BusinessEnergy MAG 48

νει ο πληθωρισμός Σελ. 4 Μανταλένα Πίου Κρίση και ενεργειακή μετάβαση Σελ. 6 Γίαννησ ΚανουΠαΚησ Τον πρώτο λόγο έχουν η Ευρώπη και οι… θερμοστάτες Σελ. 8 συνέντέυξη Βασιλική Λαζαράκου: Ετοιμάζεται πλαίσιο εποπτείας των κρυπτονομισμάτων και στην Ελλάδα Σελ. 10 ένέΡΓέία Ακριβό

Μηνιαίο περιοδικό για την ενέργεια, την οικονομία, τις επιχειρήσεις. Κυκλοφορεί κάθε 1η του μήνα. Η ψηφιακή έκδοση είναι διαθέσιμη στο site businessenergy.gr

Ιδιοκτήτης: Εκδόσεις Μotori ΕΠΕ Δημ. Σούτσου 24Α, 11521 Αθήνα, Τηλ: 2106400281 info@businessenergy.gr ΕΚΤΥΠΩΣΗ: ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΕ

Π

ολλές βιομηχανίες κατάφεραν να μετακυλίσουν το αυξημένο κόστος στον καταναλωτή και να διατηρήσουν ή και να αυξήσουν την κερδοφορία, όπως οι μεταλλουργικές. Από την άλλη, ένα στοιχείο που προβληματίζει και δημιουργεί αμφιβολίες για την κερδοφορία του δευτέρου εξαμήνου είναι οι υψηλές ανάγκες σε κεφάλαιο κίνησης, λόγω της υψηλής ζήτησης αλλά και των υψηλών τιμών για πρώτες ύλες. Η εξέλιξη αυτή είχε ως αποτέλεσμα ένας μεγάλος αριθμός εισηγμένων να εμφανίσει αρνητικές λειτουργικές ταμειακές

των εισηγμένων που δημοσίευσαν έχει αυξηθεί έναντι του τέλους του 2021 πάνω από 1,5 δισ. ευρώ και συνολικά ανήλθε στα 22,3 δισ. ευρώ. Τα ίδια κεφάλαια ανέρχονται στα 33,2 δισ. ευρώ. Κεφάλαιο κίνησης, υψηλό κόστος ενέργειας που έχει μετακυλιστεί στην πρώτη ύλη που χρησιμοποιούν οι βιομηχανίες αναμένεται να αποτυπωθούν στα οικονομικά αποτελέσματα. Και όχι μόνο. Το ΑΕΠ αυξήθηκε 2,8% στο 9μηνο ως αποτέλεσμα των μέτρων στήριξης και των επιστροφών της κυβέρνησης για να στηρίξει τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Άρα, ο πληθωρισμός πλήττει σφόδρα κάθε παραγωγική ικμάδα της οικονομίας και κάθε ευρώ του ελληνικού νοικοκυριού. Από εκεί και πέρα; Οι ειδήσεις των τελευταίων ημερών θα πρέπει κανονικά να φέρουν χαμόγελα στην κυβέρνηση. Ξεχωρίζουμε τη μικρή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, την ευνοϊκή πορεία του

τζίρου, τη βελτίωση του οικονομικού κλίματος. Η συγκράτηση του πληθωρισμού είναι ένα νέο που -αν συνεχιστεί- θα δικαιώσει όσους υποστήριζαν ότι η αντίδραση των κεντρικών τραπεζών να αυξήσουν το επιτόκιο ήταν ηθικά αβάσιμη και οικονομικά βιαστική. Διότι, όπως προκύπτει από τη συμπεριφορά των καταναλωτών, η ζήτηση στον λιανικό τομέα δεν έχει ουσιαστικά περιοριστεί. Αντίθετα, η παραγωγή είναι αυτή που έχει αρχίσει να υποφέρει λόγω του κόστους της ενέργειας και της μερικής (κατά τα φαινόμενα) καθυστέρησης ορισμένων επενδυτικών σχεδίων. Αυτή η εξέλιξη δείχνει ότι στην ουσία αν οι τιμές επιστρέψουν στην ανοδική τους πορεία μετά τις γιορτές (παραδοσιακά μπορεί να δούμε μία οριακή αύξηση τον Δεκέμβριο) αυτό θα οφείλεται πρωταρχικά στα προβλήματα που θα έχει δημιουργήσει η αύξηση του κόστους της ενέργειας και του χρήματος στην παραγωγή. Η πρόβλεψη των κεντρικών τραπεζών θα έχει αυτοεκπληρωθεί. Για τον πολίτη η οικονομία δεν είναι τα μακροοικονομικά μεγέθη -αυτά μπορεί να ευημερούν-, αλλά η ποιότητα της καθημερινότητάς του, καθώς μετράνε πολλοί παράγοντες, από τα χρήματα που έχει στην τσέπη του μέχρι την ποιότητα των δημοσίων αγαθών που δικαιούται. Η κυβέρνηση οφείλει να διασφαλίσει ότι τα αγαθά που προκύπτουν από την εντυπωσιακή άνοδο των ελληνικών και ξένων επενδύσεων πράγματι διαχέονται στην οικονομία - σε έκταση και μέγεθος. Πρόκειται για το λεγόμενο trickledown effect, που είναι παραδοσιακά δύσκολα μετρήσιμο και πιο δύσκολα διαχειρίσιμο. Η κυβέρνηση ήδη διαχειρίζεται μέρος αυτού του πλούτου με τη μορφή των επιδομάτων. Πρόκειται για βραχυχρόνια λύση.

ε πρώτη φάση η ενεργειακή κρίση φαίνεται

να επιταχύνει την πράσινη μετάβαση. Πρόσφατα στοιχεία διεθνών οργανισμών δείχνουν σημαντική αύξηση των επενδύσεων

σε ΑΠΕ, κυρίως αιολικά και φωτοβολταϊκά.

Σε μία δεύτερη ανάγνωση, όμως, η ενεργειακή κρίση φέρνει στην επιφάνεια την έλλειψη αξιοπιστίας

των ΑΠΕ - για όσα χρόνια τουλάχιστον δεν υπάρχει επαρκής και ικανή αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας. Η αδυναμία των ΑΠΕ να παράγουν σταθερές ποσότητες ηλεκτρισμού όλο το εικοσιτετράωρο, σε όλεw τις καιρικές συνθήκες, στρέφει εκ νέου τους προβολείς στα ορυκτά καύσιμα, με πρωταγωνιστή το φυσικό αέριο. Από την τελευταία εβδομάδα του Νοεμβρίου και μετά, τόσο η τιμή του φυσικού αερίου όσο και του ηλεκτρισμού στη χονδρική αγορά πήραν πάλι την ανηφόρα. Όχι μόνον στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη. Και δεν έφταιγε μόνον το κρύο, που ούτως ή άλλως είναι αναμενόμενο όσο προχωρεί ο χειμώνας. Σε πρόσφατο άρθρο της η «Wall Street Journal» ανέφερε: «Η

ξεύτηκαν στα 400 ευρώ/MWh, ενώ αρκετές ημέρες του Νοεμβρίου προσέγγιζαν τα 200 ευρώ/MWh. H αλλαγή των καιρικών συνθηκών, παρότι η κατανάλωση δεν αυξήθηκε τόσο σημαντικά, ήταν η κύρια αιτία της απότομης ανόδου, καθώς η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ηλεκτροπαραγωγικό μείγμα έπεσε σε επίπεδα κάτω του 15% - τις περισσότερες ημέρες κινήθηκε στο 10-11%, με αποτέλεσμα το μερίδιο του φυσικού αερίου να ξεπεράσει το 50%. Μάλιστα, η αγορά «πέτυχε» τα 400 ευρώ/MWh, χωρίς λογικά να συνυπολογίζει τη χρηματιστηριακή τιμή αναφοράς αερίου TTF, η οποία επίσης αυξήθηκε αισθητά στις αρχές Δεκεμβρίου, επειδή η εγχώρια αγορά ηλεκτρισμού τιμολογεί τις προσφορές από τις μονάδες καύσης φυσικού αερίου με βάση τις τιμές ΤΤF του προηγούμενου μήνα, που ήταν χαμηλότερες. Η απρόβλεπτη και ασταθής φύση των ΑΠΕ θέτει από μόνη της σειρά ερωτημάτων για την αρχιτεκτονική της αγοράς ηλεκτρισμού. Ανεξάρτητα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η Ευρώπη με την πολιτική της για την πράσινη ενέργεια όδευε με μαθηματική ακρίβεια σε ενεργειακή κρίση, λόγω της αναντιστοιχίας μεταξύ της τεχνολογικής και οικονομικής ωριμότητας των ΑΠΕ και της αποθήκευσης. Με αυτά τα δεδομένα, η Ευρώπη βρέθηκε τελείως απροετοίμαστη για την κρίση των τιμών αερίου που ξεκίνησε το 2021 και φούντωσε με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις κυρώσεις των Βρυξελλών κατά της Μόσχας. Εάν το πάθημα έγινε μάθημα για την Ευρώπη, τούτο θα πρέπει να αποτυπωθεί άμεσα στις ενεργειακές της πολιτικές, αν θέλει να διαβεί με «αναμμένα τα φώτα», λειτουργική και ανταγωνιστική οικονομία, τα (πολλά) χρόνια που απομένουν ως την ολοκλήρωση της ενεργειακής μετάβασης.

Δεν προλάβαμε να πούμε «καλό μήνα» και ο Δεκέμβριος μπήκε με συννεφιές και κρύο, ενώ βορειότερα τα πράγματα δείχνουν να είναι χειρότερα και κανείς δεν ξέρει πώς θα εξελιχθούν στην πορεία. Τα «σύντομα», όπως λέμε και στη δημοσιογραφική πιάτσα, στο ξημέρωμα του τελευταίου μήνα του 2022, στο ενεργειακό/οικονομικό πεδίο είχαν, μεταξύ άλλων, ως εξής: - Δεν υπάρχει συναίνεση της Ε.Ε. για τον πλήρη αποκλεισμό της Ευρώπης από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο, τόνισε ο Έλληνας πρωθυπουργός. - Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν ένα απότομο ξύπνημα για την άμυνα της Ε.Ε., σημείωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. - Ο πόλεμος της Ουκρανίας είναι καταλύτης για τη συμφιλίωση της ενεργειακής ασφάλειας με τους καθαρούς μηδενικούς στόχους, προειδοποίησε η Morgan Stanley. - Το προτεινόμενο ανώτατο όριο τιμής του φυσικού αερίου από την Ε.Ε. θα μπορούσε να είναι «πολύ επιβλαβές» για τις αλυσίδες εφοδιασμού, δήλωσε ο Ολλανδός υπουργός Ενέργειας. - Οι ρυθμιστικοί κίνδυνοι μπορεί να αυξηθούν σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης εν μέσω υψηλότερων τιμών ενέργειας, εκτίμησε ο διευθύνων σύμβουλος της EDP. - Η ενεργειακή κρίση της Ευρώπης δείχνει ότι χρειαζόμαστε μια μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας πιο γρήγορα από ποτέ, ανέφεραν αναλυτές. - Η πραγματική κρίση κόστους ζωής δεν έχει ακόμη έρθει, προειδοποίησαν άλλοι... Σταχυολογώντας μερικά μόνο από τα πολλά δυσοίωνα της εποχής, ζοφερό διαγράφεται το σκηνικό στο γενικότερο οικονομικό - πολιτικό στερέωμα σε διεθνές επίπεδο, ενώ το ενεργειακό είναι μείζον και καθοριστικό για την αντοχή των λαών της Ευρώπης, τουλάχιστον.

Παρά ταύτα, ο απολογισμός του Νοεμβρίου για τη χώρα μας δεν ήταν και τόσο αρνητικός. Στη βιομηχανία οι προσδοκίες ήταν σταθερές, ενώ τα δημόσια έργα έπαψαν να στηρίζουν τις κατασκευές. Το δε ενεργειακό ζήτημα εξακολουθούσε να δημιουργεί αβεβαιότητες, όπως και το πρόβλημα του επίμονου και υψηλού πληθωρισμού. Από την άλλη πλευρά, η παρατεταμένη καλοκαιρία είχε ευνοήσει τα νοικοκυριά ως προς τη θέρμανση, ενώ συνέβαλε και στην παράταση της τουριστικής περιόδου. Όμως, όπως όλα τα καλά δεν κρατάνε πολύ, ο χειμώνας ήρθε με μιας και οι θερμοστάτες ενεργοποιήθηκαν ξανά… Οι αναλυτές ήταν σαφείς: το οικονομικό κλίμα παραμένει ευμετάβλητο και θα εξαρτηθεί τους επόμενους μήνες τόσο από τις ευρωπαϊκές εξελίξεις όσο και από τις εγχώριες εξελίξεις στην πορεία προς τις βουλευτικές εκλογές. Η αβεβαιότητα είναι η μόνη σίγουρη λέξη της εποχής. Ποιος τολμά να κάνει ασφαλείς προβλέψεις στην παρούσα περίοδο; Οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη πήραν γρήγορα την ανηφόρα, καθώς το κύμα ψύχους αναμένεται να ενισχύσει τη ζήτηση και να δοκιμάσει την ετοιμότητα της περιοχής για τον χειμώνα εν μέσω περιορισμένων προμηθειών. Ένας σκληρός χειμώνας θα μπορούσε να αφήσει την ήπειρο πιο εκτεθειμένη σε περαιτέρω πιέσεις στον εφοδιασμό, αφού η Ρωσία διέκοψε τη ροή των περισσότερων αγωγών φυσικού αερίου το καλοκαίρι, επισήμανε το Bloomberg την 1η του μηνός. Το υγροποιημένο φυσικό αέριο βοήθησε στην αναπλήρωση των ελλείψεων και την πλήρωση δεξαμενών, αλλά τα αποθέματα αρχίζουν να μειώνονται. Οι τιμές του φυσικού αερίου είναι τέσσερις φορές υψηλότερες από το κανονικό για αυτήν την εποχή, τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό

από την εποχή

ενέκρινε μόνο ενημερω

δελτία για αυξήσεις με τοχικού κεφαλαίου ή έδινε μόνο πιστο ποιήσεις σε αναλυτές. Πλέον, τα πάντα έχουν αλλάξει τα τελευταία 3,5 χρόνια σε θέματα ελέγχου και εποπτείας της αγοράς, αφού πλέον η Επιτροπή καλεί ται να διαχειριστεί σύνθετα ζητήματα που ξεκινούν από την πράσινη οικονο μία και αγγίζουν τα κρυπτονομίσματα. Η Βασιλική Λαζαράκου, μιλώντας στο «B.E.», αποκαλύπτει ότι έρχεται ευρω παϊκό κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα ακολουθήσει και η χώρα μας. Ανα φέρει ότι στην ίδια την Επιτροπή Κεφα λαιαγοράς δημιουργείται πλέον εσωτε ρικός κανονισμός λειτουργίας και πλέ ον η ελληνική εποπτική αρχή συμμετέ χει σε όλα τα παγκόσμια fora εποπτείας των αγορών με τελευταίο (22/11) εκεί νο όπου έγινε και η ανάδειξη της κυρί ας Λαζαράκου σε μέλος του Bureau (Διοικούσας Επιτροπής) της Επιτροπής Εταιρικής Διακυβέρνησης του ΟΟΣΑ. Στο διεθνές δυσμενές περιβάλλον, ποια είναι η άποψή σας για τη δυναμική της ελληνικής οικονομίας και τις προοπτικές της ειδικά ως προς τις εισηγμένες εταιρείες;

μία διεθνώς δυσμενή συγκυρία, η οποία επιδεινώνεται από την ενεργειακή κρίση και την άνοδο των επιτοκίων, η ελληνική οικονομία παρουσιάζει ισχυρά αντισώματα και οι επιδόσεις της φετινής χρονιάς το αποδεικνύουν. Οι μεταρρυθμίσεις που συνεχίζονται, οι ξένες άμεσες επενδύσεις και οι πρώτες ενδείξεις που έχουμε για τη νέα τουριστική χρονιά μας επιτρέπουν να αισιοδοξούμε ότι η ελληνική οικονομία θα παραμείνει σε θετικό έδαφος και τη

τους σχεδίων. Κεντρικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια έχει αποτελέσει το νέο θεσμικό πλαίσιο εταιρικής διακυβέρνησης, το οποίο βελτιώνει και εκσυγχρονίζει αισθητά το υπάρχον νομοθετικό πλαίσιο. Ταυτόχρονα, επιδιώκουμε να διασφαλίσουμε την τήρηση του κανονιστικού πλαισίου της κεφαλαιαγοράς στην εγχώρια αγορά, που είναι καθοριστικός παράγοντας για την προσέλκυση νέων διεθνών επενδυτών για την ανάπτυξη της ελληνικής κεφαλαιαγοράς. Ποιος είναι ο οδικός χάρτης της Επιτροπής ώστε να θωρακίσει τον ρόλο

δώσαμε ιδιαίτερη προσοχή στη βελτίωση της παρουσίας της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, ώστε να διασφαλίσουμε την αποτελεσματική λειτουργία και βέλτιστη επόπτευση της εγχώριας αγοράς κεφαλαίων. Σημαντικός άξονας δράσης που ήταν από την αρχή προτεραιότητά μας είναι και η ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών προκειμένου να γίνει αποτελεσματικότερη η λειτουργία μας. Είμαστε ευτυχείς καθώς ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς έχει πάρει «σάρκα και οστά» μέσα από την εξασφάλιση οικονομικών πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης. Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού της λειτουργίας της κεφαλαιαγοράς, προχωρήσαμε

πρώτη

Έτσι, συντάξαμε πρόσφατα ένα πενταετές (2022-2027) Στρατηγικό Σχέδιο, το οποίο θέτει με σαφήνεια τους τομείς προτεραιοποίησης και απαρτίζεται από πέντε άξονες. Μεταξύ άλλων, προβλέπει τη συμβολή της Επιτροπής στην ανάπτυξη της εγχώριας κεφαλαιαγοράς, με προτάσεις για συνεχή βελτίωση του νομοθετικού πλαισίου που τη διέπει, αλλά και εντατικοποίηση των προσπαθειών για βέλτιστη εφαρμογή του πλαισίου. Ταυτόχρονα, προχωρήσαμε στη σύνταξη ενός νέου Οργανισμού της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, σύμφωνα με τον οποίο υιοθετείται μια νέα διάρθρωση που εστιάζει, μεταξύ άλλων, στην αποτελεσματική χρήση των δεδομένων και την καινοτομία. Τέλος, το πενταετές Σχέδιο αναμένεται να διαμορφώσει και άλλες εσωτερικές λειτουργίες, με τη δημιουργία Εσωτερικού Κανονισμού Λειτουργίας που θα ρυθμίζει την εσωτερική οργάνωση της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και τις διαδικασίες, καθώς και με την εκπόνηση του Ετήσιου Επιχειρησιακού Σχεδίου με προτεραιότητες και στόχους ανά Διεύθυνση που θα ανανεώνονται σε ετήσια βάση.

Μέρος του Στρατηγικού Σχεδίου είναι και το θέμα της βιωσιμότητας. Τι πρωτοβουλίες σκοπεύει να λάβει η Ε.Κ. στον συγκεκριμένο τομέα; Μέσα από τις συνεχείς κρίσεις σε διαφορετικά επίπεδα (περιβαλλοντικό, υγειονομικό, ανθρωπιστικό κ.λπ.) αναδεικνύεται βασική προτεραιότητα, η εναρμόνιση με περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς παράγοντες, όπως και η διακυβέρνηση (τα γνωστά σε όλους μας κριτήρια ESG). Σε ευρωπαϊκό μάλιστα επίπεδο, η εμπέδωση των πολιτικών όπως η μετάβαση στην πράσινη οικονομία, είναι πιο επιτακτική από ποτέ, ενώ τα κριτήρια ESG ενσωματώνονται ταχύτατα στη νομοθεσία της κεφαλαιαγοράς, με τις επιχειρήσεις να έχουν ξεκινήσει να υιοθετούν στρατηγική βιωσιμότητας. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει συμπεριλάβει στο Στρατηγικό της Σχέδιο την προώθηση πολιτικών βιώσιμης χρηματοδότησης με μακροπρόθεσμο προσανατολισμό. Για εμάς αποτελεί άμεση ανάγκη να ανταποκρι-

με επιτυχία στις προκλήσεις που προβάλλουν σήμερα σε θέματα βιωσιμότητας για τις κεφαλαιαγορές και τους επενδυτές. Η Επιτροπή συμμετέχει ενεργά σε ευρωπαϊκό επίπεδο στις διαβουλεύσεις και εργασίες για την ολοκλήρωση του κανονιστικού πλαισίου όσον αφορά την ταξινομία και τις γνωστοποιήσεις για θέματα αειφορίας αλλά και για όλα τα υπόλοιπα σχετικά ζητήματα που είναι υπό επεξεργασία σήμερα. Επιπλέον, συμμετέχουμε σε ανώτατο επίπεδο στην Επιτροπή Εταιρικής Διακυβέρνησης του ΟΟΣΑ που κατά την παρούσα χρονική στιγμή επεξεργάζεται την επικαιροποίηση των αρχών εταιρικής διακυβέρνησης με την ενσωμάτωση, μεταξύ άλλων, και θεμάτων βιωσιμότητας στις αρχές του ΟΟΣΑ. Μάλιστα, σήμερα, Τρίτη 22 Νοεμβρίου, εκλέχθηκα και μέλος του Bureau (Διοικούσας Επιτροπής) της Επιτροπής Εταιρικής Διακυβέρνησης του ΟΟΣΑ. Στόχος μας είναι η συνεχής ενημέρωση στα θέματα βιωσιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό θα προχωρήσουμε σε κύκλο συναντήσεων με τις εισηγμένες εταιρείες και τους φορείς της αγοράς, και γενικότερα σε επικοινωνία μαζί τους ώστε να εντοπίσουμε τυχόν προβληματικά θέματα στην εφαρμογή του πλαισίου για θέματα βιωσιμότητας και να εξετάσουμε στη συνέχεια τυχόν άλλες ενέργειες εκ μέρους μας. Πώς αντιμετωπίζουν οι επόπτες το θέμα του greenwashing; Το φαινόμενο του greenwashing είναι ιδιαίτερα πολυσχιδές και διερευνάται

καταπολέμησή του. Είναι ακόμη ανοικτό ζήτημα κατά πόσο θα μπορούσαν θεσμικά να οριστούν αξιολογητές για τα κριτήρια ESG - γεγονός που θα διευκόλυνε σε μεγάλο βαθμό τη συγκρισιμότητα, τη λήψη αποφάσεων αλλά και την εποπτεία. Η αξιολόγηση από πιστοποιημένους αξιολογητές είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς θα βοηθήσει στην ύπαρξη αξιόπιστων δεδομένων και στην καλύτερη ενημέρωση των επενδυτών. Ομοίως οποιαδήποτε ενέργεια προς την ενίσχυση της παροχής αξιόπιστων βάσεων δεδομένων ESG θα ήταν επίσης καθοριστικό βήμα, δεδομένου ότι έχουν παρατηρηθεί σημαντικές αποκλίσεις στις αξιολογήσεις αυτές μέχρι σήμερα. Επίσης, κατά την παρούσα χρονική στιγμή, αξίζει να σημειωθεί ότι ολοκληρώνεται το πλαίσιο για το Ευρωπαϊκό Πράσινο Ομόλογο (EU green bond standard / EU ESG bond standard), ενώ σημαντικές είναι και οι ενέργειες από τους διεθνείς φορείς (IOSCO, ISSB) προς μία ενιαία προσέγγιση των εννοιών ESG. Αναφέρατε τη συμμετοχή της Ε.Κ. στα ευρωπαϊκά forα. Έχετε ενισχύσει την παρουσία της Ε.Κ. στο εξωτερικό; Συμμετέχουμε ενεργά στα διεθνή φόρα, όπως στην Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) που διαμορφώνει τις θέσεις της ESMA στα επιμέρους θέματα σε συντονισμό με τις εποπτικές αρχές κεφαλαιαγορών της Ε.Ε., ενώ από

το 2020, η υπογράφουσα έχω εκλεγεί από το Συμβούλιο Εποπτών της ESMA -το οποίο αποτελούν οι 27 εποπτικές αρχές- μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου (Management Board) της ESMA. Πρόσφατα η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς εκλέχθηκε και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Παγκόσμιου Οργανισμού Κεφαλαιαγορών (IOSCO), το οποίο απαρτίζουν περίπου 200 εποπτικές Αρχές. Η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς θα εκπροσωπεί στο Δ.Σ. του Παγκόσμιου Οργανισμού το σύνολο των εποπτικών Αρχών της Ευρώπης, που αποτελείται από 51 εποπτικές Αρχές της κεφαλαιαγοράς. Επίσης, ως προεδρεύουσα της Υποεπιτροπής για τις Τιτλοποιήσεις της Κοινής Επιτροπής των τριών Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών (ΕΕΑ), συμμετέχω και στην Κοινή Επιτροπή των ΕΕΑ που επεξεργάζεται θέματα κοινού ενδιαφέροντος των τριών ευρωπαϊκών εποπτικών Αρχών, όπως η διαμόρφωση των κανονισμών που εξειδικεύουν τη νομοθεσία για τα θέματα ESG, για παράδειγμα, ενώ σήμερα εκλέχθηκα και νέο μέλος της Διοικούσας Επιτροπής (Bureau) της Επιτροπής Εταιρικής Διακυβέρνησης του ΟΟΣΑ, όπως προαναφέρθηκε, για το επόμενο έτος. Όλα τα παραπάνω συντελούν στην προσπάθειά μας να συμμετέχουμε ενεργά σε όλα τα κέντρα λήψης αποφάσεων τόσο σε ευρωπαϊκό όσο και σε διεθνές επίπεδο. Το σύνολο των στελεχών της Επιτροπής εργάζεται

με απόλυτη συνείδηση και υπευθυνότητα, ώστε η συμμετοχή μας να συνδράμει στην υιοθέτηση των βέλτιστων προτάσεων, αλλά και την προστασία των κεφαλαιαγορών και των επενδυτών. Το τελευταίο χρονικό διάστημα ακούμε ότι το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για τα κρυπτονομίσματα είναι υπό διαμόρφωση. Έχετε κάποιο νέο ως προς τον βαθμό ωριμότητάς του; Έχει συμβάλει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς στη διαμόρφωσή του; Tο νέο κανονιστικό πλαίσιο για τα κρυπτονομίσματα αποτελεί μία από τις προτεραιότητες σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την οποία εργαζόμαστε εντατικά και στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς. Γι’ αυτόν τον λόγο συγκροτήσαμε μια ειδική ομάδα εμπειρογνωμόνων που συμμετείχε στη διαδικασία διαμόρφωσης του σχεδίου Ευρωπαϊκού Κανονισμού για τις Αγορές κρυπτοστοιχείων (MiCA). Το νέο σχέδιο του ευρωπαϊκού αυτού κανονισμού έχει λάβει μία μικρή αναβολή και φαίνεται ότι θα τεθεί προς ψηφοφορία στα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα εντός του 2023. Η έναρξη εφαρμογής του είναι 18 μήνες μετά την έναρξη ισχύος, εκτός από κάποια συγκεκριμένα άρθρα για τα οποία η έναρξη εφαρμογής είναι 12 μήνες μετά την έναρξη ισχύος, κάτι που σημαίνει ότι δεν αναμένεται να ισχύσει πριν από το 2025. Ο κανονισμός αυτός εισάγει τρεις

μεγάλες κατηγορίες υποχρεώσεων: α) Υποχρεώσεις που αφορούν την έκδοση/διάθεση ή την εισαγωγή προς διαπραγμάτευση κρυπτοστοιχείων, β) υποχρεώσεις που αφορούν στην παροχή υπηρεσιών σε κρυπτο-στοιχεία και γ) υποχρεώσεις που αφορούν την κατάχρηση αγοράς.

Σήμερα δεν υφίσταται ακόμη εθνική ή ευρωπαϊκή νομοθεσία που να θεσμοθετεί προληπτική εποπτεία των παρόχων, κάτι που θα γίνει με την υιοθέτηση του ευρωπαϊκού αυτού κανονισμού. Ποια είναι η θέση των εποπτικών Αρχών σε σχέση με τους κινδύνους από τα κρυπτοστοιχεία; Τα τελευταία χρόνια έχουν εκδοθεί προειδοποιήσεις από τους επόπτες σε σχέση με τα κρυπτοστοιχεία και τους κινδύνους τους. Εντός του 2022 (Μάρτιος), μάλιστα, και οι 3 ευρωπαϊκές εποπτικές Αρχές (δηλαδή η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA), η Ευρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA) και η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών ςΣυντάξεων (EIOPA) προειδοποιούν τους καταναλωτές ότι πολλά κρυπτοστοιχεία είναι υψηλής επικινδυνότητας και έχουν εξαιρετικά κερδοσκοπικό χαρακτήρα και ότι δεν ενδείκνυνται ως επένδυση για τους περισσότερους καταναλωτές λιανικής. Η ανακοίνωση αυτή δημοσιοποιήθηκε και από την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, καθώς γίνεται συγκεκριμένη αναφορά στους κινδύνους που υφίστανται από τις επενδύσεις στα κρυπτοστοιχεία. Επισημαίνεται, για παράδειγμα, ότι ενδέχεται οι επενδυτές να απωλέσουν το σύνολο του κεφαλαίου που θα επενδύσουν και για τον σκοπό αυτό καλούνται να είναι ενήμεροι για τους κινδύνους που εγκυμονούν οι παραπλανητικές διαφημίσεις, μεταξύ άλλων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και μέσω επηρεαστών της κοινής γνώμης (influencers), καθώς τις περισσότερες φορές δίδονται υποσχέσεις για γρήγορη ή υψηλή απόδοση. Καθώς, μάλιστα, δεν υφίσταται σήμερα ευρωπαϊκή νομοθεσία για θέματα προληπτικής εποπτείας, αναφέρεται ρητά ότι οι επενδυτές θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν έχουν δυνατότητα προσφυγής ή προστασίας.

Οκτώβριο. Πέρα από τις σχετικά ήπιες θερμοκρασίες του Οκτωβρίου και του Νοεμβρίου -αν και πια τόσο στην Ελλάδα όσο και την υπόλοιπη Ευρώπη η θερμοκρασία έχει επιστρέψει στα κανονικά για την εποχή επίπεδα-, που βοήθησαν στη μείωση της κατανάλωσης, η βιομηχανία είναι εκείνη που έχει προβεί στις μεγαλύτερες περικοπές. Καθοριστικό δε ρόλο σε αυτό δεν έχουν παίξει μόνον οι όποιες εθελοντικές ή υποχρεωτικές μειώσεις κατανάλωσης φυσικού αερίου, αλλά οι υψηλές τιμές του αερίου και του ηλεκτρισμού, που λειτουργούν ανασταλτικά στη χρήση τους. Το αποτέλεσμα ακρίΒο ρέυΜα καί φυσίκο αέρίο Λουκέτα αντί επενδύσεων Κραυγή απόγνωσης από τις εργοδοτικές οργανώσεις στην Ελλάδα Δεν φτάνουν τα μέτρα της κυβέρνησης

Το ακριβό ηλεκτρικό ρεύμα, το ακριβό φυσικό αέριο, αλλά και οι περικοπές στην κατανάλωση τόσο φυσικού αερίου όσο και ηλεκτρικής ενέργειας είναι το νέο τοπίο που διαμορφώνουν για τις βιομηχανίες οι σχετικές αποφάσεις της Ε.Ε., που έχουν ήδη μεταφερθεί στους εγχώριους ρυθμιστικούς κανόνες. Κανείς δεν απαντά, όμως, στο ερώτημα για τις συνέπειες των μέτρων αυτών στην παραγωγή της ελληνικής βιομηχανίας και στην ανταγωνιστικότητά της, μέτρα που, όπως φαίνεται, θα διατηρηθούν επί μακρόν, καθώς κανείς πλέον δεν θεωρεί εφικτή την επάνοδο του ρωσικού αερίου στις ευρωπαϊκές αγορές στο ορατό μέλλον, ακόμα και όταν λήξει ο πόλεμος στην Ουκρανία. Άλλωστε η απεξάρτηση της Ε.Ε. από τη ρωσική ενέργεια αποτελούσε μακροπρόθεσμο στόχο των Βρυξελλών πολλά χρόνια πριν από τον πόλεμο, στόχο που τελικώς η Ευρώπη δείχνει να επιτυγχάνει πολύ πιο απότομα και γρήγορα, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Η μετάβαση, όμως, από το φθηνότερο ρωσικό αέριο αγωγών στο ακριβότερο υγροποιημένο αέριο (LNG) δεν έχει επιπτώσεις μόνον στο κόστος, αλλά και στις ποσότητες, που οδηγούν σε υποχρεωτικές μειώσεις στην κατανάλωση αερίου και ηλεκτρισμού. Δεν είναι τυχαίο που ο πρόεδρος του ΣΕΒ Δημήτρης Παπαλεξόπουλος, σε πρόσφατη συνεδρίαση του Συνδέσμου, παρουσία του υπουργού Περιβάλλοντος - Ενέργειας Κώστα Σκρέκα, χαρακτήρισε την όλη κατάσταση ως μία «πρωτοφανή υπαρξιακή κρίση, με σοβαρές επιπτώσεις στο παραγωγικό δυναμικό», καθώς η βιομηχανία πρέπει να χειριστεί ταυτόχρονα την ενεργειακή κρίση αλλά και την ενεργειακή μετάβαση.

ότι πολλές βιομηχανίες

τρίτες αγορές, σε τιμές πολύ πιο ανταγωνιστικές συγκριτικά με αυτές που πληρώνουν οι χώρες της Ε.Ε. για την

ίδιων καυσίμων.

πλουσιότερων χωρών (G7), ορισμένες εκ των οποίων, όμως, όπως π.χ. οι ΗΠΑ, είναι και παραγωγοί πετρελαίου, σε αντίθεση με την Ευρώπη. Προς το παρόν,

όλοι οι αναλυτές εκτιμούν ότι το μέτρο όχι απλώς θα διατηρήσει, αλλά και θα επαυξήσει τις ροές ρωσικού αργού σε τρίτες χώρες, όπως η Ινδία και η Κίνα. Η δε πρώτη αντίδραση του ΟΠΕΚ+ (το + εκπροσωπεί τη συμμαχία της Ρωσίας με τον ΟΠΕΚ) στην απόφαση της Ευρώπης για το πλαφόν στην τιμή του ρωσικού αργού ήταν ότι θα συνεχίσει της περικοπές στην παραγωγή πετρελαίου, πράγμα που δρα ενισχυτικά στις τιμές. Ταυτόχρονα, στελέχη της βιομηχανίας αερίου και αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι χωρίς περαιτέρω μείωση της ζήτησης και κυρίως των εισαγωγών LNG (υγροποιημένου φυσικού αερίου) η Ευρώπη θα συνεχίσει να εμφανίζει ελλείψεις αερίου για πολλά χρόνια ακόμα, όπως αναφέρουν οι «F.T.». To ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν μειώσεις στην κατανάλωση, αλλά κατά πόσον θα πρέπει να περικοπεί η ζήτηση και πόσο οδυνηρό θα είναι αυτό, προκειμένου να υπάρξουν αποθέματα για την επόμενη χειμερινή περίοδο, δήλωσε χαρακτηριστικά αναλυτής της CRU Group. Η μείωση της ζήτησης επέτρεψε στις αποθήκες αερίου της Ευρώπης να διατηρήσουν την πληρότητά τους στο 95% ως τα μέσα Νοεμβρίου, που ο καιρός ήταν σχετικά καλός. Αλλά, ως τις αρχές Δεκεμβρίου, οι ψυχρότερες καιρικές συνθήκες έριξαν τα αποθέματα στο 93% της πληρότητας των δεξαμενών. Και. Βέβαια. παράλληλα αυξήθηκαν οι τιμές φυσικού αερίου ΤΤF, που αποτελούν δείκτη αναφοράς για την τιμολόγηση του αερίου σε όλη την Ευρώπη. Από την κλίμακα των 110-120 ευρώ/ MWh που διαμορφώνονταν οι τιμές TTF το πρώτο δεκαπενθήμερο του Νοέμβρη έφθασαν κοντά στα 150 ευρώ/MWh.

κύκλος των περικοπών και της ακρίβειας; Πού ακριβώς βρίσκεται η χρυσή τομή που θα επιτρέψει στην ελληνική και γενικότερα την ευρωπαϊκή βιομηχανία να παραμείνει ανοικτή και ανταγωνιστική; Εκτός και αν ο δρόμος για την ενεργειακή μετάβαση της Ε.Ε. περνά από την αποβιομηχάνιση της Ευρώπης.

Του κ. α. φραΓκουΛη

Σεισμικές έρευνες για τον εντοπισμό κοιτασμάτων φυσικού αερίου βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη στις θαλάσσιες περιοχές του Ιονίου Πελάγους και της Κρήτης. Με χάρτη που ανάρτησε στο LinkedIn η Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) παρουσιάζει τα blocks όπου βρίσκονται σεισμογραφικά σκάφη σκανάροντας… το υπέδαφος για τη λήψη δεδομένων που θα αποτυπώσουν πιθανούς στόχους κοιτασμάτων φυσικού αερίου.

Ιόνιο Πέλαγος Όπως αναφέρει στην ανάρτησή της η ΕΔΕΥΕΠ: «Γιορτάζουμε την ολοκλήρωση ενός άλλου κρίσιμου ορόσημου για την προώθηση του εθνικού προγράμματος εξερεύνησης αερίου της Ελλάδας! Συγχαρητήρια στην Energean και την PGS για την επιτυχή ολοκλήρωση των τρισδιάστατων σεισμικών ερευνών στο Βόρειο Ιόνιο Block 2». Η ΕΔΕΥΕΠ αναφέρεται στην Energean και το «Block 2» όπου το σεισμογραφικό σκάφος Ramform Hyperion της νορβηγικής PGS ολοκλήρωσε τις εργασίες στη θαλάσσια παραχώρηση που έχει μισθώσει η ελληνική, εισηγμένη στα χρηματιστήρια του Λονδίνου και του

Τελ Αβίβ, εταιρεία. «Η ολοκλήρωση του προγράμματος ακολουθεί τις δισδιάστατες έρευνες που πραγματοποιήθηκαν νωρίτερα φέτος, στο Νότιο και Κεντρικό Ιόνιο “Block Ionian” και “Block 10”» σημειώνει η ΕΔΕΥΕΠ αναφερόμενη στις έρευνες που έγιναν στις αρχές της χρονιάς από τη Helleniq Energy (πρώην ΕΛ.ΠΕ). Στις αρχές Δεκεμβρίου η εταιρεία στην οποία έχουν παραχωρηθεί οι δύο προαναφερόμενες περιοχές ξεκίνησαν τρισδιάστατες έρευνες στο «Block Ionian» με το ίδιο σκάφος της PGS, το Ramform Hyperion. Έπονται αντίστοιχες εργασίες και στο «Block 10».

Κρήτη Η ΕΔΕΥΕΠ στην ανάρτηση της στο LinkedIn μιλά και για τις έρευνες που είναι σε εξέλιξη στις παραχωρήσεις «Δυτικά της Κρήτης» και «Νοτιοδυτικά της Κρήτης». Τις εργασίες εκτελεί το σεισμογραφικό Sanco Swift της PGS.

Ρεκόρ Η ΕΔΕΥΠ μιλά για ρεκόρ: «Συνολικά βρίσκονται έξι σεισμικές έρευνες σε έναν χρόνο. Πρόκειται για ένα εθνικό ρεκόρ στο ιστορικό των εξερευνήσεων στη χώρα μας». Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των ερευνών, το προσωπικό της Ελληνικής Εται-

ρείας Διαχείρισης Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων βρίσκεται στα σεισμικά πλοία, συνεργαζόμενο με τις ομάδες έρευνας για να διασφαλίσει ότι οι εργασίες ακολουθούν τα περιβαλλοντικά σχέδια δράσης και διεξάγονται σύμφωνα με τα υψηλότερα πρότυπα ασφάλειας και περιβάλλοντος. «Τα αποτελέσματα θα βοηθήσουν στον εντοπισμό κοιτασμάτων φυσικού αερίου που μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας εφοδιασμού σε μια κρίσιμη στιγμή και να συνεισφέρουν πολύτιμους πόρους στο ενεργειακό μείγμα της Ελλάδας και στις προσπάθειες για επιτάχυνση της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια» καταλήγει η ΕΔΕΥΕΠ.

ENI και BP στο παιχνίδι Στο επενδυτικό ραντάρ της BP και της ENI μέσω της Λιβύης έχουν μπει τα ελληνικά κοιτάσματα φυσικού αερίου αξιολογώντας τις επικείμενες ανακαλύψεις ως ευκαιρία για την κάλυψη των μεγάλων ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης.

Στόχοι Όπως αναφέρουν καλά πληροφορημένες

Πελάγους, «οι πρόσφατες δηλώσεις του προέδρου της κρατικής εταιρείας πετρελαίου της Λιβύης (NOC) περί πρόθεσης να προτείνει στην Ελλάδα και την Αίγυπτο την ανάπτυξη αγωγών, μόνο τυχαίες δεν ήταν…». Ο Φαρχάτ Μπενγκντάρα στη διάρκεια της συνέντευξής του στις 2 Νοεμβρίου στο CNBC Asia είπε πως η λιβυκή κρατική εταιρεία πετρελαίου εξετάζει την κατασκευή αγωγών που θα μεταφέρουν φυσικό αέριο στην Αίγυπτο και την Ελλάδα. Διεκδίκησε, μάλιστα, την είσοδο της Λιβύης και στο EastMed Gas Forum, όπου συμμετέχουν οι δύο προαναφερόμενες χώρες, το Ισραήλ, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ιορδανία και η Παλαιστίνη, προκειμένου να διευκολύνει την ανάπτυξη των υποδομών φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Συμφωνία ύψους 8 δισ. Μία μέρα νωρίτερα, ο πρόεδρος της NOC σε ενεργειακή διάσκεψη στο Άμπου Ντάμπι ανακοίνωσε τη συμφωνία ύψους $8 δισ. με τη μεγάλη ιταλική ενεργειακή εταιρεία ENI για την ανάπτυξη κοιτάσματος φυσικού αερίου στη Δυτική Λιβύη. Σημειωτέον ότι η ENI έχει ανακαλύψει

στην Αίγυπτο το μεγαλύτερο κοίτασμα φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, το Ζορ στην Αίγυπτο, μεγέθους 30 τρισ. κυβικών ποδιών (850 δισ. κυβικά μέτρα). Ο Μπενγκντάρα ανακοίνωσε επίσης και δεύτερη συμφωνία με την ENI και τον άλλο μεγάλο ενεργειακό κολοσσό, τη BP, για την ανάπτυξη υπεράκτιου πεδίου στη Μεσόγειο. Σύμφωνα με τον πρόεδρο της NOC, τα αποθέματα αερίου της Λιβύης υπολογίζονται σε 80 τρισ. κυβικά πόδια (2 τρισ. κυβικά μέτρα). Πηγές θεωρούν ότι πίσω από τις δηλώσεις του αξιωματούχου της NOC βρίσκονται οι δύο πετρελαϊκοί κολοσσοί ENI και BP, που επιδιώκουν τον ενεργειακό εφοδιασμό της διψασμένης για φυσικό αέριο Ευρώπης. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, αφενός η

για αγωγό στην Ελλάδα δείχνει

εκτιμήσεις των ομίλων για την ύπαρξη σημαντικών κοιτασμάτων στη χώρα μας, αφετέρου στόχος των πολυεθνικών είναι οι συνέργειες με τις πετρελαϊκές που ερευνούν τις παραχωρήσεις για τη μεταφορά προς την Ευρώπη και ποσοτήτων φυσικού αερίου που θα ανακαλυφθούν στην Κρήτη και στο Ιόνιο.

Εκτιμήσεις

ΣΥΜΦΩΝΑ με εκτιμήσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας στην Ελλάδα, οι στόχοι που έχουν εντοπιστεί στις θαλάσσιες παραχωρήσεις κρύβουν περί τα 70 με 90 τρισ. κυβικά πόδια (2 με 2,5 τρισ. κυβικά μέτρα) φυσικού αερίου. Βέβαια, τίποτα δεν μπορεί να είναι σίγουρο αν δεν γίνουν γεωτρήσεις. Οι ανάγκες της Ευρώπης σε φυσικό αέριο είναι μεγάλες μετά τον δραστικό περιορισμό των ρωσικών εξαγωγών που πριν από την κρίση έφταναν στα περίπου 170 δισ. κυβικά μέτρα. Σήμερα η Γηραιά Ήπειρος καλύπτεται από LNG. Η ονομαστική δυναμικότητα των υποδομών το 2021 ήταν στα 144 δισ. κυβικά μέτρα. Ο βαθμός αποδοτικότητας είναι περίπου στο 66% και αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η πραγματική δυναμικότητα είναι 95 δισ. κυβικά μέτρα. Έχει ανακοινωθεί ότι θα προστεθούν σε δυναμικότητα άλλα 60 δισ. κυβικά μέτρα με αποτέλεσμα να ανέλθουν στα 204 δισ. κυβικά μέτρα (ονομαστική δυναμικότητα). Πηγές εκτιμούν ότι ακόμα και με βαθμό απόδοσης στο 80% οι διαθέσιμες ποσότητες θα φτάσουν στα 164 δισ. Άρα στην ουσία θα προστεθούν σε πραγματική ισχύ ποσότητες 69 δισ. κυβικών μέτρων αερίου. Αυτές υπολείπονται πολύ από τα περίπου 170 δισ. κυβικών μέτρων που θα χαθούν από τη Ρωσία. Ουσιαστικά χρειάζονται άλλα 101 δισ. κυβικά μέτρα. Με τον τρόπο αυτό αναδεικνύεται η σημασία της συνέχισης και της ολοκλήρωσης των ερευνών φυσικού αερίου στην Ελλάδα, ενώ η πρόταση των πολυεθνικών πετρελαϊκών κολοσσών για υποδομές μεταφοράς φανερώνει περίτρανα το μεγάλο επιχειρηματικό παιχνίδι που ανοίγει στην περιοχή με φόντο τον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης.

Της ΜανταΛένασ πίου

νας πρώτος απολογισμός του κόστους των μέτρων της Ε.Ε. κατά της Ρωσίας, όσον αφορά το φυσικό αέριο, μόνον κολακευτικός για τις Βρυξέλλες δεν είναι. Το 2022 κλείνει με σημαντικά μειωμένη την εισροή φθηνότερου ρωσικού αερίου μέσω αγωγών. Ταυτόχρονα, όμως, η χρονιά τελειώνει με μία εντυπωσιακή αύξηση των εισαγωγών ρωσικού υγροποιημένου αερίου (LNG) και με μία ακόμα πιο εντυπωσιακή αύξηση τιμών, που συγκλονίζει εδώ και μήνες αγορές και κοινωνίες, καθώς οι τιμές του αερίου επηρεάζουν άμεσα και τις τιμές του ηλεκτρισμού. Παρά την περί του αντιθέτου ρητορική, η Ευρώπη πληρώνει δισεκατομμύρια για να εισάγει ρωσικό LNG, το οποίο μάλιστα, σε αντίθεση με άλλα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα, δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει εμπάργκο και πλαφόν, όπως το πετρέλαιο, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Οι εισαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου από τη Ρωσία αυξήθηκαν περίπου κατά 40% σε έναν χρόνο, καθώς οι αγοραστές προσπαθούν να αντικαταστήσουν τις φθίνουσες ροές μέσω αγωγών. Η Ε.Ε. δαπάνησε το ρεκόρ των 12,5 δισεκατομμυρίων ευρώ για ρωσικό LNG από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο - πέντε φορές περισσότερο από ό,τι έναν χρόνο νωρίτερα! Αριθμοί που γυρνούν μπούμερανγκ για τις Βρυξέλλες, που επέβαλαν βαριές κυρώσεις κατά του Κρεμλίνου για να στερήσουν από τη Ρωσία κεφάλαια, τα οποία τροφοδοτούν τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η έντονη και με ανοδικές τάσεις ζήτηση από χώρες όπως η

Γαλλία και το Βέλγιο συνέβαλε καθοριστικά να αναδειχθεί η Ρωσία στον Νο 2 προμηθευτή LNG στη βορειοδυτική Ευρώπη φέτος. Βέβαια, η Ρωσία, ως προμηθευτής LNG της Ευρώπης, μπορεί να βρίσκεται ακόμα πολύ πίσω από τις ΗΠΑ, αλλά έχει ξεπεράσει το Κατάρ, σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων και λιμένων, που επικαλείται το Bloomberg. Για την Ελλάδα, που επίσης έχει μειώσει κάθετα τις εισαγωγές ρωσικού αερίου μέσω αγωγών, το πρώτο φορτίο ρωσικού LNG, σύμφωνα με ναυτιλιακές πηγές, αναφέρεται ότι έφθασε στις εγκαταστάσεις του ΔΕΣΦΑ στη Ρεβυθούσα τον Σεπτέμβριο. Το πλοίο Pskov, φορτίου 170.000 κυβικών μέτρων, απέπλευσε από τον ρωσικό πλωτό σταθμό υγροποιημένου αερίου Portovaya στη Βαλτική, έξω από την Πετρούπολη, μεταφέροντας φορτίο για λογαριασμό μεγάλου ελληνικού ενεργειακού ομίλου. Ο σταθμός Portovaya της Gazprom θεωρείται ως μια μεσαίου μεγέθους εγκατάσταση, ικανή να παράγει περί το 1,5 εκατ. τόνους LNG τον χρόνο και στις προθέσεις του ρωσικού ομίλου είναι να επεκτείνει τη δυναμικότητά του κατά 2 εκατ. τόνους. Παρότι οι ποσότητες των φορτίων LNG που φθάνουν στη Ρεβυθούσα ανακοινώνονται, όπως και οι ταυτότητες των παραληπτών, η προέλευση του αερίου παραμένει μυστική και συνήθως αποκαλύπτεται έμμεσα, μέσω των συντεταγμένων των πλοίων μεταφοράς και των δεδομένων των λιμα-

γωγών αερίου, έναντι 31% το 2021. Πριν από την εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο, το φυσικό αέριο από τη Ρωσία ήταν η μεγαλύτερη πηγή καυσίμου στην Ευρώπη. Με τη μείωση της προσφοράς αερίου αγωγών από τη Ρωσία, η Ε.Ε. πρέπει να φέρει περισσότερο LNG -από τη Ρωσία και από όλο τον κόσμο- για να κρατήσει τα φώτα αναμμένα και να γεμίσει τα χειμερινά αποθέματα. Το πρόβλημα της Ευρώπης με το ρωσικό LNG είναι ότι συναρτάται άμεσα τόσο με τη διαμόρφωση των τιμών στην Ε.Ε. όσο και με τη διαθεσιμότητα υγροποιημένου αερίου. Μέχρι και Αμερικανοί αναλυτές παραδέχονται ότι το ρωσικό LNG πρέπει να συνεχίσει να ρέει, γιατί είναι απαραίτητο στο παγκόσμιο ισοζύγιο LNG, του οποίου τα περιθώρια είναι ήδη πολύ στενά. Αν εκλείψει το ρωσικό LΝG από την αγορά, τότε υπάρχει κίνδυνος και οι τιμές του αερίου να εκτιναχθούν και να εμφανιστούν ελλείψεις. Έτσι, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν μέχρι στιγμής διατεθειμένες να «κάνουν τα στραβά μάτια» στο ρωσικό LNG. Aνάμεσα στις χώρες της Ευρώπης, μόνο η Βρετανία και τα κράτη της Βαλτικής έχουν σταματήσει να αγοράζουν ρωσικό LNG. Βέβαια, η τιμή του ρωσικού υγροποιημένου αερίου είναι πιο υψηλή από την τιμή στην οποία εισήγαγαν το ρωσικό αέριο αγωγού οι περισσότερες χώρες. Οι τιμές του αερίου, ειδικά του ΤΤF, που χρησιμοποιείται ως δείκτης αναφοράς για όλη την Ευρώπη, καθορίζοντας και τις τιμές του ηλεκτρισμού, είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες στην όποια μεταβολή δεδομένων. Η ενεργειακή κρίση, που ξεκίνησε στα τέλη της άνοιξης του 2021 και φούντωσε στα τέλη Φεβρουαρίου μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και τις κυρώσεις της Δύσης κατά της Μόσχας, συνεχίζεται ως σήμερα. Το TTF μπορεί να έχει υποχωρήσει από το ρεκόρ του καλοκαιρού, όταν είχε ξεπεράσει τα 300 ευρώ/MWh, εξακολουθούσε όμως να κινείται σε σχετικά υψηλή κλίμακα, γύρω στα 135 ευρώ/MWh στις αρχές Δεκεμβρίου, έχοντας κερδίσει έδαφος από τα 110-120 ευρώ/MWh του Νοεμβρίου. Καμία, βέβαια, σύγκριση δεν μπορεί να υπάρξει με τα 30-35 ευρώ/ΜWh του 2021. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η κρίση έχει μέλλον. Η παγκόσμια ζήτηση για LNG αυξάνεται, η παραγωγή είναι περιορισμένη και η ανησυχία για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης εντείνεται όσο προχωρά ο χειμώνας και οι ευρωπαϊκές αποθήκες αδειάζουν, καθώς μεγαλώνει η κατανάλωση. Το ερώτημα είναι σε ποιες τιμές θα αναπληρωθούν τα αποθέματα και αν θα δούμε ένα νέο ράλι τιμών μέσα στο 2023, ένα έτος το

οποίο προμηνύεται αρκετά δύσκολο. Η διασφάλιση της επάρκειας αερίου ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που ένα πλήρες εμπάργκο στο ρωσικό φυσικό αέριο δεν εξετάστηκε ποτέ σοβαρά. Η Ε.Ε. κατέβαλε και καταβάλλει προσπάθειες για την εξεύρεση εναλλακτικών προμηθειών και δεσμεύτηκε να αντικαταστήσει σχεδόν τα δύο τρίτα των εισαγωγών του φυσικού αερίου από τη Ρωσία φέτος, με τους περισσότερους από τους νέους όγκους να έρχονται με τη μορφή LNG. Το ρωσικό φυσικό αέριο αγωγού αντιστοιχεί σήμερα σε λιγότερο από το 10% της προσφοράς καυσίμου της Ε.Ε., έναντι περίπου 40% τον προηγούμενο χρόνο, αλλά το μερίδιο του LNG στις παραδόσεις από Ρωσία είναι σχεδόν το μισό. Τα στοιχεία από τις παρακολουθήσεις πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου αερίου δείχνουν ότι όταν η Βρετανία «έκοψε» το ρωσικό LNG, τα φορτία δρομολογήθηκαν σε άλλα λιμάνια, κυρίως στο Βέλγιο, όπου οι παραδόσεις ρωσικού LNG υπερδιπλασιάστηκαν από τον Ιανουάριο έως τον Οκτώβριο και στη Γαλλία, όπου οι σχετικές εισαγωγές αυξήθηκαν κατά 60%. Οι περισσότερες παγκόσμιες προμήθειες LNG είναι δεσμευμένες σε μακροπρόθεσμα συμβόλαια, με πωλητές συχνά μεγάλες πολυεθνικές. Η γαλλική TotalEnergies SE, για παράδειγμα, με την οποία η ΔΕΠΑ Εμπορίας έχει κάνει συμφωνία για παραλαβή φορτίων LNG, έχει μερίδιο 20% στη Yamal LNG, τη μεγαλύτερη μονάδα παραγωγής της Ρωσίας. Ενώ ο γαλλικός όμιλος έχει σταματήσει νέες επενδύσεις στη Ρωσία και πούλησε ορισμένα περιουσιακά στοιχεία στη χώρα, έχει δεσμευτεί να παραμείνει στη Yamal για να βοηθήσει στην εξασφάλιση του εφοδιασμού με φυσικό αέριο της Ευρώπης - όσο το επιτρέπουν οι κυρώσεις. Η Total κατέχει επίσης το 19% της ρωσικής Novatek PJSC, η οποία ελέγχει το έργο. H συμφωνία της ΔΕΠΑ Εμπορίας με την Total προβλέπει την προμήθεια LNG με δύο πλοία μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου ανά μήνα, για πέντε μήνες, δηλαδή από τον Νοέμβριο 2022 έως και τον Μάρτιο 2023, συνολικού φορτίου που αντιστοιχεί σε 10 TWh, Γενικά τα στοιχεία του ΔΕΣΦΑ για τις εκφορτώσεις LNG στις εγκαταστάσεις της Ρεβυθούσας, συμπεριλαμβανομένης και της πλωτής μισθωμένης μονάδας αποθήκευσης (FSU), δείχνουν μεγάλη κινητικότητα με ρεκόρ εκφορτώσεων, αφού πλέον η Ρεβυθούσα έχει γίνει πύλη εισόδου και για το αέριο που προορίζεται για τη Βουλγαρία και άλλες γειτονικές χώρες.

και υπόσχονται σημαντικές αποδόσεις στο

σύντομα θα κατέχει το 75% της Anemos (με την ολοκλήρωση της συναλλαγής με τον ΕΛΛΑΚΤΩΡ), με ΑΠΕ που αποτιμώνται σε 1 δισ. ευρώ, μια αξία που ακόμη δεν απεικονίζεται στην κεφαλαιοποίησή της. Μια κεφαλαιοποίηση που είναι στα 2 δισ. ευρώ, όταν η εισηγμένη παρουσίασε 1,3 δισ. ευρώ EBITDA στο εννεάμηνο και καθαρά κέρδη 1 δισ. ευρώ. Το P/E της για το 2022 διαμορφώνεται κάτω από 2, ενώ το EV/EBITDA με δεδομένο τον μειωμένο δανεισμό και την υψηλή ρευστότητα είναι ανάλογα χαμηλό. Αντίστοιχα η Helleniq Energy με EBITDA 1,5 δισ. ευρώ στο εννεάμηνο και καθαρά κέρδη 1,1 δισ. ευρώ και κεφαλαιοποίηση

στα 2 δισ., έχει αντίστοιχα χαμηλούς δείκτες, ενώ οι μεγάλες αποτιμήσεις των νέων πράσινων επενδύσεών της επίσης δεν έχουν ακόμη απεικονιστεί στην τιμή της μετοχής

τα EBITDA είναι πράσινα, οι μετασχηματισμοί και οι επενδύσεις που πραγματοποιούν οι μεγάλοι ενεργειακοί όμιλοι στοχεύουν στο να προέρχεται το 40% των EBITDA από πράσινες δραστηριότητες, κάτι που αυξάνει την αξία τους. Κι αυτό γιατί ανάλογα με τη συμμετοχή των πράσινων EBITDA στα συνολικά, αυξάνεται και η αξία τους. Σημειώνεται ότι η μεσαία διαβάθμιση αποτιμήσεων της Morgan Stanley είναι 25-50% «πράσινα» EBITDA και η ανώτατη διαβάθμιση αποτιμήσεων 50-90% «πράσινα» EBITDA. Όσο πιο γρήγορα καταφέρει μια εταιρεία να προέρχεται από την πράσινη δραστηριότητά της η κερδοφορία της τόσο θα αυξάνει την αξία της. Η τάση αυτή είναι διεθνής και σε όλο τον κόσμο οι μεγάλες εταιρείες πετρελαίου μετατρέπονται σε βιώσιμους ενεργειακούς ομίλους. Οι TotalEnergies και η BP συγκαταλέγονται μεταξύ των κορυφαίων εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου που επενδύουν στην παραγωγή ηλιακής και αιολικής ενέργειας, η πρώτη σχεδιάζει να έχει ισχύ 35GW από ανανεώσιμες πηγές έως το 2025, αυξημένη στα 100GW έως το 2030, ενώ η BP στοχεύει σε 20GW έως το 2025 και 50GW έως το 2030. Ειδικά στην υπεράκτια παραγωγή αιολικής ενέργειας η νορβηγική εταιρεία παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου Equinor αναμένεται να ηγηθεί με σχέδια να κατασκευάσει 9,6 GW υπεράκτιας αιολικής ενέργειας έως το 2030. Συμπεριλαμβανομένων των Eni και Respol, αυτές οι πέντε μεγάλες εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου στοχεύουν σχεδόν 250 GW ανανεώσιμης ισχύος έως το 2030, έναντι 10,7 GW το 2022.

Motor Oil: Επενδύσεις 4 δισ. για τον μετασχηματισμό της σε βιώσιμο ενεργειακό όμιλο Ως ένα από τα μεγαλύτερα προγράμματα ενεργειακής μετάβασης στην περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης χαρακτηρίζει η Motor Oil το επενδυτικό πλάνο ανάπτυξης του ομίλου με ορίζοντα το 2030. Στα 2,5 δισ. ευρώ ανέρχονται οι επενδύσεις που πραγματοποιεί η εταιρεία για την ενεργειακή της μετάβαση, όπως επενδύσεις στις ΑΠΕ, τα πετροχημικά προϊόντα, το φυσικό αέριο, τα βιοκαύσιμα, επέκταση του δικτύου ηλεκτροκίνησης, την κυκλική οικονομία και τα ανανεώσιμα και εναλλακτικά καύσιμα, το υδρογόνο. Το σύνολο των επενδύσεων που προγραμματίζονται ως το 2030 ξεπερνά τα 4 δισ. ευρώ και αφορά και νέες επενδύσεις στην παραδοσιακή δραστηριότητα του ομίλου, το διυλιστήριο στους Αγίους Θεοδώρους. Στόχος του ομίλου είναι να φτάσει το 2030 το 40% των EBITDA να μην είναι από τον

τομέα των καυσίμων. Το 2030 το εκτιμώμενο EBITDA από έργα ΑΠΕ προσδιορίζεται σε πλέον των 250 εκατ. ευρώ, από 44 εκατ. ευρώ του 2021. Τον επόμενο χρόνο αναμένεται να ολοκληρωθεί η κατασκευή των 84 MW, ενώ διατηρείται η δέσμευση της διοίκησης της Motor Oil για το κλείσιμο της συμφωνίας με την Ελλάκτωρ ως τα τέλη του έτους. Μαζί με τις ΑΠΕ που εξαγοράσθηκαν από την τελευταία, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς της More, θυγατρικής του ομίλου Motor Oil, θα φθάσει το 2022 στα 800 MW. Η ενίσχυση του χαρτοφυλακίου του ομίλου με ΑΠΕ ως το 2030 θα προέλθει με οργανική ανάπτυξη από το υφιστάμενο pipeline, αλλά και εξαγορές στην Ελλάδα και στην ευρύτερη περιοχή. Στόχος είναι να ξεπεράσει τα 2 GW. Ταυτόχρονα, προχωράει και η στρατηγική συμφωνία με τη ΔΕΗ για την από κοινού ανάπτυξη έργων παραγωγής πράσινου υδρογόνου. Ο πρώτος σταθμός ανεφοδιασμού με υδρογόνο στην Ελλάδα που θα κατασκευάσει η εταιρεία προβλέπεται να είναι έτοιμος το 2024, ενώ ο αρχικός προγραμματισμός περιλαμβάνει πέντε πρατήρια. Τέλος, με τη νέα μονάδα πολυπροπυλενίου ο όμιλος στοχεύει στη διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων του και στην ενίσχυση του περιβαλλοντικού προφίλ του διυλιστηρίου του. Εκτιμάται ότι θα είναι έτοιμη το 2026, με ετήσια παραγωγή περί τις 100.000 τόνους. Mytilineos: Μετασχηματίζεται με όρους αειφορίας και βιωσιμότητας Αν κάτι χαρακτηρίζει τη MYTILINEOS είναι η δυνατότητά της να διαβάζει νωρίς τις εξελίξεις και να προσαρμόζει τη στρατηγική της και

προτεραιοτήτων, και ασπάζεται τα περίφημα κριτήρια ESG. Επενδύσεις σε ΑΠΕ, στο πράσινο αλουμίνιο, σε διαχείριση απορριμμάτων και εξοικονόμηση ενέργειας αλλά και κατασκευή βιώσιμων έργων έχουν κάνει τον όμιλο να βρίσκεται στην αιχμή της ενεργειακής μετάβασης. Έτσι, η ΜΥTILINEOS έγινε η πρώτη βιομηχανία στην Ελλάδα και από τις πρώτες παγκοσμίως που το 2020 δεσμεύτηκε σε σαφείς στόχους μείωσης των εκπομπών CO2, κατά -30% για το 2030 σε σχέση με το 2019 και net zero το 2050, με την εφαρμογή πρωτοβουλιών σε όλους τους τομείς της επιχειρηματικής της δραστηριότητας. Πλέον το 55% του κύκλου εργασιών της προέρχεται από βιώσιμες δραστηριότητες.

Στο β’ εξάμηνο του 2022 καταγράφεται για πρώτη φορά σημαντική αύξηση των επιδόσεων του Τομέα Ανάπτυξης Ανανεώσιμων Πηγών & Αποθήκευσης Ενέργειας, η οποία αναμένεται όχι μόνο να διατηρηθεί, αλλά και να ενισχυθεί περαιτέρω το επόμενο διάστημα, καθώς εξελίσσεται η ολοκλήρωση μιας σειράς σημαντικών συμφωνιών για την πώληση φωτοβολταϊκών πάρκων από το διεθνές χαρτοφυλάκιο του Τομέα. Ο Τομέας Ανάπτυξης Ανανεώσιμων Πηγών & Αποθήκευσης Ενέργειας, με οδηγό την πλατφόρμα BOT (Build Operate & Transfer), πραγματοποίησε ρεκόρ κερδοφορίας στο τρίτο τρίμηνο, η οποία αναμένεται να παραμείνει σε παρόμοια επίπεδα τα επόμενα έτη, ωφελούμενη σημαντικά από τo νέο ενεργειακό περιβάλλον, όπως έχει διαμορφωθεί, με τη ζήτηση για «πράσινα» έργα να έχει ενισχυθεί σημαντικά. Το δυναμικό παραγωγής της εταιρείας από μονάδες Ανανεώσιμων Πηγών ανέρχεται στα 208 MW, ενώ συνεχίζονται κανονικά οι εργασίες για την κατασκευή ενός νέου αιολικού πάρκου ισχύος 43MW, που προβλέπεται να τεθεί σε λει τουργία πριν από το τέλος του έτους. Ταυτόχρονα, επιταχύ νεται η ωρίμανση του ελληνι κού χαρτοφυλακίου (~0,64GW ανεμογεννητριών και ~1,5GW Φ/Β) εκ των οποίων 135MW Φ/Β εισέρχονται σταδιακά σε λειτουργία. Επίσης, η εταιρεία ανακοίνωσε συνεργασία με την Copenhagen Infrastructure Partners για την από κοινού ανάπτυξη και κατασκευή υπε ράκτιων αιολικών πάρκων,

αφού πρώτα υπάρξει το αναγκαίο νομικό και ρυθμιστικό πλαίσιο.

δΕΗ: Προτεραιότητα οι ΑΠΕ Στόχος της ΔΕΗ, με το νέο επενδυτικό πρόγραμμα, είναι για το 2026 τα πράσινα EBITDA να αντιστοιχούν στο 39% του συνόλου των EBITDA από 17% σήμερα. Στρατηγική της ΔΕΗ με το νέο επιχειρησιακό σχέδιο που παρουσίασε πέρσι με την αύξηση κεφαλαίου της, είναι από μια εταιρεία παραγωγής θερμικής ενέργειας με πολλαπλασιαστή EV/EBITDA 6x να γίνει μια εταιρεία παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ με πολλαπλασιαστή EV/EBITDA 15. Παρότι εν μέσω της ενεργειακής κρίσης η απολιγνιτοποίηση καθυστερεί 1-2 χρόνια, η διοίκηση της εταιρείας συνεχίζει εντατικά τις επενδύσεις για την ενίσχυση του πράσινου προφίλ της εταιρείας. Ειδικότερα, στοχεύει το 2026 να φτάσει τα 600 εκατ. ευρώ πράσινα EBITDA με την υλοποίηση επεν-

έως 2 GW. Η νέα κοινοπραξία θα συνεισφέρει στον στόχο της εισηγμένης για συνολικά πράσινα EBITDA (συμπεριλαμβανομένων των υδροηλεκτρικών) στο 40% των συνολικών το 2026, δηλαδή 600 εκατ. ευρώ. Σημειώνεται ότι ολόκληρο το επενδυτικό πρόγραμμα της ΔΕΗ, ύψους 5,3 δισ., την επόμενη τριετία στοχεύει να κάνει την εταιρεία να πρωταγωνιστήσει στην παραγωγή πράσινης ενέργειας και να εδραιωθεί και εκτός Ελλάδος μέσω εξαγορών σε Ρουμανία και Βουλγαρία και να έχει 8,1 πράσινα GW το 2026. Η υλοποίηση των πράσινων επενδυτικών σχεδίων της ΔΕΗ αλλάζει τη μελλοντική επιχειρησιακή της αξία και την αποτίμησή της καθώς, όπως είχε δείξει η διοίκηση της εταιρείας στην τελευταία παρουσίαση των αποτελεσμάτων της, αυτή τη στιγμή η ΔΕΗ διαπραγματεύεται με ένα προσδοκώμενο EV/EBITDA 2022 = 6, που αντιστοιχεί σε εταιρείες ηλεκτρισμού που έχουν υψηλή έκθεση στην παραγωγή ενέργειας μέσω θερμικών μονάδων και αυτές ανήκουν κυρίως στην ανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, οι εταιρείες παραγωγής ενέργειας που βασίζονται στις ΑΠΕ έχουν EV/EBITDA στο 15.

Τ

Τουρκίας με την Ελλάδα -αν και απευκταίο- φαντάζει πιθανό, αν κρίνει κανείς από την εμπρηστική ρητορική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, των συμμάχων του, του φιλοκυβερνητικού Τύπου, αλλά και από τις δηλώσεις ακόμη και της αντιπολίτευσης στη γείτονα, όπως εκτιμά Αμερικανός αναλυτής. Ο Ράιαν Γκινγκέρας, καθηγητής της Naval Postgraduate School του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού στην Καλιφόρνια, ειδικός στην ιστορία της ύστερης οθωμανικής αυτοκρατορίας και συγγραφέας πέντε βιβλίων για την Τουρκία και πολυάριθμων άρθρων στους «NY Times», το «Foreign Affairs» και άλλα έντυπα, επιχειρεί να αναλύσει τα ρίσκα και τους λόγους για τους οποίους ο Ερντογάν θα ριψοκινδύνευε έναν πόλεμο με την Ελλάδα προσεχώς. Ο συντάκτης δίνει

ήμερο στην Πράγα πρόσφατα. Ωστόσο, ο ίδιος σπεύδει να επισημάνει πως «την ίδια στιγμή υπάρχουν όμως και πολλοί λόγοι για να αμφιβάλλουμε για τη σοβαρότητα των απειλών του Ερντογάν. Μια μικρή πλειοψηφία Τούρκων ψηφοφόρων, σύμφωνα με μια δημοσκόπηση, παραμένει πεπεισμένη ότι τα λόγια του είναι απλώς μια εκλογική στρατηγική που έχει σκοπό να “δημιουργήσει μια ατζέντα” πριν από τις εκλογές του επόμενου έτους». Προσθέτει, δε, πως «μια τουρκική επίθεση στην Ελλάδα θα προκαλούσε σίγουρα ανεπανόρθωτη ζημιά στη σχέση

της Άγκυρας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, ιδιαίτερα δεδομένης της αμυντικής συμφωνίας της Ελλάδας με τη Γαλλία και της ισχυρής παρουσίας των ΗΠΑ στο Αιγαίο».

όταν έρθει η ώρα. Όπως λέμε, μπορεί να έρθουμε ξαφνικά ένα βράδυ». Έχουν περάσει πλέον εβδομάδες από τότε που ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν απείλησε ότι θα εισβάλει στην Ελλάδα, χρησιμοποιώντας την ίδια γλώσσα που χρησιμοποιούσε πριν από προηγούμενες τουρκικές στρατιωτικές επιχειρήσεις στη Συρία. Ένας μεγάλος αριθμός ζητημάτων διχάζουν την Αθήνα και την Άγκυρα, αλλά ο Ερντογάν έχει επικεντρώσει το τελευταίο διάστημα την οργή του στη στρατιωτικοποίηση των νησιών του Αιγαίου από την Ελλάδα. Ενώ η ελληνική στρατιωτική παρουσία στα νησιά αυτά παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό συνεπής τις τελευταίες δεκαετίες, η Άγκυρα επιμένει

κυριαρχία της Ελλάδας στα νησιά. Όπως υποστηρίξαμε και τον Ιούνιο, μια σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας φαίνεται πολύ πιθανή. Μια προσεκτική ανάγνωση των πρόσφατων δηλώσεων από Τούρκους αξιωματούχους, καθώς και το μοτίβο των γεγονότων τους τελευταίους μήνες, έχουν απλώς αυξήσει τον κίνδυνο. Η ρητορική του Ερντογάν καθώς και τα συμφέροντα και η ιδεολογία του υποδηλώνουν ότι η Άγκυρα μπορεί να είναι πρόθυμη να «μπει» σε πόλεμο. Οι φόβοι για ένα θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο επανήλθαν ξανά στις αρχές Αυγούστου με την καθέλκυση ενός νέου τουρκικού πλοίου γεώτρησης που φέρεται ότι κατευθυνόταν στη Μεσόγειο. Όμως, παρά τις υψηλές προσδοκίες στον τουρκικό εθνικιστικό Τύπο, το γεωτρύπανο παρέμεινε στα τουρκικά χωρικά ύδατα. Στη συνέχεια, τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης και το τουρκικό υπουργείο Άμυνας ανέφεραν ότι η ένταση αναζωπυρώθηκε όταν ελληνικά πολεμικά αεροσκάφη παρενόχλησαν τουρκικά αεροσκάφη που συμμετείχαν σε αποστολή του ΝΑΤΟ πάνω από τη Μεσόγειο. Μέρες αργότερα, Τούρκοι αξιωματούχοι ισχυρίστηκαν ότι ένα ελληνικό αντιαεροπορικό σύστημα S-300 «κλείδωσε» σε τουρκικά F-16 κοντά στην Κρήτη. Με τα δύο περιστατικά να συμ βαίνουν κατά τη διάρκεια των εορτασμών της εκατονταετηρίδας που σηματοδό τησαν το τέλος του Τουρκικού Πολέμου της Ανεξαρτησίας, ο Ερντογάν επέκρινε την ανάπτυξη των ρωσικών S-300 από την Ελλάδα ως απόδειξη της ελληνικής… απιστίας προς το ΝΑΤΟ. Σε αυτό το πλαί σιο ο πρόεδρος της Τουρκίας απείλησε να έρθει χωρίς προειδοποίηση στα νη σιά της Ελλάδας. Τα λόγια του Ερντογάν προκάλεσαν την άμεση αντίδραση της Αθήνας. Ο Κυριά κος Μητσοτάκης

παρατηρητές εντός και εκτός Τουρκίας έχουν υποστηρίξει ότι η πτώση των δημοσκοπήσεων του Ερντογάν ήταν η αφορμή για το ξέσπασμά του. Όσον αφορά το θέμα της στρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών είναι δύσκολο σήμερα να βρεις Τούρκους αναλυτές πρόθυμους να αναλύσουν το θέμα. Την ίδια στιγμή ρεπορτάζ σε τουρκικά ΜΜΕ αναφέρονται στα εδάφη της Ελλάδας στο Αιγαίο ως «τα νησιά υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης (gayri askeri statüdeki adalar). Η χρήση αυτής της έκφρασης συνοδεύτηκε από μια σειρά ρεπορτάζ σχετικά με την τοποθέτηση στρατευμάτων και εξοπλισμού στα νησιά. Πολλαπλές διαδικτυακές πηγές έχουν δημοσιεύσει άρθρα με εικόνες υποτιθέμενων παράνομων βάσεων και αεροδρομίων στο Αιγαίο. Οι σχολιαστές αναφέρουν επανειλημμένα την ύπαρξη δεκάδων χιλιάδων Ελλήνων στρατιωτών στα νησιά. Πρόσφατα, το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων της Τουρκίας αλλά και η Τουρκική Ραδιοφωνία και Τηλεόραση δημοσίευσαν φωτογραφίες από drones που δείχνουν ελληνικά πλοία να ξεφορτώνουν δεκάδες τεθωρακισμένα οχήματα στα ελληνικά νησιά Μυτιλήνη και Σάμο. Οι σχολιαστές στην Τουρκία άρπαξαν

αμέσως τις εικόνες αποδεικτικών στοιχείων της επιθυμίας της Ελλάδας να «στρατιωτικοποιήσει» το Αιγαίο. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η μη αποστρατιωτικοποίηση των νησιών θα μπορούσε να θέσει επίσημα υπό αμφισβήτηση την κυριαρχία τους. Ο ίδιος ο Ερντογάν έχει ξεκαθαρίσει ότι οι ενέργειες της Ελλάδας στο Αιγαίο δεν είναι η μοναδική πηγή έντασης. Σύμφωνα με τον ίδιο, η συμφωνία αμοιβαίας αμυντικής συνεργασίας μεταξύ της Ουάσινγκτον και της Αθήνας το 2019 έχει προκαλέσει την οργή του Τούρκου προέδρου. Ο στόχος της Ουάσινγκτον, υποστηρίζεται συχνά, είναι να πολιορκήσει την Τουρκία. Η άρση του εμπάργκο όπλων των ΗΠΑ στην Κυπριακή Δημοκρατία καθώς και η υποστήριξη των ΗΠΑ για δραστηριότητες Κούρδων μαχητών στη Συρία αναφέρονται συχνά ως περαιτέρω στοιχεία αυτής της συνωμοσίας. Η πώληση όπλων από την Ουάσινγκτον στην Ελλάδα, όπως δήλωσε ο Ερντογάν ενώπιον των Ηνωμένων Εθνών, αποτελεί «μια συγκαλυμμένη κατοχή». Η αμερικανική και ευρωπαϊκή υποστήριξη, προειδοποίησε στη συνέχεια την Αθήνα, «δεν θα σας σώσει».

επιθυμία της Ουάσινγκτον «όλα τα μέρη να αποφύγουν τη ρητο ρική και να αποφύγουν ενέργειες που θα μπορούσαν να επιδεινώσουν περαι τέρω τις εντάσεις», δηλώνοντας ότι η κυριαρχία των ελληνικών νησιών του Αιγαίου «δεν αμφισβητείται». Ορισμένοι

που έχει σκοπό να «δημιουργήσει μια ατζέντα» πριν από τις εκλογές του επόμενου έτους. Ένα ακόμη μεγαλύτερο ποσοστό, το 64% σύμφωνα με την ίδια δημοσκόπηση, δεν πιστεύει ότι υπάρχει «εχθρότητα μεταξύ του τουρκικού και του ελληνικού λαού». Επίσης, υπάρχει ακόμη μεγάλη πεποίθηση ότι μια σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας θα είχε καταστροφικές επιπτώσεις στις εύθραυστες οικονομίες και των δύο κρατών. Τα έσοδα από τον τουρισμό, ιδιαίτερα από τα θέρετρα στις ακτές του Αιγαίου, αποτελούν περίπου το 15% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της Τουρκίας (και περίπου το 18% του ελλη- νικού). Και τα δύο κράτη εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη θαλάσσια ναυτιλία για το εμπόριο. Πριν από τον Covid-19, το 87% του τουρκικού εμπορίου μεταφερόταν μέσω παραθαλάσσιων λιμένων εισόδου. Επίσης, εκτός από οποιαδήποτε πιθανή οικονομική ζημιά, οι διεθνείς συνέπειες της σύγκρουσης δεν θα ήταν λιγότερο σοβαρές. Τόσο

Κυριάκος Μητσοτάκης έχει δηλώσει σθεναρά ότι οποιαδήποτε άμεση απειλή κατά της ελληνικής κυριαρχίας αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για τη χώρα, ωστόσο υπάρχουν και άλλα σημάδια ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για το χειρότερο. δημοσιεύματα τον Ιούλιο ανέφεραν ότι ο ελληνικός στρατός έχει αρχίσει να αναπτύσσει μια «ομπρέλα» κατά των τουρκικών drones στα νησιά του Αιγαίου χρησιμοποιώντας ισραηλινή τεχνολογία. Επιπλέον, πρόσφατα ελληνικά και γαλλικά πολεμικά πλοία πραγματοποίησαν κοινές ασκήσεις στο Αιγαίο Πέλαγος ως μέρος ενός ευρύτερου αμοιβαίου αμυντικού συμφώνου που υπογράφηκε το 2021. οι κίνδυνοι σύγκρουσης, ωστόσο, δεν φαίνεται να αποθαρρύνουν πλήρως τον Ερντογάν. Από την πλευρά του ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, επικεφαλής του μεγαλύτερου αντιπολιτευόμενου κόμματος της Τουρκίας, καταδίκασε τη δήλωση του Ερντογάν να «έρθει ξαφνικά μια νύχτα». Ένας πραγματικός ηγέτης, υποστήριξε, θα επαναλάμβανε την εισβολή της Τουρκίας το 1974 στην Κύπρο και απλά θα καταλάμβανε τα «κατεχόμενα» νησιά της Ελλάδας χωρίς απειλές ή προειδοποιήσεις. Ένας εκπρόσωπος του εθνικιστικού Κόμματος IYI επανέλαβε αυτές τις απόψεις. ο Ερντογάν, υποστήριξε, είχε αποδείξει την ανικανότητά του να ηγηθεί, με το να μην κάνει την Ελλάδα να «πληρώσει το κόστος» για την αποστολή τεθωρακισμένων οχημάτων στη Σάμο και τη Μυτιλήνη.

φος. Πιο πρόσφατα, ο Μπαχτσελί δήλωσε ενώπιον της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης ότι η «κυριαρχία, τα δικαιώματα ιδιοκτησίας, η θαλάσσια δικαιοδοσία και ο εναέριος χώρος» πολλών ελληνικών νησιών «αναμφίβολα και νομικά» ανήκουν στην Τουρκία. Αν και οι τουρκικές προκλήσεις δεν υποδηλώνον απαραίτητα πρόθεση για άμεση σύγκρουση, εγείρουν ένα προφανές ερώτημα: Τι θα ήλπιζε να πετύχει η Άγκυρα με περαιτέρω κλιμάκωση; Γιατί ο Ερντογάν να επιλέξει να ακολουθήσει αυτή την πορεία δράσης; Ίσως, όπως υποστήριξε ένας σχολιαστής, η προσωπική απογοήτευση του Ερντογάν με την αυξημένη δύναμη της Ελλάδας στη διεθνή σκηνή θα τον ωθήσει σε κλιμάκωση. Η επιθυμία για εκλογική ώθηση θα μπορούσε επίσης να παίξει κάποιο ρόλο.Μια τουρκική επίθεση στην Ελλάδα θα προκαλούσε σίγουρα ανεπανόρθωτη ζημιά στη σχέση της Άγκυρας με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρωπαϊκή Ένωση και το νΑΤο, ιδιαίτερα δεδομένης της αμυντικής συμφωνίας της Ελλάδας με τη Γαλλία και της ισχυρής παρουσίας των ΗΠΑ στο Αιγαίο. Στη σκιά της εισβολής στην ουκρανία, οποιαδήποτε απόπειρα κατοχής ελληνικού εδάφους θα έκανε τον Ερντογάν να μοιάζει με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν. δεδομένων αυτών των συνθηκών, φαίνεται σχεδόν αδύνατο να φανταστεί κανείς τον Ερντογάν να απορρίπτει τις σοβαρές διπλωματικές, πολιτικές και οικονομικές συνέπειες μιας τέτοιας ενέργειας. ωστόσο η Ιστορία έχει δείξει ότι μπορεί να είναι πρόθυμος και ικανός να αντέξει τις συνέπειες. Το 1974 η Τουρκία εισέβαλε στην Κύπρο παρά τη ζημιά που προκάλεσε στις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το νΑΤο. Επίσης στη Συρία ο Ερντογάν πραγματοποίησε τις απειλές του για εισβολή. ως εκ τούτου εάν ο Ερντογάν πιστεύει, όπως το έθεσε ένας αρθρογράφος, ότι

εκτιμάται σε 120 εκατ. ευρώ για όλο το τραπεζικό σύστημα. Σε σύνολο καταθέσεων 184,4 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 112,8 δισ. ευρώ αφορούν νοικοκυριά και ιδιώτες, οι καταθέσεις προθεσμίας είναι ύψους 23 δισ. ευρώ (με βάση τα επίσημα στοιχεία Οκτωβρίου). Η Eurobank έκανε ήδη τις αναπροσαρμογές της και ανέβασε τα επιτόκια προθεσμιακών της σταδιακά στο 0,80% και αντίστοιχα η Alpha Bank στο 0,70%. Τη σκυτάλη έλαβε η Εθνική Τράπεζα, ανεβάζοντας τα επιτόκια στις προθεσμιακές έως

0,70%, ενώ, σύμφωνα με πληροφορίες, θα προχωρήσει ανάλογα και η Τράπεζα Πειραιώς. Και ενώ φαίνεται να υπάρχουν σκέψεις για μία οριακά παραπάνω αύξηση που να φθάσει συνολικά στη μία ποσοστιαία μονάδα για μεγάλες χρονικές περιόδους, δηλαδή από 12 μήνες και πάνω, ο ανταγωνισμός από τις μη συστημικές τράπεζες κερδίζει τις εντυπώσεις. Οι μικρότερες τράπεζες -Attica, Optima, Παγκρήτια- καθώς και οι συνεταιριστικές προσφέρουν ανταγωνιστικές αποδόσεις στις καταθέσεις προθεσμίας, θέλοντας να αδράξουν την ευκαιρία για άντληση ρευστότητας και νέα πελατειακή βάση. Πρώτο δείγμα γραφής ήταν από την Παγκρήτια που αυξάνει τα επιτόκια στις προθεσμιακές έως 1% για διάρκεια 12 μηνών και για ποσά από 50.000-100.000 ευρώ.

το Ταμιευτήριο δεν γίνεται λόγος, τουλάχιστον στη φάση αυτή, καθώς παραμένει

ο αντίλογος ότι όταν τα επιτόκια ήταν αρνητικά, οι ελληνικές τράπεζες -σε αντίθεση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές- δεν είχαν επιβάλει αρνητικό πρόσημο (κάτι σαν πέναλτι) στους απλούς λογαριασμούς καταθέσεων. Ακόμη και η Παγκρήτια που αύξησε το επιτόκιο ταμιευτηρίου το φτάνει ως το 0,40% και για ποσά άνω των 200.000 ευρώ. Η Ελλάδα δεν είχε ποτέ αρνητικά επιτόκια -ήταν απόλυτη και η Τράπεζα της Ελλάδος στο θέμα αυτό, αποκλείοντας κάθε

σενάριο που είχε συζητηθεί στο περιβάλλον αρνητικών επιτοκίων-, είχε όμως αρνητικές αποδόσεις, αφού στα μηδενικά σχεδόν επιτόκια ταμιευτηρίου επιβαλλόταν και ο φόρος των τόκων (15%). Οι εντονότατες πιέσεις του πρωθυπουργού και του υπουργού Οικονομικών προς τις τράπεζες «σκοντάφτουν» σε κανόνες και συνθήκες αγοράς, και όσο και αν είναι υπέρ του αποταμιευτικού κοινού η λογική αυξημένων επιτοκίων στις καταθέσεις, επί της ουσίας, δεν θα δει η αγορά κάτι εντυπωσιακό. Ακόμη και μία εφάπαξ (και όχι σταδιακή) αύξηση του 0,50% δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Ωφελημένοι θα είναι όσοι έχουν διαθέσιμη ρευστότητα που μπορούν να δεσμεύσουν για 6 ή 12 μήνες, από όπου θα πάρουν από 0,60%-1% επιτόκιο στις καταθέσεις προθεσμίας μεταξύ των συστημικών τραπεζών. Η όσοι αναζητήσουν τις υψηλότερες αποδόσεις και σε πιο μικρές τράπεζες. Σημαντικά υψηλές είναι οι καταθέσεις προθεσμίας σε δολάριο, που ξεκινούν από 3,1% και φτάνουν και το 4,8%, ανάλογα με τη διάρκεια, αλλά αυτό αφορά αποκλειστικά όσους έχουν ήδη διαθέσιμη ρευστότητα και καταθέσεις στο αμερικανικό νόμισμα. Ακόμη και αν η ισοτιμία σήμερα είναι ευνοϊκή, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί ο πολύ σοβαρός συναλλαγματικός κίνδυνος. Ουσιαστικά στα επιτόκια του ευρώ, περαιτέρω άνοδο στις καταθέσεις -πάλι για προθεσμίας και ίσως οριακά και στο ταμιευτήριο- πιθανόν να δει η αγορά κατά το πρώτο τρίμηνο του 2023, ακολουθώντας τις επόμενες, αναμενόμενες, ανοδικές κινήσεις της ΕΚΤ. Καταθέσεις σε δολάριο Στις εξαιρετικά υψηλές αποδόσεις του

ισοτιμία. Αναγνωρίζοντας, βέβαια, ότι ανά πάσα στιγμή ελλοχεύει ο συναλλαγματικός κίνδυνος (έναν μόλις μήνα πριν, το μέγιστο ευρώ - δολαρίου ήταν στο 0,95). Τα «καλά νέα» είναι ότι πρόκειται για καταθέσεις προθεσμίας και όχι μια τοποθέτηση με ρίσκο (όπως ένα επενδυτικό προϊόν) και ότι μπορεί να αφορά και μικρά σχετικά πορτοφόλια, αφού το ελάχιστο ποσό κατάθεσης μπορεί να είναι τα 5.000 ευρώ (σε ξένη τράπεζα είναι 20.000 ευρώ). Οι αποδόσεις που προσφέρονται είτε για έναν μήνα είτε για ένα έτος είναι εξαιρετικά υψηλές, με τα επιτόκια να φθάνουν έως το 4,7%-4,9% για τους 12 μήνες, ξεκινώντας με βάση το 3,10%3,20%. Τα επιτόκια που προσφέρουν σήμερα ελληνικές και ξένες τράπεζες στην ελληνική αγορά είναι άκρως ανταγωνι-

στικά των ξένων τραπεζών στο εξωτερικό, που επίσης έχουν «ανεβάσει» το επίπεδο της τιμολόγησης αλλά που δεν ξεπερνούν το 2,80% για διάστημα από ένα έως τρεις μήνες. Είναι σαφές ότι το δολάριο αποζημιώνει σημαντικά σήμερα όσους έχουν ήδη λογαριασμό σε αμερικάνικο νόμισμα. Ειδικά εν όψει της νέας αύξησης των επιτοκίων από τη Fed κατά 0,50%, όπως προβλέπεται για τον Δεκέμβριο, τα επιτόκια θα ανέβουν ακόμη υψηλότερα και, όπως σχολιάζουν τραπεζικές πηγές, αυτή θα είναι η κυρίαρχη τάση μέχρι και το πρώτο τρίμηνο του 2023 (με βάση τα σημερινά δεδομένα). Σήμερα, τα αμερικανικά διατραπεζικά επιτόκια του δολαρίου είναι στο 4% και οι εκτιμήσεις της αγοράς τα βλέπουν στο 5%-5,25% στους τρεις πρώτους μήνες της νέας χρονιάς. Βέλτιστη επιλογή ή καταστροφή Μιλώντας σχετικά στο «Β.Ε.» στελέχη του private banking μεγάλων τραπεζών, αναφέρουν ότι ναι μεν υπάρχει μία μερίδα κοινού που «φλερτάρει» με τις υψηλές αποδόσεις σε δολάριο και σκέφτεται να μετατρέψει τα ευρώ του προκειμένου να κερδίσει από τα επιτόκια ή και από τη συναλλαγματική ισοτιμία ανάλογα με τη χρονική στιγμή. Όμως, αυτό μπορεί να είναι μία βέλτιστη επιλογή για κάποιον επενδυτή (στο πλαίσιο της διασποράς του χαρτοφυλακίου του) ή μια καταστροφή για έναν άλλον (λόγω του συναλλαγματικού ρίσκου). Είναι μια προσωποποιημένη επιλογή που βασίζεται σε συγκεκριμένες παραμέτρους. Αν κάποιος έχει διαθέσιμη ρευστότητα γύρω στις 20.000 ευρώ ή 50.000 ευρώ, που μπορεί να κλειδώσει για ένα συγκεκριμένο διάστημα και δεν επηρεάζει τον οικογενειακό του προϋπολογισμό, θα μπορούσε με βάση τη σημερινή συγκυρία να τα μετατρέψει σε δολάρια, εκμεταλλευόμενος την καλή ισοτιμία ευρώ - δολαρίου. Η ισοτιμία ευρώ - δολαρίου πήγε στο 1,0470 (έχοντας κάποια στιγμή ανέβει στο 1,0497), που σημαίνει ότι αν μετέτρεπε 100.000 ευρώ, θα έπαιρνε

104.970 ή 104.470 δολάρια. «Άλλωστε, το μέγιστο του δολαρίου», συνεχίζουν οι ίδιες πηγές, «θα το δούμε κατά τον Μάρτιο του 2023 καθώς η Fed κινείται επιθετικά». Βεβαίως, πρέπει να συνυπολογιστεί και το κόστος της προμήθειας, που όσο μικρό είναι το κεφάλαιο τόσο «ληστρική» μπορεί να γίνει. Σήμερα, για ποσό 5.000 ευρώ η προμήθεια μπορεί να είναι απαγορευτική. Όσο ανεβαίνει ο πήχης στο ποσό της κατάθεσης, η προμήθεια υποχωρεί αισθητά. Ενδεικτικά, για κατάθεση 20.000 ευρώ η προμήθεια είναι μόλις 7 τοις χιλίοις.Το συναλλαγματικό ρίσκο θα πρέπει να είναι σε γνώση όσων ορέγονται τις δολαριακές αποδόσεις, τονίζουν οι ίδιοι παράγοντες, εφιστώντας την προσοχή. Όπως, αντίστοιχα, έπρεπε να ήταν ενημερωμένοι όσοι έπαιρναν δάνειο σε ελβετικό φράγκο τότε που τα επιτόκια ήταν εξαιρετικά χαμηλά. Τι προτιμούν οι δανειολήπτες Τέτοιες μέρες πέρυσι, όσοι προγραμμάτιζαν την εξόφληση της δόσης του στεγαστικού τους δανείου δεν θα στοιχημάτιζαν καθόλου στο ύψος της σημερινής τους δόσης. Έναν χρόνο μετά, με διαδοχικές αλλαγές στα επιτόκια του ευρώ από τον Ιούλιο και μετά, το επιτόκιο έχει ανέβει τουλάχιστον κατά μιάμιση φορά, επιβαρύνοντας τη δόση ανάλογα με το ποσό και τη διάρκεια του δανείου. Αν επαληθευτούν οι προβλέψεις που θέλουν την ΕΚΤ να ανεβάζει συνολικά 3 ποσοστιαίες μονάδες τα επιτόκιά της έως τα μέσα του 2023 (αν όχι νωρίτερα), τότε το τελικό επιτόκιο θα έχει σίγουρα διπλασιαστεί. Από τον Δεκέμβριο το 2016 έως τον Ιούλιο πέρυσι, το κυμαινόμενο επιτόκιο ήταν σε μέσα επίπεδα κάτω του 2%.Στα παλαιά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, αυτά που «τρέχουν» ήδη, που μέχρι τις αρχές του καλοκαιριού κυμαίνονταν στο 2%2,50% -κατά περίπτωση και χαμηλότερα, ανάλογα με τα spreads της

κάθε τράπεζας-, τα επιτόκια σήμερα συνεχώς εκτινάσσονται, «φλερτάροντας» με το 4%, καθώς κυμαίνονται μεταξύ 3,50%3,80%.

Σταθερό επιτόκιο για 10 ή 15 χρόνια επιλέγει η πλειονότητα Με βασικό συντελεστή στη διαμόρφωση του κόστους των δανείων με κυμαινόμενο επιτόκιο το euribor τριμήνου (σήμερα 1,80%), ακόμα κι αν το περιθώριο κέρδους (spreads) είναι 2 μονάδες, το τελικό επιτόκιο ανεβαίνει στο 3,80%. Από το επίπεδο αυτό έπεται συνέχεια, καθώς η ανοδική πορεία των επιτοκίων σε ευρώ είναι δεδομένη, έστω κι αν ακολουθηθεί αλλαγή πολιτικής από την ΕΚΤ με πιο ήπιο ρυθμό (αν, δηλαδή, αντί του 0,75% οι νέες αυξήσεις σταματήσουν στο 0,50%). Αναλόγως, το κόστος χρήματος οδηγεί τα νέα σταθερά επιτόκια σε ακόμη υψηλότερα επίπεδα, με έναν μέσο όρο 3,80% για το σταθερό 10 ετών, 4,3% για 15 έτη και 4,40%4,50% για 20 έτη, δημιουργώντας προβληματισμό στους νέους δανειολήπτες, που μέχρι πρόσφατα «ψήφιζαν» σταθερό χωρίς δεύτερη σκέψη. Βέβαια, ακόμη παραμένει η επιλογή «σταθερό» σε σχέση με το κυμαινόμενο, παρά την υψηλότερη συγκριτικά τιμολόγηση. Όπως υπογράμμιζε γενικός διευθυντής μεγάλου συστημικού ομίλου στο «B.E.», «παρά τις αυξήσεις των επιτοκίων στα νέα σταθερά, οι δανειολήπτες εξακολουθούν και προτιμούν να κλειδώσουν το δάνειό τους σε σταθερές δόσεις και μάλιστα για μεγάλες διάρκειες. Η συνηθέστερη επιλογή σήμερα είναι σταθερό για 10, 15 και 20 χρόνια».

ευρώ, δηλαδή

90 ευρώ

επιτοκίων σε ευρώ κατά 2%).

μια ποσοστιαία μονάδα, στο επίπεδο του 3%, τότε η δόση φθάνει στα 790 ευρώ, δηλαδή 150 ευρώ ακριβότερα. Για δάνειο ύψους 200.000 ευρώ η επιβάρυνση της δόσης θα φθάσει τα 300 ευρώ, μόλις τα επιτόκια του ευρώ ανεβούν σωρευτικά στο 3%, και μπορεί να μην αφορά την πλειονότητα των στεγαστικών στην Ελλάδα, αλλά σίγουρα έχει έναν μεγάλο αριθμό δανειοληπτών, οι οποίοι θα δουν να περιορίζεται το διαθέσιμο εισόδημά τους κατά ένα καθόλου ευκαταφρόνητο ποσό.Κατά μέσο όρο, ένα στεγαστικό δάνειο στην εγχώρια αγορά είναι ύψους 80.000 ευρώ. Η δόση από 512 ευρώ αυξάνεται στα 584 ευρώ, με ένα πρόσθετο κόστος 72 ευρώ.

ευρώ/

πρακτορείο ειδήσεων Interfax και το Reuters. Η ανοδική πορεία των τιμών, ενώ είμαστε ακόμα στην αρχή του χειμώνα, τρομάζει την Ευρώπη και τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών, καθώς προοιωνίζει ότι θα ανέβει ο λογαριασμός των επιδοτήσεων και του κόστους της ενεργειακής κρίσης για την Ευρώπη. Στο πλαίσιο αυτό η έκτακτη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας, στις 13 Δεκεμβρίου, γίνεται σε ασφυκτικό κλίμα, και το νούμερο του πλαφόν στα 275 ευρώ/MWh που είχε προτείνει η Κομισιόν μπορεί να μη φαίνεται πια τόσο αστείο… Υπενθυμίζεται ότι οι διαφωνίες που είχαν κατά την πρόσφατη συνάντησή τους ειδικά για το κρίσιμο θέμα του πλαφόν έθεσαν σε αναμονή τη διαμόρφωση και έγκριση του πακέτου

(290 ευρώ η MWh), όπως μετέδωσαν

συνολικά. Πλέον εν μέσω του χειμερινού ράλι τιμών η πίεση θα είναι μεγάλη για γενναίες αποφάσεις και συμφωνία για ένα νέο συνολικό πακέτο στήριξης πριν από τα Χριστούγεννα, καθώς οι καιρικές συνθήκες αναμένεται να επιδεινωθούν και θα είναι πολύ δύσκολο να συγκρατηθεί η κατανάλωση φυσικού αερίου. Σύμφωνα με στοιχεία του think tank Bruegel, οι χώρες της Ε.Ε. έχουν ξοδέψει μέχρι τώρα 600 δισ. ευρώ για μέτρα στήριξης και ενεργειακές προμήθειες, στα οποία προστίθενται και άλλα 100 δισ. από Βρετανία και Νορβηγία, ενώ η Ελλάδα διέθεσε το τέταρτο μεγαλύτερο πακέτο στήριξης των πολιτών της σε σχέση με το ΑΕΠ. Οι δαπάνες αυτές είναι σχεδόν ισοδύναμες με το πρόγραμμα έκδοσης κοινών ομολόγων της Ε.Ε., το οποίο ξεκίνησε για να βοηθήσει στην προστασία της οικονομίας της περιοχής από την πανδημία του κορωνοϊού. Το Bruegel κάλεσε την Ε.Ε. να δημιουργήσει ένα ταμείο ενεργειακής κρίσης για να βοηθήσει στην καταπολέμηση της κρίσης. «Πλέον εντείνονται οι ανησυχίες για τη δημοσιονομική βιωσιμότητα και αν οι κυβερνήσεις θα δεχθούν νέες πιέσεις να προχωρήσουν σε πιο στοχευμένη στήριξη στα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, κινδυνεύει με κατακερματισμό η ευρωπαϊκή αγορά, εάν οι δημοσιονομικά ισχυρότερες χώρες παρέχουν μεγαλύτερη στήριξη στις βιομηχανίες τους σε σχέση με άλλες» είπε ο Simone Tagliapietra του Bruegel. Στο πλαίσιο αυτό, με άρθρο τους στη γαλλική εφημερίδα «Le Monde» οι τρεις βασικοί οικονομολόγοι του οικονομικού Ινστιτούτου Bruegel, Ταλιαπιέτρα, Ζάχμαν και Ζετελμάγερ, τάχθηκαν υπέρ μιας ταχείας συμφωνίας για τις τιμές της ενέργειας στην Ευρώπη, μέσω της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού ταμείου ενεργειακής κρίσης. Οι τρεις οικονομολόγοι προκρίνουν τη λύση του ταμείου και

όχι της επιβολής ανώτατου ορίου στις τιμές, υποστηρίζοντας ότι η επιβολή πλαφόν θα μπορούσε να βλάψει την ικανότητα της Ευρώπης να αγοράζει φυσικό αέριο στις παγκόσμιες αγορές. Προτείνουν η Ε.Ε. να εγκαταλείψει την ιδέα των ανώτατων ορίων τιμών και να αντιμετωπίσει το πρόβλημα με διαφάνεια, υπό τη μορφή ενός ευρωπαϊκού ταμείου για την προστασία των καταναλωτών από τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου, ενθαρρύνοντας παράλληλα την εξοικονόμηση ενέργειας και επιταχύνοντας την ανάπτυξη καθαρών λύσεων. Η Ε.Ε. θα μπορούσε επίσης να ενοποιήσει τη ζήτηση φυσικού αερίου σε ένα κοινό σύστημα αγορών για να ενισχύσει τη διαπραγματευτική της δύναμη, όσον αφορά στις εξωτερικές προμήθειες, τονίζουν. Ανοδικά και πάλι οι τιμές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας όσο προχωράει ο χειμώνας Ήδη, από τη Δευτέρα 28 Νοεμβρίου, η χονδρεμπορική τιμή ρεύματος ήταν 319,03 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αυξημένη 57% σε σχέση με την τιμή της προηγούμενης ημέρας. Ακολούθησε περαιτέρω αύξηση στα 357 ευρώ ανά μεγαβατώρα για να συνεχίσει ανοδικά στα 377 ευρώ στις 30 Νοεμβρίου. Ανάλογη τάση καταγράφεται και στις ευρωπαϊκές αγορές χονδρικής ρεύματος, με τις πολλές εκ των βασικών να προσεγγίζουν τα 400 ευρώ ανά μεγαβατώρα. Η πτώση της θερμοκρασίας έκανε και πάλι το φυσικό αέριο να κυριαρχεί στο ενεργειακό μείγμα, καλύπτοντας το 51,05% της παραγωγής για σήμερα και ακολουθούν οι ΑΠΕ με 21,73%, οι εισαγωγές ρεύματος με 11,05%, οι λιγνιτικές μονάδες με 9,28% και τα υδροηλεκτρικά με 3,49%. Ανοδική πορεία έχει και το φυσικό αέριο TTF, όπου το προθεσμιακό συμβόλαιο φυσικής παρά-

δοσης Δεκεμβρίου 2022 είναι στα 132 ευρώ ανά μεγαβατώρα.

Μείωση της κατανάλωσης φυσικού αερίου στο δεκάμηνο Μέχρι τώρα οι σχετικά ήπιες καιρικές συνθήκες είχαν βοηθήσει ώστε να κρατηθεί η ζήτηση και η κατανάλωση φυσικού αερίου σχετικά χαμηλά. Έτσι, στο τρίμηνο Αυγούστου - Οκτωβρίου είχε μειωθεί κατά 19% η κατανάλωση φυσικού αερίου σε σχέση με τον μέσο όρο 5ετίας, υπερβαίνοντας κατά 4 μονάδες τον στόχο του -15% που έθεσε η Ε.Ε. για την περίοδο Αυγούστου 2022 - Μαρτίου 2023. Ταυτόχρονα είναι ξεκάθαρη πια η πράσινη στροφή της χώρας και τους πρώτους 10 μήνες του 2022 οι ΑΠΕ μαζί με τα μεγάλα υδροηλεκτρικά ξεπερνούν για πρώτη φορά τα ορυκτά καύσιμα (ορυκτό αέριο και λιγνίτης), ανατρέποντας την αντίστοιχη εικόνα του Σεπτεμβρίου 2022. Σημειώνεται ότι οι τάσεις αυτές σχετίζονται με την παρατεταμένη καλοκαιρία. Στο δεκάμηνο όμως, όπως αναφέρει σχετική ανάλυση του Green Tank, επετεύχθη η μείωση στην κατανάλωση φυσικού αερίου για την ηλεκτροπαραγωγή χωρίς να χρειαστεί να αυξηθεί η συμμετοχή του λιγνίτη στην ηλεκτροπαραγωγή, κάτι που έχει εξαγγείλει το ΥΠΕΝ από το καλοκαίρι, βάζοντας μάλιστα στόχο τον διπλασιασμό της συμμετοχής του λιγνίτη στο μείγμα. Στο δεκάμηνο αυξήθηκε μόλις 2% η συμμετοχή του λιγνίτη στο 9,1%, ενώ η συμμετοχή του φυσικού αερίου μειώθηκε κατά 11,5%, των μεγάλων Η/Υ κατά 17,6% και των εισαγωγών κατά 19,6% Την ίδια περίοδο η συμμετοχή των ΑΠΕ αυξήθηκε κατά 18,4%. Οι ΑΠΕ -χωρίς τα μεγάλα υδροηλεκτρικά- είναι πλέον η πρώτη πηγή παραγωγής ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο, συνεισφέροντας 16.688 GWh τους 10 μήνες του έτους, μια αύξηση 18,4% σε σχέση με το 2021, ενώ το μερίδιο των ΑΠΕ μαζί

με τα μεγάλα υδροηλεκτρικά τον Οκτώβριο έφτασε το 57,3%. Η αύξηση της συμμετοχής των ΑΠΕ μείωσε το συνολικό κόστος ενέργειας, και την έκθεση της ΔΕΗ στον λιγνίτη, την οποία θέλει να συγκρατήσει όσο μπορεί τόσο για να κρατήσει τα αποθέματα λιγνίτη υψηλά για τον χειμώνα όσο και για να διατηρήσει όσο μπορεί πιο πράσινο το προφίλ της. Τελευταία στοιχεία Ειδικά τον μήνα Οκτώβριο, αναφέρει η ανάλυση του Green Tank, η κατανάλωση φυσικού αερίου βρίσκεται σε χαμηλό έτους, ενώ είναι χαμηλότερη και σε σχέση με τον ίδιο μήνα των προηγούμενων 5 ετών, κυρίως λόγω της πολύ μεγάλης μείωσης της χρήσης στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής (-41% σε σχέση με τον μέσο όρο πενταετίας). Πρώτη πηγή αερίου το LNG με μερίδιο 58,9% των φυσικών ροών που εισήγαγε η Ελλάδα το πρώτο 10μηνο του έτους. Στην τρίτη θέση και με μερίδιο μόλις 15,6% οι καθαρές εισαγωγές της χώρας από τη Ρωσία και στη δεύτερη θέση το αέριο από τον ΤΑΡ (21,8%). Ειδικότερα, όπως εντοπίζει σε σχετική ανάλυσή του το Green Tanκ, λόγω της «βουτιάς» του Οκτωβρίου, αθροιστικά στο πρώτο τρίμηνο Αυγούστου - Οκτωβρίου της οκτάμηνης περιόδου μείωσης, η Ελλάδα με συνολική κατανάλωση 11.52 TWh «έπιασε» και ξεπέρασε τον στόχο μείωσης του -15% όχι μόνο σε σχέση με την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι αλλά και σε σχέση με τον μέσο όρο πενταετίας (12.09 TWh). Σε όρους ποσοστιαίων μεταβολών, η χώρα το τρίμηνο Αυγούστου - Οκτωβρίου 2022 μείωσε τη συνολική κατανάλωση ορυκτού αερίου κατά 33,6% συγκριτικά με την ίδια περίοδο του 2021, ξεπερνώντας κατά πολύ τον στόχο μείωσης που προκύπτει από την εξαίρεση που πήρε η Ελλάδα στη σχετική ευρωπαϊκή συμφωνία. Το πλέον σημαντικό, όμως, είναι ότι για πρώτη φορά από την έναρξη της περιόδου μεί-

ωσης τον Αύγουστο η Ελλάδα μπαίνει σε τροχιά επίτευξης του στόχου του -15%, σημειώνοντας αθροιστική ποσοστιαία μείωση κατά 19% σε σχέση με τον μέσο όρο των αντίστοιχων τριμήνων της τελευταίας πενταετίας (2017-2021). Επιπλέον, στο πρώτο τρίμηνο της περιόδου μείωσης, όλες οι τελικές χρήσεις παρουσιάζουν σημαντικές μειώσεις συγκριτικά με την ίδια περίοδο του 2021. Πρωτοστατεί η βιομηχανία (-69,4%)

και ακολουθούν η ηλεκτροπαραγωγή (-30%) και τα δίκτυα διανομής (-16%). Για πρώτη φορά από την έναρξη της περιόδου μείωσης τον Αύγουστο οι τάσεις στις τελικές χρήσεις είναι αντίστοιχες και ως προς τον μέσο όρο πενταετίας, με τη βιομηχανία, την ηλεκτροπαραγωγή και τα δίκτυα διανομής να εμφανίζουν μειώσεις κατά 71,7%, 11,2% και 8,5%, αντίστοιχα.

ενέργειας στο ηλεκτρικό δίκτυο, συνεισφέροντας 16688 GWh τους 10 μήνες του έτους, μια αύξηση 18,4% σε σχέση με το 2021. Αντίθετα, το ορυκτό αέριο έπεσε στη δεύτερη θέση με 15139 GWh, σημειώνοντας 11,5% μείωση σε σχέση με το 2021. Η παραγωγή από λιγνίτη αυξήθηκε μόλις κατά 2% σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2021. Συγκεκριμένα, τον Οκτώβριο 2022 η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκε κατά 9% σε σχέση με τον ίδιο μήνα το 2021. Η μηνιαία παραγωγή από ΑΠΕ ήταν η δεύτερη υψηλότερη μετά το ρεκόρ του Ιουλίου 2022, ενώ ορυκτό αέριο και λιγνίτης μειώθηκαν κατά 58% και 23%, αντίστοιχα, σε σχέση με τον Οκτώβριο του 2021. Ως αποτέλεσμα, το μερίδιο των ΑΠΕ μαζί με τα μεγάλα υδροηλεκτρικά τον Οκτώβριο έφτασε το 57,3%.

ριου αγωγού φυσικού αερίου Ελλάδας - Βουλγαρίας (IGB) στις αρχές Νοεμβρίου σηματοδότησε ένα πολύ σημαντικό βήμα της Ευρώπης στην πορεία της για ενεργειακή απεξάρτηση και αναδεικνύει τον στρατηγικό γεωπολιτικό ρόλο της Ελλάδας, καθιστώντας την έναν νέο και ισχυρό ενεργειακό κόμβο.Σε αυτή την πορεία καθοριστική ήταν η συνεισφορά του ομίλου ΑΒΑΞ, ο οποίος ολοκλήρωσε εντός χρονοδιαγράμματος ένα απαιτητικό έργο, εξασφαλίζοντας απόλυτη ασφάλεια και ποιότητα σε όλα τα στάδια της κατασκευής του. Η ταυτότητα του IGB Αναλυτικά, o IGB είναι ο τελευταίος αγωγός του Κάθετου Διαδρόμου, ενός συστήματος αγωγών που διασυνδέει τη Ρουμανία, την Ουγγαρία και τη Βουλγαρία με την Ελλάδα και συγκεκριμένα με τον Διαδριατικό αγωγό (TAP) που μέσω του Νότιου Διαδρόμου επιτρέπει τη μεταφορά φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν προς την Ιταλία και την περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης. Υπάρχει δε πρόβλεψη μόλις ολοκληρωθεί ο πλωτός τερματικός σταθμός επαναεριοποίησης υγροποιημένου φυσικού αερίου (FSRU) της Αλεξανδρούπολης, ο IGB να συνδεθεί και σε αυτόν. Το έργο αφορά σε μια ολοκληρωμένη λύση (turnkey), η οποία αποτελείται από έναν αγωγό μήκους περίπου 182 χλμ. -εκ των οποίων περίπου 31 χλμ. εντός της ελληνικής επικράτειαςκαθώς και από το σύνολο των υποδομών, τεχνολογιών, εκπαιδεύσεων και υποστηρικτικών εγκαταστάσεων για τη λειτουργία του (μετρητικοί σταθμοί, βανοστάσια και κέντρα λειτουργίας). Ο αγωγός έχει διάμετρο 32 ίντσες και πάχος που κυμαίνεται από 11 έως και 20 χιλιοστά, ενώ όσον αφορά την ετήσια δυναμικότητά του, αυτή είναι 3 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου με δυνατότητα αντίστροφης ροής (reverse flow) και μπορεί με την κατασκευή σταθμού συμπίεσης να αυξηθεί σε 5 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως. Εγκατάσταση συστήματος SCADA

πελάτη για τη λειτουργία του νέου συστήματος και πραγματοποιήθηκε αεριοδότηση/ενεργοποίηση του συστήματος πριν από την εμπορική του λειτουργία με προσωπικό και τεχνικά μέσα αποκλειστικά της ΑΒΑΞ. Σε ό,τι αφορά το τεχνικό αντικείμενο του έργου, θα πρέπει να τονιστεί ότι για το σύστημα SCADA και τις τηλεπικοινωνίες εγκαταστάθηκαν οπτικές ίνες συνολικού μήκους 360 χλμ., περίπου 100 χλμ. του αγωγού συγκολλήθηκαν με αυτόματες μηχανές συγκόλλησης, ενώ για τη διέλευσή του πραγματοποιήθηκαν δύο διατρήσεις οριζόντιας κατεύθυνσης στον ποταμό Μαρίτσα, μήκους 500 μέτρων, και στο φράγμα Studen Kladenec, μήκους 1.500 μέτρων, μια διάτρηση που θεωρείται η τρίτη μεγαλύτερη στην Ευρώπη. Στο φράγμα Studen Kladenec, μάλιστα, ο αγωγός έφτασε στο

η έλλειψη σημαντικών εξαρτημάτων και υλικών τα οποία εξαντλούνταν και δεν μπορούσαν να παραχθούν άμεσα, η ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη και, φυσικά, οι γεωπολιτικές εξελίξεις λόγω της εμπόλεμης κατάστασης στην Ουκρανία. Οι παραπάνω παράγοντες ήταν οι αστάθμητοι γι’ αυτό και αναπάντεχοι. Ωστόσο, υπήρχαν και παράγοντες που ήταν γνώριμοι και αναμενόμενοι για ένα τέτοιο έργο. Ένας από αυτούς ήταν το γεγονός πως ο αγωγός κατασκευάστηκε σε δύο διαφορετικές χώρες και συνεπώς κατά την εκτέλεση έπρεπε να ληφθούν υπόψη οι διαφορές στη νομοθεσία και στις υπηρεσίες αναφορικά με θέματα φορολογικά, ασφαλιστικά, αδειοδότησης, διαμονής, προσβασιμότητας, μετακινήσεων, μετάφρασης και επικοινωνίας κ.λπ. Επιπλέον, κατά την εκπόνηση της μελέτης και της φάσης της κατασκευής έπρεπε να ληφθούν υπόψη τεχνικές απαιτήσεις από δύο διαφορετικές εθνικές νομοθεσίες (Ελλάδας - Βουλγαρίας) καθώς και από τέσσερις διαφορετικούς οικονομικούς φορείς (ΙCGB, BULGARTRANSGAZ, ΔΕΣΦΑ και ΤΑΡ). Σε τεχνικό επίπεδο οι προκλήσεις ήταν ακόμη περισσότερες. Οι διαδικασίες, οι απαιτήσεις και οι φορείς για την επίβλεψη και την επιθεώρηση του έργου ήταν διαφορετικές σε Ελλάδα και Βουλγαρία, ενώ διαφορετικό ήταν το επίπεδο προμελέτης και τα κριτήρια μελέτης που δόθηκαν από τον IGB για κάθε χώρα. Επίσης, θα πρέπει να τονιστεί ότι ο αγωγός όδευσης διήλθε για μεγάλο μήκος σε ορεινές περιοχές με μεγάλες κλίσεις, ενώ πολλές εργασίες εκτελέστηκαν σε δυσμενείς καιρικές συνθήκες (έντονες χιονοπτώσεις, έντονες βροχοπτώσεις, χαμηλές θερμοκρασίες κ.λπ.). Στην Ελλάδα, 16 χλμ. από τα συνολικά 31 χλμ. αφορούσαν πολύ δύσκολα εδάφη με μεγάλες και απότομες κλίσεις, ενώ στη Βουλγαρία ο αριθμός αυτός έφτασε τα 45 χλμ. από τα συνολικά 151 χλμ. Τέλος, η πλήρωση με φυσικό αέριο και η ενεργοποίηση του συστήματος του IGB - πριν από την εμπορική του λειτουργία- αποκλειστικά από ανθρώπινο δυναμικό και εξοπλισμό της ΑΒΑΞ καθώς και η εκπαίδευση προσωπικού του IGB στη λειτουργία του συστήματος μετά την παράδοση είναι ορισμένες μόνο ακόμη από τις προκλήσεις που έπρεπε έλλάδας - Βουλγαρίας: επάρκεια της έυρώπης Το στοίχημα της ολοκλήρωσης του έργου ΓΙΑ ΤΗν ΑΒΑΞ η ολοκλήρωση του έργου με απόλυτη ασφάλεια και μέγιστη δυνατή ποιότητα ήταν από την αρχή ένα μεγάλο στοίχημα, που έγινε ακόμη μεγαλύτερο λόγω των συνθηκών ανωτέρας βίας. Και το κέρδισε! Οι εργασίες εκτελέστηκαν

σε απόλυτη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της ποιότητας της σύμβασης, επετεύχθη Safety Milestone Achievement 1.000.000 ανθρωποωρών χωρίς χαμένο χρόνο λόγω τραυματισμού, γεγονός που εξασφάλισε βραβείο Ασφάλειας, ενώ πραγματοποιήθηκαν περισσότερες από 20.000 τμχ. συγκολλήσεων με παγκόσμιας κλάσης ποσοστό επισκευής μικρότερο του 5%, γεγονός που εξασφάλισε και το βραβείο Ποιότητας. Μια διάκριση που οφείλεται στη μακροχρόνια τεχνογνωσία και υψηλή κατάρτιση του ομίλου ΑΒΑΞ, καθώς όχι τυχαία έχει βάλει την υπογραφή του στον TAP και στις υποδομές της Ρεβυθούσας, που αποτελούν τα επιπλέον εχέγγυα ενεργειακής αυτονομίας όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά για ολόκληρη τη ΝΑ Ευρώπη.

Με βάρος 13,7 τόνους, ύψος 2,2 μέτρα, διάμετρο 2,7 μέτρα και με το σφυρί να είναι βάρους 200 κιλών είναι η μεγαλύτερη καμπάνα στον κόσμο. Στις δοκιμές που έγιναν τον Οκτώβριο του 1857, η καμπάνα ράγισε. Αντικαταστάθηκε τον Απρίλιο του 1858, από μια δημιουργία του George Mears στο Whitechapel Foundry στο Λονδίνο. ο πύργος του ρολογιού Μετά την καταστροφή του παλιού παλατιού του Ουεστμίνστερ από πυρκαγιά τον Οκτώβριου του 1834, ανεγέρθηκε ο πύργος του ρολογιού. Το επίσημο όνομα του πύργου ήταν αρχικά ο Πύργος του Ρολογιού. Οι δημοσιογράφοι επί βασιλείας της Βασίλισσας Βικτώριας τον αποκαλούσαν, Πύργο του Αγίου Στεφάνου. Το 2012 μετονομάστηκε σε Elizabeth Tower, για τα 60 χρόνια της Βασίλισσας Ελισάβετ στον θρόνο. Έχει ύψος 96,3 μέτρα, φτάνοντας τους 16 ορόφους ενώ δεν διαθέτει ανελκυστήρα για να ανέβει κανείς τα 334 σκαλοπάτια -σε μια σπειροειδή σκάλα-έως την κορυφή. Αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO από το 1987. Το ρολόι Κάθε πλευρά του ρολογιού αποτελείται από 312 κομμάτια από γυαλί οπάλ. Έχει διάμετρο, η κάθε πλευρά, 7 μέτρα ενώ ο δείκτης ωρών έχει μήκος 2,8 μέτρα. Ο δείκτης λεπτών έχε μήκος 4,3 μέτρα. Στη βάση κάθε καντράν, υπάρχει η

έχει ηττηθεί. οι εργασίες ανακαίνισης O Big Ben χτύπησε 12 φορές πριν σταματήσει για τις εργασίες ανακαίνισης τον Αύγουστο του 2017. Οι εργασίες κόστισαν περίπου 31,7 εκατομμύρια ευρώ. Οι εργασίες περιλαμβάνουν την προσθήκη ανελκυστήρα , την αλλαγή υαλοπινάκων και τη βαφή των καντράν του ρολογιού. Επίσης

νής φανερής ψηφοφορίας συμμετείχαν επίσης τα Peugeot 308 (258 βαθμοί), DS 4 (239 βαθμοί), Toyota Yaris Cross (226 βαθμοί), Dacia Jogger (218 βαθμοί), Alfa Romeo Tonale (214 βαθμοί), Hyundai Ioniq 5 (211 βαθμοί) και Skoda Fabia (201 βαθμοί). Τα αυτοκίνητα αξιολογήθηκαν με γνώμονα, κυρίως, τις ανάγκες και προτεραιότητες του μέσου οδηγού. Τα κριτήρια επιλογής αφορούν την τεχνολογία, την ασφάλεια, την ποιότητα, την πληρότητα της γκάμας, τη φιλικότητα προς το περιβάλλον, όπως επίσης το κόστος αγοράς και χρήσης. Υπενθυμίζεται πως τα μέλη

στο «χώμα». Στο booth της Tromox είδαμε και το νέο MC10, διακριτικό μεν αλλά σαφώς πολλά υποσχόμενο εκτός δρόμου. Είναι compact και ευέλικτο, ιδανικό για τους λάτρεις του motocross. Έχει ελαστικά 70/100-19 εμπρός και 80/100-18 πίσω, η σέλα «κάθεται» στα 85 εκ. από το έδαφος και το ground clearance είναι 28 εκ. Το MC10 είναι αρκετά compact, στα 2033 x 820 x 1180mm. Έρχεται σε δύο εκδόσεις, μία με μονή μπαταρία και τελική 75 χλμ./ώρα και μία με δύο μπαταρίες και τελική 90 χλμ./ώρα. Βρίσκονται ανάμεσα στα πόδια του αναβάτη και είναι 72V - 30Ah έκαστη (2,16 kWh). Η ροπή είναι 120 Nm και η peak ισχύς στα 10 kW και στις δύο εκδόσεις. Τέλος, η αυτονομία αγγίζει τα 120 χλμ./ώρα με τις

Energica Experia

Ένα από τα πιο high-end booths «ηλεκτρικών» brands στην EICMA 2022 ήταν και αυτό της ιταλικής Enegica. Εκεί ξεχωρίσαμε το πρώτο ηλεκτρικό, ευρωπαϊκό tourer, την Experia, διαθέσιμη σε facelift εκδοχή με ανανεωμένα specs και εμφάνιση. Διαθέτει νέο μοτέρ και μεγαλύτερη μπαταρία, αλλά συνολικά έχει μειωμένο βάρος (260 Kg). Αποδίδει 80 ίππους συνεχόμενα στις 7.000 RPM και peak 102 ίππους στις 7.500 RPM, με 900 Nm ροπής στον τροχό! Η τελική της ταχύτητα περιορίζεται στα 180 χλμ./ώρα και το 0-100 χλμ./ώρα έρχεται σε 3,5 . Η μπαταρία της είναι 22,5 kWh (19,6 kWh ωφέλιμη), με τάση λειτουργίας 306 V και υποστηρίζει φόρτιση στα 3 kW μέσω του on-board φορτιστή, αλλά και ταχεία φόρτιση DC (γεμίζει σε περίπου 1 ώρα). Από πλευράς κατασκευής, φρένων και ανάρτησης… βαθιά ανάσα και πάμε! Τροχοί 17 εμπρός και πίσω (3,5 και 5,5 αντίστοιχα) με ελαστικά Pirelli Scorpion Trail II (120/70-17 και 180/55-17). Εμπρός ανεστραμμένο πιρούνι της ZF Sachs με διάμετρο 43 χλστ., διαδρομή 150 χλστ., ρυθμιζόμενη προφόρτιση, έκταση και συμπίεση. Πίσω μονό αμορτισέρ ZF Sachs με 55 mm διαδρομή, 150 χλστ. διαδρομή τροχού, ρυθμιζόμενη έκταση και προφόρτιση. Η μετάδοση είναι 16/52 με αλυσίδα και τα φρένα είναι της Brembo, 4πίστονα 330 χλστ. εμπρός με δύο δίσκους και 240 χλστ. μονός δίσκος πίσω με διπίστονη δαγκάνα. Έχει έξι επίπεδα Traction Control με τη βοήθεια eABS Bosch 9.3 MP, Cruise Control, 7 προφίλ αναβάτη (4 προεπιλεγμένα και 3 custom), 4 modes απόδοσης (Eco, Urban, Rain, Sport) και 4 επίπεδα αναγεννητικής πέδησης. Επίσης έχει park assistant με «αργή» όπισθεν αλλά και κίνηση εμπρός, ενώ η οθόνη των 5 (IPS) παρέχει τις απαραίτητες

με τίποτα να αλλάξει το status στην περίπτωση του Ερρίκος Ντυνάν, το οποίο πέρασε σε ποσοστό 51% στην Πειραιώς και με την Farallon να έχει μειοψηφική συμμετοχή 49%. Δηλαδή, αν χωρίς διαγωνισμό η Farallon βρεθεί με ποσοστό 51%, εν μια νυκτί, όπως είπαν επί λέξει οι ίδιες πηγές, το θέμα θα πάει στα δικαστήρια για αθέμιτο ανταγωνισμό, ενώ έπρεπε να γίνει πλειοδοτικός διαγωνισμός. γ) Η εταιρεία, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες πάντα, θα προσφύγει στα ελληνικά και ευρωπαϊκά δικαστήρια για να καταργηθεί το rebate και το claw back, το οποίο ουσιαστικά δεσμεύει σχεδόν το 50% και κατά περιπτώσεις το 55% των πωλήσεων. Θεωρεί αδιανόητο η χώρα να έχει βγει από τα μνημόνια και την ευρωπαϊκή εποπτεία και να εφαρμόζονται ακόμα στον κλάδο Υγείας μνημονιακές πολιτικές που αλλοιώνουν τα οικονομικά της στοιχεία.

που ελέγχει ποσοστό

nasdaq Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες τραπεζικές πηγές, ο Αμερικανός επενδυτής θα επιδιώξει να αποεπενδύσει από την Alpha παίρνοντας τις ζημιές του και στρεφόμενος στις μετοχές της πατρίδας του. Στις ΗΠΑ, δε, υπάρχουν επενδυτικοί… πειρασμοί, αφού η κρίση του πληθωρισμού και της ενέργειας έχει ρίξει τις μετοχές στον Nasdaq έως και 80%. Προφανώς, όπως εκτιμούν οι ίδιες πηγές, δεν έχει λόγο να μένει στην Ελλάδα. Άλλωστε, στο Χ.Α. διαθέτει συμμετοχή στην Πειραιώς, με 18,62% και με μέση τιμή κτήσης, όπως αναφέρουν χρηματιστές, περί το 1,70 ευρώ, και στην ΕΥΔΑΠ με 9,99% και μέση τιμή κτήσης περί τα 7,5 με 8 ευρώ. Είναι προφανές, όπως σχολιάζουν οι ίδιες πηγές, ότι ο Τζο Πόλσον συνεχίζει να γράφει ζημιές από το ελληνικό εγχείρημά του.

deal

To deal με τη First Sentier για την εξαγορά της Τέρνα Ενεργειακή από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ όλα δείχνουν ότι θα προχωρήσει. Τον πρώτο λόγο έχει η ΕΤΕ, στην οποία απευθύνθηκαν οι Αυστραλοί με τα 150 δισ. δολ. υπό διαχείριση, και θα συντονίσει την εξαγορά βάζοντας στο «κόλπο» και τις άλλες τράπεζες. Ζητάει, λέει, υποθήκη το 40% της ΤΕΝΕΡΓ. Το θέμα είναι ότι καίγεται για το deal ο Γιώργος Περιστέρης. Εγνατία, Καζίνο, Αττική Οδός, «απαιτητικοί» μέτοχοι, ζητούν χρηματοδότηση και αποτελέσματα.

63%, στα 26,3 εκατ. ευρώ από 71,2 εκατ. ευρώ. Πάμε τώρα στα ωραία. Ο κ. Χαλιωρής έστειλε ένα ενημερωτικό για να δείξει ότι, παρά την κρίση, η εταιρεία έχει ενδυναμωθεί από το 2019, όταν η οικονομία λειτουργούσε νορμάλ, χωρίς κρίση και κορωνοϊό. Από τότε, λέει, τα EBITDA είναι αυξημένα κατά 67,1%. Τι έγινε; Απλά περιορίστηκε η χρήση μασκών, δραστηριότητα με την οποία καταπιάστηκε η εταιρεία εν μέσω πανδημίας απογειώνοντας τα μεγέθη της.

αΠολυτα ένηΜέΡωΜένοσ Όπως μας μετέφεραν από το Λονδίνο, οι ξένοι που βρέθηκαν στο roadshow της ΕΧΑΕ και της Μοrgan Stanley στις αρχές του μήνα πήγαν κυρίως για να ακούσουν από κοντά τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Τον βρήκαν απόλυτα ενημερωμένο ακόμα και σε θέματα που εκ της θέσεώς του θα μπορούσε να μη δίνει σημασία, όπως για κάτι… υπολεπτομέρειες στον τρόπο λειτουργείας των… ανεμογεννητριών! Ο κ. Μητσοτάκης απαντούσε σε όλα τα ερωτήματα και μάλιστα ο ίδιος προλάβαινε ερωτήσεις, περί εκλογών, πολιτικής σταθερότητας κ.ά. Μάλιστα, δεν δίστασε να… τρολάρει και τον οικοδεσπότη της Morgan Stanley κ. Franck Petitgas, λέγοντάς του «καλά τα είπαμε εδώ, άντε να δούμε και καμιά καλή ανάλυση για την Ελλάδα»! Καί ολίΓον αΠο τσίΠΡα Το προφίλ και η εμφάνιση του Έλληνα πρωθυπουργού δεν γινόταν να μην ιντριγκά ρει τους Έλληνες τραπεζίτες και διαχειριστές κεφαλαίων που κάνουν καριέρα στο Λον δίνο εδώ και πολλά χρόνια. Θυμίζουμε ότι ένας από αυ τούς, για την ιστορία, ήταν και ο Νότης Μηταράκης, υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής σήμερα. Τέλος πάντων, η σύγκριση έγινε με τον Αλέξη Τσίπρα όταν είχε βρεθεί κι αυτός στο London School of Economics κάποια στιγμή και τους είχε… κερδίσει όλους με τη φοβερή του ευφράδεια στα… αγγλικά! ViVa Βγαίνει και ο Δεκέμβριος, γυρίζει ο χρόνος και no deal της JP Morgan με τη Viva Wallet. Τουλάχιστον προς το παρόν. Δόθηκε παράταση, λοιπόν, στα εμπλεκόμενα μέρη να σκεφτούν πιο ψύχραιμα και να καθίσουν να τα βρουν χωρίς ανησυχίες, φόβο -για το νέο ξεκίνημα- και προκαταλήψεις. Είχε αποφασιστεί τον Ιανουάριο από τα δύο μέρη τον Ιανουάριο του 2022, προβλέποντας την απόκτηση του 49% της ελληνικής εταιρείας ψηφιακών συναλλαγών αντί περίπου 1 δισ. ευρώ από τη μεγαλύτερη επενδυτική τράπεζα των ΗΠΑ. Η συμφωνία προβλέπει την εξαγορά του 49% από τους μετόχους μειοψηφίας της Viva (το Ηedosophia Fund με 25%, το Family Office της Μαριάννας Λάτση με 14% και την επενδυτική εταιρεία Deca του Δημήτρη Δασκαλόπουλου

θηνότερες οι συναλλαγές από την ερχόμενη χρονιά, αφού μειώνεται στο μισό ο φόρος επί των πωλήσεων στις συναλλαγές. Το μέτρο αυτό, σύμφωνα με χρηματιστές, αναμένεται να τονώσει το ενδιαφέρον για το Χρηματιστήριο και τις μετοχές, ενώ ήδη ξένες χρηματιστηριακές εταιρείες «ψάχνονται» να ανοίξουν δουλειές στην Αθήνα. Η ΕΧΑΕ έχει δεχθεί αίτημα ξένου broker, ο οποίος «ενδεχομένως να γίνει remote member στο Χρηματιστήριο, έχοντας ήδη 20.000 Έλληνες επενδυτές στην πλατφόρμα του», όπως είπε προ ημερών ο διευθύνων σύμβουλος της ΕΧΑΕ Γ. Κοντόπουλος. Σήμερα, βρίσκονται σε εξέ-

μήνα.

Το νέο έτος, εξάλλου, σύμφωνα με πληροφορίες, προετοιμάζεται νέα πλατφόρμα για τα μέλη του Χ.Α. για αυτοματοποιημένες εγγραφές νέων κωδικών, δίχως τα δεκάδες έγγραφα τα οποία απαιτούνται σήμερα για να ανοίξουν κωδικούς οι επενδυτές. Από κυβερνητικής πλευράς, εξετάζεται η δημιουργία επιδοτούμενων λογαριασμών για νέους (στα πρότυπα του βρετανικού ISA), καθώς σήμερα η συμμετοχή των νέων κάτω των 30 ετών στο Χ.Α. είναι λιγότερο από 9%. Υπενθυμίζεται ότι ανάμεσα στις πρωτοβουλίες τις οποίες θα λάβει η ΕΧΑΕ εκτός από τα τρέχοντα συνέδρια (Ελληνοαμερικανικό Επιμελητήριο, συνέδριο Capital στη Νέα Υόρκη, Ιανουάριος, forum για assets classes, συνέδριο πληροφορικής), θα είναι οι παρουσιάσεις εκεί που βρίσκονται τα χρήματα, με πρώτο στόχο τη Μέση Ανατολή, την Ασία και τις ΗΠΑ. Τέλος, σε ό,τι έχει να κάνει με την αναβάθμιση της αγοράς σε ανεπτυγμένη, έχει συσταθεί ειδική ομάδα της EXAE που έχει αναλάβει την επικοινωνία με τους οίκους αξιολόγησης (MSCI,FTSE, S&P) και μέχρι σήμερα η Αθήνα πληροί τα κριτήρια για τον FTSE, για την ΜSCI αναμένονται ανακοινώσεις, ενώ για τον S&P η ΕXAE θεωρεί ότι είναι καλυμμένη.