BINKE 056 Urtarrila 2021

56. zenbakia • 2021eko urtarrila

JUAN HURTADO ESKRIMAKO EUSKADIKO TXAPELDUNA

«Eskrima elkarte bat Usansolon? Zergatik ez! Ez dut inoiz horretan pentsatu!»

JUAN HURTADO ESKRIMALARIA

«Uste baino handiagoa da Euskal Herrian eskrimak duen zaletasuna» ARGAZKIAK: GOTZON ALMARAZ TESTUA: BEÑAT ARMENTIA ARRIANDIAGA ETA JON GOMEZ GARAI

E

z esan urteko lehenengo elkarrizketatuak ez duenik fokoa beragan jartzea merezi: eskrimako Euskadiko txapeldun berria da, madrildarra da baina orain sei urtetik Usansolon bizi da. Eta hori gutxi balitz, euskaraz ere ondotxo moldatzen da! Datozen lerroak batzeko solasaldi osoa euskara hutsean egin dugu eskrima munduan eredu den madrildar batekin.

Akorentzat ezezaguna den kirolera hurreratu eta maskara metaliko horren atzean dagoena ezagutzeko ekarri dugu, urtarrileko azalera, Juan Hurtado eskrimalaria.

Euskadiko eskrima txapelduna Usansolon. Ez da izango ba hemen asko praktikatzen delako! Ez, egia esan. Baina Madrilen jaio nintzenez, han aukera gehiago izan nituen. Hamar urte nituela, eta kirol batzuk ezagutu ostean, eskrimaren iragarki bat ikusi nuen aldizkari batean.

Arin konbentzitu zintuen iragarkiak ba! Ezpatarekin jolastea eta «hiru mosketeroen» antzeko filmak gustuko nituenez... probatzera animatu nintzen! Eta orain arte! (barreka) Ordutik 25 urte igaro dira! Gaur egun, Gasteizko eskrima talde batean —Sala de Armas de Vitoria, SAARVI-n— egiten dut lan entrenatzaile Euskal Herrira etorri nintzenetik.

Eskrimatik bizi daiteke, beraz? Gasteizko eskrima talde batean irakasle izateko lan-eskaintza egin zidaten orain sei urte, eta ez nuen birritan pentsatu.

Eta horregatik bizi zara Usansolon? Tira, ez nuen birritan pentsatu Euskal Herrira etortzea eta Usansolon bizitzea, nire

2 urtarrila 2021 Binke!

bikotekidea bertakoa delako. Bi arrazoi hauengatik erabaki nuen hona etortzea bereziki, eta ez naiz jada duela urte batzuk hartutako erabakiaz damutzen, ezin hobeto tratatu naute hona iritsi naizenetik.

Beso luzea duzu Juan, horrek lagundu ala oztopatu egiten du lana? Lagundu, zalantza barik. Eskriman aritzean, gero eta altuago eta gero eta beso luzeagoa izan, orduan eta distantzia handiagoa mantenduko duzu aurkariarekin.

Tenisean adituak direnek esaten dute Rafa Nadal hain ona baldin bada, hein batean ezkerrerakin jokatzen duelako dela. Zu zer zara, eskuina ala ezkerra? Ezkertia, zorionez! (barreka) Eta bai, gurean ere zerikusia du ezkerrarekin edo eskuinarekin jokatzeak.

Zuri ere lagundu egiten dizu beraz? Orokorrean, bai. Aurkariari oztopatu egiten diozu lana, ezkerrarekin jokatzera ez dagoelako ohituta. Baina ezkertiok eskuinarekin bagaude jokatzera ohituta, ordea. Nahiz eta orain ezkerti eta eskuinen arteko maila nahikotxo parekatu den, nazioarteko txapelketetan finalera iristen diren gehienak ezkertiak dira.

Jaka eta sablea kable eta konektore batzuekin duzula ikusten da. Zergatik? Eskrima betidanik izan da «modernoen» kirola (barreka). Kableez aparte, tresna elektroniko gehiago ere erabiltzen dira «tocado» edo aurkariak ezpatarekin ukitu zaituela egiaztatzeko. Mugimenduak ziztu bizian egiten direnez eta gorputzaren atal batzuek ez dutenez balio, beharrezkoak dira. Are gehiago, eskrima futbola baino lehenago hasi zen bideo-arbitrajea txapelketetan erabiltzen. Zelan ez dugu ba esango kirol modernoa denik! (barreka)

Juan Hurtado PĂŠrez 1986, Madril Eskrimaren eredu bat da Usansolon bizi den Juan Hurtado madrildarra; eskrimako maisua da RFEEren bitartez eta goi-mailako eskrimalaria izan da hainbat urtez, gaur egun Gasteizko ÂŤSala de Armas de VitoriaÂť eskolan ari da irakasle.

Hamaika txapelketa irabazi ditu Hurtadok, besteak beste: munduko 20 kopa junior kategorian, munduko 10 kopa kategoria absolutuetan eta beste hainbat urrezko domina entrenatzaile lanetan.

Binke! urtarrila 2021 3

Zelan azalduko zenioke zer den eskrima, ezagutzen ez duen bati? Ez da erraza azaltzeko. Uste dut kirol hau ondo ulertzeko ezinbestekoa dela praktikatzea, baina ezeren gainetik hiru ezaugarrirekin laburtuko nuke kirola bera: estrategia, bizitasuna eta esfortzu fisikoa. Jendeak ez du kirol honek dakarrenaren berri, eta maiz entzun izan dut askoren ahotik erraza dela, baina oker daude. Ikuslearen lekuan jarri eta konplexutasunik ez duela badirudi ere, eskrimarekiko ikuspuntua erabat aldatzen da behin maskara jantzita: teknika, denboraren hautematea edota norberaren ekintzekiko kontrola dira, besteak beste, kontuan hartu beharreko puntu batzuk, eta ez dira batere errazak.

Eskrimako txapelketetara itzultzea erabaki duzu aurten. Zelan ba? Aspaldi hartu nuen txapelketen erretiroa, eta besteak entrenatzera eskaintzen dut orain nire jarduna, baina ez dut gezurrik esango: txapelketei berriz ekitea kapritxo bat izan da. Hein batean burugogorkeria bat ere.

Eskriman gerritik gora bakarrik jokatu behar da? Ez, sable modalitatean bakarrik. Tradizio batetik dator hori: sablea zalditeriak erabiltzen zuen arma zen, eta horregatik modalitate honetan gerritik gorako aldean baino ezin dezakezu jo.

Arantzatxoa kenduta, zelako esperientzia izan da? Bizitakoa hitz bakarrean laburtu beharko banu, zoragarria izan dela esango nuke. Pozik nago lortutako emaitzarekin! Parte hartu nuen azken txapelketatik jada urte batzuk pasa badira ere, nire zorionerako, oraindik onena emateko eta kirol arloan helburuak lortzeko gai naizela erakutsi didalako txapel honek.

Argitu gaitezan, zeintzuk dira kirol honek dituen modalitateak? Hiru modalitate daude eskriman: ezpata, florete eta sablea. Bakoitzak bere arma eta bere arauak ditu. Guztiz ezberdinak dira haien artean!

Eta zu sablean aritzen zara, zertan oinarritzen da zehazki beste modalitateekin aldenduta? Sablea azkarren modalitatea da; erasoak defentsarekiko lehentasuna du, eta aurkaria sablearen edozein alderekin ukitu dezakegu. Honek arintasuna exijitzen du, atakeak oso arinak direlako. Florete modalitatean ere erasoak lehentasuna du, baina ezpataren puntaz bakarrik jo daiteke aurkaria, eta bere bularrean edo bizkarrean. Ezpataren kasuan, gorputz osoan jo dezakegu aurkaria, puntaz ere bai, baina ez dago lehentasunik: lehenago ukitzen duenak aurkaria, puntua irabazten du.

4 urtarrila 2021 Binke!

Aiba! Eta hori? Hainbat izan dira urte hauetan lortu ditudan dominak eta irabazi ditudan txapelketak, baina apalategia biribiltzeko Euskadiko txapelketa irabazi behar nuela uste nuen, aspalditik soinean neraman arantza zen hau: dominen artean txapela bat falta zen! (irribarretsu)

Zenbateko oihartzuna du eskrimak Euskal Herrian? Askoren ezusterako izango bada ere, uste baino handiagoa da Euskal Herrian kirol honek duen zaletasuna eta bazter desberdinen artean dagoen konpetentzia. Egia da, hala ere, eskrimak bere baitan dituen modalitate desberdinak medio, toki bakoitzean hauetako bat izan ohi dela nagusi.

Hara! Euskaldunen artean ere desberdintasunak daude? Bai, Donostian, esaterako, sablea da gehien praktikatzen dena. Bilbon aldiz, sablea baino, floretea da arrakastarik handiena duena, eta Nafarroan edo Iparraldean berriz, ezpatak.

Gurean, SAARVI taldean, modalitate honekiko nik dudan ezagutzagatik, sablea da gehien lantzen duguna.

ELKARRIZKETA JUAN HURTADO

Eskrima futbola baino lehenago hasi zen bideo-arbitrajea erabiltzen

Arin-Arin!

Galdera inozo bat: zergatik ibiltzen zarete karramarroen antzera? Modu honetan «guardia» jarrera mantentzen dugulako! (barreka) Prest egoteko eta ekintzak askoz arinago egiteko aukera ematen dizu.

Askok usteko du agian eskrima kirol elitista dela. Zuk ere hala uste duzu? Iritzi hori tamalez nahiko zabalduta dagoela esango nuke. Baina orain dela urte asko eskrimak guztion eskura egon nahi zuenez, birmoldaketa egin genuen, zabalkunde gehiago eman... Eta denborarekin aurreiritzi horien aurka egin ahal izatea espero dut.

Uste al zenuen eskrimaz bizi ahal izango zinenik? Uff! Galdera zorrotza da hori! (irribarretsu) Oro har, eskrimaz bizitzea oso zaila dela esango nuke; nahiz eta bokazio handia egon, gutxi dira lortzen dutenak. Gehienek beste lan batekin uztartu behar dute. Horregatik ni zorioneko sentitzen naiz!

Maskara, sablea, jaka elektrifikatua... ez da ba praktikatzeko kirol merkea izango! Gezurra dirudien arren, merkea da! Ikasleak praktikatzen hasteko gainera ez du ekipamendurik erosi behar, taldeak uzten baitio. Gerora, gustura jarraituz gero, bere ekipamendua erosteko aukera izango du. Ez da oso garestia, baina gainera erositako horrek urte luzerako balioko dizu!

Amaitu baino lehen, Juan, Madrilekoa zarela esan duzu... baina solasaldi osoa euskara hutsean egiten ari gara. Hona etorri aurretik ere argi nuen euskara ikasi behar nuela, eta hala egin ere. Madriletik Usansolora iritsi eta gutxira ekin nion gogo handiz lehen euskara klaseak jasotzeari euskaltegian, hutsetik.

Sei urtetan gai zara euskaraz aritzeko. Zorionak! Zelakoa izan da bidea? Gogorra izan zait hizkuntza ikastea, ez dizuet gezurrik esango. Baina oso aberasgarria izan da niretzat.

Harro nago hartutako erabakiaz! Oraindik kosta egiten zait lortu dudan mailan sinistea... Baina orain euskalduna naizela esan dezaket! (irribarretsu) Noizko eskrima elkarte bat Usansolon? Ez dut inoiz horretan pentsatu! (barreka) Baina futbolak indarra duen mundu honetan, pozgarria litzateke eskrima eskola berria sor daitekela jakitea eta bizirik urte luzez irautea! Baina... nork daki! Momentuz ez dut inorekin horren inguruan berbarik egin! •

Asteko egun gogokoa?

Barikua.

Herriko txoko gustukoa?

Lekubasoko ibilbidea.

Liburua ala tablet-a?

Liburua.

Pelikula bat?

Gladiator.

Ez duzu onartzen…

Inpuntualitatea.

Zoriontsu egiten zaitu…

Bidaiatzeak.

Plater bat?

Txipiroiak!

Deskribatzen zaituen berba?

Konstantea.

Herrian zer kenduko zenuke?

Usansolo txikia denez, gutxi kendu daiteke!

Eta zer berria jarri?

Garbigune bat.

Euskarazko berbarik politena?

Ortzi-muga.

Zure ametsetako bidaia?

Jerusalem, gehiago ezagutu nahi dut!

Berba egin ala entzun?

Berba egin.

Zure mesanotxean ezin da falta…

Liburua.

Abesti bat?

Urepel, Gatiburena.

Binke! urtarrila 2021 5

Aginke!

Errealitatetik hurbilegi dauden albiste faltsuak

«Trumpen jarraitzaileek tu laguntza eskaolioa ziguten Kapitaina erasotzeko, b rtu» ez genuen ona MOMOTXORROAK gentzia Zerbitzua Beldurraren Inteli

Sarean arrantzatua

Ba al zenekien...

Aginke egiteko umore «ona» beha r denez, Usansoloko Umore Ona taldeak atal propioa izango duela hemen?

1

Gabonetako tripa kaden ondoren, galdakoztarren et a usansolotarren gehiengoak zulo bat gehitu behar izan du gerrikoan, prak ek behar baino es tutasun gehiago eman ez dezaten.

Ordea, gimnasioan izena eman duten kopuruak ez du gora egin.

Txiste txarra ri?

— Eta zoriontasun aurpegi ho — Barkatu, ez zaitut ikusi.

Twitterrek askorako ematen du, baita euskaraz ere! Eta horrelako asko aurkitu daitezke sarean. «Harrapatu» duzu Joxemielen hau? Kar kar kar!

Hiru Errege Magoak Udal Euskaltegian hasi dira

Aurtengo Gabon egunetako opar i banaketan, Olentzero eta Mari Domingik Meltxor, Gaspar eta Baltasarri Udal Euskaltegirako matrikula oparitu diete. Horrela, 2021-2022ko Errege Kabalgatan euskarazko hitz gehiago entzun ahal izango dira. Dagoeneko hasi dira klaseak jasotzen!

Jaso gabeko beirarekin elizak berriztuko dira laster

Beiren bilketaren ardura duen enpr esaren greba dela eta, aspalditik ditugu kontenedoreak zein berauen inguruak Gabonetako txanpain edo ardo botilez gainezka. Arazoa konpondu bitartean, Santa Maria eta Andra Mari elizetako arduradunek kristal horiekin beiratea berriztea proposatu diote Udalari.

Elexaldeko igerilekua neguan ere irekita egongo da Urrik

Hemen talde galZenbat kabroitxu dabilen sarean! memea. dako egin dakoztar gazte baten lepora 6 urtarrila 2021 Binke!

o hotzekin igerilekua irekita egon izana herritarren harrera nolakoa izan zitekeen jakiteko froga izan zela jakinarazi du Udalak. Emaitza egokiak izan ziren ez, otsailean ere irekitzeko proposamena egingo du Kirol Arlo ak baina oraingoan izotz pista bezala. Azkenaldiko tenperat urek asko lagunduko dute!

Izitu egitasmoa

«Ikuspegi eta praktika iraultzailean sakondu nahi dugu» Duela gutxi sortutako proiektua bada ere, Hego Uribeko zenbait ekimenentan ibili diren kideek osatzen dute Izitu egitasmo berria, Galdakaon eta Euskal Herrian «itzalita dagoena pizteko» sortua.

E

BINKE

uskal Herrian azken 60 urteetan eman den «askapen sozial eta nazionalerako borrokak» indarra galdu duelakoan, indar hori piztera dator Izitu egitasmo berria. Proiektuaren bi arduradun dira Ander Cabrera (1994, Galdakao) eta Gorka Menendez (1986, Galdakao).

Zein beharretik sortzen da Izitu proiektua? Gazte talde baten ezinegonetik dator Izitu. Gutariko guztiak gure herri eta auzoetan buru-belarri ibili gara urteetan zehar borroka esparru ezberdinetan lanean. Hala ere, errealitate sozialaren eraldaketa integralak eremu lokaletik harago ikuspegia garatzea beharrezkoa du. Gaur egungo sistema kapitalista eraldatu nahian, zelan uztartu antolakuntza eta ikuspegi orokor horren beharrezkotasuna, gure jardunaren zentraltasuna maila lokalean mantenduz? Galdera horri erantzun iraultzailea ematen dioten proposamenak faltan botatzen ditugun garai baten sortzen da Izitu, ikuspegi lokala eta orokorra uztartzeko ahalegin iraultzailetik.

Zer suposatu du eraketa faseak?

Edozein talde politikok behar ditu oinarrizko printzipio batzuk eztabaidatu, komunean jarri eta adostu. Errealitatea ulertzeko modua eta berau eraldatzeko bitartekoen gaineko ikuspegi partekatu bat eraiki. Hori izan da eraketa fasearen helburua, eta horretarako, aurreko urtean zehar barne formakuntza, eztabaida eta jardunaldi ugari burutu genituen.

Zeintzuk dira antolatzen dituzuen ekimenak? Azken urteotan Hego Uribeko zenbait ekimenen atzean ibili gara: Urriko Martxa, Maiatz Gorria, Euskal

Herritik kanpoko borrokak ezagutzeko brigadak edota «Kapitala eta birusa» dinamika komunikatiboa. Ibilbide horri jarraipena emanez, aurten formakuntzekin jarraituko dugu, brigadekin eta Maiatz Gorriko egitarauarekin. Osasun krisia dela eta, ezin izan dugu Urriko Martxa antolatu, baina 2021erako indarberrituta ekingo diogu egitasmo horri.

Hemen «itzalita dagoena pizteko» zaudetela diozue. Zer somatzen duzue gure inguruan itzalita? Euskal Herrian azken 60 urteetan zehar eman den askapen sozial eta nazionalerako borrokak ziklo bat amaitu du. Trantsizioan dagoen fase batean gaude eta borroka historiko horrek izan duen indarrak behera egin duela gauza nabaria da. Borroka hori da «itzalita» ikusten duguna eta horretan gure aportazioa egiteko asmoarekin gatoz.

Aurrera begira, zeintzuk dira zuen erronkak? Gure erronka nagusia ikus-

pegi eta praktika iraultzailean sakontzea da. Formakuntzari garrantzi handia ematen diogu, errealitatea ulertzeko tresnak zorrozten baititugu honen bitartez. Eta hori ezinbesteko pausua da, injustiziaz josia den errealitatea eraldatu nahi badugu. Baina formakuntza ez da bakarrik teoriari lotutako zerbait; testuetan ikasten dugun hori praktikara eraman behar dugu. Ez du balio aho batez «iraultzaileak garela» aldarrikatzea eta gero gure eguneroko praktika iraultzailea izatetik urrun egotea. Horregatik, etika iraultzaileari ere garrantzi handia ematen diogu formakuntzaren barruan.

Eta horrekin guztiarekin, ikasitako dena gure herri eta auzoetara zabaldu. Hori da erronkarik ederrena; herri eta langile mugimenduak elikatu gero eta indartsuago bilakatu daitezen, gero eta gaitasun eraldatzaile handiagoa eskura dezaten. Komunitatea eraiki, elkartasuna zabaldu, herri eta langile boterea artikulatu. Azken finean, bide iraultzaileari ekin. Horretan arituko gara!

Binke! urtarrila 2021 7

Hilabete honetako sarituak

Abenduko irabazleak

Irune Mayor Rueda Iñaki Sarriugarte Irigoien

Txaro Larrazabal (ezker), eta Oihana Aldasoro eta Maia (eskuin) Binkekideak Kantu Koloreren «Esna zaitez» azken diska Mikel Leibarren eskutik jasotzeko unean!

Udalak oparituta, Hezurbeltzak ikusteko bina sarrera irabazi dituzte!

Erraza da Binkekide izatea!

Eman zure babesa urteko

36 €

ordainduta

Oraindik Binkekide ez bazara, eta neurri honetako lehenengo komunikabide euskalduna babestu eta sustatu gura badozu, hauek dozuz horretarako bideak:

1. Bete beheko formulario hau, eskaneatu edo atera argazki bat eta bidali e-postaz: info@binke.eus

2. Bete formularioa, moztu, eta utzi gutunazal baten, Binke izenarekin Torrezabal Kultur Etxeko atezainaren leihatilan.

3. Eskaneatu zure

IZEN-ABIZENAK:

mugikorraren QR irakurgailuarekin beheko kodea eta bete formularioa!

HELBIDEA:

TELEFONOA:

NORTASUN AGIRIA:

E-POSTA: IBAN

KONTU KORRONTEA:

8 urtarrila 2021 Binke!

ENTITATEA

BULEGOA

K.Z.

KONTU ZENBAKIA

Binke TV Hauek dira grabatu eta argitaratu ditugun azken hiru bideoak Binke telebistan!

Eider Eibar eta Iskander Sagarminaga dira Kokoak Bideo-joko berria sortu dute Galdakaon, euskaraz eta doan erabiltzeko, Eider Eibar ilustratzaileak eta Iskander Sagarminaga informatikariak. Biek osatzen dute Kokoak egitasmoa eta honen proiekturik handiena da Binkeren kameraren aurrean aurkeztutakoa: Kokojokoa.

Paperezko elkarrizketa, zenbaki honetako 23. orrialdean.

Sormene jaialdiaren balorazioak, kalean Abenduan estreinakoz antolatu zen Sormene jaialdiaren azken egunean kale-inkestak egin zituen Binkek, plaza berriaz gozatzera hurreratu zirenen balorazio eta iritziak gertutik jasotzeko. Aste bakarrean 31 saio desberdin antolatu zituen ekimenak eta horren balorazioa Binkeren sareetako bideoan duzu oraindik ikusgai.

Aikok mutil dantzen ikastaroa antolatu zuen Sormene «sorkuntzen Galdakaoko plaza» legez izendatu zenari amaiera emateko, abenduaren 20an igandez, Aiko taldeak «Mutil dantzak denontzat» izeneko ikastaroa eskaini zuen, egoerak behartutako baldintzapean.

«Norberak gozatzeko dantza» bezala aurkeztu zituen Binkeren kameren aurrean Patxi Laborda dantzariak.

Bideo guztiak gure sareetan ikusgai!

10 urtarrila 2021 Binke!

Ostike!

PATXIKU kuadrila @patxikugaldakao

«Galdakaoko jaietako irabazleak izatera ohitzen hasi gara» GALDERAK: TXIPIRITAK KUADRILA @TXIPIRITAK

Koronabirusa dela eta, 2020an juergarik gabe gelditu ginen. Zelan ikusten dituzue 2021eko juergak? Ez dakigu noiz ipiniko den semaforoa berde, baina dakigun gauza bakarra gogo handiekin gaudela da. Musukoak alde batera uzteko ere gogo ikaragarriak ditugu. Hala ere, egoerak hobetu dezan beharrezkoak dira; beraz, animo gazte, gutxi falta da eta!

neurri guztiak errespetatuz. Gure plana leku ireki batean garagardo pare bat edatea da, Desoreka taldearen musikarekin gozatzen dugun bitartean.

Aurtengo jaietan —baldin badaude— zein kuadrila iruditzen zaizue aurkaririk zailena? Gazteria oso indartsu dator! Hainbat kuadrila gogotsu ikusten ditugu: Txandapa, Jai & jy, Emon egurre... eta inauterietakoa ikusita, The Kuskas ere aurkari indartsuak izango da; ez dugu inoiz ahaztuko duela urtebete kaleratu zuten Mikel Laboaren remix-a.

Kuadrila osotik nor uste duzue izango dela lehena txertoa jartzen? Gure neskatariko bat, urtarrileko laugarren astean. Kontatuko dizuegu zelan joan den, dena ondo badoa beste guztiak atzetik joango gara-eta.

Laburbildu zuen 2020a hitz gutxitan. Aitortu beharra daukagu urte polita izan dela eta hainbat esperientzia berri bizi izan ditugula. Urte ahaztezin hau hitz gutxitan laburtu beharko bagenu, euskal atsotitz bat birbormulatuko genuke: «Non gogoa, hor sua» .

Jaietan lehenengo postua askotan lortu izan duzue.

Zein da zuen sekretua? Galdakaoko jaietako irabazleak izatera ohitzen hasi gara, baina bai, zuek esan bezala sekretu bat daukagu eta bi hitzetan aitortu dezakegu: Jon Frijitu.

Kontuan hartuz aurtengo Santakurtzak bereziak izango direla, nola ospatuko dituzue? Egoerak berdin jarraitzen badu gure artean ospatuko ditugu jaiak segurtasun

Galdakaoko toki guztietatik, aukeratu gustokoena.

Olimp... Gosari eta tratu ezinhobea goiz-goizetik gauera arte eskaintzen dutelako!

Berrogeialdian zehar ohikoa izan zen «challenge»-ak egitea. Zuek ere horrelakoak egiten ibili zineten? Adin bat daukagu, gure gorputzak ez digu gauza asko egiten uzten. Hori bai, bat egin genuen, «Los juegos del hambre»... uda garaian bere fruituak eman zizkigunak.

Zuen kuadrilako nork ez du «errege-roskorik» inoiz jaten? Baditugu gurean urtean zehar jaten duten «rosko» bakarra Errege-egunean izaten dela. Hala ere, guk ez dugu gure bizitza pribatuaren inguruan hitz egiten.

Nondik dator zuen kuadrilaren izena? Kondairak dioenez, jaietako probetan izena eman aurretik, jendea izenaren inguruan eztabaidatzen hasi zen. Eztabaida horretan, bi partaide San Francisco de Asís delakoaz oroitu ziren eta izena euskalduntzearen emaitza da Patxiku.

Binke! urtarrila 2021 11

MANU ETXEBARRIA AYESTA

Urtarrila, hotzak hila

U

rtarrila, hotzak hila» dinosku herri esaera zahar batek, eta halan da izan be. Urteko lehenengo hil hau izen ugariz adierazten dogu: urtarril, urtail, ilbeltz, izotzil, etab. Izan be, hil honetan hotz handia egiten dau eta horren ezaugarri, leiak edo izotzak ur geldiko otsin edo putzuen urazalak kristal edo horma bihurtzea. Urazal izoztuari «kristal» edo «horma» deritxagu. Latineko «forma»-tik dator gure «horma». Hau da, ur likidoa horma bihurtzea.

Gerora, uretik harrizkora-eta be eroan dogu berba hori mendebaldean. Era bitako leiak daukaguz: lei zuria eta lei baltza. Lei zuria ikusi egiten dogu egunsentian. Lei baltza ostera, ez dogu ikusten baina hor egoten da zuria besteko edo hotz handiagoagaz. Lei batak zein besteak, alde batetik, kalteak egiten ditu gure landa-bedar eta ortuetako barazkietan, baina, bestetik, pizti mantzin asko tragatu edo hil egiten ditu eta geroko ereitzari begira azpitiko eta harjoen arriskuak kendu.

Naturak, bere zikloa dauka eta garai bakoitzean hotz-bero egokia egin behar dau uzta eta fruitu onak lortzeko. Herri esaera zahar batek be horixe dinosku: «Neguan eguraldi epelak baino, otsoa ardia artean hobe». Binke!

12 urtarrila 2021 Binke!

Urtebarri eta Gabonzahar, zelan idatzi?

U

rte zaharrari sartalde zabalean Gabonzahar deritzo. Eguna soilik izendatzen denean, mugagabez: «Ze egun da bihar? Gabonzahar da bihar». Baina maiztasunez egun —edo gau— izenaz lagundurik darabilgu: «Gabonzahar eguna. Gabonzahar gauean». Eta ziklo modura, jaiaren iraupen osoa kontenplatzen dugunean, pluralez: «Gabonak etxerako eta Gabonzaharrak kalerako» esaldi ezaguna dakar Labayru Hiztegiak. Edo: «Gabonzaharretan aurten ez goaz inora».

Urtezahar dugu erdi eta ekialdean egun horri eman zaion izena.

Usadio zaharrean Urtezahar ere mugagabez erabiltzen zen, hurrengo eguna, Urteberri bezala. Errefrau batek gogorarazten digunez: «Urteberri, urtezahar, Martzelino galtzazahar». Gaur egun, ostera, Urte zaharra, mugatzaile eta guzti entzun eta irakurtzen da gehiago.

Jaiegun hauek biok ere tradizioz egun hitzaz lagundurik erabili izan ditugu gehiago: Urte zahar eguna, Urte berri eguna.

Urteberri —Urtebarri— mugagabez izendaturik ageri zaigu errefrauetan ere: «Urteberri, gogo berri» dio batek. Eta «Urtebarri, itsuak ere igarri», beste batek.

Amaitzeko. Urteberri egunaz hasiera ematen dion horrek eman dio lehenengo hile honi ere izena: urtarril izenaren azpian urteberri hil edo urtebarri hil dugu.

Iturria: Euskadi Irratiako Faktoria saioko «Euskararen txokoa» ataletik, Galdakaoko Udalaren Euskara Arloak Binkerako moldatua.

Informazio gehiago: hezkuntza-euskara@galdakao.net • 944010540

Iritzia

Txertoa, arinegi?

N

oiz lortuko dugu gure betiko normalitatea? Galdera borobila, Beñat.

Badirudi, herritarren %60-70ak txertoa hartzen dutenean izango dela. Europa mailan, epeak egoki joanez gero, eta logistika arazoak ez badaude, taldeko immunitatea uda edo uda bukaerarako lor dezakegula uste da. Baina, txertoek eragina izaten duten bitartean, neurriak egoki betetzea funtsezkoa dela azpimarratu nahiko nuke; hau da, musukoa egoki jartzea —sudurra eta ahoa barne—, bi metroko distantzia interpertsonala mantentzea, jende-pilaketak ekiditea, gune itxiak ondo aireztatzea eta eskuak maiz garbitzea.

Baina, oraindik, ez da urte bat igaro pandemia Euskal Herrira iritsi zenetik, eta herrialdeek eta agentzia erregulatzaileek txertoak onartzen dituzte. Ez duzu uste azkarregi goazenik?

Lehen, 10-15 urte behar izaten ziren txerto bat guztiz egin eta biztanleriaren artean ezartzeko. Orain, aldiz, denborak nabarmenki laburtu dira. Munduko krisi bat izanik, inoiz ikusi gabeko txertaketa ekonomiko izugarria ikusi dugu txertoen inguruan. Horrek guztiak, txertoaren garapenerako epeak nabarmen txikitu ditu, eta baita, boluntarioen parte-hartzea ikaragarri handitu ere. Froga prozesuetan, 300-3.000 boluntario behar izaten diren kasuetan, Pfizer eta Biontech txertoaren kasuan, adibidez, 40.000 lagun baino gehiagok parte hartu dute.

Horren ondorioz, txertoa pertsona gehiagorekin frogatu dutenez, segurtasun handiagoa izatea ahalbidetu dute, albo-ondorioak txikiak direla frogatuz —mina injekzio lekuan (%84), nekea (%63), buruko mina (%55), giharretako mina (%38), hotzikarak (%32), artikulazioetako mina (%24) eta sukarra (%14)—.

Hala ere, esan beharra dago, txertaketa masiboa ezartzen doan heinean, albo-ondorioak edukitzea normala izango dela, edozein pilula edo farmakori gertatzen zaion moduan.

BEÑAT ARGOITIA BASALDUA

Gauza guztiak kontuan hartuta, Sendagaiaren Europako Agentziak, beste txerto batzuekin erabilitako prozedura berberak jarraitu ditu, baina denbora laburrean, prozedurak azkarragoak izanik.

Lehen 10-15 urte behar izaten ziren txerto bat guztiz egin eta biztanleriaren artean ezartzeko Txertaketa masiboa ezartzen doan heinean, albo-ondorioak edukitzea normala izango da Beraz, ez dut zalantzarik txertaketa segurua izango dela eta pandemiaren bilakaera sakonki aldatuko duela; nahiz eta hasiera batean, txertaketa maila igo arte, pandemiaren bilakaera ez den nabarmen aldatuko.

Horregatik, ahalik eta jende gehien animatu gura dut txertoa jartzera. Badakit, normala dela zalantzaren bat izatea, baina arriskuak eta onurak ondo aztertuta, hobe dela egun batzuetan zehar txertoaren albo-ondorio txiki batzuk pairatzea, koronobirusaren gaitza sufritzea baino. Eta ez soilik gaitz akutua, birusak eragin dezakeen patologia kronikoak —neke kronikoa, adibidez— aintzat hartuta baizik.

Amaitzeko, besarkada handi bat bidali nahi diet koronabirusa izan duzuen pertsona orori, baita maite izan duzuen pertsonen galera sufritu duzuenei ere.

Binke! urtarrila 2021 13

Zamakoaren giroa

Somera ez da beti gazteena izan TESTUA: IÑIGO LARREA LABARRIETA ARGAZKIAK: MIREIA GEZURAGAREN LAGUNTZAZ JASOTAKOAK

Galdakaoko Gipuzkoa kalea — Somera izenez ezaguna— ez da beti gazteentzako modako gune izan. Orain 30 urte arte adinekoen tabernak baino ez zeuden bertan, eta gazteak beste inguru batean ibiltzen ziren herrigunean parrandan: Zamakoa kalean. Pub eta gaueko tabernaz beteta zegoen Zamakoa, jai propioak zituen eta kalea itxi egiten zen maiz, jende pilaketengatik. Erreportaje honek garai ez hain urruti horiek gogoratu gura ditu sei lagunekin batera.

G

azte askok Somerako giroa betidanik existitu izan dela pentsatu arren, hori ez da beti horrela izan. Are gehiago, Gipuzkoa kalea orain dela gutxi hasi zen gazteentzako gune izaten, hasiera batean «taska» itxurako tabernaz osotuta zegoelako. Bertan adinekoak izaten ziren, bereziki, poteoan ibiltzen zirenak eta gehienbat jende heldua ibiltzen zen bertako tabernetatik. Argitzekoa da, bide batez, Somera kalea berez Gipuzkoa kalea deitzen dela, baina urteak aurrera joan ahala kaleari Somera ezizena atxikitu zaiola, hain justu Bilboko Someraren antzera, bertan ere taberna asko daudelako egun.

Gipuzkoa kalean, 80. hamarkadaren aurretik, zerrautsa nagusitzen zen tabernetan eta ez zen gazteria bertara iritsi 90. hamarkadan Gorka Galarzak —gaurko Euskuba tabernako ugazabak— eta Gaizka Sainzek —orain dela gutxi arte Alaiko jabe izan zenak— Oñarte hartu zuten arte. Eurek orduan gazteak ziren, ezagunak herrian, eta horrela hasi ziren 1994. urtean, pixkanaka-pixkanaka, gazteria Somerara hurbiltzen.

Gainera, Galarzak eta Sainzek Oñarte hartu eta gutxira Jon Oilokiegi «Navarro» Ziripot gidatzen hasi zen eta, hau ere gaztea zenez, hasi zen modan jartzen Somera 90. hamarkadaren amaieran. Ordura arte ez zen jende gazterik gerturatzen gaur hain modan dagoen kalera. Beraz, orain 20 urte, nondik ibiltzen ziren parrandan ibili gura zutenek Galdakao erdigunean? Zamakoa kalean. Eta lerro hauen bitartez gogoratuko ditugu garai hartako jai-giroak.

Sei protagonista. Zamakoako jai giroa nolakoa zen jakiteko, bertan langile ziren zerbitzari eta tabernen ugazaba batzue14 urtarrila 2021 Binke!

Ezkerretik eskuinera: Patxi Flores, Inma Ibarretxe, Mari Carmen Romero, Mireia Gezuraga, Iñigo Oñarte-etxebarria eta Txabi Robles. Argazkia: BINKE.

kin batu da Binke, Oñarte tabernako mahai biren bueltan. Eta horixe da datozen lerroetan batutakoa. Mahai-inguru honetako solasaldia baliatu da erreportaje hau lantzeko, eta bertako protagonista dira Patxi Flores, Mari Carmen Romero, Mireia Gezuraga, Txabi Robles, Inma Ibarretxe eta Iñigo Oñarte-etxebarria.

Patxi Flores Zeus tabernako jabea zen —gaur egun ostalaritzan ere lanean—; Mireia Gezuraga garai hartan Aiko, herriko taberna, Tucker, Urki eta Alai tabernetan lanean ibilitakoa da; Mari Carmen Romero Bizker eta Tuckerren lanean ibilitakoa —eta Jabi Apellaniz «Obisporen» portzentajea hartu zuen Txabirekin batera Tuckerren—; Inma Ibarretxek Zeusen bederatzi urte lanean eman zituen —gaur egun ostalaritzan ere lanean—; Txabi Robles Meson Mozoilon hasi zen eta ostean hasi zen Tucker gidatzen —azken 24 urteak Urkin daramatza—; eta azkenik Jon Begoñarekin batera Aiko Pub gidatu eta ostean gaur egun ezagutzen den Oñarte tabernako arduraduna den Iñigo Oñarte-etxebarria dira erreportaje honetako sei protagonistak.

Beste hainbat tabernari eta zerbitzarirekin batera, 80. eta 90. hamarkadan galdakoztar hauek izan ziren Gipuzkoa kalea-

ren modaren aurretik Zamakoari bizitasuna ematen ziotenak.

Beste asko izan daitezke erreportaje honetako protagonistak edo informazio-iturri, baina nonbaitetik hasi beharko-eta, erreportaje askoren lehen kapitulu hartuko dugu argitalpen hau.

Kokatu gaitezan. Askorentzat ulertezina izan daiteke Zamakoa kalean zehar garai batean zehar astebururo jai giroa egotea edota Galdakao ondoko herrietako biztanleentzat parrandan ibiltzeko leku erakargarria izatea. «Garai hartan astebururo Bizkaia guztiko jendea etortzen zan gurera, Elorriotik, Zornotzatik, Igorretik, Basauritik…» dio Patxi Floresek. Hori ulertu ahal izateko, ezinbestekoa da garai hartako Zamakoa irudikatzea.

Azken berrogei urteetan oso aldaketa nabarmena gertatu izan da kalean zehar, eta garai hartan tabernak ziren lokal askok gaur egun beste hainbat funtzio betetzen dituzte. Eskema bat egiteko, garai hartako lokalak gaur egungoekin alderatuko ditugu. Hasteko, Zamakoako kale-kantoian kokatzen den taberna gaur egun Gure Toki deitzen da, baina lehen Arlekin izena

Binke! urtarrila 2021 15

hartzen zuen. Espaloi horretatik Juan Bautista Uriarte kalerako noranzkoan jarraituta, hurrengo lokala arkitektura estudio bat da gaur egun, baina garai hartan Zeus izeneko pub oso ezagun eta handia zen. Horren ondoan 80ko hamarkadan Mesón Baserri deitzen zen beste pub bat zegoen kokatuta eta gaur egun lokal horretan Doner Kebaba aurki daiteke —baina Kebab bat izan aurretik Midtown ere izan zen, eta giro ederra izaten zuen—. Zuzen jarraituz gero, egun itxita dagoen lokala dago, baina garai hartan Aiko izeneko puba zegoen —oraindik irakur daiteke lokalaren kristalean izena—.

Bestalde, Igarri izeneko taberna kokatuta dagoen lekuan lehen «Fernando y Felix» izeneko puba zegoen —nahiz eta Igarri bezala dagoeneko existitzen zen 80. eta 90. hamarkadan ere—; horren ondoan —gaurko Bake Leku— Mesón Mozoilo; eta azkenik, Muguru kalea gurutzatuta baina Zamakoan jarraituta, Belagorri belardenda zegoen lokalean —Kutxabankeko bi egoitzen artean— Tucker izeneko taberna zegoen.

Giro jatorra. Garai hartan Zamakoan lan egiten dutenek azpimarratzen dute tabernetan goizeko ordu txikiak arte egunero egoten zela jendea. Asteburuan beti jendez gainezka egoten ziren bertako pubak, eta astean zehar ere goizeko laurak edo bostak arte, hau da, tabernak uzten zituzten ordura arte parrandazaleak egoten zirela. Are gehiago, herriko jaietan Zamakoa kalea beti ixten zen jendea bertara gerturatzen zelako eta jendez gainezka egoten zelako; jaietan kalea hasten zen tokitik —gaur egun Uraska estankoa dagoen paretik— Kutxabanken bulegoak dauden lekura arte «ia ezinezkoa zan pasatzea, kalea jendez beteta egoten zalako!», gogoratzen du Inma Ibarretxek.

Ona eta jendetsua zen bertako giroa eta horregatik «garai hartan txosnak lokaletan jartzen ziranez, txosnak jartzerakoan alkarte askok inguru horretako lokalak bilatzen ebezan, hor egoalako herriko girorik onena», gogoratzen du Mireia Gezuragak.

Zamakoako jaiak ere 80. hamarkadan hasi ziren egiten, eta bertan, tabernariak izaten ziren erromeriak ordaintzeaz arduratzen zirenak. Eta Santakurtzetan, Udalak ere antzeztokiak kale horretan jartzen zituen, aipatu bezala Galdakaoko gunerik festazaleena hura zelako. Gainera, garai hartan jai guztiak ospatzen ziren, eta horrela kontatu zuen Ibarretxerek: «Lehen San aurretik eroaten eben jai guztiak ospatzen ziran: San Anton, Santa Lucia, San Nicolas… askotan konturatzen ginan zentzu handirik ez eukala, adibidez, Jostunen Eguna ospatzea, baina edozein aitzakiak balio eban festak antolatzeko».

Sei solaskideek bat egiten dute Zamakoan oso giro ona arnasten zela baieztatzean, eta Txabi Roblesek azpimarratu egiten du gainera: «Istiluak oso gutxitan gertatzen ziran, nahi16 urtarrila 2021 Binke!

ko arraroa izaten zan borroka bat ikustea». Eta halakorik gertatuz gero, «beste herrietakoek bazterrak nahastera» etortzen zirelako izaten zela dio Roblesek. Batzuk edo besteak izan, «ez zan ohikoa borrokak ikustea, giro sanoa arnasten zalako», dio Mari Carmenek. Hain arraroak ziren borrokak non, horrelakoak gertatzen zirenean bertako bezeroak izaten ziren istilua sortu zutenak kanporatzeaz arduratzen zirenak.

Garai hartan musika ere asko zaintzen zen. Orduan biniloen bitartez jartzen ziren abestiak eta pub edo tabernentzat oso garrantzitsua zen musika ona jartzea. Romeroren esanetan: «Askorentzat taberna batek izan beharreko gauzarik garrantzitsuena musika zan, eta normalean horretaz ugazabak arduratzen ziran». Oñarte-etxebarriak musikak zuen erakargarritasuna ere azpimarratu du: «Bezeroek eurei gustatzen jakiezan abestiak eskatzen ebezan, eta biniloan edo kaseteetan ibili behar genduan abestia bilatzen».

Emakumeak eta gaua. Bistakoa da oso ezberdinak direla gaur eguneko eta duela 30 urteko gizarteak. Garai hartan adibidez, oso ohikoa zen tabernetan bezeroak gizonezkoak eta tabernariak emakumezkoak izatea. Gainera, tabernetako ugazabek askotan garai hartako «prototipo sexualizatua» jarraitzen zuten emakumeak jartzen zituzten barraren beste aldean, ahalik eta gizonezko gehien erakartzeko.

Ordea, erreportaje honetako emakumeen esanetan «Galdakaon nahiko giro lasaia egoan, orokorrean», eta langileei dagokienez denetarik ikus zitekeen, «gizonek eta emakumeek modu berean egiten gendulako lan», diote. Bestalde, inguruko herrietan oso ohikoa zen aurretik aipatutako prototipoa jarraitzen zuten emakumeak tabernari lanetan ikustea, baina gurean ez omen zen horrelakorik ikusten. Gezuragaren arabera: «Galdakaon kontrakoa gertatzen zan, eta tabernetako jabe askok ez ebezan gizon lerdetsuak tabernetan gura —askotan eurek ziralako istiluak sortzen ebezanak—, eta horregaitik prototipo horreek jarraitzen ebezan emakumeak ez ebezan kontratatu gura». Inma Ibarretxe ere bat dator Mireiaren esanekin, eta berak ez du gogoan inoiz emakume izate hutsagatik arazoak izan dituenik Zeusen lanean.

Prezioak eta drogak. Zamakoa Somera baino garestiagoa zen, Zamakoan pubak nagusitzen zirelako eta zerbitzatzen zituzten edariak landuagoak zirelako. Ohikoa zen konbinatuak eskatzea Zamakoan, eta horiek garai hartan 350 pezetako prezioa zuten, gaur egungo bi euro inguru. Gainera, Zamakoan eta Someran askotan edari berdinak izen ezberdina hartzen zuen, Somerako zuritoak Zamakoan «media» moduan ezagutzen zirela gogoratu dute Mireiak eta Txabik. Hala ere, leku bietan pre-

Zamakoaren giroa zio berdina zeukaten: 125 pezeta, 80 zentimo inguru.

Lokalen alokairua ere aldatuz joan da azken urteetan.

Edonork pentsa dezake bizitza eta lokalen alokairua garai hartan gaur baino merkeagoa zenik, baina Zamakoak zuen ospeak alokairuak garesti izatea zekarren. Roblesek dio Tuckerreko alokairuagatik 300.000 pezeta ordaintzen zituela, eta denborarekin —Zamakoa indarra galtzen zioan heinean— alokairuaren prezioa ere jaisten hasi zitzaizkiela.

Diru kontuez berba egiten hasita, ezin sei solaskideei «kaleko diruaz» galdetzea saihestu, mahai-inguru horretan berbagai zen 80. hamarkadan drogaren garai gogorrak pilpilean baitzeuden Euskal Herrian.

Hala ere, «Galdakaon ez zuen beste edozein herritan izan zuen eragin hain txarrik izan heroinak», azpimarratzen du Patxik, «heroinak bereak egin ebazan, bai, eta pastillak gogor sartu ziran be, baina batez be haxixa zan nagusi» inguruan. Hori bai, tabernarien esanetan, ez zegoen gaurik zeinetan jendeak drogarik eskaintzen ez zizunik.

Zamakoaren «amaiera». Hainbat baldintza eman ziren azaldu berri dugun Zamakoako jai giro horretatik gaur egun ezagutzen dugun lasaitasunera igarotzeko. Baldintza horien artean urteak aurrera joan ahala ostalaritzari jarri dizkieten neurri berriak sartu daitezke.

Ordutegi aldetik murrizketak egin behar izan zituzten eta ohikoena pubak goizaldeko ordu txikietan ixtea zenez, neurri berriek Zamakoa ordutegi askoz zorrotzago batera ohitzera derrigortu zuten. Neurri horien artean soinu murrizketak ere zeuden. Auzokide asko kexatzen hasi ziren entzuten zituzten zaratengatik, alde batetik tabernen musikak sortzen zituenagatik eta bestetik jendeak lokaletik kanpo sortzen zituen zalapartengatik.

Horretaz aparte, segurtasun neurriak direla eta derrigorrezkoa hasi zen izaten pubek bi ate izatea, eta Galdakaoko tabernariek ezinezkoa ikusi zuten hainbeste legetara egokitzea. Tabakoaren aurkako legeak ere bere zerikusia izan zuen. Berez, 2011. urtean espazio itxietan erretzea debekatzen zuen legea ezarri zen, baina urte batzuk arinago gizartean tabakoaren aurkako kontzientzia pizten hasi zen eta horrek eragin zuzena izan zuen herriko ostalariengan.

Prezio garestiak, lokalen insonorizazioak, terrazen falta, tabakoaren legea, auzokideen kexak... bategatik zein besteagatik izan, Zamakoaren moda desagertzen hasi zen 2000. urtean, eta Somera hasi gazteentzako modan jartzen. Urte askotarako! •

Binke! urtarrila 2021 17

Enbaxadoreak

Idoia Alvarez Ajuria Valentziako galdakoztarra

anekoa.

Sortzez: Galdakaokoa, Zabalg .

Gaur egun: Valentzia hirian 9.

199 ea: urt a Jaiotz sketak egiten ari da.

Ikasketak: Bioteknologia ika ue planaren bidez ikasketak Zertan dabil: gaur egun Sic ziako hirian. amaitzen ari da Idoia Valent

«Euskaraz hitz egitea faltan sumatzen dut hemen, Valentzian» Zerk eraman zintuen herritik alde egitera? Errutinaz gogaitzen hasia nintzen eta egunerokotasunak neurri handi batean aspertzen ninduen. Aldaketa baten bila nengoela Sicue programan parte hartzea aukera ezin hobea iruditu zitzaidan.

Zeintzuk dira bizi izan dituzun aldaketarik nabarmenenak? Etxetik kanpo bizitzera noan lehen aldia da eta horrek dakartzan betebehar berrietara ohitu behar izan naiz. Gainera, oso ezberdina da Galdakao bezalako herri «txiki» batean edo Valentzia moduko hiri handi batean bizitzea, baina sinestezina dirudien arren Valentzian bizitza askoz lasaiagoa daukat. Aipatu bezala, Galdakaon errutinan murgilduta nengoen, uneoro leku batetik bestera bueltaka ibiliz eta asko eskertu izan dut hiriak ekarri didan lasaitasuna.

Zer du zure oraingo herriak, Galdakaok ez duena? Eta alderantziz? Gauza asko azpimarratu nahiko nituzke. Oso ezberdinak iruditzen zaizkit Valentzia eta Galdakao, bakoitzak bere berezitasunak dituelako, baina Valentziatik zerbait azpimarratu beharko banu bertako eguraldi paregabea eta daukan hondartza izango lirateke. Galdakaotik, aldiz, herritarren arteko hurbiltasuna eta gazteen arteko harremanak azpimarratuko nituzke.

Zeren falta sumatzen duzu han? Dudarik gabe, guretik gehien botatzen dudana faltan familia eta lagunak dira. Bertan jada harreman berriak sortu ditut, baina hala ere askotan etortzen zaizkit burura betiko familia eta lagun ohiak. Horretaz gain, 18 urtarrila 2021 Binke!

euskaraz hitz egitea ere faltan sumatzen dut, bertan ez daukat harremanik euskaldunekin eta gaztelaniaz egunero.

Zer gomendatuko zenioke zure herritar bati, han bisitatzeko? Valentzian xarmagarriak diren auzo asko daude eta horiek bisitatu beharrekoak direla uste dut. Bestalde, hirian bertan aurki daitezkeen leku erakargarrienak Arte eta Zientzien hiria edota Turiako lorategiak dira. Azken horretan bereziki giro alaia arnasten da, bertan jendeak denetarik egiten duelako; yoga, paseoak eman… Hiria bisitatuz gero, Valentziatik gertu dauden bi leku nabarmenduko nituzke: Albuferako parke naturala eta Port Saplaya bizitegi-auzoa, «Venezia txikia» ezizenez ezaguna dena.

Gure herriaz hitz egiten badiezu hangoei, zeren inguruan aritzen zara bereziki? Herriak duen bizitasuna aipatzen diet gehienbat. Alde batetik, herriko jaien inguruan eta herrian sortzen diren ekintzen inguruan hitz egiten diet. Bestetik, orokorrean euskal kulturaren inguruan ere askotan aritzen gara.

Zeintzuk dira zure etorkizunerako asmoak? Momentuz nire betebehar nagusia gradua amaitzea da. Valentzian bertan amaitu nahi dut azken urte hau, eta hurrengo urteei begira, masterren bat ikasi beharko dut. Oraindik ez daukat argi zein master aukeratuko dudan, ezta non egingo dudan ere, baina argi daukadan gauza bakarra etorkizunean suertatuko zaizkidan aukera guztiei probetxua ateratzen saiatuko naizela da.

Lurretik

ESTIBALIZ APELLANIZ INGUNZA

Plastikozkoak ote gara?

G

aur, zalantzarik gabe, munduko kezkarik handiena Covid-19a mendean hartzea da. Behin hori lortuta, pandemia honek eragindako krisi ekonomikoa gainditzea izango da eupadarik larriena. Baina hil ala biziko arazo horrek, ezerezean zokoratuta utzi du ingurumenaren ardura latza, eta ez luke horrela izan beharko.

Munduko koarentenaren ondorioz, plastikozko gaien ekoizpena eta kontsumoa asko handitu da; batez ere, erabilera bakarreko plastiko-gaiena. Gorakada hori sail guztietan eman da. Gehien-gehien, ospitaleetan: eskularruak, mantal iragazgaitzak, betaurrekoak, aurpegia babesteko biserak, etab. Ekonomia eta industria sailean ere plastikozko gai berri asko ezarri dira: eskularru eta musukoez gain, bezero eta langileen segurtasuna areagotzen duten babes-manparak, esaterako. Etxe

Lehoinabarra

barruan «sartuago» bizi garen aldi luze honetan ere asko ugaritu da plastikoen erabilera. Mundu osoan milaka milioi lagunek musukoak darabiltzagu, eta hondakin hori gaizki kudeatzeak, ezbehar larriak sortzen ditu itsasoetan. Ez genuke ahaztu behar plastikoek sortutako kutsadura dela planetako ingurumen-arazo nagusietako bat, 2019an argitaratutako Nazio Batuen Ingurumenerako Programaren azken txostenaren arabera. Izurrite hau sortu baino lehen, gizartea jabetzen hasita zegoen plastikoen jasangarritasun arazoez. Hala ere, birusaren zabalkundeari eutsi beharrak, plastikoaren beharrizana ekarri du, eta ezinbesteko gaitzat hartu dugu denok.

Lurbira osoa zabortegi erraldoi bihurtu baino lehen, behar-beharrezkoa dugu plastikoen ordezko material jasangarriak asmatu eta erabiltzea. Gure hilburuan inork ez dezala idatzi: «Plastikoa gara, eta plastiko artean plastikotuko gara». Hara gure hurrengo erronka!

AITZOL ALTUNA ENZUNZA

Estatu propio barik 400 urte

E

nrike III «Biarnotarra» izan zen lehen errege Bourboia. Nafarroako erregea izan zen lehenik 1572. urtean, bere amaren oinordeko bezala, Juana III, emakume errenazentista, erlijio askatasuna aldarrikatu eta Testamentua euskaratzea agindu zuenak. Baina, bere aitaren partez, Frantziako errege bihurtu zen 1589an, han, Enrike IV «Nafarra» bezala ezaguna da.

Enrikeren semeak, Louis XIII, Ediktu baten bidez, 1620ko urriaren 15ean Frantzia eta Nafarroaren betirako lotura aldarrikatu zuen. Erresuma hau, «France et Navarre» deituko da geroztik. Ediktuan, Frantzia gelditzen zen subirano, Nafarroa eta Biarnoren menpeko Estatuak bihurtuz. Biarno, Nafarroako koroako beste Estatu subirano bat zen, Andorrarekin batera.

Estatu hauen ordezkariek, euren parlamentuetan

—Donapaleun eta Paun—, Ediktua euren Konstituzio edo Foruen kontrakoa zela aldarrikatu zuten, eta onartzen zutenek, «aberriari traidore» zirela zabaldu zuten. Altxatutako nafarrak eta biarnesak, jazarriak izan ziran, Bordelen epaituak eta erahilak.

Nafarroako Korteak, 1683. urtean adierazi zuen: «Nafarroako eta Frantziako erreinuak anitzak dira, ezberdinak bata besteagandik, bakoitza, bere oinarrizko legeen pean gobernatu behar dira, baina inoiz ez bateratuak».

Konkistan oinarritutako legeak nuluak dira eskubide internazionalean. Konkistatzaileek Nafarroaren aurka hartzen dituzten erabakiak: gizateriaren aurkako delituak dira. Menperatutako Estatu bat ez da desagertzen, bere Herria desagertzen ez den heinean.

Momentuz, azken euskaldun askea, orain dela 400 urte jaio zen.

Binke! urtarrila 2021 19

Ane Villate, idazlea

«Erronka bat izan da liburua kaleratzea» TESTUA: BEÑAT ARMENTIA ARRIANDIAGA ARGAZKIA: JON GOMEZ GARAI

Bere lehen liburua kaleratu du Ane Villate galdakoztarrak: «Billete de ida al país de las maravillas». Egun publizitate agentzia batean lanean dagoen arren, idaztearekin uztartzen du beharra.

Lan berri honen nondik norakoak ezagutzeko eta honek zer ekarri dion jakiteko batu da Binke berarekin.

G

urasoek hala sustatuta, txiki-txikitatik irudikatu ditu bere buruan istorioak 27 urteko Ane Villate galdakoztarrak. Hala, hamahiru urte zituela ekin zion buruan zuen hori paperean islatzeari, eta gaur arte horretan dihardu. Hau izan da hala ere, bere inguruko guztien ezusterako, argitarau duen lehen lana.

Lehenengo liburua kaleratu duzu. Zelako harrera izan du? Hasieran pentsatu baino harrera hobeagoa izan duela uste dut. Jende askok galdetu dit liburuari buruz, erosteko asmoarekin. Azkenean herrian giro oso ona daukagu eta ezagunen batek zeozer kaleratzen duenean edota martxan jartzen duenean berehala ikusten da ingurukoen proiektuarekiko duten eskuzabaltasuna eta laguntasuna.

Zer ekarri dizu lan berri honek? Liburu bat kaleratzerako orduan beti daude trabak idazle ezezaguna izanda. Argitaletxe gehienek ez dituzte idazle berrien lanak onartzen, eta gaur egun oso zaila da hauen arreta deitzea ez baldin baduzu lehiaketarik irabazi. Beste aukera bat norberak argitaratzea da, baina 20 urtarrila 2021 Binke!

guztiok ez ditugu horrenbesteko baliabide kaleratze bide hau aukeratzeko. Horregatik liburua kaleratzeak erronka eta hazkunde pertsonala ekarri dit.

Noiz eman zenuen idaztearen lehen pausua? Gurasoek txikitatik sustatuta. Irakurtzea oso gustuko izan dut beti. Liburuak irakurtzean edonora bidaiatu nezakeen, beste bizitza batzuk bizi eta amestu. Betidanik izan dut oso imajinazio bizia: liburu, film eta telesailek sustatua agian, eta hauei esker hainbat izan ziren bururatzen zitzaizkidan istorioak. Testu laburrak idazten hasi nintzen, batez ere eszenak. Nire lehen liburua 13 urterekin idazten hasi nintzen, «Memorias de Idhun» irakurri ostean. Hortik aurrera, zenbait etenaldirekin, idazten jarraitu izan dut beti.

Ba al zuten zure ingurukoek honen berririk? Familiak eta lagunek betidanik jakin dute idaztea gustatzen zaidala. Bai familiakoek eta baita lagunek ere nik idatzitako testu laburren bat edota nobelaren bat irakurri dute noizbait. Orain dela urte batzuk hasi nintzen nire liburuak argitaletxe batzuetara bidaltzen, Madrilen bizi nintzela, eta horren berri ere bazuten. Baina azken nobela hau nire kontu kaleratzeko erabakia sorpresa izan da inguratzen nauten guztientzat.

Zeri idazten diozu? Idazterakoan ez dut gai zehatzik. Fantasiazko liburuak idazten hasi nintzen —trilogia bat— eta orain kaleratutako nobela, adibidez, gaur egun «Young Adult» deritzon generokoa da. Hala ere, gizarteak ikusezin bihurtzen dituen edo behar besteko arreta jasaten ez duten hainbat arazoei buruz idaztea gustatzen zait. Batez ere nerabezaroan sor daitezkeen arazoei buruz. Maitasun istorioak gustuko ditut, noski, baina normalean ez dira nire nobelen erdigunea.

Idazterako orduan, non topatzen dituzu indarguneak?

Non ahulguneak? Nire indargunerik garrantzitsuena jarraitasuna da behar bada. Batzuetan, zerbait asko gustatzen zaigun arren, ez diogu jarraitasunik ematen eta azkenean baztertu egiten dugu. Niri askotan pasatzen zait, baina idazterako orduan ez. Nire buruan hamar mila eszena eta istorio pilatzen dira, inspirazioa nonahi, eta hauei irteera bat eman behar diet nolabait. Ahulguneen artean, kaleratzeko lotsa esan beharko nuke.

Hainbeste denbora pasatu dut niretzako edo hurbilekoek bakarrik irakurtzeko idazten, liburu bat idaztearen bigarren etapa honentzako ez naizela prestatu. Liburuak idazlearen arimaren zatitxo bat darama beti, eta zati hori hain hurbilekoak ez dituzun pertsonei zabaltzea beldurgarria izan daiteke.

Baduzu erreferenterik? Idazterako orduan ez dut erreferenterik, estiloari dagokionez, idazle bakoitzak bere estilo propioa baitu. Inoiz ez dut kurtsorik jaso ezta idazterakoan kontu hauetan pentsatu ere, ateratzen zaidana idazten dut eta gero mila bider errepasatzen dut. Baina baditut idazle batzuk beste batzuk baino gustukoagoak eta hauen liburuek behin baino gehiagotan inspiratu naute.

Zein leku du, gaur egun, literaturak jende gaztearen artean? Gizarteak berak azken urteetan izan duen bilakaeran toki handia hartu du teknologiak gazteen egunerokotasunean.

Jarraitu Ane sareetan!

Instagramen: @liiilaac Liburua Amazonen eros daiteke: ÂŤBillete de ida al paĂ­s de las maravillasÂť

Hala ere, nire ustez literaturak beti izango du bere lekua gazteen artean, lehengo garai batzuetan baino txikiagoa bada ere.

Edo agian hau gure pertzepzioa da eta lehen beste irakurtzen da nahiz eta teknologiarekin zerikusia duten beste denbora pasa batzuk agertzen joan diren. Nik diru pila bat gastatu dut paperezko liburuetan ez baititut liburu elektronikoak gustuko, baina gaur egun oso aukera eroso eta ekonomikoki errentagarriak dira.

Aurrera begira, zeintzuk dituzu etorkizuneko erronkak?

Idazten jarraituko dut, hori seguru. Nahiz eta batzuetan etenaldi luzeak egin, azkenean beti bueltatzen naiz hitzen mundu honetara. Lanean oso gustura nago oraintxe bertan, aspaldi bainenbilen honelako lanpostu baten bila. Egia esan 2020an, hain urte txarra izanda ere, izugarrizko zortea izan nuen gustatzen zaidan lana aurkitu izanagatik. Beraz, lanari dagokionez, agentzian gogor lan egiteko eta hobetzen jarraitzeko asmoa dut.• Binke! urtarrila 2021 21

Elkartasun keinuak

Aingeru Picazaren aldeko tapoi bilketak, babes zabala Etxebarrin bizi den eta aita usansolotarra duen Aingeru Picazak garun-paralisia, epilepsia eta disfagia gogorra du. Aulki berri bat erosteko tapoi bilketa egiten ari dira, kirol munduko babes zabalarekin.

Mikel Larunbe pilotari galdakoztarrak ere babesa eskaini zion ekimenari. Argazkian, Ekaitz Picaza Aingeruren aitarekin.

A

ita batek bere semeagatik egin dezakeena erakusten ari da Ekaitz Picaza usansolotarra. Bere seme Aingeruk garun-paralisia, epilepsia eta disfagia gogorra ditu, eta gurpil-aulki berezi batean ibili behar da ondorioz. Horrek, eta bere osasun-tratamendu konplexuak, aurre egin ezinezko kostuak dakartza familiarentzat.

Horregatik, «Bihotz solidarioa Aingerurekin» izenez bataiatu duten plastikozko tapoien bilketa hasi dute Aingeru Picazaren senideek Zornotzan, Etxebarrin, Usansolon eta Galdakaon, besteak beste.

Bilketa horri oihartzuna emateko asmoz, Ekaitz Picaza usansolotarra gogotik ari da atxikimenduak jasotzen, bereziki kirol esparruan. Ekimenaren kartelarekin edota Aingeruren aldeko sinadurak dituen Athletic Clubeko elastikoarekin argazkiak atera eta atera ari da bere aita, eta dozenaka kirolari zein kultur esparruko aurpegi ezagunekin batu da honezkero.

Bilketaren aldeko argazkia atera dutenen artean badira kirolari galdakoztarrak ere: Jone Ibáñez, Ainhoa Álvarez eta Eider Murgia futbolariak, Mikel Larunbe pilotaria edota Igor Antón txirrindulariak, besteak beste.

Aingeru gurpil-aulki berezi batean ibili behar da, eta bere mugikortasuna hobetuko duen aulki berria behar du. Baina aulki horrek 5.000 euroko prezioa du. Prezio horri lau urteko haurrak jarraitu behar duen osasun-tratamenduaren kostua gehituz gero, Aingeruk bizimodu duin bat izatearen borroka

22 urtarrila 2021 Binke!

oso zaila egiten du bere gurasoentzat.

Horren aurrean, txikiaren senideei tapoi bilketa egitea otu zitzaien. «Eramaten diogun tona bakoitzeko 200€ jasotzen ditugu tapoi horiek behar dituen enpresatik», adierazi zion Binkeri Ekaitz Picazak.

Plastikozko tapoiak jasotzeko puntuak •

Dendari Elkartea, Muguru plaza.

•

Ainara Complementos, Bernart Etxepare 6.

•

Lorea taberna, Urreta 18.

•

Ekocartuchos, Juan Bautista Uriarte 53.

•

Farmazia Susana Dominguez, Zabalea 35.

•

Xama Hogar y Decoración, Agirre Lehendakariaren plaza 6.

•

Chic, Bernart Etxepare 8.

•

Fancy, Muguru z/g.

•

Euro Denda, Bizkai kalea 5.

•

Nabartu, Euskadi 10.

Kokojokoa

Bideo-joko berria sortu dute Galdakaon, doan eta euskaraz Kokoak egitasmoa osatzen dute Eider Eibar eta Iskander Sagarminagak, eta egitasmoaren proiekturik handiena aurkeztu dute: haurrentzako Kokojokoa bideo-jokoa, doan eta euskaraz.

K

okojokoak erabiltzailearen irudimena piztea helburu duen euskarazko joko interaktibo berria da. Jokoaren oinarria kokoak bilatzea da lau prestaketa jokoren bitartez: «Argia piztu, brotxara jauzi, kitarra-artazia jo, emozioa aukeratu» eta beste lau joko nagusiren bitartez, kukua —bikote jokoa—, oker-ker —segida jokoa—, klix-klax —puzzle jokoa— eta bor-bor —emozioen jokoa—. Jokalariak behar beste denbora har dezake joko bakoitzean, ez baitago denbora tarterik jokoa osatzeko. Bertan azaltzen diren joko guztiak dinamikoak dira, erabiltzaileak aukeratzen baititu pertsonaiak egin beharreko ekintza guztiak.

Berez, haur txikiei zuzenduta dago Kokojokoa, «baina marrazki bitxietan interesa duen edonork goza dezan sortu dugu proiektua», diote bilbotarra den baina Galdakaon bizi den Eider Eibar ilustratzaileak eta Iskander Sagarminaga informatikari galdakoztarrak.

Io izeneko pertsonaiak ezinbestean jokalariaren laguntza izango du, bere laguntzarekin koadernoan gorde diren zazpi koko aurkitu beharko dituelako.

Aurkikuntza lanak egin ahala, jokalariak buruari ekingo dio eta irudimena garatzen hasiko da. Joko guztian zehar irudiek garrantzi handia hartzen dute eta horrek hein handi batean jokalariaren irudimena pizten laguntzen du. Irudiez aparte, azalpen laburrak ematen dira jokoan zehar erabiltzaileak protagonistaren istorioa jarrai dezan eta adi egon dadin. Behin burua ideiaz beteta dagoenean, Kokojokoa sortu duten artistek pantaila itzali eta marrazkiak edota eskulanak egitera animatzen dituzte jokalariak.

Jolastu Kokojokoan! www.kokoak.eus/kokojokoa Sagarminaga eta Eibar bikotea duela urtebete hasi zen jokoa sortzeko proiektuarekin.

Dena hasi zen Harrobia fundaziotik haurrentzako euskarazko bideo-joko bat egiteko ideia iritsi zitzaienean. «Horrela, Zuri Alvarezek ideia botata eta Josu Cobelo programatzailearekin, aurretik sortuta genituen kokoekin bideo-jokoa egitera animatu ginen».

Horretarako laguntza jaso izan dute Eusko Jaurlaritzaren euskara ingurune digitalaren bitartez. Aipatzekoa da ere jokoa hainbat artista euskaldun elkarlanean aritzearen emaitza izan dela. Eibar bera ilustrazio lanak egiteaz arduratu da, bere eginkizuna jokoan zehar irudikatuta dauden pertsonaia eta marrazkiak sortzea izanik. Idazle eta bertsolaria den Miren Amuriza testuaz arduratu da, eta jokoaren testu eta

Binkeren bideoa ikusi:

azalpen guztiak berak egin ditu. Azalpenak irakurri edota entzun daitezke eta hitzak musikaz laguntzeko Mikel Iraurgi galdakoztarrak proiektuari musika jarri dio. «Jokoaren soinu banda sortzeaz arduratu da artista galdakoztarra, eta sortu dituen abestiak espreski Kokojokorako sortu ditu», dio bikote sortzaileak.

Android edo iOs gailuetan deskargatu daiteke jokoa, edo webgunetik bertatik jokatu. Hiru plataformetan doakoa da eta beste hainbat aplikazio ez bezala, jokoaz disfrutatzeko ez da inolako datu pertsonalik eman behar.

Binke! urtarrila 2021 23

Aldekoa Kapitaina

Tximelarre Goikoa zergatik da «Kapi»?

TESTUA: BEÑAT ARMENTIA ARRIANDIAGA ETA JULEN URRUTXURTU ARGAZKIA: ESPAINIAKO AIREKO ARMADA

Asko dira Tximelarre edo Tximiolarra Goikoari «Kapi» deitzen diotenak.

Bertako jaiak ere Kapiko jaiak dira.

Baina, nondik dator izen hori? «Capitán Aldecoa» izenetik. Hala zuen izena lehen Galdakaoko auzo honek, eta erreportaje honetan Aldekoa kapitaina nor zen deskubritu dugu.

Aldecoa Lecanda, 1919an Bilbon jaiotako galdakoztarra zen.

Dinamita enpresako behargina zuen aita, Antonio Aldecoa Olabarrieta, lantegiko ingeniaria eta zuzendaria. Gerra Zibila hastearekin batera egin zuen Euskal Herriko iparraldera ihes familia karlistak, Hendaiara, haien sei seme-alabekin batera.

Gerra bukatu ondoren, Gasteiza joan ziren bizitzera, eta hortik urte gutxira EXPAL —Explosivos Alaveses— enpresa sortu zuen Antoniok, erreportaje honetako protagonistaren aitak.

Amets baten bila. Aldiz, Vicente, familiako girotik aldendu eta

A

skotan garrantzirik eman ez eta jaramonik egiten ez den arren, Galdakaon eta Usansolon aurki daitekeen kale eta auzo orok badu bere izenaren ondotik honen zergati bat. Batzuetan gertakari konkretu baten edota pasarte zehatz baten oroigarri, besteetan aldiz itzal handiko norbaiti gorazarre, edota inguruetako mendi eta lautaden zigilu, askotarikoak dira herrian bertan aurkitu daitezkeen adibideak. Horren isla da, esaterako, egun Tximelarre —edo Tximiolarra— Goikoa izenez ezagutzen den auzoa. Belaunaldi berrien artean hala ikasi bada ere, beste izen batez izan zen auzo hau deitua: «Capitán Aldecoa», edo Aldekoa Kapitaina.

Duela gutxira arte horrela ezagutzen zen. Frankismo garaitik demokraziara salto egin eta Galdakaon lehen aldiz hautetsi zen Udal Gobernuak aldatu zuen izenez auzoa, Pedro Egileor alkate zela. Geroztik, duela hamarkada batzuetako goitizenak galdu du bere oihartzuna, baina esanguratsua da, hala ere, uztaileko amaieran auzoan ospatzen diren jaietan antzinako izenak hor dirauela, «Kapiko Jaiak».

Goazen beraz errora: nor zen Aldekoa Kapitaina? Vicente

24 urtarrila 2021 Binke!

1937an Bilbora itzuli zen. Sorterrira bueltatu bezain laster, Begoñako Andra Mari Erreketeen Tertzioan sartu zen, boluntario.

Hamazortzi urte besterik ez zituen garai hartan, eta gazte izanda ere argi zuen zein zen amesten zuen etorkizuna. Bere aitak askotan errepikatu zion ingeniari ikasketak egin behar zituela, baina protagonistak hori egin ordez, beste bide bati heldu eta txikitatik amesten zuen horri eutsi zion. Karrera militarra egitea zen, hain justu, beti nahi izan zuena, eta hala egin ere. Urte hartan beraz, aitak barneratu zion bizitza proiektua baztertu eta bere bideari ekin zion Vicentek.

Francoren armadan parte hartu zuen Bizkaiko, Santanderreko eta Asturiaseko kanpainetan. Hiriekin segi, eta aurrekoetan ibili ondoren Teruelera bidali zuten, honela, Ebroko Batailan zauritua izan, eta kondekoratu zuten arte. Hala ere, bere ibilbide militarra ez zen hor bukatu, zauriak sendatu eta izandako istriputik bi hilabetera abiazioan sartu baitzen pilotu gisa prestatzeko. Honela, Gerra Zibila amaitu baino lehen, gerra-hegazkineko pilotu titulua lortu zuen.

Nabarmentzekoak dira ondotik izandako hainbat bizipen.

Esate baterako, Adolf Hitlerren armadarekin batera parte hartu zuen Errusiako fronteko Eskuadrila Urdinean. Kasu honetan, zazpi hilabetez egon zen bertan, eta besteak beste Errusiako

Kanpainaren Hirugarren Eskuadrilan egon zen han igarotako hilabeteetan zehar. Guztira, 117 gerra misio egin zituen Alemaniako gobernadore faxistaren mandatupean, horien artean 20 aire borroka izanik, eta hauetan zehar zortzi hegazkin «etsai» eraitsiz. Urte haietan jokatutako «paper garrantzitsuaren eta izandako antzezpen bikainen» eskupeko gisa, domina militarra jaso zuen Aldekoa Kapitainak.

Azken urteak. Handik eta urte batzuetara, denbora laburrean mugako hamaika gerrate eta bataila bizi ondoren, Visitación Regueral Paz emakumearekin ezkondu zen 1946. urtean. Emakume hau ez zen edonor, Bizkaiko gobernadore zibil ohia zen Fernando Gonzalez-Regueral teniente koronelaren biloba baitzen. Garai hartan izen handikoa zen eta aski esanguratsua zen teniente koronelaren bilobarekin batera bost seme-alaba izan

zituen: Visitación, Dolores, Fernando, Elisa eta Pilar.

Hiru urte beranduago, 1949. urtean, kapitain izendatu zuten Vicente, eta aurrekoarekin batera, Airearen Akademia Orokorreko hegaldi-irakasle izendatu ere. Beranduago, 1952an, «Cuatro Caminos» Aire Maestrantzara igaro zen, pilotu-probatzaile lanetan.

Gazte hil zen Aldekoa Kapitaina, 34 urterekin. 1954ko maiatzaren 8an, Madrilgo Cuatro Vientos aerodoromoan aireko akrobazia lehiaketa batean parte hartzen ari zela, abiazio istripu bat jasan eta ez zuen bertatik salbatzerik lortu. Besteak beste: Bakarkako Militar Domina, Lehen Klaseko Burdinezko Gurutzea, Gudako Gurutzea edota Gurutze Gorria bezalako sariak jaso zituen bere ibilbidean zehar. Egun, bere emaztearen familiaren panteoian dago lurperatuta Tximelarre Goikoaren aurreko izena urte luzez eraman zuena, Leon hirian. • Binke! urtarrila 2021 25

Eskalada

Rokodromoa berriztu eta ireki du Ganguren Mendi Taldeak Rokodromoa berriztearekin batera, Gangureneko monitore batek eskaladan murgilduko ditu zaleak astero.

E

skaladaren «boom»-a 70 eta 80. hamarkadetan eman zen gure lurralde osoan. Jarduera honen hazkundea gure herrietan ere oso nabaria izan zen Ganguren Mendi Taldearen esanetan: «Eskalatzaileak entrenamenduari garrantzia handia ematen hasi ziren, mendian egin beharreko ariketa fisikoak eta teknikoak hobetzeko entrenamenduari heldu zitzaion...». Eta horregatik, hain zuzen, 1980. urtean Ganguren elkarteak bere egoitzan rokodromo bat eraikitzea erabaki zuen. Urte batzuk geroago, rokodromoari beste bi panel gehitu zizkioten, «garai berrietara egokitzeko nahiarekin», elkarteko arduradunek Binkeri azaldu diotenez. Bi panel berri horiek resinazko heldulekuz betetako horma mugikor bi izan ziren, mugikortasun honekin inklinazio ezberdinak lortu ahal izateko.

Baina garaiak aldatzen doaz , eta berarekin garai berriek eskatzen dituzten beharrizanak. Hori horrela, 2019aren hasieran, mendi taldearen zuzendaritzak aipatutako instalazioen erabilera sustatu behar dela erabaki zuen. Horretarako, berrikuntza batzuk egin ziren gune horretan: bertan zegoen materiala eguneratu egin zuten batetik, eta eskaladaren oinarrizko tekniken irakaskuntza eskaintzeko proposamena egin zen bestetik.

Erabaki hori hartu osteko urtea jakina da ez dela oso emangarria izan kirol esparru batzuentzat ere, baina aurten gogor ekin dio Ganguren Mendi Taldeak «boulder» eta eskaladako hormei zukua ateratzeari. Eta azken bultzada hori emateko hobekuntza gehiago egin dizkio guneari: panelen mekanismoa berriro berriztu da, helduleku guztiak desmontatu eta modu berri batean antolatu daitezke —eskalada-maila desberdinetara egokitu ahal izateko—, gelari kolorea eman zaio graffitien bidez eta monitoreak kontratatu dira eskaladaren munduan murgiltzen joan ahal izateko. Mugimendu-sekuentziak, jokoak, blokeak, luzaketak... egin ahal izango ditu interesa duen orok Ganguren taldeko rokodromoan.

Horretarako, interesa duen edonor eskaladaren lehen urratsak ematera gerturatu daiteke asteazkenero 20:00etatik 21:00 bitarte, «beti ere modu seguru eta dibertigarrian», azaldu dute Gangureneko arduradunek.

26 urtarrila 2021 Binke!

Xabier Valenciaren eskutik

Proiektu honetarako lanean: Argitaratzailea: Aitu elkartea.

Kurutzaldeko aldaketa XIX. mendean

Koordinatzailea: Jon Gomez Garai.

Erredakzioa: Beñat Armentia eta Iñigo Larrea.

Batzorde Orokorra: Julen Urrutxurtu, Agurtzane Uribarri, Iñigo de Miguel, Izaskun Rekalde, Gaizka Uriarte, Ixone Muñiz eta Alain Jauregi.

Maketazioa: Sua Estudio.

Ilustratzaileak: Irrimarra.

Inprenta: BEPSA. Banaketa: Egunon eta Correos.

Hilero banatutako ale kopurua: 14.000 Lege Gordailua: BI-41-2016 ISNN: 2444-9385

Proiektu hau posible egiten dute: Ohiko kolaboratzaileak: Manu Etxebarria, Edu Madina, Aitzol Altuna, Estibaliz Apellaniz, Joanes Urkixo, Yayone Altuna, Irati Bediaga, Julen Gabiria, Gotzon Barandiaran, Antton Irusta, Nerea Urgoiti, Josi Basterretxea, Xabier Valencia, Nagore Ferreira Zamalloa, Edu Olea eta Bego Martinez.

B

ilbotik Durangora joaten zan errege bidearen desbideratzeak, XIX. mendearen hasieran, Kurtzeako plaza asko arindu eban zirkulazioari jagokonez.

Holantxe ba, Zugutzu aldera desbideratu zan bidea eta honek aldaketa urbanistikoak ekarri ebazan. Baina mendearen amaiera be ez zan gutxiagorako izan hirigintzako lanetarako: Kurtzeko plazaren sarreran eta Errekaldeko errekatik gertu, bola toki eremu bat sortzeko proiektua egin zan 1883. urtean, 10.028 errealeko aurrekontuagaz. Zabaleako parrokia be 1896. urtean inauguratu eben, egiteko diru eskaera herrikoiaz sortua eta auzolanean eraikia. Udaletxe ondoko musikaren kioskoa eregiteko enkantea jarri zan abian 1901ean, 1.615 pesetako aurrekontuagaz. Aldatzeko hilerri barriaren proiektua ostera 1904. urtean egin eban Mario Camiña arkitektoak eta 1912an Juan Bautista Uriarte ingeniariak Kurtzeko plaza barriz antolatzeko krokisa aurkeztu eban, zorua bardinduz eta espazio barriak sortuz.

Elkarte laguntzaileak: Ganguren Mendi Taldea, Burtotza Mendi Taldea, Andra Mari Dantza Taldea, Galdakao Gogora, Etxerat, Usansolon Euskaraz, Euskaraldia eta Bagabiz euskara elkartea.

Argazkilariak: Jabi Rojo, Gotzon Almaraz, Julio Legarretaetxebarria eta Aitzol Zamalloa.

Webgunea: Aitor Espinosa eta Naiara Perez de Villarreal.

Binke aldizkariak ez du bere gain hartzen aldizkarian adierazitako iritzi edota esanen erantzunkizunik Harremana: info@binke.eus Publizitatea: publi@binke.eus

www.binke.eus

Babesle ofizialak:

Binke! urtarrila 2021 27

Antzerkia Urtarrilak 22, barikua Demode produkzioak

Kutsidazu bidea Ixabel

Otsailak 13, zapatua Ganso & Chico Tornado

Alpha

Ordua: 18:00 Sarrerak: 4-6€

Ordua: 19:00 Sarrerak: 4-10€

Otsailak 19, barikua Benetan be

Porno Vs. Afrodita Ordua: 19:00 Sarrerak 6-8

Urtarrilak 30, zapatua Xampatito

So

Ordua: 18:00 Sarrerak: 4-6€

Irakurle taldea Otsailak 15, astelehena Otsailak 5, barikua Kulunka teatro

Quitamiedos Ordua: 19:00 Sarrerak: 7,5-10€

«Argiantza» Pello Lizarralde 18:30 Egoerak behartuta, liburuaren inguruko solasaldia modu telematikoan egingo da. Eta parte-hartzea modu publikoan egin gura du talde antolatzaileak.

Hemen duzu solasaldira aipatutako egun eta orduan sartzeko esteka:

28 urtarrila 2021 Binke!

Mendia

Musika

Urtarrilak 24, domeka

Urtarrilak 28, eguena

Pto. Deskarga-Irimo-Itxumendi-Pto. Elosua

Hezurbeltzak

Ganguren Mendi Taldea

Ordua: 19:00 Sarrerak: 6-8€

Urtarrilak 29-31 Eski irteera Bakeira Beretera Ganguren Mendi Taldea

Otsailak 7, domeka Kanporamartxo Ganguren Mendi Taldea

Otsailak 4, eguena Otsailak 14, domeka

Aurora Beltran

Eski irteera Alto Campoora

Ordua: 19:00 Sarrerak: 6-8€

Ganguren Mendi Taldea

Otsailak 14, domeka Raketa irteera: Brañavieja-Pico Cordel (2.061m.)

Ganguren Mendi Taldea

Otsailak 11, eguena

Ruper Ordorika Ordua: 19:00 Sarrerak: 6-8€

Otsailak 19-21 Eski irteera Bakeira Beretera Ganguren Mendi Taldea

Otsailak 20-21

Otsailak 18, eguena

Peña Lara (2.428m.)-Guadarrama

Niña Coyote & Chico Tornado

Ganguren Mendi Taldea

Ordua: 19:00 Sarrerak: 6-8€

Binke! urtarrila 2021 29

30 urtarrila 2021 Binke!

Binke! urtarrila 2021 31