Sjógvur & Fólk — #3

14

SJÓGVUR & FÓLK — #3

Feskt og óvirkað til útflutnings: Góður fiskur kann geva góðan prís sum feskur og rundur, og at útflyta hann sum slíkan merkir ikki altíð at virðir fara fyri borð, tvørturímóti; men broytingarnar tey seinnu árini hava vent upp og niður upp á fleiri hugtøk.

Jógvan Hugo Gardar

Í

DAG ER tað nærum bara laksur sum verður sendur av landinum sum feskur og óvirk ­a ður. Bæði upp­s jóvar­ fisk­ u r og botnfiskur—sild, makrelur, upsi, toskur, hýsa v.m.—verður næst­an allur út­ flutt­u r virkaður, tað veri seg flak, portiónir, av­høvdað ella heil­fryst.

Nógv varð ofta gjørt burt­ ur úr spurninginum um út­ flutn­ing av óvirkaðum fiski.

Fyri góðum 15 árum síðani vóru fleiri farin at keypa fesk­ an fisk frá fiskiflotanum fyri síð­ani at selja fiskin víðari av land­i n­u m sum óviðgjørdan og feskan. Hetta hevði við sær eitt heitt orðaskifti um mist virðir og hótt arbeiðspláss í Føroyum, og diskuterað varð um vandi var fyri at vit komu at útflyta arbeiðspláss saman við tí runda fiskinum.

Eitt argument sum sjáldan hoyrdist alment, men sum ikki tess minni var kent innan vinnuna, var at feskleiki í sær sjálvum hevur eitt virði, og at tað í summum førum er ein spurningur um tað loysir seg at gera nakað við fiskin, annað enn at síggja til at hann er so feskur og góður sum møguligt og kemur so skjótt og væl fram til keyparin sum gjørligt.

TOPPAÐI Í 2003 Útf lutningurin av feskum tosk­i, upsa og hýsu, tók rætti­ liga dik á seg í 2000 tá eini 10.000 tons av hesum fiska­ sløg­um fóru av landinum sum rund­u r fiskur. Longu í 2003 var útflutningurin av feskum, heil­um botnfiski komin upp á um­leið 35.000 tons.

Men so vendi, og hesin út­flutn­ingur tók at minka, so mik­ið skjótt at í 2008 var hann longu komin niður á umleið 10.000 tons. Í 2015 fóru ikki meir enn eini 4.000 tons av fesk­um toski og hýsu av land­ in­um sum rundur fiskur, og at kalla einki av upsa.

Meðan tað føroyska kjakið í stóran mun snúði seg um vans­a r við at missa arbeiðs­ pláss av at senda fisk av land­ in­u m sum rávøru, so bleiv gongd­in ein onnur enn mong høvdu ímyndað sær.

MARIA OLSEN PHOTO

Eitt er at stórar broyting­ar eru farnar fram úti á markn­ að­ i n­ u m, ikki minst við at keyp­a r­a r hava hert síni krøv til vørudygd so væl sum lev­ er­i ngs­t rygd. Hóðast góðsk­ an helst er kappingarfør, so megn­ a føroyingar ikki at trygg­ja nøktandi mongdir at lev­era til stórar feskfiskakeyp­ ar­a r—fiskiveiðin eftir tosk­i, hýsu og upsa í føroyskum øki er sum heild nógv minkað síð­a ni 2002. Tað árið komu 110.000 tons av hes­um fiska­

framm­a n­u ndan orsøkirnar til at viðurskiftini broytast.

Tann føroyski uppsjóvar­flot­ in landaði í nógv ár at kalla alla sína veiði til keyparar í Ís­landi, Noregi, Danmark og Skot­landi—ídag er støðan ein heilt onnur.

Hyggja vit eftir veiðini eft­ir svartkjafti, makreli og sild, so fiskaðu tey føroysku skip­ini mill­u m 100.000 og 150.000 tons av hesum sløg­ um í føroysk­um øki frá 2002 til 2008. Í 2009 minkar fiski­ skap­u rin niður í góð 33.000 tons, men kemur upp á 110.000 tons longu í 2010. Í 2011 og 2012 er hendan veiði í før­oyskum sjógvi komin upp á 190.000 og síðani 2013 hevur hon ligið oman fyri heili 300.000 tons.

Havast skal eisini í huga at aft­u r at hesum tølum kemur før­oysk veiði í altjóða sjógvi og í sjóøkjum hjá øðrum lond­um har vit hava havt fiski­veiði­av­ talur.

Av uppsjóvarsløgunum eru tað serliga makrelur og sild sum fara fesk av landinum. Í 2002 fóru 40.000 tons av makreli og sild av landinum sum feskur heilur fiskur; men bara smá 3.000 av hesum tons­ un­um blivu fiskað í før­oysk­um øki. Í 2009 fóru 65.000 tons av sild og makreli av landinum sum feskt; tað árið vórðu bert 9.000 tons fiskaði í føroysk­um sjógvi. Áhugavert er at av teimum 50.000 tons­un­um av makreli sum blivu útflutt í 2009, vóru bara 5.000 tons veidd í føroys­ kum øki.

Men so í 2012, tá veiðin Feskur alilaksur klárur at avskipa. eftir sild og makreli er komin upp á 160.000 tons, verður ikki eitt kilo selt feskt av i num—tað árið verður sløgum upp á land í Føroyum, og í norskum sjógvi. Hesin land­ har­av helmingurin var upsi. Í fiski­skapur øktist so skjótt at nevni­liga frystivirkið Varðin 2015 vórðu bert fiskað stívliga hann avhøvdaði eina spírandi Pelagic á Tvøroyri tikið í nýt­ 32.000 tons, harav upsin er toska­a ling bæði í Noregi og í slu, og tá er gongd eisini kom­ in á hjá Faroe Pelagic í Kolla­ heili 22.700 tons—at kalla Før­oyum. firði, og saman við Havsbrún ikki ein stertur av hesum upsa í Fuglafirði klára tey føroysku varð seldur av landinum fesk­ TAÐ ÓVÆNTAÐA ur í fjør.

Sam­stundis sum veiði­n øgd­ virk­ini nú at taka ímóti øllum Ein onnur sannlík, við­ irn­ar av toski, hýsu og upsa eru fisk­in­um frá tí føroyska upp­ virk­andi orsøk til at minni av minkaðar við tveim­u m trið­ sjóv­a r ­flotanum, og hagreiða i n áðrenn hann verður fesk­um føroyskum botnfiski ing ­um, er fiski­skap­u r­in eftir fisk­ verð­u r sendur heilur av land­ upp­sjóvarfiski sum makreli út ­f lutt ­u r. Í kjalarvørrinum av hesi gongdini koma fleiri in­um, er at toskafiskiskap­u r­ og sild øktur mun­andi. in tey seinnu árini er vaksin Eins og við botnfisk­ i n­ hundr­að nýggj størv á landi, mun­andi í Barentshavinum um, so kenna vit ikki altíð bæði á sjálvum virkjunum og