Natuur.ruimte 04/2017

Natuur.ruimte Memorandum voor Antwerpse politici

Korstmossen

Winterbeheer driemaandelijks verenigingsblad van Natuurpunt Antwerpen Noord vzw december 2017 - januari 2018 - februari 2018 jaargang 24 - nummer 4 verschijnt in maart, juni, september en december Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Natuurbeheer

Inhoud

ZEKER LEZEN Natuur.beheer

4

... is keuzes maken

Soort in de kijker: Lichenen

8

... natuur met een korstje

Natuur.actueel

4

10

Padden, kikkers en salamanders

Dankzij jullie steun

Lichenen

13

Gewone pad

Natuur.beleid: GRV 18

14

Memorandum voor Antwerpse politici

Natuur.samenleving

15

Opruimactie in het Galgeschoor i.s.m. Antwerps Havenbedrijf

8

EN VERDER Edito

3

Winkelhoekje

29

Colofon

31

Padden, kikkers en salamanders

10 Opruimactie Galgeschoor

Memorandum voor Antwerpse politici

15

14

KEICOOL Met Snor op stap

AAN DE SLAG 18

Snor opent zijn winterdagboek voor jullie

De pen van JNM Je beestigste jeugdbeweging

20

Agenda

16

Natuur.beheer

22

Handen uit de mouwen

Vergeet niet te genieten

24

EDITO

Technologische revolutie in natuurbeheer?

Foto: Drone, ingezet voor bodem­onderzoek door een team van professor Kathy Steppe (UGent)

Technologie staat niet stil. Ook in natuurbeheer en natuurbeleving is techniek een essentieel onderdeel geworden. Nieuwe ontwikkelingen zijn niet tegen te houden en doen sneller dan verwacht hun intrede.

Wat dacht je van de automatische herkenning van soorten? ObsIdentify, een nieuwe app voor je smartphone, herkent momenteel 77 soorten dagvlinders, 1.248 nachtvlinders, 183 wantsen, 65 libellen en 41 lieveheersbeestjes. Het werkt eenvoudig: je neemt een foto van het insect en de app stelt je de naam van het dier voor. Dit is nog maar het prille begin. Andere planten en diergroepen staan op de planning. Geen geklungel meer met centimeters dikke boeken, maar direct een antwoord op je vraag welk insect je hebt gevonden.

Zo’n appje ontwikkelen is verre van eenvoudig en je hebt héél veel gegevens nodig. Hier komt ‘big data’ om de hoek piepen. Op basis van duizenden foto’s, verzameld door vrijwilligers, gaat de computer zelf op zoek naar manieren om een onderscheid te maken tussen de soorten. ‘Machine learning’ noemen we dit. Het is een begrip in de computerwetenschappen dat beschrijft hoe computers zelfstandig kunnen leren. Hun manier van soorten onderscheiden zou wel eens heel anders kunnen zijn dan de manier waarop wij de soorten determineren.

Ook drones doen hun intrede in natuurbeheer. Het zijn piepkleine vliegtuigjes die je vanop afstand kan besturen. En het interessante daarvan is dat je allerhande meettoestellen aan de drones kan hangen.

Hiermee kan je bijvoorbeeld infraroodopnamen maken om te controleren welke delen van een bos ziek zijn. Ook kunnen drones gebruikt worden om weidevogelnesten op te sporen, met automatische registratie van gps-coördinaten. Bij het maaien van een veld kan men de nesten van de weidevogels ontwijken of jonge reeën laten ontsnappen aan de maaimachine. De ernst van een bos- of heidebrand kan ingeschat worden.

Een drone is ook het ideale toestel om op zoek te gaan naar geschikte leefgebieden van bedreigde soorten. Een unieke kans om te controleren of een zeldzame soort ergens voorkomt om ze dan van nabij op te volgen. Drones zijn zonder twijfel het extra paar ogen dat de natuurbeheerder een compleet nieuw zicht op zijn gebieden geeft.

Fascinerend toch? Die grenzeloze technologie die ons als natuurbeschermers en -liefhebbers helpt om nog meer te doen voor onze magnifieke natuur.

Guido Segerink Vlinderwerkgroep Atalanta Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

3

NATUUR.BEHEER

Foto: Zilt grasland (Groot Buitenschoor) - Willy Ibens

Natuurbeheer is keuzes maken Niets doen en spontane, natuurlijke processen hun gang laten gaan. We zijn er geen tegenstander van.

Zeker voor grotere natuurgebieden is dit de aangewezen beheervorm.

Op die manier kan de spontane successie zijn gang gaan. De natuur redt zich wel.

Tekst en foto’s: Willy Ibens 4

Meestal resulteert dit “niets doen” in een toenemende verbossing. In onze regio evolueren droge gronden spontaan naar een eiken-berkenbos. Op natte gronden leidt dit naar een elzen- of wilgenbroek. In de grote riviervalleien van Schelde en Maas kunnen bij “niets doen” nieuwe wildernissen ontstaan waar menselijk ingrijpen niet meer nodig is om een soortenrijke natuur in stand te houden.

Maar elders in Vlaanderen gaat het overwegend om kleine, versnipperde natuurgebieden.

Meestal zijn het relicten in oude cultuur­ landschappen, zoals onze polders nabij Ekeren, Stabroek of Berendrecht. Zulke halfnatuurlijke landschappen met hun specifieke fauna en flora zijn het resultaat van het vroegere extensieve landgebruik. Dit soort landbouw is nu niet meer rendabel en daarom vervangen door een intensief beheer waar nauwelijks of geen oog meer is voor wilde natuur.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

doet voor één bepaalde plant- of diersoort, dan kan dit net een maatregel zijn die andere soorten in het nauw drijft. Daarom doen we niet overal hetzelfde en is zoveel mogelijk variatie op zijn plaats.

Het herstellen van verloren gegane biotopen, en dus het uitbreiden van het leefgebied van dieren en planten in nood, is het doel van al onze beheerwerken. Zo kunnen restpopulaties versterkt worden als er nog genoeg genetische variatie aanwezig is en kunnen verdwenen soorten weer aangetrokken worden als er opnieuw een geschikte biotoop voor ontstaat.

Om graslanden te behouden kiezen we als beheerder voor maaien of grazen of een combinatie van beide. Dat is een typisch werk voor de zomermaanden en het najaar. We maaien niet alle percelen op hetzelfde tijdstip.

Sommige percelen komen één keer per jaar aan bod, andere twee keer.

Door de focus te leggen op topsoorten die kenmerkend zijn voor een natuurgebied zorgen wij ervoor dat hele planten- en dieren­ gemeenschappen profiteren van het gevoerde beheer. Alle typische flora en fauna van een bepaalde biotoop zijn immers onderling afhankelijk. Planten leven in symbiose, insecten hebben hun specifieke waardplanten. Vogels zijn voor het voeden van hun jongen afhankelijk van zaden of van insecten. Zoogdieren hebben nest-, foerageer- en schuilplaatsen nodig. Zij hebben bessen, zaden, insecten en planten op hun menu.

Toch blijft natuurbeheer een zaak van “keuzes maken”. Die keuzes zorgen voor verschillen in de natuur die je duidelijk kan waarnemen doorheen de seizoenen. Eens een keuze is gemaakt, is het wel belangrijk dat die constant blijft in de tijd en dat de resultaten goed worden opgevolgd. Als een natuurbeheerder iets goed

NATUUR.BEHEER

In die zeldzame natuurlijke relicten is “niets doen” niet op zijn plaats. Een actiever beheer van bodem, planten en dieren is hier wenselijk, met technieken zoals hooien, maaien, begrazing, plaggen en kappen.

Willen we rietland behouden, dan kan er niet gemaaid worden in de groeiperiode. Dat wordt dan winterwerk.

Een gevarieerd rietlandbeheer Rietvelden op een natte, vaste bodem hebben, wanneer ze niet beheerd worden, vlug de neiging om te verruigen met brandnetels en bramen of dicht te groeien met wilgen. Niet erg.

Ook dat is waardevolle natuur. Maar rietvelden zijn stilaan bedreigde biotopen aan het worden die extra aandacht verdienen.

Goed ontwikkelde rietvelden zijn een essentieel deel van de broedhabitat van zeldzame vogels zoals roerdomp, bruine kiekendief en blauwborst. Als we een geschikt broedgebied voor de roerdomp kunnen herstellen, profiteren daar heel wat andere soorten van. Denken we maar aan de rietvink - een nachtvlinder - of de hermelijn, die hun thuis hebben in rietbegroeiingen.

Foto: Sylvester met maaibalk in Opstalvallei- Willy Ibens

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

5

NATUUR.BEHEER

Foto: knotwilgen in Bospolder - Willy Ibens

Ook een hele reeks kleine zangvogels (baardmannetje, rietgors, kleine karekiet, rietzanger, bosrietzanger, cetti’s zanger, snor en sprinkhaanrietzanger) vinden in rietvelden hun favoriete leefgebied.

Rietbeheer betekent maaien in het najaar of de wintermaanden. Als het kan in een cyclus van 5 jaar of iets meer. Evident is dat niet. Op sommige plaatsen kan enkel worden gemaaid als het ijs voldoende draagkracht heeft. Soms is het handig eerst op stevig ijs te wachten. Maar dat is met onze zachte winters al jaren niet meer evident.

Het riet wordt eerst machinaal gemaaid met een maaibalk of motorzeis (bosmaaier). Daarna gaan we het bijeenharken en opruimen.

Waar dit niet kan worden afgevoerd, kan het ook uitzonderlijk worden verbrand. Als dit ecologisch geen schade toebrengt en wettelijk mogelijk is.

Om verstoring van broedvogels te voorkomen wordt gemaaid vóór midden maart. Ook hier geldt weer het principe dat een gevarieerd maaischema meer kansen biedt. Voor sommige rietvogels is het gunstig als er oud riet blijft staan. Dus maken wij een vlekkenpatroon met jong en overjaars riet.

Rietlandbeheer is ook kappen en uittrekken van opslag van wilg en els. Zonder het weghalen van die jonge, snelgroeiende bomen veranderen rietvelden op korte termijn in kleine bosjes.

6

Door verschillen in uitgangssituatie en beheer ontstaan diverse ontwikkelingsstadia. Deze lopen uiteen van puur dicht riet, via open rietland met een groot aantal plantensoorten (bloemrijke soorten, dan wel ruigtesoorten) naar broekbos (met hooguit een klein aandeel riet) en bloemrijk grasland.

In het werkingsgebied van Natuurpunt Antwerpen Noord hebben we nog vrij grote rietlanden. Denk maar aan de Oude Landen, de Bospolder en de natuurkernen in en rond het havengebied (De Kuifeend, Grote Kreek, Opstalvallei en de Scheldeschorren van Lillo en Zandvliet). Daar trekken we deze winter naartoe om het riet te beheren.

Knotwilgen maken mee het landschap Knotten houdt in feite niets anders in dan een boom eens om de paar jaar van zijn kruin te ontdoen. Daarna loopt die weer uit.

Traditioneel werden sommige soorten bomen geknot om gebruikshout te leveren. Dit knotten werd vroeger op grote schaal gedaan.

Knotbomen werden daarmee een kenmerk voor ons polderlandschap. Wie goed rondkijkt zal evenwel opmerken dat geknotte bomen zowat overal zijn aan te treffen. Soms zelfs midden in een bos, zoals de knoteiken in het natuurgebied ‘t Asbroek in Schoten of in het Reigersbos in Berendrecht.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Knotwilgen dragen bij tot een aantrekkelijk landschap, bieden broedgelegenheid voor vogels, zijn een voedselbron en de leefplek voor insecten en de groeiplaats van varens, mossen en korstmossen.

Oude knotwilgen zijn vaak gedeeltelijk hol en bieden broedgelegenheid aan steenuil en ransuil. Ook gekraagde roodstaart, grauwe vliegenvanger, holenduif, grote bonte specht, ringmus en wilde eend vinden er vaak een plek om te nestelen. Diverse soorten vleermuizen maken gebruik van holle knotbomen. Dat geldt ook voor allerlei soorten muizen en marterachtigen zoals wezel, bunzing, steenmarter en hermelijn.

De vroeg in het voorjaar bloeiende knotwilgen zijn een eldorado voor insecten die van stuifmeel en nectar leven. Andere ongewervelden vinden een leefruimte onder de schors of in de holten.

Op de knot groeien soms minder algemene plantensoorten, zoals de eikvaren.

Het op tijd knotten van reeds bestaande knotbomen is noodzakelijk om het voortijdig verdwijnen ervan (bijvoorbeeld door omwaaien of door openbarsten van de stam) te voorkomen.

Voor een wilg geldt daarbij een frequentie van eens in de vier tot zes jaar. Bij knotwilgen geeft langer wachten een risico voor het optreden van

de watermerkziekte, een bacteriële besmetting waardoor de boom geleidelijk afsterft. Bovendien is het wegwerken van achterstallig onderhoud een arbeidsintensief en lastig karwei.

Natuurpunt Antwerpen Noord organiseert ook tijdens deze winterperiode weer enkele “knotacties”. Zo gaan we wilgen knotten in de Muisbroekpolder, aan het Ekers Moeras, aan het Muisbroekbos en aan de Puihoek.

NATUUR.BEHEER

In het cultuurlandschap zijn ze aanwezig als solitaire bomen of staan ze in rijen langsheen perceelgrenzen, sloten of landwegen. De bekendste geknotte boomsoort is de wilg, maar ook elzen, essen, eiken en linden komen voor knotten in aanmerking.

De afgezaagde dikke takken worden verkocht als brandhout. De dunne takken worden verbrand of opgehaald door de Antwerpse Zoo om te gebruiken als voedsel voor giraffen en olifanten.

We laten vrijwilligers enkel met onze motorzagen werken indien ze met succes een basiscursus motorzaag hebben gevolgd. Het dragen van veiligheidskledij (helm, zaagbroek, zaaglaarzen) is daarbij steeds verplicht.

Handzagen, stokzagen, snoeischaren, takkenscharen, kapmessen, bijlen, helmen en handschoenen behoren tot de standaard­ uitrusting van de vrijwilligersploeg en staan ter beschikking voor iedereen die komt helpen.

Zin om mee te komen helpen?

Voel je welkom! Werken in de natuur is ontspannend, gezellig en je helpt er de natuur mee!

Wij zorgen voor een drankje tijdens de pauzes en voor een kom soep met brood ’s middags.

Alle informatie over onze werkdagen vind je op pagina 22 en 23.

Actief met de Groene Tornado’s Iedere donderdag zijn de Groene Tornado’s present in één van onze natuurgebieden.

We komen samen om 9 u aan de Ecoloods en vertrekken met ons werkmateriaal en Natuurpunt­vervoer naar de plaats waar gewerkt wordt. We zijn terug rond 15.30 u.

Wil jij ook een Groene Tornado worden? Kom dan zeker langs om kennis te maken met deze actieve ploeg natuurvrijwilligers. Voor meer informatie neem je best contact op met Willy Ibens of Mathias Michielsen.

Afspraak elke donderdag om 9 u, Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, einde van de Lindenlei, Ekeren.

4 jan Verwijderen wilgenopslag Grote Kreek 11 jan Rietlandbeheer Oude Landen 18 jan Exotenbeheer Ertbrand 25 jan Rietlandbeheer Meeuwenbroedplaats 1 feb Herstel boomgaard Huzarenberg 8 feb Rietlandbeheer Bospolder 15 feb Herstel boomgaard Huzarenberg 22 feb Exotenbeheer Ertbrand 1 mrt Maaibeheer Potpolder Lillo 15 mrt Exotenbeheer Ertbrand

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

7

SOORT IN DE KIJKER Foto: groot dooiermos - Guido Segerink

Lichenen ... natuur met een korstje Geven bomen een jasje aan Of een boom het nu echt warmer heeft wanneer hij bedekt is met een laag korstmossen is geen uitgesproken zaak. Winter is wel de periode dat korstmossen opvallen. Planten bloeien niet meer, de laatste paddenstoelen hebben onder de vrieskou de geest gegeven en zijn vergaan tot smurrie. Dus winter is echt wel het moment om meer aandacht te besteden aan deze speciale plantengroep.

Alle vormen en kleuren Tekst en foto’s: Guido Segerink 8

Korstmossen groeien niet alleen op bomen, maar ook op stenen. Als experten in het overleven hebben ze hun plekje gevonden op plaatsen waar geen andere plant voeten in de aarde krijgt. Ze hebben geen zand nodig, geen humus. Enkel een plekje in de zon en zo nu en dan wat water. Vandaar dat je de korstmossen

vaak slechts aan één kant van de boom ziet.

Namelijk de kant waar de meeste regen op valt.

Van alle planten zijn de korstmossen ongetwijfeld de groep met het meest gevarieerd repertorium aan vormen. Ze komen voor als een korrelige groene laag op bomen met hier en daar een minuscuul schoteltje of groeien uit tot een korst die een groot deel van een steen bedekt. Sommige hebben dan weer bladvormige lobben. Nog andere soorten zoeken het hogerop en groeien uit tot struikjes of baardvormige structuren, zoals we ze kennen uit westerns.

Deze baardmossen komen ook bij ons voor maar ze zijn helaas zeldzaam en ze stellen bovendien hoge milieueisen. De bekermossen zijn dan weer gekend voor hun bekertjes, die al dan niet gestapeld kunnen zijn.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Cracken in overleven Korstmossen zijn echte survivalexperts. De alg en de schimmel leven in symbiose, een diepgaand samenwerkingsverband. De groene alg zorgt voor de voedingsstoffen. Dankzij de fotosynthese maakt de alg suikers aan uit koolstofdioxide en water. Hier profiteert de schimmel van. De schimmel is ook een belangrijke partner. Hij staat garant voor de levensnoodzakelijke mineralen en zorgt voor een efficiënte wateropname. Een korstmos bestaat dus eigenlijk uit twee compleet verschillende organismen, die zo innig met elkaar vergroeid zijn dat ze eigenlijk door het leven gaan als een uniek organisme.

Een zuivere lucht is voor korstmossen van levensbelang. Alles waarvan ze leven komt aangewaaid. Bij luchtverontreiniging zijn zij dan ook de eerste slachtoffers. Als de lucht te veel ammoniak, zwaveldioxide of andere vervuilende stoffen bevat, gaan korstmossen wegkwijnen en gaan de meeste soorten verdwijnen. Korstmossen zijn een uitstekende milieu­-indicator voor luchtverontreiniging. Dus waar veel soorten korstmossen uitbundig groeien is de lucht van uitstekende kwaliteit. Een uitzondering hierop is het groot dooiermos.

Die voelt zich perfect thuis in een luchtje waar ammoniak in zit. Dit prachtig oranje gekleurd korstmos vind je bijna overal op bomen of dood hout terug.

Hier moet je zeker eens naar uitkijken. Een beeldschoon korstmos met verrukkelijke oranje en gele kleuren.

korstmos dat afbreekt en meegenomen wordt door de wind, op een andere plaats voet aan de grond krijgt en uitgroeit tot een nieuw exemplaar.

Het korstmos heeft hier zelfs zeer gespecialiseerde structuren voor ontwikkeld.

Isidiën zijn uitgroeisels van het korstmos en gemaakt om gemakkelijk af te breken.

De vorm van het uitgroeisel (bolvormig, staafvormig, koraalachtig, …) is een belangrijk determinatiekenmerk. Soms barst de schors van het korstmos open en worden de sorediën uitgestoten. Elk soredium is een pakketje van het schimmelweefsel met een beetje alg en is het basispakketje om een nieuw korstmos te vormen.

SOORT IN DE KIJKER

Zelfs complete uitdroging, wat fataal is voor de gewone zaadplanten, vormt voor korstmossen geen uitdaging. Op het moment dat andere planten het loodje leggen gaan ze in een soort van winterslaap. Dagen, weken en zelfs maanden kunnen ze zonder water. Ze worden pas opnieuw actief bij het volgende frisse regenbuitje.

Eropuit!

Korstmossen determineren is geen eenvoudig klusje. Sommige soorten lijken zo hard op elkaar dat je er soms de microscoop moet bijhalen om ze te leren kennen. Maar laat dit je niet tegenhouden. Een groot aantal soorten kan je met een vergrootglas zonder problemen op naam brengen. Ga eens een keer met je neus tegen een boom of steen staan. Laat je verwonderen door het bizarre beeld van gesteelde schotels, bekertjes en wilde struikjes met subtiele kleuren die variëren van lichtgroen tot spierwit en zelfs knaloranje!

Geniet van de winter met zijn onovertroffen korstmossen.

Foto: stuifzandstapelbeker - Guido Segerink

Voortplanten loopt helaas niet van een leien dakje voor een korstmos. De innige band tussen alg en schimmel moet behouden blijven om zich te verspreiden.

De vegetatieve vermeerdering komt dus bij bijna alle soorten voor. In zijn meest eenvoudige vorm is het een stukje van het Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

9

NATUUR.ACTIEF

Foto: Groene kikker - Peter Block

Padden, kikkers en salamanders veilig de weg over bij Natuurpunt Antwerpen Noord Straks is het weer zover … Vanaf februari-maart komen overal padden, kikkers en salamanders tevoorschijn om massaal naar het water te trekken en eieren af te zetten.

Tekst: Kristin Schaeps Foto’s: Kristin Schaeps, Peter Block 10

Van zodra het ’s avonds warmer is dan 7 graden en ook nog lekker nat, worden ze wakker uit hun winterslaap, ergens onder de bladeren, en gaan ze instinctief op zoek naar het water waar ze zelf in geboren zijn. De mannetjes eerst, want zij moeten op strategische plekken paraat staan als de vrouwtjes passeren. Zien en gezien worden is de boodschap. En eerst is eerst. Eenmaal op de rug van het vrouwtje laat hij niet meer los, tot ze samen het water bereikt hebben en de eitjes bevrucht zijn.

Is hun doel een beek, poel of grote plas midden in natuurgebied, dan is die trek niet zonder gevaar. Vossen en bunzings weten ook hoe laat het is, net als buizerds, uilen en reigers. Ook voor ratten en egels zijn ze niet veilig. Er liggen heel wat natuurlijke vijanden op de loer.

Als ze al trekkend ook nog de weg op moeten, wordt het helemaal een hachelijke onderneming. De traag kruipende pad heeft weinig overlevings­kans in het drukke verkeer.

Ook de sneller springende kikker en slibberende salamander eindigen vaak op het asfalt.

Toch zijn die wegen niet alleen maar onvermijdelijke hindernissen. Tussen bossen en velden, met grachten langs de kant, hebben ze voor amfibieën zo ook hun voordelen. Het warme, gladde wegdek is erg aanlokkelijk voor een vlotte verplaatsing. Nat genoeg kan een salamander gewoon naar de overkant zwemmen. Padden en kikkers houden dan weer van de modderige wielsporen naast de weg. De verlichte open plekken onder lantaarnpalen zijn dé hotspots voor singles op zoek naar een date. Dat die spijtig genoeg weleens wielen kan hebben, heeft de evolutie hen (nog) niet kunnen bijbrengen …

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Om het aantal verkeersslachtoffers te helpen verminderen, plaatst de gemeente Kapellen tijdens de trek borden met een snelheids­ beperking van 30 km/u tussen 19 u en 7 u aan de gekende oversteekplaatsen.

Natuurpunt Antwerpen Noord organiseert overzetacties in heel de regio. Dat kan door het plaatsen van schermen en emmers om de dieren in op te vangen en elke ochtend en avond veilig over te zetten. Er zijn ook raapacties tussen 19 u en 23 u, bij gunstige weersomstandigheden.

Elk jaar is een gedreven groep vrijwilligers actief in Kapellen, Brasschaat en Brecht om heel wat padden van een gewisse dood te redden.

Enkele andere zones worden echter nog niet opgevolgd omdat we handen te kort komen.

Enkelingen doen er wat ze kunnen, maar op piekavonden is het een ongelijke strijd. Voor elk diertje in de emmer blijft er eentje op de weg.

Onherroepelijk …

NATUUR.ACTIEF

Het is niet alleen een kwestie van niet platgereden worden. Door het aanzuigeffect van voorbij­r ijdende auto’s worden diertjes weggeslingerd en tegen de grond gesmakt. Door de hitte raken ze verschroeid en door de shock verlamd. Er spelen zich schrijnende taferelen af.

Een mannetje dat het levenloze vrouwtje tussen zijn pootjes al wriemelend probeert te wekken.

Een koppeltje dat met verbrande oogjes na een tijdje toch nog richting water trekt. De enige overlevende van een groepje jonge mannetjes, helemaal van de kaart aan de kant van de weg.

Wil je graag één of meerdere avonden of ochtenden per week deze dieren helpen?

Neem dan contact op met de verantwoordelijken van onze paddenoverzetacties: • Brasschaat: Johan Neegers tel. 0479-99.54.01 (na de werkuren) e-mail: johan.neegers@skynet.be • Brecht: Peter Block tel. 0472-29.99.38 e-mail: peterblock1@hotmail.com • Kapellen: Kristin Schaeps tel. 0496-43.09.46 e-mail: kristin.schaeps@telenet.be

Infoavond overzetacties Kapellen We organiseren voor de start van de overzetacties in Kapellen een infomoment voor ervaren rotten en nieuwe krachten om kennis te maken met elkaar en uitleg te geven wat onze overzetacties precies inhouden en hoe je de amfibieën uit jouw buurt kunt helpen.

Afspraak op vrijdag 12 januari om 19.30 u, Cultureel Centrum Oude Pastorij, Dorpsstraat 45, Kapellen.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

11

NATUUR.ACTIEF

Dag van de Pad Brasschaat De overzetactie gaat van start met de Dag van de Pad. Op die dag worden de geleidings­ elementen geplaatst op de Miksebaan, en kan je bij de oudgedienden terecht voor informatie over amfibieën, over de trek en de overzetactie zelf. De overzetactie start dezelfde dag nog en loopt tot einde maart.

Wegens het grote succes vorig jaar organiseren we op zondagochtend ook overzetacties voor gezinnen met kinderen tot 12 jaar. Inschrijven kan via de website www.antwerpennoord.be.

De paddenoverzet van Natuurpunt Brasschaat zal in 2018 voor de 23ste maal plaatsvinden. De voorbije tweeëntwintig jaar hebben honderden vrijwilligers ’s avonds en honderden leerlingen overdag geholpen om bijna 63.000 dieren levend over te zetten. Ondertussen liggen er in Brasschaat al sinds 2009 amfibieëntunnels, maar het sluipverkeer op de Miksebaan blijft nog steeds slachtoffers maken.

Afspraak op zaterdag 27 januari, vanaf 10 u, Miksebaan ter hoogte van het Papestraatje (tegenover de ingang van park Mikhof) in Brasschaat. Het einde is voorzien rond 17 u. Stevige werkschoenen of laarzen zijn aangeraden. Soep, drank en brood worden voorzien. Bij slecht weer kan de werkdag worden uitgesteld, raadpleeg daarvoor de website.

Voor meer inlichtingen kan je terecht bij Johan Neegers, tel. 0479-99.54.01 (na de werkuren).

Onderzoek naar amfibieëntunnels In het voorjaar van 2017 werd een onderzoek uitgevoerd naar het succes van amfibieëntunnels in Essen en Brasschaat. Deze tunnels werden respectievelijk in 2008 en 2009 aangelegd. Met behulp van cameravallen, zandbedden en fuiken werd een beter beeld gekregen van welke diersoorten gebruik maken van de 19 onderzochte tunnels.

Tekst: Johan Neegers, Lotte Gielis Foto: Kristin Schaeps 12

Door de tunnels in Brasschaat passeerden heel wat amfibieën. Er zaten echter grote verschillen in het aantal amfibieën dat per tunnel geteld werd. In één tunnel werden 260 amfibieën vastgelegd op beeld. Uit nader onderzoek bleek dat de hogere aantallen gelinkt konden worden aan enkele plaatsen waar kikkerdril gevonden werd.

In Essen leverde het onderzoek minder goede resultaten op. Een mogelijke reden hiervoor is dat er zich in de tunnels veel zand en bladafval ophoopte, waardoor de camera’s geen goed overzicht konden geven. Met vrijere tunnels worden hopelijk betere resultaten bereikt.

Daarnaast ontdekten we dat heel wat zoogdieren de tunnels een waar speelparadijs vinden.

Bosmuizen, woelmuizen, spitsmuizen en zelfs wezels verschenen allemaal voor de camera.

Bruine ratten gebruiken de tunnels dan weer om kikkers te verzamelen.

Dankzij de camerabeelden is nu geweten dat zelfs boommarters gebruik maken van amfibieën­tunnels. Dit is bijzonder nieuws aangezien de boommarter een bedreigde diersoort is die regelmatig onder onze wielen terechtkomt. Dat ze geen angst hebben voor tunnels is positief, aangezien ze op deze manier veilig een weg kunnen kruisen en zich verder verspreiden.

De resultaten tonen dus aan dat de tunnels goed gebruikt worden. Met enkele aanpassingen, zoals het plaatsen van tijdelijke schermen voor de terugtrek in Brasschaat en het uitruimen van de tunnels in Essen, zouden ze nog beter hun werk doen.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Foto: Marc Tielemans

Familie: Echte padden (Bufonidae) Geslacht: Bufo Wetenschappelijke naam: Bufo bufo Eet graag kevers, regenwormen, vliegen en spinnen.

DANKZIJ JULLIE STEUN

Gewone pad

Leeft in uiteenlopende habitats en heeft zich aangepast aan drogere plaatsen. Alleen voor de voortplanting afhankelijk van water.

In februari - begin maart ontwaakt de pad uit zijn winterslaap en trekt hij massaal richting water.

Dankzij jullie steun ... kunnen we de padden en heel wat andere amfibieën in onze gemeentes helpen om hun poelen en beken te bereiken. Daar kunnen ze zorgen voor het nageslacht!

19 paddentunnels werden aangelegd in Essen en Brasschaat, zodat padden en andere amfibieën een veilige plek hebben om de straat over te steken.

Weetje: ook andere dieren zoals muizen en zelfs boommarters gebruiken deze tunnels!

602 gewone padden werden in die gemeenten helaas nog slachtoffer in het verkeer.

260

2.123

amfibieën werden in een periode van 8 dagen in één van de paddentunnels in Brasschaat geregistreerd in het voorjaar van 2017.

padden werden gedurende het voorjaar van 2017 in Brasschaat, Kapellen en Brecht door vrijwilligers met de hand overgezet.

> 100 enthousiaste vrijwilligers hielpen in het voorjaar van 2017 in Brasschaat, Kapellen en Brecht met het veilig overzetten van de padden.

Bedankt!

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

13

NATUUR.BELEID

GRV 18 Memorandum voor Antwerpse politici Op zondag 14 oktober 2018 vieren we opnieuw de hoogmis van de democratie. De verkiezingen op gemeentelijk en provinciaal niveau geven de burger opnieuw de kans om zijn zegen te geven over het gevoerde beleid, dan wel te kiezen voor een nieuwe wind die door de eigen buurt waait.

De aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen is het uitgelezen moment voor verenigingen en organisaties om hun aandachtspunten voor de komende legislatuur over te maken aan de lokale politiek. Natuurpunt Antwerpen Noord stelde daarom samen met de andere Natuurpunt­ afdelingen op Antwerps grondgebied een memorandum op met de belangrijkste wensen voor de volgende zes jaar.

De rode draad doorheen het memorandum blijft een streven naar meer natuur voor iedereen. Natuur is belangrijk voor de mens en levert binnen een verstedelijkte omgeving een onmisbare bijdrage aan de levenskwaliteit.

In een klimaatrobuuste stad is natuur de belangrijkste partner.

Concreet stellen de Antwerpse Natuurpunt­ afdelingen de volgende beleidsinitiatieven voor aan de politieke fracties in Antwerpen.

1. Subsidiebudget voor aankoop of huur van natuurgebieden in Antwerpen door verenigingen Aankoop en inrichting van natuurgebieden blijft voor ons de enige manier om een groene omgeving te verzekeren voor de toekomst.

Met dit budget zouden we een deel van het parkgebied Oude Landen kunnen aankopen en inrichten als moerasgebied. We vragen aan de stad een budget van 50.000 euro per jaar.

2. Implementatie van het Groenplan

Tekst: Koen Van Keer, Mathias Michielsen 14

De stad stelde een ambitieus bovenlokaal Groenplan op. Om te vermijden dat dit dode letter blijft, moeten concrete acties ondernomen worden. Enkele voorbeelden zijn het verbinden van bestaande groenzones, selectief maaien van openbaar groen, het

opvolgen van het burgemeesters­convenant rond klimaat­adaptatie. Het Groenplan moet een werkdocument worden op alle niveaus binnen de stad. Overleg met Natuurpunt is cruciaal.

3. Aanleggen van een grondenbank voor boscompensatie op Antwerps grondgebied Stadsontwikkelingsprojecten leiden in Antwerpen soms tot het verdwijnen van bos. De aanleg van een grondenbank voor boscompensatie zou aanplant van nieuw bos mogelijk maken op de plaats waar dat het meest nodig is: in Antwerpen zelf.

4. Opmaak nieuw bomenplan Een nieuw bomenplan moet leiden tot een coherent en breder gedragen bomenbeleid en -beheer in de stad. Hiermee zullen de conflicten tussen stad en burgers over het kappen van bomen op openbaar domein voorkomen kunnen worden. Dit in samenspraak met Natuurpunt en de districten.

5. Aanstelling van een stadsecoloog De noden aan een globale visie over beleid en beheer rond biodiversiteit en klimaatadaptatie van de stad Antwerpen zijn bijzonder groot. Een stadsecoloog moet de belangen van de natuur verdedigen in alle geledingen van de stad en fungeert als aanspreekpunt voor vraagstukken rond stadsecologie.

6. Maak de samenwerking met Natuurpunt structureel voor ruimtelijke ordeningsdossiers Betrek natuurverenigingen bij ruimtelijke ordeningsprojecten en de uitvoering van het stedelijk natuurbeleid. Gebruik de expertise van de vrijwilligers en doe een beroep op de kracht van Natuurpunt om het maatschappelijk draagvlak voor natuurbescherming te vergroten.

De volledige tekst van dit memorandum kan je terugvinden op www.antwerpennoord.be onder Nieuws - Beleid - “GRV 18”.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

NATUUR.SAMENLEVING Foto: Afval in het Galgeschoor - Sven Heyndrickx

Het Galgeschoor plastic-vrij!

Doe je mee?

Plastics hebben in onze maatschappij een onmisbare plaats ingenomen maar spelen een belangrijke rol in de vervuiling van ons leefmilieu. Heel wat plastic afval komt in onze omgeving terecht. Via beken en rivieren stroomt dit afval naar zeeĂŤn en oceanen. Als we zo doorgaan bevatten onze waterpartijen tegen 2050 meer plastic dan vis.

Help je ook mee dit prachtige natuurgebied te zuiveren van afval? Trommel al je vrienden, familie en kennissen op en maak er een aangename actie van! We streven naar 200 deelnemers.

In het Galgeschoor, een indrukwekkend intergetijdengebied in de Antwerpse haven, is de vervuiling duidelijk merkbaar. Het afval dat op de Schelde drijft, raakt onder invloed van de getijden verstrikt in dit natuurgebied, met schadelijke gevolgen voor de aanwezige organismen. Hier wil het Antwerpse Havenbedrijf samen met Natuurpunt iets aan doen.

Alle helpers worden na de opruimactie getrakteerd op een stevig hapje en een drankje.

Voor de zevende keer op rij gaan we het Galgeschoor opruimen en we doen dit graag met veel volk. Jaarlijks wordt bij een gezamenlijke opruimactie 4 tot 7 ton afval verzameld.

15

Voor de kleinsten voorzien we een leuke schattenjacht!

Draag kleren die vuil mogen worden en zorg voor waterdicht schoeisel, want het Galgeschoor kan drassig zijn. Wij voorzien handschoenen en het overige materiaal.

Afspraak op zaterdag 3 maart, vanaf 9 u tot 13 u, Scheldelaan, tegenover bedrijf Inovyn, halverwege tussen Berendrechtsluis en Lillo.

Inschrijven bij Sven Heyndrickx, Havenbedrijf Antwerpen, tel. 03-205.24.00 mail sven.heyndrickx@portofantwerp.com.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Tekst: Mathias Michielsen Foto: Sven Heyndrickx 15

Agenda

elke donderdag

9 u, Groene Tornado’s, zie p.7 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg 1, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

za 16

december 13.30 u, Wandeling in Mastenbos, zie vorig nr.

Trefpunt: Hoofdingang Mastenbos, Oude Galgenstraat 65, Kapellen

zo 17

10 u, Recent onderzoek in en om de Schelde, zie p.24 Trefpunt: e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Antwerpen Zandvliet

zo 17

13.30 u, WinterWendeWandeling in De Inslag, zie p.24 Trefpunt: Parking De Inslag, Kerkedreef, t.o.v. de kinderboerderij Mikerf, Brasschaat

do 21 20 u, Raad van Bestuur, zie info Natuur.huis Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren

januari za 6

9.30 u, Knotwilgenactie Mariahoeve, zie p.22 Trefpunt: Mariahoeve, Puihoek 78, Antwerpen Ekeren. Van de Mariahoeve leidt een aarden weg je naar de werkplek.

zo 21

14 u, Winterwandeling in Bospolder, zie p.25 Trefpunt: Voetgangersbrug over de A12 (kant Vierkerkenstraat), op het einde van de Vierkerkenstraat, Antwerpen Ekeren

do 25 20 u, Raad van Bestuur, zie info Natuur.huis Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren za 27

Het Grote Vogelweekend (Vogels voeren en beloeren)

za 27

9.30 u, Rietlandbeheer Opstalvallei, zie p.22 Trefpunt: Antwerpsebaan, Antwerpen Berendrecht

za 27

10 u, Dag van de Pad, zie p.12 Trefpunt: Hoek Miksebaan - Kerkedreef, Brasschaat

za 27

Paddenoverzet t.e.m 07/04/2018, zie p.10

za 27

9 u, Werkdag in De Kooldries, zie p.22 Trefpunt: Ingang De Kooldries, Boudewijnstraat, ingang langs de Paepestraat naast de Cuvee Hoeve, Brecht 20 u, Hei Pasoep - benefietconcert, zie p.26 Trefpunt: Kerk Lochtenberg, Lochtenbergplein 1, Brecht (Sint-Job-in-’t-Goor)

zo 7

10 u, Schorrenbubbels, zie p.25 Trefpunt: e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Antwerpen Zandvliet

vr 12

19.30 u, Infomoment paddenoverzet Kapellen, zie p.11 Trefpunt: Cultureel Centrum, Dorpsstraat 45, D’ Oude Pastorij, Kapellen

za 27

zo 14

14 u, Winterwandeling in ‘t Asbroek, zie p.25 Trefpunt: Ingang ‘t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten

zo 28 Het Grote Vogelweekend (Vogels voeren en beloeren)

za 20 9.30 u, Knotwilgenactie Lindehoeve, zie p.22 Trefpunt: Lindehoeve, Schriek 152, Antwerpen Ekeren

16

za 20 10 u, Herstel hoogstamboomgaard Huzarenberg, zie p.22 Trefpunt: Parking Ravenhof, Oud Broek 2, Stabroek (volg verder onze pijlen)

zo 28 9.30 u, Vogels kijken in Kuifeend en Grote Kreek, zie p.26 Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

februari za 3

zo 4

zo 4

maart za 3

Week van de Vrijwilliger tem 10/03

za 3

10 u, Slikken en Schorren, zie p.26 Trefpunt: e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Antwerpen Zandvliet

9 u, Exotenbeheer Stappersven, zie p.23 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg 1, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

zo 4

10 u, Winterwandeling in Het Wijtschot, zie p.26 Trefpunt: Parking Vier Notelaars, Wijtschotbaan 12, Schoten

10 u, Laagwaterwandeling Groot Buitenschoor, zie p.27 Trefpunt: e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Antwerpen Zandvliet

vr 9

Op ontdekking met plantenwerkgroep van NP Schijnvallei, zie p.28

za 10

9.30 u, Rietlandbeheer Opstalvallei, zie p.22 Trefpunt: Antwerpsebaan, Antwerpen Berendrecht

zo 11

9.30 u, Vogels spotten in De Kuifeend en Grote Kreek, zie p.28 Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren

za 17

9.30 u, Rietlandbeheer Opstalvallei, zie p.22 Trefpunt: Antwerpsebaan, Antwerpen Berendrecht

9.30 u, Werkdag ‘t Asbroek, zie p.23 Trefpunt: Ingang ‘t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten

zo 18

13.30 u, Beleef het Arboretum Kalmthout, zie p.27 Trefpunt: Arboretum Kalmthout, Heuvel 8, Kalmthout

13.30 u, Plantenwandeling in Zevenbergenbos (Ranst), zie p.28 Trefpunt: Kasteel Zevenbergen, Kasteeldreef 22, (ingang Grot Ranst), Ranst

vr 23

19.30 u, Algemene Vergadering NAN, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg 1, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

9.30 u, Werkdag Ruige Heide, zie p.22 Trefpunt: Hoek Kalmthoutse Baan Gaspeldoornstraat, Antwerpen Zandvliet

zo 4

14 u, Wandeling en glühwein in en rond Ravenhof, zie p.27 Trefpunt: Parking Ravenhof, Oud Broek 2, Stabroek

za 10

Ankona ontmoetingsdag

za 10

9.30 u, Exotenbeheer Ertbrand, zie p.23 Trefpunt: Ingang Fort Ertbrand, Oude Galgenstraat 2 - 62, Kapellen

za 17

zo 18

do 22 20 u, Raad van Bestuur, zie info Natuur.huis Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren za 24

Belgische vogeldag

za 24 9 u, Werkdag De Kuifeend, zie p.23 Trefpunt: Parking “De Kuifeend”, Noorderlaan, toegang 3 (Rangeerstation), Antwerpen Oorderen za 24 9 u, Werkdag De Kooldries, zie p.22 Trefpunt: Ingang De Kooldries, Boudewijnstraat, ingang langs de Paepestraat naast de Cuvee Hoeve, Brecht zo 25 14 u, Het bijzondere leven van bomen, zie p.27 Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen Ekeren

Noteer alvast in jouw agenda!

• zaterdag 12 mei: Eerste openstelling Ertbrandbos.

Ontdek mee 90 hectare onbekende natuur in Kapellen. Daarna vrije wandeling op de bewegwijzerde wandelroutes.

• zondag 20 mei: “Verover het Fort Ertbrand” tijdens de 10de editie van de Antwerpse fortengordel.

Voor het eerst toegankelijk voor het publiek sinds de Eerste Wereldoorlog!

Onder begeleiding van de fortengidsen van Natuurpunt Antwerpen Noord.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

17

MET SNOR OP STAP

Snor opent zijn winterdagboek voor jullie Hebben jullie je ooit afgevraagd hoe de dieren bij ons een strenge winter overleven? Ze houden een winterslaap of gaan in winterrust om de koude tijd van het jaar door te komen.

Insecten

Winterrust

Heel wat insecten sterven al tijdens de zomer. Maar andere overleven als eitje, larve of pop. Ga deze winter maar eens op speurtocht naar insecten in winterslaap. Ze verstoppen zich onder stenen, afgevallen bladeren, in muurspleten en ook tussen boomschors. Wisten jullie dat sommige vlinders, zoals de distelvlinders, een lange tocht naar het Zuiden ondernemen?

Warmbloedige dieren doen tijdens de winter zo weinig mogelijk, om krachten te sparen. Ze houden een winterrust om de koude te overleven, zoals de eekhoorn. Hij is niet echt een slaper. Als het even kan, komt hij in de winter naar buiten om zijn voorraad noten aan te spreken.

Trekvogels

Tekst: Mart Pauwels Tekening: Pascale Vantieghem 18

Sommige vogels zoals zwaluwen, wilde ganzen en vele vinkachtigen zijn trekvogels.

Ze vliegen naar het warmere Zuid-Europa of Afrika. Al zijn er ook vogels uit het hoge Noorden die het bij ons warm genoeg vinden om te overwinteren. We noemen deze vogels ‘wintergasten’. Onze standvogels, vogels die in onze streken blijven tijdens de winter, wisselen in september hun luchtige zomerveren voor een winterpak met warme donsveertjes.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Dit verschijnsel komt alleen voor bij koudbloedige dieren. Amfibieën zoals kikkers, padden en salamanders zien jullie niet in de winter. Ze overleven in slijk of onder bladeren op de bodem van een vijver.

Hun lichaamstemperatuur daalt sterk en hun hart gaat minder snel kloppen. Op die manier is er minder energie en voedsel nodig.

Winterslaap Tijdens de winter is er voor de egel geen eten meer. Zijn voedsel is ook niet geschikt om een voorraad aan te leggen. Hij kan dus niets anders dan slapen en zorgen dat hij zo weinig mogelijk energie verbruikt. Vanaf de eerste vorst trekt de egel zich terug in zijn ondergronds nest en rolt zich op. Zijn lichaamstemperatuur daalt van 39 tot 7 graden.

op. Ondertussen gaan ze op zoek naar een geschikte plaats waar ze ongestoord hun winterslaap kunnen houden. Sommige soorten zoeken een plekje in grotten of in boomholtes. Speciaal voor vleermuizen richt Natuurpunt bunkers, ijskelders en oude forten in als ‘winterhotel’. Voorbeelden in onze regio zijn de Schans van Smoutakker in Stabroek, de ijskelders in Brasschaat en Kapellen, de forten van Brasschaat, Schoten en, niet te vergeten, het pas aangekochte Fort van Ertbrand!

MET SNOR OP STAP

Stijfheid

Wisten jullie dat er een spaarpotje staat in het Natuur.huis? We verzamelen rosse centjes voor de rosse vleermuis die in de holle bomen van het bos van Ertbrand slaapt. Dus sparen maar!

Ssssst…… slaapwel!

Dieren die uitsluitend van insecten leven hebben in de winter een probleem: ze vinden er geen of weinig. Ze kunnen maar twee dingen doen: wegtrekken of slapen.

Vleermuizen kiezen voor het laatste. In de herfst jagen zij volop en eten ze meer dan ze nodig hebben. Zo bouwen ze een vetreserve Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

19

DE PEN VAN JNM

JNM, de Jeugdbond voor Natuur en Milieu, is een jeugdbeweging voor alle jeugd die zich goed voelt in de natuur en zijn schouders niet ophaalt voor het milieu.

Hallo!

JNM Akerland werd voor de zomer al eens voorgesteld. Tijd voor een korte stand van zaken!

Ondertussen is het werkjaar al een heel eind verder en zijn de temperaturen stevig gedaald.

We hebben met JNM Akerland een heleboel leuke activiteiten achter de rug. Zo hebben we de Kalmthoutse Heide verkend en hebben we de gemeente Kalmthout geholpen bij de aanplanting van bomen. We deden een dropping met frisse overnachting maar kropen ook gezellig bij elkaar voor een boeiende filmavond.

Dit deden we met volle goesting maar wel op halve kracht. Aangezien het begeleidingsteam dit jaar sterk is uitgedund heeft JNM Akerland besloten om tijdelijk de werking van de jongste leeftijdsgroep, de piepers (8-12 jaar), stop te zetten.

Dit vinden we natuurlijk erg jammer maar zo zijn we wel in staat om de volle aandacht aan de oudere leeftijdsgroep, de Ini’s (12-15 jaar), te schenken. Zij vormen namelijk onze mogelijke opvolging en zijn zo misschien de begeleiding van de toekomstige generaties JNM’ers.

Daarom zijn we ook op zoek naar geïnteresseerde jongeren tussen 16 en 26 jaar die zich graag aansluiten als groot lid bij JNM Akerland en/of mee activiteiten willen begeleiden.

Alvast fijne feestdagen gewenst van JNM Akerland.

Tekst: Veronika Thiers Foto’s: Thijs Nouws 20

Heb je zelf interesse of ken je iemand met een jong hart voor natuur?

Neem gerust een kijkje op www.jnm.be/akerland en stuur een mailtje naar Veronika, veronika.thiers@hotmail.com.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

DE PEN VAN JNM Zowel de Ini’s als (nieuwe) gewone leden zijn van harte welkom om ons op zondag 14 januari te vergezellen naar het ZWIN Natuur Park.

Het park met prachtig landschap wordt ook wel de ‘internationale luchthaven voor vogels’ genoemd. Waar die naam vandaan komt ontdek je samen met ons.

Dit prachtige natuurgebied aan onze Noordzee is recent opgeknapt en een echte must-see.

Meer info over deze uitstap lees je op onze website www.jnm.be/akerland.

Tot dan?

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

21

NATUUR.BEHEER

Handen uit de mouwen

Foto: Freddy en Sylvester met het ‘Ijzeren Paard’ in de Grote Kreek - Willy Ibens

Opstalvallei

Kooldries - Hoofsweer

Rietvegetatie uitbreiden staat in het beheerplan van Opstalvallei fase 1 met stip aangeduid. Het riet zorgt voor nestgelegenheid voor vogels en knaagdieren.

De beheerwerken in De Kooldries in Brecht die we in de loop van het jaar doen, zijn wilgenopslag verwijderen, trilzandzegge vrij maken, hagen scheren, maaien rond de poelen en nog veel meer. Iedereen is van harte welkom, ook kinderen.

Om rietuitbreiding te realiseren moet de opslag van wilgen tussen het riet teruggedrongen worden. Sommige wilgen staan in het water, dus laarzen zijn aangeraden.

Afspraak op zaterdag 27 januari, 17 februari en 10 maart om 9.30 u, Antwerpsebaan, Berendrecht.

Knotwilgenacties Ekeren Knotwilgen zijn herkenbare elementen in ons landschap. Cultuurhistorisch, maar ook voor de natuur hebben ze heel wat waarde. De rottende delen vormen een uitgebreid buffet voor insecten, wat vogels aantrekt. Wist je dat steenuilen wel eens in de holten van een knotwilg durven nestelen?

Het knotten van wilgen wordt al eeuwenlang gebruikt om alleenstaande wilgen langs velden en in tuinen onder controle te houden en te laten uitgroeien tot karaktervolle bomen. Kom jij ons dit jaar een keer helpen?

Afspraak op zaterdag 6 januari vanaf 9.30 u, Mariahoeve, ten einde privéweg naast Puihoek 78, Ekeren.

Afspraak op zaterdag 20 januari vanaf 9.30 u, Lindehoeve, Schriek 152, Ekeren.

22

Wanneer je later komt, zetten we op het infobord waar we in het gebied aan het werk zijn. We werken tot ongeveer 13 u.

Afspraak op zaterdag 27 januari en 24 februari vanaf 9 u, ingang De Kooldries, Boudewijnstraat (ingang langs de Paepestraat naast de Cuvee Hoeve), Brecht.

Huzarenberg In de boomgaard van de Huzarenberg gaan we de bomen snoeien en de struikengordel verwijderen.

Afspraak op zaterdag 20 januari om 10 u aan Ravenhof, Oud Broek 2, Stabroek. Pijlen wijzen je de weg naar de Huzarenberg.

Ruige Heide Na bijna 15 jaar beheer in de Ruige Heide beginnen we de exoten onder controle te krijgen. De droge heide die bedreigd wordt door bosvorming krijgt nieuwe kansen op opengekapte plaatsen in het reservaat.

Afspraak op zaterdag 3 februari om 9.30 u, Hoek Kalmthoutse Baan en Gaspeldoornstraat, Zandvliet.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

De Kuifeend

In april 2017 kocht Natuurpunt het domein Ertbrand in Kapellen. In de aanloop naar de openstelling kunnen we al starten met het verwijderen van enkele exoten die de voorbije decennia weelderig hebben kunnen groeien langs de fortgracht. Amerikaanse vogelkers en rododendron halen we uit het bos, zodat de kruid- en struiklaag opnieuw kansen krijgt en het fort terug zichtbaar wordt in het landschap.

Voortdurend leveren we strijd om de rietvelden in het natuurgebied De Kuifeend en de Grote Kreek wilgenvrij te houden. Rietvelden zijn nu eenmaal van groot belang voor vele in het riet broedende vogels. Als we deze wilgen niet aanpakken, verdwijnt deze kwetsbare biotoop.

Afspraak op zaterdag 10 februari om 9.30 u, ingang Fort Ertbrand, Oude Galgenstraat, Kapellen.

Afspraak op zaterdag 24 februari om 9 u, parking van De Kuifeend, Noorderlaan, toegang 3 (Rangeerstation), Antwerpen Schoonbroek, Zandvliet.

Exotenbeheer Stappersven

Werkdag in ‘t Asbroek

Het beheer van het Stappersven en De Nol vraagt heel wat inzet. Vele handen maken het werk echter licht. Onze buren van Natuurpunt Noorderkempen krijgen de hulp van de professionele ploegen voor de grote werken.

Een vaste kern vrijwilligers ontfermt zich over de rest van de beheerwerken. Het is steeds een gezellige boel met klussen naar ieders vermogen.

Begin maart beginnen onze handen te kriebelen om ‘t Asbroek klaar te maken voor de lente. Het wandelpad moet zoals steeds een maaibeurt krijgen. Obstakels moeten opgeruimd worden.

Nog even en het broedseizoen begint alweer. De sleutelbloemen komen overal uit.

We zullen met een groepje vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord onze buren gaan ondersteunen en een dag mee de exoten bestrijden langs de oevers van het Stappersven.

NATUUR.BEHEER

Exotenbeheer Ertbrand

Natuurpunt Schoten kan alle helpende handen gebruiken, al is het maar voor een uurtje.

We ontvangen je met open armen. Materiaal en handschoenen evenals een drankje zijn aanwezig.

Afspraak op zaterdag 17 maart om 9.30 u, ingang ’t Asbroek, Asbroeklaan te Schoten.

Afspraak op zaterdag 3 maart om 9 u, Ecoloods Natuurpunt, Donkweg 1, einde van de Lindenlei, Ekeren. Als je rechtstreeks wil gaan, neem je best contact op met Natuurpunt Noorderkempen, Igor Van Damme (igor.vandamme@skynet.be).

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

23

VERGEET NIET TE GENIETEN

Voordracht prof. Patrick Meire over ‘Recent onderzoek in en om de Schelde’ Patrick Meire is, wat de Schelde betreft, één van de oude rotten.

Als hoogleraar ‘geïntegreerd waterbeheer’ aan de Universiteit Antwerpen, is hij de geknipte persoon om het verleden en heden van de Schelde te onthullen. Van zijn hand verschenen twee boeken, die je tot de standaardwerken over de Schelde mag rekenen.

Op een boeiende manier komt hij ons meer vertellen over het recente onderzoek in de Schelde.

Het aantal plaatsen is beperkt, dus graag vooraf aanmelden via de website www.scheldeschorren.be.

Afspraak op zondag 17 december om 10 u, e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Zandvliet.

De Inslag, dichtbij en onbekend?

De zestiende editie van de WinterWendeWandeling van Natuurpunt Brasschaat alweer, een jaarlijks terugkerende traditie op zoek naar stukjes natuur in de buurt en (schijnbaar) zo vertrouwd als de binnenkant van onze jas.

De Inslag is al meermaals het doel en decor van onze WinterWendeWandeling geweest. De laatste keer, in 2009, werden we verrast door een sneeuwstorm, maar de doorzetters werden op het einde beloond met een prachtige zonsondergang boven het besneeuwde boslandschap.

Sindsdien is er veel veranderd in het gebied De Inslag. Het beheer is overgenomen door een nieuwe boswachter, Dirk Leyssens, die

24

graag voor ons de historiek van en zijn ideeën over - het beheer van het gebied uit de doeken doet.

De Antitankgracht, die het gebied doorkruist, is in beheer genomen door de VMM (Vlaamse Milieumaatschappij) die er ondertussen beheerwerken uitgevoerd heeft.

Natuurpunt zelf heeft, in overleg met de boswachter, al die jaren kleine beheerwerken uitgevoerd, en de laatste jaren ook de waterkwaliteit gemeten van enkele waterlopen in en rond het gebied, zoals de Laarsebeek en de Antitankgracht, met soms opvallende resultaten.

En dan is er natuurlijk onze jaarlijks terugkerende paddenoverzetactie waarin De Inslag een belangrijke rol

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

speelt, en die de afgelopen winter heeft geleid tot een spectaculaire waarneming: de boommarter is terug in Brasschaat!

Naar ondertussen aloude traditie vieren we de winterwende - de kortste dag van het jaar - met een warm of koud drankje voor alle deelnemers. Het einde is voorzien rond 17 u. Stevige wandelschoenen of laarzen zijn aangeraden.

Voor meer inlichtingen bel je Johan Neegers, tel. 0479-99.54.01 (na de werkuren), of bekijk onze website.

Afspraak op zondag 17 december om 13.30 u, parking De Inslag, Kerkedreef, over de ingang van kinderboerderij Mikerf, Brasschaat.

Na een verfrissende schorren­wandeling bieden wij je, ter gelegenheid van het nieuwe jaar, een glaasje bubbels aan.

Ons bezoekerscentrum is open vanaf 9.30 u voor een voorafgaande droge en moddervrije kennismaking met onze brakwaterschorren.

Afspraak op zondag 7 januari om 10 u, e-paviljoen BASF, Scheldelaan, tegenover ingang 6, Zandvliet.

Door werken op de Scheldelaan is ons Schorrenhuis uitsluitend bereikbaar via de Noordlandbruggen.

Foto: Schorrenwandeling - Willy Ibens

VERGEET NIET TE GENIETEN

Schorrenbubbels

Winterwandeling in ’t Asbroek De feestdagen zijn ondertussen al lang verteerd, twee lange wintermaanden staan ons nog te wachten. Toch bereidt de natuur zich al voor op de volgende lente. Onze gids is specialist in het herkennen van bomen in de winter. Het bos bruist van het leven, zelfs in de winter!

Vogels uit het hoge noorden zijn bij ons te gast op zoek naar zaadjes en nootjes van bijvoorbeeld de els. Sporen van reeën en helaas ook van de Chinese muntjak vinden we overal, ook als het gesneeuwd heeft.

Trek uw stevige schoenen aan en kom samen met onze natuurgids genieten van dit prachtig stukje natuur.

Inschrijven is niet nodig. Honden niet toegelaten. Niet geschikt voor rolwagens.

Afspraak op zondag 14 januari om 14 u, ingang van ’t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten.

Foto: ‘t Asbroek - Fonne Bruggemans

Winterwandeling Bospolder Hoe zalig kan het zijn om op een koude dag de benen eens te strekken gedurende een deugddoende wandeling? Winter is een schijnbare rustperiode, toch zie je hier en daar activiteit: een bloeiende hazelaar, eekhoorntjes die achter elkaar aanrennen en springen en misschien wel een mooi wit sneeuwtapijt. We laten het op ons afkomen!

Vergeet vooral geen waterdichte schoenen aan te trekken.

Afspraak op zondag 21 januari om 14 u, voetgangers­brug over de A12 (kant Vierkerkenstraat), op het einde van de Vierkerkenstraat, Schoonbroek.

Foto: Bospolder - Ludo Hermans

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

25

VERGEET NIET TE GENIETEN

Hei Pasoep ten voordele van Jobtuin Natuurpunt organiseert samen met enkele andere lokale verenigingen een benefietconcert voor de Jobtuin in Sint-Job-in-’t-Goor. Hei Pasoep is een koor dat vooral strijdliederen brengt. De groep zingt over vrede en ontwapening, racisme, werkloosheid en slechte arbeids­omstandigheden, vrouwen, vakbonden, milieu en wantoestanden op vlak van macht en tegenmacht.

In de veertig jaar dat Hei Pasoep bestaat werden meer dan driehonderd liederen aangeleerd.

Doorheen de jaren groeide de groep uit van een twintig- tot een honderdtwintigtal leden. Niet alleen het zangtalent nam gestaag toe, maar ook de muzikale begeleiding werd vervolledigd met fluit, basgitaar, mandoline, citer, gitaren, violen, trompet, accordeon en percussie.

Afspraak op zaterdag 27 januari om 20 u, kerk van Lochtenberg, Lochtenbergplein, Brecht (Sint-Job-in-‘t-Goor).

Vogels kijken in De Kuifeend en de Grote Kreek Januari is traditioneel de maand bij uitstek om in De Kuifeend en de Grote Kreek vele wintergasten waar te nemen. We gaan op zoek naar pijlstaarten, nonnetjes, brilduikers en andere fraaie soorten. Vanuit comfortabele kijkhutten doen we dat zonder enige verstoring. Zorg voor warme kledij.

Afspraak op zondag 28 januari om 9.30 u, aan het Natuur.huis, Steenstraat, Ekeren. Einde voorzien rond 12 u.

Slikken- en schorrenwandeling Groot Buitenschoor In een dynamisch gebied zoals het Groot Buitenschoor is het moeilijk te voorspellen wat je gaat zien. De situatie verandert daar permanent door het spel van water en wind.

Wij nemen je mee op een wandeling door het gebied met als thema “Wat-er-te-zien-is”.

Ons bezoekerscentrum is open vanaf 9.30 u voor een voorafgaande droge en moddervrije kennismaking met onze brakwaterschorren.

Voor deze wandeling zijn goed aansluitende rubberlaarzen onmisbaar.

Door werken op de Scheldelaan is ons Schorrenhuis uitsluitend bereikbaar via de Noordlandbruggen.

Afspraak op zondag 4 februari om 10 u, e-paviljoen BASF, Scheldelaan, tegenover ingang 6, Zandvliet.

Winterwandeling in Het Wijtschot De dagen beginnen al goed te lengen. De lente is in aantocht maar het kan nog flink koud zijn.

Ideaal om Het Wijtschot eens te bezoeken.

De zandwinnings­p ut warmt bij het minste zonnetje al flink op. De waterpartijen kunnen nog dichtgevroren zijn. Het fluweelpootje - een zwammetje op de stobben van onze gekapte wilgen - is nu talrijk aanwezig. Trek je stevige schoenen en winterjas aan en kom dit alles verkennen tijdens onze wandeling.

Reserveren is niet nodig. Helaas niet geschikt voor rolstoelen. Honden zijn niet toegelaten.

Afspraak op zondag 4 februari om 10 u, parking van de “Vier Notelaars” aan de Wijtschotbaan 12, Schoten.

Foto: Het Wijtschot - Fonne Bruggemans 26

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Naar jaarlijkse gewoonte gaan we opnieuw dit unieke gebied bekijken en maken we ook kennis met onze boomgaard, waar reeds veel werk werd verzet om dit pareltje in ere te herstellen.

Wandelaars worden na afloop beloond met een warm drankje en je kan misschien nog een leuke verrassing mee naar huis nemen.

Afspraak op zondag 4 februari om 14 u aan kasteel Ravenhof, Oud Broek 2, Stabroek.

Foto: nagenieten met een drankje - Harry Van der Horst

Beleef het Arboretum Kalmthout De winterperiode is voor Arboretum Kalmthout een bijzondere tijd. De toverhazelaars - hamamelis is hun wetenschappelijke naam - zijn werkelijk betoverend. Ze bloeien ongeacht koude of sneeuw, met gele, oranje en rode bloemen op de kale takken en verspreiden een krachtig maar heerlijk zoet parfum doorheen de hele tuin. De verzameling toverhazelaars is de grootste in heel Europa en bevat enkele van de oudste gekende exemplaren. Langs de Hamamelisroute ontdek je ook hoe andere bomen en planten zich tegen de winterkoude beschermen.

We sluiten met de plantenwerkgroep aan bij een themawandeling over toverhazelaars en winterbloeiende planten en laten ons betoveren door de winterse taferelen.

Laat even via mail weten of je erbij zal zijn aan Hilde Peeters: blangenois-peeters@skynet.be.

Afspraak op zondag 18 februari om 13.30 u, Arboretum Kalmthout, Heuvel 8, Kalmthout.

VERGEET NIET TE GENIETEN

Wandelen en glĂźhwein in het Ravenhof

Het bijzondere leven van bomen Bomen hebben verschillende interessante facetten: hoe ze leven of wat ze voelen van elkaar en hun omgeving. Het bijzondere leven van bomen zal je mond ver doen openvallen! Benieuwd naar wat de gids je allemaal zal vertellen? Kom het ontdekken in en rond de Oude Landen. Graag gepaste wandelschoenen of laarzen aantrekken.

Afspraak op zondag 25 februari om 14 u, parking van Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan, Ekeren.

Wandel bij laagwater op het slik in het Groot Buitenschoor Slikken en schorren zijn waterrijke, in Vlaanderen uiterst zeldzame, biotopen van internationaal belang.

Samen maken ze slechts voor 0,06 tot 0,08 % (830-1110 ha) deel uit van de Vlaamse natuur.

Een slik is een droogvallende plaat in een getijdengebied. Slikken vallen droog bij laagwater en lopen onder water bij hoogwater. Hierdoor zijn ze, in tegenstelling tot schorren, onbegroeid. Toch komt er veel leven voor op slikken, met name

waterdieren, die zich verbergen in het zand. Deze vormen een rijke voedselbron voor vogels.

Afspraak op zondag 4 maart om 10 u, e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Zandvliet.

Dankzij het gunstige getij kunnen wij een heel stuk op de slik- en zandplaat van het Groot Buitenschoor wandelen.

Door werken op de Scheldelaan is ons Schorrenhuis uitsluitend bereikbaar via de Noordlandbruggen.

Voor deze wandeling zijn goed aansluitende rubberlaarzen onmisbaar.

Na de wandeling is er soep met brood. Wil je hiervan meegenieten, schrijf dan in via www.scheldeschorren.be.

Ons bezoekerscentrum is open vanaf 9.30 u.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

27

VERGEET NIET TE GENIETEN

Algemene vergadering - vrijdag 23 maart - 19.30 u Onze afdeling wordt gevormd door mensen zoals jij, die zich betrokken voelen bij hun omgeving en ook aan hun (klein)kinderen een boeiende leefomgeving mét natuur willen doorgeven.

We vinden het erg belangrijk dat ook jij je stem kan laten horen én willen je danken voor je steun.

De algemene vergadering vindt plaats op vrijdagavond 23 maart.

De deuren openen om 19.30 u, om 20 u gaan we van start.

Dit jaar organiseert onze vlinderwerkgroep de ledenbijeenkomst. We bieden een gevarieerd programma zodat niemand zich gaat vervelen.

Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg 1, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren.

Planten ontdekken met NP Schijnvallei Vandaag sluiten we aan bij de planten- en zwammen­werkgroep van Natuurpunt Schijnvallei. Deze groep van enthousiaste natuurliefhebbers heeft in de loop der jaren ongelooflijk veel kennis verzameld.

Ze nemen ons met plezier mee op sleeptouw.

Waar we precies naartoe gaan, wordt pas een week tevoren beslist, maar het zal zeker de moeite waard zijn!

Inschrijven en concrete informatie via blangenois-peeters@skynet.be.

Afspraak op vrijdag 9 maart, in de voormiddag.

Deelname is gratis voor alle leden. Graag vooraf inschrijven via e-mail naar het Natuur.huis, antwerpennoord@natuurpunt.be.

Vogels spotten in De Kuifeend en de Grote Kreek

Ontdek het Zevenbergenbos

De winter loopt op zijn einde. Rond deze tijd van het jaar verschijnen de eerste zomergasten uit hun winterkwartieren. Misschien maken we kans op een vroege grutto uit Westelijk Afrika, een zomertaling die na een gevaarlijke tocht over de Sahara hier komt uitrusten, of een eerste blauwborst? Zorg voor warme kledij. Einde voorzien rond 12 u.

Het Zevenbergenbos is een prachtig, oud bos in Ranst, deel uitmakend van een complex van meer dan 100 hectare bos aan de rand van de agglomeratie Antwerpen. Al wandelend zie je in het voorjaar bosanemonen en slanke sleutelbloemen die de bosbodem bedekken. Heel wat boeiends om te determineren!

Afspraak op zondag 11 maart om 9.30 u, aan het Natuur.huis, Steenstraat, Ekeren. Einde voorzien rond 12 u.

Afspraak op zondag 18 maart om 13.30 u, ingang grot van Ranst, aan kasteel Zevenbergen, Kasteeldreef 22, Ranst.

Natuurfotografie in het Mastenbos Wie er al eens met de camera in de natuur op uittrekt, maar ook graag enkele nuttige tips krijgt, kan inschrijven voor een fotografie­wandeling in het Mastenbos. De leiding is in handen van Paul Vandevelde, een Kapelse natuurfotograaf. Naast een camera kan ook een statief nuttig zijn. Het maximum aantal deelnemers is 12.

Vooraf inschrijven per e-mail is noodzakelijk via paul.vandevelde1@telenet.be. De uiterste inschrijvings­datum is 21 maart, afhankelijk van de beschikbaarheid van plaatsen.

Foto: Gracht Mastenbos - Paul Vandevelde 28

Afspraak op zaterdag 24 maart om 9.30 u, parking Mastenbos, Oude Galgenstraat, Kapellen.

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

WINKELHOEKJE

Natuurpunt kalender 2018 - Prijs: € 10 De Natuurpunt kalender is een verzameling van 13 adembenemende natuurfoto’s van de lens van bekende natuur- en landschapsfotografen.

Met het bestellen van de Natuurpunt kalender heb je niet alleen een steuntje voor het geheugen, maar je ondersteunt ook de goede doelen van Natuurpunt! Ook leuk als cadeautje.

NU IN PROMOTIE Ons Bio-Polderke De meeste kennen het intussen wel: Polderke, speciaal gebrouwen voor Natuurpunt Antwerpen Noord en enkel bij ons verkrijgbaar.

PROMOTIE

Niet leden:

:

€ 1.50

Leden € 1.2

5

Een amberkleurig bier, van hoge gisting, ongefilterd en niet gepasteuriseerd. Met ingrediënten van biologisch gecertifieerde oorsprong.

Prijs flesje: € 1,25 voor leden, € 1,5 voor niet-leden (+ € 0,10 waarborg leeggoed) Prijs bak: € 28 voor leden, € 32 voor niet-leden (+ € 4,50 waarborg leeggoed) De opbrengst gaat integraal naar het reservatenfonds.

Geldig zolang de voorraad strekt!

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

29

COLOFON

Natuurpunt Antwerpen Noord vzw is een regionale afdeling van Natuurpunt.

Lid worden Lidgeld per gezin: € 27/jaar. Storten op rekeningnr. BE77 2200 3405 7342 met vermelding van lidnummer of voor nieuwe leden met vermelding van naam en adres. Je ontvangt dan zowel Natuur.blad als Natuur.ruimte. Bovendien krijg je korting bij aankopen in onze Natuur.winkel.

Leden van Natuurpunt uit een ander werkingsgebied kunnen voor € 7 een abonnement op Natuur.ruimte nemen. Te storten op rekeningnr. BE77 2200 3405 7342 met vermelding van je lidnummer, naam en adres.

Giften Donateurs storten een extra bijdrage bovenop hun lidgeld. Vanaf € 40 per kalenderjaar krijg je een fiscaal attest. Storten op BE56 2930 2120 7588 met vermelding ‘project 3797 Antwerpen Noord’.

Legaten Geregeld besluiten mensen om een legaat op te nemen in hun testament. Voor legaten aan een vzw zoals Natuurpunt Antwerpen Noord voorziet de wetgever erfenisrechten van slechts 8,8%. Zo weet je dat jouw schenking bijna volledig ten goede komt aan onze vereniging. De opbrengst van deze legaten gebruiken we voor de aankoop van natuurgebieden.

Er bestaan verschillende formules. Het systeem van duolegaten bijvoorbeeld is zowel voor het goede doel als voor je erfgenamen een interessante formule. Zeker als je erfgenamen verre familieleden zijn of zelfs mensen met wie je geen familieband hebt. Met dit systeem betalen zij immers geen torenhoge successierechten.

Overweeg je ook om die stap te zetten en onze vereniging te begunstigen, dan raden wij je aan een notaris te raadplegen. Die kan je exact meededelen hoe je te werk moet gaan en welke formule best bij jou past. Voor meer informatie kan je terecht bij Willy Ibens .

Natuur.huis, Natuur.winkel en Natuur.documentatiecentrum Steenstraat 25, 2180 Ekeren tel. 03‑541.58.25, fax 03‑541.63.55 Open van maandag tot en met vrijdag van 10 u tot 12.30 u en van 13 u tot 17 u e‑mail: antwerpennoord@natuurpunt.be website: www.antwerpennoord.be BTW‑nummer: BE 0429 415 832 Rekeningnr. BE77 2200 3405 7342

Voorzitter: Willy Ibens willy.ibens@natuurpunt.be GSM: 0475-91.03.16

Contacten secretariaat: Iris Buermans (info, administratie, winkel, website): iris.buermans@natuurpunt.be Mathias Michielsen (bewegingsconsulent): mathias.michielsen@natuurpunt.be

Antwerpse haven Natuurlijker: Johan Baetens: johan.baetens@natuurpunt.be Tim Vochten: tim.vochten@natuurpunt.be

Materiaalmeester: Frank Goossens frank.goossens6@telenet.be GSM: 0487-46.82.69

30

Beheerteam: Willy Ibens(0475-91.03.16) Werkgroep Kerk- en Steenuilen: Frank Goossens (0487-46.82.69) Fons Vervoort (03‑647.18.70) Werkgroep Planten: Hilde Peeters (0485‑12.91.82) Werkgroep Scheldeschorren: Frank Wagemans (0472-41.44.28) Werkgroep Vleermuizen: Wout Willems (0485-03.79. 85) Werkgroep Vlinders: Hugo Wouters (03‑569.05.78) Werkgroep Vogels: Ludo Benoy (0476-43.15.42) Werking Berendrecht, Zandvliet en Lillo: Guy Leys (03‑569.00.38) Werking Brasschaat: Johan Neegers (0479-99.54.01) Werking Brecht: Rudi Bosschaerts (03‑636.38.62) Werking Ekeren: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Kapellen: Ria Verduyckt (0486-79.47.63) Werking Schoten: Fonne Bruggemans (0498-39.71.73) Werking Stabroek: Harry Van der Horst (03‑568.15.78) Werking Wuustwezel: Thea Van Bueren (03‑658.99.07)

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Bedankt Victor!

Deze jonge dierenvriend gaf een feestje voor zijn 8ste verjaardag en vroeg zijn vriendjes om een bijdrage in de spaarpot te steken om onze aankoop van het domein Ertbrand in Kapellen te steunen.

Apetrots kwam hij zijn spaarpot afgeven op het secretariaat. Met zijn bijdrage helpt hij de boommarter, nachtzwaluw en tal van vleermuizen!

Natuur.ruimte is het driemaandelijks ledenblad van Natuurpunt Antwerpen Noord vzw.

Werkten mee aan dit nummer: Katleen Anthierens, Michael Barbier, Iris Buermans, Barbara De Block, Jos Franken, Lotte Gielis, Birgit Hufkens, Willy Ibens, Mathias Michielsen, Johan Neegers, Mart Pauwels, Kristin Schaeps, Guido Segerink, Veronika Thiers (JNM) Illustraties en foto’s: Peter Block, Fonne Bruggemans, Ludo Hermans, Sven Heyndrickx, Willy Ibens, Thijs Nouws, Kristin Schaeps, Guido Segerink, Pascale Vantieghem, Harry Van der Horst, Paul Vandevelde, Frank Wagemans, foto-archief Natuurpunt Antwerpen Noord Foto voorpagina: Bekermos (Cladonia) - Guido Segerink Oplage: 4.650 exemplaren Met de steun van

Natuur.ruimte • december 2017 - februari 2018

Verantw. Uitg.: Willy Ibens, Steenstraat 25 - 2180 Ekeren

Afgiftekantoor Antwerpen X p702 133 Retouradres: Natuurpunt Antwerpen Noord vzw Steenstraat 25 2180 Ekeren

Het Natuur.team wenst jullie een gezond en zorgeloos nieuw jaar, vol geluk, gezelligheid en warme vriendschap met elkaar.

Iris, Johan, Mathias en Tim