Azade komalga no23

‫دیدگــــــــــا‬

‫ئێراق له‌نێوان دیموكراتیبوون و ناوه‌ندگه‌راییدا‬ ‫دۆخی ئێستای ئێراق ل ‌ه چاره‌نووسسازترین دۆخی خۆی‬ ‫دای ‌ه‌‌‪ .‬چونك ‌ه ل ‌ه دووڕیانێكی گێژاوداری دژواردا چه‌قیوه‌؛‬ ‫نه‌ده‌توانێت ئه‌قڵییه‌تی ناوه‌ندگه‌رایی ده‌سه‌اڵتخوازانه‌ی رابردوو‬ ‫تێپه‌ڕێنێت‪ ،‬نه‌ده‌توانێت ب ‌ه ئاراسته‌ی دیموكراتیزه‌بوونیش‬ ‫هه‌نگاو بنێت‪ .‬هێز ‌ه ده‌سه‌اڵتخوازه‌كانی ئێراق‪ ،‬ب ‌ه عه‌ره‌ب و كورد‬ ‫و پێكهاته‌كانی تریشیانه‌وه‌‌‪ ،‬له‌ملمالنێ و ناكۆكییه‌كی خوێناویی‬ ‫دان؛ نه‌ك له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌یه‌ك جودان‪ ،‬به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ر‬ ‫هه‌موویان له‌یه‌ك ده‌چن و پاوانخواز و ده‌مارگیر و ناوه‌ندگه‌ران‬ ‫و له‌ده‌سه‌اڵتخوازێتیشدا سه‌ختگیرن‪ .‬هه‌رچی گه‌الن و پێكهاته‌‬ ‫باوه‌ڕمه‌ندییه‌كان و هێز ‌ه دیموكراتیخوازه‌كانیشن هه‌رچه‌نده‌‬ ‫خوازیاری ئازادی و دیموكراتی و به‌یه‌كه‌وه‌ژیانی ئاشتیانه‌ش‬ ‫بن‪ ،‬به‌اڵم نه‌بوونه‌ت ‌ه خاوه‌ن هوشیاریی و رێكخسته‌بوونی‬ ‫دیموكراتیان ‌ه و تێكۆشانی به‌هێزی دیموكراتی‪.‬‬ ‫خاكی مێزۆپۆتامیا‪ ،‬ك ‌ه ئێراق به‌شێكی ئه‌و خاكه‌یه‌‪ ،‬وه‌ك چۆن‬ ‫جوگرافیای یه‌كه‌مین نێشته‌جێبوون و كۆمه‌ڵگابوون بووه‌‪،‬‬ ‫ئاوه‌هاش جوگرافیای یه‌كه‌مین پێكهاته‌ی ده‌سه‌اڵتخوازێتی و‬ ‫ده‌وڵه‌تداریی بووه‌‪ .‬وه‌ك چۆن خاوه‌ن فه‌رهه‌نگ (كولتوور)ێكی‬ ‫مه‌زنی دیموكراتی بوو ‌ه كه‌خۆی ل ‌ه خۆبه‌ڕێوه‌به‌ڕێتیی تیر ‌ه و هۆز و‬ ‫خێڵ و پێكهاته‌كان و چه‌ندین ره‌وت و بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازییدا‬ ‫ده‌بینێته‌وه‪ ،‬ئاوه‌هاش خاوه‌ن فه‌رهه‌نگێكی ده‌سه‌اڵتخوازێتی‬ ‫و ده‌وڵه‌تداریی بووه‌‪ .‬ئێستا هه‌ردوو فه‌رهه‌نگ له‌نێو ناكۆكی و‬ ‫ملمالنێ دان‪ .‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی ئه‌و ناكۆكی و ملمالنێیه‌ی شاردۆته‌وه‬ ‫و الوازی كردوو ‌ه خودی ئه‌و ناكۆكی و ملمالنێیه‌ی ‌ه ك ‌ه له‌نێوان‬ ‫هێز ‌ه ده‌سه‌اڵتخواز ‌ه پاوانخواز و ناوه‌ندگه‌راكانی ئێراقدا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ك ‌ه به‌ڕاده‌یه‌ك دژوار و خوێناوی بوو ‌ه ئیدی بچووكترین جیاوازی‬ ‫گه‌وره‌ترین شه‌ڕ و پێكدادانی لێده‌كه‌وێته‌وه‌‪.‬‬ ‫به‌شێك ل ‌ه هێز ‌ه ده‌سه‌اڵتخوازه‌كانی ئێراق ب ‌ه ئه‌قڵییه‌تی‬ ‫عه‌ره‌بگه‌رایی و شیعه‌گه‌راییه‌و ‌ه ده‌خوازن ناوه‌ندگه‌راییه‌كی زۆر‬ ‫له‌وه‌ی نه‌بوخوزنه‌سر و ئاشوور پانیباڵ و سه‌دام حوسێن به‌سه‌ر‬ ‫گه‌النی ئێراقدا بسه‌پێنن‪ .‬له‌م پێناوه‌شدا له‌ژێر ناوی پاراستنی‬

‫یه‌كێتی خاكی ئێراقدا ئاماده‌ن هه‌موو ئێراق بكه‌ن ب ‌ه خاكێكی‬ ‫سووتماك و ته‌واوی جیاوازییه‌كانی میزۆپۆتامیا بسڕنه‌وه‌‪ .‬هه‌رچی‬ ‫هێز ‌ه ده‌سه‌اڵتخواز ‌ه كوردگه‌راكان و عه‌ره‌بگه‌را سوننیه‌كان‬ ‫و پێكهات ‌ه جیاوازه‌كانی ترن خوازیاری ئه‌وه‌ن ده‌سه‌اڵتی زیاتر‬ ‫به‌ده‌ستبێنن‪ ،‬ئه‌گه‌رنا ئه‌و ئێراق ‌ه پارچ ‌ه پارچ ‌ه ده‌كه‌ن و گه‌الن‬ ‫دژ به‌یه‌كتره‌و ‌ه ده‌نێن و له‌م پێناوه‌شدا له‌ژێر ناوی سه‌ربه‌خۆیی‬ ‫و ده‌وڵه‌تدروستكردنی نوێدا ئێراقیان خستۆت ‌ه ناو شه‌ڕ و‬ ‫پێكدادانێكی گه‌وره‌وه‌‪ .‬مسۆگه‌ر هه‌ر دوو ئاراسته‌ی نێو ئه‌و‬ ‫هێز ‌ه ده‌سه‌اڵتخوازان ‌ه له‌پێناو قۆرخكاری و پاوانی زیاتره‌‪ ،‬هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندییه‌كی ب ‌ه به‌رژه‌وه‌ندی گه‌الن و ملمالنێی دیموكراتی و‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی ماف و ئازادییه‌و ‌ه نییه‌‪.‬‬ ‫بێگومان بۆ ئه‌وه‌ی كۆتایی به‌و ملمالنێی ‌ه خوێناوییه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتخوازێتییه‌ی هێز ‌ه ده‌مارگیره‌كانی ئێراق بێت‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫گه‌الن گوڕ ب ‌ه تێكۆشانی دیموكراتییانه‌ی خۆیان بده‌ن‪.‬‬ ‫هێز ‌ه دیموكراتیخوازه‌كانی ئێراق هوشیاری دیموكراتی و‬ ‫رێكخسته‌بوونی دیموكراتی و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی دیموكراتی‬ ‫پێشبخه‌ن و خۆ ل ‌ه ئه‌قڵییه‌تی ده‌سه‌اڵتخوازێتی و ده‌مارگیری‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬ئایینی و ئایینزایی رزگار بكه‌ن و له‌چوارچێوه‌ی‬ ‫پرۆژه‌ی كۆنفیدرالی دیموكراتیانه‌ی گه‌النی ئێراقدا سیسته‌می‬ ‫خۆبه‌ڕێوه‌به‌ریی دیموكراتی بونیاد بنێن‪ .‬به‌مه‌ش ئێراق له‌و‬ ‫گێژاوه‌ی تێیكه‌وتوو ‌ه رزگاری ده‌بێت و رێگیری ل ‌ه ده‌ستتێوه‌ردانه‌‬ ‫ده‌ره‌كییه‌كانی سیسته‌می سه‌رمایه‌ی جیهانیش ده‌كرێت‪ .‬ل ‌ه ئاكامدا‬ ‫ئێراق و ته‌واوی خاكی میزۆپۆتامیا ده‌بێت ‌ه ئه‌و جوگرافیایه‌ی‬ ‫یه‌كه‌مین سیسته‌می كۆنفیدرالی دیموكراتی گه‌الن و پێكهاته‌‬ ‫باوه‌ڕمه‌ندییه‌كانی تێدا بونیاد ده‌نرێت‪ ،‬هه‌نگاوه‌كانی رۆژئاوای‬ ‫كوردستان و باكووری سوریا بنچینه‌ییترین و هێژاترین هه‌نگاوه‌‬ ‫ب ‌ه ئاراسته‌ی كۆنفیدراڵی دیموكراتی گه‌النی میزۆپۆتامیا‪ .‬پێویسته‌‬ ‫ئه‌م ‌ه بكرێت ‌ه نمون ‌ه و مۆدێلێكی جوانی دیموكراتیزه‌بوون‬ ‫و به‌یه‌كه‌وه‌ژیانی ئازادانه‌ی گه‌الن و پێكهات ‌ه جیوازه‌كانی‬ ‫میزۆپۆتامیا‪‌‌‌ .‬‬

‫‪NO:23 - December 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪:‬‬ ‫له‌هه‌رێمی كوردستان باشترین بازنه‌ى په‌یوه‌ندى‬ ‫بازنه‌ى دزى و تااڵنییه‬ ‫سازدانی‪ :‬دانا عومه‌ر‬

‫ناوه‌ند گه‌رایى هه‌نگاو ده‌نیت‪ ،‬ئایا‬ ‫بۆ هه‌مان خواستى ناوه‌ند گه‌رایى له‌‬ ‫هه‌رێمى کوردستانیشدا هه‌یه‌‪ ،‬له‌دواى‬ ‫ئه‌وه‌ شکستانه‌ى که‌ ده‌سه‌اڵتى کوردى‬ ‫به‌سه‌ر هه‌رێمى کوردستانیدا هێنا‬ ‫چۆن ده‌رکێت کورد خۆى کۆبکاته‌وه‌ و‬ ‫سه‌رکردایه‌تییه‌کى سیا�سى کوردى پێک‬ ‫بهێنێت‪ ،‬له‌گه‌ڵ چه‌ند پرسێکى گرنگى تر‪.‬‬ ‫ده‌قى چاوپێکه‌تنه‌که‌‬

‫ مه‌سعود عه‌بدولخالق‬ ‫چاودێرێکى سیا�سى پێى وایه‌ ک ‌ه‬ ‫هه‌ر له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ دروستبوونى عێراق‬ ‫پڕۆژه‌یه‌کى داگیرکارى بووه‌‪ ،‬واتا بۆ ئه‌وه‌‬ ‫دروست نه‌بووه‌ که‌ واڵتێکى دیموکرات‬ ‫بێت‪ ،‬ده‌شڵێت‪ :‬ئێستا له‌ هه‌موو کات زیاتر‬ ‫پێویسته‌ که‌ ده‌سه‌اڵتێکى نوێ له‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان دروست بکرێت‪ ،‬چونکه‌ ئه‌م‬ ‫ده‌سه‌اڵت ‌ه شکستى هێناوه‌‪.‬‬ ‫له‌دواى ڕووداوه‌کانى ‪16‬ى ئۆکتۆبه‌ر‬ ‫و له‌ده‌ستدانى زیات ‪%55‬ى خاکى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان‪ ،‬بارودۆخێکى نوێ له‌ هه‌رێمى‬ ‫‪4‬‬

‫کوردستان و عێراق هاتووه‌ته‌ ئاراوه‌‪ ،‬ب ‌ه‬ ‫شێوه‌یه‌ک عێراق به‌ره‌و ناوه‌ند گه‌رایى‬ ‫و سه‌پاندنى ده‌سه‌اڵتى خۆى هه‌نگاو‬ ‫ده‌نێت‪ ،‬له‌الیه‌کى تره‌وه‌ ل ‌ه هه‌رێمى‬ ‫کوردستاندا ناڕه‌زایى توند به‌رامبه‌ر‬ ‫ده‌سه‌اڵتداران سه‌رى هه‌ڵداوه‌ و داواى‬ ‫پێکهێنانى ده‌سه‌اڵتێکى نوێ ده‌کرێت‪.‬‬ ‫له‌م دیداره‌ى ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌دا‪،‬‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ ،‬چاودێرى‬ ‫سیا�سى و سه‌رۆکى ده‌زگاى ستاندار‪،‬‬ ‫وه‌اڵمى چه‌ند پرسێکى گرنگ ده‌داته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى عێراق بۆچى به‌ره‌و‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪ :‬عێراق له‌نێوان‬ ‫ناوه‌ند گه‌رایى و دیموکراسیدا به‌ره‌و‬ ‫کوێ ده‌ چێت؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولغالق‪:‬له‌سه‌ره‌تاى‬ ‫دروستبوونى عێراقه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ دروست‬ ‫نه‌بووه‌ که‌ دیوموکراتى بێت و پێکه‌وه‌‬ ‫ژیانى تێدا هه‌بێت‪ ،‬هه‌ر له‌سه‌ره‌تاى‬ ‫دروستبوونى عێراقه‌وه‌ له‌ساڵى ‪1924‬‬ ‫پڕۆژه‌یکى داگیرکارى بووه‌‪ ،‬چونکه‌ له‌‬ ‫پێناوى پڕۆژه‌کانى داگیرکه‌ر له‌ ڕۆژهه‌اڵتى‬ ‫ناوڕاستدا دروست بوو‪ ،‬و ‌ه له‌پێناو‬ ‫پاراستنى ئاسای�شى داهاتووى ئیسرائیلى‬ ‫ئه‌و کاته‌ دروست بوو‪ .‬وه‌ سنوره‌کانى ئه‌و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫کاته‌ى عێراق ب ‌ه گوێره‌ى مه‌زهه‌بییه‌ت‬ ‫دیارى کرا‪ ،‬له‌ دواتردا کوردستانیان‬ ‫پێو ‌ه لکاند بۆ ئه‌وه‌ى هاوسه‌نگى له‌گه‌ڵ‬ ‫شیعه‌دا دروست بکات‪ ،‬واتا هه‌ر‬ ‫له‌سه‌ره‌تاوه‌ بۆ دیموکراتى دروست‬ ‫نه‌بووه‌‪ ،‬تیورنبى زۆر به‌ ڕاشکاوانه‌ وتى‬ ‫دیموکراتى بۆ ئه‌م واڵتانه‌ ده‌ست نادات‪،‬‬ ‫منیش پێم وایه‌ عێراق ناتوانێت واڵتێکى‬ ‫دیموکراتى بێت‪ ،‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ى هه‌رکاتێک‬ ‫عێراق بێته‌ ڕیزى واڵتانى شارستانى‬ ‫سه‌رده‌م عێراق پارچه‌ پارچه‌ ده‌بێت‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ى واڵتێکى دروستکراوه‌ و‬ ‫واڵتێکه‌ له‌ خزمه‌تى گه‌لى عێراق و گه‌النى‬ ‫ناوچه‌که‌ دروست نه‌کراوه‌‪ ،‬بۆیه‌ ناکرێت‬ ‫واڵتێکى دیموکراتى بێت به‌اڵم ده‌کرێت‬ ‫واڵتێکى ته‌وافوقى بێت‪ ،‬ته‌وافوقى له‌‬ ‫دیموکراتى تۆزێک تاییبه‌ت تره‌ن‪ ،‬له‌کاتى‬ ‫خۆى ئه‌وه‌ باسکرا‪ ،‬به‌اڵم سه‌رکرده‌کانى‬ ‫کورد زۆر پێداگرییان له‌سه‌ر نه‌کرد‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر ته‌وافوق په‌یڕه‌و بکرایه‌ هه‌م‬ ‫المه‌رکه‌زیه‌تى ده‌سته‌به‌ر ده‌کرد هه‌میش‬ ‫جۆرێک له‌ دموکراتى په‌یڕه‌و ده‌بوو‪.‬‬

‫ناوه‌ند گه‌رایى هه‌بوو‪ ،‬واده‌بیندرا‬ ‫ئه‌گه‌ر شیعه‌ و کورد بێنه‌ سه‌ر حوکم‬ ‫به‌ شێوه‌یه‌کى تر ده‌سه‌اڵتدارى ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫به‌اڵم بینیمان ئه‌زمونى حوکمى کوردیمان‬ ‫بیینى چه‌ند ناشیرین بوو‪ ،‬وه‌ ئه‌زمونى‬ ‫شیعه‌ش وا دیارده‌ى ناوه‌ندگه‌رایى و‬ ‫دیکتاتۆریه‌تى تێدا ده‌رده‌که‌وێت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫نه‌شاره‌زاییه‌ى سه‌رکردایه‌تى کورد که‌‬ ‫به‌بێ پشتیوانى ڕیفراندۆمییان ئه‌نجامدا‪،‬‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪ :‬ڕایه‌ک هه‌یه‌ که‌‬ ‫ده‌ڵێت له‌ ئێستادا کورد و شیعه‌ له‌‬ ‫عێراقدا شه‌ڕى به‌وه‌کاله‌ت ده‌که‌ن‪،‬‬ ‫واتا له‌باتى ئه‌مریکا و ئێران شه‌ڕ‬ ‫ده‌که‌ن‪ ،‬ڕۆڵى ئه‌مریکا و ئێران چییه‌ له‌و‬ ‫ڕووداوانه‌ى که‌ له‌ عێراقدا ڕووده‌ده‌ن؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬له‌ڕاستیدا‬ ‫من پێم وانییه‌ شه‌ڕى به‌وه‌کاله‌ت‬ ‫بکه‌ن‪ ،‬چونکه‌ کورد وه‌کاله‌تى له‌ده‌ست‬ ‫داوه‌‪ ،‬پشتگیرى نێوده‌وڵه‌تى له‌ده‌ست‬ ‫داوه‌‪ ،‬ئه‌وانه‌ى شیعه‌ش شه‌ڕ بۆ‬ ‫خۆییان ده‌که‌ن چونکه‌ شیعه‌ن‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ڕه‌نگه‌ بکه‌وێته‌ خزمه‌تى ئێرانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و‬ ‫شه‌ڕه‌ى که‌ کورد ده‌یکرد شه‌ڕى حزبى‬ ‫و خۆویستى و گه‌نده‌ڵى بووه‌‪ ،‬که‌ له‌‬ ‫ئه‌نجامدا گه‌شتوونه‌ته‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ى‬ ‫که‌پێى گه‌شتوون‪ ،‬شه‌ڕى عێراقیش‪،‬‬ ‫شه‌ڕى تایفى و مه‌زهه‌بى بووه‌‪.‬‬

‫ته‌نها ‪ 36‬کورسى‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪:‬ئه‌و ناوه‌ند‬ ‫گه‌رایه‌ى له‌ عێراق هه‌یه‌‪ ،‬به‌شێوه‌یه‌ک‬ ‫له‌ شێوه‌کان له‌ هه‌رێمى کوردستانیش‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬لێره‌ش ده‌ویسترێت ناوه‌ند‬ ‫گه‌راییه‌ک له‌ هه‌ولێر بسه‌پێندرێت‪،‬‬ ‫هۆکارى ئه‌مه‌ چییه‌؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬به‌کارهێنانى‬ ‫ناوه‌ند گه‌رایى بۆ کوردستان شتێکى‬ ‫ڕاست نییه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ى که‌ هه‌یه‌ شتێکى تره‌‪،‬‬ ‫حزبێک ته‌نها ‪ 36‬کور�سى هه‌یه‌ له‌ په‌رله‌مان‬ ‫به‌اڵم ده‌یه‌وێت خۆى بسه‌پێنێت‪ ،‬ئه‌و‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ى که‌ به‌ده‌ستییه‌وه‌یه‌تى له‌‬ ‫ژماره‌ى کورسییه‌کانى زیاتره‌‪ ،‬کێشه‌که‌‬ ‫له‌وه‌وه‌ دروست بووه‌‪ ،‬ئه‌م حزب ‌ه ده‌یه‌وێت‬ ‫هه‌موو ده‌ساڵته‌کان الى خۆى بێت‪ ،‬وه‌ک‬ ‫ده‌یانووت ته‌نها په‌رله‌مانى النه‌بوو ئه‌وه‌‬ ‫ده‌ستى به‌سه‌ر په‌رله‌مانیشدا گرت‪،‬‬

‫به‌کارهێنانى ناوه‌ند‬

‫گه‌رایى بۆ کوردستان‬

‫شتێکى ڕاست نییه‌‪،‬‬ ‫ه هه‌یه‌‬ ‫ئه‌وه‌ى ک ‌‬

‫شتێکى تره‌‪ ،‬حزبێک‬ ‫ه په‌رله‌مان‬ ‫هل‌‬ ‫هه‌ی ‌‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪ :‬بۆچى له‌ ئێستادا به‌اڵم ده‌یه‌وێت خۆى‬ ‫عیراق له‌ حوکمێکى فیدڕاڵییه‌وه‌ بسه‌پێنێت!‬

‫به‌ره‌و ناوه‌ندگه‌رایى هه‌نگاو ده‌نێت‪،‬‬ ‫هۆکاره‌که‌ى ئه‌وه‌یه‌ که‌ کورد خاڵى‬ ‫الوازى داوه‌ به‌ده‌سته‌وه‌ یاخود بۆ‬ ‫مانه‌وه‌ى خۆیه‌تى؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬له‌ڕاستیدا‬ ‫پێکهاته‌کانى عێراق و سیاسییه‌کانى‬ ‫عێراق که‌م باوه‌ڕییان به‌ دیموکراتى و‬ ‫المه‌رکه‌زى هه‌یه‌‪ ،‬پێشتریش بینیمان له‌‬ ‫‪ 80-70‬ساڵى حکومى سوننه‌دا به‌هیچ‬ ‫شێوه‌یه‌ک باوه‌ڕییان به‌ دیموکراتى نه‌بوو‬ ‫باوه‌ڕییان به‌ حکومێکى سه‌ربازگه‌رایى‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫هه‌لێکى زێڕینى دا به‌به‌غدا که‌ به‌ره‌و‬ ‫ناوه‌ند گه‌رایى و دیکتاتۆرییه‌ت بڕوات‬ ‫به‌ناوى شه‌ڕى دژى داعش و پارستنى‬ ‫یه‌کپارچه‌ى خاکى عێراق‪-‬ه‌وه‌‪.‬‬

‫‪5‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫له‌به‌رامبه‌ردا حزبى دووه‌مى ده‌سه‌اڵت‬ ‫که‌ مه‌به‌ستم له‌ یه‌کێتییه‌‪ ،‬نه‌ک هه‌موو‬ ‫یه‌کێتى مه‌کته‌بى سیا�سى یه‌کێتى‪ ،‬زۆر‬ ‫الواز بوون‪ ،‬به‌ که‌مێک به‌رتیل ڕازى‬ ‫بوو به‌وه‌ى که‌ ئه‌و ده‌سه‌اڵتانه‌ ڕاده‌ست‬ ‫بکات‪ ،‬وه‌ مێژووى خۆى له‌که‌دار بکات‪،‬‬ ‫له‌الیه‌کى تریشه‌وه‌ ئۆپۆزسیۆن په‌رت‬ ‫بووه‌‪ ،‬یه‌کگرتوو ڕۆشتووه‌ته‌ ڕیزى‬ ‫ده‌سه‌اڵت و گه‌نده‌ڵکارانه‌وه‌‪ ،‬ئه‌و دوو‬ ‫الیه‌نه‌ى تریش که‌مانه‌وه‌ هیچى وایان‬ ‫پێنه‌کرا‪ ،‬بۆیه‌ ده‌سه‌اڵت زۆر به‌هێز بوو‪،‬‬ ‫ده‌سه‌اڵت بوو ‌ه ده‌سه‌اڵتى ناوچه‌یه‌ک‪،‬‬ ‫له‌و ناوچه‌یه‌ش بووه‌ ده‌سه‌اڵتى الیه‌نێک‪،‬‬ ‫له‌و الینه‌ش ده‌سه‌اڵت بۆ که‌سێک بوو‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش هه‌مان ئه‌زمونى کۆنى ئیتیحاد و‬ ‫ته‌رقى و حزبه‌ دیکتاتۆره‌کانه‌‪.‬‬

‫‪6‬‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪:‬له‌ دواى ئه‌و‬ ‫شکستانه‌ى ڕووبه‌ڕووى ده‌سه‌اڵتى‬ ‫کوردى بوویه‌وه‌ له‌ ڕووداوه‌کانى ‪16‬ى‬ ‫ئۆکتۆبه‌ردا‪ ،‬ئێستا باس له‌وه‌ ده‌کرێت‬ ‫که‌ ده‌بێت ئه‌زمونێکى نوێى حکومڕانى‬ ‫له‌ هه‌رێمى کوردستاندا تاقى بکرێته‌وه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ر ئه‌وه‌ى ئه‌م ئه‌زمونه‌ شکستى‬ ‫هێناوه‌‪ ،‬پێت وایه‌ ئه‌م ئه‌زموونه‌ نوێیه‌‬ ‫ده‌بێت چۆن بێت؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬له‌ ڕستیدا‬ ‫ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌ هه‌ر له‌ناوخۆداو له‌‬ ‫ئاستى ئیداریدا شکستى نه‌هێناوه‌‪ ،‬به‌ڵکو‬ ‫کوردستانى ڕووبه‌ڕووى هه‌ڵدێرێکى‬ ‫گه‌وره‌ کردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش بووه‌ته‌ هۆى‬ ‫ئه‌وه‌ى که‌ ته‌نازولى زۆر گه‌وره‌ بۆ به‌غدا‬ ‫ده‌کات‪ ،‬سازشه‌کانى گه‌شتووه‌ته‌ ئاستى‬ ‫ترسنۆکیش‪ ،‬ته‌نها ده‌یانه‌وێت خۆیان و‬

‫ماڵ و سامانیان ڕزگار بکه‌ن‪ ،‬بۆیه‌ ئێستا‬ ‫دروستبوونى ئه‌زمونێکى نوێ بووه‌ته‌‬ ‫پێداویستییه‌ک‪ ،‬وه‌ ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌ نوێیه‌‬ ‫ده‌بێت ده‌ستێکى ئه‌مین و شاره‌زا بێت‪،‬‬ ‫چونکه‌ ئه‌وه‌ى ڕابردوو نه‌ ئه‌مین بوو نه‌‬ ‫شاره‌زا بوو بۆیه‌ کوردستانى گه‌یاند به‌م‬ ‫دۆخه‌‪ ،‬بۆیه‌ ئێستا به‌هه‌موو پێوانه‌یه‌ک‬ ‫کاتى پێکهێنانى سه‌رکردایه‌تییه‌کى‬ ‫نوێیه‌‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌وه‌ ئه‌وانه‌ى که‌‬ ‫له‌ناو ڕیفراندۆمدا نه‌بوون و خۆیان‬ ‫به‌ ئۆپۆزسیۆن ده‌زانن بوێرى ئه‌وه‌یان‬ ‫سه‌رکردایه‌تییه‌کى نوێ و مه‌رجه‌عێک‬ ‫دروست بکه‌ن بۆئه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى ئه‌و‬ ‫براده‌ران ‌ه تێکیان داوه‌ ئه‌وان چاکى‬ ‫بکه‌نه‌وه‌‪.‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪:‬پێت وایه‌ له‌‬ ‫کوردستاندا که‌سانى واهه‌یه‌ که‌ ئه‌و‬ ‫سه‌رکردایه‌تییه‌ نوێیه‌ پێک بهێنن و‬ ‫هه‌رێمى کوردستان له‌و ئه‌زمه‌یه‌ ڕزگار‬ ‫بکه‌ن؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬به‌ڵێ هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم دیار نییه‌ که‌ بۆچى نایه‌نه‌ پێشه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وانه‌ى که‌ ئۆپۆزسیۆنن که‌سانى پاکن‪،‬‬ ‫به‌اڵم پێم وای ‌ه ناوێرن هه‌نگاو بنێن‪،‬‬ ‫له‌ هه‌ندێک وه‌هم ده‌ترسن‪ ،‬هه‌ندێک‬ ‫حسابات ده‌که‌ن له‌ئاستى نێوده‌وڵه‌تیدا‬ ‫ڕاست نیه‌‪ ،‬ده‌نا ئێستا به‌هه‌موو پێوه‌رێک‬ ‫کاتى ئه‌وه‌یه‌ ک ‌ه ئه‌وان بێنه‌ پێشه‌وه‌ و شاند‬ ‫دروست بکه‌ن و به‌به‌غدا بڵێن ڕاوه‌سته‌‪،‬‬ ‫چونکه‌ هه‌تا ئه‌و سه‌رکردایه‌تییه‌ نوێ‬ ‫دروست نه‌بێت‪ ،‬ئه‌م سه‌رکردایه‌تییه‌ى‬ ‫ئێستا شتى دیکه‌ ده‌دۆڕێنێت‪.‬‬

‫یوسف محه‌مه‌د‪ ،‬جه‌اللى سام ئاغا‪،‬‬ ‫دکتۆر مه‌حمود عوسمان) و کۆمه‌ڵێک‬ ‫خه‌ڵکى شایسته‌ى دیکه‌ پێک بێت‪ ،‬ئه‌مانه‌‬ ‫له‌ سه‌روى حکومه‌ت بن‪ ،‬په‌یوه‌ندى‬ ‫ناوخۆیى و نێوده‌وڵه‌تى بۆ کوردستان‬ ‫بگێڕنه‌وه‌‪ ،‬به‌ به‌غدا بڵێن ڕاوه‌سته‌ له‌‬ ‫سزادانى هه‌رێمى کوردستان‪.‬‬

‫ئه‌وه‌ی شاره‌زابێت‬

‫ده‌زانێت حكومڕانی‬

‫هه‌رێمی كوردستان‬

‫ه بۆ‬ ‫كارگه‌یه‌ك ‌‬

‫تێكشكاندنی‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪:‬پێت وایه‌ ئه‌و كه‌سایه‌تی تاكی كورد‬

‫سه‌رکدایه‌تییه‌ نوێیه‌ ده‌بێت له‌کێ پێک‬ ‫بێت‪ ،‬چونکه‌ هه‌موو که‌س ده‌ڵت ده‌بێت‬ ‫سه‌رکردایه‌تى نوێ پێک بێت‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫من ده‌مه‌وێت ناوم پێ بڵێیت بۆ ئه‌وه‌ى‬ ‫به‌رپرسیارێتى بخه‌یته‌ سه‌رشانیان؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬ئه‌م‬ ‫پرسیاره‌ پرسیارێکه‌ که‌ زۆر که‌س‬ ‫ناوێرێت خۆى له‌قه‌ره‌ى بدات‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫مادام تۆ پرسیاره‌ت کرد من وه‌اڵمت‬ ‫ده‌ده‌مه‌وه‌‪ ،‬پێم وایه‌ له‌سه‌ر ئاستى‬ ‫نێوخۆیى و نێوده‌وڵه‌تى قوباد تاڵه‌بانى و‬ ‫نێچیرڤان بارزانى په‌سه‌ند کراون‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫وه‌ک ئیداره‌‪ ،‬نابێت بڕۆنه‌ ناو شاندو‬ ‫دانوستانه‌وه‌‪ ،‬له‌ به‌رامبه‌ردا ده‌بێت‬ ‫سه‌رکردایه‌تییه‌کى نوێ له‌م که‌سانه‌‬ ‫پێک بێت( مامۆستا عه‌لى باپیر‪ ،‬عومه‌رى‬ ‫سید عه‌لى‪ ،‬دکتۆر به‌رهه‌م ساڵح‪ ،‬دکتۆر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫نه‌ده‌کرا‪ ،‬حزبى به‌عس زۆر هه‌وڵیدا‪،‬‬ ‫تورکیا و ئێرانیش زۆر هه‌وڵى ئه‌وه‌یان‬ ‫دا به‌اڵم بۆیان نه‌کرا‪ ،‬یه‌که‌مجاره‌‬ ‫میلله‌تى کورد بێئیراد ‌ه بکات‪ ،‬ئێستا‬ ‫الوازترین بازنه‌ى په‌یوه‌ندى له‌ هه‌رێمى‬ ‫کوردستان کوردایه‌تییه‌‪ ،‬باشترین‬ ‫بازنه‌ى په‌یوه‌ندى بازنه‌ى دزى و تااڵنییه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئایا ئه‌و گه‌له‌ ئیراده‌ى شاره‌وه‌�شى‬ ‫لێسه‌ندراوه‌ته‌وه‌‪ ،‬من پێم وایه‌ نه‌خێر‪،‬‬ ‫به‌ دورست بوونى ده‌سه‌اڵتێکى بوێر‬ ‫و ده‌ستپاک گه‌ل ئه‌و ئیراده‌یه‌یه‌ى بۆ‬ ‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬به‌اڵم ب ‌ه هاوکارى با�شى‬ ‫هه‌موو ناوه‌نده‌کانى وه‌ک ناوه‌ندى ئاینى‬ ‫و سیا�سى و یاسایى و ئه‌ده‌بى‪ ،‬ئه‌وکاته‌‬ ‫من دڵنیام ئاسۆى کوردستان زۆر گه‌شه‌‬ ‫و ئیراد ‌ه بۆ گه‌لى کورد بگه‌ڕێنه‌وه‌ وه‌‬ ‫ناوچه‌ دابڕێندراوه‌کان بگه‌ڕێندرێته‌وه‌‬ ‫سه‌ر هه‌رێمى کوردستان و هێز و توانا بۆ‬ ‫پێگه‌ى کورد بگه‌ڕێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ى ده‌یڵێم‬ ‫خه‌یاڵ نییه‌ به‌ڵکو راستیه‌‪.‬‬

‫ئازادیی کۆمه‌ڵگه‌‪:‬خه‌ڵکى هه‌رێمى‬ ‫کوردستان له‌ماوه‌ى ‪ 26‬ساڵى ده‌سه‌اڵتى‬ ‫کوردیدا تا ڕاده‌یه‌کى زۆر بێئیراده‌ بووه‌‪،‬‬ ‫چه‌مکه‌کانى قوربانى دان و تێکۆشان و‬ ‫نه‌ته‌وه‌ الى تاکى کورد بێبه‌ها کراوه‌‪ ،‬وه‌‬ ‫که‌سایه‌تى تاک تێک شکێندراوه‌‪ ،‬چۆن‬ ‫ده‌کرێت متمانه‌وه‌ باروه‌ڕى بۆ تاکى‬ ‫کورد بگه‌ڕێندرێته‌وه‌؟‬ ‫مه‌سعود عه‌بدولخالق‪ :‬ئه‌و ‌ه شاره‌زا‬ ‫بوای ‌ه و ته‌ماشاى ده‌سه‌اڵتى کوردى و‬ ‫جۆرى حکومڕانى هه‌رێمى کوردستان و‬ ‫ئه‌و شێوازى به‌ڕێوه‌بردن و په‌روه‌رده‌یه‌ى‬ ‫ببینییایه‌ ده‌یزانى ئه‌وه‌ کارگه‌یه‌كه‌‬ ‫بۆ تێکشکانى که‌سیاتى تاکى کورد و‬ ‫میلله‌تى کورد‪ ،‬ئه‌و پڕۆسه‌یه‌ به‌ دوژمنان‬ ‫‪7‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫هێزێك پێویست ‌ه‬ ‫دونیابینی و تێڕوانینێكی ژیاریی و ئینسانیه‌تی‬ ‫هه‌بێت‬ ‫ئا‪ :‬ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتى سیا�سى هه‌رێمى کوردستان‪،‬‬ ‫له‌ ماوه‌ى ‪ 26‬ساڵى حکومڕانیدا‪ ،‬خۆیان و‬ ‫گه‌لى باشوورى کوردستانیان ڕووبه‌ڕووى‬ ‫چه‌ندین شکست و شه‌رمه‌زارى مێژوویى‬ ‫کردووه‌ته‌وه‌‪ ،‬بێجگه‌ له‌وه‌ى که‌ تاکاکه‌کانى‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یان ڕووبه‌ڕووى تێکشکانێکى‬ ‫قور�سى که‌سایه‌تى کردووه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫چاودێرانى سیاسیش پێیان وای ‌ه ده‌سه‌اڵتى‬ ‫کوردى پێویسته‌ له‌ ڕیشه‌وه‌ بگۆڕدرێت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ش به‌ میلله‌تێکى زیندو ده‌کرێت‪.‬‬ ‫ئه‌و شکستانه‌ى که‌ ڕۆژى‬ ‫‪ 2017/10/16‬دا رووبه‌ڕووى باشوورى‬ ‫کوردستان بوویه‌و ‌ه ک ‌ه بووه‌ هۆى‬ ‫له‌ده‌ستدانى ‪ %52‬خاکى باشوورى‬ ‫کوردستان‪ ،‬هه‌م کۆمه‌ڵگه‌ و هه‌میش‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانى هه‌رێمى ڕووبه‌ڕووى‬ ‫هه‌ژان کرده‌وه‌‪ ،‬ک ‌ه ڕه‌نگه‌ پرسیارگه‌لێکى‬ ‫وه‌ک ئه‌وه‌ى ئایا «ده‌کرێت بیر له‌‬ ‫چاککردن ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌ بکرێته‌وه‌«‬ ‫له‌ناخى هه‌موو تاکێکى سیا�سى و ناسیا�سى‬ ‫ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌دا وروژاندبێت‪.‬‬

‫به‌دواى چاره‌سه‌رێکى ڕیشه‌یى بۆ هه‌رێمى‬ ‫کوردستاندا بگه‌ڕێین و تیشک بخه‌ینه‌‬ ‫سه‌ر کێشه‌ ڕاسته‌قینه‌کان و برینه‌کان‬ ‫ده‌ستنیشان بکه‌ین‪.‬‬

‫زه‌رده‌شت نوره‌دین‪ ،‬ڕۆژنامه‌نووس‬ ‫و ئه‌ندامی ده‌سته‌ی نووسه‌رانی گۆڤاری‬ ‫به‌ره‌نگاری‪ ،‬له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى که‌ ئایا‬ ‫به‌ڕاى ئه‌و کێشه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌کانى باشوورى‬ ‫کوردستان چییه‌ وتى‪ »:‬وه‌اڵمى ئه‌م پرسیاره‌‬ ‫به‌شێوه‌یه‌کی گشتی په‌یوه‌ند ده‌بێت به‌‬ ‫دیاگنۆسیسکردن(ده‌ستنیشانکردن) و‬ ‫ڕه‌چه‌ته‌نوسینه‌وه‌ که‌ ئه‌مه‌ش له‌ ڕوانگه‌ی‬ ‫گۆڕینی دونیاوه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت‪ .‬ئه‌م‬ ‫ڕوانگه‌ش بۆخۆی له‌سه‌ر ئه‌و بنه‌ڕه‌ته‌‬ ‫کارده‌کات که‌ هه‌م سوبێکت(بکه‌ر) و هه‌م‬ ‫ئێمه‌ له‌م ڕاپۆرته‌دا هه‌وڵده‌ده‌ین مێژوو قابیلی گۆڕان و ده‌ستکاریکردنه‌‪.‬‬

‫‪8‬‬

‫له‌م پنته‌وه‌ ئاسۆی شۆڕش‪ ،‬ڕاپه‌ڕین‪،‬‬ ‫ڕووداو و ‪ ...‬هتد دێت ‌ه ناو مێژووه‌وه‌‬ ‫و مرۆڤ به‌ کردارى ده‌ستده‌کات به‌‬ ‫گۆڕینی دونیا‪ .‬ئه‌م ئایدیایه‌ به‌ ڕێکخراوی‬ ‫بۆ یه‌که‌مجار‪ ،‬له‌گه‌ڵ مارکس و‬ ‫ئه‌نگڵسه‌وه‌ دێته‌کایه‌وه‌ و پاشان بۆ‬ ‫یه‌که‌م جار له‌گه‌ڵ لینین‪‌-‬دا پراکتیزه‌‬ ‫ده‌کرێت‪ .‬مارکس و ئه‌نگڵس له‌ڕووی‬ ‫مێژووییه‌وه‌ و له‌سه‌ر ئاستی گه‌ردوونی‪،‬‬ ‫خاوه‌ندارێتیی تایبه‌ت که‌ کاری کرێگرته‌‪،‬‬ ‫سه‌رمایه‌‪ ،‬چینایه‌تی‪ ،‬نامۆبوون ‪ ...‬هتد‬ ‫لێده‌که‌وێته‌وه‌ وه‌ک کێشه‌ی سه‌ره‌کی‬ ‫پارادایمی چینایه‌تی ده‌ستنیشانیانکرد‬ ‫و ڕه‌چه‌ته‌ی کۆمۆنیزمیان بۆ نو�سی‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رچی له‌سه‌ده‌ی بیستدا کۆمۆنیزم‬ ‫نه‌هاته‌دیی به‌اڵم بینه‌ری دوو ئه‌زموونی‬ ‫سۆسیالیستی گه‌وره‌ بوین‪...‬‬ ‫لێره‌وه‌ ده‌کرێت له‌سه‌ر کێشه‌ی‬ ‫باشووری کوردستان و به‌دیڵ بۆی‬ ‫قسه‌بکرێت‪ .‬ئه‌و ‌ه ڕوونه‌ ک ‌ه کوردستان‬ ‫نیشته‌جێی سیسته‌می سه‌رمایه‌داریی‬ ‫جیهانییه‌ به‌ فۆرمی خۆی‪ .‬به‌اڵم ئه‌مه‌‬ ‫به‌مانای ئه‌وه‌ نایه‌ت ک ‌ه باشووری‬ ‫کوردستان ته‌نیا کێشه‌ی سیسته‌می‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫سه‌رمایه‌داری هه‌یه‌ و هه‌موو کێش ‌ه‬ ‫و نه‌خۆشییه‌کان ل ‌ه سه‌رمایه‌داریدا‬ ‫کورتکه‌ینه‌و ‌ه (وه‌ک ئه‌وه‌ی چه‌پی کۆن‬ ‫ده‌یکه‌ن)‪ .‬پێش هه‌موو شت ده‌بێت ئه‌وه‌‬ ‫بڵێن ئه‌گه‌رچی سه‌رمایه‌داری‪ ،‬جیهانییه‌‬ ‫به‌اڵم یه‌ک فۆرمی نیی ‌ه له‌م ڕووه‌و ‌ه ده‌بێت‬ ‫قسه‌ له‌سه‌ر فۆڕمه‌ جۆراوجۆره‌کانی‬ ‫سه‌رمایه‌داری بکرێت‪ ،‬سه‌ره‌ڕای بنه‌ما‬ ‫هاوبه‌شه‌کانی‪.‬‬ ‫باشووری کوردستان له‌ناو داڕوخانێکی‬ ‫ئیفالسبوونێکی‬ ‫و‬ ‫سه‌رتاسه‌ری‬ ‫هه‌مه‌الیه‌نه‌دایه‌‪ .‬حوکمڕانی و ده‌سه‌اڵتی‬ ‫کوردی به‌جۆرێکی وه‌ها سه‌رتاسه‌ریانه‌‬ ‫داڕوخاوه‌ که‌ به‌ هیچ جۆرێک ڕیفۆڕم‬ ‫هه‌ڵناگڕێت و فیعلییه‌تی مێژووی نه‌ماوه‌‬ ‫و پێویستی ده‌ستبه‌جێی ب ‌ه گۆرانی ڕادیکاڵ‬ ‫هه‌یه‌ و به‌رده‌وامبوونی ته‌نیا به‌هۆی‬ ‫ده‌زگا داپڵۆسێنه‌ر و سه‌رکوتکاره‌کانی‬ ‫تردا‬ ‫به‌دیوێکی‬ ‫حکومه‌ته‌وه‌یه‌‪.‬‬ ‫ده‌سه‌التی ڕۆشنبیری‪ ،‬که‌لتوری‪،‬‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی و ‪...‬هتد به‌ته‌واوی ئیفال�سی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌نه‌یان کردوه‌ و هیچ شتێکی‬ ‫واقیعی و ڕزگاریخوازنه‌یان پێ‌ نه‌ماوه‌‬ ‫و ناتوانن ئه‌گه‌ر و ئیمکانی ڕزگاری له‌م‬ ‫بنبه‌سته‌ هه‌مووگیره‌دا به‌رهه‌مبهێنن‪.‬‬ ‫به‌ده‌ربڕێنی کۆنستانتین گۆرگیۆ ئێستا‬ ‫له‌ باشووری کوردستان کاژێر ‪٢٥‬ـه‌‪.‬‬ ‫کاژێر ‪ ٢٥‬دوا کاژێر نییه‌ به‌ڵکو کاژێرێک‬ ‫دوای دوا کاژێره‌‪ .‬بۆی ‌ه ئه‌گه‌ر مه‌سیحیش‬ ‫بگه‌ڕێته‌و ‌ه ناتوانێت دۆخه‌که‌ ڕزگار‬ ‫بکات‪ .‬مه‌سیح لێره‌دا میتافۆره‌ بۆ‬ ‫هه‌موو ئایدیا به‌ناو ڕزگاریخوازه‌کانی ناو‬ ‫سیسته‌م‪ ،‬ئه‌و ئایدیایانه‌ی که‌ ڕۆژێک‬ ‫ڕۆشنبیره‌کان و ڕۆژێک سیاسییه‌کان‬ ‫بانگه‌شه‌ی بۆ ده‌که‌ن و کۆمه‌لێک‬ ‫خه‌ڵک بۆماوه‌یه‌کی کاتی له‌ده‌ور خۆیان‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫کۆده‌که‌نه‌وه‌‪ .‬که‌واته‌ له‌ کاژێر ‪ ٢٥‬دا هیچ‬ ‫ئایدیا و به‌دیلێکی ڕزگاریخواز له‌ هه‌ناوی‬ ‫سیسته‌مدا دروست نابێت‪ ،‬له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫کاژێر ‪ ٢٥‬له‌حزه‌ی دوای تاقیبوونه‌وه‌‬ ‫و جێبه‌جێبوونی هه‌موو ئایدیا به‌ناو‬ ‫رزگاریخوازه‌کانی ناو سیسته‌مه‌‪ .‬هه‌میشه‌‬ ‫کاژێر ‪ ٢٥‬دۆخی دروستبوونی به‌ره‌نگاری‬ ‫خۆڕسکانه‌یه‌ ک ‌ه له‌ناو خه‌ڵکدا سه‌رپێ‬ ‫‌ده‌که‌وێت‪ .‬به‌اڵم ل ‌ه دوای لینینه‌وه‌ ئه‌وه‌‬ ‫ده‌زانین که‌ به‌ره‌نگاری خۆڕسکانه‌ به‌بێ‌‬ ‫رێکخستن و دیسپلین پانتاییه‌که‌ بۆ‬ ‫دروستبوونه‌وه‌ی هه‌مان چه‌وساندنه‌وه‌‬ ‫و سته‌مکاری دۆخی پێشوو له‌ فۆڕمی‬ ‫جیاوازدا‪ .‬له‌م پنته‌وه‌ ده‌بێت ئه‌وه‌ بڵێین؛‬ ‫ئه‌م چرکه‌ساته‌ی تێیداین‪ ،‬کاژێر ‪٢٥‬ـه‌‪.‬‬

‫پرسیار ‌ه سه‌ره‌کییه‌که‌‬ ‫ه ئێستادا ئه‌وه‌یه‌‬ ‫ل‌‬

‫ه بۆچی هێز ‌ه چه‌په‌‬ ‫ک‌‬ ‫ڕادیکاڵه‌کان ناتوانن‬

‫ه ژێر ئه‌م‬ ‫شان بده‌ن ‌‬

‫به‌رپرسیارێتییه‌‬

‫مێژووییه‌؟ پێم وایه‌‬

‫وه‌اڵمه‌که‌ی دوو ڕووی‬

‫هه‌یه‌؛ یه‌که‌م جیهانییه‌‬ ‫و دووه‌م لۆکاڵییه‌‬

‫کاتی هه‌موو هێزه‌ چه‌په‌ ڕادیکاڵه‌کانه‌ و‬ ‫له‌به‌رانبه‌ر به‌رپرسیارییه‌تێکی مێژووی‬

‫گه‌وره‌داین‪ .‬بۆیه‌ ده‌بێت ده‌ستبده‌ین ‌ه‬ ‫رێکخستنی هه‌مووگیر و به‌ رێکخستن و‬ ‫سه‌رپێ‌خستنی به‌ره‌نگاری سه‌رتاسه‌ری‬ ‫دۆخه‌که‌ ڕزگار بکه‌ین»‪.‬‬ ‫پرسیار ‌ه‬ ‫وتی�شى‪»:‬‬ ‫ناوبراو‬ ‫سه‌ره‌کییه‌که‌ له‌ ئێستادا ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆچی‬ ‫هێزه‌ چه‌په‌ ڕادیکاڵه‌کان ناتوانن شان‬ ‫بده‌نه‌ ژێر ئه‌م به‌رپرسیارێتییه‌ مێژووییه‌؟‬ ‫پێم وایه‌ وه‌اڵمه‌که‌ی دوو ڕووی هه‌یه‌؛‬ ‫یه‌که‌م جیهانییه‌ و دووه‌م لۆکاڵییه‌‪.‬‬ ‫مارکسیزمی کالسیک ل ‌ه مارکسه‌وه‌‬ ‫تا ماوت�سی تۆنگ کارگه‌ی ستراتیژی‬ ‫گۆڕینی دۆخ و به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی‬ ‫ده‌سه‌اڵتبوون له‌سه‌ده‌ی بیستدا‪ .‬هه‌ر‬ ‫که‌م له‌ لینین و گرام�شی و ماوت�سی تۆنگ‬ ‫ستراتیژ‪ ،‬که‌ره‌سته‌ و پالنی کۆنکرێتی‬ ‫به‌ده‌سته‌وه‌گرتن و گۆڕینی ده‌سته‌اڵتیان‬ ‫بۆ هه‌لومه‌رجی دیاریکراوی سه‌ده‌ی‬ ‫بیست داهێنا که‌ هه‌موو ئازایخوازه‌کان‪،‬‬ ‫ب ‌ه کۆمۆنیست و ناکۆمۆنیسته‌وه‌‬ ‫سودیان لێبینی و ئاڵوگۆڕییان پێ ‌کرد‪،‬‬ ‫ناکۆکیی سه‌ره‌کی له‌ په‌یوه‌ند به‌ گۆڕینی‬ ‫دونیایه‌وه‌ له‌ ئێستادا له‌ نیوان هۆکاره‌‬ ‫سوبێکتیڤ و هۆکاره‌ ئۆبێکتیڤه‌کاندایه‌؛‬ ‫هۆکاره‌ سوبێکتیڤه‌کان به‌ نیسبه‌ت‬ ‫هۆکاره‌ ئۆبێکتیڤه‌کان چه‌قبه‌ستوو‬ ‫و وشکهه‌اڵتووه‌ و له‌ ناو مارکسیزمی‬ ‫کالسیکدا مه‌نگبووه‌‪ ،‬له‌کاتێکدا‬ ‫هۆکاره‌ ئۆبێکتیڤه‌کان ته‌واو گۆڕاون‬ ‫و پێشکه‌وتوون‪ .‬لێره‌دا ئاماژه‌ به‌‬ ‫�سێ هۆکاری ئۆبێکتیڤ ده‌ده‌م که‌‬ ‫گۆڕانکاری ڕادیکاڵی به‌سه‌ردا هاتووه‌‪.‬‬ ‫یه‌که‌م؛ جیهانگیری(گلۆباڵیزم) ک ‌ه جیهانی‬ ‫یه‌کپارچه‌ و تاک ‌جه‌وهه‌ر کردوه‌ و هیچ‬ ‫سنورێک بۆ فیچقه‌کردنی سه‌رمایه‌‬ ‫‪9‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫نه‌ماو ‌ه که‌ ئه‌مه‌ش ڕاسته‌وخۆ قه‌یران ‌ه‬ ‫جیهانییه‌ په‌یوه‌ند ده‌کات ب ‌ه لۆکاڵه‌وه‌‬ ‫و به‌پێچه‌وانه‌شه‌وه‌ ڕاسته‌‪ ...‬دووه‌م؛‬ ‫به‌رخۆری(مه‌سره‌فگه‌رایی) که‌ بووه‌‬ ‫به‌ که‌لتوری هه‌مووگیری هه‌موو‬ ‫چینه‌کان‪ ...‬سێیه‌م؛ فه‌زای مه‌جازی‬ ‫که‌ ئه‌مه‌ له‌و دووه‌ی پێشتر زیاتر‬ ‫گۆڕانکاری له‌ ڕه‌گه‌زی ئۆبێکتیڤدا‬ ‫کردوه‌‪ ،‬حیزبه‌ کۆمۆنیسته‌کانی دونیا به‌‬ ‫گشتی به‌ده‌ست هۆکاری سوبێکتیڤه‌وه‌‬ ‫ده‌ناڵێنن و له‌به‌رئه‌وه‌ی هه‌ڵگری هه‌مان‬ ‫ستراتیژ و که‌ره‌سته‌ی مارکسیزمی‬ ‫کالسیکن بۆ مۆبۆلیزه‌ و دروستکردنی‬ ‫سوبێکت(بکه‌ری) ئاڵوگۆڕی دونیا‪ .‬بۆیه‌‬ ‫ناتوانن خه‌ڵک و جه‌ماوه‌ر مۆبۆلیزه‌‬ ‫بکه‌ن و ڕێکی بخه‌ن و گۆڕانکاری‬ ‫ڕادیکاڵی پێبکه‌ن‪ .‬له‌به‌رانبه‌ر حیزبه‌‬ ‫فه‌یله‌سوفانی‬ ‫کۆمۆنیسته‌کانیشدا‪،‬‬ ‫چه‌پی نوێ کۆمه‌ڵێ ئاسۆی پراکتیکی‬ ‫سیا�سی‪ ،‬نه‌ک خودی پراکتیکی سیاسییان‬ ‫هێناوه‌ته‌گۆڕێ که‌ ده‌کرێت به‌ سود بێت‬ ‫بۆ داهێنانی فۆرمه‌ نوێکانی پراکتیکی‬ ‫سیا�سی»‪.‬‬ ‫زه‌رده‌شت نوره‌دین‪ ،‬له‌باره‌ى‬ ‫چۆنیه‌تى چاره‌سه‌رکردنى کێشه‌کانى‬ ‫وتى‪»:‬‬ ‫کوردستانه‌و ‌ه‬ ‫باشوورى‬ ‫باشووری کوردستان دۆخێکی تاقانه‌ و‬ ‫سینگوالری هه‌یه‌‪ .‬بۆیه‌ ده‌بێت هه‌موو‬ ‫مامه‌ڵکردن و به‌رکه‌وتنێکیش له‌گه‌ڵی‬ ‫دا تاقانه‌ و سینگوالر بێت‪ ،‬له‌م خاڵه‌وه‌‬ ‫به‌ر له‌ هه‌موو شت ده‌بێت عه‌قڵییه‌تی‬ ‫کۆپیکردن واڵوه‌ بنێین و هه‌روه‌ها‬ ‫واز له‌ ڕێکخستنی ته‌قلیدی و حیزبه‌‬ ‫کالسیکییه‌ کۆمۆنیستییه‌کان بهێنین که‌‬ ‫چه‌قبه‌ستوو و وشکهه‌اڵتوون‪ ،‬به‌دیل‬ ‫‪10‬‬

‫له‌ ئێستادا سه‌نتێزکردنی پراکتیکی‬ ‫سیاسیی مارکسیزمی کالسیک و هزری‬ ‫فه‌یله‌سوفانی چه‌پ نوێیه‌ که‌ له‌ده‌رنجامدا‬ ‫به‌گوێره‌ی واقیع و هه‌لومه‌رجی باشووری‬ ‫کوردستان ستراتیژ و که‌ره‌سته‌ی نوێی‬ ‫ڕێکخستن و مۆبۆلیزه‌کردنی کۆمه‌اڵنی‬ ‫خه‌ڵکی لێبه‌رهه‌مبێت‪ .‬به‌ده‌ربڕینێکی تر‬ ‫ده‌بێت به‌ره‌نگاریییه‌کی سه‌رتاسه‌ری و‬ ‫ناونشین له‌ باشووری کوردستان سه‌رپێ‬ ‫بکه‌وێت که‌ هه‌موو ئه‌مانه‌ش چه‌پی‬ ‫نوێ دروستده‌کات‪ .‬چه‌پێک که‌ خۆی له‌‬ ‫پاشه‌ڕووی ڕابردوو‪ ،‬داماڵیوه‌ و بوو ‌ه به‌‬ ‫پێشه‌نگی داهاتوو»‪.‬‬

‫محه‌مه‌د به‌کر‪ ،‬ڕۆشنبیر و چاودێرى‬ ‫سیا�سى‪ ،‬له‌باره‌ى کێشه‌کانى باشوورى‬ ‫کوردستانه‌وه‌ تێڕوانینێکى جیاوزترى‬ ‫هه‌بوو له‌ زه‌رده‌شت نوره‌دین و وتى‪»:‬‬ ‫هه‌ڵوه‌سته‌ کردن له‌سه‌ر قه‌یران و‬ ‫گێژاوی باشووری کوردستان پێویستی‬ ‫و ناچاریه‌‪ .‬کێشه‌ بێ شووماره‌کان‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یان گه‌یاندۆته‌ دۆخی داڕمان و‬ ‫بێ ئومێدی و بێ ئیراده‌یی و‪ ،‬بێ چاره‌یی‬ ‫له‌ده‌رگای هه‌مووان ده‌دات‪ ،‬له‌سایه‌ی‬ ‫چه‌مکی حزبی چه‌واشه‌کار و وابه‌سته‌‬ ‫و دژه‌ شۆڕشه‌وه‌‪ ،‬له‌سایه‌ی ئه‌قڵیه‌ت‬ ‫و زهنیه‌تی میللیگه‌رای سه‌ره‌تایی‬ ‫به‌کرێگیراوه‌ وه‌ کۆمه‌ڵگه‌ به‌ده‌ردێک‬ ‫براوه‌ که‌ له‌هه‌ر کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی تر‬

‫زیاتر پێویستی به‌ئه‌لف و بێی شۆڕش‬ ‫و چه‌مک و پێوانه‌ی شۆڕشگێڕی و‬ ‫سه‌رله‌نوێ تێکۆشان و پێهه‌ڵگرتن‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬شۆڕ�شی چه‌واشه‌ له‌باشووردا‬ ‫به‌هه‌موو پێودانگێک‪ ،‬له‌هه‌موو جوڵه‌ و‬ ‫کایه‌کانی سیا�سی و چه‌کداری و ئابووری‬ ‫و کولتووری و کۆمه‌اڵیه‌تی و ‪ ...‬هتد‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی وابه‌سته‌یی و دژه‌ شۆڕ�شی‬ ‫کردووه‌ شکست و تێکدان و نه‌هامه‌تی‬ ‫به‌بااڵی خه‌ڵکدا بڕیوه‌‪ .‬ئه‌م شۆڕشه‌‬ ‫چه‌واشه‌یه‌ هێنده‌ی ئه‌وه‌ی کاری له‌سه‌ر‬ ‫پوچکردن و بێ ئیراده‌ کردن و بێ ڕۆح‬ ‫کردن و به‌لومپه‌ن کردنی کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫کردووه‌ و بێ به‌هایی و بێ پێوانه‌یی‬ ‫کردۆته‌ سه‌نگی مه‌حه‌کی به‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫ژیان‪ ،‬له‌هه‌گبه‌یدا نرخێک‪ ،‬جوانیه‌ک‪،‬‬ ‫پیرۆزیه‌ک نادۆزیته‌وه‌«‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د به‌کر‪ ،‬وتی�شى‪ »:‬حزب و‬ ‫هێزه‌ ده‌سه‌اڵتدار و ده‌ستڕۆیشتووه‌کانی‬ ‫له‌سه‌ره‌تای‬ ‫هیچیان‬ ‫باشوور‬ ‫دامه‌زراندنیانه‌وه‌ تا ئێستا فیکر و‬ ‫ئایدۆلۆژیا و تێزی شۆڕش و شۆڕشگێڕیان‬ ‫نه‌کردۆته‌ بنه‌ما بۆ خه‌بات و تێکۆشان‪،‬‬ ‫هێنده‌ی ئه‌وه‌ی یاخیبوونێکی کوێرانه‌‬ ‫و خه‌باتێکی چه‌کداری بێ سه‌ره‌ و به‌ره‌‬ ‫مۆرکی خۆی داوه‌ له‌جوڵه‌ و په‌یڕه‌ویان‪،‬‬ ‫ته‌رزێکی تێکۆشانی نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی‬ ‫و پێوانه‌ی ئه‌خالقی شۆڕشگێڕی و‬ ‫پرنسیپی پڕ هزر و ئیراده‌ مۆرکی خۆی‬ ‫له‌جوڵه‌ی ئه‌م حزبانه‌ نه‌داوه‌‪ ،‬سیاسه‌تی‬ ‫ڕۆژانه‌ و وابه‌سته‌یی به‌داگیرکه‌ران‪،‬‬ ‫دوو خاڵی گرنگن ک ‌ه وای کردووه‌ ئه‌م‬ ‫حزبانه‌ نه‌توانن به‌درێژایی مێژوویان‬ ‫شایانی هه‌ڵگرتنی پێودانگی شۆڕش بن‪،‬‬ ‫هێزگه‌لێک سه‌رچاوه‌ی بوون و نه‌ش و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫نمایان به‌پشت به‌ستن به‌ئیراده‌ی ئازاد و‬ ‫خۆیی نه‌بێت بێگومان ناتوانین چاوه‌ڕێی‬ ‫ده‌رئه‌نجامێکی نه‌ته‌وه‌یی و دیموکرا�سی و‬ ‫مرۆییان لێ بکرێت‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ کاتێ حوکمی‬ ‫ئه‌قڵ و هزری فه‌لسه‌فی و دیموکرا�سی‬ ‫و ئیراده‌ی خۆیی غائیب بوو ئیتر ناکرێت‬ ‫چاوه‌ڕوانی ده‌سه‌اڵتێکی دیموکرا�سی و‬ ‫مرۆڤ دۆست و ژیان دۆست بکرێت‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی خۆی نمایش ده‌کات ده‌سه‌اڵتێکی‬ ‫سته‌مکار و نادیموکرات و دژه‌ ئینسان و‬ ‫گه‌نده‌ڵ و واڵتفرۆش ده‌بێت‪ ،‬ئاخر چۆن‬ ‫هێزگه‌لێک که‌ سه‌رتاپایان نوقمی نێو‬ ‫نه‌ته‌وه‌په‌رستی کۆنه‌پارێزی به‌کرێگیراو‬ ‫بن‪ ،‬نابنه‌ سته‌مکار و دیکتاتۆر‪ ،‬مرۆڤ‬ ‫ناتوانێت چاوه‌ڕێی سیسته‌م و ستاتۆیه‌ک‬ ‫له‌م هێزگه‌ل و ده‌سه‌اڵته‌ بکات که‌ تێیدا‬ ‫یه‌کسانی و دادپه‌روه‌ری و شکۆی مرۆڤ‬ ‫و ئاشته‌وه‌یی کۆمه‌اڵیه‌تی تێدا به‌رقه‌رار‬ ‫بێت‪ ،‬مسۆگه‌ر سیسته‌م و ده‌سه‌اڵتێکی‬ ‫به‌م ڕه‌نگه‌ جگه‌ له‌چاو بڕین ‌ه حوکم‬ ‫و درێژه‌دان به‌مانه‌وه‌ و تاکڕه‌وێتی و‬ ‫سته‌مکاری‪ ،‬شتێکی تری لێ چاوه‌ڕوان‬ ‫ناکرێت‪ ،‬گه‌لی باشوور کوشته‌ی ده‌ستی‬ ‫ئه‌م مۆدیله‌ حوکومڕانیه‌یه‌ و هێشتا‬ ‫باجی نه‌ته‌وه‌ په‌رستی سه‌ره‌تایی وابه‌سته‌‬ ‫ده‌دات»‪.‬‬

‫ده‌گه‌ڕێته‌وه‬

‫له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى ده‌بێت چى بکرێت و‬ ‫چۆن به‌ڕێوه‌بردنێک پێویسته‌ بۆ باشوورى‬ ‫کوردستان‪ ،‬محه‌مه‌د به‌کر وتى‪ »:‬باری‬ ‫شۆڕش له‌باشووری واڵتمان قورس‬ ‫و گرانه‌‪ ،‬حزب و الیه‌ن ‌ه سیاسیه‌کان‬ ‫هه‌ریه‌که‌یان ڕۆڵی گه‌وره‌ی هه‌بووه‌‬ ‫له‌تێکدان و شێواندن و به‌الڕێدا بردنی‬ ‫چه‌مک و پرنسیپی شپڕز و ڕێکخستن‪،‬‬ ‫هێنده‌ی ئه‌وه‌ی ئیش کراوه‌ له‌سه‌ر ئه‌و‬

‫ده‌توانێت بڵێ که‌ شۆڕش و ڕیکخستن‬ ‫له‌باشووردا بێ بناغه‌ و بێ کۆڵه‌که‌ن‪ ،‬نه‌ک‬ ‫هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌ڵکو باری�شی گران کراوه‌‪،‬‬ ‫بۆیه‌ کاتێ ده‌ست به‌رین بۆ ڕێکخستن و‬ ‫شۆڕش ده‌بێت وه‌ک ئه‌وه‌ی هیچ نه‌بوو‬ ‫بێت و له‌سه‌ره‌تاوه‌ بناغه‌ی شۆڕش و‬ ‫ڕێکخستن دابڕێژرێت‪ ،‬مسۆگه‌ر ئه‌مه‌ش‬ ‫پێویستی به‌په‌روه‌رده‌یه‌کی گشتگیری ئه‌و‬ ‫تاکانه‌ هه‌یه‌ ک ‌ه بۆ شۆڕش و ڕێکخستنێکی‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫چه‌مک و پرنسیپانه‌ی که‌ دژه‌ شۆڕش و‬ ‫دژه‌ ڕیکخستنێکی تۆکمه‌ و هاوچه‌رخن‪،‬‬ ‫ئیش نه‌کراوه‌ ناواخنه‌که‌ی پڕ بکرێته‌وه‌‬ ‫به‌پێوانه‌ و به‌ها و هزری نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫دیموکراتی مرۆڤ و ژیان دۆستانه‌‪،‬‬ ‫کاتێک ئامانج و ستراتیژیه‌ت بچووک و‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیخوازان ‌ه بوو بێگومان شۆڕش‬ ‫و ڕێکخستنیش به‌گوێره‌ی ئه‌و ئامانج‬ ‫و ستراتیژیه‌ته‌ داده‌ڕێژرێت‪ ،‬مرۆڤ‬

‫شکستی مۆدیلی‬

‫حزبایه‌تی و‬ ‫کوردایه‌تی‬

‫له‌باشووردا‬

‫به‌ده‌ره‌جه‌ی یه‌که‌م بۆ‬

‫نه‌بوون و به‌رکه‌نارگیر‬

‫کردنی ڕۆڵ و پێگه‌ی‬ ‫ژنان له‌نێو شۆڕشدا‬

‫به‌ئیراده‌ و شۆڕشگێڕ و هاوچه‌رخ‬ ‫پشتی پێ ده‌به‌سترێت‪ ،‬په‌روه‌رده‌ی‬ ‫هزری و چه‌مکی که‌سێتی و سه‌رله‌نوێ‬ ‫پێناسه‌کردنه‌وه‌ی حزب و سه‌رۆکایه‌تی‬ ‫و ڕێکخستن و سیاسه‌ت و شه‌ڕ و‬ ‫تێگه‌یشتنی قوڵ و بابه‌تیانه‌ی مێژوو و‬ ‫هه‌موو ئه‌مانه‌ ده‌بنه‌ کۆڵه‌که‌ی سه‌ره‌کی‬ ‫و چه‌خماخه‌ی شۆڕش و ڕێکخستنی‬ ‫پۆاڵیین و هاوچه‌رخانه‌‪ ،‬هه‌تا ئه‌و زهنیه‌ت‬ ‫و ئه‌قڵیه‌ت و چه‌مک و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ گۆڕ‬ ‫ون نه‌کرێت که‌ حزبه‌کانی باشوور به‌به‌ر‬ ‫تاک و کۆمه‌ڵگه‌یاندا بڕیوه‌‪ ،‬مه‌حاڵه‌‬ ‫بتوانین باس له‌شۆڕش و ڕێکخستن و‬ ‫کیانێکی ئازاد و شه‌ره‌فمه‌ندانه‌ بکه‌ین»‪.‬‬ ‫وتی�شى‪ »:‬پایه‌ی شۆڕش و ڕێکخستنێکی‬ ‫به‌رهه‌مدار که‌ ئازادی و دیموکرا�سی و‬ ‫هاوواڵتیبوون بکات سه‌نگی مه‌حه‌کی‬ ‫به‌ڕێوه‌بردنی ژیانی تاک و کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫خۆی له‌وه‌دا ده‌بینێته‌و ‌ه که‌ سه‌ره‌تا‬ ‫ده‌ست ببرێت بۆ ئه‌ڵقه‌ الوازه‌کان‪،‬‬ ‫شکستی مۆدیلی حزبایه‌تی و کوردایه‌تی‬ ‫له‌باشووردا به‌ده‌ره‌جه‌ی یه‌که‌م بۆ‬ ‫نه‌بوون و به‌رکه‌نارگیر کردنی ڕۆڵ و‬ ‫پێگه‌ی ژنان له‌نێو شۆڕشدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫وابه‌سته‌‬ ‫سه‌ره‌تایی‬ ‫میللیگه‌رای‬ ‫به‌درێژایی جوڵه‌ و شۆڕ�شی چه‌واشه‌‪،‬‬ ‫ئاسته‌نگ بووه‌ له‌به‌رده‌م بوون و ڕه‌نگ‬ ‫و جوڵه‌ی ژنان له‌هه‌موو کایه‌کانی‬ ‫شۆڕشدا‪ ،‬شۆڕش و ڕێکخستن بێ به‌ری‬ ‫کراوه‌ له‌هێز و ئیراده‌ی ژنان‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫له‌کاتێکدا شۆڕش و ڕێکخسنی هاوچه‌رخ‬ ‫و حوکومڕانیه‌کی شایسته‌ به‌کۆمه‌ڵگه‌‪،‬‬ ‫به‌بێ پێشه‌نگی ژنان و جێگرتنی‬ ‫گشتگیرانه‌ی له‌کایه‌ سیا�سی و ڕیکخستنی‬ ‫و چه‌کداری و به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیدا‪ ،‬به‌دی‬ ‫‪11‬‬

‫‪NO:23 - December 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫عه‌بدوڵاڵ ئۆجاالن‬

‫نایه‌ت‪ .‬سته‌م و دیکتاتۆری و نادادی و‬ ‫وابه‌سته‌یش هه‌ر له‌ڕێگه‌ی کاره‌کتارت‬ ‫ژنانه‌وه‌ ده‌توانرێت گۆڕ ون بکرێت‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها الوان که‌ به‌ده‌ردێکی نه‌خوازراو‬ ‫براون له‌سایه‌ی ده‌سه‌اڵت و حوکمڕانی‬ ‫بێ هزر و بێ پرنسیپ‪ ،‬ده‌بێ وه‌ک‬ ‫کۆڵه‌که‌یکی سه‌ره‌کی ڕیکخستن و شۆڕش‬ ‫په‌روه‌رده‌ بکرێن و هزر و ئیراده‌ی ئازادی‬ ‫بکرێت به‌به‌ریاندا و له‌نێو سه‌رجه‌م‬ ‫سه‌نگه‌ره‌کانی تێکۆشاندا‪ ،‬به‌ئه‌قڵیه‌تی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی پێشکه‌وتوخواز‪،‬‬ ‫جێگه‌ی شیاو و پێشه‌نگ بگرن»‪.‬‬

‫ناچاریه‌ ئه‌و تێز و فه‌لسه‌فه‌یه‌ ب ‌ه بنه‌مای‬ ‫شۆڕش و ڕێکخستنێکی هه‌مده‌میانه‌‬ ‫له‌باشووردا به‌هه‌ند وه‌ربگیردێت و‬ ‫له‌ڕێی فیکر و تێز ‌ه ئینسانی و دیموکراتیی‬ ‫و چاره‌سه‌رئامێزه‌کانی ڕێبه‌ر ئۆجاالن‪،‬‬ ‫زهنیه‌ت و ئه‌قڵیه‌تی نه‌ته‌وه‌ په‌رستی‬ ‫سه‌ره‌تایی بێ ئیراده‌ له‌باشووردا‬ ‫ڕابماڵرێت و سه‌رله‌نوێ ژن به‌ژن و‬ ‫مرۆڤ به‌مرۆڤ و کۆمه‌ڵگه‌ به‌کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫ببێته‌وه‌ و پایه‌ و به‌ها و پیرۆزییه‌‬ ‫کولتووری و ڕۆحیه‌کان له‌نێو تاکه‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌دا بچێنرێت»‪.‬‬

‫محه‌مه‌د به‌کر‪ ،‬تیشکى خسته‌ سه‌ر‬ ‫تێز و فیكرى ئۆجاالن بۆ چاره‌سه‌رى‬ ‫کێشه‌کانى باشوور و کێشه‌کى گه‌الن‬ ‫به‌گشتى و وتى‪ »:‬هزر و فه‌لسه‌فه‌ و تێزی‬ ‫ڕێبه‌ر ئۆجاالن ک ‌ه تێری شۆڕ�شی گه‌الن‬ ‫و هه‌موو مرۆڤایه‌تی ده‌کات‪ ،‬ده‌بێت و‬

‫له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى ئایا ده‌کرێت ل ‌ه‬ ‫باشوورى کوردستاندا‪ ،‬ئه‌لته‌رناتیڤێکى‬ ‫چاره‌سه‌ر‪،‬‬ ‫ببێته‌‬ ‫شۆڕشگێرى‬ ‫ناوبراو وتى‪ »:‬گۆڕانکاری ڕاماڵینی‬ ‫هه‌ر ده‌سه‌اڵتێکی تاکڕه‌و و سته‌مکار‬ ‫به‌کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک به‌دی دێت که‌‬

‫‪12‬‬

‫له‌به‌رزترین ئاستا بیر بکاته‌وه‌ و هزر‬ ‫بئافرێنێت و نه‌ریتی سیا�سی و ئه‌خالقی‬ ‫شۆڕشگێڕی بونیاد بنێت‪ ،‬ته‌نیا کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫ژیر و هوشیاره‌کان ده‌توانن ڕێگربن‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر تاکڕه‌وی و سته‌م و پاوان‪،‬‬ ‫له‌سایه‌ی ئه‌م سیسته‌م و ده‌سه‌اڵته‌‬ ‫به‌کرێگیراوه‌‪ ،‬زهنیه‌تی کۆماڵگا داڕماوه‌‪،‬‬ ‫کاتێ زهنیه‌تی کۆمه‌ڵگه‌ داڕما بێگومان‬ ‫مرۆڤ بێ به‌ش ده‌بێت له‌سیاسه‌ت و‬ ‫ئیراده‌ و شۆڕش و ڕێکخستن‪ ،‬هه‌ربۆیه‌‬ ‫به‌ئافراندنی هزر و بونیادنانه‌وه‌ و‬ ‫به‌گه‌ڕخستنی زهن و ژیری و دواتریش‬ ‫ئه‌نجامدانی چاالکی شۆڕشگێڕی ده‌توانین‬ ‫باس له‌ئه‌لته‌رناتیڤی شۆڕشگێڕی بکه‌ین»‪.‬‬ ‫له‌باشووری‬ ‫هێشتا‬ ‫وتی�شى‪»:‬‬ ‫کوردستان قۆناغی گه‌شه‌ و بونیادنانی پایه‌‬ ‫گرنگه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و هزری نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫دیموکراتی و پێکه‌وه‌ ژیانی ئازادانه‌ ده‌ستی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫پێ نه‌کردووه‌‪ ،‬چونکه‌ گه‌شه‌ و په‌ره‌پێدان‬ ‫و بونیادنان پێویستی به‌پایه‌ی هزری و‬ ‫چه‌مک و فه‌لسه‌ف ‌ه و دونیابینی هاوچه‌رخ‬ ‫هه‌یه‌ و هیچ یه‌ک له‌م حزبانه‌ی باشوور‬ ‫ئه‌م پایانه‌یان به‌بااڵدا نابڕێت‪ .‬هه‌ر بۆیه‌‬ ‫به‌ره‌ی گه‌ل و سیسته‌می تاک و هاوواڵتی‬ ‫ئازاد باشترین ئه‌لته‌رناتیڤ و جێگره‌وه‌‬ ‫و به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی به‌ره‌ی حزبی نه‌ته‌وه‌‬ ‫په‌رست و دژه‌ شۆڕشه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی‬ ‫ڕێگه‌ چاره‌ی دیموکراسیانه‌ی گشتگیر و‬ ‫ڕیشه‌یی کێشه‌ و قه‌یرانه‌کان و خولقاندن‬ ‫و بونیادنانی پایه‌ فیکری و ژیاریه‌کانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌‪ ،‬پێویسته‌ سه‌رله‌نوێ پێناسه‌‬ ‫و پێوانه‌ بۆ په‌یڤیشۆڕشگێڕی بکرێت و‬ ‫دابنرێت‪ .‬په‌یڤی شه‌رعیه‌تی شۆڕشگێڕی‬ ‫که‌ سیاسیه‌کانی باشوور کردویانه‌‬ ‫به‌بااڵی گرگنی خۆیاندا‪ ،‬گه‌وره‌ترین‬ ‫سوکایه‌تیه‌ به‌ڕه‌هه‌ند و خودی‬ ‫شۆڕشگێڕیه‌ت‪ .‬ئاشکرایه‌ له‌باشووری‬ ‫کوردستاندا له‌سایه‌ی ده‌سه‌اڵتێکی‬ ‫به‌دفه‌ڕی سه‌پێنراو به‌سه‌ر خه‌ڵکا‪ ،‬زۆر‬ ‫له‌چه‌مک و پێوان ‌ه مرۆیی و سیا�سی و‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی و کولتووری و فه‌رهه‌نگی‬ ‫و ڕۆشنبیری و هونه‌ری و ‪ ....‬هتد‪،‬‬ ‫ڕووبه‌ڕووی له‌ڕێالدان و شێواندنی‬ ‫گه‌ور ‌ه بۆته‌وه‌‪ .‬شۆڕ�شی بونیادنراو و‬ ‫چه‌واش ‌ه له‌باشووردا که‌بناغه‌یه‌کی‬ ‫یاخیبوونی کوێرانه‌ی نا زانستی و خێڵه‌کی‬ ‫و ناوچه‌یی و باوه‌ڕ نه‌بوون به‌خۆی‬ ‫هه‌بووه‌ و هه‌یه‌‪ ،‬هیچ کات به‌پێویستی‬ ‫نه‌بینیوه‌ ئیش له‌سه‌ر پێوان ‌ه بااڵکان بکات‬ ‫بۆ خولقاندنی که‌سێتیه‌کی به‌ئیراده‌ و پڕ‬ ‫هزر که‌ ده‌ره‌قه‌تی زه‌حمه‌تیه‌کانی شۆڕش‬ ‫بێت»‪.‬‬ ‫محه‌مه‌د به‌کر زیاتر له‌سه‌ر که‌سایه‌تى‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫شۆڕشگێڕ دواو وتى‪ »:‬هیچ گومانی تێدا‬ ‫نیه‌ که‌ ده‌ست بردن بۆ شۆڕش و ئازادی‬ ‫ل ‌ه کوردستانێک که‌ سروشتی دۆز و‬

‫ئه‌وانه‌ی‬

‫پێشه‌نگایه‌تی ئه‌م‬ ‫به‌ناو شۆڕشه‌یان‬

‫کردوو ‌ه له‌باشووری‬

‫کوردستان‪ ،‬نه‌ک هه‌ر‬ ‫شۆڕشگێڕ نه‌بوون‪،‬‬

‫به‌ڵکو زۆر ڕاشکاوانه‌‬ ‫ده‌توانرێت په‌یڤی‬

‫یاخی بوونی کوێرانه‌‬ ‫و نه‌ته‌و ‌ه په‌رستی‬

‫سه‌ره‌تایی به‌کرێگیراو‬

‫و بازرگانی شه‌ڕ‬

‫و خێڵ په‌رستی و‬ ‫ه په‌رستی‪،‬‬ ‫ناوچ ‌‬

‫ببڕیت به‌بااڵیاندا‪.‬‬ ‫سه‌رسه‌ختی دوژمنه‌کانی هێنده‌ زه‌حمه‌ت‬ ‫و تاقه‌ت پڕوکێن بێت‪ ،‬ئه‌وا ئه‌و شۆڕشه‌‬ ‫ناچاره‌ به‌ئافراندنی که‌سێتیه‌که‌ی‬ ‫شۆڕشگێڕی وه‌ها که‌ خۆنه‌ویستانه‌‬ ‫ئاماده‌ بێت بۆ هه‌موو زه‌حمه‌تی و ئه‌و‬

‫ئه‌رکانه‌ی ده‌که‌وێته‌ سه‌ر شانی‪ .‬چونک ‌ه‬ ‫مه‌رجی سه‌رخستنی شۆڕ�شی کوردستان‬ ‫پابه‌نده‌ ئاماده‌یی و بوونی که‌سێتی به‌هێز‬ ‫و به‌ئیراده‌ و شۆڕشگێر تاوه‌کو بتوانێت‬ ‫پێشه‌نگایه‌تی بۆ دۆزێکی وه‌ها قورس‬ ‫و زه‌حمه‌ت و پڕ دوژمن و نه‌یار بکات‪.‬‬ ‫ئازادی له‌کوردستاندا به‌شۆڕ�شی هه‌رزان‬ ‫و که‌سێتی هه‌رزان به‌دی نایه‌ت‪ ،‬حاشا‬ ‫هه‌ڵنه‌گره‌ ک ‌ه له‌باشووردا هه‌موو ئه‌و‬ ‫هێزانه‌ی بانگه‌شه‌ی شۆڕشیان کردووه‌‬ ‫و ده‌که‌ن‪ ،‬نه‌یانتوانیوه‌ به‌گوێره‌ی‬ ‫چه‌مک و پێوانه‌یه‌کی بااڵ که‌ ڕزگاری‬ ‫و ئازادی کوردستان و دۆزه‌ ڕه‌واکه‌ی‬ ‫ده‌یسه‌پێنێت‪ ،‬که‌سێتی و تێکۆشه‌ری‬ ‫شۆڕشگێڕ بخولقێنن و ئاماده‌ بکه‌ن‪ .‬ئه‌و‬ ‫بانگه‌شانه‌ی بۆ شه‌رعیه‌تی شۆڕشگێڕی‬ ‫ده‌یکه‌ن و ناوزه‌د کردنی که‌سێتی و‬ ‫جوڵه‌ی سیا�سی و چه‌کداریان وه‌ک‬ ‫شۆڕشگێڕێک جگه‌ له‌چه‌واشووه‌کاری و‬ ‫پوچ کردن و بچووککردنه‌وه‌ی ناوه‌ڕۆک‬ ‫و پێوانه‌ی شۆڕشگێڕی هیچی تر نیه‌«‪.‬‬ ‫وتی�شى‪ »:‬گه‌ر مرۆڤ به‌ڕاستی و‬ ‫دروستی و به‌گوێره‌ی پێوانه‌ی بااڵ و‬ ‫ئه‌زموونی که‌ڵه‌که‌بووی که‌سێتییه‌‬ ‫شۆڕشگێڕه‌کانی مێژوو تاو و توێی په‌یڤ و‬ ‫چه‌مکی شۆڕشگێڕی بکات ئه‌و کات بۆمان‬ ‫ده‌رده‌که‌وێت ئه‌وانه‌ی پێشه‌نگایه‌تی ئه‌م‬ ‫به‌ناو شۆڕشه‌یان کردووه‌ له‌باشووری‬ ‫کوردستان‪ ،‬نه‌ک هه‌ر شۆڕشگێڕ نه‌بوون‪،‬‬ ‫به‌ڵکو زۆر ڕاشکاوانه‌ ده‌توانرێت په‌یڤی‬ ‫یاخی بوونی کوێرانه‌ و نه‌ته‌وه‌ په‌رستی‬ ‫سه‌ره‌تایی به‌کرێگیراو و بازرگانی شه‌ڕ‬ ‫و خێڵ په‌رستی و ناوچه‌ په‌رستی‪ ،‬ببڕیت‬ ‫به‌بااڵیاندا‪ .‬ئه‌مانه‌ نه‌ک شۆڕشگێڕ‬ ‫نه‌بوون به‌ڵکو واڵتپارێز و نیشتمان‬ ‫‪13‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫په‌روه‌رێکی سه‌ره‌تاییش نه‌بوون‪ ،‬گه‌ر‬ ‫بزانین شۆڕشگێڕ ئه‌و که‌سه‌یه‌ بۆ‬ ‫خۆی ناژی و بۆ که‌سان و مرۆڤه‌ سته‌م‬ ‫لێکراوه‌کانی تر ئه‌ژی‪ ،‬موڵکی خۆی‬ ‫نی ‌ه و موڵکی ئه‌وانی تر‪ ،‬هیچ ماف و‬ ‫ده‌ستکه‌وتێکی بۆ خۆی ناوێت و بۆ ماف و‬ ‫ده‌ستکه‌وتی ئه‌وانی تر تێده‌کۆشێت‪ .‬گه‌ر‬ ‫بزانین شۆڕشگێڕ مرۆڤێکه‌ چاوه‌ڕوانی‬ ‫سوپاس و ستایش و ده‌ستخۆ�شی له‌که‌س‬ ‫ناکات و هه‌میشه‌ ئاماده‌ی ڕه‌خنه‌ و ڕه‌خنه‌‬ ‫له‌خۆگرتن و دادگای گه‌له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ر‬ ‫هه‌ڵ ‌ه و که‌مووکورتیه‌ک ئه‌نجامی بدات‪،‬‬ ‫گه‌ر بزانین شۆڕشگێڕ هیچ کات ره‌نج و‬ ‫ماندووبونی خۆی نافرۆشێته‌وه‌ و نایکاته‌‬ ‫منه‌ت به‌سه‌ر خه‌ڵک و له‌کوێ زوڵم و‬ ‫سته‌م هه‌بێت خۆبه‌خش و خۆنه‌ویستانه‌‬ ‫له‌سه‌نگه‌ری ئازادی و دادپه‌روه‌ری و‬ ‫دژ به‌سته‌م و چه‌وسانه‌وه‌دا شوێنی‬ ‫خۆی ده‌گرێت‪ .‬گه‌ر بزانین که‌سێتی‬ ‫شۆڕشگێڕ پڕێتی له‌فیکر و فه‌لسه‌فه‌‬ ‫و ئه‌خالقی مرۆڤدۆستی و ژیاندۆستی و‬ ‫ئاشتیخوازانه‌‪ .‬گه‌ر بزانین شۆڕشگێڕ‬ ‫هیچ کات مه‌ڕاقی کۆکردنه‌وه‌ی سه‌ره‌ت‬ ‫و سامانی نیه‌ و گیرفانی ته‌نیا له‌ته‌ نانێکی‬ ‫تیایه‌ له‌پێناو ژیان و به‌گه‌ڕخستنی وزه‌ی‬ ‫شۆڕشگێڕی‪ ،‬ئه‌وا بێگومان بۆمان‬ ‫ده‌رده‌که‌وێت و تێده‌گه‌ین که‌ ئه‌م توخمه‌‬ ‫به‌ناو سه‌رکردانه‌ی باشوور نه‌ک هه‌ر‬ ‫شۆڕشگێڕ نه‌بوون و نابن به‌ڵکو له‌ئاست‬ ‫ئه‌م وشه‌یه‌دا زۆر گرگن و نزمن و حه‌دی‬ ‫ئه‌وه‌شیان نیه‌ توخنی ئه‌م وشه‌یه‌ بکه‌ون‬ ‫و به‌بااڵی خۆیاندا بیبڕن»‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى ئه‌وه‌ى ک ‌ه ئایا چ هێزێک‬ ‫ده‌توانێت شۆڕش بئافرێنێت‪ ،‬ناوبراو‬ ‫وتى‪»:‬خولقاندنی شۆڕشگێڕ کارێکی‬ ‫‪14‬‬

‫زۆرجار ده‌وترێت‬

‫ئه‌و ‌ه لێدانه‌ى به‌ر‬

‫پشتت ده‌که‌وێت گه‌ر‬ ‫پشتت نه‌شکێنێت‬ ‫ئه‌وا به‌هێزت‬

‫ه ڕوانگه‌ى‬ ‫ده‌کات‪ ،‬ل ‌‬

‫ئه‌م وته‌یه‌شه‌وه‌‬

‫تاکه‌کانى هه‌رێمى‬

‫کوردستان سه‌ڕه‌ڕاى‬ ‫ئه‌وه‌ى بریندارن‬

‫ه ڕوودانى ئه‌و‬ ‫ب‌‬

‫ڕووداو ‌ه ناخۆشانه‌و‬

‫له‌ده‌ستدانى که‌رکوک‬

‫و ناوچه‌ دابڕاوه‌کان‪،‬‬ ‫له‌هه‌مان کاتدا‬

‫هیوایه‌کیان به‌‬

‫هه‌ستانه‌و ‌ه و گۆڕینى‬ ‫ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌‬

‫تااڵنچیی و سته‌مکاره‌‬ ‫الدروست بووه‌‬

‫زه‌حمه‌ت ‌ه و ته‌نیا هێزێک ده‌توانێت‬ ‫مرۆڤی شۆڕشگێڕ بخولقێنێت که‌‬ ‫گه‌نجینه‌ی پڕی بێت له‌فیکر و هزر و‬ ‫تێزی فه‌لسه‌فی و دونیابینی و تێڕوانینێکی‬ ‫ژیاری و ئینسانیانه‌ی هه‌بێت بۆ کێشه‌‬ ‫که‌ڵه‌که‌بووه‌کانی ناوچه‌که‌ و مرۆڤایه‌تی‪،‬‬ ‫په‌روه‌رده‌ و په‌نج ‌ه خستنه‌ سه‌ر پرس‬ ‫و کێشه‌ که‌سایه‌تیه‌کان و شیته‌ڵکردنی‬ ‫تایبه‌تمه‌ندیه‌ چینایه‌تی و نه‌ته‌وایه‌تی و‬ ‫ڕه‌گه‌زی و شوێنگره‌وه‌ی تایبه‌تمه‌ندیه‌‬ ‫سروشتی و ئینسانیه‌کان به‌ردی بناغه‌ی‬ ‫خولقاندنی مرۆڤی شۆڕشگێره‌‪ ،‬تاوه‌کو‬ ‫مرۆڤێکی به‌م ڕه‌نگ ‌ه نه‌خولقێنرێت‬ ‫ئاسته‌مه‌ نتوانین باس له‌هزر و زهنیه‌تی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی دیموکراتی بکه‌ین و مه‌حاڵه‌‬ ‫بتوانین باس له‌ پێکه‌وه‌ ژیانی ئازادانه‌ی‬ ‫گه‌الن بکه‌ین»‪.‬‬ ‫زۆرجار ده‌وترێت ئه‌وه‌ لێدانه‌ى به‌ر‬ ‫پشتت ده‌که‌وێت گه‌ر پشتت نه‌شکێنێت‬ ‫ئه‌وا به‌هێزت ده‌کات‪ ،‬له‌ ڕوانگه‌ى ئه‌م‬ ‫وته‌یه‌شه‌وه‌ تاکه‌کانى هه‌رێمى کوردستان‬ ‫سه‌ڕه‌ڕاى ئه‌وه‌ى بریندارن به‌ ڕوودانى‬ ‫ئه‌و ڕووداوه‌ ناخۆشانه‌و له‌ده‌ستدانى‬ ‫که‌رکوک و ناوچه‌ دابڕاوه‌کان‪ ،‬له‌هه‌مان‬ ‫کاتدا هیوایه‌کیان به‌ هه‌ستانه‌وه‌ و گۆڕینى‬ ‫ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌ تااڵنچیی و سته‌مکاره‌‬ ‫الدروست بووه‌‪ ،‬بیر ل ‌ه دروستکردنى‬ ‫هێز و وزه‌ ده‌که‌نه‌و ‌ه بۆ گۆڕین و ڕاماڵینى‬ ‫سه‌ته‌مکارى له‌ هه‌رێمى کوردستاندا‪،‬‬ ‫بۆیه‌ ڕه‌نگه‌ ئێستا له‌هه‌موو کات زیاتر‬ ‫باشوورى کوردستان پێویستى به‌ هێزێکى‬ ‫ڕادیکاڵ و بوێر و خاوه‌ن بیر و ئایدۆلۆژیا‬ ‫بێت بۆ ئه‌وه‌ى پێشه‌نگایه‌تى خواسته‌کانى‬ ‫جه‌ماوه‌ر بکات‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ل ‌ه به‌رامبه‌ر شكستی سیاسی گه‌ڕان به‌دوای‬ ‫ستراتیژێكی نوێ‬ ‫سه‌ردارستار‬ ‫چه‌ند خاوه‌ن مافم ده‌توانم ئه‌وه‌نده‌‬ ‫ماوه‌ی چه‌ند ساڵێكه ده‌سه‌اڵتدارانی رووداوه‌ رۆژانه‌یه‌كاندا بكه‌وین‪.‬‬ ‫سیاسه‌ت كارێكه‌ به‌سۆز و هه‌ستی مافه‌كه‌م په‌یڕه‌و بكه‌م و به‌ئاره‌زووی‬ ‫هه‌رێمی كوردستان ده‌یانه‌وێت‬ ‫ده‌سه‌اڵتی قه‌ڵه‌مڕه‌وی خۆیان زیادبكه‌ن ناسك له‌گه‌ڵ ده‌سه‌اڵتدارانی جیهانی خۆم ده‌توانم ئه‌سپی خۆم تاوده‌م‬ ‫و ده‌وڵه‌تۆچكه‌یه‌ك له‌ناوچه‌كه‌ ئه‌مڕۆ ناكرێت‪ ،‬چونكه‌ وه‌ك خۆیان ئه‌وه‌ جێگای نابێته‌وه‌‪ ،‬سیاسه‌ت‬ ‫دروست بكه‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌ش وه‌ك داواكاری ده‌ڵێن‪ ،‬سیاسه‌ت به‌رژه‌وه‌ندیه‌‪ ،‬به‌هێز ده‌كرێت‪ ،‬كه‌ ئه‌گوترێ هێزیش‬ ‫ته‌نها هێزی چه‌كدری نا‪ ،‬به‌ڵكو هێزی‬ ‫سه‌د ساڵه‌ی كورد داده‌نێن‪ ،‬بێگومان‬ ‫ئایدیۆلۆژی‪ ،‬دیبلۆما�سی‪ ،‬ئابوری و‬ ‫هه‌ڵه‌نیه‌ ئه‌گه‌ر كوردیش ده‌وڵه‌تی‬ ‫چه‌كداری‪ .‬ئه‌گوترێ جوله‌كه‌ به‌هێزی‬ ‫خۆی هه‌بێ‪ ،‬هه‌مانكات خه‌ڵكی‬ ‫‌سی‬ ‫ه‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫روسیا‬ ‫ئابوری بوونه‌ته‌ خاوه‌ن ده‌وڵه‌ت و‬ ‫كوردستانیش ده‌توانێ ریفراندۆم بكه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت‪ ،‬فاتیكان به‌ ئاینی‌‪ ،‬ئاینی ‬ ‫له‌سه‌ر چاره‌نوو�سی خۆی‪ ،‬له‌الیه‌كیتر ئایدیۆلۆژیاكه‌ی بووه‌‬ ‫مه‌سیحی ئیمپراتۆریه‌تی رۆمای‬ ‫مافی خۆیه‌تی چۆنی ده‌وێت وا خۆی‬ ‫‌ری‬ ‫ه‬ ‫‌ب‬ ‫ه‬ ‫‌رل‬ ‫ه‬ ‫س‬ ‫‌سی‬ ‫ه‬ ‫‌ر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫رووخاند‪ ،‬ئێران ده‌وڵه‌تێكی ئایدیۆلۆژیه‌‪،‬‬ ‫به‌ڕێوه‌به‌رێت‪ .‬ئه‌وه‌ی ده‌مه‌وێت قسه‌ی‬ ‫روسیا هه‌ره‌�سی ئایدیۆلۆژیاكه‌ی بووه‌‬ ‫له‌باره‌وه‌بكه‌م ئه‌وه‌نیه‌‪ ،‬ئه‌وه‌ش نیه‌ هێز ‌ه جیهانیه‌كه‌ی‬ ‫هه‌ره‌�سی سه‌رله‌به‌ری هێزه‌ جیهانیه‌كه‌ی‬ ‫بمه‌وێ هێزه‌ داگیركه‌ره‌كان به‌ خاوه‌ن‬ ‫و بیست ساڵی برد تاكو هاته‌وه‌ ریزی‬ ‫ماف ده‌رخه‌م‪ ،‬هه‌مانكات ناشمه‌وێ و بیست ساڵی برد‬ ‫ده‌وڵه‌تانی جیهان‪....‬هتد‪ .‬بۆیه‌ قسه‌یه‌ك‬ ‫چاره‌ی داگیركه‌ری له‌سه‌ر خاك و‬ ‫ریزی‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫‌و‬ ‫ه‬ ‫هات‬ ‫تاكو‬ ‫هه‌یه‌ ده‌ڵێت «سیاسه‌ت وه‌ك ده‌می‬ ‫واڵته‌كه‌م ببینم‪ .‬ئه‌وه‌ی ده‌مه‌وێ با�سی ‬ ‫خه‌نجه‌ر وایه‌ كاتێك له‌ كاالنی هاته‌ ده‌ر‬ ‫لێوه‌بكه‌م ئه‌ویش ستراتیژی هه‌ڵه‌ی ده‌وڵه‌تانی جیهان‬ ‫ئه‌گه‌ر دوژمنه‌كه‌ی نه‌كوژێ خاوه‌نه‌كه‌ی ‬ ‫سیاسیه‌ له ‌باشوری كوردستان له‌‬ ‫ئه‌كوژێ»‪ ،‬بۆیه‌ پێویسته‌ به‌گوێره‌ی‬ ‫حه‌فتا ساڵی رابردوو كه‌ پ د ك‪/‬عێراق‬ ‫راستینه‌ی ئه‌گوزه‌رێت مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ‬ ‫پێشه‌نگایه‌تی ده‌كات‪ ،‬ئه‌وه‌ی له‌ماوه‌ی‬ ‫سیاسه‌ت بكرێت‪ ،‬خوێندنه‌وه‌یه‌كی‬ ‫ئه‌و مانگه‌ی رابردوو‌ ده‌ركه‌وت ئه‌نجامه‬ ‫نه‌ك هۆكار‌‪ .‬بۆیه‌ پێویسته‌ شه‌ن و هه‌مانكات ناچاریشنین یان ده‌بێ راست بۆ رووداوه‌كانی رۆژ و ئه‌و‬ ‫كه‌ویه‌ك بۆ سه‌رله‌به‌ری سیاسیه‌تی له‌به‌ره‌ی شیعه‌ی ئێران یان له‌به‌ره‌ی هه‌ل و ده‌رفه‌ته‌ی ئه‌مڕۆ له‌ ناوچه‌كه‌‬ ‫باشور بكرێت نه‌ك بێین به‌دوای سونی توركیا دابیت‪ .‬به‌مانایه‌كیتر من له‌به‌رده‌ست دایه‌ ده‌توانێ ده‌سكه‌وتی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫‪15‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫زیاتر به‌ده‌ست بخه‌ی ئه‌گه‌رنا ئه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان پارێزگاری لێ له‌ڕیگای قه‌ته‌ر و سعودیه و توركیا‬ ‫ده‌كرا‪ ،‬هه‌مانكات رژێمی به‌عسیش له ‌پایته‌ختی ئه‌رده‌ن له‌گه‌ڵ داعش‬ ‫هه‌شه‌ له‌ده‌ست ده‌چێت‪.‬‬ ‫خوێندنه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵتی سیا�سی و وه‌ك مارێكی نیوه‌ مردووی لێهاتبوو‪ ،‬رێكه‌وتبوون بۆ تێكبردنی ده‌وڵه‌ته‌كه‌ی‬ ‫چه‌كداری و ئابوری باشور له‌ مێژووی ده‌سه‌اڵتی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی نه‌بوو‪ .‬مالكی‪ ،‬به‌اڵم سیاسه‌ته‌كه‌یان كورتی‬ ‫كۆن و نوێیدا به‌بێ ئه‌وه‌ی پشت به‌خۆی له‌ رووداوه‌كانی ساڵی ‪ 1996‬و ‪ 1997‬هێنا‪ ،‬ئه‌گه‌ر هێزه‌كانی له‌سه‌ره‌وه‌ ناوم‬ ‫ببه‌ستێ‪ ،‬ته‌نها به‌پاڵپشتی هێزه‌كانی پ د ك‪/‬عێراق به‌یارمه‌تی هێزه‌كانی هێنان نه‌بوونایه‌ له‌ سه‌ره‌تای مانگی ئابی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ ده‌یه‌وێت وه‌ك ده‌وڵه‌تانی سوپای توركیا و عێراقی به‌عس هاته‌وه‌ ‪ 2014‬ده‌سه‌اڵتی هه‌رێمی كوردستان‬ ‫كه‌نداو‪ ،‬یان باشوری سودان و‪ ....‬گۆڕه‌پانی سیا�سی و به‌سه‌ر یه‌كێتی ئه‌ڕووخا‪ ،‬ئه‌وه‌نده‌ كورتبین بوو‬ ‫هتد ببێته خاوه‌ن قه‌واره‌ی ده‌وڵه‌ت‪ ،‬و په‌كه‌كه‌دا زاڵ كرا‪ ،‬یه‌كێتیش ده‌سه‌اڵتی سیا�سی هه‌رێم وای ده‌زانی‬ ‫له‌گه‌ڵ داعش ده‌توانێ سیاسه‌ت بكات!!‬ ‫یان ده‌یه‌وێت هه‌مان ئه‌و گرنگیه‌یی‬ ‫چونكه‌ به‌گوێره‌ی ئه‌وان سه‌ركردایه‌تی‬ ‫هێزه‌ جیهانیه‌كان له‌ دوای ساڵی ‪1991‬‬ ‫سیا�سی رۆژئاوای كوردستان نازانێ‬ ‫تاكو ‪ 2003‬پێیان دابوو‪ ،‬یان ئه‌و‬ ‫هێزه‌ی كه‌ به‌یارمه‌تی هاوپه‌یمانی مام جه‌الل له‌‬ ‫سیاسه‌ت بكات بۆیه‌ شه‌ڕی داعش‬ ‫و جه‌بهه‌ت و نوسرا و ئه‌حرار شام و‬ ‫جیهانی شه‌ڕی داع�شی كردبوو و خۆی بیره‌وه‌ریه‌كانی له‌گه‌ڵ‬ ‫گرووپه‌ چه‌ته‌كان ده‌كه‌ن‪ .‬وه‌ك له‌خۆی‬ ‫به‌سه‌ركه‌وتو ده‌ژمارد‪ ،‬هه‌مانكات‬ ‫ئه‌و شانده‌ نێوده‌وڵه‌تیانه‌ی به‌بۆنه‌ی سه‌الح ره‌شید دا‬ ‫بیستمان مه‌سعود بارزانی ده‌ی گووت‬ ‫«ده‌بێ شتێك بێنمه‌ سه‌ری مالكی ناوی‬ ‫شه‌ڕی داعش ده‌هاتنه‌ الیه‌ن و هاتنی ‬ ‫پارتی‬ ‫هاتنی‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫‌ڵێت"‬ ‫ه‬ ‫د‬ ‫خۆی له‌بیر بكات»‪ ،‬ئه‌مجاره‌ پێچه‌وانه‌‬ ‫سه‌رۆك كۆماره‌كان و وه‌زیره‌كانی‬ ‫بوویه‌وه‌ یان ئه‌مجاره‌ كارته‌كانی بارزانی‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌ته‌ زلهێزه‌كان‪ ،‬بێده‌نگ و سوپای به‌عسی‬ ‫نه‌یخوارد‪ ،‬ئه‌و شاندانه‌ی هاتنه‌ هه‌ولێر‪،‬‬ ‫بوون له‌به‌رامبه‌ر فرۆشتنی نه‌وتی‬ ‫ه‬ ‫‌‬ ‫ل‬ ‫‌ولێر‬ ‫ه‬ ‫ه‬ ‫بۆ‬ ‫عێراقی‬ ‫ئه‌و ‪ 82‬ده‌وڵه‌ته‌ی گوایه‌ پشتیوانی‬ ‫قاچاخ‪ ،‬ده‌ركه‌وت ئه‌وانه‌ هه‌موویان‬ ‫ده‌وڵه‌تی كوردی ده‌كه‌ن‪ ،‬هه‌مانكات‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارنی هه‌رێمی سه‌رخۆش ‪31‬ی ئابی ‪ 1996‬ئه‌و‬ ‫هێزی هاوپه‌یمانان‪ ،‬ریفراندۆمیان‬ ‫كردبوو‪ ،‬بۆیه‌ بڕیارێكیان دا كه‌‬ ‫له‌خۆیان گه‌وره‌تر‪ ،‬به‌اڵم زۆر كورتر به‌ڵێنه‌ی پێمان درابوو‬ ‫نه‌پاراست‪ .‬پێچه‌وانه‌ بێده‌نگ بوون‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر داگیركه‌ری هه‌رێمه‌ كێشه‌‬ ‫له‌ ته‌مه‌نی كۆماری مهاباد‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫بۆ پاراستنی هه‌ولێر‬ ‫له‌سه‌ره‌كان له‌الیه‌ن حشدی شه‌عبی ‬ ‫ئه‌گوترێ سه‌ركرده‌كانی كۆماری مهاباد‬ ‫كه‌به‌هێزی نوری مالكی ده‌ژمێردرێن‪،‬‬ ‫‪ 11‬مانگ به‌رخودانیان كرد‪ ،‬به‌اڵم له‌الیه‌ن ئه‌مریكاوه‌‬ ‫مام جه‌الل له‌ بیره‌وه‌ریه‌كانی له‌گه‌ڵ‬ ‫كۆماره‌كه‌ی باشور نه‌یتوانی مانگێك‬ ‫‌كرا‪،‬‬ ‫ه‬ ‫ن‬ ‫‌جێ‬ ‫ه‬ ‫جێب‬ ‫سه‌الح ره‌شید دا ده‌ڵێت» له‌ هاتنی پارتی‬ ‫خۆی له‌سه‌ر پێ بگرێ و سه‌ركرده‌كانی‬ ‫و سوپای به‌ع�سی عێراقی بۆ هه‌ولێر له‌‬ ‫به‌ر له‌هه‌ركه‌سێك له‌ كه‌ركوك رایانكرد‬ ‫و ئه‌وه‌ی بڕیاری یه‌كه‌می ریفراندۆمی�شی به‌یارمه‌تی ئێران ساڵی ‪ 1996‬گه‌ڕاوه‌ ناو ‪31‬ی ئابی ‪ 1996‬ئه‌و به‌ڵێنه‌ی پێمان‬ ‫دا له‌ناو نوێنه‌ گه‌رمه‌كانی خه‌ونی گۆڕه‌پانه‌كه‌‪ .‬له‌هێرش و په‌الماره‌كانی درابوو بۆ پاراستنی هه‌ولێر له‌الیه‌ن‬ ‫شه‌ڕی داعشیش به‌یارمه‌تی گه‌ریالكانی ئه‌مریكاوه‌ جێبه‌جێ نه‌كرا‪ ،‬بۆیه‌‬ ‫په‌مه‌یی ئه‌بینی‪.‬‬ ‫قه‌واره‌ی ده‌سه‌اڵتی هه‌رێمی په‌كه‌كه‌ و هێزه‌ هاوپه‌یمانه‌كان و ئێران هه‌ولێرمان له‌ده‌ست چوو»‪ .‬له‌ پرۆسه‌ی‬ ‫كوردستان تاكو ‪ 2003‬به‌یارمه‌تی توانرا هه‌ولێر بپارێزرێ‪ .‬هه‌رچه‌نده‌ ئه‌نجامدانی ریفراندۆم هاوپه‌یمانی‬ ‫ده‌وڵه‌تانی هه‌رێمی و به‌بڕیاری سه‌رۆكایه‌تی پ د ك‪/‬عێراق تا ئاستێك نێوده‌وڵه‌تی و ده‌وڵه‌ته‌ هه‌رێمیه‌كان‬ ‫‪16‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫به‌تایبه‌ت توركیا و ئێران‪ ،‬نه‌بوونه‌‬ ‫پارچه‌یه‌ك له‌ سیاسه‌تی ده‌سه‌اڵتی‬ ‫باشوور بۆ پاراستن و به‌رگریكردن‬ ‫له‌ ئه‌نجامه‌كانی ریفراندۆم‪ .‬هه‌ڵبه‌ت‬ ‫لێره‌دا مه‌به‌ستم بچوك دیتن و به‌بچوك‬ ‫سه‌یركردنی هێزی پێشمه‌رگه‌ نیه‌‪،‬‬ ‫چونكه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‬ ‫خاوه‌ن مێژووێكی پڕ سه‌روه‌ریه‌ و‬ ‫هه‌زاران شه‌هید و كه‌م ئه‌ندامی هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌مانكات مرۆڤی كورد به‌قاره‌مانی‬ ‫و ئازایه‌تی خۆی ناسراوه‌‪ ،‬مه‌به‌ستم‬ ‫سیاسه‌تی ستراتیژی پاراستن و چۆنیه‌تی‬ ‫به‌رگریكردنه‌ له‌ ده‌سكه‌وته‌كان‌‪،‬‬ ‫تائێستا سیاسه‌تێكی راست و دووربین‬ ‫بۆ پاراستنی ده‌سكه‌وته‌كانی باشوور‬ ‫پیاده‌ نه‌كراوه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌رده‌وام‬ ‫پشت به‌ستراوه‌ به‌هێزه‌ نێوده‌وڵه‌تی و‬ ‫هه‌رێمیه‌كان‪ ،‬ئه‌وه‌ی پێویسته‌ لێره‌دا‬ ‫پێداچوونه‌وه‌ی بۆ بكرێت ئه‌ویش ئایا‬ ‫به‌هێزی پێشمه‌رگه‌ و گه‌ریال و هێزه‌‬ ‫خۆبه‌خشه‌كان و خه‌ڵكی كوردستان‪،‬‬ ‫چۆن ده‌توانین خۆمان بپارێزین‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئێستا كێشه‌ له‌ كه‌می چه‌ك و تفاقی‬ ‫سه‌ربازی نیه‌‪ ،‬به‌ڵكو كه‌می له‌ عه‌قلی‬ ‫پاراستن و ستراتیژی به‌رگریكردنی‬ ‫فه‌رمانداریه‌تی هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌دا‬ ‫هه‌بووه‌و هه‌یه‌‪.‬‬ ‫به‌بێ گوێدانه‌ ده‌نگه‌ ناڕازیه‌كان و‬ ‫هه‌مانكات به‌بێ ئه‌وه‌ی پشت به‌خۆت‬ ‫ببه‌ستی و له‌الیه‌كیتر خۆ له‌قه‌باره‌ی‬ ‫كه‌هه‌یت گه‌وره‌تر سه‌یر خۆت كردن و‬ ‫به‌بێ ئه‌وه‌ی ژێرخانی ئابووری دروست‬ ‫بكه‌ی و ته‌نها پشت به‌نه‌وتی قاچاخ‬ ‫ببه‌ستی و بێ ئه‌وه‌ی هێزی پێشمه‌رگه‌‬ ‫بكه‌یته‌ هێزێكی نیشتمانی و دیسان‬ ‫وه‌ك جاران هێزی حیزبی سه‌روه‌ر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بكه‌یت‪ ،‬له‌الیه‌كتر به‌بێ ئه‌وه‌ی هیچ‬ ‫پشتگیریه‌ك له‌ ده‌وڵه‌تانی جیهانی و‬ ‫هه‌رێمی وه‌ربگریت‪ ،‬ته‌نها به‌پشتگیری‬ ‫ئیسرائیل رازیبوون‪ ،‬هه‌مانكات له‌ناو‬

‫له‌ باشوور ‪180‬هه‌زار‬

‫پێشمه‌رگه‌مان هه‌یه‌‪،‬‬

‫خۆ حشدی شه‌عبی به‌‬ ‫ه بیست هه‌زار‬ ‫كه‌متر ل ‌‬

‫چه‌كدار هێرشی‬

‫كردوه‌‪ ،‬تانكه‌كانی‬

‫حشد تۆپیان‬

‫ده‌هاویشت ئه‌ی‬

‫ئه‌وانه‌ی ئێمه‌"ئاو"‪،‬‬ ‫هه‌مه‌ڕه‌كانی حشد‬

‫هێرشیان ئه‌كرد‬

‫بۆ پێشه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ی‬

‫ه ته‌نها بۆ‬ ‫ئه‌وانه‌ی ئێم ‌‬ ‫راكردنن‪،‬‬

‫خۆدا هێزه‌ سیا�سی و حكومیه‌كان پارچه‌‬ ‫پارچه‌ و به‌بێ مووچه‌ و بێ دابین كردنی‬ ‫هیچ سه‌رچاوه‌یه‌كی ژیان‪ ،‬چۆن ئه‌چیته‌‬ ‫ریفراندۆم!!؟؟ ئه‌و قسانه‌ هه‌موویان‬ ‫كران‪ ،‬شیكار و شرۆڤه‌ی زۆریشیان‬ ‫بۆ كرا‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وانه‌ی ئه‌و قسانه‌یان‬

‫كرد یان ئه‌و وتارانه‌یان نوو�سی یان‬ ‫له‌ به‌رنامه‌كانی تیڤی و رادیۆكان‬ ‫به‌شداربوون‪ ،‬ئه‌وانه‌ ته‌خوین كران‪،‬‬ ‫به‌ پیاوی مالكی و خۆفرۆش به‌ناوكران‪،‬‬ ‫له‌په‌رله‌مان ده‌رخران‪ ،‬به‌هه‌ڵپه‌رست‬ ‫و نه‌خواستنی به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵك و‬ ‫هاواڵتیان به‌ناو كران!!‪.‬‬ ‫نه‌پارێزرا‪،‬‬ ‫بۆ‬ ‫ریفراندۆم‬ ‫به‌مانایه‌كیتر كه‌ركوك بۆ نه‌پارێزرا‪ ،‬له‌‬ ‫شه‌نگال تا خانه‌قین‪ ،‬واتا هه‌رێمه‌كانی‬ ‫ماده‌ی ‌‪ 140‬بۆ به‌رگریان لێ نه‌كرا‪،‬‬ ‫«چونكه‌ له‌بنه‌ڕتدا ریفراندۆم بۆ‬ ‫گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌بوو بۆ سه‌ر‬ ‫هه‌رێمی كوردستان»‪ ،‬كێ به‌رپرسیاره‬ ‫له‌و كاره‌سات و شكان و هه‌ره‌س و‬ ‫دۆڕاندن و له‌ده‌ستدانی نزیكه‌ی سه‌دا‬ ‫په‌نجای خاكی باشور؟‌‪ ،‬وه‌اڵمێكی كورت‬ ‫و به‌ لۆژیكی یه‌كێتی و پارتی‪ :‬پارتی‬ ‫ده‌ڵێت‪ ،‬به‌شێك له‌ به‌رپرسانی یه‌كێتی ‬ ‫فرۆشتیانه‌ عه‌بادی له ‌رێگای ئێران و‬ ‫قاسم سولیمانی‪ ،‬یه‌كێتیش ده‌ڵێت‪،‬‬ ‫پارتی ده‌یه‌وێت شه‌ڕی نه‌وتی دزراومان‬ ‫پێبكات بۆ توركیا !!!» بارودۆخێكی زۆر‬ ‫كۆمێدی و تراژیدیه‌‪.‬‬ ‫نه‌ده‌كرا به‌هێزی خۆیی و به‌و چه‌ك‬ ‫و تفاقه‌ی له‌ هاوپه‌یمانان وه‌رگیرابوو‬ ‫بۆ شه‌ڕی داعش خۆ بپارێزرێت‪ ،‬ئه‌ی‬ ‫بۆ حشدی شه‌عبی توانی به‌و چه‌كانه‌‬ ‫هێرش بكا‪ .‬نه‌ده‌توانرا هێزی زیاتر‬ ‫له ‌شه‌نگاله‌وه‌ تا خانه‌قین بخرێته‌‬ ‫سه‌نگه‌ره‌كانی به‌رگریه‌وه‌‪ ،‬ئه‌ی ناگوترێ‬ ‫له‌ باشوور ‪180‬هه‌زار پێشمه‌رگه‌مان‬ ‫هه‌یه‌‪ ،‬خۆ حشدی شه‌عبی به‌ كه‌متر له‌‬ ‫بیست هه‌زار چه‌كدار هێر�شی كردوه‌‪،‬‬ ‫تانكه‌كانی حشد تۆپیان ده‌هاویشت‬ ‫ئه‌ی ئه‌وانه‌ی ئێمه‌«ئاو»‪ ،‬هه‌مه‌ڕه‌كانی‬ ‫‪17‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫حشد هێرشیان ئه‌كرد بۆ پێشه‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ی ئه‌وانه‌ی ئێمه‌ ته‌نها بۆ راكردنن‪،‬‬ ‫ئه‌ی بۆچی له‌سه‌ره‌تای به‌هار توانیتان‬ ‫به‌و هه‌مه‌ڕ و چه‌كه‌ ئه‌ڵمانیانه‌ له‌‬ ‫سنوری خانه‌ سۆر و سنونێ گه‌ریالی‬ ‫پێ پان بكه‌نه‌وه‌و نزیكه‌ی هه‌شت‬ ‫شۆڕشگێڕتان پێ شه‌هید كرد‪ ،‬ئه‌ی‬ ‫بۆ توانیاتان سه‌رۆكی په‌رله‌مان به‌و‬ ‫هێزانه‌ وه‌ده‌رنێن‪ ،‬ئه‌ی بۆ توانیتان به‌و‬ ‫هێزانه‌ شه‌ڕی ناوخۆ بكه‌ن‪ ،‬بۆچی ئه‌و‬ ‫هێزانه‌ ئه‌یان توانی باره‌گاكانی پارتی‬ ‫چاره‌سه‌ری دیموكراتی كوردستان‬ ‫داگیر بكه‌ن‪ ،‬بۆ ئه‌توانن رێگری‬ ‫له‌ چاالكیه‌ دیموكراتیه‌كان بگرن‬ ‫له‌دژی ده‌وڵه‌تانی داگیركه‌ر‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫كاتێك دێته‌ به‌رامبه‌ر داگیركه‌ران‪،‬‬ ‫قسه‌ی دووباره‌تان ئاماده‌یه‌ ئه‌ویش»‬ ‫هێزه‌كانمان نابه‌رابه‌ر بوون‪ ،‬ئه‌وان‬ ‫هێزی زیاتریان هه‌بوو‪ ،‬چه‌كی ئه‌مریكیان‬ ‫پێبوو‪ ،‬حشدی شه‌عبی و پاسدار پێكه‌وه‌‬ ‫بوون‪ ،‬ئێمه‌ شكاین‪ ،‬شه‌ڕ به‌و چه‌كانه‌‬ ‫ناكرێت»‪ ،‬ئه‌و قسانه‌ هیچیان ناتوانن‬ ‫منداڵێكی ناو بێشكه‌ش قناعه‌ت پێبێنن‬ ‫چ جای خه‌ڵكی كوردستان‪ .‬هه‌ر هه‌مان‬ ‫رۆڵه‌كانی نیشتیمانه‌كه‌مان به‌هه‌مان‬ ‫چه‌ك و تفاق‪ ،‬به‌اڵم به‌ژماره‌یه‌كی‬ ‫كه‌متر‪ ،‬به‌ هزر و بیروبۆچوونێكی‬ ‫جیاوازتر‪ ،‬به‌سیاسه‌تێكی دووربینتر و‬ ‫فره‌ڕه‌نگتر‪ ،‬كه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای پێكه‌و‬ ‫ژیانی گه‌الن داڕێژراوه‌‪ ،‬ئه‌و رۆژه‌ی‬ ‫ئێوه‌ ده‌شكان و هه‌ره‌س ئاسا ده‌به‌زین‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر هێزێكی بێ سه‌روبه‌ری وه‌ك‬ ‫حشدی شه‌عبی له‌سه‌ر ئاو و خاك و ماڵی‬ ‫خۆتان‪ ،‬ئه‌وانیتر سه‌ر ئه‌كه‌وتن به‌سه‌ر‬ ‫هێزێكی وه‌ك داعش و پایته‌خته‌كه‌یان‬ ‫«ره‌قا»یان له‌ده‌ست ده‌ستاندن‪.‬‬ ‫‪18‬‬

‫بێگومان هه‌ردوو هێز كوردین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫دوو هزر و بیروبۆچوونی جیاوازن‪ ،‬واتا‬ ‫دوو كوردی جیاواز‪ ،‬ئه‌وان له‌ ره‌قه‌ له‌‬ ‫پایته‌ختی داعش سه‌ركه‌وتنیان بۆ گه‌لی‬ ‫كوردستان و مرۆڤایه‌تی پێشكه‌وتنخواز‬ ‫له‌گه‌ڵ خوشك و براكانیان له‌ عه‌ره‌ب‬ ‫و ئاشوری و تروكمان و نه‌ته‌وه‌‬ ‫جیاوازه‌كان تۆمارده‌كرد‪ ،‬ئێوه‌ش له‌‬ ‫كه‌ركوك له‌پایته‌ختی پتڕۆڵ و ئابووری‬ ‫و دواڕۆژی باشووردا بنكه‌وتن و‬ ‫راكردنێكی ترتان ئه‌خسته‌ سه‌ر ئه‌وانه‌ی‬ ‫رابردووتان‪.‬‬

‫ئه‌وه‌ی زۆر خۆی‬

‫به‌نه‌ته‌وه‌یی ده‌زانێ‬ ‫ده‌ڵێت‪" ،‬ئێمه‌‬

‫پشتیوانی رۆژهه‌اڵت‬ ‫یان باكور یان‬

‫رۆژئاواین"‪ ،‬پرسی‬

‫ه پرسی‬ ‫پارچه‌كانیتر ب ‌‬ ‫خۆی نابینێ‪.‬‬

‫به‌بڕیار وه‌رگرتنی تاك الیه‌نه‌ بۆ‬ ‫پرسێكی چاره‌نووسساز‪ ،‬ده‌ته‌وێ‬ ‫ده‌سكه‌وت به‌ده‌ست بخه‌ی‪ ،‬به‌اڵم گوێ‬ ‫له‌كه‌س ناگری‪ ،‬به‌تایبه‌ت ناته‌وێ به‌ده‌م‬ ‫كۆنگره‌و كۆنفران�سی نه‌ته‌وه‌یه‌وه‌ بچی‪،‬‬ ‫چونكه‌ كاتێك بڕیارێكی چاره‌نووسساز‬ ‫ده‌گیردرێت پێویسته‌ وه‌ك نه‌ته‌وه‌‬ ‫هه‌موومان پێكه‌وه‌ بڕیاركه‌ بگرین‪،‬‬

‫تاكو له‌ جێبه‌جێكردن و پاراستنیشیدا‬ ‫هه‌موومان یه‌كریزبین و له‌كۆتایدا‬ ‫یه‌كتری به‌ خیانه‌ت و ناپاكی تاوانبار‬ ‫نه‌كه‌ین‪ .‬له‌كوردستان هه‌موو هێز‬ ‫و الیه‌نه‌كان باوه‌ڕده‌كه‌ن كه‌ده‌بێ‬ ‫یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌یی له‌ رێگای كۆنگره‌ی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی پێك بێ‪ ،‬ته‌نها پ د ك‪/‬عێراق‬ ‫نایه‌وێت به‌بێ هه‌ژموونی ئه‌و هیچ كۆڕ‬ ‫و كۆبوونه‌وه‌یه‌ك ئه‌نجامبدرێت‪ .‬بۆیه‌‬ ‫له‌ ئێستادا كه‌ كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫كۆبوونه‌وه‌كانی «راوێژی نه‌ته‌وه‌یی»‬ ‫ئه‌نجامده‌دات تاكو كۆنگره‌ی نه‌ته‌وه‌یی‬ ‫به‌ هه‌موو به‌رپرسیاریه‌تی خۆی‬ ‫به‌ئه‌نجام بگات‪ ،‬به‌اڵم له‌به‌ر نه‌هاتنه‌‬ ‫پێشه‌وه‌ی پ د ك‪/‬عێراق تاكو ئێستا‬ ‫كۆبوونه‌وه‌ی «راوێژی نه‌ته‌وه‌یی»‬ ‫باشور ئه‌نجام نه‌دراوه‌‪ ،‬چونكه‌‬ ‫پارتی ئاماده‌نیه‌ به‌شداربێ و ئه‌وانه‌ی‬ ‫په‌یوه‌ستیشن به‌هێل و سیاسه‌تی‬ ‫پارتیه‌وه‌ بێگومان ئه‌وانیش ناوێرن و‬ ‫خۆیان به‌دوور ده‌گرن‪.‬‬ ‫دوو خاڵ هه‌یه‌ كه‌ له‌ سیاسه‌تی‬ ‫باشور وه‌ك مۆرانه‌ كه‌وتۆته‌ گیانی‪،‬‬ ‫یه‌كه‌م‪ :‬پر�سی كورد و كوردستان ته‌نها‬ ‫له‌باشور ده‌بینێ و وائه‌زانێ ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌باشور پرسه‌كه‌ چاره‌سه‌ریه‌كی‬ ‫وه‌رگرت واتا ته‌واو ئه‌وه‌ هه‌موو‬ ‫كوردستان رزگاربوو‪ ،‬واتا پر�سی كورد‬ ‫وه‌ك نه‌ته‌وه‌و پر�سی كوردستان وه‌ك‬ ‫واڵت یه‌ك پارچه‌ نابینێ‪ ،‬بۆیه‌ش زۆر الی‬ ‫گرنگ نیه‌ له‌پارچه‌كانیتری كوردستان‬ ‫پرسه‌كه‌ چۆن به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چێ‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی زۆر خۆی به‌نه‌ته‌وه‌یی ده‌زانێ‬ ‫ده‌ڵێت‪« ،‬ئێمه‌ پشتیوانی رۆژهه‌اڵت‬ ‫یان باكور یان رۆژئاواین»‪ ،‬پر�سی ‬ ‫پارچه‌كانیتر به‌ پر�سی خۆی نابینێ‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫دووه‌م‪ :‬به‌درێژای ئه‌و حه‌فتا‬ ‫ساڵه‌ی بزووتنه‌وه‌ی سیا�سی له‌باشور‬ ‫به‌رده‌وام پشتی به‌ هێزه‌كانی ده‌ره‌وه‌‬ ‫به‌ستووه‌ كاتێكیش هاوكاری و‬ ‫پشتیوانیه‌كانی هێزه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫نه‌ماوه‌ ئه‌وا گۆڕه‌پانه‌كه‌ی چۆڵ كردوه‌‪.‬‬ ‫هه‌ر كوردێك وابزانێ به‌بێ یه‌كێتی و‬ ‫یه‌كریزی گه‌لی كوردستان له‌ كۆنگره‌‬ ‫و كۆنفران�سی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬هه‌مانكات‬ ‫به‌بێ پێشكه‌وتنی پر�سی كورد له‌ هه‌ر‬ ‫چوار پارچ ‌هی‌ كوردستان‪ ،‬ناكرێ وا‬ ‫بزانین به‌ته‌نها له‌ پارچه‌یه‌ك پرسه‌كه‌‬ ‫چاره‌سه‌ر ده‌بێ‪ ،‬ئه‌و نمونه‌یه‌ ته‌نها بۆ‬ ‫باشور نا به‌هه‌مانشێوه‌ بۆ رۆژئاواش‬ ‫و پارچه‌كانی تریش‪ ،‬واتا ناتوانرێ‬ ‫بگووترێ با پارچه‌كانی تر بووه‌ستن‪،‬‬ ‫چونكه‌ ئێستا پارچه‌یه‌ك ئازاده‌ و‬ ‫دواتریش بزانین بۆ پارچه‌كانیتر‬ ‫چۆنه‌بێ‪ ،‬ئه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌كی كوشنده‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌به‌ر جیۆستراتیژ و جیۆپۆله‌تیكی‬ ‫كوردستان به‌ته‌نها پارچه‌یه‌ك ناگاته‌‬ ‫ئازادی‪ ،‬باشوری كوردستان له‌ حه‌فتا‬ ‫ساڵی رابردوو چه‌ندین جار پرسه‌كه‌ی‬ ‫تا ئاستێكی باش به‌ره‌و پێش چووه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌پارچه‌كانی تر‬ ‫پر�سی كورد و كوردستان به‌ره‌و پێش‬ ‫نه‌چووه‌‪ ،‬بۆیه‌ له‌باشوریش به‌ره‌و دواوه‌‬ ‫گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئایا كوردستانێكی ئازاد په‌یوسته‌‬ ‫به‌ ده‌وڵه‌تی كوردیه‌وه‌‪ ،‬ئایا ناكرێ به‌بێ‬ ‫ده‌وڵه‌تیش كوردستانێكی ئازاد ئاوا‬ ‫بكه‌ین‪ ،‬مه‌رجه‌ هه‌موو ده‌سكه‌وته‌كان‬ ‫بكه‌ینه‌ قوربانی ده‌وڵه‌ت‪ ،‬بێ ده‌وڵه‌ت‬ ‫هیچ نه‌ته‌وه‌و گه‌لێكیتر ناتوانێ بژی‌ له‌و‬ ‫سه‌رده‌می كه‌ تێیدا ده‌ژین‪ ،‬هه‌مانكات‬ ‫له‌و هه‌ل و ده‌رفه‌ته‌ی كه‌ هه‌مانه‌ ئایا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫چۆن ده‌توانین به‌ ئازادی خۆمان‬ ‫بگه‌ین‪ ،‬یان كوردستانێكی ئازاد چۆن‬ ‫به‌ده‌ست ده‌خه‌ین؟؟ ده‌بێ كه‌مێك‬ ‫له‌سه‌ر بیرۆكه‌ و ستراتیژی ده‌وڵه‌ت –‬

‫ئه‌و ده‌ستوره‌ی‬ ‫ه له‌عێراق كه‌‬ ‫ك‌‬

‫هه‌یه‌ و ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیاسی كوردی‬

‫به‌ ده‌سكه‌وتێكی‬

‫مێژووی په‌سندی‬

‫كردبوو‪ ،‬به‌اڵم‬

‫ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م‬

‫پێشێل كاری بۆ كرد‬ ‫خودی ئه‌وانه‌بوون‬

‫ه چه‌پڵه‌یان بۆ‬ ‫ك‌‬ ‫سه‌ركه‌وتن به‌‬

‫"به‌ڵێ"بۆ ده‌ستور‬

‫لێده‌دا‪.‬‬

‫نه‌ته‌وه‌ بووه‌ستین‪ ،‬هزری سیا�سی له‌‬ ‫باشور له‌حه‌فتا ساڵی رابردوو له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای ده‌وڵه‌ت ‪ -‬نه‌ته‌وه‌ بوو‪ ،‬به‌ فۆڕمی‬ ‫ئۆتۆنۆمی‪ ،‬دواتر به‌فۆڕمی فیدڕالی‪ ،‬له‌‬ ‫دوایش به‌ فۆرمی ده‌وڵه‌تۆچكه‌ خۆی‬ ‫ده‌رخسته‌ روو‪ .‬فۆڕمی ئۆتۆنۆمی‌ له‌‬ ‫ساڵی ‪ 1946‬واتا له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنیه‌وه‌‬

‫پ د ك‪/‬عێراق تاكو ‪6‬ی ئازاری ‪1975‬‬ ‫به‌ شكست و رووخان ته‌واو بوو‪ ،‬واتا‬ ‫ئه‌نجام هیچ نه‌بوو‪ ،‬زهنیه‌تی شه‌ڕانگێزی‬ ‫و دیكتاتۆریانه‌ی به‌ع�سی سه‌دامی‬ ‫هه‌رێمێكی دیفاكتۆی به‌ناوی هه‌رێمی ‬ ‫كوردستان دروست كرد‪ ،‬به‌ فۆڕمی‬ ‫فیدڕالی به‌ناو كرا‪ ،‬له‌بنه‌مادا ته‌نها‬ ‫ناوه‌كه‌ی فیدڕالی بوو‪ ،‬چونكه‌ له‌هه‌موو‬ ‫كار و كرده‌وه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆبوو‪ ،‬هیچ‬ ‫په‌یوه‌ندیه‌كی ئیداری له‌گه‌ڵ ناوه‌ند‬ ‫نه‌بوو‪ ،‬وه‌كوتر ده‌وڵه‌تۆچكه‌یه‌كی بێ‬ ‫ناونیشان بوو‪ ،‬واتا له‌هیچ شوێنێك‬ ‫په‌سند نه‌كرابوو‪ .‬له‌دوای ‪ 2003‬هه‌مان‬ ‫ده‌وڵه‌تۆچكه‌ ئه‌مجاره‌یان به‌ ئیمتیاز‬ ‫و ده‌سكه‌وتی زیاتر له‌ته‌واوی باشور‬ ‫حكومی كرد‪ ،‬به‌ناوی فیدڕاڵی‪ ،‬به‌اڵم هیچ‬ ‫پێوانه‌یه‌كی فیدڕاڵی جێبه‌جێنه‌كردن‪،‬‬ ‫نمونه‌ش ئه‌و ده‌ستوره‌ی كه‌ له‌عێراق‬ ‫كه‌ هه‌یه‌ و ده‌سه‌اڵتی سیا�سی كوردی‬ ‫به‌ ده‌سكه‌وتێكی مێژووی په‌سندی‬ ‫كردبوو‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌ی یه‌كه‌م پێشێل‬ ‫كاری بۆ كرد خودی ئه‌وانه‌بوون كه‌‬ ‫چه‌پڵه‌یان بۆ سه‌ركه‌وتن به‌ «به‌ڵێ» بۆ‬ ‫ده‌ستور لێده‌دا‪ .‬هه‌ر ئه‌وانه‌ش دوای‬ ‫‪ 12‬ساڵ ده‌ڵێن ئه‌و ده‌ستوره‌ به‌كه‌ڵك‬ ‫نایه‌ت و له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌ستور ده‌بێ‬ ‫جیا ببینه‌وه‌‪ ،‬له‌ده‌ستوری عێراقیش‬ ‫هیچ به‌ندێك بۆ جیابوونه‌وه‌ نیه‌!! ئه‌وه‌ی‬ ‫پێویسته‌ بگوترێ ئه‌ویش ئه‌و هزر و‬ ‫چه‌مكه‌ سیاسیه‌یی له‌باشور هه‌یه‌ بێ‬ ‫چاره‌ی قوڵ ده‌كاته‌وه‌‪ ،‬یان ته‌سلیم ده‌بێ‬ ‫یان راده‌كات‪ ،‬واتا خاوه‌ن چه‌مك و هێڵی‬ ‫چاره‌سه‌ری سیاسیانه‌ نییه‌‪ ،‬هه‌مانكات‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌مای ده‌سكه‌وت و ده‌رفه‌ت‬ ‫بۆ گه‌لی كوردستان بیرناكاته‌وه‌‪ ،‬نمونه‌‬ ‫«به‌ر له‌ ریفراندۆم و به‌ر له‌هێرشه‌كانی‬ ‫‪19‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫حشدی شه‌عبیش عه‌بادی داوای‬ ‫ده‌كردن وه‌رن رێكه‌وین هه‌تا ئاماده‌ین‬ ‫ده‌ستوریش هه‌مواربكه‌ینه‌وه‌«‪ ،‬ئێستا‬ ‫كه‌ له‌پشت شاره‌دێی پردێ وه‌ گوایه‌‬ ‫به‌رگری ده‌كه‌ن و ده‌ڵێن» ئاماده‌ین‬ ‫بۆ دانوستندن و رێكه‌وتن» بێگومان‬ ‫ئه‌وه‌ ده‌ریده‌خات چه‌نده‌ نه‌زان و‬ ‫سه‌یرو سه‌مه‌ره‌ن» له‌كاتێكدا هێزی‬ ‫به‌رامبه‌رت الوازه‌ ناچی بۆ دانوستاندن‬ ‫و رێكه‌وتن‪ ،‬كاتێك ئه‌و سه‌ركه‌وتووه‌‬ ‫ده‌ڵێی وه‌ره‌ رێكه‌وین»‪ ،‬به‌ڵكو له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای زۆرترین ده‌سه‌اڵت و حكومی‬ ‫حیزبی و بنه‌ماڵه‌ی بیر ده‌كاته‌وه‌‪ .‬بۆیه‌ش‬ ‫ئه‌وه‌ی حكوم ده‌كات بنه‌ماڵه‌ و زهنیه‌تی‬ ‫حیزبگه‌رایه‌‪ .‬بێگومان ئه‌و چه‌مك و‬ ‫رێبازه‌ش له‌بنه‌ڕتدا ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌‬ ‫له‌خۆ ده‌گرێت‪ ،‬چونكه‌ هزری ده‌وڵه‌ت‬ ‫– نه‌ته‌وه‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌ك په‌یوه‌ندی به‌‬ ‫چاره‌سه‌ری و پر�سی ئازادی گه‌الن نییه‌‪،‬‬ ‫ئه‌وه‌ی وا هه‌ست بكات به‌ رێباز و چه‌مك‬ ‫و فۆڕمی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌ ده‌گاته‌‬ ‫ئازادی‪ ،‬ئه‌وا شتێكی ئه‌و تۆی له‌ چه‌مكی‬ ‫ئازادی و پێكه‌وه‌ ژیان و خۆشگوزه‌رانی‬ ‫و یه‌كسانی و مافی گه‌الن و ئاین و ئاینزا‬ ‫و باوه‌ڕیه‌كان تێنه‌گه‌یشتووه‌‪ ،‬به‌تایبه‌ت‬ ‫به‌هیچ جۆرێك چه‌مكی ئازادی و یه‌كسانی‬ ‫ژن و پیاو‪ ،‬ده‌رفه‌ت ره‌خسان له‌به‌رده‌م‬ ‫گه‌نج و الوان نابینێ‪ ،‬چونكه‌ خودی‬ ‫ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌ به‌ چه‌مكی پیر ساالری‬ ‫ئاخێنراوه‌‪ ،‬بۆیه‌ هه‌ڵه‌یه‌ ئه‌گه‌ر گه‌نج و‬ ‫الو چاوه‌ڕێی بوونی رۆڵی پێشه‌نگایه‌تی و‬ ‫هه‌بوونی ده‌رفه‌تی خۆگوزاره‌ كردنی لێ‬ ‫بكه‌ن‪ .‬بۆیه‌ ده‌بێ چه‌مكی كوردستانێكی‬ ‫ئازاد و ده‌وڵه‌تی كوردی له‌یه‌كتری‬ ‫جیا بكرێنه‌وه‌‪ .‬چونكه‌ ئه‌وه‌ ئاشكرایه‌‬ ‫ئێمه‌مانان و هه‌موو شۆڕشگێڕ و‬ ‫‪20‬‬

‫واڵتپارێز و ئازادیخوازان له‌كوردستان‪،‬‬ ‫كوردستانێكمان ناوێت كه‌ ده‌ستپۆتیزم‪،‬‬ ‫چه‌وسانه‌وه‌‪ ،‬ناعه‌داله‌تی‪ ،‬پارچه‌ پارچه‌‬ ‫بوون‪ ،‬كوشتنی رۆژنامه‌نووس‪ ،‬نه‌بوونی‬ ‫ئازادی سیا�سی‪ ،‬نه‌بوونی یه‌كسانی‪،‬‬ ‫هبوونی ژن كوژی و دابه‌ش نه‌كردنی‬ ‫داهات به‌یه‌كسانی‪ ،‬نه‌بوونی ژێرخانی‬ ‫ئابوری‪ ،‬خۆ سه‌پاندنی بنه‌ماڵه‌ و حیزب و‬ ‫گرووپی مافیایی و چه‌ته‌ و بازرگانانی شه‌ڕ‬

‫جارێكیتر سه‌لمێنرایه‌وه‌‬

‫له‌ باشور‪ ،‬كورد چه‌نده‌ی‬

‫هێز و تانك و تۆپی‬

‫هه‌بێ‪ ،‬به‌اڵم كه‌لتوری‬

‫راكردن‪ ،‬سه‌نگه‌ر‬

‫چۆڵكردن و بڕوبیانو‬

‫هێنانه‌و ‌ه بۆ شكست و‬

‫هه‌ره‌سه‌كان‌ ته‌واو نابێ‪.‬‬

‫و بازرگانی به‌مرۆڤه‌وه‌ به‌ناوی ده‌وڵه‌ته‌وه‌‬ ‫بكرێت‪ ،‬كۆچی گه‌نجان و رۆشنبیر و‬ ‫ئه‌كادیمیسێنان بۆ ده‌ره‌وه‌‪ ،‬وابزانم‬ ‫كه‌سمان ئاماده‌نین خۆمان فیدای‬ ‫ئه‌وانه‌ بكه‌ین ‪‌،‬چونكه‌ داواكاریه‌كانیان‬ ‫پێچه‌وانه‌ی ئێمه‌ن‪ ،‬چونكه‌ ئێمه‌‬ ‫پێشمه‌رگه‌یه‌كی‪،‬‬ ‫سه‌ربازێكی‪،‬‬ ‫گه‌ریالیه‌كی‪ ،‬شه‌رڤانێكی‪ ،‬ماندونه‌نا�سی ‬ ‫وونی كوردستانی ئازادین‪.‬‬ ‫ئه‌وه‌ی وه‌ك ئه‌نجام له‌ ریفراندۆم‬ ‫ده‌ركه‌وتوون چه‌ند خاڵێكی گرنگن‪-1 :‬‬ ‫هه‌ر�سێ داگیركه‌ری سه‌ركوردستانی‬

‫كردوه‌ به‌یه‌ك‪ ،‬بێگومان سوریا له‌‬ ‫گیاناڵدایه‌ بۆیه‌ ناتوانێ جموجۆڵ‬ ‫بكات‪ ،‬چونكه‌ له‌ ماوه‌ی ئه‌و پێنج‬ ‫ساڵه‌ی رابردوو كورد گه‌وره‌ترین و‬ ‫سه‌ركه‌وتووترین هێزی ناوچه‌كه‌بووه‌‪،‬‬ ‫ریفراندۆم هه‌ر�سێ داگیركه‌ری‬ ‫كۆكرده‌وه‌و پیالن و به‌رنامه‌ی‬ ‫هاوبه‌شیان دانایه‌وه‌ بۆ چۆنیه‌تی باشتر‬ ‫و زیاتر و توندتر و به‌هێزتر له‌ناوبردنی‬ ‫گه‌لی كوردستان‪.‬‬ ‫‪ -2‬جارێكیتر سه‌ملێنرایه‌وه‌ له‌ باشور‪،‬‬ ‫كورد چه‌نده‌ی هێز و تانك و تۆپی هه‌بێ‪،‬‬ ‫به‌اڵم كه‌لتوری راكردن‪ ،‬سه‌نگه‌ر‬ ‫چۆڵكردن و بڕوبیانو هێنانه‌وه‌ بۆ‬ ‫شكست و هه‌ره‌سه‌كان‌ ته‌واو نابێ‪.‬‬ ‫‪ -3‬هێزی دایه‌وه‌ به‌ر ده‌وڵه‌تی عێراق‬ ‫تاكو هێرش بكاته‌وه‌ سه‌ر كوردستان‬ ‫و داگیركه‌ری خۆیان له‌سه‌ر خه‌ڵكی‬ ‫كوردستان به‌ڕێوه‌به‌رنه‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ -4‬سه‌ملاندی به‌بێ سیاسه‌تی یه‌كریزی‬ ‫و یه‌كێتی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬نه ‌ئۆتۆنۆمی‪ ،‬نه‌‬ ‫فیدڕالی و نه‌ ده‌وڵه‌ت ناتوانێ سه‌ربگرێ‬ ‫و بپارێزرێت‪.‬‬ ‫چۆن ده‌كرێت ئه‌زموون له‌و‬ ‫• ‬ ‫شكسته‌سیاسیه‌ وه‌ربگرین‪:‬‬ ‫ئه‌وه‌ی روویدا به‌هه‌ست و سۆز‬ ‫چاوه‌ڕێی نه‌بووین‪ ،‬به‌اڵم هه‌ر مرۆڤێكی‬ ‫ژیر كه‌ده‌ست بخاته‌ سه‌ر ویژدانی‬ ‫ده‌زانێ ئه‌و وشكه‌ كه‌ڵه‌كه‌ هه‌تا سه‌ر‬ ‫سه‌رناگرێ و له‌شوێنێك ئه‌ڕمێ‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫خوێنی شه‌هیده‌كان و ماندوبوون و‬ ‫ره‌نجی پێشمه‌رگه‌ و گه‌ریال و شه‌رڤان‬ ‫نه‌بوایه‌‪ ،‬ئه‌و سیاسه‌ته‌ی ده‌سه‌اڵتداران‬ ‫له‌ باشور دۆڕانی خۆیان له‌ ئابی‬ ‫‪ 2014‬راگه‌یاندبوو‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت هێزه‌‬ ‫نێوده‌وڵه‌تیه‌كانیش ئه‌وكات ده‌یانویست‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ئه‌مانه‌ بمێنن‪ ،‬قۆناخێكی سه‌ختمان له‌تێكۆشان‪ ،‬له‌و پێناوه‌ش شه‌هید و‬ ‫له‌گه‌ڵ بردنه‌ سه‌ر‪ ،‬چونكه‌ كاره‌ساتی قوربانیه‌كی زۆری داوه‌‪ ،‬هێشتا خوێنی ‬ ‫شه‌نگالی تێدابوو ئه‌ویش وێنه‌ی كركوك‬ ‫فرۆشرابوو‪ ،‬به‌اڵم دیسان به‌رگه‌مان‬ ‫ه به‌دوای‬ ‫گرتن‪ ،‬داوایان كرد كه‌ وانه‌یان له‌ پێویست ‌‬ ‫رابردوو وه‌رگرتووه‌‪ ،‬بۆیه‌ ده‌یانه‌وێت هێلی سیاسه‌تی‬ ‫به‌هێزتر له‌ گۆڕه‌پانه‌كه‌بن و سه‌ره‌ڕای‬ ‫برسیه‌تی و نه‌بوونی كار و مووچه‌ و دزی ئه‌خالقیه‌وه‌‬ ‫ه به‌هێلی‬ ‫و تااڵنیش‪ ،‬دیسان به‌«به‌ڵێ» ده‌نگیان بگه‌ڕێت ك ‌‬ ‫بۆدان و كردنیان به‌ ده‌وڵه‌ت‪ ،‬به‌اڵم سێیه‌م ناسراوه‌‪،‬‬ ‫ئه‌فسوس ئه‌وه‌ نه‌بوون كه‌ مانگێك‬ ‫پێویسته‌ ئیراده‌ی‬ ‫ده‌وڵه‌ته‌كانتان بپارێزن‪.‬‬ ‫بۆیه‌ ‪16‬ی تشرینی یه‌كه‌می ‪ 2017‬خۆبه‌ڕێوه‌بردنی‬ ‫ئیتر پێویسته‌ دوا ده‌رفه‌تبێ‪ ،‬ئیتر دیموكراتیانه‌ی خۆی‬ ‫پێویسته‌ به‌و حیزب و هێز و رێكخستن و‬ ‫به‌ده‌ست بخات‪.‬‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارانه‌ بگووترێ ئیدی به‌سه‌!!‬ ‫هیچیان له‌ده‌ست نایه‌ت له‌ده‌روه‌ی دزی هه‌ڵه‌بجه‌ و ئه‌نفالی لێ وشك نه‌بۆته‌وه‌‪،‬‬ ‫و تااڵن و درۆ و فیشاڵ و پارچه‌ كردنی بۆیه‌ ناكرێ چیتر چاره‌نوو�سی خۆی‬ ‫واڵت و له‌په‌لوپۆخستنی كۆمه‌ڵگه‌‪ ،‬په‌یوه‌ست بكا به‌و سیاسه‌ته‌ فاشیل و‬ ‫خه‌ڵكی باشور خاوه‌ن ئه‌زمونێكی زۆره‌ به‌رژه‌وندی خێزان و حیزب په‌رستیه‌‪،‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫پێویسته‌ به‌دوای هێلی سیاسه‌تی‬ ‫ئه‌خالقیه‌وه‌ بگه‌ڕێت كه‌ به‌هێلی‬ ‫سێیه‌م ناسراوه‌‪ ،‬پێویسته‌ ئیراده‌ی‬ ‫خۆبه‌ڕێوه‌بردنی دیموكراتیانه‌ی خۆی‬ ‫به‌ده‌ست بخات‪ ،‬پێویسته‌ ستراتیژی‬ ‫پاراستنی ره‌وا بونیادبنێت‪ ،‬پێویسته‌‬ ‫هێڵ و رێباز و فه‌لسه‌فه‌ و سیاسه‌تی‬ ‫نه‌ته‌وه‌یی رێبه‌ر ئاپۆ به‌بنه‌ما بگیرێت‪،‬‬ ‫« چونكه‌ ئه‌مڕۆ رێبه‌ر ئاپۆ رێبه‌ری‬ ‫شۆڕ�شی كوردستان و گه‌النی رۆژهه‌اڵتی‬ ‫ناوه‌ڕاسته‌«» له‌پێناو ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی‬ ‫باشور بتوانێ به‌دیل و جێگره‌وه‌ی باشتر‬ ‫بدۆزێته‌وه‌ كه‌ خودی خه‌ڵك خۆی تێدا‬ ‫خاوه‌ن بڕیاربێت و به‌ده‌ستی خۆی خۆی‬ ‫به‌ڕێوه‌ببات و بڕیار له‌سه‌ر چاره‌نوو�سی ‬ ‫خۆی بدات‪ ،‬ئه‌گه‌رنا ئه‌و سیاسه‌ته‌‬ ‫كالسیك و شكستخواردوو بێ ئیراده‌ و‬ ‫نا نه‌ته‌وه‌یه‪ ‌،‬نه‌ك جارێك سه‌د جاریتر‬ ‫ده‌مانفرۆشێته‌وه‌ به‌تورك و عه‌ره‌ب و‬ ‫عه‌جه‌م‪.‬‬ ‫‪21‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫کورد ل ‌ه باشور له‌ سایه‌ی حیزب و ده‌سه‌اڵتی‬ ‫ته‌قلیدیه‌و ‌ه‬ ‫پ‪ .‬د‪ .‬ساالرباسیره‌‬

‫حیزبه‌ بنه‌ماڵه‌یی و ته‌قلیدیه‌کانی‬ ‫ده‌سه‌اڵت له‌ هه‌رێمی کوردستان و‬ ‫هاوشێوه‌کانی که‌ حیزبی دیکتاتۆرین ئیتر‬ ‫هه‌ر نێوێکی به‌خۆیه‌وه‌ نابێت‪ ،‬په‌ڕله‌مان‬ ‫و حکومه‌ت تێیدا بێکاریگه‌ره‌و له‌الیه‌ن‬ ‫حیزبه‌وه‌ فه‌رمانڕه‌وایی ده‌کرێت و‬ ‫حیزبیش له‌م سیستمه‌دا حیزبی قائیده‌و‬ ‫حیزبی قائیدیش وه‌ک یه‌کێتی و پارتی‬ ‫هه‌میشه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی تاک حیزبیدا‬ ‫ڕۆیشتون‪ .‬سه‌رۆکی ئه‌م حیزبه‌ بنه‌ماڵه‌یی‬ ‫و خێزانیانه‌ ده‌یانه‌وێ ڕۆڵی کاریزما ببینن‬ ‫و به‌رگی حیزب و سیاسه‌تیش بکرێنه‌‬ ‫به‌ری ئه‌مان‪ .‬له‌م سیستمه‌دا داروده‌سته‌‬ ‫کاره‌کان ده‌به‌ن به‌رێگاوه‌و سیستمه‌که‌‬ ‫سیستمیکی موئه‌سه‌ساتی نیه‌و له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای ئه‌قڵ و مه‌نتق دانه‌مه‌زراوه‌و‬ ‫بڕوای به‌ سیستمی المه‌رکه‌زی نیه‌و‬ ‫هه‌ربۆیه‌ له‌گه‌ڵ بنه‌ما دیموکراسیه‌کان‬ ‫یه‌کتر ناگرێته‌وه‌‪ .‬کۆمه‌ڵگه‌ له‌ سایه‌ی ئه‌م‬ ‫شێوازی ده‌سه‌اڵت و سیستم ‌ه حیزبیه‌دا‬ ‫گه‌شه‌ ناکات و ئابورییش تێیدا گێر ده‌بێت‬ ‫و ئابوری خزمایه‌تی تێدا په‌یره‌و ده‌کرێت‪،‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ گرنگه‌ له‌ ڕوانگه‌ی زانستی‬ ‫سیاسیه‌وه‌ بۆ شیکردنه‌وه‌ی رۆڵی حیزب‬ ‫‪22‬‬

‫و ئه‌و به‌ناو سیستمه‌ سیاسیه‌ی هه‌رێم‬ ‫بڕوانین‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی دواکه‌وتوو دیکتاتۆر‬ ‫به‌رهه‌م دێنێت‬

‫خه‌سڵه‌ته‌کانی‬

‫کۆمه‌ڵگه‌ی‬

‫ته‌قلیدی بریتیه‌‬

‫ه پێکهاته‌یه‌کی‬ ‫ل‌‬

‫داخراوی کۆمه‌اڵیه‌تی‬

‫ه به‌زه‌حمه‌ت‬ ‫ک‌‬

‫خۆی ده‌داته‌ ده‌ست‬

‫گۆڕانکاری به‌تایبه‌ت‬ ‫به‌مۆدێرن کردنی‬

‫هه‌ره‌می سه‌ره‌وه‌ی‪.‬‬

‫هێشتا‬ ‫کوردی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫زۆر‬ ‫تاڕاده‌یه‌کی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی‬ ‫دواکه‌وتوه‌و ته‌قلیدیه‌‪ .‬خه‌سڵه‌تی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی ته‌قلیدییش بریتیه‌ له‌کرده‌وه‌‬ ‫ته‌قلیدی ‌ه کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان‪ .‬واتا ئه‌و‬ ‫کرده‌وانه‌ی که‌ له‌سه‌ر بنه‌مای ئه‌قڵ‬ ‫و مه‌نتق دانه‌مه‌زراوه‌‪ ،‬به‌ڵکو له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای ئه‌و کرده‌وانه‌ی که‌ سه‌رده‌مانێک‬ ‫کاری پێکراوه‌و جێگیربوه‌و به‌ میرات‬ ‫ماوه‌ته‌وه‌ وه‌ک شتێکی ته‌قلیدی‪ .‬یه‌کێک‬ ‫له‌ خه‌سڵه‌ته‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ی ته‌قلیدی‬ ‫بریتیه‌ له‌ پێکهاته‌یه‌کی داخراوی‬ ‫کۆمه‌اڵیه‌تی که‌ به‌زه‌حمه‌ت خۆی ده‌داته‌‬ ‫ده‌ست گۆڕانکاری به‌تایبه‌ت به‌مۆدێرن‬ ‫کردنی هه‌ره‌می سه‌ره‌وه‌ی‪ .‬ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیاسیش خه‌سڵه‌تێکی حوکمی فه‌ردیه‌‬ ‫تێیدا‪ .‬ئه‌ندامانی ئه‌م کۆمه‌ڵگه‌یه‌‬ ‫سه‌ربه‌خۆییان نیه‌و به‌ستراونه‌ته‌وه‌‬ ‫به‌نه‌ریتی گشتی کۆمه‌ڵگه‌که‌‪ .‬کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫دواکه‌وتووش به‌پێی ئه‌زمونه‌ مێژوییه‌کان‬ ‫دیکتاتۆر به‌رهه‌م دێنێت‪ .‬لێره‌دا‬ ‫هوشیاری ئاینیی زاله‌ به‌سه‌ر بواره‌کانی‬ ‫ژیانی کۆمه‌ڵگه‌دا‪.‬‬ ‫ئه‌م جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌ زیاتر له‌‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫شوێنی خۆی چه‌قیوه‌و گۆڕانی�شی کاتێکی‬ ‫دورودرێژی ده‌وێ که‌ ئه‌میش به‌نده‌‬ ‫به‌کۆمه‌ڵێک فاکته‌ره‌وه‌‪ .‬له‌م سیستمه‌‬ ‫ته‌قلیدیه‌دا وه‌ک ئه‌وه‌ی له‌ باشوری‬ ‫کوردستانیش به‌دی ده‌کرێت ئابوری‬ ‫خزمایه‌تی و بارودۆخی پابه‌ندبوون و‬ ‫په‌یوه‌ندی شه‌خسیی دروست بووه‌و‬ ‫ڕۆل ده‌بینێت‪ .‬ئه‌م ده‌سه‌اڵته‌ی هه‌رێم‬ ‫ده‌سه‌اڵتێکی خێزانی و خێله‌کی و‬ ‫کالسیکیه‌و هوشیاری کۆمه‌ڵگه‌ش وه‌ک‬ ‫پێویست له‌ ئارادا نیه‌و ئه‌و ده‌سه‌اڵته‌‬ ‫ته‌قلیدیه‌ش سوود له‌م دیارده‌یه‌‬ ‫وه‌رده‌گرێ و ده‌شیه‌وێ که‌ش و هه‌واو‬ ‫پێکهاته‌ کۆمه‌اڵیه‌تیه‌ دواکه‌وتوه‌ک ‌ه هه‌ر‬ ‫به‌م شێوه‌ کۆنه‌ بمێنێته‌وه‌ له‌ شێوه‌ی‬ ‫داب و نه‌ریته‌ ته‌قلیدیه‌کان‪ .‬هه‌موو‬ ‫ئاڕاسته‌یه‌کی مۆدێرنیزم و پێشکه‌وتن و‬ ‫هوشیاری کۆمه‌اڵیه‌تی ده‌بێت ‌ه الوازکردن‬ ‫و گۆرینی ئه‌و نه‌ریته‌ ته‌قلیدیه‌ی که‌دواتر‬ ‫ده‌بێته‌ رێگر له‌ به‌رده‌م ده‌سه‌اڵتی‬ ‫ده‌سه‌اڵتداره‌ ته‌قلیدی و خێله‌کیه‌که‌‪.‬‬ ‫هه‌ربۆیه‌ به‌گشت شێوه‌یه‌ک ئه‌م الیه‌نه‌‬ ‫هه‌وڵی له‌ناوچونی پێشکه‌وتن ئه‌دات و‬ ‫ده‌یه‌وێ کۆمه‌ڵگه‌ کۆنه‌که‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی‬ ‫داخراو بێت و به‌هۆی ناهوشیاری‬ ‫کۆمه‌ڵه‌وه‌ بۆی بچێته‌ سه‌رو ده‌سه‌اڵتدار‬ ‫جێگای یاساش بگرێته‌وه‌و ده‌یه‌وێ له‌م‬ ‫زیاتر کۆمه‌ڵ هیچیتر نه‌بینێت‪.‬‬ ‫له‌و کۆمه‌ڵگه‌یانه‌ی که‌ هوشیاری‬ ‫سیا�سی الی هاوالتیان کزو الوازه‌و‬ ‫هه‌روه‌ها ڕه‌و�شی ئابوری و کۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫تیایاندا الوازه‌‪ ،‬ئه‌وا سیستمی سیا�سی‬ ‫په‌یڕه‌وکراو له‌ده‌وله‌تدا سیستمێک ده‌بێت‬ ‫که‌ له‌سه‌ر زه‌بروزه‌نگ و خۆسه‌پاندن‬ ‫بنیاد ده‌نرێت‪ .‬لێره‌دا پێشێلکردنی مافی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫تاکه‌کانی کۆمه‌ڵ و سه‌ربه‌ستیه‌کانیان و‬ ‫بوارنه‌دان به‌گروپی سیا�سی جۆراوجۆر‬ ‫له‌ده‌وله‌تدا شتێکی ئاسایی ده‌بێت و‬

‫ده‌کرێت ‪ ،‬ئیتر ئه‌و سیستمه‌ دیکتاتۆری ‌ه‬ ‫سیستمی دیکتاتۆری تاکه‌ که‌�سی بێت ‪،‬‬ ‫یان رێچکه‌یی بێت‪ .‬حیزبه‌کانی ئه‌م شێوه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵته‌ ناکرێ حیزبی ته‌قلیدی و شمولی‬ ‫نه‌بن له‌ بیرکردنه‌وه‌و له‌ کرداردا‪ :‬ئه‌وه‌ی‬ ‫له‌ باشور (هه‌رێمی) کوردستاندا به‌دی‬ ‫ده‌کرێت نمونه‌یه‌کی حاشا هه‌ڵنه‌گره‌‪.‬‬

‫هه‌لبژاردن رێک‬

‫حیزبی سیا�سی ده‌بێت ده‌زگایه‌کی‬ ‫ژیانی ده‌ستوری بێت‬ ‫حیزبی سیا�سی ده‌بێت ده‌زگایه‌کی‬ ‫ژیانی ده‌ستوری بێت‪ .‬حیزب له‌ژیانی‬ ‫دیموکراسیدا هه‌لبژاردن رێک ده‌خات‬ ‫و به‌شداری تێدا ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ده‌نگ بهێنێت‪ .‬حیزب له‌کاتێکدا هه‌ولی‬ ‫به‌ده‌ستهێنانی ده‌نگ و ده‌سه‌اڵت ئه‌دات‪،‬‬ ‫هه‌ر بۆی ‌ه گرنگیشه‌ که‌ بیروڕای سیا�سی‬ ‫گه‌لیش بخوێنێته‌وه‌و هه‌روه‌ها بوارو‬

‫حیزب له‌ژیانی‬ ‫دیموکراسیدا‬

‫ده‌خات و به‌شداری‬

‫تێدا ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ده‌نگ بهێنێت‬

‫گه‌ل بێ ئیراده‌ی سیا�سی کراوه‌‪ .‬واتا‬ ‫سیستمی دیکتاتۆری له‌ده‌وله‌تدا په‌یڕه‌و‬

‫‪23‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫بنه‌ماکانی ژیانی سیا�سی ڕوون بکرێنه‌وه‌و‬ ‫هه‌لوێست ده‌رباره‌یان وه‌ربگیرێن‬ ‫به‌شێوه‌یه‌ک که‌ له‌کاتی هه‌لبژاردنی‬ ‫گشتیدا توانای بریاری سیا�سی ڕوون و‬ ‫ته‌واو بۆ گه‌ل بخولقێندرێت‪.‬‬ ‫ده‌ستور په‌یمانێکی کۆمه‌اڵیه‌تی ‌ه‬ ‫له‌نێوان ده‌سه‌اڵت و کۆمه‌ڵدا‪ ،‬هه‌ربۆیه‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت ناکرێ ده‌سه‌اڵتێکی ده‌ستوری‬ ‫و شه‌رعی بێت ئه‌گه‌ر ڕاپر�سی گه‌لی له‌سه‌ر‬ ‫نه‌بێت‪ .‬ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندی به‌ ده‌ستوری‬ ‫هه‌رێمی کوردستان هه‌یه‌ سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ حیزبی سیا�سی له‌ مادده‌ی هه‌ژده‌‬ ‫فه‌قه‌ره‌ی ‪5‬دا هاتو ‌ه ‪ ،‬یه‌کێک له‌و بڕگانه‌ ‪:‬‬ ‫«حیزب ده‌بێت داهات و سه‌رچاوه‌که‌ی‬ ‫و چۆنیه‌تی به‌کارهێنانی بۆ ده‌سه‌اڵتی‬ ‫یاسا ئاشکرا بکات» ‪ .‬به‌الم ده‌ستور و‬ ‫یاسا کاتێک گرنگی خۆی ده‌بێت ئه‌گه‌ر‬ ‫حکومه‌ت به‌ کردار کاری پێبکات و‬ ‫په‌ڕله‌مان لێپرسینه‌وه‌ بکات به‌رامبه‌ریان‪.‬‬ ‫حیزب له‌ هه‌رێمی کوردستان‬ ‫�سێ شێو ‌ه له‌ سیستمی حیزبایه‌تی هه‌یه‌‬ ‫ک ‌ه بریتین له‌ تاک‪ ،‬سیستمی دوو حیزبی‬ ‫(وه‌ک ئه‌وه‌ی له‌ به‌ریتانیاو ویالیه‌ته‌‬ ‫یه‌کگرتوه‌کانی ئه‌مریکا هه‌یه‌)‪ ،‬هه‌روه‌ها‬ ‫سیستمی فر ‌ه حیزبی؟ ئایا کام له‌م‬ ‫سیستمه‌ حیزبیانه‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان‬ ‫پیاده‌ ده‌کرێ؟ ئه‌و به‌ناو سیستمی‬ ‫حیزبایه‌تیه‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان به‌‬ ‫ڕوکه‌ش بریتی نیه‌ له‌ سیستمی تاک‬ ‫حیزب به‌الم سیستمی دوو حیزبیش‬ ‫نیه‌‪ ،‬جه‌وهه‌ری ڕاسته‌قینه‌ی «سیستمی‬ ‫حیزبایه‌تی» له‌ هه‌رێمی کوردستان بریتیه‌‬ ‫له‌ حیزبی قائید‪ .‬بۆنمونه‌ حیزبه‌کانی‬ ‫وه‌ک یه‌کێتی و پارتی حیزبی قائیدن‪،‬‬ ‫به‌الم حیزبی قائیدی کاریزما که‌ ئیراده‌ی‬ ‫‪24‬‬

‫سیا�سی به‌نده‌ به‌ که‌�سی قائیده‌وه‌‪ .‬ده‌کرێ‬ ‫بۆ قۆناغیک له‌ قۆناغه‌کان رێگا بدات به‌‬ ‫دروستبونی حیزبی تر به‌الم خۆی ده‌بێت‬ ‫برا گه‌وره‌ بێت و ده‌سه‌اڵتدار بێت‪ .‬ئه‌م‬ ‫شێوازی حیزبایه‌تیه‌ چه‌ندین حیزبی‬ ‫سێبه‌ر دروستده‌کات بۆ به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫خۆی و سه‌رلێتێکدانی ڕای گشتی‬ ‫به‌وه‌ی ک ‌ه گوایه‌ سیستمی فره‌ حیزبی‬ ‫پیاده‌ ده‌کرێ‪ .‬حیزبی قائید هه‌میشه‌‬

‫لێره‌دا بایه‌خ به‌‬

‫دروستکردنی کاریزما‬ ‫ه بریتیه‌‬ ‫ئه‌درێت ک ‌‬

‫ه سه‌رۆکی خێزان‬ ‫ل‌‬

‫و خێل و بنه‌ماڵه‌‬

‫خۆی‪ ،‬سیاسه‌تێک که‌‬

‫نیشانه‌ی سروشتی‬

‫سیستمێکی ته‌قلیدیه‌‪.‬‬ ‫به‌ ئاڕاسته‌ی تاک حیزبیدا ده‌ڕوات و‬ ‫هه‌ربۆیه‌ ناکرێ خه‌سڵه‌تی دیموکرا�سی‬ ‫پێوه‌ دیاربێت‪ .‬حیزبی سێبه‌ریش له‌‬ ‫ڕووی زانستی سیاسیشه‌وه‌ بۆی بڕوانین‬ ‫کاریگه‌ریی خراپی هه‌ی ‌ه له‌سه‌ر پڕۆسه‌ی‬ ‫دیموکرا�سی‪.‬‬ ‫ئه‌م میتۆده‌ له‌الیه‌ن سه‌رجه‌م حیزب ‌ه‬ ‫دیکتاتۆره‌کانه‌وه‌ کاری پێکراوه‌‪ .‬بودجه‌ی‬ ‫ده‌وله‌تیان پێئه‌درێ له‌گه‌ل کورسیه‌کی‬ ‫په‌رله‌مان ‪ ،‬یان پۆستێکی حکومی به‌الم‬

‫بێکاریگه‌ر هه‌روه‌ک ئه‌وه‌ی ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیا�سی له‌ هه‌رێم پیاده‌ی کردوه‌‪ .‬لێره‌دا‬ ‫حیزبه‌ پچووکه‌ به‌شدارپێکراوه‌کان‬ ‫یان دروستکراوه‌کان وه‌ک ئامرازی‬ ‫بۆ‬ ‫به‌کارده‌هێنرێن‬ ‫پرۆپاگه‌نده‌‬ ‫سه‌قامگیریی سیا�سی ده‌سه‌اڵت‪ .‬هه‌روه‌ک‬ ‫ئه‌حزابی سێبه‌ر میدیای سێبه‌ریش هه‌یه‌‪.‬‬ ‫له‌ هه‌رێمی کوردستان هاوپه‌یمانیه‌کی‬ ‫ته‌نیا ( تا ئه‌م ساته‌ وه‌خته‌) هه‌ره‌می‬ ‫سه‌ره‌وه‌ی دوو حیزبی قائید له‌ژێر دوو‬ ‫ئیداره‌ی جیاوازی حیزبیدا ده‌سه‌اڵت‬ ‫پیاده‌ ده‌کات و حیزب له‌ غیابی ده‌ستوردا‬ ‫سیاسه‌ت و ده‌سه‌اڵت پیاده‌ ده‌کات‬ ‫هه‌ربۆیه‌ شتێکی گرانه‌ لێره‌دا باس‬ ‫له‌ شه‌رعی بوونی ئه‌حزاب بکرێت و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی کوردیشیان دابه‌ش کردوه‌‪.‬‬ ‫بێ ئیراده‌ کردنی سیا�سی کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫ئه‌م جیهازی ده‌سه‌اڵت ‌ه به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کی سه‌ره‌کی له‌ که‌سانی پابه‌ندو‬ ‫داروده‌سته‌ به‌ وه‌الو وه‌فا بۆ حیزب و‬ ‫سه‌رۆک دروستبووه‌‪ .‬لێره‌دا بایه‌خ به‌‬ ‫دروستکردنی کاریزما ئه‌درێت ک ‌ه بریتیه‌‬ ‫له‌ سه‌رۆکی خێزان و خێل و بنه‌ماڵه‌‬ ‫خۆی‪ .‬سیاسه‌تێک که‌ نیشانه‌ی سروشتی‬ ‫سیستمێکی ته‌قلیدیه‌‪� .‬سێ ده‌سه‌اڵته‌که‌‬ ‫(دادوه‌ری ‪ ،‬حکومه‌ت ‪ ،‬په‌رله‌مان)‬ ‫و مافه‌ سیاسیه‌کانی تر له‌ الیه‌ن‬ ‫ده‌سه‌اڵتداره‌وه‌ وه‌ک شتێکی ‪ ،‬مولکێکی‬ ‫شه‌خسیی مامه‌له‌ی له‌گه‌لدا ده‌کرێ و‬ ‫توانای به‌سه‌ر ئامرازه‌کانی ده‌سه‌اڵتدا‬ ‫هه‌یه‌ هه‌روه‌ک به‌سه‌ر شمه‌کێکی خۆیدا‬ ‫هه‌بێت‪ .‬به‌م شێوه‌یه‌ ده‌کرێ بکڕدرێ و‬ ‫موزایه‌ده‌ی پێوه‌ بکرێ ‪ ،‬له‌ وه‌ره‌سه‌دا‬ ‫به‌ش بکرێ‪ .‬له‌م بارودۆخه‌دا ئیراده‌ی‬ ‫سیا�سی له‌ کۆمه‌ڵگه‌ سه‌ندراوه‌ته‌وه‌و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫دوور خراوه‌ته‌وه‌ له‌ هوشیاری سیا�سی‪.‬‬ ‫گه‌ل بێ مافی سیاسیه‌و وه‌ک خزمه‌تکار‬ ‫‪ ،‬وه‌ک ئۆبجه‌کتی ڕوتاندنه‌وه‌ سه‌یر‬ ‫ده‌کرێ نه‌ک وه‌ک هاوالتی له‌ تێڕوانینی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نیه‌وه‌‪ .‬جوداکردنه‌و ‌ه له‌‬ ‫نێوان شته‌ شه‌خسیه‌کان و گشتیه‌کان‬ ‫نیه‌‪ .‬سه‌رجه‌م په‌یوه‌ندیه‌کانی ده‌سه‌اڵت‬ ‫په‌یوه‌ندی که‌سیی ‌ه نه‌ک موئه‌سه‌ساتی‪.‬‬ ‫جوداکردنه‌وه‌ی ده‌زگاکان به‌ ڕوکه‌ش‬ ‫ددان پێدا نراوه‌ ‪ ،‬هه‌ربۆیه‌ ده‌کرێ له‌‬ ‫ڕای گشتیدا ئاماژه‌ی پێبدرێ ‪ ،‬به‌الم‬ ‫له‌ پراکتیکدا بواره‌ شه‌خسیه‌کان و‬ ‫گشتیه‌کان له‌یه‌کتر جودا ناکرێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫داگیرکردنی موڵکی گشتی به‌ ڕێگای‬ ‫ده‌سه‌اڵتداری که‌سه‌وه‌ ڕه‌فتاری پێوه‌‬ ‫ده‌کرێ هه‌روه‌ک ئه‌م والته‌ هه‌میشه‌‬ ‫موڵکی خێزان و بنه‌ماڵه‌ (بنه‌ماڵه‌کان)‬ ‫بوبێت‪ .‬بارودۆخێک خوڵقێندراوه‌ که‌‬ ‫ته‌نیا به‌ ڕێگای وه‌الو وه‌فا بۆ سه‌رۆک‬ ‫و به‌ ڕێگای حیزبه‌وه‌ ده‌گه‌یت به‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانی خۆت و حیزبیش‬ ‫له‌م هاوکێشه‌یه‌دا بۆته‌ ئامانج نه‌ک‬ ‫ئامراز‪ .‬دیارده‌یه‌ک که‌ ده‌بێته‌ هۆی‬ ‫سه‌قه‌ت کردنی کۆمه‌ڵگه‌‪ .‬هه‌ربۆیه‌ ئه‌م‬ ‫سیستم ‌ه سیاسیه‌ خێزانی و بنه‌ماڵه‌ییانه‌‬ ‫له‌ هاوکێشه‌ی کۆتایدا به‌هۆی بلۆک‬ ‫کردنی خۆیه‌وه‌ رێگریش ده‌بێت له‌‬ ‫گه‌شه‌کردن به‌ ئاڕاسته‌ی هه‌رێمێکی ‪،‬‬ ‫ده‌وله‌تێکی مۆدێرن‪ .‬پشت ده‌به‌ستێت به‌‬ ‫داروده‌سته‌کانی ‪ ،‬به‌ئیداره‌کانی سه‌ر به‌‬ ‫که‌�سی ده‌سه‌اڵت و به‌ هێزی چه‌کداری‬ ‫میلیشیاو ئاسایش و ده‌زگا هه‌والگریه‌کانى‬ ‫‪ ...‬ئه‌م شێو ‌ه سیستمه‌ ته‌واو نوقمی‬ ‫جۆرێک له‌ گه‌نده‌ڵی ده‌بێت ک ‌ه له‌ کۆتایدا‬ ‫سه‌ری سیستم و ده‌سه‌اڵته‌که‌ خۆی‬ ‫ده‌خوات‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫( سه‌رۆک بایه‌خ به‌ باش گوزه‌رانی‬ ‫داروده‌سته‌که‌ی ده‌دات )‬ ‫ئه‌م شێوازی ده‌سه‌اڵته‌ کار بۆ‬ ‫به‌کاریزمابوون ده‌کات که‌ به‌رێگای‬ ‫سه‌رۆکی بنه‌ماله‌وه‌ پراکتیزه‌ ده‌کرێ‬ ‫به‌الم به‌ر له‌ هه‌موو شتێک پێویسته‌‬ ‫بایه‌خ به‌ باش گوزه‌رانی داروده‌سته‌که‌ی‬ ‫بدات‪ .‬به‌رێوه‌به‌رانی ئیداری به‌ته‌نیا‬

‫حیزبی کوردی له‌‬

‫باشور نه‌یتوانیوه‌‬

‫قۆناغی ئه‌قڵی‬

‫ه دونیای‬ ‫خێاڵیه‌تی ل ‌‬

‫په‌یوه‌ندیه‌ سیاسی‬ ‫و کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان‬ ‫تێبپه‌رێنن‬

‫له‌الیه‌ن سه‌رۆکه‌وه‌ هه‌لده‌بژێردرێن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها سه‌رجه‌م نمونه‌ ته‌قلیدیه‌کان‬ ‫له‌راستیدا به‌و شێوه‌یه‌ چاره‌ ده‌کرێن‬ ‫که‌ده‌لێت‪« :‬هه‌رچه‌نده‌ نوسراوه‌‪ ،‬به‌الم‬ ‫من پێتان ده‌لیم‪ .»..‬ئه‌م شێوازی کاریزمایه‌‬ ‫ڕه‌وتێکی نائه‌قاڵنیه‌‪ .‬به‌بۆچوونی من‬ ‫کاریزمایه‌کی نه‌گه‌تیڤ که‌ ده‌یه‌وێ به‌رگی‬ ‫حیزب و فکری سیاسیش گه‌ر بوونی‬ ‫هه‌بێت بکرێته‌ به‌ری ئه‌م و کۆمه‌ڵ ته‌نیا‬ ‫ئه‌م ببینێت‪ .‬هه‌ر فه‌رمانێک له‌الیه‌ن‬ ‫ئه‌و سه‌رۆکه‌وه‌ ده‌ربچێ به‌ یاسایه‌ک‬ ‫داده‌نێ و ده‌بێت کۆمه‌ڵ جێبه‌جێی بکات‬ ‫و له‌و فه‌رمان و یاسایان ‌ه النه‌ده‌ن‪ .‬خالی‬

‫جه‌وهه‌ریی له‌م به‌رپرسیارێتیه‌ ئه‌وه‌ی ‌ه‬ ‫ک ‌ه هه‌ر به‌رپرسێک نه‌ک هه‌ر له‌الیه‌ن‬ ‫سه‌رۆکه‌وه‌ ده‌ستنیشان ده‌کرێ به‌ڵکو‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ش له‌ پۆسته‌که‌یدا بێت ده‌بێت‬ ‫له‌ به‌رگی سه‌رۆکدا ڕۆل و کاریگه‌ریی‬ ‫و چاالکی ببینێت‪ .‬ده‌سه‌اڵت خواستی‬ ‫له‌ بوونی پلورالیزمی سیا�سی نیه‌‪.‬‬ ‫ئه‌حزابی زۆری ده‌ستکردو‪ ،‬هه‌ندێکی‬ ‫تری به‌شدارپێکراو یان به‌شدار بوو له‌‬ ‫ده‌سه‌اڵتدا به‌الم بێکاریگه‌ر ‪ ،‬میدیای‬ ‫زۆری سێبه‌ر‪...‬تاد‪ .‬هیچی گوزارشت له‌‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی سیا�سی پلورالیستی ناکات‪.‬‬ ‫هه‌می فیکری مۆدێرنه‌یه‌و خێلیش‬ ‫به‌رهه‌می پێش مۆدێرنه‌یه‌‬ ‫حیزب وه‌ک خۆی به‌رهه‌می فیکری‬ ‫مۆدێرنه‌یه‌و خێلیش به‌رهه‌می پێش‬ ‫مۆدێرنه‌یه‌ که‌چی حیزبی کوردی‬ ‫له‌ باشور سه‌ره‌ڕای بوونی هه‌موو‬ ‫ئامرازه‌کان نه‌یتوانیوه‌ قۆناغی ئه‌قڵی‬ ‫خێالیه‌تی له‌ دونیای په‌یوه‌ندیه‌ سیا�سی‬ ‫و کۆمه‌اڵیه‌تیه‌کان تێبپه‌رێنن و سیستمه‌‬ ‫سیاسیه‌که‌ له‌ الیه‌ن خێلی سیاسیه‌وه‌‬ ‫به‌رێوه‌ ده‌برێت و ده‌بێت سه‌رجه‌م‬ ‫ئه‌ندامانی خێل ملکه‌چی بریاره‌کانی بن و‬ ‫له‌ دونیای حیزبی کوردیشدا له‌ هه‌رێم و‬ ‫باشوری کوردستان ده‌یانه‌وێ سه‌رجه‌م‬ ‫ئه‌ندامانی کۆمه‌ڵگه‌ له‌ چه‌مانه‌وه‌ی‬ ‫به‌رده‌وامدا بن له‌به‌رده‌م ده‌رگای سه‌رۆک‬ ‫و حیزبدا‪ .‬ته‌نیا له‌ سایه‌ی حیزبدا ده‌بیته‌‬ ‫خاوه‌ن پله‌و پایه‌و به‌رژه‌وه‌ندیه‌کانت‬ ‫ده‌سته‌به‌ر ده‌بێت‪ .‬لێره‌دا ئه‌و حیزبانه‌‬ ‫ده‌یانه‌وێ له‌ جیهانێکی گۆڕاوی سیا�سی و‬ ‫مێژویی و ئابوریدا به‌ ئه‌قڵیه‌تێکی نه‌گۆڕو‬ ‫به‌سه‌رچوو پیاده‌ی سیاسه‌ت و ده‌سه‌اڵت‬ ‫بکه‌ن و درێژه‌ به‌ سیاسه‌ت و ده‌سه‌اڵتی‬ ‫سیا�سی بدات‪.‬‬ ‫‪25‬‬

‫‪NO:23 - December 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بۆچی سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی؟‬ ‫دیارغه‌ریب(هه‌ڵمه‌ت)‬ ‫دەخوازێت كە ڕێز لە کۆمه‌ڵگه‌و‬ ‫به‌�شی دووه‌م‬ ‫پێوانەكانی دیموكراتییەت بگرێت و‬ ‫پەیوەندی سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دانیان پێدا بنێت‪ .‬بێگومان ئەو دان‬ ‫پێدانە نانەش دووالیەنە دەبێت‪ ،‬ئەگەر‬ ‫دیموكراتی لەگەڵ دەوڵەتدا‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دەوڵەت ماف و ناسنامەی گەلی پەسەند‬ ‫سیستەمی‬ ‫دیموكراتی سیستەمێكە كار بۆ كرد‪ ،‬ئەو كاتە گەلیش دامەزراوەكانی‬ ‫ڕوخاندنی دەوڵەت ناكات چاوەڕوانی�شی دەوڵەت پەسند دەكات‪.‬‬ ‫لە دەوڵەت نییە بۆ ئەوەی خۆی‬ ‫ پێگەكانی سیستەمی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫رێكبخات‪ .‬دەخوازێت لەچوارچێوەی‬ ‫پرەنسیپی حقوق و پێوەری دیموكراتیدا دیموكراتی‬ ‫هاوواڵتێتی ئازاد كارەكتەری‬ ‫مامەڵە لەگەڵ دەوڵەتدا بكات‪.‬‬ ‫رێكخستنی سیستەمی خۆبەڕێوەبەری سەرەكی دروستكردنی ئەم سیستەمەیە‬ ‫دیموكراتی پەیوەندی بە شێوەو بەبێ هاوواڵتی ئازاد ناتوانین باس لە‬ ‫میكانیزمەی دەوڵەتەوە نییە‪ .‬واتە سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی‬ ‫مەرج نییە دەوڵەت ناوەندی بێت یان بكەین‪ ،‬بە واتایەكی تر بەبێ بوونی‬ ‫فیدراڵ یان كۆنفیدراڵ هەتا سیستەمی هاوواڵتی ئازاد ناتوانین کۆمه‌ڵگه‌یەكی‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی خۆی دیموكرات و یەكسان بونیاد‬ ‫رێكبخات‪ .‬پەیكەر و شێوەی دەوڵەت بە بنێین‪ .‬هەربۆیە هەنگاوی یەكەم بۆ‬ ‫هەر ڕەنگێك بێت هاوواڵتی و کۆمه‌ڵگه‌ی دروستكردنی ئەم سیستەمە‪ ،‬ئافراندنی‬ ‫ئازاد دەتوانن لەناو کۆمه‌ڵگه‌دا تاكی ئازادە‪ .‬هەر بۆیە گرنگە لەسەرەتادا‬ ‫سیستەمی خۆیان بئافرێنن‪ ،‬چونكە لەم باس لە ڕۆڵی تاك بكەین لەناو سیستەمی‬ ‫سیستەمەدا پشت بە دامودەزگاكانی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیدا‪.‬‬ ‫دەوڵەت و رێكخستنەكانی دەوڵەت‬ ‫ڕۆڵی تاك لە سیستەمی‬ ‫نابەسترێت‪ .‬سیستەمی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫دیموكراتی تەنها ئەوە لە دەوڵەت خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیدا‬

‫خۆبەڕێوەبەری‬ ‫سیستەمی‬ ‫دیموكراتی پشت بە ڕێكخستنی کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫دەبەستێت‪ ،‬بەبێ کۆمه‌ڵگه‌یەكی وشیارو‬ ‫ڕێكخراو ناتوانین باس لەم سیستەمە‬ ‫بكەین‪ .‬دیارە کۆمه‌ڵگه‌یەكی وشیارو‬ ‫ڕێكخراویش بەهەبوونی تاكی وشیارو‬ ‫ئازاد دروست دەبێت‪ .‬هەر بۆیە تاكی‬ ‫ئازاد ڕۆڵێكی سەرەكی و دیاریكەری‬ ‫هەیە لە بونیادنانی سیستەمی‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیدا‪ .‬واتە بەبێ‬ ‫بوونی هاوواڵتییەكی ئازاد ناتوانرێت‬ ‫سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی‬ ‫بونیاد بنرێت‪ .‬بەاڵم دەبێت بزانین ئەو‬ ‫تاكە ئازادە چۆنەو جیاوازی لەگەڵ تاكی‬ ‫ئاساییدا چیە؟ تاك لەم سیستەمەدا‬ ‫پەیوەندییەكی‬ ‫لەچوارچێوەی‬ ‫كۆمەاڵیەتی یاخود نەتەوەیی یاخود‬ ‫هەر پێكهاتەیەكی تری كۆمەاڵیەتی‬ ‫ئینتیمای خۆی دیاری دەكات و لەپێناوی‬ ‫رێكخستنێكی دیموكراتیانەی ئەو‬ ‫پێكهاتەیەدا خەبات دەكات‪ .‬چارەسەری‬ ‫ئەم پرسانە لە دروستكردنی دەوڵەتی‬ ‫نەتەوەیی یان ئەتنیكی یان مەزهەبیدا‬ ‫نابینێت‪ ،‬بەڵكو لە ڕێكخستنی ‬ ‫دیموكراتیانەی ئەو كۆمەڵەدا دەبینێت‪.‬‬

‫‪26‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫بۆ نموونە بۆ چارەسەركردنی پر�سی ‬ ‫نەتەوەیی‪ ،‬دروستكردنی دەوڵەتی‬ ‫نەتەوەیی وەكو چارەسەر نابینێت‪،‬‬ ‫لە جێگەی ئەوە دروستكردنی‬ ‫نەتەوەیەكی دیموكرات و رێكخستنی ‬ ‫ئەو نەتەوەیەو بە ئیرادەكردنی وەكو‬ ‫چارەسەری دەبینێت‪ .‬لەهەمانكاتدا‬ ‫چارەسەری ناكۆكییە نەتەوەییەكان‬ ‫لە ڕێگەی خۆسەپاندن یاخود‬ ‫خۆڕادەستكردنی بەرامبەرەوە نابینێت‪،‬‬ ‫بەڵكو چارەسەری لە پەیوەندییەكی‬ ‫هاوتاو هاسەنگی نێوان رێكخستنی ‬ ‫دیموكراتیانەی نەتەوەكاندا دەبینێت‪.‬‬ ‫ئەم مۆدیلە بۆ پێكهاتە ئەتنیكی و ئایینی ‬ ‫و ئایینزاییەكانیش بە بنەما دەگرێت‪.‬‬ ‫دیارە تاك بۆ ئەوەی بتوانێت ئەم‬ ‫ڕۆاڵنە بەرجەستە بكات پێویستە ئەو‬ ‫پێگەیە تێپەڕ بكات كە سیستەم بە تاكی‬ ‫بەخشیوە‪ .‬ئەمە لە کۆمه‌ڵگه‌ی باو و‬ ‫دەوڵەتە سۆسیالیستە بونیادنراوەكاندا‬ ‫دەبینین كە تاك تا ئاستێكی زۆر بێ‬ ‫ڕۆڵ دەكرێت و پێوانەكانی دەوڵەت و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ بەسەر تاكدا دەسەپێنرێت‬ ‫و بەمڕەنگە تاك ناتوانێت خوڵقكار‬ ‫و خاوەن ڕۆڵ بێت‪ .‬پێچەوانەی ئەمە‬ ‫لەسیستەمی سەرمایەداریدا لەبن ناوی‬ ‫ئازادیی تاكدا الیەنە غەریزییەكانی‬ ‫تاك فووی تێدەكرێت و ئەمەش‬ ‫وادەكات تاك لەپێناوی بەدەستهێنانی‬ ‫داخوازییە شەخسییەكانی و تێركردنی‬ ‫ئارەزووەكانیدا هیچ سنوورێك‬ ‫نەناسێت و تاكڕەوێتی تاك بگاتە لووتكە‬ ‫و پرەنسیپ و پێوانە ئەخالقییەكانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ هیچ حیسابی بۆ نەكرێت‪.‬‬ ‫هەربۆیە لەپێناوی ئافراندنی تاكێكی‬ ‫ئازاد یاخود هاوواڵتییەكی ئازاددا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫پێویستە ئەم دوو ناهەوسەنگییە‬ ‫ڕاست بكرێنەوە‪ ،‬واتا تاك و کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫هاوسەنگ بن‪ ،‬چەندە تاك بوون‬ ‫ئەوەندەش کۆمه‌ڵگه‌بوون هەبێت‪.‬‬ ‫هەروەها ناسنامەی تاك نەبەسترێت بە‬ ‫دەوڵەتەوە‪ ،‬كە ئەمە جیاوازی سەرەكیە‬ ‫لە نێوان هاوواڵتی سیستەم و هاوواڵتی‬ ‫ئازاددا‪ .‬چونكە لە سیستەمی دەوڵەت‬ ‫نەتەوەو ئەو دەوڵەتانەی پێیان دەوترێت‬ ‫دەوڵەتی هاواڵتی (كە ئەمە درۆیەكی‬ ‫شاخدارەو تەنیا بۆ فریودانی تاكەكانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یە) تاك ئینتیمای بۆ دەوڵەت‬ ‫هەیەو لە ڕێگەی دەوڵەتە دەناسرێتەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم لە سیستمی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫دیموكراتیدا تاك ئینتیمای بۆ‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ هەیەو لەڕێگەی ناسنامە‬ ‫دەناسرێتەوە‪.‬‬ ‫كۆمەاڵیەتیەكانیەوە‬ ‫بۆ نمونە لە سیستمی ئەمڕۆدا كاتێك‬ ‫پرسیار لە كەسێكی كوردی باشووری‬ ‫كوردستان بكرێت كە هاوواڵتی‬ ‫كوێیە دەبێت بڵێت كە هاواڵتی ئێراقە‪.‬‬ ‫بەاڵم لە سیستمی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫دیموكراتیدا شانبەشانی ئەوەی كە‬ ‫هاواڵتی ئێراقە دەڵیت هاوواڵتی ئازادیی‬ ‫نەتەوەی دیموكراتی كوردم‪ .‬واتە‬ ‫تاكەكان دەبنە خاوەنی دوو ناسنامە‪،‬‬ ‫ناسنامەی کۆمه‌ڵگه‌كەیان و ناسنامەی‬ ‫ئەو دەوڵەتەش كە تێیدا دەژین‪ .‬ئیتر‬ ‫نە دەوڵەت و نە خۆبەڕێوەبەریە‬ ‫هەرێمیەكان ناسنامەی نەتەوەیەك‬ ‫یان ئەتنیكێك هەڵناگرن‪ .‬لە سیستەمی‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیدا تاك‬ ‫لەگەڵ کۆمه‌ڵگه‌و دەوڵەتیشدا لەناو‬ ‫هاوسەنگیدا لەپەیوەندیدا دەبێت‪.‬‬ ‫واتە پێویستە تاك سنووری کۆمه‌ڵگه‌و‬ ‫دەوڵەت و پرەنسیپەكانیان بناسێت و‬

‫کۆمه‌ڵگه‌و دەوڵەتیش سنووری ئازادیی‬ ‫تاك بناسن‪ .‬لێرەدا ئەو ڕاستییە دەرك‬ ‫پێبكرێت كە ئازادیی رەها نە بۆ تاك نە بۆ‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌و دەوڵەت بوونی نییە‪ .‬ئازادیی‬ ‫ڕەها ئەگەر لەالیەن تاك یان کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫یان دەوڵەتەوە پەیڕەو بكرێت بە واتای‬ ‫تێپەڕاندنی سنووری ئازادیی و مافەكانی‬ ‫بەرامبەرە‪ .‬هەربۆیە شانبەشانی مافی‬ ‫ئازادیی پێویستە باس لەبوونی عەدالەت‬ ‫و یەكسانی بكرێت‪ ،‬لەكاتێكدا توانرا‬ ‫لە پرەنسیپدا عەدالەت و یەكسانی‬ ‫جێگیربكرێت ئەو كاتە دەتوانرێت‬ ‫ئازادییش وەكو مافێك پەیڕەو بكرێت‪.‬‬ ‫ئەوەی كە گرنگە لێرەدا ئاماژەی پێ‬ ‫بكرێت ئەوەیە كە تاك وکۆمه‌ڵگه‌‬ ‫لە خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیدا‬ ‫پشت بە جیاوازیەكان دەبەستن و‬ ‫جیاوازیەكان وەكو دەوڵەمەندی‬ ‫دەبینین نەك وەكو كێشە‪ .‬بەمڕەنگە‬ ‫تاك دەتوانێت پێشەنگایەتی بكات بۆ‬ ‫سیستمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ش دەتوانێت خاوەنداری لە‬ ‫بەها ئەخالقی و ژیانییەكانی خۆی بكات‪،‬‬ ‫هەروەها سنوور بۆ دامەزراوەكانی‬ ‫دەوڵەتیش دادەنرێت كەنەتوانن‬ ‫خۆیان بسەپێنن بەسەر کۆمه‌ڵگه‌و‬ ‫تاكدا‪ .‬دوای ئافراندنی تاكی ئازاد ئیتر‬ ‫كاركردن لەسەر بونیادنانی سیستەم‬ ‫دەبێتە ئەركی سەرەكی ئەم تاكە‪ .‬بۆ‬ ‫دروستكردنی سیستەمەكەش ئەم‬ ‫هەنگاوانە پێویستە‪:‬‬ ‫یەكەم‪ :‬دروستكردنی ئەكادیمیای‬ ‫زانستی و پەروەردەكردنی تاك و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌‪ .‬ئەكادیمیاكان دەبێت‬ ‫بەشێوەیەك بن كە بتوانن تاك و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ لەسەر بنەمای ئەم سیستەمە‬ ‫‪27‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫جیاوازیە‬ ‫لێرەدا‬ ‫دەكرێت‬ ‫پەروەردە بكەن‪ .‬ڕاستە ئەمڕۆ گەلێك خۆی پەروەردە بكات‪ ،‬هەتا بتوانێت‬ ‫دامودەزگای ئەكادیمی و پەروەردەیی لەڕووی رۆشنبیری و عەقڵییەتەوە سەرەكیەكانی سیستەمی پەروەردە لە‬ ‫بوونیان هەیە‪ ،‬بەاڵم پرەنسیپەكانی زەمینەی بونیادنانی سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی و سیستەمی‬ ‫پەروەردە و فێركردن ئەو پرەنسیپ خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی دروست پەروەردە لەدەوڵەتدا لەچەند خاڵێكدا‬ ‫كورت بكەینەوە‪.‬‬ ‫و پێوەرانەن كە لەچوارچێوەی بكات‪.‬‬ ‫‪1‬ـ پەروەردەی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫لێرەدا دەبێت دەرك بەو ڕاستیە‬ ‫مۆدێرنیتەی سەرمایەداریدا داڕێژراون‬ ‫و سیستەم لە رێگەیەوە دەخوازێت بكەین كە هیچ سیستەم و نوێگەریەك دیموكراتی هاوسەنگی ژینگە‪ ،‬ڕەگەز‬ ‫تاك بۆخۆی بئافرێنێت‪ .‬واتا سیستەمی بە بێ پەروەردەیەكی تایبەت بە خۆی و کۆمه‌ڵگه‌ بەبنەما دەگرێت‪ .‬ئەمەش‬ ‫پەروەردە سەكۆیەكە بۆ پاراستنی لەدایك نابن و نابنە هەمیشەیی‪ .‬ئەوەتا وا دەكات كە ئەو پەروەردە مرۆڤێك‬ ‫سیستەمی دەسەاڵت‪ .‬ئەوەتا ئەو تاكەی لەمێژوودا دەبینین كە ڕاهیبەكانی بەرهەم بێنێت كە خۆی بەبەشێك‬ ‫لەناو سیستەمی پەروەردەی دەوڵەتدا سۆمەر لە ڕێگەی میتۆلۆژیەوە توانیان لەگەردوون ببینێت و بە شێوەیەك‬ ‫پێدەگات هەمیشە لەهەوڵی ئەوەدایە زەمینەی سیستەمی ئەو پاشایانە ئامادە هەڵسوكەوت نەكات كە زیان بە‬ ‫كە چۆن بتوانێت ببێتە خاوەنی زیاترین بكەن كە خۆیان بە خوداوەند دەزانی‪ .‬گەردوون بگەیەنێت‪ .‬هەروەها ژن و‬ ‫بەرژەوەندی و لەناو دەسەاڵتدا ئیمپراتۆرییە ئایینیەكانیش پەرتوكە پیاوێك بەرهەم دینێت كە وەكو موڵك‬ ‫جێگەیەك بۆ خۆی پەیدا بكات‪ ،‬ئەم پیرۆزەكان و پەروەردەی ئایینیان كردە سەیری یەكتری نەكەن و خۆیان‬ ‫تاكە هەمیشە دەسەاڵت بۆخۆی وەكو بنەما بۆ چەسپاندنی سیستەمەكانیان‪ .‬بەتەواكەری یەكتر ببینن‪ .‬هاوكات‬ ‫گەرەنتی دەبینێت‪ .‬هەرئەمەش وا دەكات مۆدێرنیتەی سەرمایەداریش ئەو تاكێك گەورە دەكات كەپیشەكەی خۆی‬ ‫كە ئەو تاكانە لەناو سیستەمدا هەمان مۆدێلە پەروەردەییەی ئەمڕۆی كردۆتە خۆش بوێت و پیشە نەكات بە هۆكاری‬ ‫ڕۆڵی یەكتری ببینن‪ .‬واتە جێگەو پێگەی بناغەی چەسپاندنی سیستەمەكەی‪ .‬جیاكاری و چینایەتی‪ ،‬ڕێز لە پیشەی‬ ‫تاك زۆر كاریگەری نابێت لەسەر ڕۆڵی هۆكارێكی سەرەكی داڕمانی یەكێتی هەر كەسێكی تر بگرێت‪ .‬بەم شێوەیە‬ ‫تاك‪ ،‬هەر بۆیە لە بوارە جیاجیاكانداو سۆڤیت و بلۆكی سۆسیالیستی ئەو پەروەردە ڕێگە لەوە دەگرێت‬ ‫لەپێگەی جیاشدا چەندە گۆڕانكاری لە بونیادنراویش ئەوەبوو كە نەیانتوانی تاكێك بەرهەم بێت كە خۆی بەناوەندی‬ ‫تاكەكانیشدا ئەنجام بدرێت ئەوانەی كە مۆدێلی پەروەردەی خۆیان گەشە پێ گەردوون و کۆمه‌ڵگه‌ ببینێت و لەو‬ ‫دێن بە هەمان پرەنسیپی ئەوانەی پێش بدەن و سیستەمی پەروەردەكەیان ڕوانگەیەوە سەیری دەوروبەر بكات‪.‬‬ ‫خۆیان كار دەكەن‪ .‬ئەمەش ناچارمان لە ناوەڕۆكدا زۆر جیاوازی نەبوو بەاڵم لەپەروەردەی دەوڵەتدا مرۆڤ‬ ‫دەكات كە لەچوارچێوەی سیستەمێكی لەگەڵ ئەو سیستەمەی كە ناوەندە دەكرێتە ناوەندو بناغەو مرۆڤ فێری‬ ‫مۆدێرنیتەی ئەوە دەكرێت كە گەردوون بۆ ئەوەو‬ ‫نوێدا گرنگی بە پەروەردە بدەین‪ .‬رۆژئاواییەكانی‬ ‫واتا بنەما فەلسەفی و ژیانییەكانی سەرمایەداری گەاڵڵەیان كرد‪ .‬لێرەوە لە خزمەتی ئەودا دروست كراوە‪ .‬لەناو‬ ‫ئەو پەروەردەیە بەشێوەیەك بێت دەگەینە ئەو قەناعەتەی كە هەتا کۆمه‌ڵگه‌شدا جێندەر دەكەنە بناغەی‬ ‫كە بتوانێت پێوانەكانی پەروەردەی سیستەمێكی پەروەردەی نوێ پێش جیاكاری و بەمەش پیاو خۆی بەناوەندی‬ ‫سیستەم تێپەڕێنێت‪ .‬هەر بۆیە ئەركی نەخرێت‪ ،‬ناتوانرێت سیستەمێكی نوێ کۆمه‌ڵگه‌ دەبینێت و ژن دەكەنە‬ ‫هەر تاكێكی ئازادە لەالیەكەوە هەمیشە بونیاد بنرێت‪ .‬هەر لەبەر ئەمەیە كە بوونەوەرێكی الوەكی‪ .‬لەبەرامبەر‬ ‫خۆی پەروەردە بكات‪ ،‬لەالیەكی ترەوە ڕێبەر عەبدوڵاڵ ئۆجاالن دامەزراندنی ئەمەدا هەندێك گروپ و ڕێكخراو‬ ‫لەڕێگەی خولی پەروەردەو ڕۆشنبیریی ئەكادیمیای پەروەردەیی بە كۆڵەكەیەكی دەخوازن هاوكێشەكە هەڵگێڕنەوەو ژن‬ ‫و كردنەوەی سەنتەر و ئەكادیمیای سەرەكی دادەنێت بۆ بونیادنانی ببێتە ناوەندو پیاو ببێتە بوونەوەرێكی‬ ‫پەروەردە و رۆشنبیرییەوە دەوروبەری سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی‪ .‬الوەكی كە ئەوەش هیچ لە بابەتەكە‬ ‫‪28‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ناگۆڕێت‪ ،‬چونكە هەردووال السەنگی ناو سیستەمی بااڵدەستدا دەبینرێت‪.‬‬ ‫‪ 3‬ـ لەپەروەردەی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫بەبنەما دەگرن شەڕی دەسەاڵت‬ ‫دەكەن نەك ئازادیی‪ .‬هاوكاتی ئەوانە لە دیموكراتی زۆر گرنگی بە بەها ئەخالقی‬ ‫پەروەردەی دەوڵەتدا پیشە جیاوازەكان و كۆمەاڵیەتیەكان دەدرێت‪ ،‬یاساكانی‬ ‫بەهاوسەنگی گرنگیان پێ نادرێت‪ ،‬دەوڵەت تەنیا ئەو كاتە ڕێزی لێ دەگیرێت‬ ‫بەڵكو گرنگی بە هەندێك پیشەو بابەت كە بكەوێتە خزمەتی کۆمه‌ڵگه‌وە‪.‬‬ ‫دەدرێت و هەندێك پیشەو بابەتیش لەم بوارەدا ڕێبەر عەبدوڵاڵ ئۆجاالن‬ ‫بەالوە دەنرێن‪ ،‬ئەمەش هەمیشە ئەو دەڵێت‪« :‬کۆمه‌ڵگه‌ بەبێ یاسا بەڕێوە‬ ‫زەمینەیە لە تاكدا دروست دەكات كە دەچێت‪ ،‬بەاڵم بەبێ ئەخالق بەڕێوە‬ ‫تاك هەوڵ بدات پیشەكەی بكاتە بناغە ناچێت‪ ».‬یان دەڵێت «ئەخالق‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یە»ئەمەش‬ ‫چیمەنتۆی‬ ‫بۆ بوونە دەسەاڵتدار‪.‬‬ ‫‪2‬ـ لەپەروەردەی خۆبەڕێوەبەری بناغەیەكی سەرەكی پەروەردەی ئەم‬ ‫دیموكراتی تاك لەسەر ئەوە پەروەردە سیستەمەیە‪ .‬كوردەواری خۆشمان‬ ‫دەكرێت كە خزمەت بەدەوروبەر دەڵێت «ئەخالق شیرازەی کۆمه‌ڵگه‌یە»‪.‬‬ ‫بكات و لە ڕوانگەی خزمەتەوە لە بێگومان لەهەر جێگەیەك ئەم بنەمایانە‬ ‫دونیا بڕوانێت‪ .‬ئەمەش وا دەكات گەشەیان پێ بدرێت و كاریان لەسەر‬ ‫كە تاكەكانی کۆمه‌ڵگه‌ ئاسوودەیی و بكرێت و بەگوێرەی سەردەم نوێ‬ ‫ئازادیی خۆیان لە ئاسوودەیی و ئازادیی بكرێنەوە‪ ،‬ئەوا لەو جێگەیە ژیان گەشە‬ ‫بەرامبەرەكانیان و کۆمه‌ڵگه‌دا ببینن‪ .‬دەكات‪ .‬بەپێچەوانەوە لە پەروەردەی‬ ‫ئەمەش دەبێتە بناغەی کۆمه‌ڵگه‌یەكی دەوڵەتدا گرنگی بە یاسا دەدرێت و‬ ‫ئاسوودە‪ .‬هەرچی پەروەردەی دەوڵەتیە ئەخالق دەخرێتە پەراوێزەوە‪ .‬ئەمەش‬ ‫تاكەكان لەسەر بنەمای دابینكردنی وا دەكات كە شیرازەی کۆمه‌ڵگه‌ تێك‬ ‫بەرژەوەندیە تایبەتەكانی پەروەردە بچێت و تاكێك بەرهەم بێت كە بەبێ‬ ‫دەكات و ئەمەش وا دەكات كە مرۆڤەكان ئەوەی بەخۆی بزانێت دژی بەها‬ ‫لەڕوانگەی بەرژەوەندییەوە مامەڵە كۆمەاڵیەتیەكان كار بكات و بەمەش‬ ‫لەگەڵ یەكترو لەگەڵ کۆمه‌ڵگه‌شدا كێشەیەكی تر بخولقێنێت‪ .‬ئەویش‬ ‫بكەن‪ .‬ئەمەش کۆمه‌ڵگه‌ لە یەكتری ئەنجامدانی كارەكانە بە دابڕاوی لە‬ ‫دوور دەخاتەوەو تاكەكان دەكاتە نەیاری ئەخالق و ویژدان‪ .‬واتە هەنگاو بۆ‬ ‫یەكتری و لێرەوە بارێكی دەروونی بۆ هەر ئەوە دەنرێت كە کۆمه‌ڵگه‌یەكی دابڕاو‬ ‫تاكێك دروست دەكات كە سەركەوتنی لە ئەخالق و ویژدان دروست بكرێت‪.‬‬ ‫خۆی لە ژێركەوتنی بەرامبەرەكەیدا ئەوەش بۆ خۆی لەناوبردنی کۆمه‌ڵگه‌و‬ ‫ببینێت و بەمەش مرۆڤەكان بەرەو ئەوە ژیانە‪ .‬لەم بوارەشدا سیاسیەكان‬ ‫دەچن كە ببنە گورگی یەكتری‪ .‬بێگومان پێشەنگایەتی دەكەن‪ ،‬بەوەی بانگەشە‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یەكی بەو ڕەنگەش ڕۆژبەڕۆژ بۆ ئەوە دەكەن كە سیاسەت و ئەخالق‬ ‫كێشەی زیاتر دەبێت نەك كێشەكانی پەیوەندیان پێكەوە نیەو لە یەكتری‬ ‫كەم ببێتەوە‪ .‬ئەم ڕاستیەش ئەمڕۆ لە دابڕاون‪ ،‬بەو كارەشیان گرنگترین كاری‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫کۆمه‌ڵگه‌ كە سیاسەتە لە گرنگترین‬ ‫بەهای کۆمه‌ڵگه‌ كە ئەخالقە دادەبڕن‪،‬‬ ‫بەوەش گەورەترین گورز لە کۆمه‌ڵگه‌و‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌بوون دەدەن‪.‬‬ ‫‪ 4‬ـ لەپەروەردەی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫دیموكراتیدا گرنگی بەزانست دەدرێت‪،‬‬ ‫بەاڵم زانستگەرایی پەسند ناكرێت‬ ‫و زانستەكان لەیەكتری دانابڕدرێن‪،‬‬ ‫هەروەها بڕوانامە ناكرێتە پێوەری‬ ‫سەرەكی بۆ پێگەو كاری مرۆڤەكان‪.‬‬ ‫بەمەش ڕێگە لەو نەخۆشیانە‬ ‫دەگیرێن كە دەرهاویشتەی ئەو جۆرە‬ ‫هەڵسوكەوت و مامەاڵنەن كە بەهۆی‬ ‫سیستەمی پەروەردەی دەوڵەتەوە‬ ‫سەریانهەڵداوە‪ .‬چونكە لەسیستەمی‬ ‫پەروەردەی دەوڵەتدا بڕوانامە دەكرێتە‬ ‫پێوەر بۆ مرۆڤەكان‪ ،‬زانستگەرایی و‬ ‫لەبن ناوی پسپۆڕیدا دابڕانی زانستەكان‬ ‫لە یەكتری بە بنەما دەگیرێن‪ .‬ئەمانەش‬ ‫لەگەڵ خۆیاندا كۆمەڵێك كێشەیان‬ ‫دروست كردووە كە ئەمڕۆ لە كێشە‬ ‫سەرەكیەكانی کۆمه‌ڵگه‌ن‪ ،‬لە وێنەی‬ ‫كۆپیكردنی بڕوانامە‪ ،‬كڕینی بڕوانامە‬ ‫و كڕینی پرسیار لە كاتی ئەزمونەكانی‬ ‫خوێندنەگەكاندا‪ .‬‬ ‫دووەم‪ :‬بابەتی ئابووری بابەتێكی ترە‬ ‫كە هاوواڵتی ئازاد لە خۆبەڕێوەبەری‬ ‫دیموكراتیدا پێویستە بەهەند وەری‬ ‫بگرێت‪ .‬لە سیستەمی دەوڵەتدا‬ ‫دوو جۆر ئابووری پێشخراوە كە‬ ‫هەردووكیان خزمەت بە کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫ناكەن‪ ،‬جۆری یەكەم؛ ئابووری دەوڵەتە‬ ‫كە زیاتر لەالیەن دەوڵەتە سۆسیالیست‬ ‫و ئایینییەكانەوە پەیڕەوكراوەو ئەم‬ ‫ئابوورییە بەرژەوەندی دەوڵەت و‬ ‫چینی دەسەاڵتدار بە بنەما دەگرێت‪.‬‬ ‫‪29‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫ئەزموونەكانی ڕابردوو سەملاندوویانە‬ ‫كە ئەم ئابوورییە ناتوانێت وەاڵمی‬ ‫پێداویستییەكانی تاك و کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫بداتەوە‪ .‬جۆری دووەم؛ ئابووری تایبەتە‬ ‫كە سیستەمی سەرمایەداری پەیڕەوی‬ ‫دەكات و بەرژەوەندی سەرمایەدارەكان‬ ‫و كۆمپانیاكانیان و قازانجی ئەوان‬ ‫لە بەرهەمهێناندا بە بنەما دەگرێت‪.‬‬ ‫واتا ئەمیش پێویستییەكانی کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫بە بنەما ناگرێت و ئەو قەیرانەی‬ ‫ئەمڕۆش رووبەڕووی ئەم سیستەمە‬ ‫بۆتەوە سەرچاوەی خۆی لێرەوە‬ ‫سیستەمی‬ ‫هەربۆیە‬ ‫دەگرێت‪.‬‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی شێوازێكی‬ ‫تری ئابووری بەبنەما دەگرێت؛ ئەم‬ ‫ئابوورییەش بە ئابووری هاوبەش‬ ‫یاخود ئابووری کۆمه‌ڵگه‌ ناوزەد‬ ‫كراوە‪ ،‬ئەم ئابوورییە پێداویستی ‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ بەبنەما وەردەگرێت و‬ ‫تاكەكان بەئازادیی بەشداری ئەم‬ ‫ئابوورییە دەكەن و سیاسەتی ئابووریش‬ ‫لەالیەن کۆمه‌ڵگه‌وە دیاری دەكرێت‬ ‫و بەرهەمیش بۆ کۆمه‌ڵگه‌ دەبێت‪.‬‬ ‫ئەگەر بەشێوەیەكی رێكوپێك ئەم‬ ‫ئابوورییە پێش بخرێت ئەوا دەتوانرێت‬ ‫بنەمای دووەم بۆ دروستكردنی‬ ‫سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی‬ ‫بئافرێندرێت‪ .‬بۆ زیاتر روون بوونەوەش‬ ‫دەتوانین لەچوارچێوەی ئەم خشتەیەدا‬ ‫جیاوازی نێوان هەردوو سیستەمەكە‬ ‫دیاری بكەین‪:‬‬ ‫ئا بو و ر ی‬

‫ئابووری دەوڵە ‬ ‫ت‬ ‫تایبەت ئابووری کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫‪1‬ـ بەرژوەندی دەوڵەت بە بنەما‬ ‫دەگرێت و لەالیەن دەوڵەتەوە ئاڕاستە‬ ‫‪30‬‬

‫دەكرێت‪1 .‬ـ بەرژەوەندی سەرمایەدار‬ ‫و كۆمپانیا سەرمایەدارییەكان بە بنەما‬ ‫دەگرێت و لەالیەنی ئەوانەوە ئاڕاستە‬ ‫دەكرێت‪1 .‬ـ پێداویستی کۆمه‌ڵگه‌ بە‬ ‫بنەما دەگرێت‪ ،‬لەالیەنی کۆمه‌ڵگه‌وە‬ ‫ئاڕاستە دەكرێت‪.‬‬ ‫‪2‬ـ هەموو ئامرازەكانی بەرهەمهێنان‬ ‫لە ژێر ناوی خۆماڵیكردن و گشتیكردندا‬ ‫دەخاتە ژێر كۆنتڕۆڵی دەوڵەتەوە‪.‬‬

‫لە بن ناوی ملمالنێی‬ ‫ئازاددا سەرمایەو‬

‫ئامرازەكانی‬

‫بەرهەمهێنان‬

‫لەدەستی چەند‬

‫كۆمپانیاو گروپی‬

‫كەمدا كۆ دەكاتەوە‬ ‫تاك لەبەرهەمهێنان دادەبڕێت‪ .‬تاك‬ ‫دەكاتە تاكێكی بێ بەرهەم و لە رێگەی‬ ‫دامودەزگاكانی خۆیەوە بەخۆیەوە‬ ‫دەبەستێتەوە‪ .‬ئەمەش تاك لە ڕەنج دوور‬ ‫دەخاتەوەو کۆمه‌ڵگه‌ش بەرەو مێگەل‬ ‫‪2‬ـ لە بن ناوی‬ ‫بوون دەبات‪ .‬‬ ‫ملمالنێی ئازاددا سەرمایەو ئامرازەكانی‬ ‫بەرهەمهێنان لەدەستی چەند كۆمپانیاو‬ ‫گروپی كەمدا كۆ دەكاتەوەو ئەوانە‬ ‫دەبنە خاوەنی هەموو شتێك‪ .‬تاكڕەوێتی ‬ ‫تاك پێشدەخات و بەشێكی زۆری‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ش دەكاتە سوپای بێكاران‪،‬‬

‫چاوەڕوانی دەستی دەوڵەمەندەكان و‬ ‫كۆمپانیاكانیان دەكەن بیانژیێنن‪ .‬‬ ‫‪2‬ـ ئامرازەكانی بەرهەمهێنان بەموڵكی‬ ‫هەموو کۆمه‌ڵگه‌ دەبینێت و ڕێگە‬ ‫نادرێت كە لەدەستی چەند كەسێك یان‬ ‫دەوڵەتدا كۆ ببنەوە‪ .‬هاوسەنگی لەنێوان‬ ‫تاك و کۆمه‌ڵگه‌ بە بنەما دەگرێت و تاك‬ ‫و کۆمه‌ڵگه‌یەكی چاالك و بە بەرهەم‬ ‫بەبنەما دەگرێت‪ .‬ڕێگە لەو ملمالنێیە‬ ‫دەگرێت كە تەنیا سوودو قازانج‬ ‫بەبنەما دەگرێت‪ .‬لە جێگەی ئەوە گرنگی‬ ‫بەملمالنێی خزمەت و بەرهەمی پێویست‬ ‫بۆ کۆمه‌ڵگه‌ دەدات‪.‬‬ ‫‪3‬ـ ڕێگە بە ئازادیی بازاڕ نادات و بازاڕ‬ ‫لە چاودێری حكومەتدا دەبێت‪ .‬‬ ‫‪3‬ـ لەبی ناوی ملمالنێی ئازاددا‪ ،‬بازاڕ‬ ‫ئازاد دەكات بۆ سەرمایەداران و هیچ‬ ‫چاودێریەك لەسەر سەرمایەگوزاریی و‬ ‫‪3‬ـ لە چوارچێوەی‬ ‫بازاڕ نیە‪ .‬‬ ‫پێوانەی ئەخالقیدا ئابووری پێش‬ ‫دەخات و چاودێری دەكات‪.‬‬ ‫‪4‬ـ هەوڵدەدات لەنێوان تاكەكانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌دا باوەڕی و كاری هاوبەش‬ ‫پێشبخات‪.‬‬ ‫‪ 5‬ـ كشتوكاڵ وەكو سەرچاوەی‬ ‫سەرەكی ئابووری سەیر دەكات‪.‬‬ ‫گرنگیش بە پیشەسازی دەدات‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دژی چەمكی پیشەسازیگەراییە‪.‬‬ ‫‪ 6‬ـ پەیڕەوی لە سیستەمی بانكی‬ ‫ناكات و سوو وەرگرتن و یاریكردن‬ ‫بە دراوەكان وەكو ئابووری نابینێت‬ ‫و لە جێگەی ئەوە گرنگی بە سندووقی‬ ‫هاوبە�شی كۆمین و ئەنجومەنەكانی گەل‬ ‫دەدات كە ڕاستەوخۆ لە ژێر چاودێری‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫گەل خۆیدا بێت و بە بێ سوو بدرێتە‬ ‫ئەو كەسانەی كە دەخوازن پڕۆژەی‬ ‫ئابووری ئەنجام بدەن یان پێویستیان‬ ‫پێی هەبێت‪.‬‬ ‫‪ 7‬ـ لەپڕۆژەو كارەكانیدا ڕەچاوی‬ ‫ژینگە دەكات‪.‬‬ ‫‪ 8‬ـ بە پێی پێویستی کۆمه‌ڵگه‌ بەرهەم‬ ‫دەهێنێت‪.‬‬

‫‪ 8‬ـ بەپێی هاوكێشەی قازانج‬ ‫هەڵسوكەوت دەكات‪ .‬لە پێناوی‬ ‫قازانجدا كااڵ بەرهەم دێنێت‪ .‬‬

‫كۆمین و‬

‫‪4‬ـ لە سیستەمی دەوڵەتدا لەنێوان ئەنجوومەنی گەل‬ ‫تاكەكاندا گومان و بێباوەڕی سێیەم كۆڵەكەی‬ ‫پێشدەخرێت‪.‬‬

‫پیشەسازیگەرایی‬

‫سەرەكی سیستەمی‬

‫بەبنەما خۆبەڕێوەبەری‬

‫‪5‬ـ‬ ‫دەگرێت‪.‬‬ ‫‪ 6‬ـ پشت بە سیستەمی بانكی حكومی‬ ‫دەبەستێت‪ .‬سوو وەرگرتن و یاریكردن‬ ‫بە نرخی دراوەكان بە ڕێبازێكی سەرەكی‬ ‫دەسكەوت دەبینێت و پەیڕەوی لێ‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫‪ 7‬ـ لە پڕۆژەو كارەكانیدا ڕەچاوی‬ ‫ژینگە ناكات‪.‬‬ ‫چەسپاندنی‬ ‫لەڕوانگەی‬ ‫‪8‬ـ‬ ‫دەسەاڵتەكەیەوە بەرهەم دێنێت‪ .‬‬ ‫‪4‬ـ لە سیستەمی سەرمایەداری تایبەتدا‬ ‫لەنێوان تاكەكاندا گومان و بێ باوەڕی‬ ‫پێشدەخرێت‪.‬‬ ‫‪ 5‬ـ پیشەسازیگەرایی بەبنەما‬ ‫دەگرێت‪.‬‬ ‫‪ 6‬ـ پشت بە سیستەمی بانكی ئەهلی‬ ‫دەبەستێت‪ .‬سوو وەرگرتن و یاریكردن‬ ‫بە نرخی دراوەكان بە ڕێبازێكی سەرەكی‬ ‫دەسكەوت دەبینێت و پەیڕەوی لێ‬ ‫دەكات‪.‬‬ ‫‪ 7‬ـ لە پڕۆژەو كارەكانیدا ڕەچاوی‬ ‫ژینگە ناكات‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫دیموكراتین‪.‬‬

‫ئەم سیستەمە ئابوورییەی كە‬ ‫ئێمە بە ئابووری کۆمه‌ڵگه‌مان ناودێر‬ ‫كردووە لە كۆندا لەنێو کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫پەیڕەو كراوە و تائێستاش لە هەندێك‬ ‫شوێن بەردەوامی هەیە‪ .‬لەكاتی بەرەو‬ ‫پێشچوونی ئەم مۆدێلەی ئابوورییدا‬ ‫وردەوردە ئابووری لەدەستی دەوڵەت‬ ‫و سەرمایەداران ڕزگار دەكرێت و‬ ‫دەكەوێتەوە دەستی کۆمه‌ڵگه‌و بەم‬ ‫شێوەیە بێكاری و هەژاری چارەسەر‬ ‫دەكرێت‪.‬‬ ‫سێیەم‪ :‬كۆمین و ئەنجوومەنی گەل‬ ‫سێیەم كۆڵەكەی سەرەكی سیستەمی‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتین‪ .‬لێرەدا‬ ‫هەوڵدەدرێت لە گوندو كۆاڵنەكاندا‬ ‫جەماوەر بەبێ گوێدانە جیاوازی‬

‫ئایدیۆلۆژی‪ ،‬سیا�سی‪ ،‬رەگەزی‪،‬‬ ‫نەتەوەیی‪ ،‬ئەتنیكی و ئایینی و ئایینزایی‬ ‫خۆی رێكبخات و خۆی بەڕێوەببات‪.‬‬ ‫لەم سیستەمەدا گەل خۆی بڕیار‬ ‫دەدات و خۆی بەڕێوەدەبات‪ .‬واتە لە‬ ‫ڕێگەی نوێنەرەوە بەشداری لە خۆ‬ ‫بەڕێوەبردندا ناكات‪ .‬بەڵكو خۆی‬ ‫خۆی بەڕێوەدەبات‪ .‬بۆ نموونە؛ ئەگەر‬ ‫هاوواڵتییەكی ئازاد لە كۆاڵنێكدا بێت‬ ‫یاخود لە گوندێكدا بێت دەتوانێت‬ ‫وەك هاوواڵتییەكی ئەو كۆاڵنە یان‬ ‫ئەو گوندە هەستێت بە پێشەنگایەتی‬ ‫كردن بۆ وشیاركردنەوەو رێكخستنی ‬ ‫گەل لەو كۆاڵنە یان گوندەدا‪ .‬لەم‬ ‫پێشەنگایەتیكردنەدا پێویستە مۆركی‬ ‫حزبایەتی یاخود پێكهاتەی جیاواز بە‬ ‫بنەما نەگیرێت‪ .‬دەبێت لە دروستكردنی‬ ‫كۆمین و ئەنجوومەنی گەلدا هاوواڵتیانی‬ ‫گوند یان كۆاڵنەكان بەبێ سانسۆر‬ ‫بتوانن بەشداری لەو ئەنجوومەنەدا‬ ‫بكەن و ڕۆل ببینن لە بڕیاردان و خۆ‬ ‫بەڕێوەبردندا‪ .‬كاتێك ئەو ئەنجوومەنە‬ ‫دروست بوو ئەوا وردە وردە لە رێگەی‬ ‫پرۆسەی وشیاربوونەوە و پێشخستنی ‬ ‫ئابووری هاوبەشەوە دەتوانێت‬ ‫كێشەكانی خۆ�شی چارەسەر بكات و‬ ‫پێداویستییەكانی خۆی دابین بكات‪.‬‬ ‫لەنێوان گوندێك و گوندێكی تر یان‬ ‫كۆاڵنێك و كۆاڵنێكی تردا ئەنجوومەنی‬ ‫هاوبەش دەتوانرێت دروست بكرێت و‬ ‫ئەو بابەتانەی كە هەردووال پەیوەندیدار‬ ‫دەكات دەتوانن بەیەكەوە بڕیاری‬ ‫لەسەر بدەن‪.‬‬ ‫چوارەم‪ :‬كۆنگرەی گەل لە نوێنەری‬ ‫سەرجەم پێكهاتەكانی جەماوەر‪ ،‬پارتە‬ ‫سیاسییەكان‪ ،‬رێكخراوە مەدەنییەكان‬ ‫‪31‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫و كۆمەڵە ئەتنیكییەكان پێكدێت‪ .‬ئەم خۆی بڕیار لەسەر چارەسەركردنی‬ ‫دەدات‪.‬‬ ‫سەرەكییەكانی‬ ‫نوێنەرانە لە رێگەی هەڵبژاردنەوە كێشە‬ ‫بۆ ماوەی دووساڵ هەڵدەبژێردرێن‪ .‬لەسەرەتاوە هەتاوەكو جەماوەر‬ ‫لەم ماوەیەدا كۆنگرە بابەتە گشتی بتوانێت خۆی رێكبخات و ئەنجوومەن‬ ‫و چارەنووسسازەكانی گەل تاوتوێ لەنێوخۆیدا دروست بكات ئەو‬ ‫دەكات و دوای ئەوەی لەناو گەلدا كەس و رێكخراوانەی كە باوەڕیان‬ ‫گفتوگۆی لەسەر دەكرێت دەیگەیەنێتە‬ ‫ئاستی بڕیار‪ .‬ژمارەشیان بەپێی ‬ ‫پێویست دیاریدەكرێت‪ .‬كۆنگرە بۆ‬ ‫لەهەر کۆمه‌ڵگه‌‬ ‫بەڕێوەبردنی كارەكانی خۆی دەستەیەك‬ ‫هەڵدەبژێرێت كە سەرۆكایەتی كۆنگرە یاخود سیستەمێكدا‬ ‫دەكات‪ .‬هەروەها ئەنجوومەنێك یان‬ ‫دەستەیەكی بەڕێوەبەر هەڵدەبژێرێت‪ ،‬پێشەنگ ڕۆڵی‬ ‫كاری ئەو دەستەیە ڕاپەڕاندنی ئەو سەرەكی هەیە‪ ،‬بێ‬ ‫ئەركانەیە كە كۆنگرەی گەل دەیخاتە‬ ‫بەردەمی‪ .‬هەروەها كۆنگرە سەبارەت بوونی پێشەنگ‬ ‫بە بابەتە جیاوازەكان كۆمیسیۆنی بونیادنانی‬ ‫تایبەت دروست دەكات و لەڕێگەی‬ ‫ئەو كۆمیسیۆنانەوە چاودێری كاری سیستەمێك جێگای‬ ‫دەستەی بەڕێوەبەر دەكات و پرۆژەش‬ ‫باس نییە‪،‬‬ ‫ئامادە دەكات‪.‬‬

‫تری لەنوێنەری ئەنجومەنی گەڕەك و‬ ‫دامودەزگاو پارتی و رێكخراوەكانی ئەو‬ ‫ناوچەیە پێك دێت‪.‬‬ ‫ڕۆلی پێشەنگایەتی لەسیستەمی‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیدا‬ ‫لەهەر کۆمه‌ڵگه‌ یاخود سیستەمێكدا‬ ‫پێشەنگ ڕۆڵی سەرەكی هەیە‪ .‬بێ بوونی‬ ‫پێشەنگ بونیادنانی سیستەمێك‬ ‫جێگای باس نییە‪ ،‬بۆ نموونە لە‬ ‫سیستەمی كۆیلەداریدا كۆیلەدارەكان‬ ‫و ڕاهیبەكان پێشەنگایەتی بونیادنانی‬ ‫سیستەم دەكەن‪ ،‬ئاغاو دەرەبەگەكان‬ ‫پێشەنگایەتی سیستەمی دەرەبەگایەتی‬ ‫دەكەن‪ ،‬بازرگانەكانیش پێشەنگایەتی‬ ‫بونیادنانی سیستەمی سەرمایەداری‬ ‫دەكەن‪ ،‬كرێكاران و جوتیارانیش لە‬ ‫بونیادنانی سیستەمی سۆسیالیستی ‬ ‫بونیادنراودا ڕۆڵی پێشەنگیان هەبوو‪.‬‬ ‫ئەگەر لە كارەكتەری ئەو پێشەنگانە‬ ‫ورد بینەوە دەبینین بارودۆخی ژیانی و‬ ‫كۆمەاڵیەتی هەریەك لەو سەردەمانە‬ ‫زەمینە خۆشكەربوون بۆ ئەوەی‬ ‫كە یەكێك لەو چین و توێژانە ڕۆڵی‬ ‫پێشەنگایەتی وەربگرن‪ ،‬هۆكاری‬ ‫سەرەكیش ئەوە بووە كە ئەو توێژانە‬ ‫لەهەموو چین و توێژێك زیاتر لەناو‬ ‫ناكۆكیدا بوون لەگەڵ سیستەمدا و‬ ‫پێویستیان بینیوە كە سیستەم بگۆڕێت‪.‬‬ ‫ئەمڕۆش بەم پێوەرە هەڵسوكەوت‬ ‫بكەین دەبینین ژن و گەنج دوو توێژی‬ ‫سەرەكی کۆمه‌ڵگه‌ن كە لە رووی‬ ‫كۆمەاڵیەتی و سیاسییەوە لەهەموو‬ ‫توێژەكانی تر زیاتر دەچەوسێنەوەو‬ ‫لەناو ناكۆكیدان لەگەڵ سیستەمدا‪،‬‬ ‫ئەمەش وا دەكات كە ئەم دوو توێژە‬ ‫بتوانن لەهەموو توێژەكانی تر زیاتر ڕۆڵ‬

‫‪32‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫شێوازی خۆ رێكخستنی جەماوەر‬ ‫خۆبەڕێوەبەری‬ ‫لەسیستەمی‬ ‫دیموكراتیدا‬ ‫خۆبەڕێوەبەری‬ ‫لەسیستەمی‬ ‫دیموكراتی‪ ،‬لەبەر ئەوەی جەماوەر‬ ‫بەبنەما دەگیردرێت‪ ،‬گەل خۆی‬ ‫خۆی بەڕێوە دەبات و بڕیار لەسەر‬ ‫چارەنوو�سی خۆی دەدات‪ ،‬پێویستە‬ ‫لەهەموو جێگەیەكدا خۆی رێكبخات‬ ‫هەتا بتوانێت خۆی بەڕێوە ببات و بڕیار‬ ‫لەسەر خۆی بدات‪ .‬بەو پێیە لەگوند‬ ‫و كۆاڵن و گەڕەك و شارەدێیەكاندا‬ ‫هەتا شارەكان لەچوارچێوەی كۆمین‬ ‫و ئەنجومەنی گەلدا خۆی رێكدەخات‪.‬‬

‫بەم شێوە رێكخستنە هەیە دەتوانن‬ ‫بەیەكەوە كۆمین یاخود ئەنجوومەنی‬ ‫كاتی بۆ دامەزراندنی ئەم سیستەمە‬ ‫دروست بكەن‪ .‬ئەم ئەنجوومەن یاخود‬ ‫كۆمینەش لەگەڵ زەمینە سازبوون بۆ‬ ‫دروستبوونی ئەنجوومەنی گەل ڕۆڵیان‬ ‫تەواو دەبێت و ئەوانیش دەتوانن لەناو‬ ‫ئەو رێكخستنەدا بەپێی هەڵبژاردنی گەل‬ ‫جێگەی خۆیان بگرن‪ .‬لەشارۆچكەو‬ ‫شارەكاندا ئەنجومەنی شار دیاری‬ ‫دەكرێت‪ .‬ئەندامانی ئەنجومەنی شارو‬ ‫شارۆچكەكان نیوەی ڕاستەوخۆ‬ ‫لەالیەنی خەڵكی ئەو شار یان‬ ‫ناوچەیەوە هەڵدەبژێردێن‪ ،‬نیوەكەی‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ببینن بۆ گۆڕینی سیستەم و بونیادنانی‬ ‫سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی‪.‬‬ ‫یەكەم‪ :‬ڕۆڵی ژنان لەپێشەنگایەتیدا‬ ‫ژن بە هۆكاری ئەوەی پێشەنگی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ی سروشتیە كە مرۆڤایەتی‬ ‫درێژترین تەمەنی لەم کۆمه‌ڵگه‌یەدا‬ ‫بەسەربردووە‪ .‬بۆ جاری یەكەم‬ ‫لەو کۆمه‌ڵگه‌یەدا شۆڕ�شی گوندو‬ ‫كشتوكاڵ‪ ،‬بەخێوكردن و ماڵی كردنی‬ ‫ئاژەڵ و هەنگاوی یەكەمی ئابورییش‬ ‫پێش دەكەوێت‪ .‬کۆمه‌ڵگه‌بوون لە‬ ‫دەوری هێزی دایك گەشە دەكات‪ .‬لەم‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یەدا مرۆڤەكان پێویستی ‬ ‫بەتوندوتیژی وچەوسانەوەی یەكتر‬ ‫نابینن و بەشداربوونی تاكەكان‬ ‫سروشتیەو بێ سنورە‪ .‬ئەگەر شێوازی‬ ‫ژیانی ئەو قۆناغە سەرەتاییش بێت‬ ‫ئەوا لەبواری بەڕێوبردندا بنەمای‬ ‫سیستەمێكی دیموكراتی دەبینرێت‪.‬‬ ‫كەواتە لەو کۆمه‌ڵگه‌یەدا كە بە‬ ‫پێشەنگایەتی ژن بەڕێوە دەچێت‬ ‫و یاساكانی بەكاریگەری هەستی ‬ ‫دایكایەتی دادەڕێژرێت كەئەویش‬ ‫ژیری سۆزداریەو بۆجاری یەكەم لە‬ ‫الی ژن پێش دەكەوێت‪ ،‬لەسایەیدا‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یەكی ئازادو بێ چین كە‬ ‫ژیانێكی ئاشتیانەی تێدا بەرقەرارە‬ ‫گەشە دەكات‪ .‬بەاڵم لە گەڵ پێشكەوتنی ‬ ‫سیستەمی پیاوساالری و دەوڵەتگەرادا‬ ‫كەلە سەربنەمای نكۆڵیكردن لە ڕەنج‬ ‫و بەهاكانی ژن خۆی بونیاد دەنێت‪،‬‬ ‫بۆجاری یەكەم كۆیالیەتی لەسەر‬ ‫ژن بەڕێوە دەبات‪ .‬بەم شێوەیەش‬ ‫لەكەسایەتی ژندا تەواوی کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫مرۆڤایەتی ڕووبەڕووی كۆیالیەتی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫دەبێتەوە‪ .‬دەسەاڵت هەموو هێزی‬ ‫خۆی دەخاتە گەڕ بۆ هەڵوەشانەوەو‬ ‫پارچە پارچەكردنی پێوانە ئەخالقی‬ ‫و مرۆییەكانی کۆمه‌ڵگه‌‪ .‬ئیتر‬ ‫سیستەمی دەوڵەتگەرا كە هەریەك لە‬ ‫سیستەمی كۆیالیەتی و دەرەبەگایەتی‬ ‫و سەرمایەداری لە خۆدەگرێت‪ ،‬ژن‬ ‫پەراوێز دەكات وهەموو شێوازێكی‬ ‫چەوسانەوە بەسەریدا دادەسەپێنێت و‬

‫ژن لە کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫دەوڵەتگەراداو‬

‫لە دەستدانی‬ ‫تایبەتمەندیە‬ ‫كۆمەاڵیەتیە‬

‫بەهێزەكانی خۆی‬

‫سەرەكیترین الدانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یە‬

‫دەیكاتە» كۆیلە و موڵك و كااڵ «‪ .‬هەربۆیە‬ ‫سەرچاوەی هەموو كۆیالیەتیەكان‬ ‫بە كۆیالیەتی ژن دەست پێدەكات‪،‬‬ ‫ئەمەش وا دەكات كە كۆیالیەتیەكانی‬ ‫دیكە ئیلهامی خۆیان لە سیستەمی‬ ‫كۆیالیەتی سەر ژنانەوە وەربگرن‪.‬‬ ‫ئەمەش ئەوەمان بۆ ڕوون دەكاتەوە كە‬ ‫هەتا بندەستكردنی ژن شینەكرێتەوەو‬ ‫تێنەپەڕێندرێت‪ ،‬بندەستیەكانی تریش‬ ‫بەالوە نانرێن‪ .‬ئاشكرایە پەراوێزكردنی‬ ‫ژن لە کۆمه‌ڵگه‌ی دەوڵەتگەراداو لە‬

‫دەستدانی تایبەتمەندیە كۆمەاڵیەتیە‬ ‫بەهێزەكانی خۆی سەرەكیترین الدانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یە كە دەسەاڵت وەكو شۆڕش‬ ‫ناودێری دەكات‪ .‬بەاڵم ئەوە شۆڕش نیە‬ ‫بەڵكو گەورەترین شۆڕ�شی چەواشەیە‬ ‫كە لە کۆمه‌ڵگه‌دا ئەنجامدراوە‪ .‬لە‬ ‫ماوەی ئەو پێنچ هەزارساڵەی تەمەنی‬ ‫دەوڵەتدا كەبەردەوام پیاو مۆركی خۆیان‬ ‫لە هەموو سیستەم و ئایدیۆلۆژیاو‬ ‫فكرو بڕیارەكانی شەڕو توندوتیژی‬ ‫داوە‪ ،‬هیچ كاتێك نەیانتوانیوە كارێكی‬ ‫وەها بكەن كە هەموو ژنان ئەم‬ ‫سیستەمە پەسند بكەن‪ .‬بەڵكو بەشێكی‬ ‫زۆری ژنان لە گەوهەری خۆیاندا ئەو‬ ‫سیستەمەیان قبوڵ نەكردووەو وەك‬ ‫هێزێكی ئۆپۆزیسیۆنی شاراوەو بۆ‬ ‫پاراستنی بەها مەعنەوی و مرۆییەكانی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ خۆیان لەسەر پێ ڕاگرتووەو‬ ‫لەدژی ئەو سیستەمە تێكۆشاون‪.‬‬ ‫بەتایبەتی لە سەدەی بیستویەكەمدا‬ ‫كەوەك سەدەی ئازادیی ڕەگەزی ژن‬ ‫بەناودەكرێت و لە رۆژی ئەمڕۆشدا‬ ‫ژنانی كورد لەڕێگەی تێكۆشانی‬ ‫ئازادییخوازانەی ژنانەوە بونەتە خاوەن‬ ‫بزوتنەوەو رێكخستنی سەربەخۆی ژنان‬ ‫و گەلێك نرخی ئازادییان ئافراندووەو‬ ‫سیستەمی‬ ‫بەهانەكانی‬ ‫تەواوی‬ ‫بەڕێوەبردنی‬ ‫بۆ‬ ‫پیاوساالریان‬ ‫كۆیالیەتی پوچەڵكردۆتەوە‪ .‬لە هەموو‬ ‫بوارەكانی سیا�سی و سەربازی و چاالكی‬ ‫دیموكراتیدا ڕۆڵی پێشەنگ دەگێڕن‪.‬‬ ‫بەاڵم هێشتا زۆربەی هێزە بااڵدەستەكان‬ ‫لەهەوڵی ئەوەدان كە بەبێ ڕەچاوكردنی‬ ‫ڕۆڵ و ڕاستی ژن كێشەكانی سیستەم‬ ‫چارەسەر بكەن و درێژە بەتەمەنی‬ ‫خۆیان بدەن‪ .‬هەر ئەمەشە وایكردووە‬ ‫‪33‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫زۆربەی دەوڵەتە زلهێزەكان دەخوازن دەخنكێنن وبێ كاریگەریان دەكەن‪ .‬هێزی هەرە دینامیكن بۆ گۆڕاندن و‬ ‫لەم قۆناخەدا ژن بكەنە ڕووپۆش بۆ بەتایبەتی لەڕۆژی ئەمڕۆدا لە باشوری دیموكراتیزەكردنی کۆمه‌ڵگه‌‪ .‬بەاڵم‬ ‫كوردستاندا تا دواڕادە الوان لە ڕێ سیستەمی دەسەاڵتداری قۆناخ بە‬ ‫سیستەمەكەیان‪.‬‬ ‫ئەوەی دیارە لەم سەردەمەدا كێشەی دەرخراون و لە ئەرك و بەرپرسیارێتی قۆناخ الوی لەبەڕێوەبردنی خۆی‬ ‫دوورخراونەتەوەو دوور خستۆتەوە‪ ،‬بەاڵم لە هیچ‬ ‫ژن لەم کۆمه‌ڵگه‌دا سەرەكیترین كێشەیە سەرەكیان‬ ‫و تاكە چارەسەریش بۆ چارەسەركردنی لەجیاتی خزمەتكردن و پێشەنگایەتی قۆناخێكی مێژوویدا هێندەی ڕۆژگاری‬ ‫ئەم كێشەیە هۆشیاركردنەوەی ژنانە بۆ گەل‪ ،‬كۆچ بۆ دەرەوەی واڵت ئەمڕۆ الوان لە خۆبەڕێوەبردن دوور‬ ‫نەخراونەتەوەو ئەوەندە پیرساالری‬ ‫لەسەر بنەمای زهنیەتێكی سەربەخۆی‬ ‫گەشەی نەكردووە‪ .‬لە ئێستادا‬ ‫ژنانەو ڕزگاربوونە لە زهنیەتی‬ ‫قوڵبوونەوەی پیرساالری وایكردووە‬ ‫وابەستەیی و بەشداربونێكی ئاكتیفانەی‬ ‫سیستەمی‬ ‫كە ناكۆكی نێوان دەسەاڵت و الو ببێتە‬ ‫ژنانە لە خزمەتكردن و بونیادنانەوەی‬ ‫ناكۆكیەكی سەرەكی و ئەمەش ڕۆڵی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌دا‪ .‬بێگومان كاتێك باس لە خۆبەڕێوەبەری‬ ‫پێشەنگایەتی دەداتە الوان و سیستەمی‬ ‫سیستەمی خۆبەڕێوەبەری دیموكراتی‬ ‫كە‬ ‫دیموكراتیش‬ ‫خۆبەڕێوەبەری دیموكراتیش لەسەر‬ ‫دەكەین كە ئامانجی سەرەكی ژیانەوەی‬ ‫ئەم بنەما خۆی ڕێكدەخات‪.‬‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌و ئاكتیفكردنی هەموو‬ ‫سیستەمێكی‬ ‫سیستەمی خۆبەڕێوەبەری‬ ‫تاكەكانی کۆمه‌ڵگه‌یە‪ .‬ئەوەی دەتوانێت‬ ‫دیموكراتیش كە سیستەمێكی نۆژەنە‬ ‫ببێتە هێزی سەرەكی بۆ ژیانەوەی نۆژەنە پشتی خۆی‬ ‫پشتی خۆی دەبەستێت بە هێزی‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌و ڕاستكردنەوەی ڕێڕەوی‬ ‫هێزی‬ ‫بە‬ ‫دەبەستێت‬ ‫نوێ و دینامیك و ڕۆڵ دەگێڕێت لە‬ ‫پێشكەوتنی مرۆڤایەتی و گەڕانەوەی‬ ‫وەرچەرخاندن و گۆڕانی کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫بەها مرۆییەكان بۆ کۆمه‌ڵگه‌ هێزی نوێ و دینامیك و‬ ‫كالسیكدا‪ .‬هەربۆیە ئەم سیستەمە‬ ‫ژنانە‪ .‬هەربۆیە پێویستە ژن بەگەوهەری‬ ‫لە‬ ‫دەگێڕێت‬ ‫ڕۆڵ‬ ‫الوان وەك هێزی پێشەنگ و ئاكتیف‬ ‫خۆی و تایبەتمەندیە كۆمەاڵیەتیەكانی‬ ‫دەبینێت‪ ،‬الوبوون وەكو ئیرادەی‬ ‫كە ئاشتی و یەكسانی و عەدالەتە ئەو وەرچەرخاندن و‬ ‫چارەسەری دەبینێت‪ .‬لەسەر ئەو‬ ‫هێزە شاراوەی خۆی تەڤگەڕ بكات و‬ ‫بنەمایە پێویستە الوان لە سیستەم‬ ‫جارێكی تر پێشەنگایەتی لە بەڕێوەبردنی گۆڕانی کۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫و زهنیەتی دەسەاڵتدارێتی خۆیان‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌یەكی ئازادو یەكساندا بكات‪.‬‬ ‫كالسیكدا‪.‬‬ ‫ڕزگاربكەن و بەئیرادەیەكی سەربەخۆو‬ ‫وەك هێزێكی هاوپەیمان لەگەڵ هێزی‬ ‫دووەم ‪ :‬ڕۆڵی الوان لە پێشەنگایەتیدا‬ ‫ژناندا ئەركی پێشەنگایەتی خۆیان‬ ‫الو وەك توێژێكی سەرەكی‬ ‫بگێڕن‪.......‬‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌و ئەویش وەك ژن یەكێكە‬ ‫لە قوربانیانی سیستەمی دەوڵەتگەرا دەكەن و بەشتی الوەكییەوە خەریك‬ ‫بەردەوام لەالیەن سیستەمەكانەوە دەبن‪ .‬بێگومان الو جگە لە هەبوونی‬ ‫پەراوێزو چەواشە كراوەو هێزو هێزێكی بێ سنور لە بواری جەستەیی و‬ ‫تواناكانی الوان لە خزمەتی فكریەوە دووبارەبوونەوەو دۆگماتیزم‬ ‫سیستەمەكاندا بەكارهێنراوە‪ .‬بە گوتنی پەسەند ناكات و خاوەن تایبەتمەندی‬ ‫الوان داهاتوومانن‪ ،‬تواناكاریەكانیان گۆڕانكاریە‪ .‬لەم واتایەدا الوان‬ ‫‪34‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ئیخوان موسلیمین‬ ‫و‬ ‫پڕۆژە شکەستخواردووەکەی‬ ‫دارا مەحمود‬

‫لەگەڵ ئەوەدا کە بزووتنەوەی‬ ‫ئیخوان موسلیمین دیرۆکێکی نزیک‬ ‫بەسەدەیەکی هەیە‪ ،‬بەاڵم بۆئێمەی کورد‬ ‫هیچکات هێندەی ئێستا‪ ،‬گرنگ و بەهەند‬ ‫وشیاوی لێدوان و لێکۆڵینەوە نەبووە‪.‬‬ ‫ئەمەش لەبەر چەند هۆکار‪ ،‬لەمانە‬ ‫وبەر لەهەرشت‪ ،‬ئیخوان گەورەترین‬ ‫بزووتنەوەیەکی سیاسییە لەسەر ئاستی‬ ‫واڵتانی عەرەبی و ئیسالمیی کە ژمارەی‬ ‫ئەندام و الیەنگرانی بەدەیان ملیۆن‬ ‫مەزەندە دەکرێت‪ ،‬بەتایبەتیش بەم‬ ‫سااڵنەی دوایی تائاستێکی زۆر لەشێوازی‬ ‫پارت و بزووتنەوەی جۆراوجۆردا‬ ‫پەرەی سەندووە‪ .‬و تاوای لێهاتووە‬ ‫لەناو خۆشماندا و بەتایبەتیی لەباشوی‬ ‫کوردستان‪ ،‬پارتی سیاسیی هەڵگری‬ ‫بیرو باوەڕی ئیخوان‪ ،‬درووستبوون و‬ ‫بەشێکن لەپرۆسەی سیا�سی‪ .‬لەمەش‬ ‫گرنگتر ئەمڕۆ پارتێکی ئیخوانی لەبەرگی‬ ‫(ئاکەپە)دا لەواڵتێکی وەک تورکیا‬ ‫حوکمڕانی دەکات‪ ،‬کە لە ناخەوە‬ ‫کارییگەریی لەسەر بزووتنەوەی کورد‬ ‫لەسەر ئاستیی گشتی داناوە‪ .‬بەتایبەتیش‬ ‫کە ئەم پارت و دەسەاڵتدارێتییە خۆی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫وەک نەیارو دوژمنی ستراتیژیکی کورد‬ ‫پێناسەدەکات‪.‬‬ ‫ئیخوان موسلیمین‪ ،‬بزووتنەوەیەکی‬ ‫سیاسیی مەزهەبگەرای‪ ،‬سەرتاسەرییە‬ ‫ساڵی ‪ ١٩٢٨‬لەشاری ئیسماعیلیەی‬ ‫میسر لەسەردەستی حەسەن بەننا‬ ‫(‪ )١٩٤٩-١٩٠٦‬دامەزرا‪ .‬و ساڵی ‪١٩٣٨‬‬ ‫دەستی بە نواندنی چاالکی سیاسیی کرد‪.‬‬ ‫بەاڵم چەکەرەی درووستبوونی ئیخوان‬ ‫دەگەڕێتەوە بۆ چەندان ساڵی پێشتر و‬ ‫چەند هۆکاری سەرەکی لەپشت مۆتیڤی‬ ‫دامەزراندن و بەردەوامی و پەرەسەندنی‬ ‫ئەم بزووتنەوەیە بوون‪ .‬لەمانە‪:‬‬ ‫ئیمپراتپریای‬ ‫لەناوچوونی‬ ‫‪-١‬‬ ‫عوسمانی‪ :‬ئیمپراتۆریای عوسمانی‬ ‫کە هەڵگری ئااڵی خەالفەتی ئیسالمی‬ ‫بوو‪ .‬لەناوچوونەکەی وەک رووداوێکی‬ ‫گەورەی دیرۆکیی‪ ،‬بۆشاییەکی مەزنی‬ ‫لەناو موسوڵماناندا هێنایە ئاراوە‪ .‬چونکە‬ ‫ئیتر لەوەبەدوا ئیسالم پێگەی دەوڵەتیی‬ ‫خۆی کە لەخەالفەتدا بەرجەستە دەبوو‬ ‫لەدەستدا‪ ،‬و موسوڵمانان بێ مەرجەع‬ ‫و ئۆتۆریتەیەکی فەرمی گشتیی مانەوە‪.‬‬ ‫سەرەڕای ئەمە هەستی نائومێدیی و‬ ‫خەم وئازاری لەدەستچوونی خەالفەت‪،‬‬

‫سەرگەردانییەکی ئاشکرا و لەتوپەتبوونی‬ ‫فکری�شی لەناو موسوڵمانانی جیهاندا‬ ‫بەدیهێنا‪ .‬و گەلێک بیرمەندی ئیسالمی‬ ‫چ پێش‪ ،‬یانیش دوابەدوای روخانی‬ ‫ئیمپراتۆریاکە بەپرۆژە و بیروباوەڕی‬ ‫جۆربەجۆر هاتنە گۆڕەپانەکە‪ .‬لەوانە‪:‬‬ ‫جەمالەدین ئەفغانی (‪،)١٨٩٧-١٨٣٨‬‬ ‫محەمەد عەبدە (‪ ،)١٩٠٥-١٨٤٩‬محەمەد‬ ‫رەشید رەزا (‪ ،)١٩٣٥-١٨٦٥‬ئەمیر‬ ‫شەکیب ئەرسەالن (‪...)١٩٤٦ -١٨٦٩‬‬ ‫کە خوازیاری بەدیهێنانی ریفۆرم و‬ ‫نوێخوازیی و یەکخستنی مەزهەب و‬ ‫گروپە ئیسالمییە جۆربەجۆرەکان بوون‪.‬‬ ‫و حەسەن بەنناش لەژێر کاریگەریی‬ ‫بیروباوەڕی ئەو کەسایەتیانەدا‪ ،‬و‬ ‫بەمەبەستی زیندووکردنەوەی خەالفەت‬ ‫و یانیش هێنانەکایەی دەسەاڵتێکی‬ ‫دەوڵەتیی ئیسالمیی بەهێز کە نوێنەرایەتی‬ ‫گشت موسوڵمانانی جیهان بکات‪ .‬هەوڵیکی‬ ‫زۆریی فکریی و رێکخراوەیی دا‪ ،‬تا لە‬ ‫ئەنجامدا لەشێوەی بزووتنەوەیەکی وەک‬ ‫ئیخوان موسلیمیندا بەرجەستەبوو‪.‬‬ ‫‪ -٢‬سەرهەڵدانی مۆدێرنیتەی‬ ‫ئەوروپا و پەیڕەوکردنی سکوالریزم‪:‬‬ ‫رەواجی سکوالریزم و باڵوبوونەوەی‬ ‫‪35‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫خۆرهەاڵت‬ ‫لە‬ ‫بیروباوەڕەکانی‬ ‫و بەتایبەتیش میسر کە بنەما‬ ‫لە‬ ‫بریتییە‬ ‫هەرەسەرەکیەکەی‬ ‫جیاکردنەوەی ئایین لەدەوڵەت‪ .‬تەواوی‬ ‫رەوت و بزووتنەوە ئیسالمییەکانی تۆقاند‪،‬‬ ‫لەوەی بەرەبەرە ئایین و خواپەرستی‬ ‫لەناودەچێت‪ .‬کاتێکیش زانییان کە‬ ‫ئۆتۆریتەی فەرمیی و نەریتیی ئەو‬ ‫سەردەمە گەندەڵ و سواو وکۆن بووە‪ ،‬و‬ ‫لەمڕووەوە هیچی لەدەست نایەت‪ ،‬وەک‬ ‫هەوڵدانێک بۆ نوێکردنەوە و ئەنجامدانی‬ ‫ریفۆرم‪ ،‬پەنایان بۆ دامەزراندنی وەها‬ ‫بزووتنەوەیەکی وەک ئیخوان موسلیمین‬ ‫برد‪ .‬جگە لەمەش سکوالریزمی خۆرئاوا‪،‬‬ ‫کاریگەرییەکی وای لەسەر خۆرهەاڵت‬ ‫دانا‪ ،‬کە بەشێکی زۆر لەبیرمەندو‬ ‫نووسەرو رۆشنبیرانی ناسراو وەها‬ ‫هیوایان لەسەر سکوالریزم و سیستەمی‬ ‫حوکمڕانی لیبرالیستیی هەڵچنی کە‬ ‫گوایە بەهەشتە بزربووەکەی خۆیانیان‬ ‫لەوێدا دیتۆتەوە و بەجۆرێک کەوتنە‬ ‫سووکایەتیکردن بەفەرهەنگ و دیرۆک‬ ‫و زمان و تەنانەت جلوبەرگی خودی‪...‬‬ ‫کە لەبری ئەوەی ببێتە هۆکارو پاڵنەری‬ ‫چاوکردنەوەی خەڵکی بەرەو پێشکەوتن‪،‬‬ ‫ئاکامی پێچەوانەی دابەدەستەوە‪ .‬لەمیسر‬ ‫لەوسەروبەندەدا رەوتێکی فراوانی‬ ‫فکری نوێخواز‪ ،‬پەیدابوو کە کەسایەتی‬ ‫ناوداری وەک‪ :‬تەها حوسێن‪ ،‬سەالمە‬ ‫موسا‪ ،‬ئەحمەد لوتفی‪ ...‬لەخۆدەگرت‪،‬‬ ‫کە رەواجیان بەبیروباوەڕی خۆرئاوایی‬ ‫دەدا‪ ،‬بیروباوەڕی رۆژهەاڵتیان‪،‬‬ ‫بەهەموو رەنگەکانییەوە بەدواکەوتوو‪،‬‬ ‫وکۆنەپەرست و خورافاتی لەقەڵەمدەدا‪،‬‬ ‫سەالمە موسا دەنووسێت‪( :‬ئێمە‬ ‫ئەمڕۆ لەنێوان خۆرهەاڵت وخۆرئاوادا‬ ‫‪36‬‬

‫دوودڵی دەنوێنین‪ ،‬حکومەتێکمان هەیە‬ ‫بەشێوازی ئەوروپایی‪ .‬کەچی لەناو ئەو‬ ‫حکومەتەدا هەندێ دەزگای خۆرهەاڵتی‬ ‫وەک وەزارەتی ئەوقاف و دادگا‬ ‫شەرعیەکان دەبینینەوە کە پێشکەوتنی‬ ‫واڵت بەدوادەخەن‪ .‬زانستگایەکمان‬ ‫هەیە فەرهەنگی جیهانی شارستانی‬ ‫باڵودەکاتەوە‪ ،‬کەچی لەتەک ئەودا‬ ‫ئەزهەر هەیە کەپەرە بە فەرهەنگی‬

‫باڵوبوونەوەی‬ ‫جلوبەرگی‬

‫خۆرئاوایی‪،‬‬

‫مەترسی تێکچوونی‬

‫بنەما ئەخالقیە‬

‫نەریتییەکانی هێنایە‬ ‫ئاراوە‪.‬‬

‫سەدەکانی ناوەڕاست دەدات‪ ،‬ئەفەندی‬ ‫فەرەنگیمان هەیە خاوەن ماڵ وحاڵی‬ ‫خاوێنن و پەرتوکی باش دەخوێننەوە‪،‬‬ ‫کەچی لەتەک ئەواندا پیرمێردی واهەیە‬ ‫هێشتا عەباو جبەیان لەبەردایەو قیبتی و‬ ‫جولەکە بەکافر ناودەبەن هەربەوجۆرەی‬ ‫عومەری کوری خەتاب پێش ‪ ١٣٠٠‬ساڵ‬ ‫دەیکرد‪ ١).‬جگە لەمە باڵوبوونەوەی‬ ‫جلوبەرگی خۆرئاوایی‪ ،‬مەتر�سی‬ ‫تێکچوونی بنەما ئەخالقیە نەریتییەکانی‬ ‫هێنایە ئاراوە‪ .‬هەرلەبەرئەمەیە کە ساڵی‬ ‫(‪ )١٩٣٨‬شێخی ئەزهەر پێشنیاز دەکات‬

‫کە ئەفسەرە میسریەکانی لە جیاتی‬ ‫بێری و شەپقەو کاڵوی خۆرئاوایی‪،‬‬ ‫عەمامە لەسەر بکەن و حەسەن‬ ‫بەناش الیەنگیریی دەکات‪ ٢‬لەرووی‬ ‫زانستیشەوە دەرکەوتنی تیۆریی داروین‪،‬‬ ‫کە ئەوکات زۆر زووبوو تا کۆمەڵگەی‬ ‫ئیسالمیی لەخۆرهەاڵت‪ ،‬وەها تیۆرییەکی‬ ‫پێ قبوڵ و هەرس بکرێت و لەالیەن‬ ‫موسوڵمانانەوە وەک سوکایەتیەک بە‬ ‫قورئان و پر�سی پەیدابوونی مرۆڤ و‬ ‫ژیان بەگشتی هەڵسەنگێنرا‪ .‬ئەمڕۆش‬ ‫کەئەو مەودا زەمانیە درێژە بەسەر ئەو‬ ‫دیرۆکەدا تێپەڕیوە دەبینین (ئاکەپە) و‬ ‫ئەردۆگانی رێبەری لە رووی فکرییەوە‬ ‫هێشتا لەو رابردووەدا دەژین‪ ،‬و خوێندنی‬ ‫ئەم تیۆریە جارێکی تر لەتورکیا قەدەغە‬ ‫دەکرێت‪.‬‬ ‫‪ -٣‬کۆلۆنیالیزم و الوازیی حوکڕانان‬ ‫لەواڵتە ئیسالمییەکاندا‪ :‬خۆرئاوا‪،‬‬ ‫بەتایبەتیی‪ ،‬دوو واڵتی کۆلۆنیالیستیی‪،‬‬ ‫ئینگلیز وفەرانسە سوودیان لەالوازبوون‬ ‫و پاشانیش روخانی ئیمپراتۆریای‬ ‫عوسمانی وەرگرت و چاویان بڕیە‬ ‫پاشماوەو میراتی ئەو ئیمپراتۆرییە‪ .‬و‬ ‫لەچەند شێوازو بەرگی جۆراوجۆردا‬ ‫داگیرکاریی و تااڵن و بڕۆیەکی بێ‬ ‫ئەمانیان دەستپێکرد و بەسنووری‬ ‫دەستکرد واڵتانیان پارچەپارچەکرد‪ ،‬و‬ ‫تۆوی دووبەرەکیان لەناو نەتەوەکاندا‬ ‫چاند و تەنانەت کاتێک‪ ،‬پاشەکشەشیان‬ ‫کرد‪ ،‬تەنیا حوکڕانانی الوازو گەندەڵ‬ ‫و ملکەچ شوێنی کۆلۆنیالیستەکانی‬ ‫گرتەوە‪ .‬ئەمەش ناڕازیبوونێکی زۆری‬ ‫کۆمەاڵنی خەڵکی لێکەوتەوەو هەست و‬ ‫غروری نیشتمانپەروەریی و مەزهەبیی‬ ‫لەیەک کاتدا رووشاند و گەلێک پارت‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫وبزووتنەوە و رێکخراوی جۆراوجۆر‬ ‫وەک کاردانەوەیەکی بەرهەڵستکارانە‬ ‫هاتنە کایەوە و بزووتنەوەی‬ ‫ئیخوانیش وەک یەکێک لەو هێزانە‪ ،‬بۆ‬ ‫رووبەڕووبوونەوەی داگیرکاریی بێگانان‬ ‫خۆی سەپاند‪.‬‬ ‫‪ -٤‬پەیمانی بلفۆڕ و درووستبوونی‬ ‫دەوڵەتی ئیسرائیل‪ :‬ساڵی ‪ ١٩١٧‬ئارتور‬ ‫جیمس بلفۆر‪ ،‬کە ئەوکاتە وەزیری‬ ‫دەرەوەی بەریتانیاو‪ ،‬پێشتر سەرۆکی‬ ‫وەزیرانی ئەم واڵتە بوو‪ ،‬نامەیەکی بۆ لۆرد‬ ‫والتەر روچیلد نوو�سی و لەوێدا الیەنگیریی‬ ‫دەوڵەتی بەریتانیا لەدامەزراندنی‬ ‫قەوارەیەک بۆ جولەکان رادەگەیەنێت‪.‬‬ ‫و پاشان ئەم نامەیە وەک سەرەتای‬ ‫هەوڵدان بۆ درووستبوونی دەوڵەتی‬ ‫ئیسرائیل هەڵسەنگێنرا‪ .‬بەتایبەتیش‬ ‫کەدوای مانگێک لە نووسینی ئەم نامەیە‬ ‫بەریتانیا فەلەستینی داگیرکرد‪ .‬و سااڵنی‬ ‫دواتریش هەوڵێکی زۆر خرایەگەڕ تا‬ ‫لەئاکامدا ساڵی ‪ ١٩٤٨‬دەوڵەتی ئیسرائیل‬ ‫بەفەرمی دامەزرا‪ .‬و ئەم رووداوانە‬ ‫موسوڵمانانی ترساندو کاردانەوەیەکی‬ ‫هێجگار گەورەی لەالیەن عەرەب و‬ ‫موسوڵمانانی جیهانەوە بەدوای خۆیدا‬ ‫هێنا و چەندان شەڕو کێشەی گەورەی‬ ‫لێکەوتەوە‪ ،‬کە هێشتاش هەر بەردەوامە‪.‬‬ ‫و یەکێک لە فاکتەرەکانی درووستبوونی‬ ‫بزووتنەوەی ئیخوان و پەرەسەندنەکەی‬ ‫ئەمەبوو کە بێدەسەاڵتی و پەرش‬ ‫وباڵوی موسوڵمانان لەبەرانبەر هێزو‬ ‫هەژموونگەرایی بزووتنەوەی زایۆنیزم‬ ‫و دەوڵەتەکەی وایان لە موسوڵمانان‬ ‫کرد کە بیر لە چارەسەری و‬ ‫رێگاوشوێنی بەرپەرچدانەوە بکەنەوە‪،‬‬ ‫کە بزووتنەوەی ئیخوان وەک یەکێک‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫لەئاکامەکانی ئەم هەواڵنە خۆی سەپاند‪.‬‬ ‫و بەتایبەتیش لەبەرانبەر شکەستی‬ ‫سیاسەتی فەرمیدا‪ ،‬ئیخوان رەنگێکی‬ ‫خواوەندی بەبزووتنەوەکە بەخ�شی و‬ ‫وەک تاکە ئەڵتەرناتیڤێکی مسۆگەر خۆی‬ ‫ناساند‪ .‬کەپاشانیش دەرکەوت نەک هیچی‬ ‫پێنەکرا‪ ،‬بەڵکو بۆخۆ�شی بووە بەشێک‬ ‫لەهۆکارەکانی شکەست و ناکۆکیەکان‪.‬‬

‫رەواجی کۆمۆنیزم‪،‬‬

‫لەسەرەتادا هیچ‬

‫پەیوەندییەک لەنێوان‬ ‫درووستبوونی‬

‫ئیخوان و کۆمۆنیزمدا‬ ‫نەبوو‪.‬‬

‫‪ -٥‬رەواجی کۆمۆنیزم‪ ،‬لەسەرەتادا هیچ‬ ‫پەیوەندییەک لەنێوان درووستبوونی‬ ‫ئیخوان و کۆمۆنیزمدا نەبوو‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەباڵوبوونەوەی ئەو بیروباوەڕەو‬ ‫پارتەکۆمۆنیستەکان‬ ‫درووستبوونی‬ ‫لەواڵتانی عەرەبی و ئیسالمیی و‬ ‫درووستبوونی بەرەی چەپ بەگشتیی‪،‬‬ ‫ئیخوان بەرەبەرە لە تر�سی رەواجی‬ ‫کۆمۆنیزم کە وەک سیمبۆلی کوفرو‬ ‫بێدینی و خوانەناسیی دەناسرا‪ ،‬خۆرئاوای‬ ‫داگیرکارو کۆلۆنیالیزمی بیرچۆوە و‬ ‫دژایەتی کۆمۆنیزم‪ ،‬لەالیەن بزووتنەوە‬ ‫مەزهەبیەکان و ئۆتۆریتەی ئاینیی‬ ‫بەگشتی و لەهەمووشیان پتر ئیخوان‬ ‫بوو بە ئامانجی هەرەگەورەو پیرۆزو هێزو‬

‫تواناو مۆتیڤی مانەوەو پەرەسەندنی‬ ‫خۆیان لە دژایەتی کۆمۆنیزمدا دەدیتەوە‪.‬‬ ‫کە بێگومان لێرەدا رۆڵی خۆرئاوا‬ ‫بەگشتیی و ئیسرائیل بەتایبەتی‪ ،‬بریتی‬ ‫بوو لە قوڵکردنەوەی ئەم ملمالنێیەو‬ ‫خۆشکردنی ئاگرەکەی تا بەڵکە دوو‬ ‫دوژمن بە گژ یەکتردا بکەن و خۆشیان‬ ‫بەرهەمەکەی بچننەوە‪.‬‬ ‫چۆن ئیخوان پێناسە بکەین؟‬ ‫بزووتنەوەی ئیخوان کە لەژێر‬ ‫کارییگەریی ئەو هۆکارانەی سەرەوەدا‪،‬‬ ‫بەدیهات‪ ،‬لەقۆناغ و سەردەمێکدا بوو‪،‬‬ ‫کە زۆر زوو پەرەی سەند و بۆشاییەکی‬ ‫گەورەی وەهای پڕکردەوە کە بە‬ ‫بزووتنەوە سیاسییەکانی تر پڕنەکرابۆوە‪.‬‬ ‫ئیتر ئەم بزووتنەوەیە‪ ،‬بەمیسر دەستی‬ ‫هەڵنەگرت و سنووری واڵتانی عەرەبی‬ ‫و ئیسالمی یەک لەدوای یەک دەربازکرد‪.‬‬ ‫ئەمەش وەنەبێ هەروا لەخۆڕا بەدیهاتبێ‬ ‫بەڵکو لەئاکامی نەخشەو پرۆژەیەک‬ ‫بوو‪ ،‬کە رێبەری ئەم بزووتنەوەیە‪ ،‬واتا‬ ‫حەسەن بەننا‪ ،‬دایڕشتبوو‪ .‬و پێناسەی‬ ‫ئیخوان بەالی حەسەن بەنناوە لەو‬ ‫گۆشە نیگایەوە دەبینرێت کە ئیسالمی‬ ‫پێ پێناسەدەکات و دەڵێت‪( :‬ئیسالم‬ ‫بریتییە لەبیروباوەڕو عیبادەت‪ ،‬نیشتمان‬ ‫و ڕەگەز‪ ،‬ئایین و دەوڵەت‪ ،‬ڕۆحانیەت‬ ‫و کردار ‪ ،‬قورئان وشمشێر‪ .‬و هیچ کام‬ ‫لەم جووتانە لەیەکتر جیانابنەوە‪ ٣).‬ئیتر‬ ‫دوای ئەوەی بزووتنەوەکەی خۆی گرت‬ ‫و فراوان بوو‪ ،‬ساڵی ‪ ١٩٤٧‬نامەیەکی‬ ‫بۆ زۆربەی سەرانی واڵتانی عەرەبی‬ ‫و ئیسالمیی نارد بە ناونیشانی‪( :‬نحو‬ ‫النور)‪ ،‬واتا‪ :‬بەرەو رووناکیی‪ ،‬کە لە‬ ‫پەنجا خاڵدا‪ ،‬رێنوێنیان دەکات سەبارەت‬ ‫‪37‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫چۆنییەتی بەڕێوەبردنی دەسەاڵت و‬ ‫شێوازی حوکمڕانیی و زیندووکردنەوەی‬ ‫نەریتە ئیسالمییەکان و چۆنیەتی‬ ‫مەترسییە‬ ‫رووبەرووبوونەوەی‬ ‫دەرەکیەکان‪ .‬هەروا نوێنەرانی خۆی‬ ‫بەمەبەستیی باڵوکردنەوەی بیروباوەڕە‬ ‫نوێکەی بۆ ناو خەڵکی ئەو واڵتانە نارد‬ ‫و هەرزوو لەواڵتانی سوریا‪ ،‬لوبنان‪،‬‬ ‫فەلەستین‪ ،‬ئوردون‪ ...‬باڵی ئیخوان‬ ‫دامەزران و پاشانیش بەرەبەرە بە تەواوی‬ ‫واڵتە ئیسالمییەکاندا‪ ،‬چ بەشێوازی‬ ‫ئاشکرا و یاسایی‪ ،‬یان بەنهێنی و نایاسایی‪،‬‬ ‫لەژێر ناوی جۆربەجۆردا باڵوبۆوە‪.‬‬ ‫وهەرچەندە ئیخوان سەرەتا خۆی وەک‬ ‫چوارچێوەیەکی گشتیی فکریی‪ ،‬نەک‬ ‫پارت و رێکخراوی سیاسیی خستە روو‪،‬‬ ‫لەهەندێ قۆناغدا توانی ئەم رۆڵەی واتا‬ ‫وەک چوارچێوەیەکی گشتیی ببینێت‪،‬‬ ‫بەاڵم پتری بزووتنەوە ئیخوانییەکان‬ ‫لەئاکامدا هەر بوونەوە بە پارتی سیاسیی‪.‬‬ ‫بزووتنەوەی ئیخوان وەک هەر‬ ‫بزووتنەوە و رەوتێکی فکریی سیاسیی یان‬ ‫مەزهەبیی‪ ،‬پارچەبوون و جیاوازیی بیرو‬ ‫بۆچوون و ناکۆکی سەبارەت شێوازی‬ ‫کارکردنی سیاسیی و مامەڵە لەگەڵ هێزە‬ ‫سیاسییەکانی تردا تێکەوت و بەسەر‬ ‫جۆرەکانی وەک ئیخوانی توندڕەو‪ ،‬و‬ ‫ئیخوانی میانەڕەو‪ ...‬دابەشبوون‪ .‬و‬ ‫ئەمڕۆ بزووتنەوەی ئیخوان لە واڵتی‬ ‫تورکیا لەژێر ناوی ئاکەپەدا خاوەن‬ ‫گەورەترین پێگەی دەسەاڵتە‪ ،‬و‬ ‫لەواڵتانی مەغریب‪ ،‬تونس‪ ،‬ئوردون‪...‬‬ ‫لەناو پرۆسەی سیاسییداون و خاوەن‬ ‫نوێنەرایەتیی پەرلەمانیین‪ .‬و ئەگەر‬ ‫بخوازین بەشێوازێکی راست ودروست‬ ‫پێناسەی ئیخوان و شرۆڤەی بیروباوەڕ و‬ ‫‪38‬‬

‫دیرۆکە پڕ لەهەورازو نشێوەکەی بکەین‬ ‫پێویستمان بە دوو شێوازی پێناسەکردنە‬ ‫یەکەمیان بەوجۆرەی ئیخوان خۆی‬ ‫پێناسەی خۆی دەکات کە لێرەدا ناچارین‬ ‫زۆر بەکورتی لەمیانی ئەو ئامانجانەوە کە‬ ‫ئیخوان بۆخۆی بانگەشەی راپەڕاندن و‬ ‫بەدەستهێنانی دەکات‪ ،‬بەدەستی بخەین‪،‬‬

‫چەمکی"جەهل"‪،‬‬

‫الی ئیخوان وەک‬

‫شێوازە ستانداراد‬

‫و باوەکەی بەواتای‬ ‫نەخوێندەواریی‪،‬‬ ‫دواکەوتوویی‪،‬‬

‫بێئاگایی‪،‬‬

‫ناهۆشیاریی‪...‬‬

‫نایەت‪ ،‬بەڵکو یەک‬

‫واتای هەیە ئەویش‪،‬‬ ‫بێباوەڕەییە‪.‬‬

‫کە بەمجۆرەیە‪:‬‬ ‫قورئان‬ ‫تەفسیرکردنی‬ ‫‪-١‬‬ ‫بەشوێوازێکی راست ودروست‪ ،‬کە‬ ‫بکرێت لەبەرانبەر تەفسیرە هەڵەکاندا‬ ‫بەکاربێت‪.‬‬ ‫‪ -٢‬بانگهێشتنی میسرو واڵتانی عەرەبی‬ ‫بۆ ئەوەی لەسەر بنەماو ئەحکامی قورئان‬ ‫وشەریعەتی ئیسالم حوکمڕانی پەیڕەو‬

‫بکەن‪.‬‬ ‫ئابوورییەوە‪،‬‬ ‫لەرووی‬ ‫‪-٣‬‬ ‫پارێزگارییکردن لەسامانی نەتەوەیی‪،‬‬ ‫پەرەپێدان و بەرزکردنەوەی ئاستی ژیانی‬ ‫خەڵک و پەیڕەوکردنی عەدالەت‪.‬‬ ‫‪ -٤‬کارکردن لەپێناو دژایەتیکردنی‬ ‫جەهل و نەخۆ�شی و هەژاریی‪.‬‬ ‫‪ -٥‬ئازادکردنی میسر‪ ،‬وەک هەنگاوی‬ ‫یەکەم‪ ،‬و پاشانیش تەواوی واڵتانی‬ ‫عەرەبی‪ .‬دواتریش بنیاتنانی دەوڵەتی‬ ‫ئیسالمی لەجیهاندا‪.‬‬ ‫‪ -٦‬الیەنگیریی و هەوڵدان بۆ‬ ‫چەسپاندنی ئاشتیی جیهانی‪ ،‬لەسەر‬ ‫بنەمای شارستانیەتی مرۆڤایەتیی و بنەما‬ ‫نوێیەکانی مادی و مەعنەوی ئیسالم‪ ،‬و‬ ‫ئیخوان موسلمین‪.‬‬ ‫بەاڵم لە پشت ئەم واژەو دەستەواژنەدا‬ ‫کە هەندێکیان زۆر جوان و شایستە خۆ‬ ‫دەنوێنن‪ ،‬واتاو چەمکی تر شاردراونەوە‪،‬‬ ‫کە لە وردەکارییەکاندا بەدیاردەکەون‪.‬‬ ‫بۆنموونە چەمکی (جەهل)‪ ،‬الی ئیخوان‬ ‫وەک شێوازە ستانداراد و باوەکەی‬ ‫بەواتای نەخوێندەواریی‪ ،‬دواکەوتوویی‪،‬‬ ‫بێئاگایی‪ ،‬ناهۆشیاریی‪ ...‬نایەت‪ .‬بەڵکو‬ ‫یەک واتای هەیە ئەویش‪ ،‬بێباوەڕەییە‪.‬‬ ‫بێباوەڕیش بەواتای ئەوەی کەسێک کە‬ ‫هێشتا موسوڵمان نەبووە‪ .‬موسوڵمانیش‬ ‫الی ئەوان‪ ،‬ئەوکەسە نییە نوێژورۆژو‬ ‫ئەرکەکانی تر پەیڕەودەکات بەڵکو‬ ‫پێوەریی تایبەتی هەیە‪ ،‬کە لە چوارچێوەی‬ ‫ئایدیۆلۆژیایەکی تۆکمەدا بنەماکانی‬ ‫داڕێژراون‪ .‬ئەمە دەربارەی تەواوی‬ ‫چەمکەکانی تری وەک عەدالەت‪ ،‬ئازادیی‪،‬‬ ‫شەڕو ئاشتیش‪ ...‬هەربەوجۆرەیە و‬ ‫واتاو لێکدانەوەی ئیخوانییەکان بۆئەم‬ ‫چەمکانە جیاوازن لەگەڵ ئەوەی لەسەر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ئاستی جیهانی پێناسەیان بۆدەکرێت و‬ ‫بۆنموونە‪ ،‬ئازادیی لەبیری ئیخوانیدا‬ ‫هیچ پەیوەندییەکی بەئازادیی سیاسیی‪،‬‬ ‫و بیروبۆچوون و داهێنان و شێوازی‬ ‫ژیانەوە نییە بەڵکو بەالی ئیخوانەکانەوە‬ ‫ئازادیی تەنیا ئازادیی ئیسالمییە (ئازادیی‬ ‫ئیسالمیش بریتییە لەوەی دەوڵەتەکەی‬ ‫لەژێردەستی غەیری خۆیدا نەبێت)‪٤‬‬ ‫ئەمەش ئەم واتایە دەگەیەنێت کە‬ ‫دەوڵەتی ئیسالمی خۆی بەواتای ئازادییە‬ ‫و ئیتر هیچ کەس مافی ئەوەی نییە باس‬ ‫لەئازادییەکی تر بکات‪.‬‬ ‫بێگومان ئیخوان‪ ،‬خاوەنی ناکۆکیی‬ ‫و پارادۆکسێکی فراوانە لە نێوان‬ ‫تیۆریی و پراکتیکدا‪ ،‬و هەروا لەنێوان‬ ‫باڵەجۆربەجۆرەکان و دوودڵی و‬ ‫راراییش سەبارەت هەندێ لە بنەماکانی‬ ‫لەئارادایە و لەبەر ئەوەی ئیخوان‬ ‫خاوەن یەک رەنگ و یەک فۆرم نییە‪،‬‬ ‫ناکرێ هەموو ئەمانە بخەینە ناو‬ ‫قاڵبێکەوە‪ ،‬بەاڵم تەواوی بزووتنەوە‬ ‫ئیخوانییەکان النیکەم لەپەیڕەویکردن و‬ ‫باوەڕهێنان بە بیروباوەڕی دامەزرێنەرو‬ ‫رێبەرەکەیان حەسەن بەننا کۆکن‪،‬‬ ‫ئێمەش بیروباوەڕەکانی بەننا دەکەینە‬ ‫پێوەرو بنەما بۆ ئەم ناساندنە‪ ،‬کەدەکرێ‬ ‫لەچەند خاڵی سەرەکیدا بیخەینە روو‪:‬‬ ‫‪ -١‬سەلەفیەت (کۆنەپەرەستیی)‪:‬‬ ‫ئیخوان وەک خۆیان هەمیشە هەر‬ ‫لەسەرەتای درووستبوونیانەوە تا‬ ‫ئەمڕۆ و لەسەر ئاستی گشت رەوت‬ ‫و باڵە جۆربەجۆرەکانی جەختیان‬ ‫لەسەر کردۆتەوە‪ ،‬پابەندبوونیانە‬ ‫بەسەلەفیەتەوە‪ .‬واتای ئەمەش ئەوەیە‬ ‫کە یەکێک لە ئامانجە هەرە سەرەکی‬ ‫و بنەڕەتیەکانی ئیخوان گێڕانەوەی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫کۆمەڵگای ئیسالمی و بگرە تەواوی‬ ‫مرۆڤایەتی بۆ سەردەمی ‪١٤‬سەدەپێش‬ ‫واتا سەردەمی پەیدابوونی ئایینی ئیسالمە‪.‬‬

‫کۆنەپەرەستیی‬ ‫خەسڵەت و‬

‫تایبەتمەندیی هەر‬

‫کەس و الیەنێکە‬ ‫کەدژی هەر‬

‫جۆرە گۆڕانکاری‬

‫لەپەیوەندیی و بنەما‬ ‫ئابووریی و سیاسیی‬ ‫و کۆمەاڵیەتیەکانی‬

‫ئێستا بێت‬

‫و بەپێی هەڵسەنگاندن و شیکردنەوەی‬ ‫ئەوان بۆ ئەو هەموو گرفتانەی بەرۆکی‬ ‫ئیسالمیان گرتووە‪ ،‬دوورکەوتنەوەی‬ ‫ئەو‬ ‫لەبنەماکانی‬ ‫موسوڵمانانە‬ ‫سەردەمە‪ .‬جا هەرکات توانرا کۆمەڵگە‬ ‫جارێکی تر بگێڕدرێتەوە بۆ ئەوکاتە‪،‬‬ ‫تەواوی گرفتەکانی موسوڵمانان و‬ ‫مرۆڤایەتی چارەسەر دەبن‪ .‬کەدیارە‬ ‫ئەمەش بەکەمێک شیکردنەوە بەواتای‬ ‫کۆنەپەرستییەکی رەهادێت‪ .‬چونکە‬ ‫کۆنەپەرەستیی خەسڵەت و تایبەتمەندیی‬ ‫هەر کەس و الیەنێکە کەدژی هەر جۆرە‬ ‫گۆڕانکاری لەپەیوەندیی و بنەما ئابووریی‬ ‫و سیاسیی و کۆمەاڵیەتیەکانی ئێستا‬

‫بێت و خوازیاریی گێڕانەوەی گشت‬ ‫ئەو پەیوەندیی و بنەمایانە بۆ رابردوو‬ ‫بێت‪ .‬کاتێکیش بە کەس و الیەن و‬ ‫دەسەاڵتێک دەگوترێت کۆنەپەرەست کە‬ ‫توندڕەوانە دژی هەر نوێکاریی و خولیای‬ ‫گێڕانەوەی کۆنیان هەبێت‪ .‬لەبەرانبەردا‬ ‫پێشکەوتنخوازیی بریتییە لەباوەڕهێنان‬ ‫بە گۆڕانکاریی و تۆکمەترکردنی ژیانی‬ ‫کۆمەاڵیەتیی و سیاسیی و ئەخالقیی‪.‬‬ ‫پێشکەوتنخواز‪ ،‬هەمیشە خەبات بۆ‬ ‫باشترکردنی ژیانی مرۆڤ و البردنی‬ ‫کۆسپە سیاسییەکان و بەدیهێنانی‬ ‫سیستەمی حوکمڕانی باشترو عادالنەتر‬ ‫دەدات‪ .‬لێرەدا پێویست بە ئاماژەو‬ ‫جەخت لەسەرکردنەوەیە کە نواندنی‬ ‫توندڕەوی لە پێشکەوتنخوازیدا بەرابەرە‬ ‫بە توندڕەوی لە نەریتخوازیدا‪ .‬چونکە‬ ‫رەتکردنەوەی هەر شتێکی رابردوو ئاکامی‬ ‫خراپ و پێچەوانەی لێدەکەوێتەوە‪ .‬ئیتر‬ ‫نە گشت بایەخەکانی رابردوو لەنەریتی‬ ‫کۆمەڵگادا هەموو خراپن و دەبێ‬ ‫وەالیان بنێین نەهەموو ئەم شتانەش‬ ‫کە بەرهەمی مۆدێرنیزمن دەچنە خانەی‬ ‫پێشکەوتنخوازییەوە‪ .‬لەبەر ئەمە‬ ‫نەهەموو ئاوڕدانەوەیەک بۆ رابردوو‬ ‫کۆنەپەرستییە‪ .‬و نەڕەتکردنەوەی‬ ‫هەمووشیان پێکەوتنخوازییە‪ .‬بەاڵم‬ ‫لەبەر ئەوەی ئیخوان توندڕەویەکی‬ ‫بێسنوور لە پەرستنی رابردوو‪ ،‬و‬ ‫رەتکردنەوەی هەر نوێخوازیی و‬ ‫گۆرانکاریەکی نوێش پەیڕەودەکات‬ ‫دەچێتە خانەی کۆنەپەرستییەکی‬ ‫تۆخەوە و بەکارهێنانی چەمکەکانی وەک‬ ‫ریفۆرم و چاکسازیی و نوێکردنەوە ‪...‬‬ ‫لە الیەن ئیخوانەکانەوە هیچ واتایەکیان‬ ‫نییە چونکە واتای گشت ئەمانە الی‬ ‫‪39‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫ئیخوان دیسان هەر گەڕانەوەیە بۆ‬ ‫پشتەوە و نوێبوونەوە دیسان بەواتای‬ ‫زیندووکردنەوەی رابردوو دێت‪ .‬جێگای‬ ‫ئاماژەیە کە ئیخوان تاکە بزووتنەوەی‬ ‫سەلەفی نییەو بزووتنەوەی تری وەک‬ ‫وەهابیی‪ ،‬وسنوسیی‪ ،‬مەهدەوی‪...‬‬ ‫هەرچەند لەگەڵ ئیخواندا ناکۆکن‪،‬‬ ‫بەاڵم سەبارەت پر�سی سەلەفیەت‪،‬‬ ‫هاوشێوەن‪.‬‬ ‫‪ -٢‬تەکفیر‪ :‬پر�سی کوفرو ئیمان‬ ‫بەشێوازیی جۆراوجۆرو لەچەندان‬ ‫بۆنەی جیاوازدا هەم لەالیەن حەسەن‬ ‫بەنناو هەمیش رێبەرە یەک لەدوای‬ ‫یەکەکانی ئیخوان با�سی لێوەکراوە‪،‬‬ ‫حەسەن بەننا بنەمایەکی رەها بۆ‬ ‫کێشانەوەی سنووری نێوان ئیماندارو‬ ‫بێ ئیمان لە دەوڵەتان و کۆمەڵگەکان‬ ‫دەکێشێتەوە و دەڵێت‪( :‬ئیسالم‬ ‫شەریعەتێکی خواوەندییە‪ ،‬رێنوینی‬ ‫مرۆڤایەتی حوکمی کۆمەاڵیەتی لەگەڵ‬ ‫خۆی هێناوە‪ ،‬کەپاراستن و باڵوکردنەوەو‬ ‫چاودێری جێبەجێکردنی و گەیاندنی‬ ‫بەوانەی تا ئێستا باوەڕیان نەهێناوە‬ ‫بەدەوڵەت بسپێرێت‪ .‬هەردەوڵەتێک‬ ‫ئەمانەی پشتگوێ خست ئیتر ئیسالمی‬ ‫نییە‪ ،‬هەر کۆمەڵ و نەتەوەیەکیش بەوەها‬ ‫دەوڵەتێک رازی بێت ئیتر موسوڵمان‬ ‫نییە‪٥).‬‬ ‫بەگشتیی لەناو ئیخواندا باس لەدوو‬ ‫باڵی سەرەکیی سەبارەت پر�سی تەکفیر‬ ‫دەکرێت کە یەکێکیان هەمان باڵی‬ ‫حەسەن بەنناو ئەوی تریشیان باڵی‬ ‫سەید قوتبە و جیاوازیی نێوان ئەم‬ ‫دووانەش توندرەووی و میانەرەویەو لەم‬ ‫ناوەدا باڵی سەید قوتب بە توندرەوەکە‬ ‫دادەنرێت‪ .‬کەبەبڕوای من هیچ‬ ‫‪40‬‬

‫جیاوازییەکیان نییەو هەردوو لەیەک‬ ‫ئاستی توندڕەویدان‪ .‬فەرید عەبدولخالق‬ ‫ئەندامی دەستەی دامەزرێنەری ئیخوان‬ ‫لە نوسراوێکیدا بەناوی (ئیخوان‬ ‫موسلمین لە تەرازووی حەقدا) دەڵێت‪:‬‬

‫"جماعة التکفیر‬

‫والهجرة"‪ ،‬لە میسر‬

‫درووست بوو‪ ،‬کە‬

‫باوەڕیان وابوو‪ ،‬جگە‬ ‫لەخۆیان تەواوی‬

‫مرۆڤایەتی کافرن‬ ‫و بەڵکو لەسەدەی‬ ‫چوارەمی کۆچی‬

‫بەمالوە‪ ،‬تەواوی‬ ‫سەدەکانی تر‪،‬‬

‫بەسەدەی کوفر‬ ‫ناودەبەن‪.‬‬

‫(بیروباوەڕی تەکفیر لە ناو گەنجانی‬ ‫ئیخوانیدا دەگەڕێتەوە بۆ سااڵنی پەنجا‬ ‫وشەستەکان لە زیندانی قەناتر‪ ،‬لەژێر‬ ‫کاریگەریی بیروباوەڕو ناسینەکانی سەید‬ ‫قوتب‪ ،‬دەربارەی ئەوەی کە کۆمەڵگە‬ ‫لەسەردەمی جاهیلیدایە‪ ،‬و قوتب ئەو‬ ‫دەسەاڵتدارانە بەکافر لەقەڵەم دەدات‪،‬‬ ‫کە لەحوکمەکانی خواوەند الیانداوە و‬ ‫ئەوانەش کە بەم دەسەاڵتدارانە رازین)‪٦‬‬

‫دەبینین ئەم قسەیەی سەید قوتب‬ ‫لەگەڵ ئەو نموونەی پێشتری حەسەن‬ ‫بەننادا یەک واتایان هەیە وبریتییە لەوەی‬ ‫هەرکەس موسڵمان نەبێت کافرە‪ ،‬و‬ ‫کافریش شایستەی لەناوبردنە!‬ ‫لەشەستەکانی سەدەی رابردوو و‬ ‫لەژێر کارییگەریی بیروباوەڕی ئیخوان‬ ‫و بەتایبەتیش سەید قوتب‪ ،‬گروپێکی‬ ‫تەکفیری توندڕەو لەمیسر بەناوی‬ ‫(جماعة التکفیر والهجرة)‪ ،‬لە میسر‬ ‫درووست بوو‪ ،‬کە باوەڕیان وابوو‪،‬‬ ‫جگە لەخۆیان تەواوی مرۆڤایەتی‬ ‫کافرن‪ .‬و بەڵکو لەسەدەی چوارەمی‬ ‫کۆچی بەمالوە‪ ،‬تەواوی سەدەکانی تر‪،‬‬ ‫بەسەدەی کوفر ناودەبەن‪ ،‬و تەواوی‬ ‫دەوڵەتان کافرن چونکە لەسەر‬ ‫بنەماکانی شەریعەتی ئیسالم ناڕۆن و‬ ‫تەواوی کۆمەڵگەکانیش کافرن چونکە‬ ‫لەبەرانبەر ئەم دەوڵەتانەدا یاخی نابن‪ ،‬و‬ ‫تەواوی زانایانی ئیسالمیش هەر بەمجۆرە‬ ‫و هەرکەسێکیش ببێتە ئەندامی ئەم‬ ‫گروپەو پاشان دەست هەڵگرێت ئەویش‬ ‫کافرەو خوێنی حەاڵڵە‪ .‬چەمکی (هیجرە)‬ ‫ش لەمەوە هاتووە کە ئەوان باوەڕیان‬ ‫وایە کۆمەڵگای مرۆڤایەتی هاوچەرخ‪،‬‬ ‫جاهیلە و بتپەرستە دەبێ موسوڵمانانی‬ ‫راستەقیبە ئەم کۆمەڵگەیە بەجێبێڵن و‬ ‫لەدوورەپەرێزیدا جیهادی خۆیان بکەن‪.‬‬ ‫کارییگەریی بیروبۆچوونەکانی‬ ‫حەسەن بەننا و سەید قوتب بەتایبەتی لەم‬ ‫چاند سااڵنەی دواییەدا بەئاشکرا بەسەر‬ ‫گروپە تێرۆریستیەکانی وەک ئەلقاعیدە‬ ‫وداعش و لەوانەش پتر بەسەر بەرەی‬ ‫نووسرەوە دیار بووە و لەوشوێنانەی ئەم‬ ‫گروپانە دەسەاڵتداربوون گوفتارەکانی‬ ‫سەید قوتبیان وەک دروشم بەسەر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫دیوارەکانەوە هەڵدەواسیی‪( .‬ئەمیری‬ ‫بەرەی نوسرە‪ ،‬ئەبو محەمەد جوالنی‬ ‫ساڵی ‪ ٢٠١٥‬لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ‬ ‫کەناڵێکی تەلەفزیۆنیدا‪ ،‬دان بەمەدا‬ ‫دەنێت کەپەرتووکەکانی ئیخوان‬ ‫موسلمین دەخوێنن و وانەکانی فێری‬ ‫لەیەنگرانیان دەکەن‪ ،‬بەتایبەتیش‬ ‫بیروباوەرەکانی سەید قوتب دەربارەی‬ ‫جیهاد و کوشتنی کافران)‪٧‬‬ ‫لەجیهانی ئەمڕۆدا‪ ،‬واڵتان‪ ،‬تەنانەت‬ ‫رێکخراوە ئیسالمییەکانیش زمانی‬ ‫دیپلۆماتیک بەکاردەهێنن‪ ،‬چ لەگەڵ‬ ‫دۆست یانیش دوژمنەکانیان‪ .‬و هیچ‬ ‫واڵتێک‪ ،‬یان رێکخراوێکی ئیسالمی‪،‬‬ ‫تەنانەت عەرەبستانی سعودی و‬ ‫ئێرانیش لەپەیوەندی خۆیان بەدەرەوە‬ ‫با�سی کوفرو ئیمان ناکەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بزووتنەوە تێرۆریستییەکان‪ ،‬بەئیخوان‬ ‫و پاڵپشتەکانیانەوە ئەم کارە دەکەن‪.‬‬ ‫رۆژی ‪ ٢٠١٧-٨-٢٤‬تونس باڵیۆزی‬ ‫تورکیای بانگهێشت کرد تا یاداشتێکی‬ ‫ناڕەزایی بداتە واڵتەکەی لەسەر ئەوەی‬ ‫بانگخوازی ئیخوانی میسری‪ ،‬وەجدی‬ ‫غونەیم‪ ،‬کە لەتورکیا پارێزراوە‪ ،‬بە‬ ‫سەرۆکی تونس‪ ،‬ئەلباجی قائد سب�سی‬ ‫گووتبوو کافرە‪ .‬پێشتریش رێبەری فکریی‬ ‫هەرەگەورەی ئیخوان یوسف قەرەزاوی‬ ‫سەدام حوسێنی ناردبوو بۆ بەهەشت‬ ‫چونکە بەر لەسێدارەدانی شەهادەی‬ ‫هێنابوو‪ ،‬بەاڵم بزووتنەوەی ئازادیخوازی‬ ‫کوردی بەکافر دانابوو‪ ،‬چونکە لەپێناو‬ ‫بەدەستخستنی مافە زەوتکراوەکانی‬ ‫خۆیدا و لەپێناو پاراستنی ئابڕوومەندیی‬ ‫نەتەوەکەی سەری خۆی بۆ ئەردۆغان‬ ‫ناچەمێنێتەوە‪.‬‬ ‫تێرۆریزم‪ :‬بزووتنەوە ئیخوانیەکان‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بەحوکمی ئەوەی سەلەفی جیهادیی‪ ،‬و‬ ‫شمشێر بەدەستن‪ ..‬ئەو باوەڕو بنەمایانەی‬ ‫دامەزرێنەر و رێبەرەکەیان کە ئەگەر‬ ‫نەڵێین هەموو‪ ،‬ئەوە زۆربەی هەرەزۆری‬ ‫بزووتنەوە ئیخوانییەکان قبوڵیانە و‬ ‫پەیڕەوی دەکەن‪ ،‬بۆی داڕشتوون‪ ،‬زۆر‬ ‫بەئاسانیی ئەو مەشروعیەتەیان دەداتێ‬ ‫هەر کات بۆیان هەڵکەوێت و توانای‬ ‫راپەڕاندنیان هەبێت‪ ،‬وەک یەکەمین‬ ‫بژاردەیەک پەنا بۆ تێرۆر ببەن‪.‬‬

‫ئەرکی ئیخوان‬

‫دامەزراندنی‬

‫دەوڵەتێکی ئیسالمییە‬

‫کەسەرتاسەری جیهان‬

‫و مرۆڤایەتی لەژێر‬ ‫دەسەاڵت و لەناو‬

‫قەڵەمڕەیدا و ملکەچ‬ ‫و فەرمانڕەوای بن‪.‬‬

‫بەپێی‬ ‫ئیخوان‬ ‫بزووتنەوەی‬ ‫بنەماسەرەکیەکانی کە حەسەن بەننا‬ ‫دایڕشتووە‪ ،‬ئەرکی هەرەسەرەکی بریتییە‬ ‫لە دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسالمیی‪ .‬ئەو‬ ‫دەوڵەتە ئیسالمییەش کە پێناسەی‬ ‫دەکات‪ ،‬خاوەن چەند تایبەتمەندییە‪،‬‬ ‫لەسەرووی هەموویانەوە (جیهانییبوون)‬ ‫یەتی‪ .‬بەم واتایەی ئەرکی ئیخوان‬ ‫دامەزراندنی دەوڵەتێکی ئیسالمییە‬

‫کەسەرتاسەری جیهان و مرۆڤایەتی‬ ‫لەژێر دەسەاڵت و لەناو قەڵەمڕەیدا و‬ ‫ملکەچ و فەرمانڕەوای بن‪ .‬بۆ بەدیهێنانی‬ ‫ئەم دەوڵەتەش دوو ئەرکی بنەڕەتی و‬ ‫حاشاهەڵنەگر دەستنیشاندەکات کە‬ ‫بریتین لە (دعوة) و (جیهاد)‪ ،‬مەبەستیش‬ ‫لەدەعوە‪ ،‬ئاگادارکردنەوە و بانگهێشتی‬ ‫تەواوی کۆمەڵگەو دەوڵەتان و گشت‬ ‫خەڵکی جیهانە بۆ ئەوەی ببن بە موسوڵمان‪،‬‬ ‫ئەو بانگهێشتنەش بۆئەوەی بەبا�شی‬ ‫و بەوجۆرەی پێویستە بەڕێوەبچێت‬ ‫دەبێت لەسایەی جیهاد دابێت‪ ،‬جیهادیش‬ ‫وەک پاشان بۆمان دەردەکەوێت بێ پێچ‬ ‫و پەنا مەبەستەکەی بریتییە لەجەنگ‪.‬‬ ‫حەسەن بەننا ساڵی ‪ ١٩٤٨‬لە وتارێکدا‬ ‫کە لە گۆڤاری (الشهاب)‪ ،‬باڵودەکرێتەوە‬ ‫ئەو هەلومەرجانە دیارییدەکات کە جیهاد‬ ‫لەوێدا دەبێتە ئەرکێکی شەرعی کە بریتین‬ ‫لە‪:‬‬ ‫‪ -١‬پارێزگارییکردنی بانگهێشت‬ ‫(دەعوە)‪ ،‬چونکە دەبێ ئاینی ئیسالم‬ ‫بەهەموو مرۆڤایەتی رابگەیەنرێت‪،‬‬ ‫و هەر کۆسپێک بێتە سەر ئەم رێگایە‬ ‫دەبێ الببرێت و دەبێ دوای ئەم دەعوەیە‬ ‫هەڵوێستی هەر کەس والیەنێکیش کە‬ ‫دەعوەی پێ راگەیەنراوە‪ ،‬بزانرێت‪.‬‬ ‫‪ -٢‬فریاکەوتنی مەزڵومانی خاوەن‬ ‫باوەڕ لەهەر شوێنێکی جیهاندا بن و‬ ‫سەرخستنیان بەسەر زاڵماندا‪.‬‬ ‫‪ -٣‬بەسزاگەیاندنی ئەوانەی پەیمان‬ ‫دەشکێنن وئەو تاقمانەی بەسەر‬ ‫خاوەن باوەڕانەوە خۆیان دەسەپێنن‬ ‫وسەرکوتیان دەکەن‪ ،‬و ئەوانەی لە‬ ‫فەرمانەکانی خواوەند یاخی دەبن‪،‬‬ ‫وئەوانەی فەرمانی عەدل و ئیسالح‬ ‫رەتدەکەنەوە‪٨‬‬ ‫‪41‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫پاشان لەوتارێکی تردا بە ناونیشانی‬ ‫(فی سبیل الکرامة) واتا‪ :‬لە پێناوی‬ ‫ئابڕوومەندیدا‪ ،‬باس لە مەرجێکی تر‬ ‫دەکات بۆ جیهاد و دەڵێت‪ :‬باڵوکردنەوەی‬ ‫عەدالەت لە نا و خەڵکدا‪ ،‬تا هیچ کافرێک‬ ‫لەسەر رووی زەوی نەمێنێت کە ببێتە‬ ‫فیتنە و بۆئەوەی ئایین هەمووی بۆ‬ ‫خوابێت‪٩).‬‬ ‫ئەمجار دەڵێت‪ :‬بێجگە لەم حاڵەتانە‬ ‫ئیسالم رێگا بەجەنگ نادات!! ئێمەش‬ ‫دەپرسین‪ :‬مەگەر شتێک دەمێنێتەوە؟‬ ‫هەموو مرۆڤایەتی بە زەبری شمشێر‬ ‫و زۆرەملێیانە دەبێ ببن بە موسوڵمان‬ ‫و هەتا یەک تاکە کەسێک لەجیهاندا‬ ‫بمێنێتەوە کە موسوڵمان نەبووبێت‪،‬‬ ‫ئەوە جەنگ بەردەوام دەبێت‪ .‬مەگەر‬ ‫رێکخراوە تێرۆریستییەکانی وەک‬ ‫ئەلقاعیدە و داعش و بۆکۆحەرام و‬ ‫شەباب موجاهیدین‪ ...‬شتێکی لەمە‬ ‫زۆرتریان گووتووە؟ مەگەر گێچەڵ‬ ‫و شەڕفرۆشتن بەمرۆڤایەتی دەکرێ‬ ‫رەنگێکی لەمە خراپتر و ئاشکراتری‬ ‫هەبێت‪ .‬ئیتر کاتێک ئەمە دەبینین‪ ،‬ئەمجار‬ ‫بۆمان دەردەکەوێت بۆچی و چۆن ئاکەپە‬ ‫و ئەردۆگانی ریبەری یارمەتی تێرۆریزمی‬ ‫جیهانی دەدەن و خۆیان بە بەشێک لەوان‬ ‫دەزانن‪!!.‬‬ ‫ئیخوان بەو بیروباوەڕە توندڕەوە‬ ‫شەڕخوازانەیەوە‪ ،‬نەک تەنیا بۆ ئەندام‬ ‫و الیەنگرو پەیڕەوانی خۆی‪ ،‬بەڵکو‬ ‫بۆ هەر موسوڵمانێکی سادە‪ ،‬وەک‬ ‫قوتابخانەیەکی بنەڕەتی وایە بۆ فێرکردنی‬ ‫تێرۆر‪ .‬هەربۆیە دەبینین ئوسامە بن الدن‬ ‫لەژێر دەستی رێبەرێکی تری ئیخوانی‬ ‫بەناوی عەبدواڵ عەزام کە ئیمامی‬ ‫موجاهیدە عەرەبەکانی ئەفغانستان‬ ‫‪42‬‬

‫بوو‪ ،‬پەروەردە دەبێت و ئەو مرۆڤەی‬ ‫لێدەردەچێت کە هەمووان دەیناسن‪ .‬و‬ ‫لەسەردەمی هاتنەسەرکاری تالیبانیش‬ ‫لەئەفغانستان بزووتنەوە ئیخوانییەکان‬ ‫پشتیوانی ئاشکراو راشکاویان بۆ ئەو‬ ‫حکومەتە راگەیاند‪ .‬هەروا یوسف‬ ‫قەرەزاویش بەئاشکرا رایگەیاند کە‬ ‫ئەبوبەکری بەغدادی سەرەتا ئیخوانی‬ ‫بووە و لەناو ئەو بزووتنەوەیەدا پەروەردە‬ ‫بووە‪ .‬ئەمەش شاراوە نییە کە ئەیمەن‬ ‫زەواهیری رێبەری ئێستای ئەلقاعیدە‬ ‫لەتەمەنی پانزەساڵیەوە ئەندامی‬ ‫بزووتنەوەی ئیخوان بووە لە میسر‪.‬‬ ‫تەواوی‬ ‫مەرگپەرستیی‪:‬‬

‫لەبیروباوەڕی‬

‫ئیخواندا بە‬

‫پێچەوانەی هەموو‬ ‫ئایدیۆلۆژیاکان‪،‬‬

‫ئەوەی هەیە لەپێناوی‬ ‫مەرگدایە و مرۆڤ‬

‫دەبێ تەنیا لەپێناوی‬ ‫مەرگدا بژیت و‬ ‫بمرێت‪.‬‬

‫ئایدۆلۆژیاکانی جیهان بەباش و‬ ‫خراپیانەوە‪ ،‬هەرئامانجێکی پیرۆز یان‬ ‫چەپەڵیان هەبێت‪ ،‬لەئاکامدا لەپێناوی‬ ‫ژیان و شتێک کە لەژیاندا مرۆڤ‬

‫بەدەستی دەهێنێت‪ ،‬پاساوی بوونی خۆی‬ ‫رادەگەیەنێت‪ .‬ئیتر لەجۆرە باشەکانیدا‬ ‫باس لەئازادیی و ماف و بڕومەندیی‬ ‫و عەدالەت و بەگشتیی بەختەوەریی‬ ‫مرۆڤە‪ ،‬لەجۆرە خراپەکانیشیدا با�سی‬ ‫دەسەاڵت و پارەو سامان و نەژادپەرستیی‬ ‫وهەژموونگەرایی و چەمکەکانی‬ ‫هاوشێوەیانە‪ .‬تەنانەت لەفاشیزمدا‪ ،‬کە‬ ‫خراپترین ئایدیۆلۆژیایەکی سیاسییە‪،‬‬ ‫دیسانیش ئامانجێک هەیە کەبریتییە لە‬ ‫نەتەوە‪ ،‬یانیش دەوڵەت‪ .‬و هەمیشەش‬ ‫لەدیرۆکی کۆن و نوێدا مرۆڤ لەپێناوی‬ ‫بەدەستهێنانی مافە رەواکانیدا قوربانی‬ ‫دەدات و گیانی خۆی فیدا دەکات‪ .‬واتا‪،‬‬ ‫خۆفیداکردن لەپێناوی شتێکدا کە‬ ‫ژیان پێویستییەتی‪ .‬بەاڵم لەبیروباوەڕی‬ ‫ئیخواندا بە پێچەوانەی هەموو‬ ‫ئایدیۆلۆژیاکان‪ ،‬ئەوەی هەیە لەپێناوی‬ ‫مەرگدایە و مرۆڤ دەبێ تەنیا لەپێناوی‬ ‫مەرگدا بژیت و بمرێت‪ .‬حەسەن بەننا‬ ‫دەڵێت‪( :‬مەرگ هونەرە‪ ،‬هونەرێکی‬ ‫جوانە لە پاڵ تاڵیەکەیدا‪ ،‬بەڵکو‬ ‫جوانترین هونەرێکە ئەگەر بەدەستی‬ ‫هونەرمەندێکی لێهاتوو بەرهەم هاتبێت‪،‬‬ ‫قورئانیش ئەمەی خستۆتە روو کە خەڵک‬ ‫چەندە ژیانیان خۆشدەوێت خاوەن‬ ‫باوەڕان مەرگ)‪ ١٠‬لێرەدا حەسەن بەننا‬ ‫کە پەیڕەوانی هانی مەرگ دەدات‪ ،‬پێشتر‬ ‫وەک هەر بیروباوەڕو مەزهەبێکی تر با�سی‬ ‫هەموو چەمکەکان و خواستەکانی مرۆڤ‬ ‫دەکات بەاڵم پرسیار ئەمەیە ئایا کاتێک‬ ‫مرۆڤ فەلسەفەی ژیانی تەنیا بریتی‬ ‫بێت لەوەی ئەوینداری مەرگ بێت ئیتر‬ ‫باسکردنی ئەو چەمکانە واتایەکیان تێدا‬ ‫دەمێنێتەوە؟‬ ‫مرۆڤ چ لەسەر بنەمای غەریزەکانی‪،‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫یانیش لۆژیک و عەقڵ و هەستەکانی‬ ‫بێت‪ ،‬ژیانی خۆشدەوێت‪ .‬و ئەمە شێوازی‬ ‫ئاساییە و هەرشتێک پێچەوانەی‬ ‫ئەمەبێت‪ ،‬نامۆ‪ ،‬و نائاسایی‪ ،‬ودژی‬ ‫بایەخە ئەخالقیەکانیشە ئەوانەش کە‬ ‫گیانی خۆیان فیدای ئامانجێک دەکەن‪،‬‬ ‫هەرگیز لەبەرئەوە نییە کە مەرگیان‬ ‫خۆشدەوێت‪ ،‬بەڵکو لەبەر بایەخدانانیانە‬ ‫بۆ ژیان و کاتێکیش ژیانێک کەشایستە‬ ‫بێت لەئارادا نییە خۆی دەکاتە قوربانی‬ ‫تا خەڵکانی تر بەوژیانە شایستەیە بگەن‪،‬‬ ‫ئیتر بوونی مەرگ بە ئامانجی پیرۆزو‬ ‫کۆتایی تەنیا لەفەرهەنگیی تێرۆریستاندا‬ ‫دەبینرێتەوە کە بەراستی دژی ژیان و‬ ‫مەرگپەرستن!‬ ‫یەکێک‬ ‫نەژادپەرستیی‪:‬‬ ‫لەشانازییەکانی تری ئیخوان ئەمەیە‬ ‫کە گوایە لەسەرووی نەژادو تایەفەو‬ ‫گروپەوەن و خاوەن باوەڕان هەموو‬ ‫لەسەرئاستی باوەڕو خواپەرستیان‬ ‫لەبەرانبەر خواوەندا بەپێی حەدی�سی‬ ‫پەیامبەر(الفرق بین عربی و عجمی اال‬ ‫بالتقوی)‪ ،‬بەرابەرن‪ .‬بەاڵم وەک پاشان‬ ‫لەگوفتارو رەفتاردا دەردەکەوێت‪ ،‬ئەوان‬ ‫تەنیا دژی تایەفەگەریی و نەتەوەپەرستیی‬ ‫و نەژادپەرستین ئەگەر نەتەوە غەیرە‬ ‫عەرەبەکان بیکەن‪ .‬بەواتایەکی تریش‬ ‫هەموو نەتەوەکان بۆئەوەی تایەفەگەریی‬ ‫و نەتەوەگەرایی نەمێنێت هەموو لە‬ ‫عەرەبدا بتوێنەوە‪ .‬هیچکەس نابێ باس‬ ‫لەنەتەوەی خۆی بکات بەاڵم ئەوان‬ ‫دەتوانن بیکەن‪ .‬حەسن بەننا ساڵی ‪١٩٤٠‬‬ ‫لەگۆڤاری (التعارف)دا دەنووسێت‪:‬‬ ‫(دەوڵەت و میللیگەرایی وزانست لەبەنەما‬ ‫سەرەکییەکانی ئیسالمن)‪ ،١١‬بەمەندەش‬ ‫راناوەستێت و گوناهی هەرچی شکەستی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫ئیسالم هەیە بەئەستۆی نەتەوەکانی‬ ‫تری وەک تورک و فارس و مەمالیکدا‬ ‫دەدات و هۆکاری ئەو شکەستانە لەوەدا‬ ‫دەبینێت کە چونکە دەسەاڵتی رێبەرایەتی‬ ‫لەدەست عەرەب هاتۆتە دەرێ و کەوتۆتە‬ ‫دەست غەیرە عەرەب‪.‬‬

‫لەفۆرمە تورکیەکەی‬

‫ئیخوانی ئاکەپەییدا‬ ‫بەهەمان شێوازەو‬ ‫تورکچیەتی و‬

‫پانتورکیزم و‬

‫نەژادپەرستیی تورکی‬

‫جێگای عروبەی‬

‫ئیخوانی عەرەبی‬ ‫گرتۆتەوە‬

‫محەمەد عەبدە کە روناکبیرترین‬ ‫و نوێخوازترین رێبەرێکی ئیخوانییە‬ ‫دەڵێت‪( :‬ئیسالم کراوە بە عەجەمی و‬ ‫دەوڵەت کەوتۆتە ناو مشتیان‪ .‬ئەوان نە‬ ‫ئەو عەقلەیان هەیە کەئیسالم رایهێنابێت‬ ‫و نەئەو دڵەش کەئایین پاکیکردبێتەوە‪.‬‬ ‫بەڵکو بەتوندوتیژیی جەهلەوە هاتنە ناو‬ ‫ئیسالم‪ ،١٢)...‬حەسەن بەنناش بەهەمان‬ ‫شێوزی عەبدە‪ ،‬هۆکاری شکەستی‬ ‫ئیسالم دەگێڕێتەوە بۆ تێنەگەیشتنی‬ ‫عەرەب‬ ‫غەیرە‬ ‫دەسەاڵتدارانی‬ ‫لەناوەرۆکی قورئان و حەدیس و حوکمە‬

‫شەرعییەکان و دەڵێت‪( :‬ئەوانەی تامی‬ ‫ئیسالمی راستەقینەیان نەچەشتووەو‬ ‫دڵیان بە تیشکی قورئان رووناک نەبۆتەوە‬ ‫چونکە لەواتاکەی نەگەیشتوون‪ ،‬لەگەڵ‬ ‫ئەوەدا کەبی�شی خوێننەوە)‪ ١٣.‬ئەمە‬ ‫لەفۆرمە تورکیەکەی ئیخوانی ئاکەپەییدا‬ ‫بەهەمان شێوازەو تورکچیەتی و‬ ‫پانتورکیزم و نەژادپەرستیی تورکی جێگای‬ ‫عروبەی ئیخوانی عەرەبی گرتۆتەوەو‬ ‫ئامادەن لەپێناو مرۆڤێکی بەڕەچەلەک‬ ‫تورک لەهەر شوێنێکی جیهاندا جەنگ‬ ‫بەرپاکەن‪ ،‬کەچی وای بەحاڵی کەسکی تر‬ ‫کە با�سی مافێکی سروشتیی فەرهەنگی‬ ‫و نەتەوەیی خۆی بکات‪ .‬ئەمە‪ ،‬نیشانەی‬ ‫ئیخوانی‬ ‫کەبیروباوەڕی‬ ‫ئەوەیە‬ ‫لەهەرشوێنێک بێت بەرگی ناسیونالیزمی‬ ‫ئەوشوێنە لەبەردەکات و لەم خاڵەشدا‬ ‫لەگەڵ ناسیونالیزمی غەیرە مەزهەبی‬ ‫یەکدەگرنەوەو هیچ کێشەیەکیان لەگەڵ‬ ‫یەکتردا نامێنێت‪ .‬کاتی خۆ�شی سەدام و‬ ‫حزبەکەی بە هەمان شێواز سیاسەتیان‬ ‫پەیڕەودەکرد‪ ،‬عەرەب و عروبە‬ ‫ئەو دووچەمکە بوون کەلەپیرۆزیدا‬ ‫لەدوای خواوە دەهاتن کەچی دەیانگوت‬ ‫تایەفەگەریی‪ ،‬و میللیگەرایی قەدەغەیە!‬ ‫هەرلەبەر ئەم یەکگرتنەوەیەش بوو‬ ‫کەئیخوانەکان هیچکات‪ ،‬چ لەشەڕی دژی‬ ‫ئێران‪ ،‬و داگیرکردنی کوێت وچ شەڕی دژ‬ ‫بەکورد پشتی سەدامیان بەرنەدا‪.‬‬ ‫سەیر ئەوەیە ئەوان نەتەوە غەیرە‬ ‫عەرەبەکان بەمە گوناهباردەکەن کە‬ ‫لەبەرئەوەی زمانی عەرەبی نازانن‬ ‫لەقورئان ناگەن‪ .‬کەچی رێگاش نادەن‬ ‫قورئان تەرجەمەبکرێت بۆ زمانەکانی تر‪،‬‬ ‫و لەحەسەن بەننا دەگێڕنەوە کە هەرکات‬ ‫وەها پێشنیازێکیان بۆ کردبێت رەتی‬ ‫‪43‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫کردۆتەوە‪ .‬دکتۆر ئیبراهیم بەیونی غانم‬ ‫کە نووسەرێکی ئیخواننیە لە پەرتوکێکی‬ ‫خۆیدا بەناوی‪ :‬الفکر السیا�سی لألمام‬ ‫حسن البنا دەڵێت (هەمیشە گومانی‬ ‫دەردەبڕی سەبارەت خواستی وەرگێڕانی‬ ‫قورئان بۆ زمانەکانی تر‪ ١٤).‬ئەمە مرۆڤ‬ ‫تەنیا یەک واتای لێ هەڵدێنجێ کە بریتییە‬ ‫لە‪( :‬ئەی میللەتانی جیهان لەبەر ئەوەی‬ ‫ئێوە لەقورئان ناگەن شایستەی هیچ‬ ‫جۆرە رێبەرایەتییەکی ئیسالم نین و ئەم‬ ‫کارە بۆ ئێمە هەڵگرن و چیتان پێدەڵێین‬ ‫بەقسەمان بکەن!!) ‪ .‬بەننا لەزۆر بۆنەو‬ ‫شوێنی تردا بەتوندی دژی وەرگێڕانی‬ ‫قورئان دەوەستێتەوە بۆ زمانەکانی تر‬ ‫و هەوڵدەدات پاساوی ئەم باوەڕەی‬ ‫خۆی بەمەوە ببەستێتەوە کە پەیوەندی‬ ‫گەالنی موسڵمانی غەیرە عەرەب بە ئاینی‬ ‫ئیسالمەوە تەنیا زمانی عەرەبییە و ئەگەر‬ ‫قورئان بۆ زمانەکانی ئەوان تەرجەمە‬ ‫بکرێت ئیتر ئەو پەیوەندییە نامێنێت و‬ ‫بیروباوەڕیی نەتەوەیی بەسەر ئیسالمیدا‬ ‫زاڵ دەبێت و دەڵێت ( کۆڵۆنیالیستەکان‬ ‫دەخوازن بە هەرشێوازێک بێت‬ ‫پەیوەندی گەالنی ئیسالمی ژێردەستە‬ ‫لەگەڵ زمانی عەرەبیدا کە هەڵگری‬ ‫فەرهەنگی ئیسالمیە بپچڕێنن‪ .‬و‬ ‫ئەگەر قورئان تەرجەمە بکرێت‪ ،‬کاری‬ ‫کۆلۆنیالیستەکان ئاسانتردەکات‪ ،‬بۆ‬ ‫گەیشتن بەئامانجەکانیان‪ ١٥) ...‬بەاڵم‬ ‫حەسەن بەننا کە ئەم هەموو گرنگییە‬ ‫بە بانگهێشتنی گەالنی جیهان دەدات بۆ‬ ‫ئەوەی موسوڵمان بن‪ ،‬پێمان ناڵێت‪،‬‬ ‫ئەگەر ئەو گەالنە بەزمانی خۆیان‬ ‫قورئان نەخوێننەوە‪ ،‬ئیتر چۆنی تێبگەن‪،‬‬ ‫و چۆن باوەڕ بەبانگخوازەکان بکەن‬ ‫لەوەی دەیڵێن و بانگەشەی بۆدەکەن؟‬ ‫‪44‬‬

‫بەاڵم ئەگەر بۆ بنەما فاشیستیەکانی‬ ‫بیروباوەڕی ئیخوان بگەڕێینەوە ئیتر‬ ‫سەرمان سوڕنامێنێت‪ .‬و هەرئەمەشە‬ ‫کە ئیخوانی تورکی لەبەرگی ئاکەپەدا‪،‬‬

‫لەشێوازی ئیخوانی‬

‫عەرەبیدا‪ ،‬بەهەمان‬ ‫پاساو هەوڵی‬

‫لەناوبردنی زمانی‬ ‫کوردی دەدات و‬

‫دەڵێن کە زمانی‬ ‫تورکی بناغەی‬

‫یەکپارچەیی گەلی‬ ‫تورکیایە‬

‫لەشێوازی ئیخوانی عەرەبیدا‪ ،‬بەهەمان‬ ‫پاساو هەوڵی لەناوبردنی زمانی کوردی‬ ‫دەدات و دەڵێن کە زمانی تورکی بناغەی‬ ‫یەکپارچەیی گەلی تورکیایەو ئەگەر هەر‬ ‫پێکهاتەیەک زمانی خۆی بەکار بهێنێت‬ ‫ئیتر ئەو یەکپارچەییە لەناودەچێت‬ ‫و تورکیاش لەتوپەت دەبێت!!‪ .‬بەاڵم‬ ‫کارەکە دروست بە پێچەوانەوەیە‪ .‬و وەک‬ ‫چۆن تێنەگەیشتنی موسوڵمانانی جیهان‬ ‫لەقورئان لەبری یەکیەتی پارچەپارچەی‬ ‫کردون‪ .‬دژایەتی زمانی کوردیش لەالیەن‬ ‫فاشیزمی تورکیەوە کوردی شێلگیرتر‬ ‫کردووە‪ ،‬بۆ پاراستن و پەرەپێدانی‬ ‫فەرهەنگ و زمانەکەی و رەتکردنەوەی‬

‫خۆسەپێنەری‬ ‫هەردەسەاڵتێکی‬ ‫فاشستی و خەباتکردن بۆ خۆسەری و‬ ‫خۆبەڕێوەبردن‪.‬‬ ‫هەر‬ ‫ئەگەر‬ ‫پیاوساالریی‪:‬‬ ‫بزووتنەوەیەکی مەزهەبی پیاوساالربێت‪،‬‬ ‫هەرگیز نامۆ نییەو بەگشتی هەموو‬ ‫بیروباوەڕە مەزهەبییەکان‪ ،‬کەم‬ ‫یان زۆر هەر بەم جۆرەن‪ .‬لەگەڵ‬ ‫کەسایەتی‬ ‫هەندێجار‬ ‫ئەوەشدا‬ ‫مەزهەبی وا پەیدادەبن‪ ،‬کە بەدیدێکی‬ ‫پێشکەوتنخوازانەوە سەبارەت پرسەکانی‬ ‫ژن و ئازادیی و مافەکانی دەردەکەون‪.‬‬ ‫کاتێکیش بزووتنەوەی ئیخوان درووست‬ ‫بوو‪ ،‬و هەتا ئەمڕۆش خەرمانەیەکی‬ ‫لەشانازیی و خۆهەڵنانەوە بەدەوری‬ ‫خۆیدا کێشاوە و بانگەشەی ئەمەدەکات‬ ‫کە لەپێشکەوتنخوازیدا سەبارەت‬ ‫مافەکانی ژن بۆڕی هەموو بیروباوەڕە‬ ‫مەزهەبی و سکوالرەکانی داوە و بەڵگەی‬ ‫ئەم شانازییەشیان درووستکردنی باڵێکی‬ ‫ژنان بەناوی (اخوات املسلمات)ە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫کاتێک بە سەر ئەرشیفی نووسین و‬ ‫وتارەکانی حەسەن بەننادا دەچینەوە‪،‬‬ ‫سەرمان لەم هەموو بیروباوەڕە‬ ‫دواکەوتووانانە سووڕدەمێنێت‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ ١٩٣٩‬شێخی ئەزهەرو قازی‬ ‫شەرعی میسر محەمەد مستەفا مەراغی‪،‬‬ ‫وتارێک لە گۆڤاری روزلیوسفی میسریدا‬ ‫باڵودەکاتەوە‪ ،‬لەو وتارەدا الیەنگری خۆی‬ ‫بۆ مافەکانی ژن رادەگەیەنێت و دەڵێت‬ ‫کە ژن ماف و توانای وەئەستۆگرتنی‬ ‫هەرجۆرە کارو پلەوپایەیەکی هەیە‬ ‫جگە لەدووان‪ ،‬یەکەم‪ :‬دادوەریی بااڵ‪،‬‬ ‫دووەمیش پێگەی خەلیفە‪ .‬بەاڵم حسەن‬ ‫بەننا زۆر بەتوندی وەاڵمی دەداتەوە‬ ‫ودەڵێت‪( :‬ژن بۆی نییە بەهیچ شوەیەک‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ببێتە وەزیر یان ئەندامی پەرلەمان چونکە‬ ‫ئەم کارانە ناچاری دەکەن بەتەنیا لەگەڵ‬ ‫پیاوانی نامەحرەمدا بێت‪ .‬وهەرکات‬ ‫ژن کارەگشتیەکان وەئەستۆبگرێت‬ ‫ناچاردەبێت لەگەڵ پیاواندا بەتەنیا بێت‪.‬‬ ‫بۆنموونە ئەگەر سەرۆکی وەزیران یان‬ ‫سەرۆکی پەرلەمان لەگەڵ وەزیرێکی ژن‬ ‫یان ئەندامێکی پەرلەمانی ژندا کۆبێتەوە‬ ‫تا دەربارەی کارێکی تایبەت راوێژ بکەن‪ .‬و‬ ‫لەوەبەوالوەتریش ئەو وەزیرە ژنە چۆن‬ ‫دەتوانێت لەگەڵ باڵوێزی واڵتێکی بێگانە‬ ‫کۆبێتەوە؟ ئایا واز لەو دیدارە دەهێنێت‬ ‫یان کەسێکی مەحرەمی خۆی لەگەڵ‬ ‫خۆیدا دەبات)‪١٦‬‬ ‫حەسەن بەننا بەوەندە راناوەستێت‬ ‫و لەدەیان نووسین و وتاری تردا‪ ،‬بیرو‬ ‫باوەڕی ئیخوانی بەجۆرێک سەبارەت‬ ‫ژن رووندەکاتەوە‪ ،‬کە ژن‪ ،‬لەوەی کاری‬ ‫ناوماڵ بکات هیچ شایستەیی و توانایەکی‬ ‫نییەو جگەلەوەش وەک هەر بیروباوەڕێک‬ ‫کە بەدووربێت لەلۆژیک و توانای قەناعت‬ ‫پێکردن‪ ،‬بیروباوەڕەکانی خۆی بەمە‬ ‫پشتڕاستدەکاتەوە کە خواوەند وەهای‬ ‫داناوە و دەڵێت‪( :‬ئیسالم کارکردنی ژنی‬ ‫لەدەرەوەی ماڵی خۆی حەرامکردووە)‪١٧‬‬ ‫دیسان نەک هەر ئەوەی بۆی نییە کارە‬ ‫دەوڵەتیەکان وەئەستۆ بگرێت‪ ،‬تەنانەت‬ ‫مافی دەنگدانی�شی پێ رەوا نابینێت‪:‬‬ ‫(نەهەڵبژێرێت و نەهەڵیبژێرن)‪١٨‬‬ ‫هەروا بەباوەڕی بەننا‪ ،‬ژن نەپێویستی‬ ‫بە زانستەو نەبەفێربوونی زمانی بێگانە‬ ‫و بەشێوازێکی پێچ وپەنادار دەخوازێت‬ ‫بڵێت ژن پێویستی بە خوێندن نییەو‬ ‫دەڵێت‪( :‬ئەو زانستانەی ژن پێویستی‬ ‫پێیان نییە بێ سوودو بێهودەن‪ ،‬وباشترە‬ ‫بۆ ئەو خۆی بەشتێکی بەسودەوە خەریک‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بکات‪ .‬هەروا ژن پێویستی بەوەنییە‬ ‫فێری زمانی جۆربەجۆر بێت‪ ،‬یان یاساو‬ ‫مافەکان بخوێنێت‪١٩)....‬‬

‫پەیوەندییەکانی‬

‫ئیخوان‪ ،‬بەجیهانی‬ ‫دەرەوەی خۆی‬

‫خاوەنی دوو‬

‫رەهەند بووە‪ ،‬یەکەم‬

‫بەجیهانی ئیسالم‪ ،‬و‬

‫دووەمیش بەجیهانی‬ ‫دەرەوەی ئیسالم‬

‫پەیوەندییەکانی ئیخوان بە جیهانی‬ ‫دەرەوەی خۆی‪:‬‬ ‫پەیوەندییەکانی ئیخوان‪ ،‬بەجیهانی‬ ‫دەرەوەی خۆی خاوەنی دوو رەهەند بووە‪،‬‬ ‫یەکەم بەجیهانی ئیسالم‪ ،‬و دووەمیش‬ ‫بەجیهانی دەرەوەی ئیسالم‪ ،‬کەلەسەر‬ ‫هەردوو ئاستەکە هەمیشە پڕ لەگرفت‬ ‫وکێشە بووە‪ .‬ئەمەش ئاکامێکی سروشتی‬ ‫سیاسەت و بیروباوەڕەکانی ئیخوانە‪.‬‬ ‫چونکە کاتێک ئیخوان خاوەن بیروباوەڕی‬ ‫سەلەفی‪ ،‬تەکفیری‪ ،‬جیهادیی بێت‪ ،‬هەر‬ ‫غەیرە موسوڵمانێک لێی دەسڵەمێتەوە‪.‬‬ ‫بەتایبەتی دەقی رۆشەن و ئاشکرا‬ ‫لەئارادایە کە رێبەرە ئیخوانییەکان‬ ‫بەزمانیێکی زبری نکوڵیکارانە دژی غەیرە‬

‫موسوڵمانان دەریان بریوە‪ .‬بۆنموونە‬ ‫قیبتییەکانی میسر کە دانیشتوانی رەسەنی‬ ‫میسرن و بەر لەعەرەب لەم واڵتەدا‬ ‫ژیاون‪ ،‬کەچی وەک داگیرکارو بێگانەو‬ ‫کافر لەالیەن رێبەرە مەزهەبیەکانەوە‬ ‫ساڵی‬ ‫لەگەڵداکراوە‬ ‫مامەڵەیان‬ ‫‪ ١٩١١‬شێخ عەبدولعەزیز چاویش‬ ‫وتارێک دژی قیبتیەکان دەنووسێت؛‬ ‫لەژێرناوی (ئەمجار کاتی ئەوە‬ ‫هاتووە لێتان بپرسینەوە‪ ،‬سەردەمی‬ ‫موجامەلە بەسەرچوو‪ ٢٠)..‬کە هەر‬ ‫دەردەکەوێت‬ ‫لەناونیشانەکەیەوە‬ ‫نووسەرەکەی چی دەخوازێت بڵێت‪ .‬وئیتر‬ ‫لەم وتارەو دەیان وسەدان وتاری تردا نەک‬ ‫هەر قیبتیەکان‪ ،‬بەڵکو فەرهەنگی قیبتی‪،‬‬ ‫و دیرۆکی فیرعەونی وتەواوی سیمبۆل و‬ ‫پاشماوە دیرۆکیەکانی فیرعەونیەکانیش‬ ‫کەوتنە بە پەالماری هێر�شی کوێرانە‪ ،‬و‬ ‫تەنانەت باس لەوەدەکرا کە قیبتیەکان‬ ‫لەبەرئەوەی لەواڵتی موسوڵمانادان‬ ‫و ژیانیان پارێزراوە دەبێ باج (جزیە)‬ ‫بدەن‪ .‬حەسەن بەننا دەڵێت‪( :‬دەربارەی‬ ‫ئەهلی کیتاب‪ ،‬ئیسالم کاروباری ئەوانەی‬ ‫یەکالکردۆتەوە‪ ،‬کەدەبێ جزیە بدەن‪ .‬و‬ ‫هەرکات ئەم کارەیان کرد شمشێریان‬ ‫لەسەر هەڵدەگیرێت‪ ،‬ئەمە گشت‬ ‫مەجوس‪ ،‬و سابیئەو موشریکانی غەیرە‬ ‫عەرەب و بتپەرستانیش دەگرێتەوە)‪٢١‬‬ ‫بێگومان ئیخوان لەالیەن دەوڵەتانی‬ ‫غەیرە موسڵمانیش هەمیشە بەچاوی‬ ‫ترس وگومان مامەڵەی لەگەڵدا‬ ‫کراوە‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا زۆرجار وەک‬ ‫تاکتیک و پاراستنی بەرژەوەندی‪ ،‬ئەم‬ ‫کێشانە بۆ ئایندەی نزیک یان دوور‬ ‫دواخراون‪ ،‬و ئیخوان وەک کارتی‬ ‫سیاسیی بەکارهێنراوە‪ .‬بەتایبەتی واڵتی‬ ‫‪45‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫ئینگلستان هەمیشە مۆڵگەی سەرەکی‬ ‫ئیخوان بووە لەدەرەوەی واڵتانی‬ ‫ئیسالمیی بەتایبەتیش ئیخوانی میسری‪ .‬و‬ ‫بۆتە پرسێکی دیپلوماتیکی نێوان‪ ،‬میسرو‬ ‫ئینگلستان‪ .‬بەاڵم دوای لەناوچوونی‬ ‫یەکیەتی سۆڤیەت و سەرهەڵدانی‬ ‫بزووتنەوە تیرؤرستەکانی وەک ئەلقاعیدە‬ ‫و داعش‪ ،‬و ئاشکرابوونی پەیوەندی‬ ‫گەلێک لەبزووتنەوەکانی ئیخوان بە‬ ‫تێرۆریستانەوەو بەتایبەتئش پەیوەندیی‬ ‫ئایدیۆلۆژیکی نێوانیان‪ ،‬واڵتانی خۆرئاوای‬ ‫وەئاگا هێنایەوە کە ئیتر پێویستییەک‬ ‫بەئیخوان وەک کارتی سیاسیی نەماوەو‬ ‫لەبەرئەوەی بۆخۆیان سەرچاوەی‬ ‫مەتر�سی گەورەن پێویستە جۆرێکی تر‬ ‫مامەڵەیان لەگەڵدا بکرێت‪ .‬و ئەمڕۆ‬ ‫پر�سی قەدەغەکردنی ئیخوان‪ ،‬و ناساندنی‬ ‫وەک بزوتنەوەیەکی تێرۆریستی مژاری‬ ‫گفتوگۆی گەرمی الیەنە پەیوەندارەکانە‬ ‫لە خۆرئاوا‪ .‬لەمڕووەوە چەند پرسیاریان‬ ‫لەبەردەمدایە کە دەبێ وەاڵمەکانی‬ ‫بۆ ببیننەوە‪ .‬لەمانە‪ :‬ئایا بزووتنەوە‬ ‫ئیخوانییەکان هەموو وەک یەک‬ ‫بزووتنەوەی لەیەک جیانەکراوە دەبێ‬ ‫هەڵسەنگێنرێت و هەرمامەڵەیەک دەبێ‬ ‫هەموویان بگرێتەوە؟ ئەگەر نا! کامانەن‬ ‫ئەوانەی دەبێ سزابدرێن و قەدەغەبکرێن‬ ‫و بخرێنە ناو لیستی تێرۆرەوە و لەسەر کام‬ ‫بنەماو پێوەرێک دەبێ ئەم کارە ئەنجام‬ ‫بدرێت؟ چ مامەمەڵەیەک لە گەڵ ئەو‬ ‫بزووتنەوە ئیخوانیانە بکرێت کەلەسەر‬ ‫دەسەاڵتن و پشتیوانیان بۆ تێرۆریزمی‬ ‫جیهانی سەملاوە؟‬ ‫بەاڵم‪ ،‬رەهەندیی دووهەم‪ ،‬واتا‬ ‫پەیوەندییەکانی ئیخوان بەجیهانی‬ ‫ئیسالمەوە‪ ،‬قەیراناوی ترو پڕ لەکێشە‬ ‫‪46‬‬

‫ترە‪ .‬چونکە ئیخوان خۆی وەک‬ ‫چارەسەریی و ئەلتەرناتیڤی هەرەکۆتایی‬ ‫پێناسەدەکات و هەبوونی خۆی لەنەمانی‬ ‫ئەوانی تردا دەبینێتەوە‪ .‬هەروا ئەمڕۆ‬ ‫لەجیهانی ئیسالمدا‪ ،‬دوو قوتبی سەرەکی‬ ‫هەن یەکێکیان ئێرانە کە نوێنەرایەتی‬ ‫شیعەدەکات‪ ،‬ئەوی تریان عەرەبستانی‬ ‫سعودیە کە نوێنەرایەتی سوننەدەکات‪.‬‬ ‫ئیخوانیش گەرچی خواست و ئامانجەکانی‬

‫ئیخوان‬

‫هەرلەسەرەتای‬

‫درووستبوونیانەوە‪،‬‬

‫تائەمڕۆ‪،‬‬

‫پەیوەندییەکی تا‬ ‫ئاستێک باشیان‬ ‫لەگەڵ شیعەدا‬ ‫وبەتایبەتیش‬

‫شیعەکانی ئێراندا‬ ‫هەبووە‪.‬‬

‫لەهی ئەم دووانە فرەتر دەڕوات‪ ،‬نەک‬ ‫هەر شیعەو سوننە بەڵکو دەخوازێت‬ ‫ببێتە تاکە قوتبی فەرمانڕەوای جیهان‪.‬‬ ‫بەاڵم لەبەرئەوەی هیچکات نەیتوانیوە‬ ‫بەشێوازی ئێران و عەرەبستان ببێتە‬ ‫خاوەن دەسەاڵتێکی دەوڵەتیی سەقامگیرو‬ ‫درێژخایەن‪ ،‬ئەم خواستەی هەر لەبواری‬

‫تیۆریدا ماوەتەوە و تازە وردە وردە تورکیا‬ ‫خۆی بۆ وەرگرتنی ئەم رۆڵە ئامادەدەکات‪.‬‬ ‫بەاڵم لەبەر ئەوەی لەسەر ئاستی گشتیی‬ ‫سیاسەتێکی ناشیانە پەیڕەودەکات‪ ،‬خۆی‬ ‫وەها لە ناو کۆمەڵە کێشەیەکی ناوخۆ‬ ‫و دەرەوەی گەورەدا نوقم کردووە کە‬ ‫نایپەرژێتە سەر بەدیهێنانی ئەم خەونەی‪،‬‬ ‫و تادێت پتر لەبایەخ و قورساییەکەی‬ ‫کەمتر دەبێتەوە‪ .‬لەبەر ئەمە پەیوەندیی‬ ‫ئیخوان بە جیهانی دەرەوەی خۆی‬ ‫لەئاستی هەرەخراپی خۆیدایەتی‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هەندێک پارادۆکسی�شی تێدایە! ئیخوان‬ ‫درووستبوونیانەوە‪،‬‬ ‫هەرلەسەرەتای‬ ‫تائەمڕۆ‪ ،‬پەیوەندییەکی تا ئاستێک‬ ‫باشیان لەگەڵ شیعەدا وبەتایبەتیش‬ ‫شیعەکانی ئێراندا هەبووە‪ .‬و ساڵی ‪١٩٤٦‬‬ ‫لەئێران گروپێکی توندڕەوی جیهادی‬ ‫بەناوی فیداییانی ئیسالم لەسەر دەستی‬ ‫مەالیەکی گەنج بەناوی موجتەبا نەواب‬ ‫سەوفەوی دامەزرا‪ ،‬و خوازیاریی‬ ‫هێنانەسەرکاری حکومەتێکی ئیسالمی‬ ‫بوو‪ ،‬یەکێک لە چاالکیەکانی ئەم گروپە‬ ‫تێرۆرکردنی نووسەری ناوداری ئیسالمی‬ ‫ئەحمەد کوسرەوی بوو‪ ،‬کە بەچەقۆ‬ ‫تێرۆرکرا‪ .‬هەروا دو سەرۆک وەزیریش‬ ‫(عەبدولحوسێن هەژیر‪ ،‬و حاجی عەلی‬ ‫رەزمارا) هەر بەدەستی ئەم گروپە تێرۆر‬ ‫کران‪ .‬لەئاکامدا نەواب سەفەوی و‬ ‫بەشێک لەالیەنگرانی دەستگیرکران‬ ‫و بە ئیعدام مەحکوم کران‪ .‬ئەوکات‬ ‫ئیخوان موسلمینی میسر بەپەلە وەڤدێکی‬ ‫خۆی ناردە ئێران تا نەواب سەفەوی و‬ ‫هاوڕێکانی ئیعدام نەکرێن‪ .‬هەرچەندە‬ ‫ئەوان لەئاکامدا هەر ئیعدام کران‬ ‫بەاڵم ئەم هەڵوسێتەی ئیخوان لەسەر‬ ‫ئاستی دیرۆکی بوو بە بەردی بناغەی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫داڕشتنی پەیوەندیی بە شیعەوە‪ .‬و‬ ‫دەبینین ساڵی ‪ ١٩٧٩‬دوای سەرکەوتنی‬ ‫شۆڕ�شی ئیسالمی ئێران‪ ،‬ئیخوانی میسر‬ ‫بەیاننامەیەکی باڵوکردەوە و ئەم شۆڕشە‬ ‫وەک نموونەو سەرمەشق بۆ میسر‬ ‫پێناسەداکات و لەگشت موسوڵمانانی‬ ‫جیهان دەخوازێت‪ ،‬لەو شۆڕشە پەیڕەوی‬ ‫بکەن‪ .‬هەروا پەرتوکێکیان بە ناونیشانی‬ ‫(خومەینی ئەلتەرناتیڤی ئیسالم)‪،‬‬ ‫کە لەالیەن فەتحی عەبدولعەزیزەوە‬ ‫نووسرابوو‪ ،‬باڵوکردەوە‪ .‬لەوێدا هاتووە‪:‬‬ ‫(شۆڕ�شی ئیمام خومەینی‪ ،‬شۆڕ�شی‬ ‫گروپێکی ئیسالمی دژی گروپێکی تر‬ ‫نییە‪ ،‬بەڵکو چەقی قورسایی هەموو‬ ‫ئەو بایەخ و باوەڕە هاوبەشانەیە کە‬ ‫هەموو موسوڵمانان بەرەو یەکیەتی‬ ‫کۆدەکاتەوە)‪٢٢‬‬ ‫هەروا لەسەردەمی رێبەرایەتی‬ ‫ئیخوان لەالیەن محەمەد مەهدی‬ ‫عاکیفەوە پەیوەندی نێوان ئەم دوو‬ ‫الیەنە بەرەو باشتربوون چوو بەتایبەتی‬ ‫کە ئیخوانەکانی میسر الیەنگیریی‬ ‫بەرنامە ئەتۆمیەکەی ئێرانیان کرد‪ .‬و‬ ‫لەمەبەوالوەتریش رۆیشتن و بەمافی‬ ‫ئێرانیان زانی کە چەکی ئەتۆمیش‬ ‫درووست بکات‪ .‬بەاڵم ئەم پەیوەندییە‬ ‫لەهەموو قۆناغ و ئاستەکاندا هەروا‬ ‫باش نەبووەو لەسەردەمی جەنگی نێوان‬ ‫ئێران و عێراق‪ ،‬ئیخوانەکان بەگشتی‬ ‫الیەنگری سەدام حوسێنیان دەکرد‪،‬‬ ‫دوای درووستبوونی شەڕی ناوخۆی‬ ‫سوریاش ئیخوانەکان‪ ،‬بەهاندان و‬ ‫دەست لەپشتدانی تورکیا بوونە بەشک‬ ‫لە ئۆپۆزسیۆنی چەکدارو درووشمی‬ ‫رووخاندنی ئەسەدیان کردە ئامانجی‬ ‫هەرسەرەکیان و ئەمەبووە هۆی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫ئەوەی جۆرێک لەساردی بکەوێتە‬ ‫ناو پەیوەندییەکانی نێوان بزووتنەوە‬ ‫ئیخوانیەکان و ئێران‪ ،‬بەتایبەتیش‬ ‫بزووتنەوەی حەماس‪ ،‬بەاڵم هیچکات‬ ‫ئەم ساردییە نەگەیشتە لوتکەو‬ ‫لەبەر ئەوەی هەردووال پێویستییان‬ ‫بەیەکترە وا جارێکی تر پەیوەندییەکان‬ ‫پەرەدەستێننەوە‪ .‬یەکێک لە خاڵی هاوبەش‬ ‫کە پتر لەیەکتر نزیکیان دەکاتەوە‪،‬‬

‫گرفتی هەرەسەرەکی‬ ‫نێوان ئیخوان و‬

‫عەرەبستان‪ ،‬پرسی‬ ‫رێبەرایەتیکردنی‬

‫جیهانی ئیسالمە‬

‫دژایەتی بزووتنەوەی ئازادیخوازی‬ ‫کوردە‪ .‬ودوای ئەویش کێشەی هەردوو‬ ‫الیانە لەگەڵ عەرەبستانی سعودی‪.‬‬ ‫دیارە کە پەیوەندی ئاڵۆزو پڕ لەکێشەی‬ ‫نێوان ئێران و عەرەبستان‪ ،‬لەدەرەوەی‬ ‫ئەم باسەیە‪ ،‬پەیوەندییەکانی ئیخوانیش‬ ‫بەم واڵتەوە چەندێک هەورازو نشێوی‬ ‫تێدایە‪.‬‬ ‫(ساڵی ‪ ١٩٤٦‬حەسەن بەننا دەچێتە‬

‫حەج و وەک هەوڵدانێک بۆ کردنەوەو‬ ‫دامەزراندی ئیخوان لەو واڵتە لەوێ‬ ‫چاوی بەنوێنەرانی ئیخوان لەواڵتانی‬ ‫فەلەستین‪ ،‬سوریا‪ ،‬مەغرب‪ ،‬سودان‪،‬‬ ‫هیند‪ ...‬دەکەوێت و گوتاریان بۆ‬ ‫دەدات‪ .‬بەاڵم دامەزراندنی ئیخوان‬ ‫لەعەرەبستان هیچکات سەرکەوتوو‬ ‫نەبوو‪ .‬چونکە لە عەرەبستان‬ ‫درووستکردنی هەر ریکخراو‪ ،‬کۆمەڵ‪،‬‬ ‫و پارتێک قەدەغەو ریگا پێنەدراوە)‪.٢٣‬‬ ‫بەاڵم گرفتی هەرەسەرەکی نێوان ئیخوان‬ ‫و عەرەبستان‪ ،‬پر�سی رێبەرایەتیکردنی‬ ‫جیهانی ئیسالمە‪ ،‬عەرەبستان‪ ،‬بەحوکمی‬ ‫ئەوەی پێگەی یەکەمی سەرهەڵدانی‬ ‫ئیسالم و زێدی پەیامبەرو کەعبە کەلەو‬ ‫واڵتەیە خۆی وەک میراتگری خەالفەت‬ ‫و مەرجەعی هەرەگەورە دەبینێت‪.‬‬ ‫لەکاتێکدا ئیخوان دەسەاڵتدارانی‬ ‫عەرەبستان وەک تایەفەیەکی دەسەاڵتدار‬ ‫دەبینن‪ .‬لەبەرابەردا ولە بەر تیشکی‬ ‫بیروباوەڕەکانی حەسەن بەنادا خۆیان‬ ‫بەخاوەن پرۆژەیەکی تۆکمەو تەواو‪ ،‬و‬ ‫شایستەی ئەم رۆڵە دەزانن‪ .‬وبەگشتیی‬ ‫ئیخوان کە�سی قبوڵ نییە‪ .‬و لەگشت‬ ‫پەیوەندییەکانیدا هەوڵ دەدات لە‬ ‫پێگەی براگەورەیی و هەژموونگەراییەوە‬ ‫مامەڵە لەگەڵ دەرەوەی خۆیدا بکات‪ ،‬و‬ ‫بێگومان دەرەوەش بەچاوی گومانەوە‬ ‫پەیوەندییەکانی خۆی لەگەڵ بزووتنەوە‬ ‫ئیخوانیاکاندا هەڵدەسەنگێنێت‪ ..‬لەگەڵ‬ ‫ئەوەشدا لەقۆناغی جۆراوجۆردا‬ ‫گەرموگوڕیش هەبووە لەپەیوەندیی‬ ‫نێوان ئەم دووانەدا‪ .‬و ئەوەی کە دواجار‬ ‫پەیوەندی نێوان ئەم دووانەی تێکدا‪،‬‬ ‫الیەنگری ئیخوان بوو بۆ داگیرکردنی‬ ‫کوەیت لەالیەن سەدام حوسێنەوەو‬ ‫‪47‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫ئیخوانەکان بەردەوام لەبەرەی سەدامدا‬ ‫بوون‪ .‬ئەوکات عەرەبستان تەواوی ئەو‬ ‫رێبەرە ئیخوانیانەی دەرکرد کە لەو واڵتە‬ ‫بوون و تەواوی کۆمەکە داراییەکانی�شی‬ ‫راگرت‪ .‬لەوەبەدوا ئیخوان لەو ئاستەدا‬ ‫نەبووە کە مەتر�سی بۆ سەر عەرەبستان‬ ‫درووست بکات‪ ،‬تائەوەی ساڵی ‪٢٠١٢‬‬ ‫لەهەڵبژاردنەکانی میسر ئیخوان‬ ‫سەرکەوتنی بەدەستهێناو دەسەاڵتی‬ ‫گرتە دەست‪ .‬و ئەم رووداوە سیاسییە‬ ‫عەرەبستانی بەجۆرێک ترساند کەهەموو‬ ‫هەوڵێکی خۆی خستەگەڕ تا شکەستیان‬ ‫پێ بهێنێت‪ .‬و کاتێکیش بەسەرکردایەتی‬ ‫عەبدولفەتاح سی�سی لەسەرکارالبران‪،‬‬ ‫عەرەبستان تەواوی قورسایی خۆی‬ ‫گستەگەڕ بۆ پاڵپشتی سی�سی و هەرچی‬ ‫زۆرتر الوازکردنی ئیخوان‪ ،‬و ئیتر لەساڵی‬ ‫‪٢٠١٤‬وە ئیخوان لەناو لیستی تێرۆری‬ ‫عەرەبستانی سعودی دایە‪ ،‬و ئەوەش‬ ‫کەپتر بەردەوامیی بەدژایەتیکردنی‬ ‫ئیخوان لەالیەن عەرەبستانی سعودیەوە‬ ‫بەخ�شی‪ ،‬پەرەسەندنی ناکۆکییەکانی‬ ‫نێوان عەرەبستان و قەتەر بوو‪ ،‬کە‬ ‫قەتەر وەک گەورەترین پاڵپشتی ئیخوان‬ ‫لەرووی ماڵی و سیاسییەوە دەناسرێت‬ ‫و عەرەبستان ئەو پاڵپشتیەی بە‬ ‫دوژمنایەتیەکی ئاشکرا بۆسەر خۆی‬ ‫لەقەڵەمدا‪.‬‬ ‫بەمجۆرە ئەمڕۆ بزووتنەوەی ئیخوان‪،‬‬ ‫بە هەردوو واڵتی تورکیاو قەتەریشەوە‬ ‫لەجیهاندا ناشیرین و ناخۆشەویستن‪ .‬و‬ ‫لەراستیدا جگە لەخۆیان هیچ دۆست و‬ ‫پاڵپشتێکی راسەقینەیان نییە و ئەوەی‬ ‫هەیە لە پەیوەندی روکەشانەی سیاسیی‬ ‫و تاکتیکی کە چاوەڕوان دەکرێت هەر‬ ‫لەحزە گۆڕانکاریی بەسەردا بێت‪.‬‬ ‫‪48‬‬

‫ئیخوان لەکوردستان‪:‬‬

‫بەاڵم یەکگرتوو‬

‫هەر لەسەرەتاوە‬

‫هەوڵی داوە ئاوێتە‬ ‫بوونێک لە نێوان‬

‫بنەما سەرەکییەکانی‬

‫ئیخوان و پراگماتیزم‬ ‫درووست بکات‪.‬‬

‫دیرۆکی درووستبوونی ئیخوان‬ ‫دەگەڕێتەوە سااڵنی پەنجاو شەستەکانی‬ ‫سەدەی رابردوو لە باشووری‬ ‫کوردستان‪ ،‬سەرەتا لەبواری ئاینییدا پتر‬ ‫چاالکی دەنواند تائەوەی لەهەشتاکانی‬ ‫سەدەی رابردوودا بزووتنەوەی ئیخوان‬ ‫لەژێر ناوی بزووتنەوەی ئیسالمی‬ ‫لەکوردستانی عێراق بەرێبەرایەتی مەال‬ ‫عوسمان عەبدولعەزیز‪ ،‬و بەپاڵپشتی‬ ‫کۆماری ئیسالمی ئێران‪ ،‬راگەیەنرا‬ ‫و پەرەی بەکارو چاالکی مەزهەبیی‪،‬‬ ‫سیاسیی‪ ،‬چەککداریی خۆی دا‪ .‬بەاڵم‬ ‫ئەم بزووتنەوەیە هیچ کات سەقامگیریی‬ ‫ناوخۆیی بەخۆیەوە نەدیتووەو بەردەوام‬ ‫لە پارچەبووندا بووە‪ .‬لەبەرئەمە‬ ‫دەتوانین بڵێین تەواوی پارت و رێکخراوە‬ ‫ئیسالمییەکانی ئەمڕۆی باشووری‬ ‫کوردستان ریشەیەکی ئیخوانیان‬ ‫هەیە‪ .‬لەگەڵ ئەمەشدا ئەوەی ئەمڕۆ‬

‫وەک ئیخوان موسلمین لەباشووری‬ ‫کوردستان دەناسرێت‪ ،‬یەکگرتووی‬ ‫ئیسالمییە‪ ،‬وتەواوی ئەم بزووتنەوانە‬ ‫جگە لە یەکگرتوو‪ ،‬بە قۆناغی چەکداریدا‬ ‫تێپەڕیون و بەئاستی جۆراوجۆر‪،‬‬ ‫توندوتیژیی و تێرۆریان پەیڕەوکردووە‪.‬‬ ‫بەاڵم یەکگرتوو هەر لەسەرەتاوە هەوڵی‬ ‫داوە ئاوێتە بوونێک لە نێوان بنەما‬ ‫سەرەکییەکانی ئیخوان و پراگماتیزم‬ ‫درووست بکات‪ .‬و لێرەدا دەتوانین ئاماژە‬ ‫بەخاڵێکی سەرەکی لەمڕووەوە بکەین‬ ‫کەلەهەمان کاتدا خاڵی جیاوازییەتی‬ ‫لەگەڵ بزووتنەوەکانی تری ئیخواندا‪،‬‬ ‫ئەویش بریتییە لە چۆنیەتی مامەڵەکردنی‬ ‫لەگەڵ دوو چەمکی تەکفیرو جیهاد لە‬ ‫بەرنامەی سیاسیی خۆیدا‪ ،‬و باوەڕهێنان‬ ‫بەوەی باڵوکردنەوەو پاراستنی ئایینی‬ ‫ئیسالم مەرج نییە لەرێگای تەکفیر و‬ ‫جیهادێکەوە بێت کەبەجەنگ وتوندوتیژیی‬ ‫کۆتایی بێت‪ .‬بەڵکو دەکرێت بەشێوازی‬ ‫ئاشتیانە و دوور لەتوندوتیژیش بەئاکام‬ ‫بگات‪ .‬و خاڵێکی تریش کە یەکگرتوو‬ ‫وەک شانازییەک توانیویەتی بەنسیبی‬ ‫خۆی بکات‪ ،‬ئەمەیە کە هیچکات‬ ‫نەچۆتە ژێر باری ئەوەی بەهاندانی‬ ‫واڵتانی هەرێمی و بەتایبەتیش تورکیا‪،‬‬ ‫دژایەتی بزووتنەوەی ئازادیخوازیی‬ ‫کورد لەباشوور یان لەپارچەکانی تری‬ ‫کوردستاندا بکات و لەمڕووە نەک‬ ‫هەر یەکگرتووی ئیسالمیی بەڵکو بەم‬ ‫سااڵنەی دوایی‪ ،‬تەواوی بزووتنەوە‬ ‫ئیسالمییەکانی تر‪ ،‬هەڵوێستیان لەپارتی‬ ‫دیموکراتی کوردستان باشربووە‪،‬‬ ‫کەبەردەوام سەرەنێزەی پالن و پرۆژەی‬ ‫دەوڵەتی تورک بووە‪ .‬و تەنانەت دوای‬ ‫ئەم شکەستە گەورەیەی دوابەدوای‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫پرۆسەی ریفراندۆم بەسەر کوردستاندا‬ ‫هات و الدانی پەردە لە سەر هەڵوێستی‬ ‫دوژمنکارانەی دەوڵەتی تورک سەبارەت‬ ‫باشووری کوردستان و خودی پارتی‬ ‫دیموکراتی کوردستانیش‪ ،‬کەچی هێشتا‬ ‫پارتی هیواکانی خۆی هەر لەسەر‬ ‫گێڕانەوەی پەیوەندییەکانی بە تورکیای‬ ‫ئاکەپەوە هەڵدەچنێت‪.‬‬ ‫دەەربارەی هەبوونی ئیخوان‬ ‫لەپارچەکانی تری کوردستاندا‪ ،‬بێگومان‬ ‫دەبێ ئاماژە بەباکوری کوردستان‬ ‫بکەین کە بریتییە لەهەبوونی ئیخوان‬ ‫لە بەرگی ئاکەپەدا‪ .‬کە وەک بەهێزترین‬ ‫پێگەیەکی ئیخوانی دەژمێردرێت‬ ‫لەسەرتاسەری کوردستاندا‪ .‬ئەمەش‬ ‫دووهۆکاری هەیە‪ :‬یەکەم‪ :‬بوونی ئاکەپە‬ ‫لەسەردەسەاڵتدا ئەو بارودۆخەی‬ ‫دروستکردووە کە بەشێوازی یاسایی‬ ‫و نایاسایی‪ ،‬پەرە بەخۆی بدات‪ ،‬و‬ ‫ئاسانکاریی مادیی ومەعنەوی و یاسایی‬ ‫وای درووستکردووە کە بتوانێت فراوان‬ ‫بێت و پەرەبستێنێت‪ .‬دووەم‪ :‬هەڵخەاڵتانی‬ ‫خەڵک لەوانەی سوننەی مەزهەبین بە‬ ‫ئاکەپە کە گوایە نوێنەرایەتی ئیسالم‬ ‫دەکات‪ .‬ئیتر یان لەپێناوی بەرژەوەندیی‬ ‫مادیی‪ ،‬ویانیش هەڵخەڵەتان‪ .‬ئاکەپە‬ ‫توانیویەتی پێگەیەکی تائاستێک بەهێز‬ ‫بۆخۆی درووست بکات‪ .‬بەاڵم گومانێک‬ ‫لەمەدا نییە‪ ،‬کە ئەم دۆخە کاتییەو‬ ‫هەرگۆڕانکارییەک لە لوتکەی دەسەاڵتدا‬ ‫لەتورکیا‪ ،‬دەبێتە هۆی درووستبوونی‬ ‫گۆڕانکاریی لەکوردستانیشدا ولەمەش‬ ‫گرنگتر وکارییگەرتر پەرسەندنی هەرچی‬ ‫زۆرتری خەباتی ئازادیخوازیانەی کورد‬ ‫و رێبەرایەتییە سیاسییەکەیەتی کە‬ ‫لەئاکامدا شکەست بەئاکەپە دەهێنێت و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫پەردەی درۆی ئیخوانی کوردی و تورکی‬ ‫لەبەرگی ئاکەپەدا هەڵدەداتەوە‪.‬‬

‫بەاڵم لەرۆژئاوای کوردستان‪ ،‬کە‬ ‫بزووتنەوەی ئازادییخوازی کورد خاوەن‬ ‫بااڵدەستییە‪ ،‬ئیخوان جێگای نابێتەوە‬ ‫و ئەگەر هەندێ تاک لێرو لەوێ هەشبن‬ ‫لەوەی بریتی بن لە کاسەلێسانی ئاکەپە‬ ‫شتێکی ترنین‪.‬‬

‫واقیعی یان رواڵەتی‬

‫ئاکەپە فۆرمی هەرەخراپی ئیخوان‪:‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەدا کە هەموو رێکخراو‬ ‫وبزووتنەوە ئیخوانییەکان پەیڕەوی‬ ‫لەیەک بنەما دەکەن‪ ،‬بەاڵم بەوپێیەی‬ ‫سیاسەت هونەری سوودوەرگرتن‬ ‫بەسوودوەرگرتن‬ ‫و‬ ‫لەتواناکانە‬ ‫لەئەزمون و واقیعگەرایی‪ ،‬فێربوون‬ ‫چۆن خۆیان لەگەڵ سەردەم و قۆناغە‬ ‫نوێکاندا بگونجێنن‪ .‬وهەرچەندە ئیخوان‬ ‫بۆخۆی وەک بنەمایەکی سەرەکیی‪ ،‬دژە‬ ‫دیموکراسیی و سیستەمی پارتایەتیی‬ ‫و هەرجۆرە بەرهەڵستکارێکە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هەندێ نموونەی ئیخوان‪ ،‬بەسەرپێچی‬ ‫واقیعی یان رواڵەتی لەوبنەمایانە‪ ،‬چ وەک‬ ‫ناچاریی و تاکتیکێکی سیاسیی‪ ،‬یانیش‬ ‫لەرووی باوەڕەوە‪ ،‬بوون بە بەشێک لە‬ ‫پرۆسەی سیاسیی و شێوازی هێمنانەی‬ ‫سیاسییان هەڵبژاردووە‪.‬‬ ‫ساڵی ‪ ٢٠١١‬بزووتنەوەی نەهزە‬ ‫لەتونس کە سەر بە ئیخوانە لەیەکەمین‬ ‫هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی دوای‬ ‫رووخانی رژێمەکەی زەینوالعابدین‬ ‫بن عەلی زۆرینەی بەدەستهێناو لەگەڵ‬ ‫دووپارتی سکوالردا کوالیسیۆنی‬ ‫پێکهێنا‪ .‬و ساڵی ‪ ٢٠١٤‬لەگەڵ ئەوەدا کە‬ ‫خاوەنی زۆرینەی پەرلەمانی بوو بەاڵم‬ ‫هیچ کەسێکی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی‬ ‫حکومەت دەستنیشاننەکرد ‪ ،‬و بەگشتیی‬ ‫ئیخوان لە تونس نموونەیەکی باشیان‬

‫هەندێ نموونەی‬

‫ئیخوان‪ ،‬بەسەرپێچی‬ ‫لەوبنەمایانە‪ ،‬چ‬

‫وەک ناچاریی و‬

‫تاکتیکێکی سیاسیی‪،‬‬ ‫یانیش لەرووی‬

‫باوەڕەوە‪ ،‬بوون بە‬

‫بەشێک لە پرۆسەی‬

‫سیاسیی و شێوازی‬

‫هێمنانەی سیاسییان‬ ‫هەڵبژاردووە‬

‫جگە لەم دووبەشەی کوردستان‬ ‫ئیخوان بوونێکی ئاشکراو یاسایی‬ ‫لە دووبە�شی رۆژهەاڵت و رۆژئاوای‬ ‫لەرۆژهەاڵتی‬ ‫نییە‪.‬‬ ‫کوردستاندا‬ ‫یاساییەوە‬ ‫لەروی‬ ‫کوردستان‬ ‫هەربزووتنەوەو پارتێک لەدەرەوەی‬ ‫سیستەم قەدەغەیە و جگە لەوەش هیچ‬ ‫پرد و پەیوەندییەکی فکریی و فەرهەنگیی‬ ‫لەنێوان کوردی ئەم بەشەو ئیخواندا‬ ‫نییە تابەیەکەوە خڕیان بکاتەوە‪ .‬ئەگەر‬ ‫هەشبێت‪ ،‬بەرتەسکە و بەئاستی تاک‬ ‫سنووردارە‪.‬‬

‫‪49‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫لەخۆیان نیشانداوە‪ .‬هەروا لە واڵتی‬ ‫مەغریبیش پارتی دادوگەشەپێدان کە‬ ‫دیسان بزووتنەوەیەکی ئیخوانییە ساڵی‬ ‫‪ ٢٠١٢‬لەهەڵبژاردنەکانی ئەم واڵتەدا‬ ‫سەرکەوتنی بەدەستهێنا و حکومەتێکی‬ ‫نوێی بەسەرۆکایەتی عەبدولئیال بنکیران‬ ‫پێکهێناو‪ ،‬ئەوەی کە جێگای ئاماژەیە دوای‬ ‫لەسەرکارالبردنی محەممەد مر�سی لە‬ ‫میسر و دەستبەکاربوونی عەبدولفەتاح‬ ‫سیسیی‪ ،‬بەپێچەوانەی بزووتنەوەو‬ ‫رێکخراوە ئیسالمیەکانی تر‪ ،‬ئەم پارتە‬ ‫خۆی لەکاروباری میسر هەڵنەقورتاندو‬ ‫بەڵکو وەزیری دەرەوەی مەغریب کە سەر‬ ‫بەئیخوانە بروسکەی پیرۆزبایی بۆ سی�سی‬ ‫لێدا‪ .‬هەروا لەئوردونیش بزوونەوەی‬ ‫ئیخوان وەک پارتێک بەشێوازی یاسایی‬ ‫لەناو پرۆسەی سیاسییدایە‪ .‬لەپاڵ ئەم‬ ‫نموونە میانڕەوانەدا‪ ،‬چەندان نموونەی‬ ‫توندرەویش لەئارادان وەک لیبیا‪ ،‬سوریا‪،‬‬ ‫میسر‪ ...‬بەاڵم لەهەموو ئەم نموونانە‬ ‫خراپتر ئیخوانی تورکی کە هەمان پارتی‬ ‫دادو گەشەپێدان (ئاکەپە) و رێبەرەکەی‬ ‫ئەردۆگانە‪ .‬کە ئەمڕۆ وەک بەهێزترین‬ ‫حزبێکی ئیخوانیی دەسەاڵتی لەدەستدایە‬ ‫و بەهاوکاری قەتەر کە دابینکەریی ماڵی‬ ‫بزووتنەوە توندڕەوە ئیخوانییەکانە‪،‬‬ ‫ناوەند و رێبەرایەتی ئەم بزووتنەوەیە‬ ‫پێکدەهێنن‪.‬‬ ‫ئەمڕۆ ئاکەپە تەواوی خەسڵەتە‬ ‫و‬ ‫ئیخوان‬ ‫نادیموکراسییەکانی‬ ‫بەوشێوازەی حەسەن بەننا رێنوێنی‬ ‫کردبوو‪ ،‬پەیڕەو دەکات‪ .‬حەسەن‬ ‫بەنا دەڵێ‪( :‬ئیسالم دان بە سیستەمی‬ ‫پارتایەتییدا نانێت وپێی رازی نییەو قبوڵ‬ ‫نییە)‪ .٢٤‬هەروا ئیخوان بەتایبەتی مۆدێلە‬ ‫میسری و تورکیەکەی لەریشەوە باوەڕی‬ ‫‪50‬‬

‫بە فرەحزبی و هێزی بەرهەڵستکار نییەو‬ ‫حەسەن بەنا لەچەندان شوێن و بۆنەدا‬ ‫و بەشێوازی جۆروجۆر جەخت لەسەر‬ ‫ئەمەدەکاتەوەو دەڵێت‪(:‬هەموو هێزەکانی‬ ‫نەتەوە لە یەک حزبدا خڕبنەوە تا کار‬ ‫بۆ ئازادی و سەربەخۆییەکەی بکرێت‪،‬‬ ‫و بنەماگشتیەکانی ریفۆرم دابڕێژرێت‪،‬‬ ‫پاشانیش لەسایەی یەکیەتیەکدا کە‬ ‫ئیسالم دەیسەپێنێت ولەبەر تیشکی‬

‫ئاکاپەو رێبەرەکەی‬ ‫بەچەندان شێوازی‬ ‫جۆراوجۆر دوو‬

‫بنەمای سەرەکیی‬ ‫ئیخوان‪.‬‬

‫رووداوەکان‪ ،‬شێوازەکانی رێکخستن‬ ‫داڕێژن)‪ ٢٥‬لەنامەیەکیشدا کە ساڵی‬ ‫‪ ١٩٣٨‬بۆگشت پارتییە سیاسییەکانی‬ ‫میسری نووسیبوو داوادەکات کە‬ ‫(دەبێ نەتەوە سیستەمی تاکە حزبی‬ ‫پەیڕەو بکات)‪ ،٢٦‬ئەمڕۆ ئەمە بەئاشکرا‬ ‫لەسیاسەتی تورکیادا دەبینین کە‬ ‫ئەردۆغان پەیڕەوی دەکات و هیچ هێزو‬ ‫پارت و الیەنێکی بەهەڵستکار قبوڵ‬ ‫نییە مەگەر ئەوەی ببێتە هێزێکی الوازی‬ ‫کارتۆنی یانیش لەژێر فەرمانی ئەودا بێت‪.‬‬ ‫ئاکاپەو رێبەرەکەی بەچەندان‬ ‫شێوازی جۆراوجۆر دوو بنەمای‬ ‫سەرەکیی ئیخوان‪ ،‬دەعوە و جیهاد‬ ‫پەیڕەودەکەن و باوەڕیان وایە وەک‬

‫ئەرکێکی شەرعی ئەمە ئەنجامدەدەن‪.‬‬ ‫و ئەگەر کەمێک بەسەر خەون و‬ ‫خەیاڵەکانی ئەردۆگاندا بچینەوە‪،‬‬ ‫ئەوکات بۆماندەردەکەوێت کە ئەردۆگان‬ ‫دەیخواست سوود لەپەیوەندیەکانی‬ ‫خۆی لەگەڵ ئەوروپادا وەربگرێت و‬ ‫بانگەشەی دەعوەی ئیسالمی دەست‬ ‫پێبکات‪ ،‬بەاڵم ئەورپییەکان هەرزوو بەم‬ ‫یارییە کۆنەپەرستانەی ئەردۆگانیان‬ ‫زانی ودەربارەی جیهادیش‪ ،‬هەتا دێت پتر‬ ‫ئەمە رووندەبێتەوە‪ ،‬کەهاوکاریی نێوان‬ ‫تورکیاو گروپە تێرۆریستەکان شتێکی‬ ‫تاکتیکی نەبووە‪ ،‬وەک هەندێ واڵتی تر‪،‬‬ ‫بەڵکو بەیەکگەیشتنێکی ئایدیۆلۆژیکی‬ ‫لەنێوانیاندا هەیە‪ .‬و خواستەکانی‬ ‫داعش هەمان خواستیی تورکیاشە‪ .‬ئەمە‬ ‫راستییەکە کەهەموو جیهان دەیزانێت‪.‬‬ ‫و هەر لەبەر ئەم راستییە دونالد ترامپ‬ ‫کە تازە هاتبووە سەرکارو بەدوور لە‬ ‫شێوازی دیپلۆماتیکیانە‪ ،‬قسەی دڵی‬ ‫خۆی دەکرد‪ ،‬چەندجار رایگەیاند کە‬ ‫دەخوازێت تەواوی بزووتنەوەکانی‬ ‫ئیخوان بخاتە ناو لیستی تێرۆرەوە‪ ،‬و‬ ‫لەگەڵ درووستبوونی ناکۆکییەکانی‬ ‫نێوان عەرەبستانی سعودی و قەتەر‪،‬‬ ‫عەرەبستان ئەم قسەیەی وەبیر ترامپ‬ ‫هێنایەوە‪ ،‬ترامپ وەاڵمی دایەوە‪ ،‬کە چۆن‬ ‫ئەم کارە بکەن‪ ،‬ئیخوان لەهەندێ واڵت‬ ‫دەسەاڵتیان لەدەستدایەو سەرکۆماریان‬ ‫هەیە! لەمەشیاندا ترامپ راستەوراست‬ ‫مەبەستی تورکیاو ئەردۆگان بوو‪ ،‬ئەم‬ ‫وەاڵمەش بەهیچ جۆرێک دڵی ئەردۆگانی‬ ‫خۆش نەکرد چونکە واتای ناوەرۆکی‬ ‫وەاڵمەکە ئەمەبوو کە دەخوازێ بڵێت‪:‬‬ ‫(ئێمەش دەخوازین‪ ،‬بەاڵم ئەم کارە لەم‬ ‫قۆناغەدا راناپەڕێنرێت) ئەمەش لەگەڵ‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ئەوەدا کەجەختکردنەوەیە لەسەر‬ ‫تێرۆریستبوونی ئاکەپە‪ ،‬تەنیا کارەکە بۆ‬ ‫کاتێکی تر هەڵدەگرێت‪ .‬ئەمەش جێگای‬ ‫تێگەیشتنە‪ ،‬چونکە تورکیا ئەندامی‬ ‫ناتۆ‪ ،‬و کۆنسەی ئەوروپایە‪ ،‬وپاڵێوراوی‬ ‫یەکیەتی ئەوروپاش و خاوەن تۆڕێکی‬ ‫مەزن و ئاڵۆزی ئابووریی بازرگانی و ماڵییە‬ ‫و ئەگەر بخرێتە ناو لیستی تێرۆرەوە‪،‬‬ ‫دەبێ هەڵوێستی�شی لەبەرانبەردا‬ ‫وەربگرن‪ ،‬کەئەمەش ئاکامی خراپتری‬ ‫لێدەکەوێتەوەو لەم قۆناغەدا دەخوازن‬ ‫جارێک بە ترساندن و جارێکی تریش‬ ‫بەقسەی خۆش لەشوێنی خۆیدا رایگرن‬ ‫و پێش بە ئاکامە خراپەکان بگرن‪.‬‬ ‫ئەگەر تورکیا لەگەڵ تەواوی‬ ‫بزووتنەوە ئیخوانییەکانی جیهان‬ ‫بەراورد بکەین‪ ،‬بە ئاکامێک دەگەین‬ ‫کە ئاکەپە خراپترین فۆرمی ئیخوانە‪.‬‬ ‫بەتایبەتی لەبواری نواندنی توندوتیژیی‬ ‫و پەیڕەوکردنی تێرۆر دەبینین لە‬ ‫کاتێکدا کە ئەم بزووتنەوەیە بەگشتیی‬ ‫پشتیوانەیەکی ئایدیۆلۆژیکی سەبارەت‬ ‫بە پەیڕەوکردنی تێرۆر هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەخراپترین فۆرمەکانیشیدا کە نموونە‬ ‫میسری و سوریاییەکەیەتی بەشێوازێکی‬ ‫سیستەماتیک و بەردەوام تێرۆری‬ ‫پەیڕەونەکردووە‪ ،‬و گەلێک جار نواندنی‬ ‫توندوتیژیی و پەیڕەوکردنی تێرۆر لە‬ ‫الیەن ئیخوانەوە‪ ،‬وەاڵمدانەوەیەک بۆ‬ ‫پەالماری دەسەاڵتی سیاسیی لەو واڵتانەدا‬ ‫بووە‪ .‬و تەنانەت ئەو جارانەش کە‬ ‫پەیڕەوکردنی تێرۆر وەک هەڵبژاردەیەک‪،‬‬ ‫بەپێی خواستی ئەم یان ئەو رێبەری‬ ‫ئیخوانی بووەو بەدەستپێشخەریی‬ ‫و باوەڕی خۆیان و لەئاکامی باوەڕی‬ ‫ئایدیلۆژیکیان بووە‪ ،‬دیسانیش لەسەر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫ئاستێکی فراوان نەبووەو ناوبانگی‬ ‫زۆربەی کردەوە تێرۆریستییەکانی‬ ‫ئیخوان پتر لەبەر ئەمە بووە کەدژی‬ ‫لوتکەی هەرەبەرزی دەسەاڵت بووە‪.‬‬ ‫بەواتایەکی دیکە مەتر�سی ئیخوان پتر‬ ‫لەبەر الیەنە ئایدیۆلۆژیکیەکەیەتی‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەو ئیخوانەی لەبەرگی ئاکەپەدا‬ ‫لەتورکیا دەسەاڵتداری و حوکمی‬ ‫لەدەستدایە بەشێوەیەکی رەها خراپترین‬

‫لەگەڵ هەموو‬

‫ئەمانەشدا‪ ،‬ئەردۆگان‬ ‫ئەو سەرکردە‬

‫بەپرەنسیپ و خاوەن‬

‫هەڵوێستە نییە‪ ،‬کە‬

‫حسابی لەسەر بکرێت‪.‬‬

‫و دڕندەترین فۆرمێکی تێرۆریستی ئەم‬ ‫بزووتنەوەیە‪ .‬چونکە سەرەڕای ئەوەی‬ ‫تێرۆری ئیخوانی ئاکەپەیی پشتیوانە‬ ‫ئایدیۆلۆژیکیەکەی هەیە‪ ،‬بەکردەوەش و‬ ‫لەسەر گشت ئاست و بوارەکانی سیاسیی‪،‬‬ ‫کۆمەاڵیەتی‪ ،‬ئابووریی‪ ،‬فەرهەنگی‪،‬‬ ‫پسکولوژیی پەیڕەودەکرت‪ ،‬جیاوازییەکی‬ ‫گرنگی�شی لە گەڵ شێوازەکانی تری‬ ‫تێرۆریزمی ئیخوانیدا هەیە‪ ،‬کە ئەمەیان‬ ‫تێرۆری دەوڵەتە و بەیاسا مەشروعیەتی‬ ‫پێ بەخشراوە‪ .‬گشت ئەم یاسایانەش‬ ‫پتر لەوەی لەچوارچێوەی ستانداردە‬ ‫نێودەوڵەتیەکاندا بن لە فتوای رێبەرە‬

‫شەرعیەکانی داعش دەچن‪ .‬هەر لەبەر‬ ‫ئەمەیە کە تەواوی جیهان بەترس و گومان‬ ‫و هۆشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ تورکیادا‬ ‫دەکەن‪ ،‬بەتایبەتیش کە رەفتارەکانی‬ ‫ئەردۆگان ئەمە دەسەملێنن‪ ،‬کە ئەو وەک‬ ‫سەرکردەیەکی سیاسیی هاوچەرخ بیر‬ ‫ناکاتەوەو هیچکاتیش ناتوانێت وەهای‬ ‫لێبێت‪ .‬چونکە لەخەون و خەیاڵێکدا‬ ‫بەسەردەبات کە سوڵتانێکی عوسمانییە‬ ‫و ئیمپراتۆریایەک بەڕێوەدەبات کە‬ ‫جیهان لەبەری دەلەرزێت! دەمێک روو‬ ‫لەئەمەریکا دەکات و دەڵێت‪ ،‬تورکیا هەر‬ ‫خواستێکی هەبێت دەبێ یەکسەر بۆی‬ ‫جێبەجێ بکەن‪ ،‬و دەمێکی تریش هەڕەشە‬ ‫لەئەڵمانیا دەکات بەوەی سیاسەتەکانی‬ ‫مایەی خۆکوشتنن‪ ،‬و یانیش خەونێک‬ ‫دەبینێت کە لەماوەی چەند رۆژدا‬ ‫باکوری سوریا کۆنترۆدەکات‪ ،‬یان‬ ‫حەڵەب و موسڵ و کرێما‪ ..‬دەگێڕێتەوە‬ ‫بۆ تورکیا‪ ...‬هەرجارەش وەک باڵۆنێکی‬ ‫کون پووچدەبێتەوە‪ ،‬و هێشتاش بێدار‬ ‫نابێتەوە‪.‬‬ ‫ئەمڕۆش ئەگەر دیرۆک و ئێستا و‬ ‫داهاتووی ئەم بزووتنەوەیە بخەینە ژێر‬ ‫زەڕەبینی هەڵسەنگاندنەوە‪ ،‬دەبینین‬ ‫لە راپەڕینەکانی ناسراو بەبەهاری‬ ‫عەرەبیدا بەلوتکەی هەرەبەرزی خۆی‬ ‫گەیشت و بەشکەستهێنانی گشت پرۆژە‬ ‫ئیخوانییەکان لە میسر و تونس و‬ ‫سوریاو لیبیا‪ ...‬و بە الچوونی دەمامکی‬ ‫ساختەبازانەی ئاکەپە‪ ،‬کە بەپشتیوانی‬ ‫تێرۆریزمی داعش و هاوشێوەکانی‬ ‫و شکاندنی گشت ئەو هیوایانەی‬ ‫سەبارەت چارەسەرکردنی کێشەی‬ ‫کورد لەتورکیا لەئارادابوون ‪ ...‬بەرەو‬ ‫لێژیەو هەرچەندە هێشتا زووە تا باس‬ ‫‪51‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫لەکۆتاییهاتن و شکەستهێنانی یەکجارەکی‬ ‫ئەم بزووتنەوەیە بکەین و هەلومەرجی‬ ‫بەردەوامبوونەکەی هێشتا و تا چەندان‬ ‫دەهەی تریش لەئارادایە‪ .‬بەاڵم دەتوانین‬ ‫کە بەدڵنیاییەوە‪ ،‬شکەستی پرۆژەکەی‬ ‫و بەتایبەتیش نوسخە ئەردۆگانیەکەی‬ ‫بەرۆشەنی ببینین‪ .‬لەگەڵ هەموو‬ ‫ئەمانەشدا‪ ،‬ئەردۆگان ئەو سەرکردە‬ ‫بەپرەنسیپ و خاوەن هەڵوێستە نییە‪ ،‬کە‬ ‫حسابی لەسەر بکرێت‪ ،‬بەڵکو مرۆڤێکی‬ ‫راڕاو‪ ،‬هەلپەرستە و لەماوەی ئەم‬ ‫چاندساڵەی حوکمڕانیەکەیدا دیتمان‬ ‫چۆن سەبارەت عێراق‪ ،‬ئێران‪ ،‬سوریا‪،‬‬ ‫ئیسرائیل‪ ،‬روسیا‪ ،‬ئەمەریکا‪ ،‬ئەوروپا‪...‬‬ ‫هەر رۆژە سیاسەتێک و هەڵوێستێک‬ ‫پەیڕەودەکات‪ ،‬کەئیتر جێگای باوەڕو‬ ‫متمانەی هیچ کەسێک نییە‪ .‬و راستە‬ ‫کە زۆرجار لە کوچەوکۆاڵنە پێچاوپێچ و‬ ‫تاریکەکانی سیاسەتدا راست ودرۆ‪ ،‬باش‬ ‫وخراپ‪ ،‬حەق وناحەق‪ ...‬ئاڵوگۆڕیان‬ ‫پێدەکرێت وبەوجۆرەی لەواقیعی‬ ‫خۆیاندا هەن نیشاننادرێنەوە و لەتارمایی‬ ‫و تەمومژدا دەشێوێندرێن‪ .‬بەاڵم یەک‬ ‫شت گەلێک رۆشەن وئاشکرایە ئەویش‬ ‫ئەمەیە کە لەم جیهانەدا تاسەر جێگای‬ ‫پاشڤەڕۆیی ئاکەپەی تێدا نابێتەوە‪.‬‬ ‫سەرچاوەکان‬ ‫‪ -١‬سالمە مو�سی‪ ،‬الیوم الغد‪ ،‬املطبعة‬ ‫العصریة‪ ،‬القاهرە ‪١٩٢٨‬‬ ‫‪ -٢‬بین القبعة والطربوش فی الجیش‪،‬‬ ‫برقیة حسن البنا‪ ،‬املرشد العام لألخوان‬ ‫املسلمین الی رئیس ‪١٩٣٨‬الدیوان امللکی)‪،‬‬ ‫مجلة النذیر األسبوعیة ‪ ١٥-٢-٢٠‬جمادی‬ ‫األول ‪‌١٣٥٨‬هـ ص‪٢١‬‬ ‫‪ -٣‬حسن البنا‪ ،‬خطواتنا الثانیة‪ ،‬مجلة‬ ‫‪52‬‬

‫النذیر‪ .‬ربیع األول‪١٣٥٧/‬هـ‬ ‫‪ -٤‬وتاری هەینی لەالیەن حەسەن‬ ‫بەنناوە ‪-٣٠‬ینایر‪ ١٩٤٧-‬بڕوانە‪ :‬دکتر‬ ‫ابراهیم البیومی غانم‪ ،‬الفکر السیا�سی‬ ‫لألمام حسن البنا‪ ،‬مدارات لألبحاث‬ ‫والنشر‪ ،‬الطبعة األولی‪ ،‬جمهوریة مصر‬ ‫العربیة‪ ٢٠١٢-‬ل‪٢٥٥‬‬ ‫‪ -٥‬حسن البنا‪ ،‬معرکة املصحف‪:‬‬ ‫أین حکم ەللا؟ جریدة أخوان املسلمین‬ ‫الیومیة ‪ ٧-٣-٧٢٧‬رجب‪ -١٦ . ١٣٦٧‬مایو‪-‬‬ ‫‪ ١٩٤٨‬‬ ‫‪( -٦‬ألخوان املسلمون‪ ،‬تاریخ من الدم‬ ‫واألرهاب‪ -،‬ملفات خاصة) البوابە نیوز‬ ‫‪ ٢٤‬ابریل ‪٢٠١٧-‬‬ ‫‪ -٧‬هەمان سەچاوە‪.‬‬ ‫‪ -٨‬حسن البنا‪ ،‬السالم و حکمە‬ ‫مشروعیة القتال فی األسالم‪ .‬مجلة‬ ‫الشهاب‪ .‬العدد الرابع‪ .‬فبرایر ‪١٩٤٨‬‬ ‫‪ -٩‬حسن البنا‪ ،‬فی سبیل الکرامة‪،‬‬ ‫جریدة أخوان السلمین األسبوعیة ‪-٤-٥‬‬ ‫‪ ٢١‬صفر ‪-١٢ -١٣٥٥‬مایو‪١٩٣٦-‬‬ ‫‪ -١٠‬حسن البنا‪ ،‬فن املوت‪ ،‬جریدة‬ ‫أخوان املسلمین الیومیة‪١٩-١-٩٠ ،‬‬ ‫رمضان ‪-١٣٦٥‬آغسطس ‪١٣٤٦‬‬ ‫‪ -١١‬حسن البنا‪ ،‬هذە الثالثة من ارکان‬ ‫األسالم‪ :‬الدولة والقومیة والعلم مجلة‬ ‫التعارف‪ ،٥-٤-‬محرم ‪ -١٣٥٩‬مارس‬ ‫‪١٩٤٠‬‬ ‫‪ -١٢‬بڕوانە‪ :‬محمد عبدە‪ ،‬األسالم‬ ‫والنصرانیة‪ ،‬ص‪١٣٥-١٣٤‬‬ ‫‪ -١٣‬بڕوانە‪ :‬دکتر ابراهیم البیومی‬ ‫غانم‪ ،‬الفکر السیا�سی لألمام حسن البنا‪،‬‬ ‫مدارات لألبحاث والنشر‪ ،‬الطبعة األولی‪،‬‬ ‫جمهوریة مصر العربیة‪ ٢٠١٢-‬ل‪٢٠٤‬‬ ‫‪ -١٤‬بڕوانە‪ :‬دکتر ابراهیم البیومی‬ ‫غانم‪ ،‬سەرچاوەی پێشوو ل‪١٠٣‬‬

‫‪ -١٥‬حسن البنا‪ ،‬خواطر فی ترجمة‬ ‫قرآن الکریم‪ .‬جریدة األخوان املسلمین‬ ‫‪،١٣٥٥‬‬ ‫‪/٢٩‬محرم‪/‬‬ ‫األسبوعیة‪.‬‬ ‫‪١٩٣٦/٤/٢١‬‬ ‫‪ -١٦‬بڕوانە‪ :‬مصطفی السباعی‪ ،‬املرأة‬ ‫بین الفقە والقانون‪ .‬بیروت‪ -‬دمشق‪،‬‬ ‫املکتب األسالمی‪ ،‬الطبعة السادسة‬ ‫‪ ١٩٨٤‬ص‪١٦١-١٥٥‬‬ ‫‪ -١٧‬حسن البنا‪ ،‬املرأة املسلمة‪ ،‬مجلة‬ ‫املنار العدد‪١٠:‬مجلد‪٣٥:‬‬ ‫‪ -١٨‬حسن النبا‪ ،‬وحی رمضان‪ ،‬کیف‬ ‫أنصف القرآن املرأة؟ بڕوانە‪ :‬دکتر‬ ‫ابراهیم البیونی‪ ،‬سەرچاوەی پێشوو‪.‬‬ ‫ل‪٣٣٧‬‬ ‫‪ -١٩‬حسن البنا‪ ،‬املرأة املسلمة‪ ،‬مجلة‬ ‫املنار ‪٣٥-١٠‬‬ ‫‪ -٢٠‬دکتر ابراهیم البیومی‪،‬‬ ‫سەرچاوەی پێشوو‪ ،‬ل‪١١٦‬‬ ‫‪ -٢١‬حسن البنا‪ ،‬نظرات فی کتاب ەللا‪،‬‬ ‫تفسیر سورة التوبة‪ ،‬جریدة األخوان‬ ‫املسلمین األسبوعیة‪/٢٥ -١٧٥-،‬‬ ‫ذوالحجة‪/٨ ،١٣٦٧/‬نوفمبر‪١٩٤٧/‬‬ ‫‪ -٢٢‬یوسف قا�ضی زادە‪ ،‬رابطە‬ ‫اخوان املسلمین با انقالب اسالمی‪ ،‬مجلە‬ ‫الکترونیکی تبیان‪١٣٨٩/١١/٢٠-‬‬ ‫‪ -٢٣‬بۆ زۆرتر زانیاری‪ ،‬بڕوانە‪:‬‬ ‫د‪ .‬أسحاق مو�سی الحسینی‪ ،‬األخوان‬ ‫املسلمون کبری الحرکات األسالمیة‬ ‫الحدیثة‪ .‬دار بیروت للطباعة والنشر‪-‬‬ ‫‪ ١٩٥٢‬ص‪١٣٧‬‬ ‫‪ -٢٤‬بڕوانە‪ :‬دکتر ابراهیم البیومی‬ ‫غانم‪ ،‬سەرچاوەی پێشوو ل‪٢٩٧‬‬ ‫‪ -٢٥‬هەمان سەرچاوە ل‪٢٩٨‬‬ ‫‪ -٢٦‬حسن البنا‪ ،‬مجلة النذیر‪،١-٣ ،‬‬ ‫‪/١٤‬ربیع آخر‪١٣٥٧/‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫هەندێك لەتایبەتمەندییە نوێیەكانی هەڵمەتی‬ ‫سۆسیالیستی لە رۆژگاری ئەمڕۆماندا‬ ‫ئاماده‌كردنی‪ :‬خه‌بات هه‌ولێر‬

‫واتادارترین وەاڵم بۆ ‪1‬ی مایس كە‬ ‫بۆتە كولتوور و دابونەریتێك و رۆژی‬ ‫یەكێتی و هاوكاری و تێكۆشانی چینی‬ ‫زەحمەتكێش‪ ،‬ئەوەیە كە سەبارەت بە‬ ‫وەاڵمدانەوەی پێداویستیەكانی تێڕوانینی‬ ‫جیهان و پراكتیزەكردنی تایبەت بەم‬ ‫چینە‪ ،‬خاوەنی هەڵوێستێكی بنچینەیی و‬ ‫ئاشكرا و بەبڕیار بین‪ .‬گەیشتن بەهێزی‬ ‫بەرجەستەكردن و بەدیهێنانی ئەمەش‬ ‫وەكو ئەركێك رووبەڕوومان دەبێتەوە‪.‬‬ ‫یادكردنەوە و پیرۆزكردنی ئەم رۆژە‬ ‫بەشێوەیەكی واتادار و رێ و رەسمی‬ ‫چڕ و پڕی جەماوەری و بەخشینی‬ ‫واتایەكی تۆكمە و پوخت؛ پێویستیەكی‬ ‫دەست لێبەرنەدراوە بۆ سەرخستنی‬ ‫ئەم ئەركە و بۆ ئەو رەوشەی كە دوای‬ ‫هەڵوەشانەوەی سۆسیالیزمی بونیادنراو‬ ‫هاتە ئاراوە و خواستیان سۆسیالیزم‬ ‫لەبەرچاوان بخەن و بێواتای بكەن‪ .‬كاتێك‬ ‫ئەمە ئەنجام دەدەین هەروەكو چۆن‬ ‫كێشە سەرەكییەكانی تایبەت بەمرۆڤ‬ ‫دەبینرێت‪ ،‬ئەوا بینینی رێگا چارەی ئەم‬ ‫كێشە مێژوویی و رۆژانەییە و بەدیهێنانی‬ ‫هێزی پراكتیزەكردنی هیچ گرنگییەكی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫خۆی لەدەست نەداوە و‪ ،‬بەڵكو رۆژ‬ ‫بەدوای رۆژ زیاتر دەركی پێدەكرێت و‬ ‫دەكەوێتە پێشەوەی هەموو ئەركەكان و‪،‬‬ ‫تەنانەت دەكەوێتە پێشەوەی هەموو ئەو‬ ‫ئەركانەی كە بەكاری بەپەلە و دوانەخراو‬ ‫لەقەڵەمی دەدەین‪.‬‬ ‫هەڵوەشانەوەی‬ ‫بێگومان‬ ‫سۆسیالیزمی بونیادنراو كێشەكانی‬ ‫سەرمایەداری كەم نەكردۆتەوە‪ ،‬یاخود‬ ‫بەواتای سەركەوتنی سەرمایەداریش‬ ‫نییە‪ ،‬هەروەكو بانگەشەی بۆ دەكرێت‪.‬‬ ‫بەپێچەوانەوە باری زۆر گرانتر بووە‬ ‫و رووبەڕووی كێشەی هێندە سەختی‬ ‫كردۆتەوە كە ناتوانێ بەرگەی بگرێ و‬ ‫لەبن باری دەربكەوێ‪.‬‬ ‫باس لەوە دەكرێت كە لەڕۆژگاری‬ ‫ئەمڕۆماندا سەرمایەداری بەشێوەیەك‬ ‫نیشانەكانی پووكانەوە و رزینی نیشانداوە‪،‬‬ ‫لەگەڵ هیچ قۆناخێكدا بەراورد و پێوانە‬ ‫ناكرێ و تەنانەت گەشبینترین شیكەرەوە‬ ‫و بیریاران دەتوانن باس لەوە بكەن كە‬ ‫مێژوو وەستاوە‪ .‬لەوانەیە هەندێكیان‬ ‫یەكجارەكی‬ ‫سەركەوتنی‬ ‫بڵێن‪»:‬‬ ‫سەرمایەدارییە « بەاڵم تەواوی نیشانە‬ ‫و سەرەداوەكان ئاماژە بەوە دەكەن‪،‬‬

‫كە ئەم رەوشە نزیك لەقیامەتە و‬ ‫وەكو راستینەیەك پەسندی دەكەن‪.‬‬ ‫بەمجۆرە مرۆڤایەتی خستە نێو ئاستێكی‬ ‫مشەخۆری وەها كە هاوتای نەبینراوە‪،‬‬ ‫لەمیانی پێشبڕكێ و خێرایی بوونێكی‬ ‫بەمجۆرە هەناسەی لەبەرمرۆڤایەتی بڕی‬ ‫و خستیە نێو رەوشێكەوە كە پێشبینی‬ ‫و مەزندەی ئەوە نەكرێ خۆی لەكوێ‬ ‫دەبینێتەوە و چۆن لەنێو دەچێ‪ .‬بناخەی‬ ‫رەشبینی و تەنگژە ئەمەیە‪.‬‬ ‫تەواوی‬ ‫بەشێوەیەكی گشتی‬ ‫چینە چەوسێنەر و فشار هێنەرەكان‬ ‫بەتایبەتیش بێ بەزەییانەترین چین‬ ‫كەسیستەمی سەرمایەداری ـ بۆرژوازی‬ ‫پشتی پێدەبەستێت‪ ،‬هەرچەندە شێوە و‬ ‫روخساری خۆی گۆڕیبێت‪ ،‬بەاڵم هەر‬ ‫لەزووەوە كەوتۆتە نێو رەوشێك كە بۆتە‬ ‫بەاڵ بەسەر كۆمەڵگه‌وە‪.‬‬ ‫گەلێك جار دەگوترێ كە شۆڕ�شی‬ ‫ئۆكتۆبەر شۆڕشێك بوو بەرلەكاتی خۆی‬ ‫واتە پێشوەخت لەدایك بوو‪ ،‬هەربۆیە‬ ‫رێگای لەپێش شێوەیەكی سۆسیالیزمی‬ ‫وەها كردەوە كە لەسەربنەمای پێكهاتەی‬ ‫نەخۆش بونیاد بنرێ و لەهەڵوەشانەوە‬ ‫رزگاری نەبێت‪.‬‬ ‫‪53‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫دەتوانین ئەم راستینەیە لەسەر‬ ‫ئەو شۆڕشانەش پەیڕەو بكەین كە‬ ‫لەقۆناخە كۆن و دوورەكانی مێژوودا‬ ‫روویانداوە‪ .‬لەهەر سەراوبن بوونێكی‬ ‫گرنگ یاخود شۆڕشێكدا ئەو چینەی‬ ‫كەم ـ زۆر پێكهاتەی سەرەكی دەسەاڵتێكی‬ ‫شۆڕشگێڕی پێكدێنێت‪ ،‬ئەو چینەیە‬ ‫كە لەنزمترین ئاست و سەختترین‬ ‫هەلومەرجدا كاردەكات‪ .‬كۆیلەكان و‬ ‫دواییش جوتیار‪ ،‬دوای ئەمەش كاركەران‬ ‫و چینی زەحمەتكێشن كە رووخساری‬ ‫خۆیان گۆڕیوە‪.‬‬ ‫چینە‬ ‫دەزانین‬ ‫هەروەكو‬ ‫بااڵدەستەكانیش لەمیانی گۆڕینی‬ ‫روخساردا تاوەكو رۆژگاری ئەمڕۆمان‬ ‫هاتوون‪ .‬سیستەمی سەرمایەداری ـ‬ ‫ئیمپریالیستیش لەمیانی بەكارهێنانی‬ ‫پێشكەوتنەكانی تەكنەلۆژیا و راگەیاندن‬ ‫و باڵوكردنەوە بەشێوەیەكی بەرباڵو و‬ ‫سیستەماتیك شەڕێكی سایكۆلۆژی‪،‬‬ ‫ئایدیۆلۆژی‪ ،‬كولتووری پەیڕەو كردووە‬ ‫و راستینەی چینەكانی شێواندووە و‬ ‫خستوونیەتە نێو رەوشێك كە ناتوانن‬ ‫ملمالنێ و تێكۆشان بكەن‪ .‬هەروەها‬ ‫لەمیانی ئەو هێرشەی دەیكاتە سەر‬ ‫كۆمەڵگه‌ هەناسەی لەبەربڕیوە و ئەم‬ ‫شااڵوەی خۆی پەیڕەو دەكات‪.‬‬ ‫شتێكی سەیرە؛ لەڕابردوودا چینە‬ ‫بااڵدەستەكان لەمیانی چەكی ئاگرین‬ ‫و بۆمباكانەوە هەوڵیاندەدا چۆك‬ ‫بەكۆمەڵگه‌كان دابدەن‪ ،‬وەلێ لەڕۆژگاری‬ ‫ئەمڕۆماندا پێویستیان بەمجۆرە شەڕە‬ ‫نییە‪ ،‬لەجیاتی ئەمە شەڕی دەروونی‪،‬‬ ‫ئایدیۆلۆژی و كولتووری زۆر كاریگەر‬ ‫بووە‪ .‬ئەو تەكنەلۆژیایەی كە لەئاراشدایە‬ ‫دەرفەتێكی مەزن بۆ ئەمە دەڕەخسێنێ‪.‬‬ ‫‪54‬‬

‫لەڕەوشێكی بەمجۆرەدا جیاوازی‬ ‫چینەكان تێكەڵ بەیەك دەبێت و لەمیانی‬ ‫ئەمەشدا دەرفەت دەڕەخ�سێ كە هەموو‬ ‫شتێك بەشێوەیەكی زۆر ورد بەفێڵبازی‬ ‫و چەوەساندنەوە و فشارێكی شاراوە‬

‫كۆمپانیاكانی‬

‫راگەیاندن و‬

‫باڵو كردنەوە كە‬

‫بەئیمپراتۆریەتی‬

‫"میدیا" راگەیاندن‬

‫ناوزەد دەكرێ‪،‬‬

‫لەحكومەت زیاتر‬ ‫بەدەسەاڵتن و‬

‫بەشێوەیەكی‬

‫مەترسیدار كۆمەڵگه‌‬ ‫بەڕێوە دەبات و‬

‫ئاراستەی دەكات‪.‬‬ ‫بكەوێتە ژێر فەرمانی چینێك‪.‬‬ ‫كاتێ لەڕۆژگاری ئەمڕۆماندا‬ ‫لەچوارچێوەی سنووری ئاشكرا و‬ ‫نەخشە بۆكێشراودا باس لەچینێك‬ ‫ناكەین‪ ،‬یەكێك لەهۆكارە سەرەكییەكانی‬ ‫ئەوەیە كە ئاماژەمان پێكرد‪ .‬لەڕاستیدا‬ ‫هەرچەندە مەسەلەی رەنج و ئەو‬ ‫چینەی سەرچاوەی خۆی لێوە دەگرێت‪،‬‬

‫دووچاری گۆڕانكاری شێوە و ناوەڕۆك‬ ‫هاتبن‪ ،‬وەلێ دیسان چینی زەحمەتكێشن‪.‬‬ ‫بەاڵم پێویست دەكات چینی بااڵدەست‬ ‫بەشێوەیەكی باش و تەواو پێناسە بكرێت‬ ‫كە زێدەتر شێوەی خۆی گۆڕیوە و‬ ‫بەواتایەك خۆی گشتگیر كردووە و بۆ‬ ‫نێو تەواوی كۆمەڵگه‌ تەشەنەی كردووە‪.‬‬ ‫پێناسە كۆنەكانی لەجۆری‪ :‬خاوەن‬ ‫كۆیلەكان ( كۆیلەدارەكان )‪ ،‬خاوەن‬ ‫زەویەكان (ئاغاكان)‪ ،‬خاوەن كارگەكان‬ ‫(سەرمایەدارەكان ) بەش ناكات و‬ ‫نابێتە وەاڵم‪ ،‬هەروەها زاراوەكانی‬ ‫بۆرژوازی ـ ناوین‪ ،‬بۆرژوازی ـ بچووك‬ ‫یش بەش ناكات‪ .‬ئەگەر بمانەوێ باش‬ ‫لەسۆسیالیزم تێبگەین‪ ،‬پێویست دەكات‬ ‫لەسەربنەمای لەبەرچاوگرتنی ئەو‬ ‫واقیعەی كە لەئارادایە شیكردنەوە و‬ ‫هەڵسەنگاندنی چینەكان ئەنجام بدرێت‪.‬‬ ‫بەتایبەتیش لەواڵتێكی وەكو توركیا‬ ‫ئەگەر هەر لەسەرەتای ئاواكردنی‬ ‫رژێمەوە بڵێین « ئێمە گەلێكی بێ چین و بێ‬ ‫جیاوازین « و هەنگاوی سەرەتا لەمیانی‬ ‫ئایدیۆلۆژیایەكی بەمجۆرە هاوێشترا بێ‪،‬‬ ‫ئەوا ئەم رەوشە نوێیە گرنگییەكی مەزن‬ ‫لەخۆوە دەگرێت‪.‬‬ ‫شێوازە توند و رەهاكانی فشار‬ ‫جێگای خۆیان بۆ فشاری ئایدیۆلۆژی‬ ‫و سایكۆلۆژی بەجێهێشتووە‪ ،‬رۆژانەش‬ ‫قووڵتر دەبنەوە‪ .‬كۆمپانیاكانی راگەیاندن‬ ‫و باڵو كردنەوە كە بەئیمپراتۆریەتی‬ ‫«میدیا» راگەیاندن ناوزەد دەكرێ‪،‬‬ ‫لەحكومەت زیاتر بەدەسەاڵتن و‬ ‫بەشێوەیەكی مەترسیدار كۆمەڵگه‌‬ ‫بەڕێوە دەبات و ئاراستەی دەكات‪ .‬جێگای‬ ‫تەكنەلۆژیا لەبەرهەمهێناندا زیاتر بووە و‬ ‫پێشكەوتووە‪ .‬لەجیاتی رەنجی رەهای هزر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫ـ بازوو ( هەرچەندە لەبناخەدا پشت بەمە‬ ‫دەبەسترێ) وەلێ لەمیانی بەكارهێنانی‬ ‫شێوازەكانی تەكنۆلۆژیا لەبەرهەمهێناندا‬ ‫توانیویەتی رەنجی هزر ـ بازوو بێ كاریگەر‬ ‫بكات‪ .‬واتە الوازبوونی الیەنی رەنجی‬ ‫هزر و بازوو جێگای باسە كە مرۆڤی‬ ‫زەحمەتكێش پشتی پێدەبەستێ‪.‬‬ ‫لەمیانی ئەو شۆڕشە زانستی ـ‬ ‫تەكنۆلۆژیەی كە كۆمپانیا و پاوانخوازی‬ ‫ئەمڕۆ پێشیان خستووە بەمرۆڤ دەڵێن‪:‬‬ ‫«تۆ هێندە پێویست نیت»‪ .‬بێكارییەكی‬ ‫لەڕادەبەدەر و تاڕادەیەك گرێدراوی ئەم‬ ‫تایبەتمەندییەی سەرمایەداری هاتۆتە‬ ‫ئاراوە‪ .‬ئیتر بۆرژوازی وای لێهاتووە‬ ‫كۆمەڵگه‌ بەشتێكی ناپێویست و بێ واتا‬ ‫لەقەڵەم بدات‪ .‬لەڕاستیدا ئەوەی بێ‬ ‫واتایە خودی سەرمایەداری خۆیەتی‪.‬‬ ‫بەاڵم بەهۆی ئەو ئامرازە مەزنانەی‬ ‫بااڵدەستی كە بەدەستیەوەیە و لەمیانی‬ ‫شێوازی كاریگەركردن‪ ،‬دەتوانێ ئەمە‬ ‫بەكۆمەڵگه‌ بە پەسندكردن بدات و پێی‬ ‫بڵێت‪« :‬تۆ بێ واتای»‪.‬‬ ‫لەمەش زیاتر دەست درێژی كردۆتە‬ ‫سەر هەسارەكەمان و دەیەوێ بۆری‬ ‫هەناسەی ببڕێ‪ .‬هەڵبەتە لەناوبردنی‬ ‫سەوزایی لەڕوویەكەوە بەواتای بڕینی‬ ‫هەناسەی مرۆڤ دێت‪.‬‬ ‫دەیانەوێ چەتری هەسارەكەمان‬ ‫بفڕێنن‬ ‫لەمیانی كونكردنی پەردەی ئۆزۆن‬ ‫دونیایان رووبەڕووی هەموو جۆرە‬ ‫مەترسیەك بەكراوەیی هێشتۆتەوە و‬ ‫لەالیەكی دیكەشەوە دە�شێ هەڕەشە و‬ ‫مەتر�سی چەكی ئەتۆمی هەركات و ساتێك‬ ‫مەرگەساتێك بنێتەوە‪ .‬هەڵبەتە گومان‬ ‫لەوەدا نییە كە سەرمایەداری بەرامبەر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بەباڵوبوونەوەی گەلێ نەخۆ�شی لەجۆری ـ‬ ‫شێرپەنجە و ئایدز ـ و زیادبوونی بێ سنوور‬ ‫و ناهاوسەنگی ژمارەی دانیشتووان‬ ‫بەرپرسیارە كە دیارنییە جیهان بەرەو چ‬ ‫رەوشێك دەبەن‪ .‬بەشێوەیەكی بەردەوام‬ ‫ئەم كێشانە سەختتر و دژوارتر دەكات‬ ‫و دەیگەیەنێتە ئاستی تەنگەژەیەكی‬ ‫سەخت و چڕ و پڕ‪ .‬لێرەدا بڕینی هەناسەی‬ ‫مرۆڤایەتی لەواری رۆحی و جەستەیی‬ ‫جێگای باسە‪.‬‬

‫لەڕاستیدا ئەو‬

‫بوارەی كە پێویستی‬ ‫بەقاڵبوونەوە‬

‫هەیە؛ پاراستنی‬ ‫سەرمایەداری‬

‫رۆژگاری ئەمڕۆ‬

‫بەواتای پەسندكردنی‬ ‫مەرگەساتی‬

‫مرۆڤایەتی و‬

‫لەناوبردنی ئاییندەی‬ ‫دێت‪.‬‬

‫سەرچاوە سەرەكییەكانی ژیانی‬ ‫مرۆڤ وێران دەكرێت و لەناو دەچێت‪،‬‬ ‫ئەستاتیك (جوانی) لەنێو دەبردرێت‪،‬‬ ‫رۆڵی ئایین و فەلسەفە كۆتاییان‬ ‫پێدەهێنرێت‪ .‬رەو�شی بەكۆیلەبوون‪،‬‬

‫ئاپووڕەی مرۆڤە گرگنەكان لەڕاستیدا‬ ‫هەڕەشە و مەترسییەكی جددییە‪.‬‬ ‫«پێویستی بەئایدیۆلۆژیایەكی نوێ و‬ ‫فەلسەفەیەكی بنچینەیی هەیە»‬ ‫سۆسیالیزمیش كە رەقیبێكی خاوەن‬ ‫بانگەشەی سەرمایەداری بوو كەوتە نێو‬ ‫كەم و كورتی‪ .‬ئێستا هۆكارەكانی ئەمە‬ ‫تاوتوێ دەكەین‪ .‬چۆن دەتوانین پوختە‬ ‫بوون و تۆكمەبوونێكی بەمجۆرە بێنینە‬ ‫ئاراوە كە لەهەق سیستەمی ئیمپریالیستی‬ ‫ـ سەرمایەداری دەربكەوێت؟‬ ‫لەڕاستیدا ئەو بوارەی كە‬ ‫پێویستی بەقاڵبوونەوە هەیە؛ پاراستنی‬ ‫سەرمایەداری رۆژگاری ئەمڕۆ بەواتای‬ ‫پەسندكردنی مەرگەساتی مرۆڤایەتی‬ ‫و لەناوبردنی ئاییندەی دێت‪ ،‬بەواتای‬ ‫بەژیانێك‪،‬‬ ‫دێت‬ ‫مەحكومكردنی‬ ‫كە تەنانەت هێندەی ژیانی مرۆڤە‬ ‫سەرەتاییەكانیش پێگەیشتوو نییە‪،‬‬ ‫بگرە خراپتریشە‪ .‬هۆڤێتی و راستینەی‬ ‫كۆمەڵگه‌ی مشەخۆری و بەکاربەر‬ ‫كە لەئارادایە پێشخستنی پێناسەیەكی‬ ‫بەمجۆرە سانایی تر دەكات‪ .‬ئەگەر‬ ‫مرۆڤایەتی بەردەوام بێت ئەوا بەالیەنی‬ ‫كەم بەگوێرەی یاساكانی سروشت و‬ ‫یاساكانی مرۆڤایەتیش رەوشێكی بەمجۆرە‬ ‫پەسند ناكرێت‪ .‬بۆ تاوتوێكردنی رەوش و‬ ‫گەیشتن بەڕێگەی چارەسەری‪ ،‬پێویستی‬ ‫بە ئایدیۆلۆژیایەك و فەلسەفەیەكی‬ ‫سەرەكی و پراكتیزەكردنیان هەیە‪ ،‬ئنجا‬ ‫ئەمە چ بەسۆسیالیزمی زانستی ناوزەدی‬ ‫بكەین یاخود بەسۆسیالیزمێك كە‬ ‫تاڕادەیەكی دیاریكراو‪ ،‬بونیادنراوەتەوە‪.‬‬ ‫زۆر باش دەزانین كە سۆسیالیزمی‬ ‫زانستی لەڕۆژێكدا سەری هەڵنەدا و‬ ‫‪55‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫لەدایك نەبوو و بەرهەمی ئەزموونی‬ ‫تاكە واڵتێك نییە‪ .‬تەنانەت بەرهەمی‬ ‫نییە‪.‬‬ ‫ئەوروپاش‬ ‫سەرمایەداری‬ ‫لەتەواوی قۆناخەكانی كۆمەڵگ ‌ه و‬ ‫بەكۆمەاڵیەتی بووندا‪ ،‬بەتایبەتیش‬ ‫چاالكییەكانی ئەو توێژانەی كە‬ ‫لەسەراوژێر بوونە شۆڕشگێڕیەكاندا‬ ‫خاوەنی رادیكاڵترین وەرچەرخان بوون‪،‬‬ ‫سەبارەت بەپێشخستنی سۆسیالیزم‬ ‫هزر و چاالكییان پێشخستووە‪ .‬هەربۆیە‬ ‫هزر و پراكتیكێكە كە شانبەشانی‬ ‫پێشكەوتووە‪.‬‬ ‫بەكۆمەڵگه‌بوونەوە‬ ‫قۆناخی سەرمایەداری واتا و هێزێكی‬ ‫زانستی بەم هزر و چاالكییە بەخشیوە‪،‬‬ ‫بەپێی تێپەڕبوونی كاتیش بەفۆرمیلی‬ ‫سۆسیالیزمی زانستی گەیشتووە‪.‬‬ ‫بێگومان هەروەكو چۆن لەسیستەمە‬ ‫كۆمەاڵیەتییەكاندا دەبینرێ‪ ،‬دە�شێ‬ ‫كەموكورتی و چەوتی سۆسیالیزمی‬ ‫لەسەردەمی‬ ‫هەبێ‪.‬‬ ‫زانستیش‬ ‫هۆڤێتی سەرمایەداریشدا لەنێو‬ ‫شۆڕ�شی فەرەنسادا رادیكاڵترین چین‬ ‫بەكۆمۆنیستەكان ناوزەد دەكران‪.‬‬ ‫قۆناخەكانی دوای ئەوەش بەردەوام‬ ‫شۆڕشە‬ ‫چەپڕەوەكانی‬ ‫الیەنە‬ ‫بۆرژوازییەكان‪ ،‬سۆسیالیست و‬ ‫كۆمۆنیستەكان بوو‪ .‬ئەم قۆناخە تادەگاتە‬ ‫ئەزموونی كۆمۆنەی پاریس‪ ،‬واتە ‪، 1848‬‬ ‫‪ 1870‬كۆمۆنیستەكان تێیدا بەكاریگەر‬ ‫بوون‪ .‬لەشۆڕ�شی ئۆكتۆبەریشدا‬ ‫دەسەاڵتیان گرتەدەست‪ ،‬پاشان ئەمە‬ ‫دەبێتە جوالنەوەیەكی جەماوەری مەزن‪.‬‬ ‫بێگومان سۆسیالیزم لەم قۆناخەدا‬ ‫زیاتر هەنگاوی بەرەو زانستی بوون‬ ‫هاوێشتووە‪ ،‬بەاڵم ناتوانرێ بگوترێ كە‬ ‫ئەمە دوا گووتەی سۆسیالیزمە‪ .‬زاراوەی‬ ‫‪56‬‬

‫«زوو گەیشتن بەكۆمۆنیزم «ی واڵتەكانی‬ ‫سۆسیالیزمی بونیادنراو واقیعی نییە‪.‬‬

‫هێندەی مێژووی‬

‫مرۆڤایەتی تێكۆشانی‬ ‫سۆسیالیزم‬

‫و كۆمۆنیزم‬

‫راستینەیەكە‪،‬‬

‫بەاڵم بەشێوەیەكی‬

‫دووبارە دەكەونە نێو‬

‫هەڵوێستی زێدەڕۆیی‪.‬‬ ‫ئێستاكە باشتر لەوە تێدەگەین‪:‬‬ ‫لەتەواوی شۆڕشە سەرەكیەكاندا هەر‬ ‫جوالنەوەیەكی گەیشتبێتە لوتكە و‬ ‫الیەنگری رەنج بوو بێت‪ ،‬ناوەڕۆكێكی‬ ‫دەگرێت‬ ‫لەخۆوە‬ ‫سۆسیالیستی‬ ‫یاخود ئامادەكارییەكە بۆ سۆسیالیزم‪.‬‬ ‫هەر لەڕاپەڕینی سپارتاكۆسەوە‪ ،‬كە‬ ‫سەرەكیترین سەرهەڵدانی سەردەمی‬ ‫كۆیالیەتییە تا دەگاتە تەواوی قۆناخە‬ ‫شۆڕشگێڕییە گرنگەكان‪ ،‬دەبینین‬ ‫گشتیان کۆمەک و بەشداربوونێكیان‬ ‫بۆ تێكۆشان‪ ،‬واتە بۆ مێژووی تێكۆشانی‬ ‫سۆسیالیستی هەیە‪.‬‬ ‫شۆڕ�شی‬ ‫لەنێو‬ ‫تەنانەت‬ ‫ئیسالمیەتیشدا‪ ،‬ملمالنێی نێوان‬ ‫ئیسالمیەتی فەرمی و ئیسالمیەتی‬ ‫ركابەر تایبەتمەندێتی بەمجۆرە لەخۆوە‬ ‫دەگرێت‪ .‬دەكرێ ئەمە بەملمالنێی‬

‫سوننی ـ عەلەوی ناوزەد بكرێت‪ .‬بۆ‬ ‫نموونە رادیكاڵترین چین واتە الیەنگرانی‬ ‫حەزرەتی عەلی بەگوێرەی ئەو قۆناخە‬ ‫چینێكی سۆسیالیست یان چەپڕەو‬ ‫بوون‪ .‬ئەو ئیسالمیەتەی بونیادنراوە‬ ‫ئیسالمیەتی فەرمی یان ئیسالمیەتی‬ ‫سونی یە‪ .‬بەگوێرەی خۆی زۆر بەسانایی‬ ‫دەكەوێتە نێو جیاوازیەكی بەم شێوەیە‪.‬‬ ‫لەچین و توێژە راستڕەوەكانەوە‬ ‫تاوەكو رادیكاڵترین چینی چەپڕەو‪،‬‬ ‫لەشۆڕ�شی ئۆكتۆبەر و شۆڕ�شی‬ ‫فەرەنساشدا بەمجۆرەیە‪ .‬هەروەها‬ ‫راستڕەو و هێڵە ناوینەكان لەشۆڕ�شی‬ ‫ئۆكتۆبەریشدا هەن‪ .‬رادیكاڵترین‬ ‫توێژیان ئەو كۆمۆنیستانەن كە بەپارتی‬ ‫بەلشەفیك ناوزەد دەكرێن‪.‬‬ ‫لێرەدا ئەمە دەردەكەوێتەڕوو‪:‬‬ ‫هێندەی مێژووی مرۆڤایەتی تێكۆشانی‬ ‫سۆسیالیزم و كۆمۆنیزم راستینەیەكە‪.‬‬ ‫بەاڵم بەشێوەیەكی دووبارە دەكەونە نێو‬ ‫هەڵوێستی زێدەڕۆیی‪ ،‬بۆ نموونە كەوتنە‬ ‫نێو هەڵسەنگاندنێكی چەوتی بەمجۆرە‬ ‫كە لەماوەیەكی زۆر كورتدا لێشاوی‬ ‫هزری خۆیان وەكو لێشاوێكی بااڵدەست‬ ‫و سەركەوتوو لەسەرانسەری جیهاندا‬ ‫لەقەڵەم دا‪ .‬تەنانەت تاڕادەیەكیش‬ ‫وەكو پێغەمبەران هەڵسەنگاندنی‬ ‫لەشێوەی ئایینی هەرەدوایی‪ ،‬دوا‬ ‫گووتە‪ ،‬هەڵسەنگاندن ئەنجام دەدرێت‪.‬‬ ‫هەروەكو چۆن پێشكەوتنی كۆمەڵگه‌‬ ‫بەردەوام دەبێت گرنگی هەر قۆناخێك‬ ‫بەگوێرەی پێشكەوتنە نوێیەكان بەالوە‬ ‫دەنرێت‪ .‬نەك تەنیا وەكو گووتەیەكی‬ ‫بێ كۆتایی بەڵكو وەكو زاراوەیەكی كۆن‬ ‫و بەسەرچوو دەمێنێتەوە‪ .‬بەاڵم ئەو‬ ‫واتایە نادات كە ئەو گووتانەی گوتراوە‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫گرنگی و واتای نییە‪ .‬چونكە هەروەكو‬ ‫دەبینین ئیسالمیەت‪ ،‬لیبراڵیزمی‬ ‫بۆرژوازیەت‪ ،‬یاخود سۆسیالیزم‬ ‫بەگوێرەی كات و شوێن و سەردەمی‬ ‫خۆیان رێگایان لەپێش گەلێك پێشكەوتن‬ ‫كردۆتەوە و شوێن پەنجە و میرا�سی‬ ‫گرنگیان بۆ مێژوو بەجێهێشتووە‪ .‬لەم‬ ‫بوارەدا بەفیڕۆ نەچوون و پێشكەوتنی‬ ‫كۆمەڵگه‌ و ئازادیی تاڕادەیەك لەژێر‬ ‫سایەی ئەم تێكۆشانانە بەدیهاتووە‪.‬‬ ‫بەتایبەتیش تێكۆشانی سۆسیالیزم لەم‬ ‫بوارەدا ناوی سەرەكیترین پێشكەوتنە‪.‬‬ ‫ئەم پێشكەوتنانەی الیەنگری رەنج و‬ ‫بەرهەمهێنان و داهێنانە لەئاستێكی‬ ‫هەرە بڵنددا لەژێر سایەی تێڕوانینێكی‬ ‫ئایدیۆلۆژی بەمجۆرەدا مرۆڤایەتی بەرەو‬ ‫پێشەوە بردووە‪.‬‬ ‫«لەڕۆژگاری‬ ‫بڵێین‬ ‫دەتوانین‬ ‫ئەمڕۆماندا ئاڵۆزی و تەنگژەیەكی چڕ و‬ ‫پڕ لەئارادایە‪ .‬سەرمایەداری هەروەكو‬ ‫چۆن لەڕابردوو بانگەشەی دەكرد‪،‬‬ ‫ئەمڕۆكەش بانگەشەی ئەوە دەكات‬ ‫كە لەئاستێكی گەردوونیدا خاوەنی‬ ‫سیستەمێكی گشتگیرە‪ .‬هەڵوەشانەوەی‬ ‫سۆسیالیزمی بونیادنراو لەئەنجامی‬ ‫كەموكورتی و الوازییەكانی‪ ،‬دەرفەتێكی‬ ‫زیاتری دا بەسەرمایەداری تاوەكو‬ ‫ئەم بانگەشەیەی بەهێزتر بكات‪ .‬بەاڵم‬ ‫هەروەكو لەسەرەوە ئاماژەمان پێكرد‬ ‫رەوشێكی پێچەوانەی ئەم بانگەشەیە‬ ‫جێگای باسە‪.‬‬ ‫ئەو قەیرانانەی بەشێوەیەكی‬ ‫رۆژانە سەختتر دەبن‪ ،‬پێویستی زیاتر بە‬ ‫سۆسیالیزم دەكات‪.‬‬ ‫لەسۆسیالیزم‬ ‫دابڕان‬ ‫(کۆمەاڵیەتیبوون) واتای دابڕانە‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫لەهەناسەدان‪.‬‬ ‫زیاتر‬ ‫كاتێك‬ ‫لەهەموو‬ ‫چارەسەركردنی ئەو كێشانەی لەئەنجامی‬ ‫ئەو تەنگژە و قەیرانە سەخت و دژوارانە‬ ‫دەردەكەون لەمیانی سۆسیالیزمدا دەبێت‬ ‫كە گوزارشت لەئاستی وشیاری و زانستی‬ ‫بوونی كۆمەڵگه‌ و بەكۆمەاڵیەتیبوون‬ ‫بكرێت‪ ،‬چونكە لەنێو ئاستێكی هێندە‬ ‫مەزنی وێرانكاری و كێشە سەخت‬

‫لەمیانی ئەو كێشانەی‬ ‫كە سەرچاوەی خۆی‬

‫لەسەرمایەداریی‬

‫دەگرێت دەیانەوێ‬

‫دونیا بێهەناسەدان‬ ‫بهێڵن‪.‬‬

‫و دژوارەكاندا نا�شێ سەرمایەداری‬ ‫لەناوخۆیدا چارەسەری بدۆزێتەوە‪.‬‬ ‫لەمیانی شۆڕ�شی زانستی ـ تەكنۆلۆژی‬ ‫بەمجۆرە كێشەكان چارەسەر ناكرێن‪.‬‬ ‫سیستەمی شۆڕ�شی زانستی ـ تەكنۆلۆژی‬ ‫كە لەخزمەتی سەرمایەداریدایە‬ ‫لەقوڵكردنەوەی ئەم تەنگژانەی‬ ‫لەئارادایە زیاتر هیچ ئەنجامێكی دیكەی‬ ‫نییە‪.‬‬ ‫دیسان چارەسەری لەڕاستینەی‬ ‫كۆمەاڵیەتی سۆسیالیزمدا بەدی دەكرێ‪،‬‬ ‫بەاڵم چۆن سۆسیالیزمێك؟ پێویست‬ ‫دەكات سۆسیالیزم پوخت و تۆكمە‬ ‫بكرێت ئینجا چ لەبواری تیۆریەوە بێت‬

‫یاخود لەبواری ئاواكردنەوە‪ .‬بەئەندازەی‬ ‫ئەوەی پێویست دەكات كەموكورتیەكانی‬ ‫مێژووی رابردووی دەرباز بكات و‬ ‫بەالوەیان بنێت‪ ،‬لەهەمان كاتدا پێویستی‬ ‫بەوە هەیە بەشێوەیەكی واقیعبینانە‬ ‫قەیرانە ئاڵۆز و تێكچڕژاوەكانی‬ ‫رۆژگاری ئەمڕۆمان هەڵسەنگێنێ و‬ ‫هێزی چارەسەری خۆی بسەپێنێ‪ .‬ئەگەر‬ ‫بێتو سیاسەتی تایبەت بەسەرلەنوێ‬ ‫رێكخستنەوەی ئابووری و میتۆدی‬ ‫سیا�سی و هەڵسەنگاندن و شیكردنەوەی‬ ‫هزری پێشنەخرێت‪ ،‬تادەگاتە هەڵوێستێ‬ ‫كە وەاڵمی سایكۆلۆژیا و مۆراڵ دەداتەوە‪،‬‬ ‫ئەوا ناتوانین وەاڵمێكی بەجێ بۆ پر�سی‬ ‫«چۆن سۆسیالیزمێك» بدەینەوە‪.‬‬ ‫هەروەكو لەسەرەتاش ئاماژەمان‬ ‫پێكرد لەمیانی ئەو كێشانەی كە‬ ‫سەرچاوەی خۆی لەسەرمایەداری‬ ‫دەگرێت دەیانەوێ دونیا بێهەناسەدان‬ ‫بهێڵن‪ ،‬پەردەكەی كون دەكرێ‪ .‬ئەو‬ ‫هەڕەشە و مەترسییەی كە سیمای‬ ‫مەعشەری پێوە دیارە‪ ،‬لەئەنجامدا‬ ‫مرۆڤێكی وای هێناوەتە ئاراوە كە گرگن‬ ‫و زۆر بچووك بۆتەوە‪.‬‬ ‫پێویستی بەراسپاردە و هەڵوێستی‬ ‫سۆسیالیستی بەمجۆرە هەیە كە‬ ‫سەرلەنوێ ئیعتبار بەمرۆڤ ببەخشێتەوە‬ ‫و تێگەیشتن و رەوشتەكەی لەگەڵ‬ ‫سروشتدا ئاشت بكاتەوە و لەهەمانكاتدا‬ ‫دەرفەت و زەمینەی ئەوەش بدات‬ ‫كە ناكۆكییەكانی لەگەڵ سروشتدا‬ ‫قوڵبێتەوە‪.‬‬ ‫لەهەموو كاتێك زیاتر دەتوانین بڵێین‪:‬‬ ‫هەروەكو چۆن سیستەمی ئیمپریالیستی‬ ‫سەرمایەداری ئەو هاوسەنگییەی كە‬ ‫مرۆڤ لەنێوان خۆی و سروشتدا‬ ‫‪57‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫بونیادیناوە گۆڕیویەتی بۆ ناكۆكی زۆر‬ ‫مەترسیداری رووخاندن‪ ،‬لەهەمانكاتدا‬ ‫كۆمەاڵیەتییەكە�شی‬ ‫رێكخستنە‬ ‫مرۆڤایەتی تاكو رادەی پەیوەندی‬ ‫مشەخۆری بردووە‪ .‬واتە رێگای لەبەردەم‬ ‫ئەم دوو ناكۆكییە جیهانگیریە كردۆتەوە‪.‬‬ ‫لەمیانی‬ ‫سۆسیالیزم‬ ‫بەڵێ‬ ‫وەاڵمدانەوەی ئەم دوو ناكۆكیە سەرەكیە‬ ‫دەتوانێ بەشێوەیەكی راست خۆی پێناسە‬ ‫بكات‪ .‬مەرجە كە شیكردنەوەیەكی راستی‬ ‫پەیوەندی مرۆڤ لەگەڵ سروشتدا‬ ‫ئەنجامبدرێت و دەتوانرێ بەپەیوەندی‬ ‫لەگەڵ ژینگەشدا ناوزەد بكرێت‪.‬‬ ‫چارەسەری شۆڕشگێڕانە بۆ ئەم كێشەیە‬ ‫بسەپێنرێت كە رێكخراوەكانی ژینگە‬ ‫و سەوزایی بەزمانێكی ریفۆرمیستانە‬ ‫ئاماژەی پێدەكەن‪ .‬هەروەها پێویست‬ ‫دەكات بەرامبەر بەمۆدێلی ئەو‬ ‫كۆمەڵگه‌یەی ئیمپریالیزم دەیسەپێنێ‬ ‫و لەناوخۆیدا بچووك بۆتەوە‪ ،‬هەر‬ ‫لەپالننامەی ژمارەی دانیشتوانەوە بگرە‬ ‫تاوەكو دەگاتە پالننامەی بەرهەم هێنان‬ ‫و سەرلەنوێ رێكخستنەوەی سەرخان‬ ‫و هەروەها سەرلەنوێ پێناسەكردنی‬ ‫مرۆڤ لەالیەنی دەروونی و رەوشتییەوە‬ ‫ئەنجامبدرێ‪ .‬بوون بەهێزی چارەسەری‬ ‫بۆ ناكۆكییەكی چڕو پڕی بەمجۆرە دە�شێ‬ ‫سۆسیالیزم بكات بەڕۆژەڤ و راستیەكی‬ ‫هەنووكەیی‪ .‬چونكە پێناسەیەكی تەسكی‬ ‫چینایەتی تێر ناكات‪.‬‬ ‫«چینی كاركەر وەكو سەدەی‬ ‫نۆزدەهەم نەماوە»‬ ‫سۆسیالیزمی‬ ‫بنبەستبوونێكی‬ ‫لەسەربنەمای‬ ‫كە‬ ‫لەئارادایە‬ ‫شیكردنەوەكانی سەدەی نۆزدەهەم‬ ‫لەكێشەكان نزیك دەبێتەوە و تاوتوێیان‬ ‫‪58‬‬

‫دەكات‪ ،‬دەڵێن «چینێكی كاركەری‬ ‫بەمجۆرە « لەڕاستیدا چینێكی بەمجۆرە‬ ‫نەماوە‪ ،‬یاخود دەتوانین بڵێین ئەو‬ ‫سەردەمە بەسەر چووە كە ئیمپریالیزم‬ ‫تەنیا بەچەوساندنەوەی چینێك تێر بێت‬ ‫و بوەستی‪.‬‬ ‫تەسكەكە�شی‬ ‫بەواتا‬ ‫چەوساندنەوەیەك لەئارادایە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫زۆر گشتیگر بووە و ئێمەش گوتمان‬

‫سیستەمی‬

‫ئیمپریالیستی ــ‬

‫سەرمایەداریی‬

‫سەبارەت بەتەواوی‬ ‫مرۆڤایەتی‬

‫هاوسەنگی‬

‫سروشتی تێكداوە‪،‬‬

‫هەربۆیە پێویست‬ ‫بە رێنوماییەكی‬

‫بەمجۆرە دەكات‬

‫كە بەرفراوانترین‬

‫توێژەكانی كۆمەڵگه‌‬ ‫بدوێنێ‪.‬‬

‫لەمیانی شۆڕ�شی تەكنۆلۆژی ـ زانستی و‬ ‫ئەو پێشكەوتنانەی جیهانی راگەیاندن ـ‬ ‫باڵوكردنەوە رێگای بۆ ئاوااڵ كردووە‪،‬‬

‫كۆمەڵگه‌ی دیل کردووە‪ .‬شێوازی‬ ‫تااڵنكاری و فشاری وەها پێشكەوتووە‬ ‫كە بەهیچ شێوەیەك لەگەڵ سەدەی‬ ‫نۆزەهەمدا پێوانە ناكرێت‪.‬‬ ‫هەربۆیە لەڕۆژگاری ئەمڕۆدا‬ ‫لەسەربنەمای‬ ‫هەڵسەنگاندن‬ ‫شیكردنەوەكانی رابردوو‪ ،‬واتای‬ ‫تێكەڵكردن و نەناسینی راستیەكانە‪.‬‬ ‫لەگفتوگۆكانی سەبارەت بەسۆسیالیزم‬ ‫رەوشێكی بەمجۆرە لەئارادایە‪ ،‬ئەمەش‬ ‫گوزارشت لەمەرگەسات دەكات‪.‬‬ ‫هەڵسەنگاندن و شیكردنەوەی ئەم رەوشە‬ ‫تیشك دەخاتە سەر شێوازەكانی شەڕ و‬ ‫كێشە تەكتیكیەكانیش‪ .‬تەكتیكە كۆنەكان‬ ‫لەڕۆژگاری ئەمڕ‌وماندا بەش ناكەن‪.‬‬ ‫هەروەكو چۆن كۆمەڵگه‌ خزێنراوەتە ناو‬ ‫فشار و چەوساندنەوەیەكی گشتگیر‪،‬‬ ‫لەبەرامبەر ئەمە پێویستە شێوازی‬ ‫وەهای تێكۆشان پێشبخرێت كە تەواوی‬ ‫كۆمەڵگه‌ پەیوەندیدار بكات‪.‬‬ ‫ـ‬ ‫ئیمپریالیستی‬ ‫سیستەمی‬ ‫سەرمایەداری سەبارەت بەتەواوی‬ ‫مرۆڤایەتی هاوسەنگی سروشتی تێكداوە‪.‬‬ ‫هەربۆیە پێویست بە رێنوماییەكی‬ ‫بەمجۆرە دەكات كە بەرفراوانترین‬ ‫توێژەكانی كۆمەڵگه‌ بدوێنێ‪ .‬واتە‬ ‫بەئەندازەی ئەوەی پرۆگرامێكی‬ ‫سۆسیالیستی پشت ئەستوور بە‬ ‫تێڕوانینێكی دروست و بەرجەستەكردنی‬ ‫تەكتیكەكانی لەبواری كرداریدا پێویستە‬ ‫و وەاڵمی كێشەكان دەداتەوە‪ ،‬هێندەی‬ ‫ئەوەش سۆسیالیزم دەتوانێ ئەوە نیشان‬ ‫بدات كە پرەنسیپێكە جارێكی دیكە‬ ‫تۆكمە و پتەو بۆتەوە و هێزی چارەسەری‬ ‫كێشەكانە‪.‬‬ ‫گفتوگۆیەكی بەمجۆرە راستە و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫لەجێی خۆیدایە‪ .‬هەربۆیە ئەوانەی‬ ‫بەقواڵییەوە گرێدراوی چارەنوو�سی‬ ‫مرۆڤایەتین و دەیانەوێ بەشێوەیەكی‬ ‫سەبارەت‬ ‫هەڵوێست‬ ‫بنچینەیی‬ ‫بەكێشەكانی مرۆڤایەتی نیشانبدەن‪،‬‬ ‫ئەوا لەسەربنەمای قاڵبوونێكی زیاتر‬ ‫پەیوەندی نیشاندەدەن و نزیكبوون‬ ‫لەسۆسیالیزم دەكەن؛ لەسەربنەمای‬ ‫كارامەیی و تێگەیشتنی زیاتر و دۆزینەوەی‬ ‫چارەسەری بۆ كێشە و گیروگرفتە‬ ‫نوێكان هەڵوێست نیشان دەدەن‪.‬‬ ‫ئەركەكان چاوەڕوانیمان دەكەن‪.‬‬ ‫بەم‬ ‫سەبارەت‬ ‫لەگفتوگۆكردنی‬ ‫مەسەلەیەدا نەزۆكی هەیە و دووبارە‬ ‫كردنەوەی زاراوە كۆنەكان بەس‬ ‫دەبینرێت‪ .‬بۆیە پێویست دەكات گفتوگۆ‬ ‫نوێ بكرێتەوە‪ .‬دەتوانین لەسەر‬ ‫پێناسەیەكی نوێی سۆسیالیزمی بوەستین‬ ‫و بەرنامە و چاالكی و چۆنێتی تەكتیكەكانی‬ ‫تاوتوێ بكەین‪ .‬لەم چوارچێوەیەشدا‬ ‫دە�شێ پارتی نوێی سۆسیالیستی ئاوا‬ ‫بكرێن و شێوازەكانی چاالكی جەماوەری‬ ‫پێشبخرێن‪ .‬لەژێر سایەی تێڕوانینێكی‬ ‫سۆسیالیستانە دەکرێ شۆڕ�شی‬ ‫زانستی ـ تەكنۆلۆژی بكرێت بەهێزێكی‬ ‫كاریگەری كرداری بۆ چارەسەركردنی‬ ‫ئەم كێشانە‪ .‬بێگومان هەڵوێستێكی‬ ‫بەمجۆرە لەماوەیەكی زۆر كورتدا ئاستی‬ ‫پەیوەستداربوون بەسۆسیالیزم زیاد‬ ‫دەكات و ئەو راستییە نیشاندەدات‬ ‫كە سەرچاوەی سەرەكی چارەسەرییە‬ ‫لەبەرامبەر ئەو سەرمایەداریەی كەوتۆتە‬ ‫نێو سەردەمێك كە چڕترین پوكانەوە‬ ‫بەخۆیەوە دەبینێ‪ ،‬قۆناخێكی گونجاوی‬ ‫سۆسیالیزم دێنێتە ئاراوە‪.‬‬ ‫بەئەندازەی ئەوەی پارتیمان ‪PKK‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫جواڵنەوەیەكە كە هەر لەسەرەتاوە‬ ‫بەئەنجامە‬ ‫بەرامبەر‬ ‫هەڵوێستی‬ ‫نێگەتیفیەكانی سۆسیالیزمی بونیادنراو‬ ‫نیشاندا‪ ،‬لەهەمانكاتدا نەیهێشتووە‬ ‫كاریگەریە‬ ‫ئەم‬ ‫رەنگدانەوەی‬ ‫نێگەتیڤیانەی پێوەدیار بێت‪ ،‬بەمجۆرەش‬ ‫توانی ئەو راستییە دەستنیشان بكات‬ ‫كە سۆسیالیزمێكی رەها گەلێك كەم‬ ‫كوڕی خۆی هەیە‪ ،‬بەاڵم سەرەڕای‬

‫ئەو رێكخراوەی‬

‫گۆڕەپانی تێكۆشان‬

‫چۆڵ ناكات و درێژە‬

‫بەبانگەشەكانی خۆی‬ ‫دەدات و جەختی‬

‫لەسەر دەكاتەوە‪،‬‬

‫جواڵنەوەیەكی ئازا و‬ ‫دلێرە‪.‬‬

‫ئەمەش جواڵنەوەیەكە بەردەوام باوەڕی‬ ‫بەسۆسیالیزم هەبووە و لەسەر ئەم‬ ‫بنەمایەش لێی نزیك بۆتەوە‪.‬‬ ‫بەتایبەتیش ئەمەی بەشێوەیەكی‬ ‫سەربەخۆ و زۆربەخۆباوەڕ لەشوێنێكدا‬ ‫پەیڕەو كردووە كە بە» كوردستان»‬ ‫ناوزەد دەكرێ و پاشكەوتوترین واڵت‬ ‫و كۆمەڵگه‌یە‪ .‬هێزێكە لەم بارەیەوە‬ ‫رێگای لەپێش گەلێك ئەنجامی گرنگ‬ ‫كردۆتەوە و پارتێكە لەسەر ئەم بنەمایە‬

‫شێوەی گرتووە‪ .‬بەم واتایە ئەزموونی‬ ‫‪ PKK‬جواڵنەوەیەكی پێشكەوتنە و‬ ‫لەسەردەمێكدا توانیویەتی بگات‬ ‫بەڕێبازی ئایدیۆلۆژی‪ ،‬چاالكیەكی‬ ‫سۆسیالیستیانەی مەزن كە سۆسیالیزمی‬ ‫بونیادنراو سەرەڕای ئەوەی لەئاستی‬ ‫دونیادا لەگەڵ سیستەمی سەرمایەدری‬ ‫ـ ئیمپریالیستی گەیشتە هاوسەنگییەك‪،‬‬ ‫بەاڵم لەئەنجامی بنبەستبوونی ناوخۆیی‬ ‫هەڵوەشایەوە و خواستیان تاڕادەیەكی‬ ‫مەزن سۆسیالیزم لەبەرچاوان بخەن‪.‬‬ ‫بەم رەوشەی كە ئێستا تێیدا دەژی‬ ‫كەمێكیش لەو جواڵنەوانە دەچێ كە‬ ‫لەسەردەمی پاشڤەڕۆیەتیدا لەسەرپێ‬ ‫مانەوە و تاڕادەیەكیش خاوەنی جێگە و‬ ‫پێگەیەكی بەكەرامەت و شەرەفمەندانە‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫هەڵبەتە لەسەردەمێكی بەمجۆرەدا‬ ‫كە سیستەمی فەرمی ـ بااڵدەست‪ ،‬تاوەكو‬ ‫دەتوانێ بەگوێرەی خۆی هەڵس و كەوت‬ ‫دەكات و هەموو الیەنێك لەژێر باڵ و‬ ‫سایەی پاشڤەڕۆیەتیدا دێن و دەچن‪،‬‬ ‫ئەو رێكخراوەی گۆڕەپانی تێكۆشان‬ ‫چۆڵ ناكات و درێژە بەبانگەشەكانی‬ ‫خۆی دەدات و جەختی لەسەر دەكاتەوە‪،‬‬ ‫جواڵنەوەیەكی ئازا و دلێرە‪ .‬لەهەمان‬ ‫كاتدا جوالنەوەیەكە كە لەتوانا و‬ ‫دەسەاڵتی دا هەیە بەناوی مرۆڤایەتیەوە‬ ‫بدوێ‪.‬‬ ‫هەر جوالنەوەیەكی مەزنی ئازادیی‬ ‫بەئەندازەی ئەوەی ببێتە وەاڵمێكی‬ ‫سەركەوتوانە بۆ سەردەمی ئەو‬ ‫موحافەزەكارییەی لەئاستی گەردوونیدا‬ ‫لەئارادایە‪ ،‬تەنیا بەوە ناوەستێ‬ ‫چارەسەری بۆ ئەو واڵت و گەلە بێنێ‬ ‫كە تێیدا دەركەوتووە‪ ،‬لەگەڵ ئەوەشدا‬ ‫‪59‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine. NO:23 - December 2017‬‬

‫دەتوانێ ببێتە وتەبێژی بانگەشەكانی‬ ‫مرۆڤایەتی‪ .‬هەربۆیە لەقۆناخێكدا‬ ‫خاچ بە دەستەكان‪ ،‬لەقۆناخێكی دیكە‬ ‫موسوڵمانەكان‪ ،‬هەروەها لەقۆناخی‬ ‫دیكەش شۆڕشەكانی فەرەنسا و‬ ‫ئۆكتۆبەر رۆڵێكی بەمجۆرەیان بینی و‬ ‫توانیان ببنە وەاڵم بۆ گەلێك كێشە كە‬ ‫رۆڵیان ناتوانرێت بچووك بكرێتەوە‪.‬‬ ‫هەرچەندە لەسەرەتادا ئامادە‬ ‫نەبووین و وەكو جوالنەوەیەكی‬ ‫نەتەوەیی ‪ -‬نیشتیمانی دیاربووین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫رەو�شی نێودەوڵەتی ئێستا و پێشكەوتنە‬ ‫هەرێمیەكان زاراوەی ‪ PKK‬لەئاستێكی‬ ‫گەردوونیدا وەكو زاراوەی سۆسیالیزم‬ ‫و نوێنەرەكەی نیشاندەدات‪ ،‬هەروەكو‬ ‫بڵێی ناچاری رۆڵێكی بەمجۆرەی دەكات‪.‬‬ ‫هەرچەندە لەسەرەتا بەم شێوەیە‬ ‫تەماشامان نەدەكرد‪ ،‬بەاڵم ئەگەر ئەو‬ ‫هەلومەرجە ئاڵۆزەی بەخێرایی دەگۆڕێت‬ ‫ئەركێكی بەمجۆرە بخاتە ئەستۆی‬ ‫پارتیمان‪ ،‬ئەوا بێگومان ئەوە جێگای‬ ‫شانازی و سەربەرزیمانە‪ .‬بەاڵم لەهەمان‬ ‫كاتدا تێگەیشتنێكی راست و دروستی‬ ‫ئەم ئەركە و هەڵسەنگاندن و دەست‬ ‫نیشانكردنی ئەو الیەنەی ئێمە دەتوانین‬ ‫بەهێزی بكەین و تێیدا بەشداربین وەكو‬ ‫مەرجێك بەسەرماندا دەسەپێنێ‪.‬‬ ‫خۆرهەاڵتی ناوین گۆڕەپانێكە‬ ‫بەدرێژایی مێژوو گەلێ ئایدیۆلۆژی‪،‬‬ ‫بەتایبەتیش ئایین بەناوی مرۆڤایەتی‬ ‫دەركەوتووە و زۆر چاالكی و بانگەشەی‬ ‫تێدا پێشخراوە‪ .‬بینینی رۆڵی النكەی‬ ‫مرۆڤایەتی و دەركەوتنی تەواوی‬ ‫شارستانیەتە سەرەكیەكان لەم‬ ‫گۆڕەپانە‪ ،‬رۆڵی راستینەی كۆمەڵگه‌ی‬ ‫خۆرهەاڵتی ناوین لەپێشكەوتنی‬ ‫‪60‬‬

‫مرۆڤایەتیدا نیشان دەدات‪ .‬هەربۆیە‬ ‫رەو�شی سەختی مرۆڤایەتی لەم‬ ‫گۆڕەپانەدا و جەخت كردنەوەی‬ ‫لەسەر چارەسەری‪ ،‬سەرەڕای دژواری‬ ‫قەیرانەكانی ئیمپریالیزم‪ ،‬رێكەوت نییە‪.‬‬ ‫لەمیانی هەندێ بوویەرەوە مێژوو ئەو‬ ‫راستیەی روون كردۆتەوە كە هەرچەندە‬ ‫لەشوێنێكدا تەنگژەكان سەخت و‬ ‫گران بن‪ ،‬بەو ئەندازەیەش هەنگاو و‬

‫تاڕادەیەك بۆتە نەسیبی ‪ PKK‬و گوزارشتی‬ ‫خۆی لەمەزنایەتی ‪ PKK‬دا كردووە‪.‬‬ ‫لەم چوارچێوەیەدا پارتیمان‬ ‫بەئەندازەی تێگەیشتنی مێژوویی‪ ،‬دەرك‬ ‫بەم رۆڵەش دەكات كە راستینەی‬ ‫واقیعی و هەنووكەیی دەیخاتە ئەستۆی‬ ‫سۆسیالیزم‪ ،‬هەوڵدەدات نوێنەرایەتی‬ ‫بكات و ببێتە وتەبێژی‪ .‬لەم بارەیەشەوە‬ ‫هێندەی گەوهەرێكی ئەنتەرناسیۆنالیستی‬ ‫بەشێوەیەكی زۆر لێهاتوانە گەوهەری‬ ‫نەتەوەیی خۆی خستۆتەڕوو‪ .‬لەڕێگای‬ ‫گەلێك شەهادەتی بەهاداریشەوە‬ ‫ئەم راستیەی سەملاندووە كە خاوەن‬ ‫گووتەكانی خۆیەتی و بەرجەستە و‬ ‫پراكتیزەیان دەكات‪ .‬هەروەها لەو‬ ‫باوەڕەدایە كە كاتێك گەلەكەی خۆی‬ ‫بەرەو ئازادیی دەبات مرۆڤایەتیش ئازاد‬ ‫دەكات و لەوبوارەدا هەنگاوێكی سەرەكی‬ ‫هاوێشتووە و لەسەربنەمای دەرك‬ ‫پێكردن ئەمە ئەنجام دەدات‪.‬‬

‫پاشڤەڕۆیانە بۆتەوە‪.‬‬

‫«‪ PKK‬جوالنەوەیەكی رەنجە»‬ ‫لەراستیدا ‪ PKK‬جوالنەوەیەكە‬ ‫لەتەواوی قۆناخە مێژوویەكاندا دووچاری‬ ‫پیالنگێڕی نێودەوڵەتی پاشڤەڕۆیانە‬ ‫بۆتەوە‪ .‬باوەڕ ناكەم بەو ئەندازە فراوانە‬ ‫پیالنێكی نێودەوڵەتی لەدەوربەری‬ ‫جوالنەوەیەكی دیكە هاتبێتە ئاراوە‪ .‬هەر‬ ‫لەبەرئەوەی تەنیا جوالنەوەیەكی بەهێزی‬ ‫سۆسیالیستی و رزگاری نیشتیمانییە‬ ‫كە لەسەر پێیان مابێتەوە‪ ،‬پیالنێكی‬ ‫نێودەوڵەتی لەدژی ئەنجام درا‪ .‬بەاڵم‬ ‫بەرخودانی كرد و سەركوت نەكرا‪.‬‬ ‫لەئەنجامی هەڵمەتە نوێكانی و ئاستی‬ ‫بڕیاردانی لەبەڕێوەبردنی شەڕدا ئەوەی‬ ‫دووپاتكردەوە كە زاراوەی سۆسیالیزم‬

‫لەراستیدا ‪PKK‬‬ ‫جوالنەوەیەكە‬

‫لەتەواوی قۆناخە‬

‫مێژوویەكاندا‬

‫دووچاری پیالنگێڕی‬ ‫نێودەوڵەتی‬

‫قەڵەمبازی شۆڕشگێڕی پێشدەكەوێت‪.‬‬ ‫كوردستان كە پاشكەوتوترین ناوچەی‬ ‫خۆرهەاڵتی ناوینە و گەلی كوردستانیش‬ ‫گەلێكە لەبیركراوە و لەڕەو�شی‬ ‫مرۆڤایەتی بەدەرنراوە‪ ،‬ئێستا سەرلەنوێ‬ ‫هەوڵدەدات چاوەكانی بۆ ژیان بكاتەوە‪.‬‬ ‫لەكاتێكدا چاوەكانی دەكاتەوە دەیەوێ‬ ‫بەهەنگاو هاوێشتنێك تەواوی ئەو‬ ‫قۆناخانە ببڕێت كە مرۆڤایەتی لەكاروانی‬ ‫پێشكەوتنی خویدا بڕیویەتی‪ .‬ئەمەش‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،23‬كانوونی یه‌كه‌م ‪ 2017‬ز \ به‌فرانبار ‪2717‬ك‬

‫تێكناشكێت‪ .‬تێكشكانیش لەمالوە بمێنێ‪،‬‬ ‫ئەوا لەمیانی ئەو هەنگاوانەی دەیهاوێژێ‬ ‫زیاتر لەسەركەوتن نزیك دەبێتەوە و ئەوە‬ ‫دەسەملێنێ كە جوالنەوی هەرە راست و‬ ‫بەهێزی ئەم سەردەمەیە و تایبەتمەندێتی‬ ‫سەرەكی و سەرچاوەی خوڵقاندنی ئەم‬ ‫پێشكەوتنانە ئەوەیە كە جواڵنەوەیەكی‬ ‫سۆسیالیستی یە‪.‬‬ ‫بێگومان پێویست دەكات تێگەیشتنی‬ ‫مێژوویی و سەردەم بگاتە پێناسە و‬ ‫گوزارشتێكی زانستیانە‪ .‬هەروەها‬ ‫پێویست دەكات بەقوواڵیی وەاڵمی نوێ‬ ‫بۆ چارەسەری كێشەكان بدرێتەوە و‬ ‫لەسەربنەمایەكی نوێ پارتی رەنج و‬ ‫دیموكرا�سی سۆسیالیستی و چاالكیەكانی‬ ‫دەوڵەت ـ گەل پێناسە بكرێت‪ .‬لەمیانی‬ ‫پراكتیكی بەرجەستە و تاكتیكە‬ ‫جیاجیاكاندا جوالنەوەیەكی گەلێری تێر و‬ ‫تەسەملان هێنایە ئاراوە‪.‬‬ ‫پارتیمان تەنیا رێگای رزگاری لەپێش‬ ‫هەژارترین توێژدا ناكاتەوە بەڵكو‬ ‫لەهەمانكاتدا رێگا لەپێش چین و توێژەكانی‬ ‫دیكەی كۆمەڵگه‌ش دەكاتەوە‪ .‬دەتوانرێ‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بەرامبەر بەچەوساندنەوەی رەنج و‬ ‫كۆیلەكردنی ژنان و ئەو فشارانەی كە‬ ‫لەئەنجامی جیاوازی مەزهەبی و ناكۆكی‬ ‫نەتەوەییەوە بەدیدێت‪ ،‬لەسەربنەمای‬ ‫چارەسەری هەڵوێست پێشبخرێت‪.‬‬

‫هەر لەبەرئەوەی‬

‫بەقوواڵیی گرێدراوی‬

‫ئەم راستیەین‪ ،‬بۆیە‬ ‫بەشێوەیەك ژیانی‬ ‫خۆمان دەخەینە‬

‫خزمەتی مرۆڤایەتی‬

‫كە لەهیچ پارتێكدا‬ ‫نابینرێ‪.‬‬

‫سەرەڕای سەختی و كەموكوڕییەكانی‪،‬‬

‫درێژە بەپێشكەوتنەكانی دەدات و‬ ‫لەسەربنەمای رێزگرتن لەڕەنج‪،‬‬ ‫هەوڵ دەدات ببێت بەپارتی ئەو‬ ‫كەسانەی خاوەنی رەنجن‪ .‬سەبارەت‬ ‫بەكەسایەتییەكی قارەمان و فیداكار و‬ ‫شێوازێكی ژیان كە شایستەی رەچەڵەكی‬ ‫مرۆڤ بێت بەشێوەیەك تاوتوێی كردووە‬ ‫كە تاوەكو ئێستا هیچ پارتییەك بەتێر و‬ ‫تەسەلی نەیگرتۆتە دەست و بەم شێوەیە‬ ‫وەاڵمی نەداوەتەوە‪.‬‬ ‫ئەو مرۆڤایەتییەی راستینەی‬ ‫‪ PKK‬بەرجەستە بكات‪ ،‬بەواتای‬ ‫مرۆڤایەتییەكی ئازاد و رزگاربوو دێت‪.‬‬ ‫ئێستا ئێمە لەڕەوشێكداین كە هەنگاوێكی‬ ‫بچووكمان هاوێشتووە‪ .‬ئەگەر بێت و‬ ‫بەناوی گەلەكەمان ئەمە بەسەركەوتنێكی‬ ‫یەكجارەكی بگەیەنین‪ ،‬ئەوا زۆر باش‬ ‫دەزانین كە بەناوی مرۆڤایەتی دەبێتە‬ ‫دەسكەوتێكی مەزن‪ .‬هەربۆیە توانیمان و‬ ‫زانیمان چۆن ئەو رزگاربوونەی لەئاستی‬ ‫تاكە كەسدا بەدیدێت‪ ،‬وەرچەرخێنین و‬ ‫بیگۆڕین بۆ ئەو رزگاربوونەی لەئاستی‬ ‫گەلدا بەدیهاتووە‪ .‬لەهەموو كاتێك زیاتر‬ ‫‪61‬‬

‫‪NO:23 - December 2017‬‬

‫گرێدراوی ئەوەین كە ئەو رزگاربوونەی‬ ‫لەئاستی گەلێكدا بەدیهاتووە بگۆڕین و‬ ‫وەریچەرخێنین بۆ رزگاربوونی تەواوی‬ ‫مرۆڤایەتی‪.‬‬ ‫باوەڕیمان بەمرۆڤایەتی هەیە‪ ،‬باش‬ ‫دەزانین ژیانێك هەیە كە شایستەی‬ ‫مرۆڤ بێت‪.‬‬ ‫هەر لەبەرئەوەی بەقوواڵیی‬ ‫گرێدراوی ئەم راستیەین‪ ،‬بۆیە‬ ‫بەشێوەیەك ژیانی خۆمان دەخەینە‬ ‫خزمەتی مرۆڤایەتی كە لەهیچ پارتێكدا‬ ‫نابینرێ‪ .‬جواڵنەوەیەكی تا ئەم رادەیە‬ ‫نوێنەرایەتی كۆمەاڵیەتی بوون بكات‬ ‫و لەم پێناوەشدا هێندە فیداكاری و‬ ‫جەسارەتی پێشخستووە‪ ،‬تەنانەت‬ ‫دە�شێ جواڵنەوەیەكی گەوهەری‬ ‫سۆسیالیستانە بێت‪ .‬هەربۆیە شەرەفی‬ ‫ئەمە بۆتە نەسیبی ‪ .PKK‬بێگومان ئەم‬ ‫تایبەتمەندیە سەرەكییەی پارتیمان وەكو‬ ‫سۆمای چاومان دەپارێزین‪ .‬تەواوی‬ ‫شەهادەتەكان لەسەر ئەم بنەمایەن‬ ‫و لەم پێناوەدایە‪ .‬هەروەكو چۆن ئەم‬ ‫بەرخودانی و فیداكارییە مەزنانە‬ ‫لەسایەی ئەم گەوهەرە پتەوە هاتە‬ ‫ئاراوە‪ ،‬لەهەمانكاتدا لەپێناو پاراستنی‬ ‫ئەم گەوهەرە ئەنجامدراوە‪ .‬ئێمەش‬ ‫لەسەربنەمای ئەم باوەڕیە سەرمان‬ ‫هەڵدا و مەزن بووین‪ .‬هەروەها لەو‬ ‫باوەڕەداین كە مەزن بوونمان لەمیانی‬ ‫پاراستن و پتەوكردنی زیاتری ئەم‬ ‫گەوهەرە بەدیدێت و ئەمەش وەكو‬ ‫ئەركێك دەبینین‪ .‬بەقواڵیی دەرك بەم‬ ‫مەسەلەیە دەكەین‪ ،‬هەروەها ئاستی بڕیار‬ ‫و پراكتیزەكردن لەبەرزترین ئاستدایە‪.‬‬ ‫ئەو هەڵوێستەی بەخێرایی كار و‬ ‫شێوازی لێدان ناوزەدی دەكەین چەندی‬ ‫‪62‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بڵێی پێشكەوتووە‪ .‬بەجۆرێك وەاڵمی ئەو‬ ‫شیكردنەوەیەی سەرۆكایەتی دراوەتەوە‬ ‫كە دەڵێ‪ « :‬گەل لەخۆتدا ئاوا بكە‪،‬‬ ‫مرۆڤایەتی نوێ لەخودی خۆتدا ئاوا‬ ‫بكە‪ ،‬لەم پێناوەشدا خۆت بگەیەنە ئاستی‬ ‫هەرە بەرزی بانگەشەی مرۆڤایەتی‪ ،‬لەم‬ ‫پێناوەدا چی پێویست بێت ئەنجامی بدە»‪.‬‬ ‫ناتوانرێت ئەمە بچووك بكرێتەوە‪.‬‬

‫بەرزتردا بێت‪ ،‬شەپۆل بەشەپۆل‬ ‫رەنگدانەوەی بەسەر گەلەكەمان و‬ ‫گەالنی ناوچەكە و مرۆڤایەتیدا دەبێت‪.‬‬ ‫گرێدان بەشكۆمەندی پرەنسیپەكانی‬ ‫سۆسیالیزم و نیشاندانی هەڵوێستێكی‬ ‫زانستیانە دەبێتە راستینەی سەرەكیمان‪.‬‬ ‫جواڵنەوە سۆسیالیستەكەمان كە‬ ‫لەسەر ئەم بنەمایە دەركەوتووە‪ ،‬بۆتە‬ ‫لێهاتووترین پارتی رۆژگاری ئەمڕۆمان‪،‬‬ ‫بێگومان لەمە بەدواوە بەشێوەیەكی‬ ‫لێهاتوانەتر و بەبڕیار و سەركەوتووانەتر‬ ‫بەرەو بەدیهێنانی ئامانجەكان هەنگاو‬ ‫دەهاوێژێ و ئاراستەی خۆی وەردەگرێ‪.‬‬ ‫هەربۆیە دەڵێین‪ :‬باشترین وەاڵممان‬ ‫داوەتەوە رۆژی رەنج‪ ،‬یەكێتی‪ ،‬هاوكاری‬ ‫و تێكۆشان و لەم پێناوەشدا درێژە‬ ‫بەپابەندبوونی خۆمان دەدەین بۆ تەواوی‬ ‫زەحمەتكێشانی جیهان‪ ،‬باوەڕی خۆمان‬ ‫بەمێژوو و رۆژگاری ئەمڕۆمان نیشانداوە‪.‬‬ ‫لەم چوارچێوەیەشدا دەڵێین‪ :‬بەباشترین‬ ‫شێوە بڕیارمان لەسەر ئاییندەی خۆمان‬ ‫داوە‪.‬‬

‫زەحمەتكێشانی‬

‫ئه‌م بابه‌ته‌ له‌ كتێبی «سوربوون له‌سه‌ر‬ ‫سۆسیالیزم سوربوونه‌ له‌سه‌ر مرۆڤایه‌تی»‬ ‫به‌قه‌ڵه‌می رێزدار عه‌بدوڵاڵ ئۆجاالن‬ ‫وه‌رگیراوه‌‬

‫باشترین وەاڵممان‬

‫داوەتەوە رۆژی رەنج‪،‬‬

‫یەكێتی‪ ،‬هاوكاری‬

‫و تێكۆشان و لەم‬ ‫پێناوەشدا درێژە‬

‫بەپابەندبوونی‬

‫خۆمان دەدەین‬

‫بۆ تەواوی‬

‫جیهان‪ ،‬باوەڕی‬

‫خۆمان بەمێژوو و‬

‫رۆژگاری ئەمڕۆمان‬ ‫نیشانداوە‪.‬‬

‫ئەم راستیانەی كە لەالیەن‬ ‫ژمارەیەكی كەم لەهێزەكانی پارتی دەركی‬ ‫پێكرابێ لەمە بەدواوە بەشەپۆلێك كە‬ ‫لەهەموو كاتێك زیاتر و لەئاستێكی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬