Eko PSYCHOLOGIA
ROZWÓJ MOWY MAŁEGO DZIECKA OKIEM LOGOPEDY
Okres dzieciństwa zajmuje ważne miejsce w życiu każdego człowieka. Trwa zaledwie kilka lat, ale w żadnym innym okresie rozwoju nie dokonuje się tak wiele zmian w tak krótkim czasie, są to tak zwane kamienie milowe. Oznacza to, że małe dziecko wymaga szczególnej opieki i odpowiedniej do swych potrzeb stymulacji, a także nadzwyczajnej ochrony i troski. Z jednej strony jest niezwykle chłonne, szybko się zmienia i uczy nowych umiejętności, a z drugiej – bardzo wrażliwe na wpływ trudnych doświadczeń, mogących zakłócić jego rozwój.
O
kres wczesnego dzieciństwa jest okresem wzajemnego poznawania się, rozpoznawania potrzeb i oczekiwań, uczenia się ich zaspokajania. Tworzenie relacji między dzieckiem a jego otoczeniem powoduje, że dziecko dobrze rozwija się. Fizycznie – rośnie, przybiera na wadze, staje się coraz sprawniejsze, jego ruchy nabierają precyzji. Psychicznie – gromadzi wiedzę o różnych przedmiotach, także o ludziach i o sobie, staje się coraz bardziej uważne, rozwija się jego pamięć i myślenie, wzbogaca życie emocjonalne, kształtuje stosunek do różnych sytuacji. Jego rozwój może też przebiegać nieprawidłowo – wolno, nieharmonijnie, co sprawia, iż ważne w tym pierwszym okresie życia potrzeby nie mogą zostać właściwie zaspokojone. Te pierwsze kroki w nawiązywaniu i kształtowaniu się relacji z otoczeniem decydują o tym, czy w tym czasie ważne potrzeby kontaktu emocjonalnego, bliskości, bezpieczeństwa, więzi oraz snu i aktywności, są zaspokojone czy też nie. Mają one znaczący wpływ na to, jak będzie przebiegał rozwój dziecka w kolejnych okresach życia – aż po dorastanie i dorosłość.
WCZESNE ETAPY KOMUNIKACJI U DZIECKA Początkowo dzieci komunikują swój stan głównie za pomocą płaczu lub jego braku – komunikat: „jest dobrze” lub „jest źle”. W komunikacji językowej dziecka wyróżniamy następujące etapy:
• okres melodii – do 12. miesiąca życia, • okres wyrazu – między 1. a 2. rokiem życia, • okres zdania – między 2. a 3. rokiem życia, • okres swoistej mowy dziecięcej – do 7. roku życia. Danuta Pluta-Wojciechowska przyjmuje, że kluczowe dla zrozumienia ich ważności jest uznanie tezy – że mowa rozwinęła się jako czynność wtórna w stosunku do funkcji biologicznych związanych z jamą ustną. W pierwszych miesiącach życia, podczas ssania piersi, jedzenia z łyżeczki, picia z kubka, odgryzania, gryzienia i żucia angażujemy do pracy wargi, język, policzki, żuchwę. Wykonując te czynności maluch uczy się stopniowo rozwijać, ćwiczyć coraz bardziej skomplikowane wzorce ruchowe, które na kolejnym etapie będzie wykorzystywał do artykulacji dźwięków mowy. Niemowlę uczy się posługiwania aparatem mowy już w pierwszych miesiącach życia. Najczęściej pojawia się wtedy płacz i krzyk, ale także głużenie (2–3 miesiąc życia) i gaworzenie (około 6. miesiąca życia), które
CIESZYŃSKIE NA OBCASACH nr 7 | WIOSNA–LATO 2021 | www.cieszynskienaobcasach.pl
35