Natuur.ruimte 01/2015

Natuur.ruimte De Argusvlinder

Ecoduct De Munt

Een duurzame haven met windturbines Ên met natuur driemaandelijks verenigingsblad van Natuurpunt Antwerpen Noord vzw maart 2015 - april 2015 - mei 2015 jaargang 22 - nummer 1 verschijnt in maart, juni, september en december Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Inhoud

ZEKER LEZEN Actueel: Een duurzame haven...

Een duurzame haven 4

... met windturbines én met natuur

Soort in de kijker: Argus op wacht

8

Geprangd tussen het rangeerstation en de natuur van de Antwerpse haven

In gesprek met: het Natuur.huis

10

4

De ploeg die daar voor je klaar staat

Sfeerverslag: Op zoek naar rozetten

13

Natuurgebied: meeuwenbroedplaats

14

De argusvlinder

De Antwerpse haven, een plaats waar een kolonie zwartkopmeeuwen zal verdwijnen en een andere zal verschijnen

Natuurbeheer: Ecoduct “De Munt”

26

Een veilige oversteekplaats voor dieren

8

EN VERDER Edito

3

Winkelhoekje

33

Colofon

34

Zwartkopmeeuwen

KEICOOL Op stap met Snor

22

Opgelet... de padden gaan op stap!

Actief met Eikeldop

24

Doetjes en datjes, niet voor watjes!

OM VAN TE LEREN

14

Cursus waterbeestjes en waterkwaliteit

20

Cursus grassen, zeggen en russen

21

In gesprek met AAN DE SLAG Agenda

18

Handen uit de mouwen

27

Natuurbeheer...

10

Vergeet niet te genieten

28

EDITO

Nieuwjaar!

Met dit nummer begint een nieuw werkjaar. Nieuwjaarswensen komen een beetje te laat, maar plannen kunnen we altijd maken.

Met maart begint de lente, een nieuw bloeijaar. Alles wordt weer groen en komt opnieuw tot leven dankzij de zon. We genieten van alle nieuwe geuren, kleuren en vormen want “daar is de lente, daar is de zon - bijna - maar ik denk dat ze weldra zal komen….” (met dank aan Jan de Wilde).

Wat terug tot leven komt, willen we zien en bekijken. Dus is in elk nummer van Natuur.ruimte plaats voor wat de natuur ons biedt. Dit keer bestuderen we de waterdiertjes, de argusvlinder en de grassen, Snor vertelt over de padden die we ook dit jaar massaal veilig over de wegen hebben geholpen. We gaan na wat er te zien is in de meeuwenbroedplaats en we bestuderen de windmolens en hun impact op de natuur.

Vermits er vorig jaar een personeelswissel heeft plaats gevonden, stellen we jullie de secretariaatsmedewerkers voor.

We halen ook nu weer een heikel punt aan: vrijwilligers. Zonder kunnen we niet, er zijn er meestal te weinig en het zijn meestal dezelfde mensen die zich aanmelden als er een werk(je) moet worden uitgevoerd. In de week van de vrijwilliger (28 februari tot en met 8 maart) werd dit nog eens benadrukt.

Zij doen 101 taken, teveel om op te noemen maar in haast elk nummer van ons ledenblad wordt er opgesomd wat er dient te gebeuren. Kijk het dus na en kom het vaste team versterken: er is allicht iets dat je aanspreekt en een dag in de natuur doorbrengen is heel gezond. Dus waar wacht je nog op?

Dankzij het werk van al die handen zijn er bossen opgekuist, natuurgebieden ontsloten of bereikbaar gemaakt en geïnteresseerden rondgeleid. Heb je een idee? Laat het ons weten en we maken er een leuke activiteit van.

Het vogeltelweekend in januari was weer een succes. Wat er op het ecoduct van Loenhout gebeurt, weten we ook dankzij de vrijwilligers die mee uitkeken. En voor alle info kun je op ons secretariaat of in onze winkel en bibliotheek terecht. Wij verwachten je!

Ivo De Belder Vrijwilliger bij Natuurpunt Antwerpen Noord

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

3

NATUUR.ACTUEEL

Een duurzame haven met windturbines én met natuur Wie vandaag een bezoek brengt aan ons natuurgebied De Kuifeend en de Grote Kreek kan er niet naast kijken.

Neen, wij hebben het niet over de honderden soms duizenden - watervogels die er pleisteren en naar voedsel zoeken. Wel over de gloednieuwe windturbines die op enkele honderden meter van dit vogelrichtlijngebied werden opgetrokken.

Tekst & Foto’s: Willy Ibens 4

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Duurzaam Duurzame landbouw, duurzaam bouwen, duurzaam verkeer, duurzaam bankieren.

Duurzaam ‘wie’ en duurzaam ‘wat’… We kunnen er pagina’s mee vullen.

Duurzaamheid gaat over de kunst om onze huidige behoeften in te vullen zonder de behoeften van toekomstige generaties in gevaar te brengen. De kunst om een evenwicht te vinden tussen economische, sociale en ecologische belangen. Dit is geen hype maar pure noodzaak: onze aarde en grondstoffen zijn eindig.

Wij kunnen ons nauwelijks een bedrijf, een bestuur of een instantie voorstellen dat niet duurzaam wil zijn. Het is niet enkel goed voor het imago; voor een organisatie of een bedrijf dat performant en rendabel wil zijn in de toekomst, is er gewoon geen andere weg. Voor wie niet mee wil, is er geen toekomst.

Duurzame Antwerpse haven De top van het Antwerps Havenbedrijf had dit al lang begrepen. De keuze voor een duurzame haven werd genomen op het einde van vorige eeuw.

Die had betrekking op het zuinig omgaan met ruimte, over inbreiding en verdichting binnen het havengebied. Over het zoeken van evenwicht tussen natuur en haven­ontwikkeling.

Over de toegankelijkheid voor reuze zeeschepen gekoppeld aan meer veiligheid tegen overstromingen en robuuste Scheldenatuur.

Over het veilig stellen van natuurwaarden binnen de haven. Over het uitbouwen van een windturbinepark voor groene energie op Linkeren Rechteroever.

Met de publicatie in 2012 van een duurzaamheidsverslag over al haar activiteiten haalde het Havenbedrijf terecht een wereldprimeur.

Aspiravi zorgt voor nieuwe dynamiek Voor de uitbouw van het windmolenpark in het havengebied op Rechteroever werd in 2003 via een openbare aanbesteding gekozen voor Vleemo NV (Vlaamse Ecologie Energie Milieu Onderneming). Vleemo is opgericht door het Polders Investeringsfonds NV. Een financiële holding in handen van de familie Leysen uit het Turnhoutse, actief rond afvaltransport.

Hun eerste optreden in de Antwerpse regio was de aankoop van een groot deel van de Noordlandpolder en de Kabeljauwpolder in Zandvliet nadat het Logistiek Park Zandvliet was afgevoerd. Als duurzame belegging in landbouwgrond?

NATUUR.ACTUEEL

Natuurlijk is Natuurpunt voor groene energie.

Natuurlijk is windenergie hernieuwbaar.

Natuurlijk produceren windturbines - afgezien van de bouw, onderhoud en afbraak - geen CO2. Natuurlijk is windenergie veiliger dan nucleaire energie. Maar groene energie is niet noodzakelijk een equivalent van duurzame energie. Dus heeft Natuurpunt heel wat vragen bij de plannen voor de uitbouw van een windmolenpark op de Antwerpse rechteroever.

Dat vraagt wellicht meer dan één woord uitleg.

Om de windmolens te kunnen bouwen werd Nuon NV voor de helft eigenaar van Vleemo NV. Er was een plan om 38 windmolens te bouwen op rechteroever.

Dat ging bijzonder moeizaam. Onder meer de luchthaven van Deurne en Belgocontrol (verantwoordelijk voor de veiligheid van het luchtverkeer) hadden bezwaren. Ook de aanwezigheid van pijpleidingen, de talrijke hoogspanningslijnen en de nabijheid van chemische bedrijven - waaronder heel wat aanmaak en verwerking van zeer gevaarlijke pr od u ct en - z or g d en voor d e nod i g e vertragingen.

Wij vroegen aan Vleemo NV meermaals om betrokken te worden en pro-actief mee te werken. Via een windmolenplan zouden we meezoeken naar de meest optimale inplanting van de windmolens, in functie van de slaaptrek en de voedseltrek van de vogels in onze natuurgebieden. Tevergeefs: Natuurpunt werd nooit naar een mening of naar een inbreng gevraagd.

Intussen kon Nuon NV zijn verwachtingen niet waarmaken op de Belgische energiemarkt.

Hun activiteiten werden eind 2012 verkocht aan het Italiaanse energiebedrijf Eni NV. De 50% participatie in Vleemo NV werd na een tussenstap via Electrawinds NV overgedragen aan Aspiravi NV. Asparivi NV is geen kleine speler in groene energie: dit bedrijf exploiteert ruim 186 windturbines, enkele waterkrachtcentrales, vier biogasmotoren en één biomassacentrale.

Samen goed voor ruim 466 MW per jaar: het energieverbruik van 425.000 gezinnen. Op de Antwerpse Linkeroever bouwen ze mee

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

5

NATUUR.ACTUEEL

windmolens via de Groene Energie Haven Antwerpen NV. Daar wordt op basis van een windmolenplan - dat onder meer rekening houdt met de vogeltrek - bepaald welke locaties wel, welke locaties niet en welke locaties misschien in aanmerking komen voor nieuwe turbines.

Met de komst van Aspiravi, in handen van 96 Belgische gemeenten - waaronder de gemeente Kapellen, Stabroek en de Stad Antwerpen - en de Vlaamse Energieholding cvba komen ook lokale besturen en de Vlaamse overheid samen in dit energieproject. Dit zorgt eindelijk voor nieuwe dynamiek in het windmolenproject op de Antwerpse Rechteroever.

Naar een windplan voor de Antwerpse rechter­oever?

van de stad Antwerpen. Ook Natuurpunt Antwerpen Noord was present.

Veel schoon volk dus. Uiteraard ook een forse delegatie van Vleemo. Met filmploeg om deze ‘historische’ bijeenkomst te vereeuwigen.

Een voorstel van de stedelijke administratie om voor de Rechteroever een windmolenplan op te maken - zoals dat ook voor de Linkerschelde­ oever werd opgesteld - werd afgevoerd.

Vleemo kwam met een eigen voorstel op tafel om een projectMER op te stellen voor niet minder dan 60 tot 100 windmolens op de Antwerpse Rechteroever. Meteen het grootste windmolenproject van gans Vlaanderen.

De ambities waren duidelijk: deze windmolens moeten operationeel zijn in 2018.

Al snel moesten wij vaststellen dat ook het nieuwe Positief was dat een avifaunakaart een Vleemo geen kaas had gegeten van openheid en noodzakelijk onderdeel van het projectMER betrokkenheid. In augustus 2014 vond Ludo zou worden. En dat die kaart zou worden Benoy per toeval enkele aankondigingen van opgesteld op basis van geoptimaliseerde een openbaar onderzoek voor monitoring­technieken van de de bouw van twee nieuwe effecten van windturbines op “Voor Natuurpunt is dat de avifauna. turbines nabij de Grote Kreek en De Kuifeend. Wij onbegrijpelijk onderzochten het dossier Positief ook was dat er en vonden in de milieu­ aandacht ging worden en niet acceptabel.” vergunningsaanvraag heel besteed aan de communicatie wat hiaten in het natuurluik. met de inwoners van het Wij meenden dat dit natuuraspect nader Polderdistrict en van het district Antwerpen moest worden onderzocht. Ook het feit dat en dat een partnerforum zou worden opgericht Natuurpunt als beheerder van een nabijgelegen om de stand van zaken toe te lichten over de natuurgebied niet direct werd betrokken bij de methode, het vooroverleg en de fases van het vergunningsaanvraag vonden wij maar zwakjes. projectMER. Onze onvrede kwam ter sprake tijdens ons periodiek overleg met de Antwerpse Schepen voor Ruimtelijke Ordening Rob Van de Velde.

Die had begrip voor onze vraag naar een meer planmatige aanpak voor de realisatie van het windmolenpark op Rechteroever en beloofde een inspanning te doen om een dialoog op te starten met Vleemo.

Is the sky the limit?

Op vrijdag 5 december 2014 had in de Antwerpse ‘trouwzaal’ een overleg plaats over de plannen van Vleemo op Rechteroever. Een hele rits instanties waren aanwezig: Agentschap Natuur en Bos, Instituut voor Natuur en Bos Onderzoek, de Vlaamse administraties Ruimtelijke Ordening, de kabinetten en administraties Ruimte, Milieu en Energie 6

Toch is er een grote MAAR Door Vleemo werd duidelijk gesteld dat men bij het inplanten van nieuwe windmolens geen rekening zal houden met de vogeltrek die gaat ontstaan tussen het natuurgebied De Kuifeend in Oorderen en het nieuwe natuurgebied Opstalvallei in Berendrecht. Voor Vleemo is dit natuurgebied nog niet gerealiseerd en zal het nog jaren duren vooraleer er zicht komt op de slaap- en de voedseltrek tussen beide natuurgebieden. Te lang om hierop te wachten.

Voor Natuurpunt is dat onbegrijpelijk en niet acceptabel. De ontwikkeling van de Opstalvallei tot natuurgebied is een compensatie voor de aantasting van het vogelrichtlijngebied De Kuifeend. In het kader van de opmaak van het Gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP)

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

NATUUR.ACTUEEL over de afbakening Antwerpse haven werd afgesproken om via overleg een oplossing te zoeken in plaats van een klacht neer te leggen bij de Europese Commissie.

De voorbije 15 jaar werd zonder aanmelding bij Europa immers een deel van dit vogelrichtlijngebied omgevormd tot een logistieke zone.

En in de nabije toekomst zal de ecologisch waardevolle Verlegde Schijns worden gedempt om plaats te maken voor een nieuw logistiek park.

Deze natuurcompensatie is een essentieel onderdeel van het afbakeningsrup. Een haven die rekening houdt met natuurwaarden is tevens één van de pijlers van een duurzame haven.

Polders Investeringsfonds NV betwist nu de noodzakelijke onteigening van een aantal terreinen in de Polder van Berendrecht die als natuurgebied moeten worden ingericht.

Het gaat over terreinen die pas door het “fonds” werden aangekocht op het ogenblik dat de inrichtingsplannen voor het nieuwe natuurgebied al bekend waren.

Door procedures te voeren tegen de realisatie van de Opstalvallei wordt niet enkel de natuurcompensatie bemoeilijkt, maar ook de verdere duurzame ontwikkeling - via inbreiding - van de Antwerpse haven op Rechteroever tegengehouden.

Dat het Polders Investeringsfonds het in Keulen hoort donderen als het over duurzaamheid gaat kunnen we best begrijpen.

Maar Aspiravi, als één van de hoofdspelers van groene energie in Vlaanderen en de ‘overheidspartner’ in Vleemo, zou beter moeten weten.

Duurzaamheid kan niet enkel betrekking hebben op wat ze zelf doen als energiebedrijf, maar ook met wie ze samenwerken, wie hun projectpartners zijn, hoe ze omgaan met natuurwaarden,…

Er is hier een schizofrene situatie ontstaan Polders Investeringsfonds - de partner van Aspiravi in Vleemo - houdt via gerechtelijke procedures de realisatie tegen van de Opstalvallei als natuurgebied. Dat legt een hypotheek op de duurzame ontwikkeling van de Antwerpse Haven op rechteroever: de aanleg van het Logistiek Park Schijns kan pas starten als de Opstalvallei realiteit is. Zolang er geen nieuwe natuur is, komt er uiteraard geen vogeltrek tussen de Opstalvallei en De Kuifeend. Waardoor er geen trekroutes in kaart kunnen gebracht worden. Waardoor hele zones in het noordelijk havengebied voor Natuurpunt preventief niet in aanmerking kunnen komen voor het plaatsen van windmolens… Waarvan Vleemo dan weer zegt dat ze niet kunnen of willen wachten met een locatiekeuze voor nieuwe molens omdat de Opstalvallei nog geen natuurgebied is.

In 2001 heeft Natuurpunt een charter ondertekend met het Antwerpse Havenbedrijf.

Een charter waarin wederzijds respect en cohabitatie tussen haven en natuur centraal staat. Wij zetten dit niet op de helling.

Integendeel. Wij weten als natuurbeschermers best wat de Antwerpse haven betekent aan welvaart, werk en welzijn voor tienduizenden Vlaamse gezinnen. Wij waarderen zeer de grote inspanningen van het Havenbedrijf voor de realisatie van het soortenbeschermings­ programma voor havenspecifieke natuur.

Maar wij willen wel duidelijkheid vanuit de energiepartners Vleemo, Aspiravi en Polders Investeringsfonds. Beslist beleid is beslist beleid. Afspraken zijn afspraken. Natuurpunt komt op voor groene, hernieuwbare en in de eerste plaats voor duurzame energie. Energie die rekening houdt met ‘planet’ en ‘people’. Wij verwachten van de energiebedrijven eenzelfde attitude.

Het wordt de hoogste tijd dat er een einde komt aan deze vaudeville.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

7

SOORT IN DE KIJKER Foto: argusvlinder

Argus op wacht in de Antwerpse Haven

Tekst: Guido Segerink

Geprangd tussen het rangeerstation en de industrie van de Antwerpse haven houdt de honderdogige Argus zijn territorium scherp in de gaten. Nooit meer dan twee van zijn ogen slapen tegelijkertijd. Ongewenste indringers worden direct opgemerkt en verjaagd.

Foto: Els Roos 8

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Argus is op bevel van Zeus door Hermes gedood toen hij sliep. Om Argus eeuwig te eren, heeft Hera de ogen van Argus op de staart van de pauw gezet. De pauwen waren in die tijd heilige vogels.

Wie is Argus wel?

Argus is een vlinder die behoort tot de familie van de zandoogjes. Dit zijn vaak onopvallende bruinachtige vlinders met een heleboel oogvormige vlekken op de onderkant en bovenkant van de vleugels. Ook het bont zandoogje, het hooibeestje en het koevinkje behoren tot deze familie.

De mythologische Argus was een reus, maar hoewel de argusvlinder geen reus is, is het toch een behoorlijk uit de kluiten gewassen vlinder. De argusvlinder zal je dan ook niet snel over het hoofd zien. Door de mooie oranje getinte bovenvleugel met zijn typische tekening en zijn vele oogvlekken kan je hem duidelijk onderscheiden van de andere vlinders in onze regio. Let wel op: in de Ardennen komt de rotsvlinder voor. Die lijkt sterk op de argus, maar zie je niet in onze streken.

Geen tijd te verliezen Wijfjes zetten hun eieren af op allerlei grassen.

De kleine rupsjes verorberen deze grassen vooral ’s nachts. Later, als ze groter zijn, kan je ze ook overdag zien. Tijdens zachte winterdagen wordt de rups opnieuw actief en zet ze haar vraatsessies voort om geen tijd te verliezen, om als eerste het jaar te kunnen starten als volwassen vlinder en om het beste territorium te kunnen inpalmen vóór de concurrentie eraan komt.

houdt de vlinder stand. Eén uitzondering op deze regel: in de Antwerpse haven tussen het rangeerstation en industrie houdt de vlinder zich kranig. Waarom de vlinder het voor bekeken houdt in Vlaanderen, behalve in de kuststreek en in de Grote Kreek, is voor de wetenschap een raadsel.

Daarom volgt de vlinderwerkgroep van Natuurpunt Antwerpen Noord dit vlindertje week na week en jaar na jaar met argusogen op.

SOORT IN DE KIJKER

Neen, het gaat hier niet over de mythologische Griekse reus Argus, die in opdracht van Hera een zilveren koe bewaakte. Deze koe was Io, een minnares van Zeus. Omdat Hera het zaakje niet vertrouwde, liet ze Io dag en nacht bewaken door Argus. Over zijn hele lichaam had Argus honderd ogen, waarbij twee ogen rustten en de andere rondspeurden naar indringers. De vrouw van Zeus wou Io geen moment uit het oog verliezen.

Dit gebeurt op een gestandaardiseerde manier waarbij een vast traject, dat in een aantal secties is verdeeld, wordt afgestapt. Bij zonnig weer worden de vlinders één maal per week geteld.

Op deze manier kunnen de resultaten jaar na jaar met elkaar vergeleken worden. Volhouden is de boodschap, want pas na jaren zijn toevallige variaties er uitgefilterd. Dan wordt de informatie werkelijk interessant en kunnen we de resultaten bekijken.

De toekomst?

Door jaar na jaar de aantallen van de argusvlinder te tellen, krijgen we een idee over de gezondheid van de populatie. Indien blijkt dat de populatie afneemt, is het wenselijk om het beheer aan te passen. Voorlopig wordt erover gewaakt dat de vlinderroute niet wordt overwoekerd door riet dat vanuit het water ernaast oprukt. Verdere acties worden uitgevoerd in samenspraak met het beheerteam waarbij we streven naar voedselarme, bloemrijke graslanden. Er moeten open plekken zijn waar de vlinder graag gaat zitten om op te warmen of vanwaar hij zijn territorium in de gaten kan houden. Niet eenvoudig omdat we niet voor 100% weten wat de vlinder op prijs stelt.

Laat ons hopen dat de vlinder het de komende jaren goed blijft doen.

Foto: rotsvlinder

Een oogje in het zeil houden Vroeger konden we in heel Vlaanderen de argusvlinder aantreffen. Dit is verleden tijd.

Vanaf de jaren ’90 is de vlinder stelselmatig uit het beeld verdwenen. Enkel in de kuststreken Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

9

IN GESPREK MET

Moet ik het nog voorstellen: het Natuur.huis in Ekeren?

Natuurlijk niet, maar daar gaat dit gesprek ook niet over.

De ploeg die daar voor je klaar staat is misschien minder bekend. Er zijn in 2014 immers 2 nieuwe krachten begonnen.

Tekst: Rina Peys, Willy Ibens Foto: Niels Luyten 10

We noemen het daar het ‘secretariaat’ van Natuurpunt Antwerpen Noord.

Dat klinkt nogal oubollig maar saai is het daar helemaal niet!

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Iris, Hoe kom jij hier verzeild?

“Ik werkte als personeelsmanager en later als IT-consultant in de industriële sector, maar dat gaf mij niet de voldoening die ik zocht. Deze werkplek is maatschappelijk en sociaal veel interessanter. Mijn werk is heel afwisselend. Ik ben hier administratief medewerker maar dan in een bredere zin dan enkel maar bureauwerk.”

Waar sta jij dan zoal voor in?

“Ik zorg voor de administratieve taken binnen Natuurpunt Antwerpen Noord. Zo volg ik het e-mailverkeer op, handel de post af, maak facturen, schrijf verslagen van de vergaderingen en doe de bestellingen voor onze winkel. Het opvolgen van inschrijvingen en betalingen voor cursussen gebeurt door mij. Ook de ledenadministratie verzorg ik. Twee maal per jaar stel ik de subsidiedossiers samen en verwerk ik het jaarprogramma en het jaarverslag. Ik bekommer mij over de nieuwsbrief, de website en het tijdschrift.

De mensen die in de Natuur.winkel iets zoeken of meer informatie willen over onze werking of onze natuur help ik verder. Een aantrekkelijke etalage maken, aangepast aan de seizoenen en onze activiteiten, vind ik steeds een uitdaging.

Leuk is het als peuters aan het raam staan gluren op zoek naar padden, egels, vlinders of… kabouters.”

An en Dries, jullie zijn nieuw, hoe loopt het voor jullie?

Dries: “Top! Ik was hiervoor domeinwachter in de Provinciale Groendomeinen regio Mechelen.

Het was leuk om de hele dag buiten te vertoeven, maar voor mij persoonlijk verliepen de dagen daar nogal eentonig. Hier heb ik als ‘bioloog’ meer uitdagingen. Ik werk mee aan de uitvoering en opvolging van de maatregelen beschreven in het Soortenbeschermings­programma (SBP) van de Antwerpse haven. Ik geef daarbij advies aan het Antwerps Havenbedrijf en bespreek mogelijke herinrichtings­maatregelen.

Het SBP houdt niet enkel rekening met de vogels, vleermuizen en vlinders. Ook planten ontbreken niet in dit plaatje. Uiteraard zijn er aan dat SBP concrete doelstellingen verbonden.

Om na te gaan of die daadwerkelijk behaald worden, is jaarlijks een uitgebreide monitoring nodig. Die monitoring zal deels door mezelf gebeuren, maar voor het grootste deel van de monitoring werk ik samen met vrijwilligers.

Een heel leerrijke ervaring, waarvoor ik hen erg dank. Jaarlijks worden alle monitoringgegevens verzameld in één document: het monitoringrapport. Daarbij probeer ik na te gaan of alle doelstellingen werden behaald en of er in de toekomst een aangepast beheer of een herinrichting moet worden doorgevoerd.“

IN GESPREK MET

An en Dries zijn de nieuwelingen, Iris en Johan kennen het klappen van de zweep en Mart is, misschien wat oneerbiedig maar zeker niet zo bedoeld, de oude rot in het vak. Zij is allround vrijwilliger/secretaris sinds 1997. Rest mij nog onze voorzitter Willy te vernoemen. Maar dat is een verhaal voor een andere keer.

An: “Mij bevalt het hier ook prima. Ik studeerde biologie, meer specifiek beheer van natuur­gebieden. Dat komt mij nu goed van pas. Ik begeleid het beheerteam van onze regio en bied tevens ondersteuning aan de kernen en werkgroepen: ik help de vrijwilligers met verschillende taken zoals het klaarzetten van materiaal, de organisatie van cursussen, het maken van affiches en folders.

Ik probeer ook nieuwe vrijwilligers te werven.

Dit doe ik onder andere door contacten te leggen met andere organisaties. Zo komen verschillende scholen, maar ook bedrijven en andere organisaties zoals Elegast vzw, ons al eens een handje toesteken bij het beheer. Je kon mij vorig jaar ook vinden op de beurs voor vrijwilligers die plaats vond in de Metropolis site. En om al die vrijwilligers te bedanken organiseren we met het secretariaat elk jaar een nieuwjaarsreceptie in januari en een lekkere barbecue in de zomer.”

Johan, wat is jouw taak hier?

“Ik ben eveneens medewerker van het project ‘Antwerpse haven natuurlijker’. Als bioloog doe ik dus ongeveer hetzelfde werk als Dries maar dan aan de andere kant van de Schelde. Ik werk deels vanuit het kantoor van Natuurpunt Wase Linkerscheldeoever (Natuurpunt WAL) in Beveren en ben daarom wat minder vaak in Ekeren. Omdat het merendeel van de havenontwikkeling zich op de Linkeroever situeert, is er nog meer pionier­biotoop aanwezig dan op de Rechteroever. Op zich een heel interessant gegeven om met elkaar te vergelijken. Er ligt daardoor behoorlijk wat werk op de plank.

Zo moet ik er bijvoorbeeld voor zorgen dat tegen eind dit jaar de resterende 22 poelen voor rugstreeppad worden gerealiseerd. Het jaar daarna zal er dan werk gemaakt worden van het verbeteren van de verbindingen (geleidings­wanden en ecotunnels) tussen de poelen. Daarmee zou de rugstreeppad dan eindelijk een gunstige staat van instandhouding

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

11

IN GESPREK MET

kunnen bereiken en verspreid voorkomen van Blokkersdijk in Antwerpen tot Putten West in Kieldrecht. Boeiende tijden dus!”

bij Natuurpunt Land Van Reyen in Mortsel.

Sinds vorig jaar ben ik ondervoorzitter in de kern Natuurpunt Mortsel.”

Mart, hoe gaat het met jou tussen al dit jong geweld?

Iris ben jij naast je werk ook nog zo’n bezige bij?

“Ik werk hier al sinds 1997 en ik heb heel wat medewerkers zien komen en gaan. Deze ploeg doet een frisse wind waaien. Dat motiveert mij om dinsdag en donderdag present te zijn. Ik hou mij bezig met de financiën van de winkel en met alles wat een secretaris doet aan administratief werk in een natuurverenging. ”

“Ja, een deel van het werk aan de Natuur.ruimte gebeurt thuis. Ik verzorg de lay-out. Ik schrijf ook de tekstjes van de Eikeldop-doe-pagina.

Daarnaast ontwerp ik een nieuwe website voor Natuurpunt Antwerpen Noord. Buiten help ik als vrijwilliger tijdens activiteiten van Natuurpunt Ekeren. Nestkastjes timmeren en bijenhotels maken zijn mijn specialiteit. Mijn hart gaat vooral uit naar het begeleiden van kinderen die bezig zijn in de natuur. Maar ook ledenwerven, tentjes opzetten en met bakken sleuren gaat me goed af.”

Mart, is het niet frustrerend dat jij hier als vrijwilliger zit en de anderen betaalde krachten zijn?

“Neen, helemaal niet. Vrijwilliger zijn gaat mij goed af. Buiten deze muren heb ik mijn vrijwilligers­werk wat afgebouwd. Ik ga niet meer mee de natuurgebieden in. Ik maak wel nog soep voor diegenen die het zwaardere werk doen. De rubriek van Snor in ons tijdschrift schrijf ik nog steeds heel graag. Die muis bestaat al sinds 1996. Trouwens, iedereen die hier werkt heeft de vrijwilligersmicrobe te pakken. Zij verzetten heel veel werk voor de natuur in hun vrije tijd .”

Dries, wat doe jij nog na de werktijden?

“Ik ben al bijna 5 jaar vrijwilliger in het beheerteam van de Jutse plassen in Koningshooikt. Planten zijn een van mijn passies en ik zit in de lokale plantenwerkgroep (Natuurpunt afdeling De Wielewaal).

Wij determineren planten in natuurgebieden of in bermen. Dat leert ons veel over de soortenrijkdom of over de bodemgesteldheid van een gebied. Meestal is het puur om een inventaris te maken van de natuurgebieden van onze lokale afdeling, maar soms kunnen we met die gegevens ook raad geven aan beheerders of gemeenten. Daarnaast ben ik nog vrijwilliger bij het Regionaal Landschap Rivierenland voor het monitoren van poelen. Ik ben daar de man die zich vuil maakt. Ik pak de fuiken, meet de troebelheid van het water en schep naar oppervlaktewantsen en naar ander bodemen poelleven. Ik kijk al uit naar het nieuwe monitoringseizoen!”

An, Dries is vast niet te evenaren?

“Ik ben ook graag buiten. Dat begon al bij de scouts en later bij de scoutsleiding. Ik wou een steentje bijdragen aan de natuur in mijn directe omgeving. Daarom werd ik vrijwilliger

12

Mart, jij bent toch ook natuurgids?

“Ja, maar gidsen heb ik nooit veel gedaan. Ik maakte mijn eindwerk in de vorm van een tentoonstelling. Dat ging mij beter af.”

Dries: “Oh ja, ik ben ook nog gids. Sinds enkele maanden ben ik gediplomeerd natuurgids. Het doel van mijn cursus was voornamelijk om een inventaris te maken van de aanwezige fauna en flora in de Jutse Plassen. Dat doel heb ik dus bereikt. Ik heb geen plannen om wekelijks of zelfs maandelijks te gaan gidsen, maar zal wel bijspringen als ze een gids vragen voor een natuur- of landschapswandeling.”

Bedankt voor dit gesprek. Jullie hebben allemaal een volle agenda zo te horen.

Misschien nog één raad voor onze lezers: breng eens een bezoek aan het Natuur.huis. Zo kan je persoonlijk kennismaken met onze ploeg.

Contactgegevens Algemeen: tel: 03-541.58.25 mail: antwerpennoord@natuurpunt.be Johan Baetens: tel. 03-722.15.37 mail: johan.baetens@natuurpunt.be Iris Buermans: mail: iris.buermans@natuurpunt.be An Casteels: mail: an.casteels@natuurpunt.be Willy Ibens: tel: 0477-80.51.76 mail: willy.ibens@gmail.com Dries Martens: mail: dries.martens@natuurpunt.be Mart Pauwels: mail: mart.pauwels@telenet.be

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

SFEERVERSLAG

Op zoek naar rozetten

Hoe krijg je een aantal al-eenheel-tijdje-volwassen-mensen aan het vlaggetjes planten?

Heel eenvoudig, dit was gewoon het resultaat van de uitnodiging van Dries Martens en Niels Luyten (stagair van dienst).

Verleden jaar, tijdens de bespreking van de activiteiten voor 2015 stelde Dries de werking van Natuurpunt in de haven voor. Zaterdag 21 februari leverde onze plantenwerkgroep een eerste bijdrage.

Het begon droog, in het Natuur.huis. Dries en Niels gaven grondige achtergrond­informatie over het project soortenbeschermings­ programma (oefening: spreek dit uit zonder een adempauze!) van de Antwerpse haven.

Deze voorstelling duurde wel 2 uur, maar niemand is gaan lopen; dat bewijst dus dat het echt interessant was.

Daarna was het tijd voor wat actie.

Met enkele auto’s - om parkeerproblemen te voorkomen - trokken we de haven in. Nog een klein oponthoud omdat het regende, maar vanaf het moment dat we uitstapten bleef het droog maar wel frisjes.

In de berm zochten Dries en Niels naar de eerste rozet van de bijenorchis. In deze tijd van het jaar zijn de rozetten goed te zien omdat de rest van het groen nog niet zo hoog staat. Die eerste rozet moesten we goed bekijken en toen was het aan ons. We kregen elk een bundeltje satéstokjes met bovenaan een gekleurd plakbandje, een klein vlaggetje dus. Ik kan het me zo voorstellen:

medewerkers van Natuurpunt tijdens hun knutseluurtje. Maar toch één opmerking: enkele van die vlaggetjes waren doorschijnend.

Dat was niet zo’n schitterend idee: later vonden we die met moeite terug.

Naast elke bijenorchis-in-spé mochten we een vlaggetje planten. En ’t ging vooruit, het ging verbazend goed vooruit (dank aan Raymond Van Het Groenewoud). Na een tijdje was de natte groen-bruine-rosse berm omgetoverd tot een fleurige rode-gele-blauwe berm.

Niels noteerde op een smartphone (met de app waarnemingen.be natuurlijk) de locatie van elke bijenorchis. Eerst gebeurde dit stuk per stuk, maar het bleek al snel dat het zo nachtwerk zou worden. De gegevens werden dus gegroepeerd. Ook dit ging nog niet snel genoeg. Christel haalde haar tablet uit de auto en hielp mee om de gegevens in te brengen.

En de vlaggetjes? Na de elektronische notatie werden die gewoon weer uit de natte grond getrokken.

Zijn jullie nieuwsgierig naar het resultaat? We hebben 469 bijenorchissen geteld! Misschien zijn we wel enkele vergeten, maar dat zullen er zeker niet veel zijn.

Kortom, een indrukwekkend aantal, een leerzame namiddag en een aangename iets-anders-dan-anders-activiteit.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Tekst: Marijke Kloeck Foto: Dries Martens 13

NATUURGEBIED

De Antwerpse haven, een plaats waar een kolonie zwartkopmeeuwen zal verdwijnen en een andere zal verschijnen Tekst: Dries Martens

Foto’s: Willy Ibens

Foto: zwartkopmeeuw - Renaud Flamant

In 2015 zal het concessieterrein ‘ex Borealis’(beter bekend als de broedplaats van zwartkopmeeuwen van Total) langs de Scheldelaan in gebruik worden genomen, om dienst te doen als een grote parking voor loonwerkers (voor ca. 2000 voertuigen) en als opbergplaats (barakken en tijdelijke constructies) in het kader van een grootschalig project van Total.

Hierdoor zal de broedplaats voor zwartkopmeeuwen op die locatie verdwijnen.

Aangezien de plannen voor de ingebruikname van dat terrein reeds langer op tafel lagen, werd in 2009 reeds een alternatieve broedplaats ingericht in de lus van de A12/R2 in Stabroek.

14

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

NATUURGEBIED Zwartkopmeeuw Een zwartkopmeeuw is een witte meeuw met een zwarte kop (in zomerkleed) – vandaar de naam – en een witte oogring. De snavel en de poten zijn fel rood. In de winterperiode ontbreekt de zwarte kop en hebben ze een witte kop met een donkere vlek ter hoogte van het oog.

Voor een leek kunnen zwartkopmeeuwen gemakkelijk verward worden met kokmeeuwen.

Ze lijken niet alleen erg op elkaar, ze broeden vaak ook in dezelfde kolonies. Een zwartkopmeeuw is echter iets groter en heeft een veel rodere snavel. Bovendien heeft de zwartkopmeeuw een gitzwarte kop (tegenover de chocoladebruine kop bij kokmeeuw) tot in de nek.

Een zwartkopmeeuw zoekt zijn voedsel in open landbouwgebieden zoals pas geploegde akkers of graslanden. Die foerageergebieden liggen vaak op 30 tot 40 km van de broedkolonie. Voor de broedkolonie zelf verkiest de zwartkopmeeuw vooral rustige gebieden met niet te hoog opgeschoten grassen. Vanaf eind februari worden de broedplaatsen bezet, steeds te midden van een kokmeeuwenkolonie. Het nest wordt gemaakt op droge stukken, maar met plassen in de nabijheid van het nest. In het nest legt het vrouwtje 2 tot 3 eieren. Het broedseizoen van zwartkopmeeuwen loopt van maart tot juli.

De te verdwijnen broedplaats op het concessie­terrein ‘ex Borealis’ aan Total Sinds jaar en dag broedt er een kolonie zwartkopmeeuwen op het concessieterrein ‘ex Borealis’ van Total. Aangezien Total geen directe plannen had met dit gebied, konden de zwartkopmeeuwen rustig hun zin doen en kwam de kolonie hier jaarlijks broeden.

Bij de vestiging van de zwartkopmeeuwen lag het terrein er optimaal bij. Er was een lage begroeiing van grassen en verspreid waren er plassen aanwezig. Door het gebrek aan beheer verboste het gebied waardoor het minder geschikt werd voor zwartkopmeeuwen.

Zo broedden er op de site in 2012 nog 1350 broedparen zwartkopmeeuwen, terwijl de aantallen in 2013 en 2014 waren teruggevallen tot 750 broedparen.

Bovendien zou de broedplaats geen eeuwig bestaan beschoren zijn. Uiteindelijk zou de broedplaats verdwijnen bij de ingebruikname van het braakliggende concessieterrein.

Alvorens het zover was, moest er worden gezocht naar een volwaardig alternatief voor de zwartkopmeeuwen. Het alternatief was de ontwikkeling van een broedplaats in de lus van de A12/R2.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

15

NATUURGEBIED

In 2015 is het zover. Dan zal het concessie­ terrein ‘ex Borealis’ in gebruik worden genomen. De zwartkopmeeuw is echter een beschermde soort, waardoor het verboden is broedgevallen te verstoren. Bovendien is de zwartkopmeeuw opgenomen in het Soorten­beschermingsprogramma (SBP) van de Antwerpse haven. Indien een broedplaats van zwartkopmeeuwen op de schop gaat, moet een afwijking worden aangevraagd bij het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Total heeft dergelijke afwijking gekregen, mits een aantal voorwaarden, zoals het verwijderen van de aanwezige boomopslag én het egaliseren en verharden van het terrein vóór de aanvang van het broedseizoen. De aanwezige houtopslag werd reeds half november (2014) verwijderd.

De bedoeling is om het terrein totaal ongeschikt te maken voor een meeuwenkolonie vooraleer kok- en zwartkopmeeuwen zich in het voor hen vertrouwd gebied installeren en ze met het bouwen van nesten beginnen. Eens koken zwartkopmeeuwen hebben besloten op een plaats te broeden, wordt het quasi onmogelijk om ze te verdrijven. Het is nu aan Total om tijdig het terrein her in te richten om drama’s te vermijden.

Naar een nieuwe broedplaats?

De meeuwenbroedplaats in de lus van de A12 en de R2 werd ingericht in 2009 als een permanente broedplaats voor kok- en zwartkopmeeuwen. Die permanente broedplaats biedt een alternatief wanneer hun broedplaats op tijdelijk braakliggende terreinen (zoals bij Total) dreigt te verdwijnen. De voormalige landbouwpercelen werden deels afgegraven en via zijgrachtjes op de Afwateringsgracht werden schiereilandjes gecreëerd. Om verstoring en predatie door vossen (de voornaamste

16

bedreiging van een meeuwenkolonie) te voorkomen, werd een omheining geplaatst op de plaatsen waar geen water omheen de schiereilanden lag. Er werd tevens een stuw geplaatst om het waterpeil te regelen.

De stuw zorgt slechts voor een beperkte artificiële opstuwing: vóór het plaatsen van de stuw schommelden de oppervlaktewaterstand rond een gemiddelde van 1,60 m TAW tijdens het broedseizoen, 1,80 m TAW buiten het broedseizoen. De grondwaterstand varieerde er tussen 2 m TAW tijdens het broedseizoen en 1,80 m TAW buiten het broedseizoen (Belconsulting, 2006). Hoewel de peilen oorspronkelijk hoger waren gepland, werd na een overleg met vertegenwoordigers uit de landbouwsector besloten om de stuw doorheen het jaar op 1,60 m TAW te zetten en tijdens de wintermaanden (begin december tot eind januari) op 1,80 m TAW te zetten.

Hoewel de meeuwenbroedplaats nu al vijf jaar geleden is ingericht, was zij nog niet succesvol. Dit heeft verschillende oorzaken.

De verstoring in de lus van de A12 en de R2 is een groot probleem. De weg naar de stuw wordt namelijk nog frequent gebruikt. In de toekomst zal de broedplaats volledig afgesloten worden met een poort. Een andere mogelijke oorzaak van het uitblijven van broedsucces is de te lage waterstand. Kok- en zwartkopmeeuwen verkiezen namelijk een hoge waterstand met veel plas-drassituaties.

De voorbije winter waren de vrijwilligers van Natuurpunt Antwerpen Noord druk in de weer om de meeuwenbroedplaats verder te optimaliseren. Zo werden de oevers ontdaan van hun houtige vegetatie om opnieuw een open terrein te creëren. Daarnaast werden aan de omheining stroomdraden bevestigd om vossen en andere predatoren buiten te houden. Stukken grasland werden korter gemaaid om te dienen als baltsplaatsen voor de meeuwen. Die baltsplaatsen werden voorzien van dummy’s. Dat zijn plaasteren kokmeeuwen die netjes werden geschilderd in zomerkleed om hun echte collega’s te lokken. Eens de kokmeeuwen broeden, volgen de zwartkopmeeuwen vanzelf.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

NATUURGEBIED Freddy en Jimmy schilderen de grondlaag

Willy maakt er een echte kokmeeuw van

Stukken grasland werden kortgemaaid en werden voorzien van dummy’s

Het resultaat mag gezien worden

Update 23 februari: “Deze ochtend vond een spoedoverleg plaats bij Total. Door een aantal omstandigheden konden nog geen vergunningen worden aangevraagd voor het egaliseren en het verharden van het terrein en plaatsen van tijdelijke bouwwerken voor de werven.

Dat houdt in dat, na het kappen van de houtige vegetatie en de overvloedige neerslag van de voorbije weken, de terreinen er perfect plas-dras bij liggen voor het nestelen van de kok- en zwartkopmeeuwen.

Daar komt dan nog eens bij dat de kokmeeuwen ieder jaar zo rond 22-23 februari toekomen om nest­ gelegenheid te zoeken. Het is dan ook een kwestie van dagen vooraleer de eerste kokmeeuwen zich hier zullen vestigen.

Vanwege de lange termijn om de werken vergund te krijgen (enkele maanden) en het feit dat binnen enkele maanden het broedseizoen voor de meeuwen

al op zijn einde loopt, werd beslist om de terreinen van Total tijdens dit broedseizoen maar deels in gebruik te nemen. Het oostelijke deel zal actief verstoord worden door een valkenier. Het westelijke deel blijft in 2015 voorbehouden als broedplaats voor de kok- en zwartkopmeeuwen. Een mooi compromis.

Aangezien de broedplaats aan Total dit jaar nog behouden blijft en er zelfs beter bij ligt dan andere jaren (meer plas-dras, minder verbossing), is het weinig waarschijnlijk dat de meeuwen zich in de lus van de A12/R2 zullen vestigen. Daarom zal hier dit jaar nog geen geluid worden afgespeeld en zullen de dummy’s wellicht terug worden weggehaald om volgend jaar te dienen. De maatregelen om de vos hier weg te houden, blijven uiteraard wel in werking, zodat dit tegen volgend jaar volledig vosvrij zal zijn.”

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

17

Agenda

MAART

zo 1

10 u, Een rondje golf, zie vorig nr.

Trefpunt: e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6), Antwerpen - Zandvliet

za 7

Dag van de educatieve vrijwilliger

za 7

9.30 u, Werkdag in Oude Landen, zie p.27 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Einde van de Lindenlei, Antwerpen - Ekeren

do 12 20 u, Quiz, zie vorig nr Trefpunt: Jeugdcentrum Den Biz, Eikendreef 3, Kapellen za 14

za 14

9 u, Werkdag in De Kooldries, zie p.27 Trefpunt: Ingang reservaat De Kooldries, Boudewijnstraat (ingang langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht 9.30 u, Werkdag in Bospolder, zie p.27 Trefpunt: Zandpad rechts van de Transcontinentaalweg, beneden de Luithagenbrug (over de A12), Antwerpen - Ekeren

zo 15

Mycologendag

zo 15

14 u, Bomen en knoppen in Oude Landen, zie p.28 Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen - Ekeren

za 4

9 u, Cursus Planten III, zie vorig nr.

Trefpunt: meer info Natuur.huis

zo 12

9 u, Plantendag, zie p.28 Trefpunt: Kerkplein Gooreind, Wuustwezel

zo 12

10 u, Lentewandeling in ‘t Asbroek, zie p.29 Trefpunt: Ingang ‘t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten

za 18

10 u, Cursus Waterdieren (theorie), zie p.20 Trefpunt: De Vroente, Putsesteenweg 129, Kalmthout

zo 19

10 u, Het Galgeschoor, van Lillo tot containerterminal, zie p.29 Trefpunt: parking Lillo-Fort, Scheldelaan, Antwerpen - Lillo

zo 19

14 u, Amfibieën in de Kooldries, zie p.29 Trefpunt: Ingang reservaat De Kooldries, Boudewijnstraat (ingang langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht

wo 22 19.30 u, Cursus Grassen (theorie), zie p.21 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Einde van de Lindenlei, Antwerpen - Ekeren

do 19 19.30 u, Cursus Planten III, zie vorig nr.

Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Einde van de Lindenlei, Antwerpen - Ekeren

za 25

do 19 20 u, Raad van Bestuur, meer info Natuur.huis

zo 26 Erfgoeddag “Erf”

10 u, Cursus Waterdieren (theorie), zie p.20 Trefpunt: De Vroente, Putsesteenweg 129, Kalmthout

za 21

9.30 u, Werkdag Schans Van Smoutakker, zie p.27 Trefpunt: Schans van Smoutakker, Hoogeind, tegenover pand 160, Stabroek

zo 26 14 u, Kinderwandeling in Bospolder: waterdiertjes, zie p.30 Trefpunt: Voetgangersbrug over de A12 (kant Vierkerkenstraat) op het einde van de Vierkerkenstraat, Antwerpen - Ekeren

za 21

9.30 u, Familiewerkdag in ‘t Asbroek, zie p.27 Trefpunt: Ingang ‘t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten

wo 29 19.30 u, Cursus Grassen (theorie), zie p.21 Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Einde van de Lindenlei, Antwerpen

zo 22 9.30 u, Laagwaterwandeling, zie p.28 Trefpunt: e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6), Antwerpen - Zandvliet za 28 Algemene Vergadering Mechelen, meer info Natuur.huis

18

APRIL

do 30 19.30 u, Cursus Planten III, zie vorig nr.

Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Einde van de Lindenlei, Antwerpen do 30 20 u, Raad van Bestuur, meer info Natuur.huis

MEI zo 3

za 9

9.30 u, Wandeling langs de antitankgracht, zie p.30 Trefpunt: Gemeentelijke Sporthal (nabij ‘t Kooike), Ertbrandstraat, Putte- Kapellen Cursus Waterdieren (praktijk), zie p.20 Trefpunt: meer info Natuur.huis

za 9

20u, Nachtegalenwandeling in Oude Landen, zie p.36 Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen - Ekeren

za 9

21 u, Vleermuizenwandeling in de Merel, zie p.31 Trefpunt: Parking camping De Groene Linden, Schotensteenweg 64, Brecht

zo 10

10 u, Lentewandeling in Het Wijtschot, zie p.31 Trefpunt: Parking Vier Notelaers, Wijtschotbaan, Schoten

za 30 Cursus Waterdieren (praktijk), zie p.20 Trefpunt: meer info Natuur.huis zo 31

9.30 u, Ecologisch gezond tuinieren, zie p.31 Trefpunt: Tuin Wiezelo 61, Wuustwezel

zo 31

Dag van het Park, Meer info Natuur.huis

zo 31

14 u, Op zoek naar het bont dikkopje in het Klein Schietveld, zie p.32 Trefpunt: einde Licht Vliegwezenlei (vroeger Bondgenotenlei) aan het Klein Schietveld, Brasschaat

JUNI wo 3

19 u, Cursus Grassen (praktijk), zie p.21 Trefpunt: meer info Natuur.huis

za 6

Velt-Ecotuindagen

za 6

wo 13 19 u, Cursus Grassen (praktijk), zie p.21 Trefpunt: meer info Natuur.huis

14 u, Bezoek aan het vogelopvangcentrum Hoogboom, zie p.32 Trefpunt: Ingang VOC, Holleweg 43, Kapellen

zo 7

wo 27 19 u, Cursus Grassen (praktijk), zie p.21 Trefpunt: meer info Natuur.huis

Cursus Libellen (praktijk), zie vorig nr.

Trefpunt: meer info Natuur.huis

zo 7

Velt-Ecotuindagen

zo 7

10 u, Keverwandeling Trefpunt: e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6), Antwerpen - Zandvliet

zo 7

14 u, Orchideeën in Oude Landen Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen - Ekeren

ma 8

Bioweek tem 14 juni

za 13

9.30 u, Familiewerkdag in ‘t Asbroek Trefpunt: Ingang ‘t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten

za 13

Expo “Good art needs no bush” Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen - Ekeren

zo 14

Expo “Good art needs no bush” Trefpunt: Kasteel Veltwijck, Veltwijcklaan 27, Antwerpen - Ekeren

zo 10

14 u, Wandeling Elsenbos, zie p.31 Trefpunt: Parking VELT-tuinen, Heuvels, Stabroek

do 28 19.30 u, Cursus Planten III, zie vorig nr.

Trefpunt: Ecoloods Natuurpunt, Einde van de Lindenlei, Antwerpen - Ekeren do 28 20 u, Raad van Bestuur, meer info Natuur.huis

19

NATUUR.EDUCATIE

Cursus waterbeestjes en waterkwaliteit De waterkwaliteit van onze waterlopen en poelen is een voortdurende zorg van de overheid, van mensen die met natuur begaan zijn, of van zij die gewoon trachten een vijvertje natuurlijk te beheren.

De theorie bestaat uit 2 lessen van telkens 3 uur (van 10 u tot 13 u) die zullen plaatsvinden in het Natuureducatief Centrum De Vroente, Putsesteenweg 129 in Kalmthout. De lessen worden gegeven door Rudy Sempels.

Maar hoe zit het nu eigenlijk met die waterkwaliteit in onze omgeving? Een eenvoudige manier om hierachter te komen, is het bepalen van de biotische index. Daarbij kijken we naar de beestjes die in het water leven - voor de kenners de macro-invertebraten. Libellenlarven, waterkevers, eendagsvliegen en kokerjuffers zijn waarschijnlijk bij iedereen bekend. Maar wist je dat er ook zoetwater­pissenbedden, zoetwatermosselen en waterschorpioenen bestaan?

En dat het voorkomen van deze beestjes samenhangt met de kwaliteit van het water en dus van het milieu in het algemeen?

Zaterdag 18 april: les 1 - Inleiding Beestjes scheppen en determineren, bepalen en gebruik van de biotische index.

Deze thema’s komen aan bod in onze nieuwe cursus waterbeestjes en waterkwaliteit.

Inschrijven kan door te mailen naar antwerpennoord@natuurpunt.be of door tijdens de kantooruren te bellen naar het Natuur.huis, tel. 03-541.58.25.

De prijs van deze cursus bedraagt € 20 voor leden en € 47 voor niet-leden (inclusief lidmaatschap Natuurpunt).

Foto: Willy Ibens 20

Om organisatorische reden is het aantal inschrijvingen beperkt tot 25 cursisten.

Zaterdag 25 april: les 2 - Vergelijking van verschillende biotopen Belangrijke fysische parameters, hoe zelf een vijver te beheren.

Voor de praktijk gaan we macro-invertebraten scheppen en determineren in De Inslag in Brasschaat. De excursies zijn gepland op zaterdag 9 of 30 mei.

De inschrijving is pas definitief na overschrijving van het cursusgeld op rekeningnummer BE77 2200 3405 7342 met vermelding van je lidnummer + “cursus waterdiertjes”.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

NATUUR.EDUCATIE

Cursus grassen, zeggen en russen Grasachtige planten hebben een slechte reputatie. Ze gaan door als lastig op naam te brengen en vormen op de koop toe weinig tot de verbeelding sprekende bloemen. Wie echter de moeite doet om met een loep de bloeiwijzen van deze planten te bekijken, betreedt een verbazingwekkende en mysterieuze wereld.

Zo ontdek je dat russen, hoewel ze op het eerste zicht op grassen lijken, een bloemstructuur ontwikkelen die aansluit bij deze van lelieachtigen. En ook tussen grassen en cypergrassen, waartoe ondermeer de zeggen behoren, zijn er opmerkelijke verschillen.

De basiscursus grassen, zeggen en russen biedt de deelnemer niet alleen een antwoord op de vraag wat het onderscheid tussen al deze grasachtige planten is. Er wordt ook uitvoerig ingegaan op alle veldkenmerken die je nodig hebt om grassen, cypergrassen en russen te determineren.

De prijs van deze cursus is € 30 voor leden, € 57 voor niet-leden (inclusief lidmaatschap Natuurpunt).

Inschrijven kan door te mailen naar antwerpennoord@natuurpunt.be of door

tijdens de kantooruren te bellen naar het Natuur.huis, tel. 03-541.58.25.

De inschrijving is pas definitief na overschrijving van het cursusgeld op rekeningnummer BE77 2200 3405 7342 met vermelding van lidnummer + “cursus grassen”.

De theorielessen gaan steeds door op woensdagavond van 19.30 u tot 22.30 u in de klimaatloods van Natuurpunt in Ekeren, Donkweg (einde Lindenlei).

Data: woensdag 22 april woensdag 29 april De excursies gaan door op woensdagavond van 19 u tot 21.30 u, de afspraakplaats wordt vooraf doorgemaild naar de cursisten.

Data: woensdag 13 mei woensdag 27 mei woensdag 3 juni woensdag 17 juni

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

21

MET SNOR OP STAP

Opgelet... de padden gaan op stap!

Snor, onze bosmuis, voelt het kriebelen. Als de padden op pad gaan, is de lente in aantocht.

Twijfelaars

Tekst: Mart Pauwels Tekening: Pascale Vantieghem 22

Padden zijn amfibieën. Hun voorouders waren vissen. Ongeveer 380 miljoen jaar geleden kregen sommige vissen harde vinnen, waarmee ze aan land konden klimmen. Ze ontwikkelden longen om te ademen. Amfibie komt van het Griekse woord ‘amfibios’, dat betekent dubbelleven.

Ze leven op het land en in het water. Je kan ze twijfelaars tussen land en water noemen.

Als larve hebben ze kieuwen. De volwassen dieren ontwikkelen longen en hun huid is zo dun dat er zuurstof doorheen kan. Die helpt hen bij het ademen.

Een luie winterslaap en een lente vol actie!

De padden beschikken over drie verblijfplaatsen: een winterverblijf, een zomerverblijf en een paringsplas. In de winter verschuilen de dieren zich op een vorstvrije plaats. Padden graven zich in september zo’n 20 cm diep in, of zoeken een kelder op en slapen de ganse winter door. Eind februari ontwaken ze. Eens de lentekriebels losbreken, vertrekken ze naar hun geboorteplaats om er te paren.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Volwassen padden jagen op kleine dieren zoals slakken, wormen, insecten en insectenlarven. Met hun reuk sporen ze prooidieren op. Ze kunnen hun prooi pas zien en grijpen als die beweegt.

Met hun lange kleverige tong steken ze hun eten in hun mond en slikken dit door in zijn geheel.

MET SNOR OP STAP

Paddenmenu

Krijg ik een lift?

Reeds tijdens de trek trachten de mannetjes een wijfje te vinden. Slagen ze hierin dan omklemmen ze het wijfje achter de oksels en laten zich door het vrouwtje naar het water vervoeren.

Niet lekker Tijdens hun reis worden padden zelden aangevallen door vijanden. Hiervoor zorgen de wratten op hun huid. Ze bevatten klieren die een soort sap afscheiden dat giftig is.

Paddenvisjes worden pad Het paddenwijfje legt duizenden eitjes in snoeren van soms wel 3 meter. De eitjes komen uit na 3 tot 10 dagen. Er verschijnen kikkervisjes met dunne zwemstaarten. Na ongeveer twee maanden begint de gedaante­ verwisseling (metamorfose). De staart verdwijnt, de longen ontwikkelen zich, de kieuwen verdwijnen en er groeien kleine voor- en achterpootjes.

Het visje wordt een piepklein padje!

Help jij platte padden te voorkomen?

De trek van de padden is lang. Soms moeten ze meer dan een kilometer ver, doorheen weiden en bossen. Dat is een behoorlijke afstand voor hun kleine paddenpootjes!

Als ze straten moeten oversteken, loopt het vaak fout. Veel padden eindigen hun leven als platgereden schijfjes.

Om zoveel mogelijk verkeersslachtoffers te voorkomen, organiseert Natuurpunt paddenoverzetacties. Draag jij de pad ook in je hart dan kan je helpen in Brasschaat, Brecht, Kapellen en Stabroek. Bel hiervoor naar het Natuur.huis, tel. 03/541.58.25, of stuur een mailtje naar antwerpennoord@ natuurpunt.be.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

23

ACTIEF MET EIKELDOP

Doetjes en datjes, niet voor watjes !!!

We dagen jullie uit om de wereld eens op een andere manier te bekijken.

Al knutselend en puzzelend ontdek je de wondere wereld van de natuur.

Kriebelbeestjes Welke naam hoort bij dit kriebeldiertje? Weet je ook welke diertjes insecten zijn en welke niet en waarom?

6. oorworm 7. lieveheersbeestje 8. hooiwagen 9. pissebed

1. meikever 2. wesp 3. libel 4. spin 5. mug

A

B

C

D

E

F

G

H

I

Tekst: Iris Buermans

Oplossing: zie pag. 35

24

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

ACTIEF MET EIKELDOP

Maak je eigen nestkast • Een plank van dennenhout van 14 cm breedte, 2 cm dikte en 120 cm lengte) • Spijkers van 40 mm • Kleine hamer • EHBO koffer

Dak

20 cm

24,8 cm

24 cm

20 cm

24,8 cm

14 cm

20,8 cm

20 cm Voorkant

Zijkant

Achterkant

Zijkant

10 cm

14 cm

10 cm

14 cm

10 cm

Bevestigingslat 36 cm

• Een béétje geduld!

17 cm

Wat heb je nodig?

• Zaag de plank in twee op 56 cm, hou in de volgende stappen rekening met de dikte van de zaagsnede.

• Vervolgens verzaag je één van die planken op 10 cm breedte, er rest een ‘lat’ van bijna 4 cm breedte die later als bevestigingslat dienst doet.

• Uit dit stuk haal je de bodem en de vooren achterkant.

• Uit de rest van de plank (14 cm breed) haal je de beide zijkanten en het dak. Zaag de eerste zijkant schuin af, vervolgens de tweede zijkant recht afzagen. De ‘overschot’ is het dak.

• In principe heb je enkele centimeters ‘overschot’ voor de zaagsnede.

• In de voorzijde boor je met een klokboor de invliegopening. Voor de koolmees bedraagt de diameter 32 mm, voor de pimpelmees 28 mm.

• Onderaan de voorzijde zaag je in het midden een slip van 1 cm, deze dient om

Bodem

bij afwerking een winkelhaakje in te draaien om de voorzijde af te sluiten.

• De achter- en voorzijde kan je bovenaan afschuinen zodat het dakje perfect aansluit.

• Boor in de bevestigingslat 2 gaatjes boven- en onderaan zodat je ze later tegen een muur kan vijzen.

• Nagel de kast in elkaar: begin met de bodem, sla de zijkanten rond de bodem en nagel het dak er op • De voorzijde nagel je enkel vast met 2 nagels bovenaan die dienst doen als scharnier. Let er op dat beide ‘scharniernagels’ mooi tegenover elkaar staan om het ‘deurtje’ goed te laten werken!

• Bevestig op het einde de ‘bevestigingslat’ (zaag ze op ruime lengte) aan de achterzijde van de kast.

• Als de nestkast tegen een boom wordt opgehangen, bind je de lat met touw vast aan de boom.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

25

NATUURBEHEER

Ecoduct ‘De Munt’, een veilige oversteekplaats voor dieren

Welke beestjes huppelen, kruipen, wandelen, trippelen, springen en vliegen over deze ‘natuurbrug’? Dat is de vraag die gesteld werd na het aanleggen van het ecoduct over de drukke E19 en de spoorlijn in het landbouwgebied tussen Loenhout en Hoogstraten.

Het ecoduct kwam er als compensatiemaatregel bij de aanleg van het spoor voor de hogesnelheidstrein. Het spoor en de snelweg vormen een barricade in het landschap en dat was een reden om het versnipperde landschap te verbinden. Met deze nieuwe brug hoopte men dat te bereiken. Bovendien werd gewerkt aan natuurwaarden in de directe omgeving, zoals bermen, hagen, akkerranden en waterlopen.

Tekst: Natuurpunt Wuustwezel 26

Vogels komen eten zoeken op de brug en sommige komen er zelfs broeden en hun jongen grootbrengen.

Ook kikkers en watersalamanders steken de brug over. De kleine watersalamander maakt er gebruik van op zijn migratieroute.

Vijf muizensoorten werden teruggevonden en bij de vleermuizen detecteerde men eveneens vijf verschillende soorten.

De onderzoekers hadden ook aandacht voor de ongewervelde beestjes en noteerden acht soorten vlinders, twee soorten libellen en twee soorten sprinkhanen.

In de studie die voorafging aan het project werden hazen, reeën, bunzingen en weidevogels als doelsoorten aangeduid. Om er achter te komen of deze dieren nu daadwerkelijk gebruik maken van de brug zijn verschillende technieken gebruikt. Drie videocamera’s en tien cameravallen werden opgesteld om de hazen, reeën, marters, vossen en muizen te detecteren. Een speciaal aangelegd zandbed bood de mogelijkheid om aan de hand van pootafdrukken gegevens te verzamelen over allerlei soorten dieren die de brug overstaken.

Verder werkte men met sporentunnels, reptielenplaatjes, inloopvallen, vangpotten en vleermuisdetectors om de details te kunnen bestuderen. Kortom, een omvangrijke studie... met verrassende resultaten.

Met de auto onder het ecoduct doorzoevend zou je niet denken dat er daarboven zoveel te beleven valt!

Er werden in totaal 23 soorten dieren waargenomen op het ecoduct. De brug werd in 2011 aangelegd, maar het duurde geruime tijd (tot eind augustus 2012) voordat men het eerste reeënspoor aantrof. Sindsdien staan de reeën aan de top van de gebruikerslijst.

In de toekomst zal men de inrichting van het ecoduct verder optimaliseren en effectiever gaan optreden bij het weren van mensen.

Ook zal aandacht gaan naar het behoud en de ontwikkeling van waardevolle elementen in de wijde omgeving. Het is te hopen dat daardoor nog meer dieren gebruik zullen maken van deze oversteekplaats.

En hoe zit het met de faunaslachtoffers op de E19? Er zijn drie egels, vijf hazen en vijftien vogels geteld. Aangezien kadavers al snel verdwijnen in de magen van afvaleters, is dit waarschijnlijk een klein deel van het werkelijke aantal. In opdracht van de Vlaamse Overheid organiseert Natuurpunt het project ‘Dieren onder de Wielen’, waar iedereen aan kan meewerken. Door middel van systematische trajecttellingen worden aangereden dieren geïnventariseerd. Met de gegevens kunnen efficiënte maatregelen genomen worden, waardoor het aantal gedode dieren zou dalen.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

NATUURBEHEER

Steek een handje toe!

Oude Landen

Kooldries - Hoofsweer

Wil je ook wat mankracht of vrouwkracht leveren om onze soortenrijke graslanden vol met orchideeën - in de Oude Landen te behouden dan ben je meer dan welkom.

Het natuurgebied Kooldries - Hoofsweer in Brecht is als waterrijk natuurgebied een perfecte biotoop voor allerlei amfibieën. Het gebied is Europees beschermd en is aandachtsgebied voor de kamsalamander.

Wij zorgen voor soep, een drankje en het goede gevoel dat je zelf iets tastbaar doet om onze natuur en onze biodiversiteit te beschermen en te behouden voor de toekomst.

Afspraak op zaterdag 7 maart vanaf 9.30 u, Ecoloods Natuurpunt, einde van de Lindenlei, Ekeren.

Wij nodigen je graag uit om mee te komen helpen op onze werkdag.

Iedereen is van harte welkom, ook kinderen!

Afspraak op zaterdag 14 maart vanaf 9 u aan de ingang van De Kooldries, Boudewijnstraat (ingang langs de Paepestraat achter de Cuvee Hoeve), Brecht. We werken tot 13 u.

Bospolder Net voor het broedseizoen begint gaan we de het natuurgebied klaarmaken voor de komst van de broedvogels.

Afspraak op zaterdag 14 maart vanaf 9.30 u. aan het zandpad rechts van de Transcontinentaalweg, beneden de Luithagenbrug (over de A12), Ekeren.

‘t Asbroek Hey, beste vrijwilliger. Handen uit de mouwen op deze eerste lentedag. ’t Is weer nodig. We willen onze lentewandelaars verwelkomen op 12 april!

Dus de bosmaaiers moeten hun werk doen, de poelen geruimd, het afval verwijderen, enz.

Schans van Smoutakker Met de lente in het vooruitzicht is het dringend tijd om ook hier de nodige beheerwerken uit te voeren.

Afspraak op zaterdag 21 maart vanaf 9.30 u aan Hoogeind, tegenover Vossenveldlaan, Stabroek.

En weet je, je geniet stiekem al van de ontluikende lente, dus kom zeker naar ‘t Asbroek.

We verwelkomen je graag op zaterdag 21 maart vanaf 9.30 u op onze beheerwerkdag van ‘t Asbroek, Asbroeklaan, Schoten. We ronden af rond 13 u.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

27

VERGEET NIET TE GENIETEN

Knoppen en bomen in Oude Landen De winter is de droge periode van het jaar voor de bomen.

Veel mensen fronsen nu hun wenkbrauwen… Droog? Winter?

Ja, toch! Waarom dit zo is en nog vele andere weetjes vertelt de gids tijdens de wandeling in de Oude Landen. Trek rubberen laarzen of waterdichte schoenen aan.

Afspraak op zondag 15 maart om 14 u, districtshuis Veltwijck, Veltwijcklaan 27 in Ekeren. Einde voorzien rond 16.30 u.

Laagwaterwandeling op de schorren Rond deze tijd van het jaar hebben we het verschijnsel van de equinox­ getijden: extra hoge hoogwaters en extra lage laagwaters. Dat biedt dan de unieke mogelijkheid om bij laagwater kennis te maken met stukken die normalerwijze altijd onder water blijven.

Afspraak op zondag 22 maart om 9.30 u, e-paviljoen BASF (Scheldelaan tegenover ingang 6) in Antwerpen Zandvliet. Einde voorzien rond 12.30 u.

Ons bezoekerscentrum is open vanaf 9 u. Info en wegwijzer: www.scheldeschorren.be.

Opgelet: Goed aanzittende rubberlaarzen zijn onontbeerlijk.

Plantendag in Wuustwezel om streekeigen doorlevende planten. Deze maken van jouw tuin een kleurrijk paradijs voor vlinders en bijen en zo help je tevens de biodiversiteit weer een stukje vooruit.

Naar jaarlijkse gewoonte biedt Natuurpunt weer een uitgebreid gamma aan wilde, vaste planten aan op de plantenbeurs. Alles draait

28

Weet je niet goed welke planten geschikt zijn voor jouw tuin? Het deskundige advies van onze tuinspecialisten is gratis!

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Zeker een keertje komen kijken! Er zijn ook kruidenplanten, kleinfruit en heesters te koop.

De opbrengst van de plantenverkoop wordt gebruikt voor meer natuur in jouw omgeving.

Afspraak op zondag 12 april van 9 u tot 12 u op het Kerkplein van Gooreind (Wuustwezel).

Voor meer info kan je terecht bij tuinspecialist Gilbert Van Looveren, tel: 03-663.32.41.

April is de maand van de lentebloeiers in ‘t Asbroek. Een weergaloos spektakel van kleuren en geuren: speenkruid, dotterbloem, slanke sleutelbloem, pinksterbloem, maarts viooltje, muskuskruid, bosanemoon en zo veel meer. En dit op een relatief klein stukje natuur.

Je moet het maar kunnen! Maar ja, dat is ‘t Asbroek in Schoten. Niet te missen op deze lentedag.

Trek je laarzen aan en kom naar ‘t Asbroek op zondag 12 april om 10 u, ingang ’t Asbroek, Asbroeklaan in Schoten. Einde voorzien rond 12.30 u.

VERGEET NIET TE GENIETEN

Lentewandeling in ‘t Asbroek

Amfibieënwandeling in Kooldries- Hoofsweer Deze zondagmiddag bieden we jullie iets speciaals aan. We gaan de onderwaterwereld verkennen in Kooldries-Hoofsweer. Vogels en vlinders zien we regelmatig, maar wat er onder de waterspiegel leeft, kunnen we normaal niet zien.

Tijdens deze wandeling kunnen we de vier in onze streek voorkomende

salamandersoorten bewonderen, samen met nog tal van waterkevers.

We stellen een aantal aquariums op waar alles in te bezichtigen is.

Afspraak op zondag 19 april om 14 u, Kooldries – Hoofsweer, Boudewijnstraat naast de Cuveehoeve in Brecht.

Het Galgeschoor, van Lillo tot containerterminal Het Galgeschoor is een oud schor.

Reeds op de Ferrariskaart uit 1784 heeft het zowat zijn huidige vorm en ligging. Het is hooggelegen en wordt doorsneden door diepe geulen.

Tijdens deze wandeling maken we kennis met verschillende aspecten van een oud schor.

Opgelet: Goed aanzittende rubberlaarzen zijn onontbeerlijk.

Afspraak op zondag 19 april om 10 u, parking Lillo-Fort, Scheldelaan in Antwerpen Lillo. Einde voorzien rond 12.30 u.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

29

VERGEET NIET TE GENIETEN

Leven in en rond het water De koude periode is voorbij en er is nu al heel wat leven in en rond het water in de Bospolder. Het lijkt erg stil aan de waterpoel, maar als we eens van dichtbij bekijken wat we in ons netje gevangen hebben, ontdekken we misschien waterslakken, muggenlarven, libellenlarven en misschien een salamandertje.

Heb je er al zin in? Vergeet dan vooral je netje niet en trek waterdichte laarzen aan! Je mag mama en papa natuurlijk ook meebrengen!

Afspraak op zondag 26 april om 14 u, voetgangersbrug aan het einde van de Vierkerkenstraat in Ekeren.

Einde voorzien rond 16.30 u.

Langs de Antitankgracht (+ brunch)

30

Een ontspannende wandeling langs de Antitankgracht, maar ook door het bos met relicten van de Franse Heide.

gezellige babbel over de activiteiten van Natuurpunt. De prijs voor deze brunch (warme drank inbegrepen) is € 10 per persoon.

Aansluitend op de wandeling organiseren we voor wie dit wenst een smakelijke, uitgebreide brunch in ’t Kooike vanaf ongeveer 11.30 u. Daar hebben we tijd voor een

Gelieve in te schrijven via mail aan ria.verduyckt@skynet.be of per telefoon, tel. 0486-79.47.63.

Uw inschrijving is pas definitief na betaling op rekeningnummer

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

BE68 0013 0096 7434 met vermelding “brunch + aantal deelnemers”. Graag vóór 25 april.

Afspraak op zondag 3 mei om 9.30 u, Gemeentelijke Sporthal Putte, Ertbrandstraat (nabij ‘t Kooike) in Kapellen.

We gaan in De Merel op stap met vleermuisspecialisten die met batdetectoren op zoek gaan naar vleermuizen. Dwerg-, rosse en watervleermuis, om er maar enkele te noemen, fladderen er ‘s avonds rond, jagend op insecten.

Een unieke gelegenheid om van nabij kennis te maken met onze gevleugelde vrienden.

Afspraak op zaterdag 9 mei om 21 u, Parking camping De Groene Linden, Schotensteenweg 64 in Brecht. Je brengt best een zaklamp mee. Einde voorzien rond 23.30 u.

Wat is er nu gebeurd in het Wijtschot?

Ja, de eerste resultaten van de beheerwerken (Dag van de Natuur) zijn al zichtbaar. Rond de poelen is gemaaid en dit geeft onze kwetsbare plantjes en amfibieën weer kansen.

En meer! Het is lente! Het Wijtschot is een mekka voor zangvogels allerhande. Het zal weer een gekwetter worden. Gaan we deze zangvogels proberen op naam te brengen? We doen een poging. En ook daarnaast zijn er vast nog enkele verrassingen.

Ecologisch gezond tuinieren Natuurpunt Wuustwezel nodigt iedereen van harte uit op de jaarlijks weerkerende tuindagen in de ecotuin van Gilbert Van Looveren.

Een bezoek aan deze weelderige en gevarieerde tuin is op zich al de moeite waard. Hier fladderen nog tientallen vlinders rond in de bloemenweiden en in de siertuin en zingt de nachtegaal al in april. Maar ronduit boeiend wordt het wanneer Gilbert, met zijn jarenlange

expertise wat ecotuinieren betreft, je meeneemt op een rondleiding door zijn domein. Een aangename verteller, vragen staat vrij, leerzame tips en advies gratis!

Afspraak op zondag 31 mei van 9.30 u tot 12 u bij Gilbert Van Looveren, Wiezeloo 61, Wuustwezel.

Graag vooraf inschrijven via telefoon bij Gilbert Van Looveren op GSM 0476-34.23.83.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Afspraak op zondag 10 mei om 10 u, Ingang het Wijtschot, Parking Vier Notelaers, Wijtschotbaan in Schoten. Tot dan. Einde voorzien rond 12.30 u.

VERGEET NIET TE GENIETEN

Vleermuizenwandeling in De Merel

Lente in het Elsenbos

Wat heeft de samenwerking van ANB, de gemeente Stabroek en Natuurpunt opgeleverd voor het Elsenbos? Welke werken zijn er reeds gebeurd? Welke staan nog op de planning?

Afspraak op zondag 10 mei om 14 u, Parking VELT-tuinen, Heuvels in Stabroek.

31

VERGEET NIET TE GENIETEN

Op zoek naar het bont dikkopje Met de vlinderwerkgroep gaan we op zoek naar deze voorjaarsvlinder die je enkel in mei kan zien. We wandelen langs bosranden en door heidegebieden om dit niet zo alledaagse pareltje te zoeken en gaan jullie ook kennis laten maken met de andere lentevlinders.

Verwacht zeker geen ellenlange lijst van opsommingen, maar kom kennismaken met het leven van deze vroege zomergasten.

Afspraak op zondag 31 mei om 14 u, einde Licht Vliegwezenlei (vroeger Bondgenotenlei) aan het Klein Schietveld in Brasschaat.

Parkeren kan op de licht hellende betonnen parking aan de linkerkant van de weg. Einde voorzien rond 17 u.

Bezoek aan het vogelopvangcentrum We brengen een bezoek aan het Vogelopvangcentrum in Kapellen.

Dit is een ideale gelegenheid om kennis te maken met de wilde dieren van onze regio.

nestjongen. We krijgen uitleg over het terug uitzetten van deze dieren in de natuur. Er wordt een geleide wandeling langs het nestkastenpad voorzien.

De prijs voor deze interessante activiteit is € 4 per volwassene en € 3 per kind, ter plaatse te betalen. Het geld wordt volledig overgemaakt aan het VOC.

In dit “veldhospitaal” voor gekwetste dieren vertellen enthousiaste vrijwilligers over opname, behandeling, verzorging en voeding van zieke dieren en

Opgelet, er kunnen maximum 24 personen deelnemen. Gelieve voor 25 april in te schrijven via mail aan ria.verduyckt@skynet.be of per telefoon, tel. 0486-79.47.63.

Afspraak op zaterdag 6 juni om 14 u, Holleweg 43 in Kapellen.

Good art needs no bush Op zaterdag 13 en zondag 14 juni doen we eens anders dan anders...

In samenwerking met diskollectief organiseren we een expo in Oude Landen.

Vind ons!

Meer info vind je in ons volgende nummer, maar noteer dit weekend alvast in je agenda!

32

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

WINKELHOEKJE

Als we de eerste zonnestralen zien verschijnen en vogels horen fluiten, krijgen we de kriebels om naar buiten te gaan. In de tuin werken, een dagje naar zee,... Het maakt niet uit, als we maar kunnen genieten van de buitenlucht en de natuur. Onze winkel heeft vanalles in huis om zo’n dag nog nét iets leuker te maken.

Mijn eerste tuinboek Dit boek bevat, behalve uitleg over het echte tuinieren, ook leuke informatie over de dieren en insecten die kinderen tegenkomen. Achterin het boek is een extra deel voor ouders met ontwerpen van verschillende kindertuinen, tips over geschikte planten en veiligheid.

Voor kinderen vanaf vijf jaar.

Prijs: € 18 voor leden, € 20 voor niet-leden

Herken de kustvogel Dé onmisbare gids tijdens strandwandelingen en vogeltrips.

In deze handige gids vind je ruim 160 soorten kust- en zeevogels. De auteurs laten zien hoe je vogels in één oogopslag aan hun silhouet, hun kenmerken en bewegingen kunt herkennen.

Prijs: € 15,30 voor leden, € 17 voor niet-leden

Nestkastjes voor vogels Een nestkast in de tuin geeft veel kijkplezier: je kan de vogels en hun gedrag van dichtbij volgen.

Bovendien help je de vogels zo een handje, want steeds meer natuurlijke nestplaatsen verdwijnen: gaten en kieren in gebouwen worden gedicht, kapotte dakpannen worden vervangen en oude boomholtes zijn zeldzaam. Doe dus jezelf én de vogels een plezier en hang een nestkast in je tuin.

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Tekst: Iris Buermans 33

COLOFON

Natuurpunt Antwerpen Noord vzw is een regionale afdeling van Natuurpunt.

Lid worden Lidgeld per gezin: € 27/jaar. Storten op rekeningnr. BE77 2200 3405 7342 met vermelding van lidnummer of voor nieuwe leden met vermelding van naam en adres. Je ontvangt dan zowel Natuur.blad als Natuur.ruimte. Bovendien krijg je korting bij aankopen in onze Natuur.winkel.

Leden van Natuurpunt uit een ander werkingsgebied kunnen voor € 7 een abonnement op Natuur.ruimte nemen. Te storten op rekeningnr. BE77 2200 3405 7342 met vermelding van je lidnummer, naam en adres.

Giften Donateurs storten een extra bijdrage bovenop hun lidgeld. Vanaf € 40 per kalenderjaar krijg je een fiscaal attest. Storten op BE56 2930 2120 7588 met vermelding ‘project 3797 Antwerpen Noord’.

Legaten Geregeld besluiten mensen om een legaat op te nemen in hun testament. Voor legaten aan een vzw zoals Natuurpunt Antwerpen Noord voorziet de wetgever erfenisrechten van slechts 8,8%. Zo weet je dat jouw schenking bijna volledig ten goede komt aan onze vereniging. De opbrengst van deze legaten gebruiken we voor de aankoop van natuurgebieden.

Er bestaan verschillende formules. Het systeem van duolegaten bijvoorbeeld is zowel voor het goede doel als voor je erfgenamen een interessante formule. Zeker als je erfgenamen verre familieleden zijn of zelfs mensen met wie je geen familieband hebt. Met dit systeem betalen zij immers geen torenhoge successierechten.

Overweeg je ook om die stap te zetten en onze vereniging te begunstigen, dan raden wij je aan een notaris te raadplegen. Die kan je exact meededelen hoe je te werk moet gaan en welke formule best bij jou past. Voor meer informatie kan je ook terecht bij Willy Ibens (GSM: 0477-80.51.76).

Natuur.huis, Natuur.winkel en Natuur.documentatiecentrum Steenstraat 25, 2180 Ekeren tel. 03‑541.58.25, fax 03‑541.63.55 Open van maandag tot en met vrijdag van 10 tot 17 u e‑mail: antwerpennoord@natuurpunt.be website: www.antwerpennoord.be BTW‑nummer: BE 0429 415 832 Rekeningnr. BE77 2200 3405 7342

Contacten secretariaat: Iris Buermans (administratie): iris.buermans@natuurpunt.be An Casteels (bewegingsconsulent): an.casteels@natuurpunt.be

Antwerpse haven Natuurlijker: Johan Baetens: johan.baetens@natuurpunt.be Dries Martens: dries.martens@natuurpunt.be Ilf Jacobs: ilf.jacobs@natuurpunt.be Opvangcentrum voor Vogels en Wilde Dieren Brasschaat vzw Holleweg 43 2950 Kapellen tel. 0473‑48.48.97 e-mail: peeters.m@skynet.be

34

Natuurpunt Afdeling Antwerpen Stad: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Kerk- en Steenuilen: Frank Goossens (0487-46.82.69) Fons Vervoort (03‑647.18.70) Werking Natuur- en Milieueducatie: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Vleermuizen: Filip Borms (0473‑91.90.51) Werking Vlinders: Hugo Wouters (03‑569.05.78) Werking Vogels: Ludo Benoy (03‑825.45.59) Werking Berendrecht, Zandvliet en Lillo: Guy Leys (03‑569.00.38) Werking Brasschaat: Johan Neegers (0479-99.54.01) Werking Brecht: Rudi Bosschaerts (03‑636.38.62) Werking Ekeren: info Natuur.huis (03‑541.58.25) Werking Kapellen: Marie-Paule Schelfout (03‑665.11.01) Werking Schoten: Dominique Put (0476‑77.32.29) Werking Stabroek: Harry Van der Horst (03‑568.15.78) Werking Wuustwezel: Marc Vanbrabant (03‑669.88.07)

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Polderke - bio Eén Polderke (33 cl) kost € 1,50 (€ 1,70 voor niet-leden) + € 0,10 waarborg leeggoed.

Een bak (24 flesje) kost € 34 (€ 38 voor niet-leden).

Waarborg van € 4.50 voor leeggoed (flesjes en bak) niet inbegrepen.

De opbrengst gaat integraal naar het reservatenfonds.

Oplossing van Eikeldop p. 24 De spin, de hooiwagen en de pissebed zijn geen insecten. Insecten hebben maar 6 poten.

1. C - meikever 2. E - wesp 3. A - libel 4. I - spin 5. B - mug

6.

7.

8.

9.

H - oorworm D - lieveheersbeestje G - hooiwagen F - pissebed

Natuur.ruimte is het driemaandelijks ledenblad van Natuurpunt Antwerpen Noord vzw.

Werkten mee aan dit nummer: Iris Buermans, An Casteels, Ivo De Belder, Guido De Prins, Willy Ibens, Marijke Kloeck, Dries Martens, Mart Pauwels, Rina Peys, Guido Segerink Illustraties en foto’s: Chris Bal, Iris Buermans, Willy Ibens, Niels Luyten, Dries Martens, Els Roos, Hug Van Beek, Pascale Vantieghem, Frank Wagemans, foto-archief Natuurpunt Antwerpen Noord Foto voorpagina: Willy Ibens Oplage: 4.400 exemplaren

Natuur.ruimte • maart 2015 - mei 2015

Verantw. Uitg.: Willy Ibens, Steenstraat 25 - 2180 Ekeren

Afgiftekantoor Antwerpen X p702 133 Retouradres: Natuurpunt Antwerpen Noord vzw Steenstraat 25 2180 Ekeren

Wist je dat de Oude Landen één van de lievelingsplekken in Vlaanderen is van de nachtegalen? Elk jaar komen er zo’n 20 koppels om er een nest te bouwen en hun kroost groot te brengen. De mannetjes bakenen hun territorium af en lokken de vrouwtjes met hun mooie zang…

We maken een wandeling en hopen op talrijke zangers! De Oude Landen zijn erg drassig; trek dus rubberen laarzen of waterdichte schoenen aan.

Afspraak op zaterdag 9 mei om 20 u, parking districtshuis Veltwijck, Veltwijcklaan 27 in Ekeren.