Het Mozaïek van Brabant

IABR PROJECTATELIER BRABANTSTAD IMPRESSIE VAN DE BRABANTDAG 18 JUNI 2014

2

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD IABR 2014 URBAN BY NATURE KRACHT EN SAMENWERKING DUBBELINTERVIEW DOOR PETER VAN REE KANSEN VOOR BRABANTSTAD RUUD VELTENAAR ACHTERGROND EN TOEKOMST ?

FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL DE KRACHT VAN BRABANT HET REACTIVEREN VAN BRABANT ZES PRINCIPES REACTIES EN DIALOOG PANEL EN DISCUSSIE

3

4

VOORWOORD BrabantStad, samenwerking van Eindhoven, ‘s-Hertogenbosch, Breda, Tilburg, Helmond en de provincie Noord-Brabant, is in feite een verstrooide stad, of beter, een stadslandschap. Het vormt een even omvangrijk als bont mozaïek, met vele vormen van grondgebruik in hoge en lage dichtheden.

Hoe kunnen de steden gezamenlijk iets dat ze alleen niet kunnen? Waar liggen de kansen en wat zijn de barrières? Wat maakt BrabantStad tot een organisch geheel, wat (ver)bindt de verschillende ambities en actoren? En hoe kan aan een dergelijk verbond het beste sturing worden gegeven vanuit het samenspel der actoren?

Tijdens IABR 2014 URBAN BY NATURE krijgen de deelnemende partners de kans zich te presenteren in de Kunsthal Rotterdam. En vervolgens een bezoek te brengen aan de expositie in de Kunsthal. Ook Brabant maakt van die gelegenheid gebruik en presenteert zich tijdens de Brabantdag op 18 juni.

2014.

5

6

IABR 2014 URBAN BY NATURE In het kader van het Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam realiseert de IABR drie IABR Projectateliers in Nederland. Hier wordt ontwerp-kracht ingezet om te werken aan urgente lokale en regionale opgaven en meerwaarde toe te voegen aan ruimtelijke beleidsvorming. In de vrije culturele werkruimte die het atelier biedt, worden ontwerpend onderzoek en internationale kennisuitwisseling ingezet om daarna zo concreet mogelijk toe te werken naar beleidsinstrumenten en pilot projects. De resultaten zijn eerst onderdeel van de hoofdtentoonstelling en het programma van IABR 2014 URBAN BY NATURE waarna de lokale en regionale overheden daadwerkelijk met de uitkomsten aan de slag gaan.

De IABR realiseert de IABR Projectateliers als leadpartner van het Rijk en in het kader van de Actie Agenda Architectuur en Ruimtelijk Ontwerp (AAARO) van het ministerie van Infrastructuur en Milieu.

Het IABR Projectatelier Brabantstad is een samenwerking van de IABR, BrabantStad, de provincie Noord-Brabant, de gemeenten ‘s-Hertogenbosch, Eindhoven, Tilburg, Breda en Helmond – en de waterschappen Aa en Maas, Brabantse Delta, Rivierenland en de Dommel.

Het ontwerpend onderzoek wordt verricht door Architecture Workroom Brussels (Brussel), Floris Alkemade Architect (St. Oedenrode) en LOLA Landscape Architects (Rotterdam).

7

8

KRACHT EN SAMENWERKING “We hebben een regio die behoort tot de top van Nederland en we zijn de tweede economische motor. Als je in de competitie binnen Europa die positie wilt behouden, betekent dit in ieder geval dat je daar altijd een stapje extra voor zult moeten zetten om met die andere Europese regio’s mooi en gelijkwaardig op te kunnen blijven lopen”.

“Het grootste probleem is dat er een grote hoeveelheid gemeentes, versnipperd in dat groene landschap liggen. Die Mozaïek kunnen we als metropool gaan zien om onze agglomeratiekracht te bevorderen. Zo kunnen we de kracht die we nu hebben vasthouden en verder ontwikkelen”.

“Even los-denken, even zien van: waar staat Brabant voor de komende 40 jaar voor aan de lat? Er wordt erg veel geld in de samenleving geïnvesteerd ook vanuit de provincie. Dan heb je energie nodig en dat kun je onder anderen met alternatieve of andere manieren van denken bereiken. Dat is in mijn ogen effectiever dan langs de bekende, gebaande wegen.”

Yves de Boer, uit de film “Het Mozaïek van Brabant”.

9

10

11

DIRK SIJMONS “De stad is een reusachtig artefact waar heel veel andere elementen dan alleen het bebouwde oppervlak deel van uitmaken.“

12

DUBBELINTERVIEW DOOR PIETER VAN REE

YVES DE BOER “Dat is de kracht van samenwerking: kwesties als energie, water en wonen op z’n Brabants oplossen. Onze kracht is dat we het samen willen doen.”

13

14

HET VLIEGENDE TAPIJT VAN BRABANT

15

TED BERENSCHOT

Programma manager ruimtelijke kwaliteit Provincie Brabant

“De maatschappij heeft zich de afgelopen 10 à 15 jaar ontwikkeld.

Het draagvlak voor wat je wilt bereiken vanuit politiek of als overheid en samenwerkende overheden, is niet meer het draagvlak zoals er 20 jaar geleden was.

Dat is met veel andere mensen en onverwachte coalities tot stand gebracht en vaak een vanuit onverwachte hoek.”

16

KANSEN VOOR BRABANTSTAD Wat zijn de grootste kansen voor BrabantStad? En de grootste bedreigingen?

Om mee te denken over die vragen vult de Kunsthal Rotterdam zich tijdens de Brabantdag in het kader van IABR 2014 URBAN BY NATURE, met experts en geïnteresseerden. Het gordijn halverwege de zaal gaat open; er zijn veel meer bezoekers dan waarop gerekend is. Wanneer trendwatcher Ruud Veltenaar het publiek vraagt op te staan en hun naam te schreeuwen.

Doel van de dag is het kijken naar de lange termijn. “Dat samenwerken cruciaal is voor de toekomst van het Brabantse landschap is duidelijk, maar welke rol speelt de overheid daarbij: actief of teruggetrokken? Heel Europa kijkt naar deze biënnale. Hier moet de vonk overslaan. Urban by Nature is daarmee behalve culturele activiteit, daadwerkelijk een opstap naar de toekomst.” zegt Joachim de Clerck.

17

RUUD VELTENAAR Willen we de wereld radicaal veranderen, dan moeten we op onze kop gaan staan. Alleen dan komen we uit onze comfort zone van kortetermijndenken, het stigmatiseren van falen en de traditionele focus op welvaart.

Duurzame ontwikkeling gaat uit van de drie P’s: People, Planet en Profit.

Maar Profit is nooit een doel op zichzelf. Die laatste P moet daarom vervangen worden door Purpose; door niet na te denken over het hoe en wat, maar over het waarom.

Dat begint bij de moed om te toekomst te zien zoals hij is: zonder angst en klaar voor verandering.

De verantwoordelijkheid voor die verandering ligt niet bij de centrale overheid, maar lokaal. In Brabant liggen kansen om samen te werken, om grensoverschrijdende coalities te vormen en vooral om te proberen zorg, energie en het onderwijs te hervormen. Wij verkeren in een crisis van lethargie; de jeugd kijkt al met een nieuwe blik naar het verleden, heden en toekomst.

Een terugtrekkende overheid slaagt alleen wanneer maatschappelijke initiatieven de ruimte krijgen. Laat bewoners samenwerken om zelf energie te produceren en distribueren, en al onze energie is in 2030 gratis. Laat de zorg zich meer richten op preventie naast behandeling. Hoe gezond worden we dan wel niet in Brabant?

En laat het onderwijs zelf nadenken hoe zij meerwaarde kan creĂŤren voor kinderen in plaats van ze klaar te stomen voor beroepen die niet meer bestaan.

Laten we dat in Brabant doen. Voor elkaar en met elkaar.

18

19

“Hebben wij met elkaar genoeg moed om de toekomst te zien zoals hij is?”

“De beweging van de terugtredende overheid slaagt alleen wanneer maatschappelijke initiatieven de ruimte krijgen.”

20

“Wij worden allemaal energieproducent.

Wij worden allemaal energiedistributeur.

Voor 2030 is energie gratis.”

“Misschien is onze grootste crisis wel onze lethargie.”

21

22

23

REACTIES & DIALOOG

CAREL NOBBE

Strategisch adviseur Waterschap Aa en Maas

“Samenwerking is voor mij heel belangrijk en ook dat doen we al heel veel, maar samenwerken is voor mij niet voldoende.

Ik denk dat het een niveau dieper zou moeten. Als je kijkt naar de budgetten van overheden en ondernemers, dat zijn vaak gescheiden budgetten en je zou toch meer naar gezamelijke budgetten toe moeten”.

24

KARIN AKKERS

Strateeg bij gemeente ‘s-Hertogenbosch

“Als we het dan over samenwerken hebben wat vandaag nog een keer uitdrukkelijk word benoemd, blijkt wel dat we dat al doen en het een ander op touw hebben gezet samen met waterschappen, steden en provincies. Ik denk alleen dat we dat veel meer moeten gaan doen met nog veel meer instanties buiten de overheden.

Soms zijn we daar goed in maar soms ook niet zo goed in. Daar liggen de uitdaging en de kansen”.

IEN LUCAS

Planoloog Gemeente Oss

“Ik denk dat er niks gebeurt als de provincie alles alleen doet. De zorg voor kwaliteit en duurzaamheid en de toekomstbestendigheid van de provincie moeten samengaan.” “De provincie moet nog meer samenwerken met de gemeentes en de maatschappelijke organisaties, daar zijn we al mee bezig.”

25

26

HET ONMOGELIJK MOGELIJK MAKEN

27

FOUR WEDDINGS AND A FUNERAL De vloer is nu aan de drie architectebureau’s die het ontwerpend onderzoek van Projectatelier BrabantStad hebben verricht: Joachim de Clerck voor Architecture Workroom Brussels, Floris Alkemade voor Floris Alkemade Architect en Cees van der Veeken voor LOLA Landscape Architects.

Het Brabantse stedennetwerk wil behoren tot de top vijf Europese kennis- en innovatieregio’s. Ook in een tijd van crisis. Juist die crisis leidt tot heroverweging van de fundamenten van onze samenleving, zo ook in de ruimtelijke ordening. De architecten spreken, na grondig onderzoek, over vier zogenaamde ‘faillieten’, zaken die niet alleen door de crisis, maar ook door demografische veranderingen, onder vuur komen te liggen.

De vier faillieten: - gemeentelijk grondbeleid: beleid dat heeft geleid tot perverse prikkels zoals aanleg van nieuwe bedrijventerreinen plaats van herontwikkeling van oude bedrijventerreinen en het creëren van woonwijken aan de rand van de stad - intensieve landbouw: schaalvergroting en globalisering heeft gemaakt dat de landbouwsector uit zijn voegen is gegroeid waardoor roep om duurzamere landbouw steeds groter wordt.

- het Rijnlandsmodel: regionale en lokale overheden staan voor nieuwe uitdagingen door decentralisatie, besparingen én de dynamiek van andere partijen als het bedrijfsleven, het onderwijs, de civil society - huidige ruimtelijke planning: grote overkoepelende plannen zijn niet meer geschikt om de ruimtelijke uitdagingen van vandaag de dag het hoofd te bieden.

De faillieten, door de architecten ook ‘funerals’ genoemd, vragen om nieuwe ideeën en inspiratie om los te geraken uit de oude denkmodus. Want wat we zouden willen doen, doen we niet, geremd door het systeem waarin we zitten.

De hamvraag: welke ruimtelijke ontwikkelprincipes hebben wel de kracht om de actuele opgaven op sociaal, economisch en ecologische gebied het hoofd bieden? Zoals Joachim de Clerck wijselijk wist te verwoorden: ‘we have four funerals but where is the wedding?’.

28

29

DE KRACHT VAN BRABANT Tussen de Randstad, de as van Brussel-Antwerpen en het Ruhrgebied, is Brabant uniek in zijn ligging. Het Brabantse landschap met zijn dorpse steden en stadse dorpen, zoals Yves de Boer in de inleiding benoemde, dat is de kracht van Brabant. En dat maakt het Brabantse ruimtelijke model zo herkenbaar: het lijkt op dat van een mozaïek- of tapijt structuur. Het cultuurrijke landschap is het grootste potentieel voor de toekomst van Brabant.

In plaats van focus op de binnensteden zouden de Brabantse steden meer over de stadsgrenzen heen moeten kijken: de opgaven van stad en land aan elkaar verbinden. Floris Alkemade noemt één systeem dat zich niets aantrekt van stadsgrenzen en als een cement kan dienen om stad en land te verbinden: water.

Omdat het Brabantse water instroomt vanuit het Belgische, via Maastricht, zal Brabant onder andere het water boven de grond moeten vasthouden en de afvoer vertragen via buffergebieden en filters. Stroomafwaarts zal de waterkwaliteit moeten verbeteren door het tegengaan van (agrarische/industriële) vervuiling en waterbehoefte op slimme wijze terug te brengen. Om dit alles te doen is het nodig het Brabantse tapijtlandschap te herweven en verweven.

Cees van der Veeken spreekt over het ‘reweaving the carpet’: het maken van slimme koppelingen. Maak een verbinding tussen de wateropgave en opgaven rondom kwalitatief goed wonen en recreëren en innovatief ondernemen.

Dit wetende, zijn de drie architecten aan de slag gegaan met testcases. Zo hebben de ontwerpbureaus een zestal machines ontwikkelt die laten zien wat het koppelen van opgaven betekent. Zes machines die uitgaan van de kracht van Brabant, een nieuw perspectief op ruimtelijk ontwikkelingsbeleid.

30

De zes principes in een notendop: - Het koppelen van waterzuivering aan de herontwikkeling van verouderde bedrijventerreinen - Slim watermanagement dat boomteelt en verdroogde natuur stimuleert.

- Vertragen van waterafvoer in beken met het oog op kleinschalige watergebonden landbouw en toerisme.

- Zuivering van agrarisch afvalwater als onderdeel van het sluiten van kringlopen in intensieve veehouderij.

- Door beken en kanalen verder te ontkoppelen, kan kalkrijk kanaalwater gericht gebruikt worden voor stadslandbouw, terwijl beken bijdragen aan recreatie en natuur, gerelateerd aan wonen.

- Via stadslanen innovatieve bedrijventerreinen beter verbinden met de voorzieningen in een stad en tegelijk gebruiken voor afvoer van hemelwater en hitte uit de stad.

Het ontwikkelen van deze machines, deze principes is hopelijk het begin van iets moois. Joachim de Clerck sluit af met de oproep aan Brabant, de IABR 2014 te laten zijn maar door te pakken op de energie die nu is ontstaan en aan de slag te gaan met ‘pilootprojecten’, de charmante Vlaamse variant op de ons welbekende pilotprojecten of experimenten. Pak nu door!

31

HET REACTIVEREN VAN RUIMTE Weten waar je vandaan komt om te zien waar je naartoe wil. De zes benoemde machines zeggen ons feitelijk: pak opgaven integraal aan, werk sector overstijgend. De ruimtelijke ordening kent, zoals zoveel beleidsterreinen, de neiging opgaven – zoals het watersysteem, de verbetering van de stedelijke omgeving en het buitengebied – te zien als gescheiden werelden. De stad betaalt in grote mate voor het watersysteem: een systeem wat onder andere druk staat door intensief gebruik in het buiten gebied. In plaats van verder te verwijderen, is nu de tijd rijp verbinding te zoeken.

Deze verbinding vraagt niet om een eenmalige investering, maar continue aandacht waar steeds opgaven en belangen aan gekoppeld kunnen worden.

De zes benoemde machines vormen zijn zo ingestoken, dat de dynamiek die ontstaat effect heeft op meerdere beleidsterreinen. Een aantrekkelijk landschap waar het goed wonen en recreëren is en waar gezondheid voorop staat. En dat levert ook nog eens gewenste bijwerkingen op: door wateropgaven anders te vliegen, creëren we ook een minder verdroogd Brabant waardoor de landbouw in staat is duurzamer te produceren.

Het Brabantse tapijt herweven gaat dus niet om losse steken aanbrengen om gaten te dichten maar een totaal van steken aan te brengen om te komen tot een kettingreactie. Zo is een investering in water, ook het realiseren van ambities op het gebied van voedsel en duurzaamheid. Dit onderschrijft ook het opkomen van nieuwe economische (verdien)modellen. In een tijd waar elke euro nog zwaarder telt en de dynamiek van de energieke samenleving schreeuwt om ruimte, is dit verhaal het zoveelste puzzelstukje dat op zijn plaats valt. De belangrijkste hefboom voor de ontwikkeling van een duurzame en welvarende Brabantse metropool is dus de tapijtconditie en het reactiveren van haar ruimte.

32

33

34

35

36

ZES PRINCIPES

1

DE HERONTWIKKELING VAN INDUSTRIE IN FUNCTIE VAN DE VERMINDERING VAN HITTE-STRESS

“Als we verouderde industriegebieden herontwikkelen rond collectieve watersystemen, gaan we de stedelijke hittestress tegen en maken we een gezonde, stedelijke omgeving voor nieuwe economieën.”

2

DE SCHAALVERGROTING VAN BOOMKWEKERIJEN INZETTEN TEGEN DE VERDROGING VAN NATUURGEBIEDEN

“Als we de omschakeling naar duurzame teelten ondersteunen, verhogen we zowel de rentabiliteit van landbouwbedrijven als de kwaliteit van het landschap, én organiseren we de langzame infiltratie van water in de bodem om zo de verdroging van natuurgebieden tegen te gaan.”

37

3

DE UITBOUW VAN EEN TOERISTISCH/RECREATIEF NETWERK IN FUNCTIE VAN EEN VERTRAAGDE WATERAFVOER

“Als we de Brabantse waterlopen omleiden doorheen recreatiegebieden ontstaan er een attractief toeristisch-recreatief netwerk dat instaat voor een vertraagde waterafvoer en zo bijdraagt tot de zoetwaterbalans van Noord-Brabant.”

4

DE SCHAALVERGROTING VAN INTENSIEVE VEEHOUDERIJEN KOPPELEN AAN COLLECTIEVE ZUIVERING VAN AFVALWATER

“Als we de schaalvergroting van intensieve veehouderijen aangrijpen voor de reorganisatie van teelten en de landschappelijke integratie van collectieve voorzieningen, zoals waterzuiveringen, krijgt grootschalige landbouw in Noord-Brabant een duurzaam karakter.”

38

5

DE ONTWIKKELING VAN EEN NIEUWE COMPONENT VAN HET NATTE ZANDLANDSCHAP ALS ATTRACTIEF WOONLANDSCHAP

“Als we de aanleg van infiltratiegebieden inzetten als unieke woonlandschappen, bieden we niet alleen een alternatief voor de geplande randstedelijke woonuitbreidingen, maar ontwikkelen we ook een nieuw component van het natte zandlandschap.”

6

DE ONTWIKKELING VAN INNOVATIEVE INDUSTRIE KOPPELEN AAN DE INVOER VAN EEN GESCHEIDEN RIOLERINGSTELSEL

“Als we het profiel hertekenen van de lanen die innovatieve industrie in de rand van de stad verbinden met voorzieningen in het centrum, creëren we enorme lineaire wadi’s waar nieuwbouwprojecten voorzien van een gescheiden rioleringstelsel zich op kunnen enten.”

39

STELLING 1: GROEN EN BLAUW ZIJN EEN BELANGRIJK VERDIENMODEL VOOR NIEUWE STEDELIJKHEID. ‘Gelul’, vindt Friso de Zeeuw, het praten over een verdienmodel. Een horizontale koppeling van groen (natuur) en blauw (water), maar ook rood (economie) en paars (industrie) moeten de startmotor zijn van de verandering, vullen zijn collega-panelleden aan. Praten over groen en blauw is een perfect voorbeeld van traditioneel hokjesdenken, waar het juist nu moet gaan over een crossover-benadering tussen verschillende elementen.

40

PANEL & DISCUSSIE Dynamisch panel bestaande uit, Erik Luiten (rijksadviseur Landschap en water, Friso de Zeeuw (hoogleraar gebiedsontwikkeling) Geert Snijders (Wethouder RO ‘s-Hertogenbosch, Francien van de Ven (loco-dijkgraaf Aa en Maas) en Judith Lekkerkerker (Hoofdredacteur Ruimtevolk), versus kritisch publiek: dat is het decor van een inhoudelijke discussie over de conclusies van Projectatelier BrabantStad. Panel en publiek zijn het erover eens dat het goed is dat water wordt gezien als basis voor structurering van natuur, woningbouw en industrie in Brabant. EĂŠn probleem: er moet wel wat gedaan worden met die bevindingen.

41

STELLING 2: HET VERGROTEN VAN DE AGGLOMERATIEKRACHT VAN BRABANT IS PRIMAIR EEN UITDAGING VOOR DE RUIMTE TUSSEN DE STEDEN. Yves de Boer vreest voor een nieuwe dichotomie van stad en platteland, terwijl de kracht van Brabant juist schuilt in de verwevenheid tussen die twee. Oneens dus. Bereikbaarheid en verbindingen moeten daarom goed zijn. En wil Brabant echt iets bereiken, dan zullen de vijf steden gezamenlijk hun schaal en macht moeten bundelen om bijvoorbeeld te investeren in infrastructuur en landschap.

42

STELLING 3: DE KUNST IS OM EEN BRUG TE SLAAN TUSSEN DE ECONOMISCHE DYNAMIEK VAN STEDEN EN TOPSECTOREN, EN DAT WAT MODAAL BRABANT BEWEEGT. De politiek staat voor de uitdaging om milieuproblematiek bij de mensen te brengen, vindt Geert Snijders. ‘s-Hertogenbosch wil in 2050 klimaatneutraal zijn en om dat te bereiken moet de stad zeventig procent aan energie besparen. Dat lukt alleen als de stad investeert in zijn buurten en wijken. Doe je dat niet, dan riskeer je een tweedeling in de samenleving en een disconnect met bewoners.

43

STELLING 4: MAAK GEEN NIEUWE PLANNEN VOOR VERSTEDELIJKING, MAAR VERTROUW OP DE VORMENDE KRACHT VAN DE SAMENLEVING EN GEEF DE KOMENDE JAREN ALLE RUIMTE AAN PILOTS EN EXPERIMENTEN. Een clash tussen Judith Lekkerkerker en Friso de Zeeuw: zij ziet toekomst in het vitaal houden en experimenteren met huidige suburbane gebieden, hij moedigt aan toch vooral te blijven profiteren van onze planningstradities. Vanuit het publiek neemt Dirk Sijmons het woord. Hij bepleit een plan voor verstedelijking, waarin de overheid en waterschappen samen katalysator zijn voor initiatieven van onderop.

44

STELLING 5: DE BRABANTSE OVERHEDEN VERSTAAN DE KUNST VAN HET LOSLATEN. Terwijl de rode kaarten massaal de lucht in gaan bij het aanwezige publiek, draait Judth Lekkerkerker het om. Zij ziet bij Brabanders een ondernemende kracht die veel sterker is dan de macht van de overheid. Die macht van de overheid ligt in het aangeven van contouren en het bewaken van kwaliteit, zo vult het panel aan. Noord-Brabant is in ieder geval op de goede weg. In de provincie wordt samengewerkt en samenwerken is loslaten.

45

46

ACTIE & VERVOLG IABR 2014 URBAN BY NATURE komt op het juiste moment. In de nieuwe Omgevingswet staat dat we in 2018 een concrete omgevingsvisie moeten hebben. Zouden we die visie vormen op basis van de traditionele dichotomie van blauw en groen, van overheid en burger, dan slaan we de verkeerde weg in voor de jaren erna. Hier leren we dat overheden hooguit moeten ordenen, zodat de samenleving zichzelf kan activeren. Aan die spannende balans geeft de IABR handen en voeten.

Een nieuwe omgevingsvisie is meer dan een ruimtelijk ordeningsprincipe. Het betekent anders denken en andere grammatica gebruiken. Het betekent actie en gaan doen. Het is een visie die wij als samenleving gaan maken.

Nu is de kans om voort te borduren de kansen en slimme combinaties die voor Brabant zijn bedacht.

47

JOACHIM DECKLERCK Architect

“De uitdaging die er ligt is om te zoeken naar een methodiek om het tapijt van de verspreidde verstedelijking als een voordeel aan te wenden naar de toekomst van Brabant”

FRANS STIENEN Wethouder Helmond

“We kunnen het niet meer alleen.

Vroeger hadden we allemaal onze eigen structuurvisies, onze eigen woonvisies, onze eigen stadsvisie of dorpsvisie. We dachten, ‘nou, wij gaan dat maken’. Maar dat is niet meer van deze tijd. Wij zijn echt gebaat bij samenwerking”.

“Het atelier is een mooi ijkpunt voor de toekomst.

We moeten dat gewoon als een Leitmotiv meenemen voor de komende decennia voor Brabant”.

48

FILM “HET MOZAÏEK VAN BRABANT”

FLORIS ALKEMADE Architect

“De radicaliteit van confrontaties toont zich hier beter dan waar dan ook in Nederland.

Er heersten een soort vrijheid die bijzonder en aangenaam is”

In ‘Het Mozaiek van Brabant’ bespreken diverse betrokken het balang het Brabantse aandeel aan het IABR. De vernieuwende invalshoeken en de nieuwe kijk op ruimtelijke ordening en Brabantse opgaven worden besproken.

De verbinding van verschillende thema’s als landbouw, water, recreatie, komen aan het licht naast het gezamenlijk ontwikkelen van een nieuwe taal.

Mocht u nieuwsgierig zijn geworden, bekijk dan hier de film: http://iabr.nl/nl/film/film_brabantstad U kunt de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam overigens tot 24 augustus a.s. bezoeken. Hierna maken de resultaten van het projectatelier BrabantStad onder de naam MozaïekBrabant | Ontwerpen aan het Nieuwste Brabant een rondreis langs vijf expositielocaties in Noord-Brabant.

Hoe wilt u dat Brabant er in de toekomst uitziet en waar moeten wij volgens u aandacht aan besteden bij het ontwerpen aan het nieuwste Brabant?

U kunt hierover meedenken en discussiëren, zowel op locatie als digitaal.

Doe en denk met ons mee via http://www.mozaiekbrabant.nl en

49

KALENDER MOZAÏEKBRABANT Na de IABR maken de gepresenteerde resultaten van het projectatelier BrabantStad een rondreis langs vijf expositielocaties in Noord‑Brabant. Het brabantskenniscentrum kunst en cultuur coördineert de rondreis en is de programmeur van het randprogramma.

Centraal staan daarbij de vragen: hoe wil je dat Noord-Brabant er in de toekomst uitziet en waar moeten wij volgens jou aandacht aan besteden? Wij horen het graag van je hoe je denkt over de thema’s energie, voedsel, water en wonen.

Je kunt aan de invulling van het programma rondom MozaïekBrabant | Ontwerpen aan het nieuwste Brabant meewerken en meepraten. Je initiatieven helpen het ruimtelijk beleid van Brabant te ontwikkelen en breed te ondersteunen. Met jouw bijdrage kunnen wij inspelen op de energie van de samenleving, het debat in Brabant op gang brengen en inspirerende ideeën ophalen.

Opdrachtgever: provincie Noord-Brabant Coördinatie en programmering: bkkc Samenwerkende partijen: gemeenten ’s-Hertogenbosch, Breda, Eindhoven, Helmond en Tilburg, Architectuurcentrum Eindhoven, BAI, Cast, Gebouw F, Groen4life en de Brabantse waterschappen.

50

2014 OKT ... EINDHOVEN NOV ... TILBURG DEC ... HELMOND 2015 JAN ... ‘S-HERTOGENBOSCH FEB ... BREDA

KOM IN CONTACT MET MOZAÏEKBRABANT VIA

www.mozaiekbrabant.nl OF VOLG ONS CIA SOCIAL MEDIA

51

COLOFON

PROVINCIE NOORD-BRABANT Nuala Burns Erwin Dacier Anne van Kuijk Patricia van Doorne Ted Berenschot

MOZAĂ?EKBRABANT

www.moziekbrabant.nl BKKC BRABANTS KENNISCENTRUM KUNST EN CULTUUR Frederiek Dijkstra

VISUELE NOTULEN Teamcaptain Magazine designer Editor Editor Tekstschrijver Tekstschrijver Illustrator Fotograaf www.visuelenotulen.nl +31 (0) 6 30 07 76 75 info@visuelenotulen.nl

52

- - - - - - - -

Wim Kuper Charlotte Porskamp Lisa Vorst Diederik Vrijhoef Arthur van Vliet Margje de Vries Aart-Jan Venema Lize Kraan

53