jokinek nire asmoa osotu GABONAK DATOZKIGU zuten. URTEROKO LEGEZ -Zergatik aukeratu duzue Zestoa TA ALDATU NAHI DITUT aurkezpena egiteko? LUR, ITSAS TA AIREZ Uztapide plazan aurkezpena egitea eraKABROIRIKAN GABEKO baki genuen eta Jokinek proposatu zuen MUNDU BATEN PARTEZ Soro Peri egunean egitea. Bada ezpada ere festaren antolatzaileei deitu genien, enbarazurik ez egitearren, eta hondarrerako egun horretan bertso txikiteoa egitekotan gelditu gara. Ustezko euskal festa aunitzetan baino giro egokiagoa izanen da han. - L e s a k a n k a n t a t u o h i z u e n U z t a p i d e k p e r i t a n. K e r a e g i n d a k o a n a i z k o lari, harri-jasotzaile eta sokatiralariei begira egoten omen zen hura… soroperitako egitarauan herri kirolik ez da ageri, asmatuko al duzue zer egin ez aspertzeko? Juxtu hutsarte horiexek dira bete nahi ditugunak. Euskaldun jendea libertitu dadin nahi dugu egitarauko ordutegiari kasurik egin gabe. -"Bidaso inguru orretan, erri guztietan izaten dira kontrabandistak. Gu joaten giñanean, aurreneko lagunak aietxek izaten giñuzen. J e n d e j a t o r r a d a , u m o r e o n e k o a . Z e o z e r g o n b i r a t z e k o e r e e z d u t e b or o n d a t e - p a l t i k a n . " U z t a p i d e r e n L E N G O E G U N A K G O G O A N a u t o b i ografiako pasartea da hori. Ezagutzen al duzu zuk estraperloan aritzen denik? Ez dakit Zestoan kontrabandistarik ba ote den… nik behinik behin ez dut kontrabandorik egiten. -Nor hartuko duzu zuk lagun Zestoan? Zuen ingurutik Lesakara etorri izan denean beti gonbidatu izan dut berak ezer eskatu aurretik Jokin Uranga, ez da lagun txarra Zestoarako. on artano

J


1

BACHETIK SHINCHANERA.

1

Abendua

aztegiro

Musikariek Zezilia Doneari eskaini zioten ospakizunekin bat eginik, Herri Eskolako ikasleek elizako organoa ezagutu zuten, musika tresna handi eta konplexua, Julian Serranoren laguntzarekin. Bi hauspo handiren haizearen bidez tutuek sortzen duten soinua, organoa esnatzen denean, palankek egiten duten kirrika eta pixka bat berotzen direnean bere onera nola etortzen diren... Organoak soinu asko ateratzen dituela erakutsi zien Julianek. Astelehenetan organoak soinu tristeak eta mantsoak ("lento") jotzen ditu, astearen hasieran lan asko dago egiteko. Asteartetan doinu serioak eta lasaiak ("adagio"). Asteazkenetan animo pixka bat gehiagorekin jotzen du ("andante"). Ostegunetan, ostirala laster datorrela eta, doinuak alaiagoak dirudite ("andante con moto"). Ostiraletan, berriz zalaparta osoan "Tutti eta tronpeteria". Larunbatetan sarritan ezkontzak direla eta, F. Mendelssohnen "Eztei-martxa" jotzen da. Ikasleek eskatuta, errespetu handiz jotzen hasi zen Julian, gero hankekin bakarrik Cesar Francken sonata zati bat jo zuen, eta azkenik J.S. Bachen "Re minorreko toccata". Ikasleen txalo zaparradaren ondoren beraiei zegokien musikari lana. Musika eskolan ikasitako doinuak entzun ziren, norbaitek ausardi osoz hatz bakarrez "Zorionak zuri" jo zuen, eta kontzertua bukatzeko bere lagunek eskatuta, ikasle batek gure 75 urteko organo zaharrari ShinChanen doinua joarazi zion; XXI. mendean baikaude!

Pentsatzen jarrita urteko hilabeterik onena, guretzat, abendua da. Alde batetik oporrak hartzen ditugulako eta bestetik eguberriak has. ten direlako. Eguberrietako oporrak zoragarriak izaten dira. Familia guztia elkartzen gara, janari bereziak eta goxoak jaten ditugu eta, bere- Doinua: "Aita San Inazio" ziki, opari asko jasotzen ditugu. Gainera, negua denez eta hotzak hasiak Udara goxo eta direnez, zorte pixka batekin, agian, elurra egin dezake. Abenduaren hotza da negua, 26an Soro peri eguna ere izaten da eta Zestoan nahiko giro ona izaten horrelakoxea da gure abendua; dugu. Abenduaren 28an, berriz, inuxente eguna izaten denez, ziri bat eguna motza eta edo beste sartzen nahiko ondo pasatzen dugu. luzea da gaua, Baina askorentzat ez da oso hilabete ona izaten. Batzuk festa gozatzen gripea, kalentura Eta katarrua. ari diren bitartean, askok lana egin behar izaten baitute. Beste batzuek iristeko ikasturteko lehenengo hiruhilabetean ez dituztelako nota onak atera, hu- Abuztua badaukat gogua. rrengo hiruhilabetean hobeak ateratzeko asmoz, ikasten pasa behar izaZoratzen hasia naiz ten dute abendu osoa. Gainera jendeak opariak erosten diru dexente liburu artean, gastatzen duenez, abenduaren bukaerarako askoren poltxikoak hutsik borragoma baten da bukatzen dute. arkatza bestean; andere単oaren bronka Baina abendua beste hilabete guztiak bezala, nahiz ona edo txarra, jaso det tartean, pasatu egiten da. ederki pasatzen,

A

ITZOL

g aia emanda

A S T I A Z A R A N, JO S E B A R E G I L

ETA

AMAIUR ARISTI

baina jolasean, abendua ez da txarra oporrak hartzean. AITZOL ASTIAZARAN


Z

g u!

Idiakaiztarrak er gera gu? Nor gera gu?...

gara

2000. urteko udaberrian "lehengo eta oraingo txistulari eta danborrari zestoarrek" kontzertu koxkor bat eskaini genuen Garikoitzen gidaritzapean, eta handik aurrera herriko jaietan Zestoako kaleak txistu doinuz alaitzeko konpromisoa ezarri genion geure buruari. Baina azken amabirjinetan aurrerapauso bat eman eta taldea sendotu eta, ahal izanez gero, txistulari talde iraunkorra osatzea erabaki genuen. Horrela, Santa Zezilia egunerako jarri genuen hurrengo hitzordua. Hori gutxi balitz, albisteek azkar banatzen dira nonbait, eta Lasaoko sanmartinetarako gonbita jaso genuen. Bi aldiz pentsatu gabe, baita taldetxo bat hara joan ere. Lasaotarren kontura hamaiketakoa egiten ari ginela, elkarri burua berotu, eta taldea osatzeko asmo sendoa ez ezik taldearen izena ere hantxe erabaki genuen, batek bota eta beste guztiek aho batez onartu: Idiakaitz Txistulari taldea. Handik bi astera izen horrekin kaleratu ginen Santa Zezilia egunez.

Garikoitzekin eta Jagobarekin ere hitz egin dugu eta prest daude taldean sartzeko, eta jakina, baita taldeari euskarri teknikoa eta musikala emateko ere. Horrela, une honetan hamabost bat lagun inguruk hartu dugu taldea indartu eta aurrerabidean jartzeko nolabaiteko konpromisoa. Esan beharrik ez dago ez garela talde finko bat, ezta gutxiago ere. Agian errazena egingo genuen, orain izango dira kontuak, osatzen joan nahi dugun taldea da gurea. Gure kalkuluen arabera, laurogeitik gorako multzoa osatuko lukete Zestoan osoan, gutxi edo gehiago, txistulari bezala dabiltzanak eta ibili direnak, denak kontuan hartuta. Badakigu guztiak biltzea zaila izango dela, baina guztiei dei egin nahi genieke taldea indartzera etor daitezen. Oinarri bat hartu eta 2004. urtean taldearen ibilbidea argitzea espero dugu. Ahalik eta talderik zabalena osatzea da gure asmoa, gure herriko eta auzoetako jaiak alaitze-lanetan gure aletxoa jartzeko prest gaude, inork deituz gero; eta hori eginez geuk ere ondo pasatzea lortzen badugu, ezin gauza gehiago eskatu. Horrela bada, lerro hauen helburua oso sinplea da, gure taldearen, edo talde izan nahi duen lagunartearen berri eman herriari eta noizbait txistua jo izan duenari deia egin taldera hurbil dadin. Taldekide bakoitzak ezarriko dio konpromisoa bere buruari: batzuk, agian, auzoz auzo ibiliko dira txistua jotzen, beste batzuk beharbada, urtean pare bat aldiz kaleratuko dira, eta beste batzuk berriz, nahikoa iritziko diote urtean behin amabirjinetan jotzeari. Baina guztientzat dago lekua gurean. Izan ere maila guztietako txistulariak gaude: Garikoitz eta Jagobaren mailako musikari eta txistularietatik hasi eta paper zaharrei begira ozta-ozta jotzeko gaitasuna duten artistengana iritsi arte. Dena dela, talde txukun bat sendotzea lortzen badugu, ziur gaude, atzetik ere etorriko zaizkigula berriak. Aurreneko pausoa emana dago, etorkizuna geurea da! Gu topatu nahi gaituenak ez du lan berezirik egin beharrik, berehala topatuko gaitu. Beraz‌ animo eta laster arte ezkutuko txistulari hori.

I

diakaitz Txistulari Taldea osatzeko langintza bere gain hartu duen lagunartea


!

zure publizitatea hemen


udaletik 2003ko azaroaren 27an udal batzarrak jorratu zituen, zenbait gai:

•A

PARTHEIDAREN

AURKAKO

BA-

GOAZ UDAL TALDEAREN

Geure teilatuari harrika Basura...

•2

UDAL

A L D A T Z E K O P R O P O S A M E-

N A EAJ-EA koalizioak aurtengo udal aurrekontuak aldatzea proposatu zuen: sarreretan zergak, tasak, transferentziak, ondare, kapital transferentzia eta finantza aktiboen aldaketan gehikuntzak aurreikusten dira eta kapital transferentzia eta finantza pasiboen aldaketetan gutxitzeak. Bagoaz udal taldeak desadostasuna agertu zuen. Hala ere, EAJ-EA koalizioaren botoekin aurrekontuak aldatzea erabaki zen.

...ez da kultura

M O Z I O A. Pello Albite herritarrak egin zuen mozioaren aurkezpena, hainbat gauza eskatuz: aukera politikoen aniztasuna errespetatzea, zilegitasun demokratikorik gabe osatu diren instituzioen jarduera salatzea, Pello Albiteri beste edozein batzarkidek dituen eskubideak aitor ditzala eskatzea Joan Jose Gonzalez de Txabarri diputatu nagusiari eta mozio hau publiko egitea. J-EA koalizioak ez zuen mozioa onartu hainbat arrazoietan oinarrituz: aukera politiko aniztasunaren errespetua, Gipuzkoako erakundeetan ordezkaritza demokratikoa kentzeko helburuarekin bultzatu diren erabaki politikoen errefusatzea, Gipuzkoako Batzar Nagusien legitimitatea aitortzea eta erabaki horiek hartzea ez dagoela Diputatu Nagusiaren esku adieraztea.

EA

0 0 3K O

AURREKONTUA

•E

KAINGO EREMUAREN BABESERAKO PLAN BEREZIAN AURKITZEN DIREN LURRAK

E R O S T E K O P R O P O S A M E N A. Udalbatza osoaren onespenarekin onartu zen hainbat lur-sail erosteko buruzpideak egitea; horrela, Ekaingo haitzuloaren ingurua eta Sastarrain bailara babesteko plan berezian jasotako aurreikuspenak gauzatu ahal izateko. R A E T A K O F U T B O L- Z E L A I A: Bagoaz udal taldeak, EAJ-EAk Iraetako futbol-zelaia dela eta ateratako idatziaren inguruan, argibideak emateko Udalak batzar baterako deialdi publikoa egitea proposatu zuen. EAJ-EA koalizioak ez zuen onartu.

•I


agenda ab 19

uskaraz bizi nahi dugu, eta... ahaleginak merezi izan du

ENDUA OSTIRALA

Ertxiña Musika Eskolako kontzertua Kultur Etxean 18:00etan. “Preso bat Gara bat” mus txapelketa Koiote eta Arlen Siun.

24

ASTEAZKENA

Gabon eskea. Goizean goizetik herriko umeak eta baita Amnistiaren aldeko taldea ere. Arratsaldez Jaiotza Bizia.

25

OSTEGUNA

Zestoako Bandaren kontzertua meza ondoren udaletxe azpian.

26

5

e

1

Euskara Gaitasun Agiria lortzeko AEKn ikasten ari diren 8 ikasletik 6k lortu dute agiria.Eta lehen frogara aurkeztu diren guztiek gainditu dute. Zorionak eta animo!

ur 01

TARRILA OSTEGUNA

Agiro Mendi taldeak Izarraitzera mendi irteera antolatu du goizeko 9:00etan plazatik aterata.

05

ASTELEHENA

Errege magoak 18:30ean iritsiko dira Akuara eta lehenengo opariak San Joan egoitzan utziko badizute ere, 19:00etan gerturatuko dira herriko kaleetara.

14

ASTEAZKENA

“Euskara lardaxkatzeko manerak”. Zer den ez dakizula? adi egon eta jakingo duzu zer, non eta noiz izango den.

15

OSTEGUNA

Nabarralde taldearen hitzaldia, Kultur Etxean, 19:30ean.

18

IGANDEA

Zubiaurre inguruko belardietan Gipuzkoako Kros Txapelketa.

OSTIRALA

23

Soro-peri eguna. OSTIRALA 9:00, Idiakaitz txistulari tal19:00etan EBPNren dearen diana. Barazki eta (Euskara Bizierritzeko Plan Euskara Aholku Batzordea fruta lehiaketa. Zestoako Nagusia) aurkezpena pleGazta eta Sagardo lehiaketa. no arretoan. Urolako Ezti lehiaketa. Horiez gain, hainbat salmenta-postu izango dira. 11:00, Fenta Ines jaiak iraetan lix Astorkia eta Adrian Larrañaga trikitilariak. 11:30, IGANDEA Idiakaitzen kalejira. 12:00, Barazki eta Fruta, Gazta eta Sagardo eta Ezti Lehiaketatako sari banaketak. Jarraian 10:00etan txistulariak, 10:30ean VI. Biatlhoi herrikoia eta 11:30ean Santa Ines txapelketatrikitilariak. 13:00, Idiakaitzen kontzertua, Udaletxe azpian. 13:30, Gazta eta sagardo dastaketa, plazan, eta ko final-erdiak. ASTEAZKENA bertso txikiteoa. 17:00, Umeentzako ikuskizuna, Kultur Txupinazoa, Meza Nagusia eta bazkaria Etxean. 18:00, Zumai txaranga, afalordura arte. 18:30, Gure Ordeka elkartean. Pilota partidak, kiroldegian. 22:30, Gaubela musika talOSTIRALA dea, Udaletxe azpian, goiz aldera arte. “Euskal presoak Euskal Herrira” lemapean kontzentrazioa EtxeraXV. Mus txapelketa azkarra. LARUNBATA tek deituta. T I K 3 0E R A Baba-jana, pailazoak eta dantzaldia. IGANDEA Euskal preso eta iheslari politikoen eskubideen Pilota txapelketako finalak eta herri kirolak. aldeko baraualdia.

sa 18

27 31

ASTEAZKENA

San Joan Egoitzan 20:00etan Urte Zaharra ospatuko dute, kazola tapen “kanpaikadekin”. Afari berezia. 20:00etan kontzentrazioa plazan Presoen Eskubideen Aldeko Mahaiak deituta.

21 23 24 25

• Isukaldaritza (oinarrizkoa) eta lorezaintza

kastaroak. Datorren urtarrilean hasiko dira

ikastaroak.. Oraindik badago ikastaro horietan matrikulatzeko aukera, eta beraz, norbait interesaturik egonez gero, lehenbailehen deitzea eskatzen da (Kultur Etxea edo Udaletxea: 943 147010 / 943 147123)


A r r o a g o i ko San Esteban eliza

ARROAGOIKO ELIZAREN ZAHARBERRITZE LANAK 26AN EGINGO DA LAN HORIEN INAUGURAZIO-OSPAKIZUNA. UNE

“g

DIRELA-ETA, ABENDUAREN

APROPOSA, BERAZ, ERAIKIN HAREN HISTORIARI ETA PAPER ZAHARREI HAUTSAK KENTZEKO. EZER BAINO LEHEN, ZORIONAK

ARROAGOIKO BIZILAGUNEI.

Duela hilabete, hileta bat zela tarteko, Arroagoiko elizara hurbildu nintzen, gure adiskide bati azken agurra ematera. Hiletak beti goibelak izan ohi dira, une tristeak, baina eliza hartan sartu nintzenean, nire begiek han ikusitakoarekin, alaitasuna sentitu nuen nire barnean. Inoiz ez bezala ikusi nuen eliza, erretaula distiratsu, koloretsu (urdinez, gorriz sendo), argitasun osoz jantzia, santuen kaperak handitasunez, garai bateko erretaula barrokoa dotore. Elizak, garai berrietara moldatzen joan diren neurrian, alboetan zituzten aldareak kentzen joan dira eta aldare nagusiko handitasuna azpimarratu edo aberastu da. Aldiz, Arroagoian inguruko aldareak mantendu egin dira, zaindu egin dira, lehen zuten nortasunez errespetatu dira eta berriztatu egin dituzte, gainera; bere garaian arrazoiren bat izango zen han jartzeko eta horrela mantentzea erabaki da. Hausnarketa horiek buruan nituela, lerro batzuk Arroako elizari eskaintzea erabaki nuen. Ondorengo egunetan, nola ez, Juan de Erentxun herritar ospetsuaren idazlanetara jo nuen, baita Axun Arrazolarengana ere, biek utzi baitigute beren lanetan altxor ikaragarria. Juan Erentxunek dioen bezala, XVI. mendean eraikitzen hasi ziren eliza berria; bere ustez, lehenagokoa leku berean izango zen. Orain ere hainbat eraikin hasi eta jarraipenik gabe gelditzen diren moduan, hura ere 1654. urtera arte geldirik egon omen zen. Joan Martinez de Arizaga bikario jaunaren garaian ekin zitzaien berriro lanei. 1645eko ekainaren 23ko testamentuak dioenez, Juan de Irarraga azkoitiarrak, Iraeta jauregiko jaunak, dirulaguntza eskaini zuen Zestoako Eliza, Arroakoa eta Aizarnazabalgoarentzat. Laguntza hari esker hasi ziren berriro lanak, 1654ko apirilaren batean. Eliza berriaren eraikuntza inguruan nahiko dokumentazio aberatsa dago: data, eztabaidak, Iruñeko Gotzaindegia, Erregea, Eli-

zako maiordomoa, Arroako bikarioa, Arroako zenbait auzotarren izenak eta abar. Datu horiek eskuetan nituela, Artelan taldearen txostena irakurtzeko aukera izan dut (Arroako elizaren zaharberritze lanetan dabil Artelan taldea). Benetan eskertzekoa da zenbat argibide ematen dituen txosten horrek eta luzeegi aritu gabe zenbait datu azalduko ditut. Gipuzkoak gisa horretako erretaula franko ditu: Bergarako Santa Marinako erretaula nagusia (17391743), Loiolako erretaula nagusia (1739), Azkoitiko Santa Klara elizakoak (1742) –azken biak Inazio de Iberok eginak–, Idiazabalgo San Migel elizako erretaula (1742-45)... Arroakoa estilo aldetik eta Erentxunek dioenez, barroko klasizista da (ohiko estiloa XVIII. mendearen erdi aldera); apaingarri barrokoak nabarmentzen dira, pintura eta eskultura nahasian daude, harri eta marmol itxurako zatiak daude margotuz eginak e. a. Ikonografia aldetik barroko garaian aurkitzen gara: Hirutasun Santua nabarmentzen da, laino artean aingeruak, goitik zintzilik, zeruko irudi fisikoa adieraziz. Elizak sei erretaula dauzka eta beren estiloa Aizarna eta Zestoako erretaulak baino geroxeagokoa da. Aipatzekoa da erretaula nagusia, lehen esan bezala barrokoa. Koru azpiko eta erdiko erretaulak txikiak bezain xumeak dira, estilo aldetik neoklasikoak. Alboetako erretaulak egur kolorekoak eta bi solairu dituztenak: epistola aldekoak Andre Maria Sortzez Garbia du nagusi eta ebanjelio aldekoak Asisko San Frantzisko eta San Jose. Amaitzeko, Juan Erentxuni zor dizkiodan ohar batzuk: Erretaula nagusia Domingo de la Torre Getariako eskultoreak egin zuen eta 27.500 erreal kostatu omen zen. Elizaren planoak Beasaingo Miguel de Abadia maisuak eginak dira. Leiho eta kantoietako harriak Garate menditik ekarri omen zituzten. Domingo de Sarastiri 37.832 erreal ordaindu zitzaizkion dorrea eta hormetako lanengatik. 1672an burdinazko gurutzea jarri zuten, Elgoibarren egina eta 132 erreal kostatu zen. Handik ekartzea, berriz, 44 erreal eta kanpandorrean jartzea 68 erreal. 1784ko urtarrilaren 18an tximista sartu omen zen elizan eta, besteak beste, kanpai-horma eta dorrerako eskailerak hondatu omen zituen. Juan de Mugerza hargin maisuak egin zituen konponketak, 1064 erreal kostatu omen ziren.

X

ABIER

UNANUE


7 1

Jardunian: Amancay GaztaĂąaga

g BARRUTIK

r a n He r mano bat bezala, 24 orduan

HITZ EGIN DIGU

A M A N C AY K ;

EZAGUN DU

S E N T I M E N D U E Z H I T Z E G I T E N O H I T U TA DA G O E L A .

OSO IZAN

“

GUSTURA JARDUN GARA SOL ASEAN BERAREKIN.

ERE, EGUNERO-EGUNERO AZALEKO EDO FUNTSIK GABE-

K O G A U Z A K E N T Z U T E N H A I N O H I T UA K G A U D E N G A R A I H A U E TA N , S A K O N TA S U N A K B E R E Z K OA D U E N P E N T S A -

A M A N C AY K . E L O R A I N E TA , DA G O E N E -

M E N D U K R I T I K OA E K A R R I B A I T I G U

QUIJOTE

A N T Z E Z L A N E A N DA B I L

K O , T O K I F R A N K O TA N A N T Z E Z T U D U T E OBRA:

M A D R I L E N , V A L E N T Z I A N ... M A R T X OA N - E D O , D O N O S T I A A L -

DEAN IKUSTEKO AUKERA IZANGO O M E N DA .

NOIZ

HASI ZINEN ANTZERKI

K O N T U E T A N, S E R I O S A-

Ni hasi nintzen antzerkian Zestoan, Joxeanekin [Jose Enrike Brosa], gaztetxeak orain dela zortzi urte-edo antolatu zuen ikastaroan. Ni Joxeani esker animatu nintzen. 17 bat urte nituenetik nahiko argi nuen horretara nahi nuela dedikatu, Madrilgo Arte Dramatikoko Eskolan sartzea nahi nuen. Han sartzeko azterketa berezi bat egin behar da. Ia 600 lagun aurkeztu ginen eta horietatik 20 neska eta 20 mutil hartu behar zituzten. Nahiko zaila zegoen kontua. Ni joan nintzen pentsatuz, ba, nik, eskola hartan onartu arte, jarraitu egingo nuela urtero-urtero azterketa hura egiten. Lehenengo aldian, probatze aldera joan nintzen eta esan nuen onartzen ez baninduten kazetaritza ikasten hasiko nintzela. Baina aurkeztu nintzen eta lehenengoan onartu ninduten. E T A H O R T I K A U R R E R A B E S T E M U N D U B E R R I B A T I R E K I K O Z I T Z A I Z U N E Z T A? ZE R U T Z I Z E N U E N Z E S T O A N E T A Z E R L O RT U Z E N U E N M A D R I L E N ? Ba, nik uste dut bizitzan behin ere ez naizela egon hain seguru gauza bat egiteko; hara joatea ez zen bakarrik antzerkia egitera joatea: zen Madrilera joatea, han bizitzea, pisu bat alokatzea, eta beste hainbat gauza. Hara joanda galtzen nuen nire familiarekin egotea (hori niretzat, bueno...! oso gogorra zen), galduko nuen nire lagunekin egotea. Hori dena galdu egin behar nuen baina nik pentsatu ere ez nuen egin zer galtzen nuen. M A R?

...


...

M U N D U B E R R I H O R I N OBa, bakardadea kenduta –zeren Madril hiri handia da, oso bakartia– beste gauza interesgarri asko zituen, esate baterako, jendea zein irekia zen; adibidez, han eskolan, agurtzen zaren bakoitzean ematen dizute besarkada bat, bi musu... Ni han nengoenean, gehien bat lehenengo urtean, nire bizitza zen etxetik unibertsitatera eta handik etxera. Eta unibertsitatean ikusten nuen egundoko mundu irekia, jendea oso maitekorra da. Horrek niri asko lagundu L A K O A Z E N?

zidan pertsona askoz irekiagoa izaten; eta kontaktu fisikoak ere beldur ikaragarria ematen digu eta nik hori Madrilen asko ikasi dut: ez edukitzea beldurrik horri. Eskola horrek zeharo hartzen zaitu. Ikasturtero, zortzi edo bederatzi ikasgai izaten genituen, eta gero entsegu guztiak; ni joaten nintzen eskolara goizeko bederatzietan eta itzultzen nintzen etxera bederatzietan. Orduan ez daukazu kontaktu errealik hiriko bizitzarekin. Hura da "como un Gran Hermano, 24 horas". Lau urte han uzten dituzu, eskolan, erabat hartua bizi zara. E T A E S K O L A B U K A T U E T A H U R R E N G O E T A P A ? HuN A R T Z E R A E Z ? Bai, ni gaur egun Zestoara lotzen nau rrengo urratsa da irten egon zaren "burbuila" horretatik, lehertu eta, zuzenean, langabeziara. nire etxea hemen izateak, nire jendea hemen dagoeOso gogorra. Konturatzen zara munduak besla, nire familia... nire Euskal Herri maitea hau dela te era batera funtzionatzen duela. Nik bioline- [barrez], eta lasaitasuna, deskantsua... Baina batzueko titulua dut, eta musika ikastaroak ematen tan pentsatzen dut, baita ere, zer gaizki pasatzen duhasi nintzen, eta orkestratan eta horrelakoetan zun herri batean aspektu askotan: integratzea kosta parte hartzen. Antzerkiari dagokionez, ba hori: egiten da. Gero, Madrilera noala-eta-, jende askok casting guztietara aurkeztu, zortzi mila casting esaten dik: "en la boca del lobo?"; eta konturatzen egin, curriculumak bidali eta horrela, antzezla- zara joaten zarela Madrilgo mendietara eta esaten netan parte hartzea eskaintzen dizuten arte. duzu: "ostras, hau polita da"; edo joaten zara Segoviara eta hango parajeak ikusten dituzu eta esaten Nik lehendabizi egin nuen obra bat zuzendari duzu: "bada, aizu, hau ere polita da; Euskal Herria frantses batekin –suertea izan nuen– eta gero, ederra da baina baita hau ere"; hara, ez dakit. Oso aurtengo ekainean egin nuen casting bat eta sentimendu kontraesankorrak dira. Gainera, nire lagun pila Inprevis taldeak hartu ninduen El Quijote egiteko. bat daude Madrilen eta pertsona miresgarri batzuk dira... BaA Z A L D U E L Q U I J O T E N E G I T E N A R I Z A R E N A. tzuetan pentsarazi egiten dizu. Ni aspektu horretan oso itxita Hiru hilabete egon gara, egunero-egunero zorjoan nintzen hemendik, euskaraz hitz egitea faltan botatzen tzi ordu lanean, obra prestatzen. Lortu dugu nuen, politika aldetik oso pentsaera itxiarekin joan nintzen gauza minimoekin –atrezzo gutxi-gutxirekin– eta gauza asko ikasten dituzu. Konturatzen zara ikuspuntu ikusleak disfrutatzea. Gure zuzendariak esaten denak begiratu behar dituzula. Hemen gauza askotan gaude zigun aktore batek eduki behar duela adorea begiak itxita eta han ere gauza bera gertatzen da beste gauza eta ahalmena objektu bati edozein irudi emate- askotan. Nik uste dut bidaiatzea, jendearekin harremanak ko. Horrela, gure obrarekin publikoa harritu izatea, irakurtzea eta hori dena oso ona dela, batez ere, jendeegiten da, nola lau gauzekin adieraz dezakearekin hitz egitea, nahiz eta zu ez etorri bat bere ideiekin. G A U R E G U N D A U K A G U N G I Z A R T E H O N E T A N, E S P E K T A K U L U A N gun On Kixoteren bizitza. Publikoa aurkitzen O I N A R R I T U T A E T A G A U Z A A R I N A K I K U S T E N O H I T U T A. . . da obra garbi batekin, sin trucos ni trampas. B I Z I T Z A H O R R E K E R A M A N G O Z I N T U E N Z E S T O- M U N D U H O R R E T A N A N T Z E R K I A K Z E R B A I T E T A R A K O B A L I O A L A N B I Z I Z I N E N G A R A I K O G A U Z A A S K O H A U SD U ? Z U R I Z E R E M A T E N D I Z U A N T Z E R K I A K ? Niri bizitza ematen dit antzerkiak. Ni eszenatoki batean jarri, eta zure pertsonaia jendeari adierazteko ahalmen hori edukitzea eta pertsona bat edukitzea hor, atento, zuk esango diozunari adi, entzuteko prest eta disfrutatzen..., zure alboan, entzun egiten duzula hor dagoela... hori da nire ustez sentsazio bat... hori da... dena. Obra amaitzen denean eta jendeak txaloak jotzen dizkizunean, ikusten duzunean disfrutatu egin duela eta iritsi egin zaiola zuk adierazi nahi zenion mezua... Ez dago beste ezer hori emango dizunik. A N T Z E R K I A K B A D U G A U Z A K B E T I K O E R A N A Z A L D U B E H A R R EA N B E S T E E R A B A T E A N A Z A L T Z E K O G A I T A S U N H O R I. ET A, H A I N Z U Z E N, H O R I O S O L O T U A D A G O O N K I X O T E R E K I N: B E S T E E K H A I Z E- E R R O T A K I K U S T E N Z I T U Z T E N L E K U A N, ON K I X O T E K G I Z A K I E R R A L D O I A K I K U S T E N Z I T U E N, B E S T E M U ND U B A T I K U S T E N Z U E N . Kixote da, nire ustez, oso pertsona kementsua. Besteek errealitatea dela pentsatzen duten hori


9

1

(edo lotuta): "ai, dotore atera behar dut zeren Dultzinea naizeta". Maritornes egiten dudanean aske naiz nahi dudan dena egiteko; zure itxura fisikoa lagatzen duzu –asko lotzen gaituen kate hori lagatzen duzu– eta libre zara nahi duzun dena egiteko. Nola ez duzun ondo gelditu behar jendearen aurrean... horrek askatasun handia ematen dizu. Z E R B A I T A H A Z T U A L Z A I G U ? Bai, gure lanean dagoen intrusismoa. Gure lanean asko ikasi behar da eta ordu asko eskaini behar zaizkio. Lan bat da, nahiz eta guretzat lanean ari garen momentua oso atsegingarria izan. Eta aktoreentzat oso gogorra da gizartea antolatua dagoen bezala dagoelako, ba, jendea ez jabetzea zer den aktore izatea. Aktore izatea ez da gau batean Crónicas Marcianas telebistako programan irtetea. Esate baterako, Euskal Herrian oso aktore onak daude baina, adibidez, Goenkalen lana egiten duten erdiak ez dira aktoreak. Horrek aktore bati frustrazio ikaragarria eragiten dio. Zu ibili zara urte pila batean ikasten, horretan zentratzen, ez lagunik, ez mutilik, ez bizitzarik, horretan zentratuta eta derrepente ikustea ia hitz egiten ez dakien pertsona bat hor... bada horrek frustrazioa sortzen dizu.

eztabaidatu egiten du. Gizaki erraldoiena ez dela errealitatea? Eta zergatik ez ba? Kixoterekin asko identifikatzen gara aktoreok. Nik esan nuenean aktorea izan nahi nuela, esaten zidaten "zu zoratuta zaude, horiek zera batzuek dira, ez dakit...". Beno, baina gero zu zinera joaten zara eta aktoreak ikusten dituzu eta gustatu egiten zaizu hori ikustea, edo joaten zara musika kontzertu bat entzutera eta haiek musikariak dira eta horretara dedikatzen dira. Hori sortzeko irten egin behar duzu eguneroko errealitatetik; zuk ezin duzu sortu, zuk ezin duzu pintatu errealitatetik edo bizitzaren eguneroko gauza horietatik irten gabe: jaiki, lanera joan, bazkaria prestatu, etxera etorri, arratsaldean La Quinta Esfera ikusi eta gauean ohera joan Goenkale ikusita. Nik uste Kixote hori dela: tipo ausarta esaten duena "deskubritu egin nahi dut". EL QUIJOTEN PERTSONAI MORDOSKA BAT ANTZEZTEN DITUZU –HORIEN A R T E A N D U L T Z I N E A E R E B A I– B A I N A E Z D A D U L T Z I N E A Z U R E P E R T S ON A I K U T T U N E N A . Ez, nire pertsonai kuttunena da Maritornes. Asturiar bat da, oso gaztea eta izan duen bizitzagatik fisikoki deformatua dagoena. Eta hori da nire eta jendearen pertsonai kuttunena. Pertsonai hori antzezterakoan ez duzu egon behar zure aspektu fisikoaren menpe

F

ernando arzallus


ZESTOAKO

UDAL

LIBURUTEGIA

ZESTOAKO UDALA

ZESTOAKO

EUSKARA

ZERBITZUA

2004KO ABENDUA

BIBLIOGABONAK ...euskaraz irakurri, euskaraz entzun, euskaraz oparitu, NARRATIBA: BE L A RRAREN AHOA. Harkaitz Cano. Alberdania. Jo dezagun Hitler ez zela 1945ean hil. Jo dezagun naziek ez zutela II. Munduko Gerra galdu. Jo dezagun Hitler eta bere tropak Manhattanerantz abiatzen direla. O D O L E A N N E R A M A N . Juan Mari Irigoien. Elkar Futbola: dirua, zaletasuna, arrakasta, fama... Eneko Ortegak txikitatik argi izan du futbol jokalaria izango zela, eta dohainak ere baditu horretarako. Reala, Bartzelona, Euskadi eta Espainako selekzioak. Futbola, umorea eta kritika... SUKAR USTELAREN URTEA. Edorta Jimenez. Txalaparta 1588an, Sebastian Zubileta, maiteminetik ihesean, Ingalaterrara, gerrara, abiatuko da armadan sartuta. Halere, ontzian bertan aurre egin beharko diote lehen etsaiari, sukar ustelari, tifusari hain zuzen.

MUSIKA, MOTA GUZTIAK: Betikoak · 60AK + 2. Mikel Laboa · GERRARI BAI. Asier ·SeERROBI 1975Jazza eta folka rrano · SEX’N’ROLL. · ENEGARREN POSTALA. Jabier Lasaia Muguruza Oskorri · DESERTORE. · KANTUOK JARTZEN DITUT. Ruper Ordorika · ANARI + PETTI. Anari eta Petti

Rocka

JOKO ETA JOLASAK, LAGUNARTEAN ALA BAKARKA ARITZEKOAK

Mahaiaren bueltan · LAUBURUA. Argia · BADAKIT. Argia

Pantaila aurrean nahi izanez ge ro...

· OROIMENAREN LAPURRAK. Elhuyar


35 - 2003 abendua