Natuur.ruimte 04/2015

Natuur.ruimte Wintervlinders, laatbloeiers met een koele strategie Samenwerking met Huis van het Nederlands

Cursussen:

Eetbare en wilde planten Zoogdieren driemaandelijks verenigingsblad van Natuurpunt Antwerpen Noord vzw december 2015 - januari 2016 - februari 2016 jaargang 22 - nummer 4 verschijnt in maart, juni, september en december Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Inhoud

ZEKER LEZEN

Onder moeders paraplu

Natuur.gebied: Nolse Duinen

4

Nu nog in de steigers, straks in ere hersteld

Natuur.partner: Sponsoring Bospolder

7

In gesprek met Annick Criekemans

8

Al 6 jaar vrijwilligster bij Natuurpunt en nog steeds even enthousiast

Natuur.studie: Wintervlinders

12

10

Laatbloeiers met een koele strategie

Soort in de kijker: Onder moeders paraplu in de Antwerpse Haven

12

Paraplusoorten gebonden aan riet, water en natte depressies

Natuur.actief: Paddenoverzet

KEICOOL De pen van JNM

22

Dinosaurusexcursie

17

Help de amfibieĂŤn een handje

Op stap met Snor

24

Verstoppertje spelen in het bos

Natuur.samenleving: Het Huis van het Nederlands 20 Een leuke en leerrijke ervaring voor iedereen

Natuur.beheer: Ook voor doetjes

28

Natuur.beweging: Open vergadering

33

OM VAN TE LEREN Cursus giftige en eetbare planten

26

27

Agenda

18

Handen uit de mouwen

28

Cursus zoogdieren

Maak kennis met Natuurpunt in jouw buurt

AAN DE SLAG

EN VERDER Edito Colofon

3 34

Natuurbeheer...

Vergeet niet te genieten

Natuur.ruimte is het driemaandelijks ledenblad van Natuurpunt Antwerpen Noord vzw.

Foto voorpagina: Huis van het Nederlands - Guy Leys Oplage: 4.600 exemplaren Werkten mee aan dit nummer: Iris Buermans, An Casteels, Marc Conaert, Annick Criekemans, Ivo De Belder, Jos Francken, Guy Leys, Dries Martens, Johan Neegers, Thijs Nous, Mart Pauwels, Rina Peys, Guido Segerink, Alain van Veldhoven, Stefan Versweyveld

Illustraties en foto’s: Iris Buermans, Annick Criekemans, Luc Crols, Frank Goossens, Willy Ibens, Guy Leys, Dries Martens, Thijs Nous, Rex Peeters, Rina Peys, Jan Van Eeckhout, Walter Van Ginhoven, Frank Vanmuysen, Pascale Vantieghem, Frank Wagemans, foto-archief Natuurpunt Antwerpen Noord

30

EDITO

Klimaat Als je dit leest heeft de kimaattop van Parijs veertien dagen de media gedomineerd. Tijd voor wat anders? Zeker weten. Toch kan ik het niet nalaten ook mijn duit in het zakje te doen.

Klimaatverandering is letterlijk één van de heetste hangijzers van onze tijd. De atmosfeer en de oceanen warmen op. Het ijs van de Noordelijke Ijszee smelt, de zeespiegel stijgt. Welke impact dat allemaal kan hebben op ons leefmilieu is geen exacte wetenschap, maar het fenomeen op zich staat overduidelijk vast. Heel veel burgers zijn terecht bezorgd over de toekomst van onze aarde. Het is aan onze politici – en België maakt daarin geen al te goede beurt - om goede afspraken te maken om de klimaat­inspanningen eerlijk te verdelen en gepaste maatregelen te nemen. Maatregelen zowel voor het beperken van de opwarming als voor adaptatie aan nieuwe situaties.

Bezorgdheid staat niet gelijk met het opsteken van het belerend vingertje. En ook voor doemdenken is er geen plaats. We kunnen en moeten met zijn allen zorgen voor de nodige veranderingen om de opwarming van de aarde te beperken. Grote en kleine maatregelen om de CO2-uitstoot terug te dringen hoeven ons comfortabel leven niet onderuit te halen. De auto wat meer aan de kant laten staan, de fiets nemen of het openbaar vervoer. Voedsel kopen dat dichtbij en duurzaam is geproduceerd. Verstandig isoleren. De natuur een handje helpen hoort daar ook bij.

Dat laatste is één van de kerntaken van Natuurpunt. Planten en dieren staan eveneens onder druk van klimaatveranderingen. In de loop van de evolutie hebben ze allemaal hun niche gevonden om te overleven. Verandering in hun leefmilieu - zowel in het Zuiden als bij ons - verstoren hun leefgebieden en hun leefpatroon. De snelheid waarmee klimaatveranderingen plaatsgrijpen doet meer en meer soorten op rode lijsten verschijnen.

De komende wintermaanden leggen wij de focus op het behoud en herstel van de rietvegetaties in onze regio. In de Kuifeend, het Ekers Moeras, de Bospolder en de Opstalvallei gaan wij de verbossing terugdringen om rietvogels meer kansen te geven. Opslag van wilgen en elzen hangt in onze moerasgebieden voor een groot deel samen met verdroging en lagere grondwaterstanden. Als we hun broedbiotoop herstellen krijgen blauwborsten, kleine karekieten, bosrietzangers en rietzangers terug een veilige toekomst.

Na de feestdagen is er allicht nood aan een frisse neus en wat extra beweging.

Op onze beheerwerkdagen (zie verder in dit nummer) zorgen wij voor warme soep, een gezellige sfeer en de kans om zelf een stukje bij te dragen om de gevolgen van de klimaatwijziging te milderen. Voor mij een goede start van een nieuw jaar waarin een klimaat van vriendschap, voorspoed en vrede mag overheersen.

Willy Ibens, Voorzitter Natuurpunt Antwerpen Noord Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Foto: Luc Crols 3

NATUUR.GEBIED Foto: Willy Ibens

Nolse Duinen: nu nog in de steigers, straks in ere hersteld

Tekst: Stefan Versweyveld 4

Als je vandaag in het Stappersven gaat wandelen of langs de Verbindingsstraat in Kalmthout fietst, kan je er niet naast kijken: Natuurpunt startte in augustus, met de financiĂŤle steun van de Europese Commissie, grootschalige werken met als doel de Nolse Duinen opnieuw in ere te herstellen.

Goed nieuws voor heel wat bedreigde planten en dieren, maar ook voor wandelaars en fietsers die na de uitvoering van de werken opnieuw van het duinenlandschap kunnen genieten.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

In Europa zie je niet alleen duinen langsheen de kusten van de Noord- en Baltische Zee. Ook in het binnenland van Vlaanderen, Nederland, Duitsland en Polen liggen duincomplexen, de zogenaamde ‘landduinen’. Die ontstonden tijdens de laatste ijstijd – toen de Noordzee was opgedroogd – en de wind grote hoeveelheden zand het Europese continent in blies. Hierdoor ontstonden uitgestrekte duinlandschappen met een geheel eigen dynamiek die voor de mens maar moeilijk te bedwingen waren.

Lokale toponiemen in onze regio zoals ‘Grote Ruige Heide’, ‘De Kattekensberg’ en ‘Stoppelbergen’ refereren tot op de dag van vandaag naar die uitgestrekte zand- en duinvlakten en de strijd van de mens om deze ruige wildernis te bedwingen. Pas sinds de 19de eeuw slaagde de mens erin om deze stuivende landschappen via grootschalige bebossings­projecten met grove den definitief onder controle te krijgen. Hierdoor verdwenen de typische landduinen in ijltempo uit NoordWest-Europa. Bekende restanten zijn onder meer de Loonse en Drunense Duinen en het Kootwijkerzand in Nederland, maar ook nabij het Poolse Krakau vind je het uitgestrekte stuifzandgebied Pustinja Bledowska.

Landduinen bestaan uit open stuivend zand met ijle grazige vegetaties en korstmossen. Op zonnige zomerdagen kan de temperatuur aan de bodem moeiteloos oplopen tot meer dan 50°C! Het spreekt voor zich dat alleen bijzonder aangepaste planten en dieren in dit milieu kunnen overleven.

Kenmerkende plantensoorten zijn buntgras, dwergviltkruid, zandzegge, heidespurrie en vroege haver. Ook de korstmosvegetaties zijn uniek met soorten als heidestaartje, kraakloof, ezelspootje en rendiermossen. Heel wat insecten hebben zich aangepast aan het bijzondere klimaat van landduinen: denken we maar aan zandloopkevers, mierenleeuwen, sprinkhanen, graafbijen en graafwespen. De meest imposante soort onder hen is de hoornaarroofvlieg. Allen zijn bijzonder kwetsbaar voor veranderingen in hun leefgebied en bijgevolg bedreigd in Europa. Typische broedvogels zijn boomleeuwerik, nachtzwaluw, tapuit, roodborsttapuit en boompieper. En uiteraard mogen we de gladde slang en adder niet vergeten.

NATUUR.GEBIED

Duinen in het binnenland?

Tijd voor eerherstel!

Nadat Natuurpunt het laatste grote puzzelstuk aan de Vlaamse zijde van het Grenspark De Zoom – Kalmthoutse Heide in 2009 door aankoop veilig kon stellen, werd meteen duidelijk dat er heel wat werk op de plank lag.

In Vlaanderen zijn grotere landduinlandschappen anno 2015 beperkt tot Foto: hoornaarroofvlieg - Rex Peeters natuurgebieden zoals Landschap De Liereman, het Hageven, de Lommelse Sahara, de Duinen van Hechtel en de Nolse Duinen. Met hoogten tot 30 meter behoren die laatste trouwens tot de hoogste landduinen in Vlaanderen!

Van vijand tot te koesteren landschap Ironisch genoeg begon de mens de unieke natuurwaarde van landduinen pas in te zien op het moment dat ze bedwongen en zo goed als geheel verdwenen waren. Want hoewel ze qua uiterlijk sterk lijken op de traditionele duinen aan de kust, hebben landduinen een geheel eigen planten- en dierenrijkdom. Eén van de redenen hiervoor is het gebrek aan kalk in het zand dat je wel terugvindt in de veel jongere kustduinen, door de aangespoelde schelpen.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

5

NATUUR.GEBIED

Boterbergen, Stappersven, Nolse Duinen en De Nol waren door de vorige eigenaar decennialang niet beheerd in functie van de aanwezige natuur- en landschapswaarden. Daardoor verdwenen onder meer de Nolse Duinen – vaak afgebeeld op oude postkaarten – uit het zicht door massale opslag van dennen en Amerikaanse vogelkers. Met desastreuze gevolgen voor de planten en dieren.

materiaal, de werkwijze, de afvoer van hout enz.

Rode draad doorheen alle inspanningen: zoveel mogelijk het kwetsbare milieu en aanwezige natuurwaarden sparen tijdens de werken en de hinder voor recreanten minimaliseren.

Daarom duurde het ruim één jaar vooraleer we de herstelwerken konden aanvatten.

Niet over één nacht ijs gegaan

Momenteel is de eerste fase van het herstel van de Nolse Duinen bijna afgerond. De bomen en opslag zijn verwijderd, de humus (opgestapelde naalden) is afgevoerd en de stuifzandcellen afgeplagd. De volgende jaren wordt het duinlandschap in twee nieuwe fasen verder hersteld. We rekenen op 2018 voor afronding van alle werken, zodat we nadien opnieuw kunnen genieten van het stuivende zand, heide met merkwaardige bomen en heel wat bijzondere planten en dieren in de Nolse Duinen!

De uitvoering van grootschalige werken in een zeer kwetsbaar biotoop zoals landduinen, moet uiteraard grondig voorbereid en gepland worden. Als eerste stap inventariseerde Natuurpunt met GPS alle eikenhakhoutstoven, veteraanbomen en oude dennen aangezien we die waardevolle bomen absoluut willen behouden. Vervolgens werden er op tal van plaatsen bodemboringen uitgevoerd om de stuifzandcellen onder het humuspakket te traceren.

Ook de vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord helpen mee aan dit duinenherstel. Onze Groene Tornado’s, een groep vrijwilligers die iedere donderdag beheerwerken uitvoeren in onze natuur, hebben zich ontfermd over enkele duinen die overwoekerd zijn met Amerikaanse vogelkers. Het is aangenaam om het duinenlandschap te zien herrijzen. Wil je meedoen?

Geef dan gerust een seintje aan Willy Ibens, via tel.0475-91.03.16 of stuur een mailtje naar willy.ibens@gmail.com.

Bij de opmaak van het beheerplan schoof Natuurpunt het integrale herstel van de Nolse Duinen als één van de topprioriteiten naar voor. Uiteraard moesten we hiervoor op zoek naar financiële middelen om dit grootschalige natuurherstel op een goede en efficiënte manier te kunnen uitvoeren. Dankzij het Life-project ‘HELVEX’ (zie kadertekst) kunnen we nu aan de slag.

Al deze gegevens werden in een gedetailleerd uitgewerkt bestek meegenomen als leidraad voor de aannemer. Dit bestek bevat daarnaast ook afspraken in verband met te gebruiken

Life in het Grenspark Life is het financieringsinstrument van de Europese Commissie voor het herstel van bijzondere natuurgebieden die behoren tot het Europese natuurnetwerk Natura 2000. Ook het Grenspark De Zoom - Kalmthoutse Heide is aangeduid als Natura 2000-gebied.

In 2014 keurde de Europese Commissie het grensoverschrijdende Life-project ‘HELVEX’ goed. Met het project slaan het Grenspark en partners aan beide landsgrenzen (Natuurpunt, Agentschap voor Natuur & Bos en Natuurmonumenten) de handen in elkaar om de natuurwaarden te vergroten. Er zal vooral ingezet worden op grootschalig herstel van landduinen in de Nolse Duinen. Maar ook herstel van vennen (Stappersven, Groote en Kleine Meer), droge en natte heide rondom Mont Noir staan centraal. Voor meer informatie over het project kan je terecht op www.grensparkzk.be.

6

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

NATUUR.PARTNER

Sponsoring Bospolder Exxon Mobil Petroleum & Chemical werkt al verschillende jaren samen met Natuurpunt Antwerpen Noord en zijn de zorgzame beheerders van een kolonie huiszwaluwen aan hun bedrijfs­gebouwen.

Daarnaast engageerde Exxon Mobil zich in 2011 om een jaarlijkse financiële schenking te doen aan Natuurpunt Antwerpen Noord ter ondersteuning van het natuurgebied Bospolder.

Dankzij deze financiële bijdrage kunnen wij het prachtige moeras- en bosgebied tussen de dorpskern van Ekeren en de Antwerpse haven nog mooier, groener en aantrekkelijker maken.

De Bospolder heeft, buiten de kijkhut, niet veel infrastructuur te bieden aan bezoekers van het gebied. Daarom rees de vraag of dit niet het ideale moment was om het peterschap van Exxon Mobil wat extra in de verf te zetten en de Bospolder wat ‘bezoeksvriendelijker’ te maken.

Dus gingen we met Natuurpunt Antwerpen Noord langs bij Exxon Mobil aan de

Polderdijkweg met de vraag of het personeel zin had om mee op zoek te gaan naar een plekje voor twee mooie houten zitbanken met het logo van Exxon Mobil en van Natuurpunt.

We organiseerden een proevertjes­wandeling voor alle leeftijden in de Bospolder op 20 september. Het was fantastisch mooi weer en de 25 ingeschreven personeelsl­eden konden tijdens de wandeling mee zoeken naar de plek die zij het meest geschikt vonden voor de zitbanken. Ondertussen werden er ook waterdiertjes gevist, zelfgemaakte vlierbessen­ jenever, vlierbessensiroop en noten uit de Bospolder geproefd.

Als afsluiter werd er bij een Polderke nog wat nagepraat over de wandeling en de twee ideale plaatsen voor de zitbanken werden uitgekozen.

Daardoor zullen de bezoekers binnenkort extra kunnen genieten in de Bospolder. Hartelijk dank aan alle medewerkers van Exxon Mobil die mee gezocht hebben naar de beste plek!

Tekst: An Casteels Foto: Willy Ibens Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

7

IN GESPREK MET

Annick Criekemans Al 6 jaar vrijwilligster bij Natuurpunt en nog steeds even enthousiast Wat doe jij allemaal als vrijwilligster bij Natuurpunt Antwerpen Noord?

“In die 6 jaar heb ik al heel wat fijne mensen leren kennen en het werk is altijd gevarieerd.

Helemaal geen ‘werk’ dus. Ik help vooral bij werkdagen zoals het hooien op de Oude Landen.

Heel de tijd buiten bezig zijn, op je eigen tempo. Een betere manier om te ontstressen bestaat niet. Ik help ook mee bij het papier ophalen tijdens de boekenbeurs, tenminste als het uitkomt met mijn werktijden. Je moet er wel vroeg voor uit de veren maar het is geen zwaar werk en in 1 of 2 uurtjes ben je rond. Je hebt er voldoening van omdat je weet dat al het verzameld papier en karton wordt gerecycleerd.

Op het Noordkasteel wordt elke laatste zondag van de maand afval en zwerfvuil opgeruimd.

Daar ben ik ook al eens gaan helpen. Ja, ik ben graag buiten en graag bezig.”

Tekst: Rina Peys Foto’s: Guy Leys 8

Tuinieren, zegt je dat niets?

“In Merksem, waar ik woon, is dat niet zo evident. Veel groen schiet er daar niet over.

Maar vanuit Transitie Merksem werd er

‘samen tuinieren’ op poten gezet. Met de steun van het district hebben we voor dat project 2 locaties gekregen. Eentje ligt tegen de vaart: ‘Samentuin Dokske’. Daar worden de groenten in bakken gekweekt omdat de grond er te verontreinigd is. De andere, waar ik meehelp, ligt aan het Fort van Merksem. Dat is ‘Samentuin ‘t Zwaantje’. We zitten daar tussen de volkstuintjes. De 6 mensen die er nu mee bezig zijn komen iedere woensdag tussen 19 en 21 u en ’s zaterdags tussen 14 en 17 u werken.

We bespreken samen wat we willen planten of zaaien. Natuurlijk zijn dat groenten die we graag lusten. De oogst wordt verdeeld onder de werkers en wat we teveel hebben ligt vooraan aan de ingang, gratis voor wie het wil. Mensen uit de buurt waarderen dat en komen vaak een praatje maken.

We tuinieren uiteraard biologisch en we krijgen goede raad van een ervaren tuinier uit de buurt.

Onlangs nam het district contact op met Transitie en de ‘Samentuin’ om een workshop te organiseren over koken met restjes. Daar gaven we eveneens info over de ‘Samentuin’.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Je zit dus ook bij Transitie. Vertel hier eens wat meer over?

“Ik ben lid, maar niet aanwezig op vergaderingen of zo. Ik ben meer een ‘doener’. Maar ik help wel mee bij evenementen zoals een ‘geefplein’ bijvoorbeeld. “Transitie” staat eigenlijk voor olie-onafhankelijk worden, en breder gezien, geen roofbouw op onze wereld plegen. De wegwerpmaatschappij en onze neiging tot kopen om te kopen geeft een enorme afvalberg.

We verbruiken veel te veel grondstoffen. Vaak kun je anderen met je afgedankte spullen nog een plezier doen. Nadenken dus voor je weer wat nieuws koopt. Zo zit ik ook bij de LETS vereniging. Je ruilt er goederen of diensten maar niet voor geld. De waardering voor hetgeen je te bieden hebt wordt bijvoorbeeld uitgedrukt in ‘pollekes’ of ‘handjes’. Zo kan je afspreken dat jij de hond van de buurman uitlaat en dat hij dan in ruil jouw gras maait.

Er worden ook ‘Repair Café’s’ georganiseerd.

Daar kunnen mensen terecht om spullen te laten repareren in plaats van ze meteen maar weg te werpen. Fietsen kunnen gerepareerd worden maar ook kleding, klein elektro of computers. Diegenen die daaraan meewerken zijn allemaal vrijwilligers. ”

Dat zijn al heel wat vrije uren die je als vrijwilliger spendeert.

“Ja, maar toch… Onlangs kon je op het district Merksem voorstellen binnenbrengen om de wijk aangenamer te maken. Ik heb toen een voorstel ingediend om op een braakliggend stukje, naast onze ‘samentuin’, een bijenweitje in te richten. Dat project werd aanvaard.

Natuurpunt leverde een prachtig bijenhotel.

Voor de verdere inrichting deden we een beroep op vrijwilligers. De grond werd gefreesd en plantgaten werden geboord. Er werden struiken aangeplant die interessant zijn voor bijen. Er komt een infobord over solitaire bijen, want heel wat mensen denken nog steeds dat ze gevaarlijk zijn en steken. Dat is dus NIET het geval. Er werd een bank geplaatst, zodat je de diertjes rustig kan zitten observeren. Ons initiatief hebben we de naam: ’gezoem in het groen’ meegegeven.

IN GESPREK MET

We organiseerden ook samen een oogstfeest in de ‘Samentuin’. Zo kunnen we nog meer mensen bij dit sociale gebeuren betrekken.”

Heb je eigenlijk nog vrije tijd?

“Och ja, ik help ook nog graag een handje bij de Paardenambulance in Stabroek. Dat is een asiel waar in beslag genomen paarden geplaatst worden. Ik help mee de wei opkuisen, jacobskruiskruid verwijderen of gewoon de paarden wat borstelen en vertroetelen, zodat ze weer vertrouwen in de mens krijgen.”

Bedankt voor dit gesprek, Annick en nog veel ‘doe’ plezier.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

9

NATUUR.STUDIE

Wintervlinders, laatbloeiers met een koele strategie Foto: berkenwintervlinder

De herfst vormt voor de meeste insecten een keerpunt.

Vele sterven, sommige trekken weg naar warmere oorden, andere trachten dan weer goed verstopt de winter door te komen.

Als je echter had gedacht dat de winter volledig insectenloos zou zijn, dan heb je het mis.

Wanneer de temperatuur richting vriespunt daalt, komen de ijsberen onder de insecten tevoorschijn: wintervlinders.

Niet dat deze dagactieve nachtvlinders masochistisch van aard zijn. Achter hun koele levenswijze schuilt een meesterlijk plan …

Tekst: Stefan Versweyveld Foto’s: Archief 10

Loofbomen vallen in de smaak

Verstrikt in een fijn netwerk van geuren

Wintervlinders zijn zeker geen buitenissige bewoners van de Noordpool. Ze zijn erin geslaagd om zowat het hele noordelijke halfrond te koloniseren. Bij ons zijn de kleine en grote wintervlinder algemene verschijningen, maar de berkenwintervlinder is een zeldzame soort die in onze regio enkel in Kalmthout en Kapellen al werd waargenomen. Boomgaarden, bossen, parken en zelfs tuinen genieten zijn voorkeur. Als er maar loofbomen staan: het liefst fruitbomen of eik, meidoorn, hazelaar, sleedoorn en berk. En als het echt niet anders kan neemt hij ook genoegen met struikhei.

De wintervlinders worden vooral actief als de temperatuur onder de 10 graden is gedaald. Enkele graden vorst kunnen ze wel verdragen, maar strenge winters worden ook hen noodlottig. Omdat ons klimaat in december en januari meestal zacht is, kan je het leven van de wintervlinders zonder veel moeite van nabij bekijken.

De vlinder die je in de buurt van een loofboom ziet fladderen, is het mannetje. Als die op een twijg neerstrijkt om zich te koesteren in de winterzon kan je zijn tekening beter bekijken.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Wat een vogeloog niet ziet, ruikt een mannetje Het moet wel een zeer verleidelijk parfum zijn, want het vrouwtje is niet bepaald opvallend.

Mocht je haar, kruipend over een boomstam, in het oog krijgen, dan zie je wel waarom.

Het grijswitte lijf met donkere lijnen houdt het midden tussen een kever en een spin en vliegen kan ze met haar kleine vleugelstompjes ook niet.

Toch heeft de natuur dit allemaal zo gewild.

Het hoort bij het strategisch plan van de wintervlinder. Als fladderende vrouwtjesvlinder, moeder van een nieuw nageslacht, val je vooral in deze koude, schrale dagen als voedzaam vogelhapje nogal op. Dus heeft ze zich onopvallend op boomstammen verschanst, dicht in de buurt van de knoppen. Immers, wat een vogeloog niet ziet, ‘ruiken’ de mannetjes!

Als de mannetjes in volle vlucht worden gevangen zijn er toch nog genoeg over om met de vrouwtjes te paren.

Na de paring legt het vrouwtje haar eitjes, soms met 200 stuks tegelijk, in de spleten van de schors. Niet slecht bekeken: als in maart-april de rupsen uit het ei kruipen, kunnen ze meteen met het knaagwerk aan knoppen en jonge bladeren beginnen …

gesponnen draden naar beneden zakken om in de grond te verpoppen. In het najaar ontwaken ze als vlinders en in november en december zorgen ze voor de nodige winterromantiek.

Wintermuggen dansen in groep December en januari zijn ook de maanden van de dansende wintermuggen. Door een winters zonnetje komen ze tot leven, een op en neer trillend patroon dansend in het lage namiddaglicht. Het zijn kleine muggen, met een slank lijf, zeer lange poten, lange vleugels en draadvormige sprieten.

NATUUR.STUDIE

Iedere soort heeft een typerende tekening.

Wanneer het mannetje plotseling opgewonden opvliegt, is het beneveld en verstrikt geraakt in een fijn netwerk van geuren, die het vrouwtje onophoudelijk uitzendt en die het mannetje gretig ontvangt. Dat doet hij met zijn chemoreceptoren, zeg maar geurdetectors, die zich op zijn gevederde antennen bevinden.

Net als de wintervlinder is ook de wintermug in het najaar en de winter een algemene verschijning in de natuur, ook in jouw tuin.

In feite is de ‘winter’mug het hele jaar door aanwezig, alleen valt haar fragiele verschijning niet op tussen het insectenvolkje dat onze lenteen zomerdagen bevolkt.

Nu, in december, hebben de wintermuggen het rijk voor zich en mogen ze solodansen. Grote groepen mannetjes trachten met hun grillige dans de vrouwtjes naar zich toe te lokken. Na de paring worden de eitjes afgezet op rottend plantenmateriaal, gistend fruit of op een hoopje mest.

Wintermuggen zijn – zoals hun naam al doet vermoeden – winterhard, hoewel ze bij een Siberische winter ook verstek laten gaan. Om hun winterse avontuurtjes tot een goed einde te brengen hebben ze een slimme oplossing gevonden. Als het gaat vriezen wordt de suiker in hun bloed omgezet in glycerol, een antivriesmiddel waarop de natuur – tot spijt van wie het benijdt – het eerste patent heeft …

Wintervlinders kennen per jaar maar één generatie. Eind mei, begin juni hebben de rupsen hun buik vol en laten ze zich langs

Geef je waarnemingen door!

Vergeet zeker niet om je waarnemingen van wintervlinders door te geven via de website www.waarnemingen.be, liefst met een foto erbij. Zeker over het voorkomen van de berkenwintervlinder zouden we graag meer informatie verzamelen. Alvast bedankt voor je hulp en geniet van deze bijzondere insecten!

Foto: wintermug Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

11

SOORT IN DE KIJKER

Onder moeders paraplu in de Antwerpse haven: Paraplusoorten gebonden aan riet, water en natte depressies In dit artikel bespreken we vier soorten: blauwborst, bruine kiekendief, groenknolorchis en moeraswespenorchis.

Blauwborst en bruine kiekendief zijn gebonden aan riet­moeras en open water.

Groenknolorchissen aan vochtige duinvalleien, trilvenen en kalkrijke laagveenmoerassen.

Moeraswespenorchis is, in tegenstelling tot groenknolorchis, niet gebonden aan de allernatste gebieden, maar komt eerder voor op de gradiĂŤnt tussen droog en nat.

Tekst: Dries Martens 12

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Paraplusoort

Doelstelling

2014

blauwborst

50-60 broedparen

42 in permanent EIN, 35 in tijdelijk EIN

9-27 ha rietmoeras, 65-79 ha open water

geïntegreerd bij bruine kiekendief

8 broedparen in havengebied

1 in permanent EIN, 2 in tijdelijk EIN, 1 in rest havengebied

89-107 ha rietmoeras

27 ha in permanent EIN, 16 ha in tijdelijk EIN

89-107 ha open water

60 ha in permanent EIN, 62 ha in tijdelijk EIN

minimaal 1500 ha geschikt foerageergebied

onderzoek lopende voor uitbreiding geschikt foerageergebied

behoud populatie Haasop

uitbreiding populatie door optimaal beheer

potenties creëren voor 2de groeiplaats

onderzoek lopende

bruine kiekendief

groenknolorchis

moeraswespenorchis 6 groeiplaatsen

SOORT IN DE KIJKER

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de doelstellingen per paraplusoort en de staat ervan in 2014.

6 groeiplaatsen in permanent EIN, 3 in tijdelijk EIN, 3 in rest havengebied

groeiplaatsen min. 1 ha groot

nog niet gehaald

EIN: Ecologische Infrastructuur Netwerk: aaneensluiting van smalle stukken natuur die samen een netwerk vormen

Blauwborst De blauwborst is herkenbaar aan zijn opvallende kleuren en zijn uitbundige zang. Het mannetje heeft een blauwe kin en borst met in het midden een witte vlek. Aan de onderkant wordt de blauwe borst begrensd door een zwarte band met daaronder een oranjebruine vlek. Bij het vrouwtje ontbreekt de blauwe borst.

De blauwborst heeft een voorkeur voor ruigere rietvelden en gevarieerde rietmoerassen.

Tijdens het broedseizoen mag het waterpeil niet meer dan 10 cm fluctueren. Behalve in aaneengesloten rietvelden en Foto: Walter Van Ginhoven moerassen broedt de blauwborst ook in lijnvormige rietkragen. Doordat hij zijn voedsel (insecten en kleine bodemdieren) vooral op de bodem zoekt, moeten er in zijn leefgebied open plekken tussen de vegetatie aanwezig zijn (bv. modderstroken). De verspreide struiken fungeren als zangpost.

De Vlaamse broedpopulatie is sinds de jaren 70 sterk toegenomen van 500-800 broedparen tot 3000-3700 broedparen in 2004. Het Antwerpse havengebied en omliggende natuurgebieden huisvesten jaarlijks meer dan 5% van de Vlaamse broedpopulaties van blauwborst en is dan ook een kerngebied voor deze soort in Vlaanderen.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

13

SOORT IN DE KIJKER

Bruine kiekendief

Foto: Walter Van Ginhoven

Kiekendieven zijn iets groter dan een buizerd, maar zijn veel slanker en hebben een langere staart.

Door hun lichte gewicht kunnen ze makkelijker draaien en schommelen dan buizerds. De bruine kiekendief hanteert echter een stabielere jachtvlucht dan de blauwe en de grauwe kiekendief.

Mannetjes hebben opvallend zwarte vleugelpunten, een licht blauwgrijze staart en een geelwitte kop en borst. De bovenvleugel is drie- of vierkleurig. De vrouwtjes zijn donkerbruin met een roomwitte kruin, keel en vleugelboeg.

De bruine kiekendief houdt van open, vochtige gebieden. Als nestplaats genieten grote, aaneengesloten rietvelden, al dan niet langs open water, de voorkeur. De rietvlakten zijn minimaal 5 ha groot en bij voorkeur 10 ha of groter. Ze bevatten weinig tot geen bomen en een constant waterpeil. Tijdens het broedseizoen mogen de vlakten niet toegankelijk zijn voor grondpredatoren zoals de vos. In deze rietvelden wordt het nest gemaakt op een droge hoop plantenresten in de natte vegetatie. In open cultuurlandschappen broedt de bruine kiekendief ook in brede rietkragen langs vochtige weilanden en voedselrijke cultuurlanden. De laatste jaren werd in sommige gebieden ook een trend vastgesteld, waarbij bruine kiekendieven tot broeden komen in uitgestrekte graanvelden en hooilanden.

Bruine kiekendieven jagen op kleine vogels en hun kuikens en op kleine zoogdieren, voornamelijk op muizen en ratten, maar ook op konijnen. De officiële Nederlandse naam kiekendief is afgeleid van kuikendief. Als foerageergebied wordt het volledige landschap binnen een straal van 5 km van het nest gebruikt, inclusief wetlands, graslanden en akkers (met een voorkeur voor wintergranen).

Volgens de Vlaanmse LSVI-tabellen (waarbij LSVI staat voor ‘lokale staat van instandhouding’) dient elk broedpaar te beschikken over een (geschikt) foerageergebied van 100 tot 200 ha.

Het Antwerpse zeehavengebied is één van de belangrijkste broedgebieden van de bruine kiekendief in Vlaanderen. Sinds de jaren 80 huisvest het havengebied meer dan 10% van de Vlaamse broedpopulatie van deze soort. Het aantal broedparen van bruine kiekendief is tijdens de laatste 10 jaar sterk afgenomen: van 25-27 broedparen in 2003-2004 naar 12-15 broedparen in 2009-2010.

Die drastische afname gaat nog steeds door, waardoor het moeilijk wordt om de doelstelling van 8 broedparen in het havengebied te halen. Voor de bruine kiekendief zullen dus nog bijkomende maatregelen moeten genomen worden, zowel op het vlak van broedgebied als op het vlak van geschikt foerageergebied.

14

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

De moeraswespenorchis is verwant aan de algemenere brede wespenorchis, maar is met haar paars-witte bloemen een stuk kleurrijker. Bovendien heeft de moeraswespenorchis een smalle insnoering in de onderste lip, terwijl deze ontbreekt bij de brede wespenorchis.

Moeraswespenorchissen groeien op zonnige tot licht beschaduwde vochtige plaatsen die kalkrijk en niet te voedselrijk zijn. Moeraswespenorchissen komen vooral voor op de gradiënt tussen droog en nat. In de winter staat het gebied meestal niet lang onder water en ’s zomers drogen ze niet te hard uit. Ze groeien het beste op plaatsen waar al wel een dunne humuslaag aanwezig is, maar waar de vegetatie nog een pioniers­ karakter heeft.

Foto: Dries Martens

SOORT IN DE KIJKER

Moeraswespenorchis

In Vlaanderen is de moeraswespenorchis zeldzaam. Hoewel er geregeld nieuwe groeiplaatsen ontdekt worden, gaat de soort toch nog steeds achteruit. Nieuwe populaties duiken vooral op in de grote havengebieden op opgespoten terreinen.

In het Antwerpse havengebied zijn verschillende groeiplaatsen bekend op Linkeroever.

Op de rechteroever was het areaal beperkt tot één vindplaats in het industrieel gebied nabij Luithagen. Op dat terrein komt een nieuw bedrijf zich vestigen. In samenwerking met vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord werden de moeraswespen­orchissen verplaatst naar andere natuurgebieden op de rechteroever. Een deel werd overgeplant naar natuurgebied De Kuifeend. In 2014 leek de verplanting succesvol, maar in 2015 konden er hier door de opgeschoten vegetatie geen moeraswespenorchissen tot ontwikkeling komen. Een ander deel werd verplaatst naar een zone in het Netwerk van Ecologische Infrastructuur. Die verplaatsing is bijzonder succesvol te noemen met 809 bloeistengels in 2015. Daarnaast werd in 2015 ook een nieuwe groeiplaats ontdekt in een spoorwegberm. Wellicht was deze groeiplaats in de jaren 70 nog verbonden met de groeiplaats aan Luithagen. In 2015 bloeiden er 133 moeraswespenorchissen op deze ‘nieuwe’ groeiplaats.

moeraswespenorchis

brede wespenorchis

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

15

SOORT IN DE KIJKER

Groenknolorchis De groenknolorchis is een weinig opvallende orchidee. Met zijn kleine, groene bloemetjes valt hij weinig op en ben je er zonder dat je het weet voorbij. Dat maakt hem echter niet minder waardevol.

Groenknolorchissen zijn gebonden aan een specifieke biotoop.

De soort is vooral te vinden in jonge, primaire duinvalleien, net op de rand van de duinen. Als de bodem ouder wordt en de dynamiek verdwijnt, dreigt ook deze orchidee te verdwijnen.

Daarnaast kan je groenknolorchissen ook aantreffen in trilvenen en alkalische laagveenmoerassen. Gezien de specifieke habitat die een groenknolorchis nodig heeft, is het een erg zeldzame orchidee. Ze wordt bovendien nog verder bedreigd door zowel natuurlijke (concurrentie van andere soorten) als artificiële (ontginning, ontwatering) oorzaken.

In Vlaanderen komt de groenknolorchis nog maar op twee plaatsen voor, namelijk aan het Sluismeer in Mol en in het havengebied op Linkeroever. De populatie in Mol bestaat uit slechts enkele exemplaren, terwijl de populatie in het Antwerpse havengebied enkele duizenden exemplaren telt, een dikke 99% van de Vlaamse populatie dus. Door een optimaal natuurbeheer (vooral gericht op het tegengaan van de natuurlijke successie) is de populatie sinds de ontdekking in 2007 al ongeveer vertienvoudigd.

Onderstaande tabel biedt een overzicht van de meelifters van de in dit artikel opgenomen paraplusoorten. Meelifters zijn soorten die mee genieten van het beheer en de inrichtingen die voor de paraplusoorten worden uitgevoerd. De meeliftende soorten van blauwborst en bruine kiekendief zijn dezelfde, aangezien beide soorten in een gelijkaardige habitat leven. Hoewel de soorten groenknolorchis en moeraswespenorchis toch een ietwat verschillende habitat innemen, wordt aangenomen dat ook zij dezelfde meelifters hebben.

Naast de in het SBP (soortenbeschermingsprogramma) opgenomen soorten genieten er nog een heel aantal andere soorten mee van dat beheer. Die genieten echter geen wettelijke bescherming en zijn daarom ook niet in het SBP opgenomen.

Paraplusoort

Groep

Meelifters

blauwborst/bruine kiekendief

amfibieën

alpenwatersalamander, bruine kikker, Europese meerkikker, gewone pad, groene kikker(complex), kleine watersalamander

juffers/ libellen

bruine korenbout, glassnijder, variabele waterjuffer, vroege glazenmaker, zuidelijke heidelibel

planten

heemst

vogels

baardmannetje, cetti’s zanger, dodaars, geoorde fuut, knobbelzwaan, krakeend, kuifeend, lepelaar, porseleinhoen, rietgors, rietzanger, roerdomp, slobeend, snor, tafeleend, woudaap, zomertaling

planten

fraai duizendguldenkruid, rietorchis, vleeskleurige orchis

vogels

graspieper, grutto, tureluur

zoogdieren

bosspitsmuis

groenknolorchis/ moeraswespenorchis

16

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Ook in 2016 organiseren we opnieuw een aantal amifibieën­overzetacties in ons werkingsgebied.

De overzetactie gaat traditioneel van start met de Dag van de Pad in Brasschaat. Op die dag worden de geleidingselementen geplaatst op de Miksebaan en krijg je meer informatie over amfibieën, over de trek en de overzetactie zelf.

NATUUR.ACTIEF

Dag van de Pad

Afspraak op zaterdag 23 januari vanaf 10 u op de hoek van de Miksebaan en de Papestraat, Brasschaat. Stevige schoenen of laarzen en regenkledij zijn aangeraden. Warme drank zal voorzien worden.

Paddenoverzet Tijdens de voorbije eenentwintig jaar zijn in Brasschaat meer dan 67.000 dieren overgezet, voornamelijk gewone pad en bruine kikker, maar ook verschillende soorten water­salamanders.

Honderden leerlingen van lagere en middelbare scholen hebben daarbij één of meerdere dagen komen helpen en hebben kunnen kennismaken met de fascinerende leefwereld van de amfibieën. Onder de Kerkedreef liggen al zes jaar amfibieëntunnels, maar het sluipverkeer op de Miksebaan blijft nog steeds slachtoffers maken. Daarom worden elk jaar geleidingselementen geplaatst die de dieren van de weg afhouden. Ze worden door de vrijwilligers overgezet.

Voor de padden rond het kasteel Ravenhof in Stabroek hebben we geen alledaagse actie.

Omdat vele amfibieën hier in de keldergaten vallen hebben we in de zomer van 2014 laddertjes gezet om ze toe te laten uit de putten te klimmen. In 2015 hebben we slechts 2 padden uit de putten gehaald tegenover een honderdtal de jaren daarvoor.

Tijdens de paddentrek houden we toezicht op de situatie en houden we met een beurtrol gedurende de ganse paddentrek controles.

Wil je graag één of meerdere avonden of ochtenden per week deze dieren helpen? Neem dan zeker contact op met de verantwoordelijken van onze paddenoverzetacties: • Brasschaat: Johan Neegers tel. 0479-99.54.01 (na de werkuren) Trefpunt elke avond om 20 u aan het infobord op de hoek Miksebaan-Kerkedreef, Brasschaat.

• Kapellen: Robert Wynants tel. 03-605.68.80 robert.wynants@hotmail.com Trefpunt: Hoek Kasteeldreef – Kapelsestraat, Kapellen.

• Brecht: Peter Block tel. 0472-29.99.38 peterblock1@hotmail.com Trefpunt: hoek van de Mieksebaan en de Vriendschaps­laan, Brecht.

• Stabroek: Harry Van der Horst tel. 03-568.15.78 harry.vdhorst@telenet.be Trefpunt: Parking Ravenhof, Oudbroek, Stabroek.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

17

Agenda

december

do 17 20 u, Raad van Bestuur, zie info Natuur.huis Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren

do 17 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren za 19

9.30 u, Werkdag in Bospolder, zie p.29 Trefpunt: Voetgangersbrug over de A12 (kant domein Muisbroek), op het einde van de Vierkerkenstraat, Antwerpen Schoonbroek

zo 20 13.30 u, WinterWendeWandeling, zie p.30 Trefpunt: Loskade einde Licht Vliegwezenlei (vroeger Bondgenotenlei) aan Klein Schietveld, Brasschaat

januari za 2

9.30 u, Knotwilgenactie, zie p.28 Trefpunt: Mariahoeve, Puihoek 78, Antwerpen Ekeren

do 7

9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

za 9

9.30 u, Werkdag Opstalvallei, zie p.29 Trefpunt: Hoek Reigersbosdreef en Antwerpsebaan (ter hoogte van het Teutebos), Antwerpen Berendrecht

zo 10

10 u, Schorrenborrel, zie p.30 Trefpunt: e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6), Antwerpen Zandvliet

zo 10

14 u, Winterwandeling in ‘t Asbroek, zie p.30 Trefpunt: Asbroeklaan, Ingang ‘t Asbroek, Schoten

za 16

Het Grote Vogelweekend (Vogels voeren en beloeren), zie p.36

zo 17

Het Grote Vogelweekend (Vogels voeren en beloeren), zie p.36

do 21 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren za 23 9.30 u, Werkdag in Bospolder, zie p.29 Trefpunt: Voetgangersbrug over de A12 (kant domein Muisbroek), op het einde van de Vierkerkenstraat, Antwerpen Schoonbroek za 23 10 u, Dag van de Pad, zie p.17 Trefpunt: Hoek Miksebaan - Papestraat, Brasschaat za 23

zo 24 Paddenoverzet + schoolbezoeken tem 09/04, zie p.17 Trefpunt: Kruispunt Miksebaan Kerkedreef, Brasschaat ma 25 20 u, Vergadering Vlinderwerkgroep, zie p.33 Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren do 28 20 u, Raad van Bestuur, zie info Natuur.huis Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren do 28 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren za 30 9.30 u, Knotwilgenactie, zie p.28 Trefpunt: Bruggetje ter hoogte van Puihoek 28, Antwerpen Ekeren zo 31

do 14 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren za 16

18

9 u, Werkdag in De Kooldries, zie p.29 Trefpunt: Ingang De Kooldries, Boudewijnstraat (langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht

Belgische vogeldag

10 u, Winterwandeling in Het Wijtschot, zie p.31 Trefpunt: Wijtschotbaan, Parking Vier Notelaers, Schoten

februari do 4

9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

za 6

9.30 u, Werkdag in Ruige Heide, zie p.29 Trefpunt: Hoek straat Ruige Heide en Putsebaan, Antwerpen Zandvliet

zo 7

10 u, Evolutie van zeehonden, zie p.31 Trefpunt: e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6), Antwerpen Zandvliet

zo 7

14 u, Glühweinwandeling Moretusbos, zie p.31 Trefpunt: Parking Ravenhof, Oudbroek, Stabroek

do 11

9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

za 13

Ankona ontmoetingsdag

za 13

9 u, Werkdag in De Kooldries, zie p.29 Trefpunt: Ingang De Kooldries, Boudewijnstraat (langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht

zo 14

14 u, Valentijnswandeling in Bospolder, zie p.31 Trefpunt: Voetgangersbrug over de A12 (kant domein Muisbroek), op het einde van de Vierkerkenstraat, Antwerpen Schoonbroek

do 18 20 u, Raad van Bestuur, zie info Natuur.huis Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren do 18 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren vr 19

19.30 u, Fauna en flora in Brecht en omliggende gemeenten, zie p.32 Trefpunt: De Lindeboom, Kerklei 18, Brecht

za 20 9.30 u, Werkdag in Ekers Moeras, zie p.29 Trefpunt: Voetgangersbrug over de A12 (kant domein Muisbroek), op het einde van de Vierkerkenstraat, Antwerpen Schoonbroek zo 21

9.30 u, Op zoek naar wintervogels, zie p.32 Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren

do 25 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren za 27

09.30 u, Werkdag De Kuifeend, zie p.29 Trefpunt: Parking Kuifeend, Noorderlaan, Toegang 3 (Rangeerstation), Antwerpen

maart wo 2

20 u, Giftige en eetbare planten (theorie), zie p.26 Trefpunt: Zaal De Kroon (Boven in Oud Gemeentehuis), Kapellen

wo 2

20 u, Kernvergadering Brecht, zie p.33 Trefpunt: De Lindeboom, Kerklei 18, Brecht

do 3

9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren

za 5

9.30 u, Werkdag Opstalvallei, zie p.29 Trefpunt: Hoek Reigersbosdreef en Antwerpsebaan (ter hoogte van het Teutebos), Antwerpen Berendrecht

wo 9

20 u, Kernvergadering Stabroek, zie p.33 Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren

do 10 9 u, Groene Tornado’s, zie p.28 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Donkweg, Einde van de Lindenlei, Antwerpen Ekeren za 12

9 u, Giftige en eetbare planten (praktijk), zie p.26 Trefpunt: nog af te spreken

za 12

9 u, Werkdag in De Kooldries, zie p.29 Trefpunt: Ingang De Kooldries, Boudewijnstraat (langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht

zo 13

9.30 u, Excursie naar Kuifeend en Grote Kreek, zie p.32 Trefpunt: Natuur.huis, Steenstraat 25, Antwerpen Ekeren

zo 13

11 u, Laagwaterwandeling, zie p.32 Trefpunt: e-paviljoen BASF, Scheldelaan tegenover ingang 6, Antwerpen Zandvliet

zo 13

13.30 u, Oefensessie determineren in Oude Landen, zie p.32 Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen Ekeren 19

NATUUR.SAMENLEVING

Het Huis van het Nederlands

Tekst: An Casteels

Op 27 februari zaten we samen met het Servicepunt voor vrijwilligers Antwerpen om mogelijkheden te bespreken voor een nauwere samenwerking rond thema’s zoals diversiteit.

Wij vinden het belangrijk dat iedereen kan deelnemen aan onze activiteiten en zich vrijwillig kan inzetten.

Foto’s: Guy Leys 20

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

NATUUR.SAMENLEVING Op deze vergadering werd de mogelijkheid voorgesteld om samen te werken met het ‘Huis van het Nederlands’. Zo gezegd, zo gedaan.

Krisje Telders van het Huis van het Nederlands was nog op zoek naar activiteiten die doorgingen tijdens de zomervakantie. Veel nieuwkomers volgen lessen Nederlands of andere cursussen en deze gaan niet altijd door in juli en augustus.

Om hen de kans te geven hun Nederlands te blijven oefenen en kennis te maken met andere mensen en organisaties, werd een project opgezet waarbij de nieuwkomers konden kiezen uit verschillende activiteiten bij een hele reeks organisaties.

Natuurpunt Antwerpen Noord was meteen enthousiast. In de zomer kunnen we altijd extra hulp gebruiken bij het maaien en hooien in de Oude Landen, een groot natuurgebied dichtbij de stad dat toch onbekend is bij veel stadsbewoners.

ze al een uur voor aanvang van het werk op het veld. Er is echt veel werk door hen verzet.

Tijdens de ramadan zelfs zonder eten en drinken!

Kamal, een automechanieker uit Irak, was in zijn element toen hij zijn technische kennis kon demonstreren bij een panne met onze hooipers.

Hatem en Lobsang leerden met de tractor rijden. Een eerste stap misschien om een rijbewijs te behalen?

Ondanks hun beperkte kennis van het Nederlands wisten ze toch duidelijk te maken hoe belangrijk sociale omgang voor hen is. Hoe gaat het met je? Is je dochter er vandaag niet bij? Dat hield hen bezig.

Uiteindelijk kozen 5 nieuwkomers om op zaterdagen 27 juni, 11 en 25 juli, 8 en 22 augustus en 5 september mee te helpen. Het Huis van het Nederlands zorgde voor laarzen en regenjassen; Natuurpunt Antwerpen Noord zorgde voor de begeleiding en het materiaal op het terrein.

Het werd voor iedereen een heel leerrijke ervaring: de vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord leerden omgaan met mensen die niet zo goed Nederlands spraken en de nieuwkomers ontdekten niet alleen de Oude Landen, maar maakten ook kennis met de beheerwerken die elke zomer verzet worden door vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord.

De inzet van deze mensen was groot. Hittegolf of miezerig regenweer, ze stonden paraat en waren altijd goed gehumeurd. Vaak stonden

Dit project is zeker voor herhaling vatbaar!

Bedankt Maria, Nneka, Kamal, Lobsang en Hatem.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

21

De pen van JNM

JNM, de Jeugdbond voor Natuur en Milieu, is een jeugdbeweging voor iedereen van 7 tot 26 jaar die zich goed voelt in de natuur en zijn schouders niet ophaalt voor het milieu.

De afdeling Akerland staat open voor iedereen die interesse heeft voor onze activiteiten in en rond Brasschaat.

eroĂŻsch Groot H ekend e WerkW

an 6 kend v e e w t e In h ek ber stre ed rond i m b e e v o g t n e tot 8 r in h leef in hap nee c s l e ze verb z e r a a w het g tal rsven twintig Stappe t n e e h E . m e o de huisj en met achters m w s a o s b g t a e it h zaterd nden u k a a h t e s d n nters n jongere tuurpu struike a n n o r e d k j n i e l dod plaatse grote ro m o n e m de w de mou et bos. O h t i u e riem ijderen onder d t r a te verw h enhopen atie een g l n u a p l o s p r adde ondag ders erden z w r de ad n o e o k d e t n s e e l t gen ze zul nige da egd. De n l o e z g n p o a a om h te worden gen zic a t d k i e u d r u b o ge n op k rmen e a w e t op ilen. verschu

22

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Ben jij ook wild van de natuur en wil je eens proeven van de JNM? Dan nodigen we jou graag uit om samen met ons een dagje op reis te gaan naar de prehistorie!

Dinosaurusexcursie Een klassieker in de Akerland-geschiedenis is een bezoekje aan het Koninklijk Museum voor Natuurwetenschappen. Hier komen we meer te weten over de mens, dinosauriërs, evolutie, biodiversiteit in de stad en veel meer. Nog niet overtuigd? Dit museum is door CNN zelfs uitgeroepen tot derde beste dinomuseum ter wereld!

Wie: Ini’s, de leeftijdsgroep van JNM’ers van 12 tot 15 jaar Wanneer: zaterdag 19 december de hele dag Waar: In Brussel, maar we nemen samen de trein Deelnemen kost slechts € 15, daarvoor kan je niet naar het Jura reizen.

De pen van JNM

Maak kennis met JNM

Inschrijven is verplicht en doe je bij Thijs voor 9 december (thijs@jnm.be, 0477 60 24 67).

Voor meer informatie: bezoek www.jnm.be/afdeling/akerland of contacteer Thijs Nouws (thijs@jnm.be, tel. 0477 60 24 67).

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

23

MET SNOR OP STAP

Verstoppertje spelen in het bos!

Tekst: Mart Pauwels Tekening: Pascale Vantieghem 24

De rode eekhoorn wantrouwt alles en iedereen.

Hij blijft nooit lang op dezelfde plaats en leeft verborgen.

Ga je mee naar zijn nest?

Hij laat je zien hoe hij zich verstopt!

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Je vraagt je natuurlijk af waar ik mijn wintervoedsel verstop, of niet? In mijn nest misschien? Fout. In een holle boom? Nee hoor. Onder de grond? Goed geraden! In de herfst, als er genoeg eten te vinden is, leg ik een voorraad aan voor de winter.

Dennenappels, tamme kastanjes, hazelnoten, … Ik verzamel ze en stop ze veilig onder de grond. Er is maar één probleem: vaak verstop ik mijn eten zo goed, dat ik het zelf niet meer terugvind als ik honger heb.

Stom hé! Maar niet getreurd: er staan ook altijd paddenstoelen op mijn menu.

MET SNOR OP STAP

Waar is de voorraadkast?

Een pluimpje voor de winter Gevonden!

Ja hoor, hier ben ik al! Ik leef namelijk overdag. Kijk, in deze stoere eik heb ik mijn nest gemaakt. Hier komt niemand me storen. Wat is het heerlijk rustig … En mag ik je een geheimpje vertellen? Zo hoog in de bomen zit ik lekker veilig. Ik voel me een prins in het knaagdierenrijk.

8ste verdieping, eerste tak rechts De meeste tijd ben ik alleen. Maar dat is niet erg, want ik verveel me nooit. ’s Morgens maak ik uitgebreid mijn toilet: ik ga op een tak zitten en strijk de haren van mijn lange rode staart glad. En dan: mmm … dan is het tijd om te ontbijten.

Meer dan één nest Ik heb niet één nest, maar verschillende nesten. Een hoofdnest, sterk, zacht en uit de wind, waar ik de winter doorbreng.

Daarnaast heb ik een zomernest en verschillende hulpnesten, waar ik bij gevaar naartoe vlucht. Af en toe neem ik mijn intrek in een verlaten vogelnest of verstop ik me in een holle boom. Van bouwen weet ik alles! Mijn nest ziet er vaak uit als een grote bal, met een groot gat als ingang en een klein gaatje … om stiekem weg te glippen!

Tijdens de winter krijg ik een andere ‘look’.

Mijn vacht is veel dikker dan in de zomer, en op mijn oren groeien pluimpjes van een paar centimeter hoog. Het lijken wel verfborstels!

Een goede vriend Ik heb sterk ontwikkelde zintuigen. Ik kan ver kijken en ruik heel scherp. Mijn beste vriend is mijn staart. Die gebruik ik om niet te vallen, als parachute wanneer ik spring, als sjaal wanneer het koud is en als parasol tegen de zon! En hij staat me prachtig, of niet? Mijn pluimstaart is bijna even lang als de rest van mijn lichaam: tussen de 15 en de 20 cm.

Verlegen acrobaat Denk je dat mij niks kan overkomen omdat ik zo voorzichtig ben? Mis! De marter, mijn grootste vijand, leeft net als ik in de bomen.

Gelukkig heb ik onder mijn rode vacht een soepel lijfje, stevige pootjes en sterke klauwen waarmee ik goed kan klimmen.

Dus ben ik hem meestal te snel af. En toch ben ik een beetje bang in het grote bos. Dat zou je niet zeggen, hé? Zo, beste Snorvriendjes, ik stap maar weer eens op!

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

25

NATUUR.EDUCATIE

Cursus giftige en eetbare planten De mens is een nieuwsgierig wezen. Op zoek naar voedsel heeft hij reeds in een ver verleden zowat alle planten op eetbaarheid getest. Dat daarbij slachtoffers gevallen zijn, staat buiten kijf. Aanvankelijk werd de kennis over giftigheid of eetbaarheid van planten van generatie op generatie mondeling doorgegeven. Sinds de 16de eeuw gebeurt dat ook schriftelijk. Maar omdat wij tegenwoordig gewoon zijn om

De prijs van deze cursus bedraagt € 24 voor leden en € 51 voor niet-leden waarbij je meteen voor een jaar lid wordt van Natuurpunt.

Theorie

Om organisatorische redenen is het aantal inschrijvingen beperkt tot 25 cursisten.

Woensdag 2 maart Deze les zal plaatsvinden van 19.30 u tot 22.30 u Plaats: Zaal De Kroon, Oud Gemeentehuis, Antwerpse­steenweg 2 in Kapellen.

Praktijk Zaterdagen 12 maart, 11 juni en 3 september De praktijklessen vinden plaats van 9 u tot 12 u.

Tijdens de eerste les (theorieles) zal afgesproken worden waar de praktijklessen plaatsvinden.

26

veilig voedsel in de winkel te kopen, is de kennis over bruikbaarheid van planten in de vergeethoek geraakt. De cursus ‘giftige en eetbare planten’ wil dat verhelpen en leert je wat onze voorvaderen al van kindsbeen af wisten.

Inschrijven kan door te mailen naar antwerpennoord@natuurpunt.be of door tijdens de kantooruren te bellen naar het Natuur.huis, tel. 03-541.58.25.

De inschrijving is pas definitief na overschrijving van het cursusgeld op rekeningnummer BE77 2200 3405 7342 met vermelding van je lidnummer + “cursus eetbare planten”.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

NATUUR.EDUCATIE

Cursus zoogdieren Dankzij technische snufjes zoals cameravallen, batdetectors en warmtecamera’s slagen we er steeds beter in om het geheime leven van onze zoogdieren te ontrafelen. De laatste tijd doen we de ene spectaculaire ontdekking na de andere.

Zo vonden we bijvoorbeeld meerdere nieuwe boommarterpopulaties en zelfs een familie dassen!

Deze cursus is bedoeld voor mensen die willen weten welke zoogdieren in hun omgeving in het wild voorkomen. Rond hun dorp of huis, in de berm of de wei. We brengen leuke ecologische verhalen, een snufje technologie en hebben aandacht voor sporen en andere zoekmethodes Iedereen met een gezonde interesse in één of ander aspect van zoogdieren kan deelnemen.

Voorkennis is niet vereist.

De prijs van deze cursus bedraagt € 36 voor leden en € 63 voor niet-leden waarbij je meteen voor een jaar lid wordt van Natuurpunt.

Inschrijven kan door te mailen naar antwerpennoord@natuurpunt.be of door tijdens de kantooruren te bellen naar het Natuur.huis, tel. 03-541.58.25.

De inschrijving is pas definitief na overschrijving van het cursusgeld op rekeningnummer BE89 7000 1619 3485 met vermelding van je lidnummer + “cursus zoogdieren”.

Theorie Dinsdagen 12 april, 26 april, 10 mei, 24 mei en 7 juni van 19.30 u tot 22.30 u Plaats: Mikerf, Mikhof 25 in Brasschaat.

Praktijk Dinsdag 14 juni De praktijkles vindt plaats om 19.30 u aan de loskade aan het einde Licht Vliegwezenlei (vroeger Bondgenotenlei) in Brasschaat.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

27

NATUUR.BEHEER

Natuurbeheer ...

Ook voor doetjes!

Handen uit de mouwen steken om de natuur vooruit te helpen; je moet er geen beer van een vent voor zijn. Jong of oud, vrouw of man: voor iedereen is er een aangepaste job.

Wij zorgen voor warme soep ‘s middags en we sluiten de dag af met een drankje.

Natuurbeheer: een aangename vorm van natuurbeleving.

Groene tornado’s Met meer dan 600 ha natuur in beheer is er altijd wat te doen. Ons vrijwilligersteam ‘Groene tornado’s’ springt iedere donderdag in waar nodig is. Van het Rood in Kapellen, het Stappersven in Kalmthout tot het Groot Buitenschoor in Zandvliet.

Stormschade opruimen, vogelkers bestrijden, wilgen kappen, broedplaatsen voor oeverzwaluwen afgraven ... We doen het allemaal.

Afspraak elke donderdag om 9 u, Ecoloods Natuurpunt, einde van de Lindenlei, Ekeren.

We werken tot 15.30 u.

28

Knotwilgen Door de steeds toenemende ecologische verschraling van ons landschap dreigen deze typische cultuurhistorische landschaps­ elementen te verdwijnen.

Als je ook vindt dat knotwilgen thuis horen in ons landschap, dan zijn deze knotwilgenacties zeker iets voor jou.

Afspraak op zaterdag 2 januari vanaf 9.30 u, Mariahoeve, Puihoek 78, Ekeren. Van hieruit leidt een aardeweg je naar de werkplek.

Op zaterdag 30 januari vanaf 9.30 u, Bruggetje ter hoogte van Puihoek 28, Ekeren.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Opstalvallei

Als het vriest kunnen we maaiwerken uitvoeren in de Bospolder. We verwijderen ook de opslag van wilgen en zwarte els.

Door opslag van wilgen te verwijderen geven we het riet meer kans om uit te breiden. Sommige wilgen staan in het water, dus laarzen zijn aan te raden!

Afspraak op zaterdagen 19 december, 23 januari en 20 februari vanaf 9.30 u. Trefpunt aan de voetgangersbrug over de A12, langs de kant van domein Muisbroek, op het einde van de Vierkerkenstraat, Schoonbroek. We werken tot 16 u.

Afspraak op zaterdagen 9 januari en 5 maart vanaf 9.30 u, Hoek Reigersbosdreef en Antwerpsebaan (ter hoogte van het Teutebos) in Antwerpen, Berendrecht.

Oude Landen

Ruige Heide

Als het vriest kunnen we de rietlanden maaien in de Oude Landen. Daarnaast zorgen we ook voor het verwijderen van wilgenopslag.

In de Ruige Heide werken we aan het heideherstel. Na bijna 15 jaar beheer beginnen we de exoten onder controle te krijgen.

Afspraak op zaterdag 12 december vanaf 9.30 u, Ecoloods Natuurpunt, einde van de Lindenlei, Ekeren.

Afspraak op zaterdag 6 februari om 9.30 u, hoek straat Ruige Heide en Putsebaan, Antwerpen Zandvliet.

Kooldries - Hoofsweer

Kuifeend

Het natuurgebied Kooldries - Hoofsweer in Brecht is als waterrijk natuurgebied een perfecte biotoop voor allerlei amfibieën. We onderhouden poelen en graslandjes.

In de Kuifeend houden we de graslanden en rietvelden vrij van wilgenopslag. Zo zorgen we voor een geschikt broedbiotoop als onze trekvogels terugkeren uit Afrika.

Afspraak op zaterdagen 16 januari, 13 februari en 12 maart vanaf 9 u aan de ingang van De Kooldries, Boudewijnstraat (ingang langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht.

We werken tot 13 u.

Afspraak op zaterdag 27 februari om 9.30 u, Parking de Kuifeend, Noorderlaan, toegang 3 (rangeerstation), Antwerpen.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

NATUUR.BEHEER

Bospolder - Ekers Moeras

29

VERGEET NIET TE GENIETEN

Veertiende WinterWendeWandeling Voor de veertiende maal organiseert Natuurpunt Brasschaat i.s.m. ANB zijn WinterWendeWandeling, waarop telkens een minder bekend stukje natuur in de buurt wordt bezocht.

Dit keer keren we terug naar het Klein Schietveld. Daar is de laatste tijd heel wat veranderd. De NATO-opslagplaats is afgewerkt.

De voormalige kazerne aan het vliegveld is ingenomen door de sociale economie en door het Gunfire-museum. Er is een railbike aangelegd. De plagwerken die

enkele jaren geleden in het kader van project DANAH in de vergraste heide zijn uitgevoerd, hebben ondertussen resultaten opgeleverd.

En natuurlijk zijn ook de vaste waarden aanwezig: het Fort van Brasschaat als winterverblijfplaats voor vleermuizen, de eindeloze dennenbossen, de droge zandige heide waar in de zomer veel vlinders en andere insecten te ontdekken zijn, en de tientallen vennen met hun bijbehorende amfibieënpopulaties.

Naar ondertussen aloude traditie vieren we de winterwende – de kortste dag van het jaar - met een warm of koud drankje voor alle deelnemers.

Afspraak op zondag 20 december om 13.30 u, loskade aan het einde Licht Vliegwezenlei (vroeger Bondgenotenlei) in Brasschaat.

Het einde is voorzien rond 17 u. Bij vochtig weer zijn stevige wandelschoenen of laarzen aangeraden.

Winter in ‘t Asbroek Winter, de natuur lijkt dood, de dagen zijn kort.

doen aan de elzenpropjes of zien we staartmeesjes die nu rondtrekken.

Maar als we goed kijken valt er toch heel wat te beleven. Vogels uit het Noorden komen ons vergezellen.

Er zijn nu minstens evenveel vogels als in de zomer en bovendien kan je ze goed bekijken door het ontbreken van de bladeren aan de bomen. Misschien ontdekken we een zwerm sijsjes die zich tegoed

De mossen zijn nu op hun mooist.

Insecten trachten te overleven in spleten, onder bladeren en onder schors van bomen. Eekhoorns verschuilen zich tijdens koude en vochtige dagen in een nest in een boomholte dat ze langs binnen afsluiten om vijanden zoals de boommarter buiten te houden.

Bomen zijn te herkennen aan de knoppen die reeds klaarzitten om binnen enkele maanden open te barsten.

Ontdek deze dingen en nog veel meer tijdens onze winterwandeling in ‘t Asbroek. Laarzen of stevige schoenen zijn een aanrader.

Afspraak op zondag 10 januari om 14 u aan de ingang van ‘t Asbroek, Asbroeklaan 51 in Schoten.

Schorrenborrel Na een allesverfrissende wandeling op het Groot Buitenschoor bieden wij u ter gelegenheid van het nieuwe jaar, een schorrenborrel aan.

Afspraak op zondag 10 januari om 10 u, e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6) in Antwerpen Zandvliet. Opgelet: rubberlaarzen verplicht!

30

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Als vervolg op “De evolutie van walvissen” heeft Frank zich verdiept in de evolutie van de Vinpotigen en dan meer bepaald de zeehonden.

Deelname: € 5,- per persoon.

De opbrengst is bestemd voor de zeehondenopvang A Seal in Stellendam (www.aseal.nl).

Vooraf aanmelden via de website www.scheldeschorren.be is gewenst omdat het aantal plaatsen beperkt is Afspraak op zondag 7 februari om 10 u, e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6) in Antwerpen Zandvliet.

Het Wijtschot in de winter De eerste maand van het jaar is alweer voorbij. Het is nog volop winter. De lage winterzon tovert prachtige kleuren over het ruige winterlandschap. Misschien is er wel een sneeuwtapijt waarin we sporen van reeën kunnen ontdekken. Of wellicht zijn de waterpartijen die in de zomer opdrogen met een laagje ijs bedekt.

De natuur maakt zich klaar voor de komende lente. We trachten de eerste tekenen van het nieuwe seizoen te ontdekken. Via de Schotense ecotuin en de prachtige eikendreef bereiken we het natuurreservaat. Hier zijn stevige schoenen geen luxe.

Afspraak op zondag 31 januari om 10 u aan de parking Vier Notelaers aan de Wijtschotbaan in Schoten.

VERGEET NIET TE GENIETEN

Voordracht “Evolutie van zeehonden”

Glühweinwandeling in het Moretusbos Ook dit jaar gaan we zien wat dit grensoverschrijdend gebied van in totaal 6.000 ha te bieden heeft voor alle vormen van recreatie.

Als afsluiter kunnen we genieten van een warm drankje.

Afspraak op zondag 7 februari om 14 u, kasteel Ravenhof, Oud Broek in Stabroek.

Valentijnswandeling in de Bospolder Valentijn, een uitstekend moment om eens samen iets leuks en misschien iets nieuws te doen. Wij organiseren een wandeling in de Bospolder waar enkele verhalen worden verteld omtrent Valentijn.

Om echt ‘warm’ van te worden.

Niet vergeten: Laarzen en aangepaste kleding en een romantisch gedicht misschien?

Op het einde van de wandeling voorzien we een glaasje cava aan de democratische prijs van € 1. Als dat niet aantrekkelijk klinkt ...

Afspraak op zondag 14 februari om 14 u aan de voetgangersbrug over de A12, langs de kant van domein Muisbroek, op het einde van de Vierkerkenstraat, Schoonbroek.

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

31

VERGEET NIET TE GENIETEN

Fotovoorstelling Natuur in de Buurt Heb je je ooit afgevraagd wat Brecht en omgeving te bieden heeft aan natuurschoon? Ooit afgevraagd of en welke streekproducten Brecht te bieden heeft? Kom dan zeker naar de voorstelling “Natuur in de Buurt”.

Natuurpunt Brecht organiseert een fotografische rondleiding in enkele van de interessantste natuurgebieden in de buurt en combineert dat met een voorstelling van een aantal lokale producenten van streekproducten. Tijdens de voorstelling zal je kennismaken met gebieden zoals De Brechtse Heide,

De Kooldries-Hoofsweer, Het Groot Schietveld, ... Dit samen met een presentatie van enkele streekproducten zoals Kleipikkersbrood en pralines, de lokale gin, lokaal bier, ...

Wens je deel te nemen aan deze verkenning van natuur en culinaire cultuur, geef dan een seintje aan Bart Vannieuwenhuyse via mail naar bvannieu@gmail.com.

Afspraak op vrijdag 19 februari om 19.30 u, Ontmoetingscentrum De Lindenboom, Kerklei 18 in St. Job-in-’t-Goor.

Op zoek naar wintervogels De Kuifeend en de Grote Kreek heeft tijdens de winter veel te bieden voornamelijk voor watervogels, zeker wanneer het in noordelijkere streken koud is. Hun aantallen kunnen dan sterk oplopen tot meerdere duizenden met nu en dan een of andere minder algemene of zelfs zeldzame gast.

Warme kledij is wenselijk.

Afspraak op zondag 21 februari om 9.30 u, Natuur.huis, Steenstraat 25 in Ekeren.

Laagwaterwandeling Oefensessie planten determineren Wij nodigen iedereen uit om met ons mee te gaan determineren in de Oude Landen. We gaan op zoek naar ontluikende bomen en voorjaarsbloeiers en proberen ze - op basis van determinatiegidsen - onder te brengen bij de juiste plantenfamilie.

Gezien de aard van de activiteit gaat deze niet door bij slecht weer of ‘sneeuw’. Breng eventueel zelf een plantengids en loepje mee.

Verwacht geen lange wandeling, eerder een beperkte zoektocht dicht bij de grond met discussies rond meeldraden, vruchtbeginsels en al dan niet gekartelde blaadjes!

Afspraak op zondag 13 maart om 13.30 u, kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27 in Ekeren.

Voor meer info kan je contact opnemen met Christel Cools, e-mail: cch@gmail.com.

Eerste zomergasten Kom je overtuigen van de vogelrijkdom in ons natuurgebied.

Afhankelijk van de strengheid van de winter pleisteren er in De Kuifeend en de Grote Kreek soms duizenden watervogels. En met een beetje geluk horen of zien we de eerste zomergasten die vanaf deze tijd van het jaar met mondjesmaat naar de Lage Landen terugkeren.

Afspraak op zondag 13 maart om 9.30 u, Natuur.huis, Steenstraat 25 in Ekeren.

32

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Rond deze tijd van het jaar hebben we het verschijnsel van de equinox­ getijden: extra hoge hoogwaters en extra lage laagwaters. Dat biedt dan de unieke mogelijkheid om bij laagwater kennis te maken met stukken die normalerwijze altijd onder water blijven.

Voor deze wandeling zijn goed aanzittende rubberlaarzen verplicht.

Afspraak op zondag 13 maart om 11 u, e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6) in Antwerpen Zandvliet.

NATUUR.BEWEGING

Open vergadering: Maak kennis met Natuurpunt in jouw buurt Het vrijwilligersteam van Natuurpunt Antwerpen Noord bestaat uit een groep mensen die een deel van hun vrije tijd zin geven door de natuur vooruit te helpen.

Verschillende gemeenten in ons werkingsgebied hebben een eigen kernwerking die wandelingen, cursussen en andere activiteiten organiseren.

Zij zijn de onmisbare schakel tussen de natuur en jouw gemeentebestuur.

Naast de kernen zijn er regionale werkgroepen actief in ons werkingsgebied (vlinders, vogels, vleermuizen en planten). Zij doen specifiek onderzoek naar de soort van hun interesse in en rond onze natuurgebieden.

Wil je graag weten waarvoor ze in jouw buurt nog helpende handen kunnen gebruiken of wil je kennismaken met de werkgroep die aansluit bij jouw interesse?

Kom dan naar onze open vergaderingen waar je alles te weten komt over de activiteiten in je buurt of de werkgroep van je keuze!

maandag 25 januari om 20 u Vergadering Vlinderwerkgroep Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren

woensdag 2 maart om 20 u Kernvergadering Brecht Trefpunt: De Lindeboom, Kerklei 18, Brecht

woensdag 9 maart om 20 u Kernvergadering Stabroek Trefpunt: Steenstraat 25, Natuur.huis, Antwerpen Ekeren

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Tekst: An Casteels Foto’s: Archief 33

COLOFON

Natuurpunt Antwerpen Noord vzw is een regionale afdeling van Natuurpunt.

Lid worden Lidgeld per gezin: € 27/jaar. Storten op rekeningnr. BE77 2200 3405 7342 met vermelding van lidnummer of voor nieuwe leden met vermelding van naam en adres. Je ontvangt dan zowel Natuur.blad als Natuur.ruimte. Bovendien krijg je korting bij aankopen in onze Natuur.winkel.

Leden van Natuurpunt uit een ander werkingsgebied kunnen voor € 7 een abonnement op Natuur.ruimte nemen. Te storten op rekeningnr. BE77 2200 3405 7342 met vermelding van je lidnummer, naam en adres.

Giften Donateurs storten een extra bijdrage bovenop hun lidgeld. Vanaf € 40 per kalenderjaar krijg je een fiscaal attest. Storten op BE56 2930 2120 7588 met vermelding ‘project 3797 Antwerpen Noord’.

Legaten Geregeld besluiten mensen om een legaat op te nemen in hun testament. Voor legaten aan een vzw zoals Natuurpunt Antwerpen Noord voorziet de wetgever erfenisrechten van slechts 8,8%. Zo weet je dat jouw schenking bijna volledig ten goede komt aan onze vereniging. De opbrengst van deze legaten gebruiken we voor de aankoop van natuurgebieden.

Er bestaan verschillende formules. Het systeem van duolegaten bijvoorbeeld is zowel voor het goede doel als voor je erfgenamen een interessante formule. Zeker als je erfgenamen verre familieleden zijn of zelfs mensen met wie je geen familieband hebt. Met dit systeem betalen zij immers geen torenhoge successierechten.

Overweeg je ook om die stap te zetten en onze vereniging te begunstigen, dan raden wij je aan een notaris te raadplegen. Die kan je exact meededelen hoe je te werk moet gaan en welke formule best bij jou past. Voor meer informatie kan je ook terecht bij Willy Ibens (GSM: 0475-91.03.16).

Natuur.huis, Natuur.winkel en Natuur.documentatiecentrum Steenstraat 25, 2180 Ekeren tel. 03‑541.58.25, fax 03‑541.63.55 Open van maandag tot en met vrijdag van 10 tot 17 u e‑mail: antwerpennoord@natuurpunt.be website: www.antwerpennoord.be BTW‑nummer: BE 0429 415 832 Rekeningnr. BE77 2200 3405 7342

Contacten secretariaat: Iris Buermans (administratie): iris.buermans@natuurpunt.be An Casteels (bewegingsconsulent): an.casteels@natuurpunt.be

Antwerpse haven Natuurlijker: Johan Baetens: johan.baetens@natuurpunt.be Dries Martens: dries.martens@natuurpunt.be Ilf Jacobs: ilf.jacobs@natuurpunt.be Opvangcentrum voor Vogels en Wilde Dieren Brasschaat vzw Holleweg 43 2950 Kapellen tel. 0473‑48.48.97 e-mail: peeters.m@skynet.be

34

Natuurpunt Afdeling Antwerpen Stad: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Kerk- en Steenuilen: Frank Goossens (0487-46.82.69) Fons Vervoort (03‑647.18.70) Werking Natuur- en Milieueducatie: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Vleermuizen: Filip Borms (0473‑91.90.51) Werking Vlinders: Hugo Wouters (03‑569.05.78) Werking Vogels: Ludo Benoy (0476-43.15.42) Werking Berendrecht, Zandvliet en Lillo: Guy Leys (03‑569.00.38) Werking Brasschaat: Johan Neegers (0479-99.54.01) Werking Brecht: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Ekeren: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Kapellen: Marie-Paule Schelfout (03‑665.11.01) Werking Schoten: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Stabroek: Harry Van der Horst (03‑568.15.78) Werking Wuustwezel: Marc Vanbrabant (03‑669.88.07)

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Natuur.ruimte • december 2015 - februari 2016

Verantw. Uitg.: Willy Ibens, Steenstraat 25 - 2180 Ekeren

Afgiftekantoor Antwerpen X p702 133 Retouradres: Natuurpunt Antwerpen Noord vzw Steenstraat 25 2180 Ekeren

Vogels voeren en beloeren 16 & 17 januari De winter is in aantocht en dat betekent maar ĂŠĂŠn ding: Het Grote Vogelweekend komt eraan!

Onze tuinvogels hebben het in de winter vaak erg moeilijk om voldoende eten te vinden. Door hen te voederen help je hen door een moeilijke periode en zit je meteen op de eerste rij van een van de mooiste show ter wereld! Profiteer van het voeren en beloeren om hen te tellen en ons je telgegevens door te geven op het nationaal telweekend.

Tijdens die massale tuinvogeltelling neem je samen met duizenden andere tellers deel aan een groots onderzoek naar de toestand van onze tuinvogels.

Tel gedurende 30 minuten het aantal vogels per soort dat zich tegoed komt doen aan de zaden, noten en vetbollen in je tuin. Noteer per soort het grootste aantal dat je op hetzelfde moment hebt geteld op of nabij de voederplaats.