Azade komalga no17

‫دیدگــــــــــا‬

‫چه‌ندایه‌تی و چۆنایه‌تی‪،‬‬ ‫یاشماخه ناهاوسه‌نگه‌که‌ی میدیای کوردیی‬ ‫‌‌‬ ‫تــا ئێستا ل ـ ‌ه رووی چــۆنــایـ ‌هتـیـیـه‌و ‌ه پـ ‌هیــامــی مـیــدیــای بـیـنـراوی‬ ‫ک ــوردی ــی زی ــات ــر پـ ‌هیــامـێـکــی الس ــای ــی ک ـ ـه‌ره‌و ‌هی ـ ـه‌‪ ،‬هـێـشـتــا مـیــدیــای‬ ‫کــوردیــی نـ ‌هبــووەتـ ‌ه خــاو ‌هنــی ستراتیژیەتێکی میدیایی نیشتمانیی‬ ‫که‌تیایدا هێڵکاری بۆ گه‌ش ‌ه پێدانی میدیایه‌کی خۆماڵی بکات‪،‬‬ ‫ک ‌ه به‌رمه‌بنای ئه‌و ستراتیژ ‌‌ه گه‌ش ‌ه ب ‌ه ئینتیمای تاکی کورد بدات‪،‬‬ ‫هـه‌روه‌ک نه‌یتوانیو ‌ه هۆشیاریی نیشتمانیی وه‌ک پێویست باڵو‬ ‫بکاته‌وه‌‪ ،‬هــاو ـکـات به‌گشتیی قــودر ‌هتــی ئ ـه‌وه‌ی نـ ‌هبــوو ‌ه ل ‌ه نێوان‬ ‫بیردۆزی به‌رپرسیارێتی کۆمه‌اڵیه‌تی و ئازادییدا هاوسه‌نگییه‌ک‬ ‫درووسـ ــت ب ـکــات؟ ده‌ز ـگ ــای مـیــدیــایــی و مـیــدیــا ـکـار د ‌هب ـێــت خه‌می‬ ‫میدیایی و پێداویستی قۆناغ و کومه‌ڵگه‌ی هەبێت‌‪ ،‬نه‌ک خەمی‬ ‫حیزبه‌کان‪.‬‬ ‫ی ـ ـ ‌هكـ ــێ ل ـ ـ ‌هئ ـ ـه‌رك ـ ـ ‌ه ب ـ ـن ـ ـه‌ڕ ‌هت ـ ـی ـ ـی ـ ـ ‌ه ـك ــانـ ــی م ـ ـیـ ــدیـ ــا ل ـ ـه‌روان ـ ـگ ـ ـه‌ی‬ ‫كـ ــۆم ـ ـه‌اڵی ـ ـ ‌هتـ ـیـ ـی ـ ـه‌وه ‌‪ ،‬پـ ـێ ــدان ــی رێ و رێـ ـ ـب ـ ــازی پ ــاراسـ ـتـ ـن ــی ب ـ ‌هه ــا‬ ‫ك ـ ‌ول ـتــووری ـی ـ ‌هكــان ـ ‌ه ل ـ ‌هه ـ ‌هم ــوو روویـ ـ ـ ‌هكـ ـ ـه‌وه‌‪ ،‬چــون ـك ـ ‌ه ك ـ ‌ول ـتــوور‬ ‫و ‌هك ــو نرخێكی مـ ‌هعـنـه‌ویــی ب ـ ‌هئ ـ ‌هنــدازه‌ی پــاراسـتــن و ده‌وڵـ ‌همـ ‌هنــد‬ ‫كردنه‌كه‌ی د ‌هتــوانــی بــاس له‌هه‌بوونه‌كه‌ی بكه‌ی‪ ،‬بـه‌اڵم به‌�شی‬ ‫زۆری ک ــەن ــاڵ ــە ک ــولـ ـت ــووری و ک ــۆم ــەاڵی ــەت ـی ـی ــەکــان لـ ـ ‌ه ب ــاش ــوری‬ ‫كــوردسـتــانــدا بــوونـ ‌هتـ ‌ه هـ ‌هگـبـه‌ی هـ ‌هڵـگــرتـنــی كـ ‌ولـتــوورێـکــی نامۆ‬ ‫بــە پ ـێ ـچــەوانــەی‌راسـیـتـنـه‌ی كــۆمـ ‌هڵـگــە‪ .‬بــۆ نـمــوون ـ ‌ه ل ــەم ـکـاتــەدا‬ ‫وەک مــۆدێــل ك ـ ‌ول ـتــووری «تــوركـیــی سـپـیــی» ك ـ ‌ه بـنـ ‌همــاكـه‌ی وه‌ك‬ ‫خــۆ لێكردن(ئاسیمیالسیۆن)ه‌‪ ،‬باڵی بـ ‌هسـه‌ر بـه‌�شــی ه ـه‌ره‌زۆری‬ ‫بـیــركــردنـه‌وه‌ی كــۆمـ ‌هڵـگــەدا كـێـشــاوه‌‪ ،‬ئه‌میش لـه‌ڕێـگــای لێشاوی‬ ‫فـیـلـمـ ‌ه دۆبـ ــاژك ـ ـراو ‌ه ـك ــان ـ ـه‌و ‌ه ك ـ ‌ه رۆژان ـ ـ ـ ‌ه ده‌رخ ـ ـ ـ ــواردی ت ـ ـه‌واوی‬ ‫كــۆمـ ‌هڵـگــە ده‌درێ ــت‪ .‬جـێـگــای داخ ــه‌! بـه‌�شــی زۆری ئ ـه‌و درامــایــانـه‌‬ ‫له‌سه‌ر دوو بنه‌مای بنه‌ڕه‌تی پوچگ ‌هرایی (نهێلیزم) یــان له‌سه‌ر‬ ‫ئەو بنه‌مایەی نرخ ‌ه كو‌لتووریی و نه‌ته‌وه‌ییه‌كان دەکرێنە ئامانج‬ ‫كـ ‌ه ئه‌میش بـه‌ڕێـگـه‌ی نـ ‌هزانــانــە و پــاشـكـه‌وتــوو‪ ،‬تیرۆریست و بێ‬ ‫م ـێــژوو گــەلــی ک ــورد ن ـی ـشــانــدەدات‌‪ ،‬ك ـ ‌ه ئ ـ ‌همــە بـ ‌هشـێـكــی بـنـه‌ڕ ‌هتــی‬ ‫شه‌ڕی ده‌روونی(شه‌ڕی تایبه‌ت) ‌ه ك ‌ه پایه‌یه‌كی بنه‌ڕه‌تی میدیایه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌میدیاییه‌كی میللی توركییه‌و ‌ه ئـه‌م ـكـار ‌ه پێكبهێنرێت تا‬

‫ئــاسـتـێــك ئــاســایـیـه‌‪ ،‬ب ــەاڵم ئــەگــەر مـیــدیــایــی کــوردیــی سـه‌ركـێــ�شــی‬ ‫پێكهێنانی ئه‌م ئه‌رك ‌ه بكات‪ ،‬دەبێت چ شێواندنێک بێت بۆ کورد‬ ‫و چ بەخششێک بێت بۆ تورک؟!‬ ‫جـێـگــای داخ ــه‌! جـیـنــۆســایــدی كــولـتــووریــی و ژ ‌هه ـ ـراوی كــردنــی‬ ‫كۆمه‌ڵگ ‌ه ك ‌ه ده‌رهێنه‌ر و ئاماده‌كار و سپۆنسه‌ره‌كه‌�شی دیسان‬ ‫كـ ــوردن‪ ،‬یــاخــوود ك ـ ‌ول ـتــووری جــوێــن‪ ،‬ســو ـكـایـ ‌هتــی‪ ،‬ن ــاوزڕان ــدن‪،‬‬ ‫بـ ‌هئــامــانــج گــرنـتــی كـ ‌هســایـ ‌هتــی ل ـه‌الی ـه‌ن ك ـه‌�ســی خ ــاوه‌ن بــۆچــوون‬ ‫ج ـی ــاوازه‌و ‌ه و د ‌هی ــان ش ـێــوازی تــری دوور ل ـ ‌ه ئــەخــاقــی مـیــدیــایــی‪،‬‬ ‫به‌ناوی ئازادیی راده‌ربڕین ده‌رخــواردی كۆمه‌ڵگ ‌ه ده‌درێت‪ .‬ئێستا‬ ‫هەرچی ناوەندی لێکۆڵینەوە هەیە ناتوانێت ئەو تێگەیشتنە بۆ‬ ‫ئــەو نــەوەیــە راســت بـکــاتــەوە؟! ئــەو کــەنــااڵنــەش بەرپرسیارییەتی‬ ‫خۆیان راست ناکەنەوە‪ ،‬کولتوور بە میلیۆنان دۆالری تێدا خەرج‬ ‫دەکرێت بۆ ئەوەی دروست و جوان و مرۆڤی خاوەن شەهامەت‬ ‫دروســت بکات‪ ،‬بــەداخــەوە! میدیای بینراو و بیستراوی کوردیی‬ ‫هەیە‪ ،‬رێک پێچەوانەکەی کاری کردووە و رەنگدانەوەکە�شی بە‬ ‫ئاسانی دەبینرێت‪.‬‬ ‫له‌ئێستادا‌و‪ ،‬ل ‌ه سایه‌ی حکومڕانی خۆماڵی کوردییدا‌و له‌گه‌ڵ‬ ‫بوونی النی که‌می ئازادیی رۆژنامه‌وانیی ل ‌ه هه‌رێمی کوردستاندا‪،‬‬ ‫بــه‌هـ ‌همــوو ئ ـه‌و تێبینییانه‌ی ل ـ ‌هس ـه‌ری هـ ‌هیــه‪ ،‬س ـه‌ربــاری بــوونــی‬ ‫توانایه‌کی زۆری مــرۆیــی ‌و دارای ـ ‌ی و ته‌کنه‌لۆژیا‪ ،‬که‌چی میدیای‬ ‫کــوردیــی ن ـه‌ک ه ـه‌ر نـ ‌هیـتــوانـیــوو ‌ه بـبـێـتـ ‌ه م ـ ‌هیــدان و سـ ‌هكــۆیـ ‌ه ـكـی‬ ‫ئ ــازاد بــۆ چــار ‌هس ـه‌ری بــۆ �سـ ‌ێ د ‌هسـه‌اڵتـ ‌هکـه‌ی تــری (یــاســادانــان‌‪،‬‬ ‫راپ ‌هڕاندن‌‪ ،‬دادوه‌ریــی)‪ ،‬به‌ڵکو هێند ‌ه ب ‌ێ ئه‌جێندا‌و ب ‌ێ ئامان ‌ج و‬ ‫ب ‌ێ سیاسه‌تی میدیاییه‌‪ ،‬ک ‌ه هیچ پێو ‌ه ‌ر و شوناسێک نایگرێته‌وه‌!‬ ‫ک ـه‌واتــه‪ ،‬تـ ‌هنـهــا زۆرب ــوون ــی ژمـ ــاره‌ی کـ ‌هنــاڵـ ‌ه ـکـان پـێــوه‌رنـیـیـ ‌ه بۆ‬ ‫گـ ‌هشـه‌ی مـیــدیــایــی‪ ،‬ئـ ‌هگـه‌ر نــاواخـنــی پـ ‌هیــامــی مـیــدیــا ـکـان و ئاستی‬ ‫(چۆنێتی)یان به‌ره‌و نوێبوونه‌و ‌ه نه‌برێت‪ ،‬هه‌نگاوی دروستکردنی‬ ‫متمانه‌و به‌دواداچوونی قووڵی کێشه‌کانی خه‌ڵک نه‌نرێت و له‌‬ ‫خـ ‌همــی پــڕکــردنـه‌وه‌ی پێداویستیی ‌ه هـ ‌همـه‌الیـ ‌هنـ ‌ه ـکـانــی بـیـنـ ‌هران و‬ ‫بیس ‌هرانیاندا نه‌بن‪.‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫نه‌جیب ‌ه قه‌ره‌داغی‪:‬‬ ‫راگه‌یاندن رۆژانە لە هەوڵی پاسیڤکردنی‬ ‫رۆحی بەرگری کۆمەڵگەدایە‬ ‫دیدار‪ :‬گۆران پێنجوێنی‬

‫نه‌جیبه‌ قه‌ره‌داغی‬

‫«ئەخالق‪ ،‬هێزی هەبوون و‬ ‫بەردەوامی کۆمەڵگەیە»‬ ‫سه‌باره‌ت به‌ بارودۆخی میدیایی‬ ‫و چاپه‌مه‌نییه‌كانی باشور‪ ،‬ئازادیی‬ ‫كۆمه‌ڵگ ‌ه چاوپێكه‌وتنێكی له‌ گه‌ڵ‬ ‫نه‌جیبه‌ قه‌ره‌داغی رۆژنامه‌وان و ئه‌ندامی‬ ‫ئه‌كادیمیایی ژنۆلۆژی سازكرد‪ ،‬سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ رۆڵی راگه‌یاندن و راگه‌یاندنكار الی‬ ‫وایه‌ راگەیاندن ئامرازێکه‌ بەدەست‬ ‫دەسەاڵت و کاری زاخاوکردنەوەی‬ ‫ئەقڵیەتی پاوانخوازی‪ ،‬پیاوساالری و‬ ‫بەرژوەندیخوازیە‪.‬‬

‫‪4‬‬

‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬رۆڵی ئه‌خالقیی‬ ‫راگه‌یاندن چییه‌؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬سەرەتا ئەخالق هێزی‬ ‫هەبوون و بەردەوامی کۆمەڵگەیە‪،‬‬ ‫خودی رۆحی سیاسەتی دیموکراتیە‪،‬‬ ‫بەو واتایەی کە کۆمەڵگە خودوشیاری‬ ‫و هێزی خۆبەرێوەبەری هەبێت‪ .‬بوونی‬ ‫ئەخالق لە کۆمەڵگەیەکدا نیشانەی‬ ‫ئاستی داکۆکیەتی لە رۆڵە سروشتیەکەی‬ ‫بۆ ئازادی و دادوەری و یەکسانی ژێندەری‬

‫لەبەرامبەر هێر�شی هێزی دەسەاڵتدار‪،‬‬ ‫پیاوساالر و پاوانخواز‪ .‬نەک تەنیا بۆ‬ ‫راگەیاندن بەڵکو ئەخالق لە هەموو‬ ‫بوارەکانی تری ژیانی کۆمەڵگە گرنگە‬ ‫بۆ پاراستنی هەبوونەکەی و بەردەوامیی‬ ‫لە ئاست هێرشەکانی پاوه‌نخوازی دا‪،‬‬ ‫چ جا راگەیاندن کە ئێستا لە یەکەمین‬ ‫هێزی کاریگەر پۆلێن دەکرێت‪ .‬لە کاتێکدا‬ ‫کە ژمارەیەکی یەکجار زۆر دەزگای‬ ‫راگەیاندن هەیە‪ ،‬کۆمەڵگە بە زانیاری‪،‬‬ ‫هەڵوێست و کاردانەوەی جیاواز‬ ‫بۆردومان دەکرێت‪.‬‬ ‫«فاکتەری ئەخالق لە دەزگاکانی‬ ‫راگەیاندن لە باشوری کوردستان الوازە»‬

‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬پێوەر و فیلتەری‬ ‫ئەم هەموو زانیاری و رۆژەڤی ئەو دەزگا‬ ‫راگەیاندنانە لەسەر کۆمەڵگە چیە؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬بێ گومان ئەخالق‬ ‫دەکرێت ئەو پێوەرە گرنگە بێت‪ .‬کاتێ‬ ‫گەندەڵی‪ ،‬داڕزانی کۆمەاڵیەتی‪ ،‬قەیرانی‬ ‫ئابووری‪ ،‬بەکارهێنانی سامانی واڵت‬ ‫بۆ گروپێکی بچوک‪ ،‬برسێتی‪ ،‬توندو‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫تیژی سەر ژنان و مندااڵن و زۆرێک لە‬ ‫نەخۆشیە کۆمەاڵیەتیەکانی تر لەئاستێکی‬ ‫هەڵوەشێنەری کۆمەڵگەدا بێت ئەوە تاکە‬ ‫شتێکی بە زهنمان دا بێت مەودای نێوان‬ ‫ئەخالق و راگەیاندنە کە چەندە ئەخالق‬ ‫پێوەری سەرەکیە لە گەیاندنی زانیاری‬ ‫و ئاگادارکردنەوەی وەرگر و تیشک‬ ‫خستە سەر ئەو بوارانەی کە بۆ کۆمەڵگە‬ ‫کێشەئامێزە یان خودی سەرچاوەی‬ ‫کێشە و قەیرانەکانە‪.‬‬ ‫ئەڵبەتە فاکتەری ئەخالق لە‬ ‫دەزگاکانی راگەیاندن لە باشوری‬ ‫کوردستان الوازە چونکە ئەوەنده‌ی‬ ‫راگەیاندنی پیاوە ئەوەندە راگەیاندنی‬ ‫ژن نیە‪ ،‬بەهێندەی ئەوەی راگەیاندنی‬ ‫شارە‪ ،‬ئەوەندە راگەیاندنی گوند و‬ ‫کۆمەڵگەکانی دەرەوەی شار نیە‪ ،‬لە‬ ‫شاردا ئەوەندەی راگەیاندنی دەستەبژێرە‬ ‫و گروپێکی بچوکی مشتەخۆر و گەندەڵە‬ ‫و پاوانخوازە ئەوەند راگەیاندنی هەموو‬ ‫کەسێک نیە‪ ،‬هه‌شبێت بەردەوام‬ ‫راگەیاندنی کوڕوزانەوەیە و خۆبە‬ ‫قوربانی بینینە‪ ،‬ئەوەندەی راگەیاندنی‬ ‫دەسەاڵت و دەموچاوەکانێتی کە‬ ‫هەمووی پیاوە ئەوەند ‌ه راگەیاندنی‬ ‫کۆمەڵگە نیە‪ .‬ئەوەنده‌ی راگەیاندنییەکە‬ ‫بۆ بەردەوام پارچە کردنی کۆمەڵگە و‬ ‫زاڵکردنی بەشێک بەسەر ئەوی دیکەدا‬ ‫ئەوەنده‌ راگەیاندنیەکی بەرهەمهێنەری‬ ‫ناسنامەیەکی ئازاد نیە‪ .‬ئەو راگەیاندنەی‬ ‫لەسەر بنەمای السایی کردنەوەیە و هیچی‬ ‫نوێی پێ نییه‌ کاریگەری راستەوخۆی لە‬ ‫داڕمانی کۆمەڵگە هەیە‪ .‬ئەو راگەیاندنە‬ ‫ئەوەندە بە شوێن هەڵتۆقاندنی قارچك‬ ‫ئاسای ئەو کەسانەیە کە رۆڵی سەرەکی‬ ‫لە بەریەکهەڵوەشانی کۆمەڵگە دەبینن و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫ماهیەتی خۆپاراستنی سەربازی‪ .‬ئەو‬ ‫راگەیاندنەی کە ئەخالقی کۆمەاڵیەتی‬ ‫دادەڕزێنێت تەنیا بۆ شکۆدارکردنی‬ ‫دەسەاڵت و گەورەکردنی رۆڵی دەوڵەتێکی‬ ‫خەیاڵی و الگرنگ‌ کردن و بچوکردنەوەی‬ ‫رۆڵی کۆمەڵگە و تاکەکانێتی‪.‬‬ ‫«نەک هەر ئەو رۆڵە ناگێڕن بەڵکو‬ ‫کاریان لێدانی کۆمەڵگەیە و داڕزانێتی»‬

‫ده‌ستگایه‌ك بۆ ئاراسته‌كردنی كۆمه‌ڵگه‌!‬

‫پۆپیلیزم تاو دەدەن‪ ،‬ئەوەندە بە شوێن فرە‬ ‫رەنگیەوە نیە‪ .‬راگەیاندنێەکە بێ دەنگە‬ ‫لەئاست ئەو ناهاوسەنگی کۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫ئابوری و سیاسیەی کە هەیە‪ .‬حزب‬ ‫دابەش دەکات بەسەر گەورە و بچوک‬ ‫دا‪ ،‬بودەڵە و هیچ لەبار نەبوو دەکات‬ ‫قەرەمان‪ ،‬هەڵوێستی ریسواکەرانەی لە‬ ‫ئاست هەر ئەلتەرناتیڤێکدا هەیە ئامانجی‬ ‫چارەسەری کێشەکانی کۆمەڵگە بێت‪.‬‬ ‫راگەیاندنێکی کەله‌ رووی ئەخالقیەوە‬ ‫الواز هەمیشە کۆمەڵگە دەخاتە حاڵەتی‬ ‫چاوەڕوانیەوە کە گوایە دەسەاڵت‬ ‫خزمەتی دەکات‪ ،‬دەسەاڵت وەک «‬ ‫باوکێک» وێنە دەکات کە هەمیشە‬ ‫بەرپرسیاری یەکەم و دواییە لە هەموو‬ ‫شتێک تەنانەت لە سزادانیش دا‪،‬‬ ‫ئەم راگەیاندنە هیچ قسەیەکی نیە‬ ‫لەسەر میکانیزماکانی خۆپاراستنی ئەم‬ ‫کۆمەڵگەیە‪ ،‬خۆپاراستن بە هەموو‬ ‫میکانیزمه‌كانی خودوشیاری‪ ،‬رێکخستنی‬ ‫و چاالکی و خۆبونیادنان و تەنانەت‬

‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬بۆچیی به‌شێكی‬ ‫زۆری راگه‌یاندنه‌كان ئه‌م رۆڵه‌‬ ‫ئه‌خالقییه‌ ناگێڕن؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬بەشێکی زۆری‬ ‫راگەیاندن لەباشور لە پێناسە‬ ‫کالسیکەکەی واوەتر نەچووە‪ ،‬کە‬ ‫گوایە دەسەاڵتی چوارەمینە وەک ئەوەی‬ ‫کە �سێ دەسەاڵتی تری یاسادانان‪،‬‬ ‫راپەراندن و دادوەری هەبێت بەڵکو‬ ‫لەوە دواکەوتووترە ئەو پێناسە‬ ‫کالسیکەش بیگرێتەوە‪ .‬بۆ ئەوەش کاری‬ ‫راگەیاندنیش لە پێناسەی کالسیکی‬ ‫ئەخالقیش الینەداوە کە جەستەی ژن‬ ‫و مامەڵە کۆنەپەرستانە و موڵک بینینی‬ ‫وەک ئەخالق دەبینێت و چارەسەری‬ ‫کێشەکان لەم روانگەیەوە بە دەوڵەت‪،‬‬ ‫دەزگا‪ ،‬یاسا و رێساکانیەوە دەبەستێتەوە‪.‬‬ ‫خۆ یاسای رۆژنامەوانی هەیە و بەشێکی‬ ‫زۆر لە پەرلەمانتارەکانی خولی حەوتەم‬ ‫ئەو یاسایە بە دەرفەتێکی زێڕین دەزانن‬ ‫بۆ کاری رۆژنامەوانی و راگەیاندن‪ ،‬ئەدی‬ ‫بۆچی ئەو هەموو کێشە کەڵه‌کەبووە‬ ‫هەیە لەسەر یەک کە لەسەرەوە باسمان‬ ‫کرد‪ .‬بە بەردەوامی دەبیستین کە‬ ‫راگەیاندن وەها پۆلێن دەکرێ کە بەشێکی‬ ‫وەک دەزگای» حزبی» بەشێکی وەک‬ ‫‪5‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫« ئەهلی یان بێالیەن» پێناسە دەکرێ‪،‬‬ ‫ئەڵبەتە بۆ واقیعی باشور ئەو پێناسەیە‬ ‫لە جێی خۆی دا نیە‪ .‬لە کاتێکدا کە هەندێ‬ ‫راگەیاندن بەردەوام زاڵ بوونی زمانی‬ ‫زبر و روخێنەر و رۆحی عەسکەرتاریەت‬ ‫لە بەرژوەندی دەسەاڵتەکان دا بەکاردینێ‬ ‫و بەردەوام لە هێرشدایە بۆ سەر ئەوی‬ ‫دیکە چ جا کۆمەڵگە بێت یان هێزی‬ ‫بەرهەڵستکار‪ ،‬یان بەشەکانی تری‬ ‫کوردستان‪ ،‬لەبەرامبەر دا راگەیاندنی‬ ‫« بێ الیەن یان گوایە سه‌ربه‌خۆ» خۆی‬ ‫جیاواز پێناسە دەکات‪ .‬بە رای من ئەم‬ ‫جۆرە راگەیاندنە جیاوازیەکی ئەوتۆی‬ ‫نیە لە ئاست کۆمەڵگە و پێویستیەکانی‪،‬‬ ‫ئەوەنده‌ی الیەنگری پیاوساالری‪،‬‬ ‫سەرمایە و پۆپلیزمە زۆر کەمتر و تا ئاستی‬ ‫بێ کاریگەر راگەیاندنیەکی ئازادیخواز‪،‬‬ ‫دیموکراتیخواز‪ ،‬ژینگەپارێز‪ ،‬خولقێنەر و‬ ‫بەرهه‌مهێنەری هاوسەنگی نیە‪ .‬لەراستیدا‬ ‫نەک هەر ئەو رۆڵە ناگێڕن بەڵکو کاریان‬ ‫لێدانی کۆمەڵگەیە و داڕزانێتی‪ .‬جارێ‬ ‫دەبێ بپرسین کە ئەو راگەیاندنانەی‬ ‫کە سەرچاوەکانی هەواڵیان ئاژان�سی‬ ‫دەوڵەتانی داگیرکەر بێت چەندە‬ ‫دەتوانن ببنە زمانحاڵی کۆمەڵگەکەیان‬ ‫و راستگۆیی بپارێزن و بوێربن لە ئاست‬ ‫ئەو کارەساتانەی کە داگیرکەران‬ ‫بەسەر کۆمەڵگەیان دا هێناوە‪ .‬من الم‬ ‫وایە کە دەزگای راگەیاندنی نیشتمانی‬ ‫کە لەسەر بنەمای چەمکی هاواڵتی‬ ‫بێت‪ .‬بەو پێیە راگەیاندن ئامرازێک‬ ‫دەبێت بە دەست دەسەاڵت و کاری‬ ‫زاخاوکردنەوەی ئەقڵیەتی پاوانخوازی‪،‬‬ ‫پیاوساالری و بەرژوەندیخوازیە‪ .‬ئەمە‬ ‫تەنیا لە سنوری هێزی دەسەاڵتدار نیە‬ ‫کە راگەیاندنی تایبەت بە خۆیان هەیە‬ ‫‪6‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫لەسەر حسابی قوتی کۆمەڵگە و بە دزینی‬ ‫داهاتی گشتی بەڵکو ئەمە شێوازی کاری‬ ‫راگەیاندنی بەشێکی زۆری ئەو هێزانەیە‬ ‫کە رایەڵەکانیان بە دەسەاڵتەوە یان‬ ‫سەرمایەوە بەسراوەتەوە‪ .‬چۆن دەکرێت‬ ‫بە دەزگایەکی راگەیاندن بڵێی ئەخالقیانە‬ ‫کار دەکات کە کۆمەڵگەکە و ژن بە‬ ‫تایبەتی بە خراپترین شێوە نیشان دەدات‪.‬‬ ‫زنجیرە‪ ،‬فیلم و گۆرانی دۆبالژکراو و‬ ‫گۆرانی ئارابیسک و بە ئۆبژەکردنی‬ ‫ژن و بەکارهێنانی وەک کەرەستەی‬ ‫زیادکردنی خوێنەر و بینەر چ نیە جگە لە‬ ‫الساییکردنەوەیەکی بێ نرخ‪.‬‬

‫لە تورکیا بە زەبری‬ ‫هێز سەدان دەزگای‬ ‫راگەیاندن(تیڤی‪ ،‬رادیۆ‪،‬‬ ‫مالپەڕ) داخران‬

‫«تورکیا و باشوری کوردستان‬ ‫ئەزمونبەخشن»‬ ‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬بۆچیی هه‌ركاتێك‬ ‫ده‌سه‌اڵت ده‌كه‌وێته‌ ته‌نگه‌ژه‌وه‌‪،‬‬ ‫راگه‌یاندنه‌كان ده‌كات ‌ه ئامانج؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬راگەیاندن بەو رۆڵە‬ ‫گرنگەی هەیەتی‪ ،‬چ جا لەم سەردەمەدا‬ ‫کە پێشهاتەکان زۆر خێران دەتوانێ رۆڵی لە‬ ‫نیشاندانی حەقیقەت هەبێ بەپێچەوانەوە‬ ‫دەکرێت رۆڵی لەشاردنەوە�شی هەبێت‪.‬‬ ‫دەسەاڵت و هێزی پاوانخواز بۆ ئەوەی‬

‫حەقیقەت بشارنەوە بەو دەرفەتەی کە‬ ‫پاوانیان کردووە هەرچی لە دەستیان بێ‬ ‫دەیکەن‪ .‬دوو نمونەی تورکیا و باشوری‬ ‫کوردستان ئەزمونبەخشن‪ .‬لە تورکیا بە‬ ‫زەبری هێز سەدان دەزگای راگەیاندن‪،‬‬ ‫تیڤی‪ ،‬رادیۆ‪ ،‬مالپەڕ داخران و ژمارەیەک‬ ‫لە کارمەند و رۆژنامەوانان یان زیندانی‬ ‫کران یان ناچارکران واڵت بەجێبێلن‬ ‫یان بێدەنگ کران و لەکاردەکران‪ .‬ئەمە‬ ‫تەنیا دیوە قەبەکەی هێر�شی دەسەاڵتە‬ ‫بۆ سەر ئەو دەزگا راگەیاندنانە‪،‬‬ ‫لەالیەکی تر دەسەاڵت بە رێی راگەیاندنی‬ ‫پاوانکراوی خۆی و بە رێی رشتنی پارە‬ ‫و دەرفەتێکی زۆر‪ ،‬بە کڕینی ویژدانی‬ ‫کۆمەڵێک قەڵەم و بەرژوەندخواز‬ ‫راستیەکان ئاوەژوو دەکەنەوە و بەشێکی‬ ‫کۆمەڵگەش دەکەنە ئامرازی پاراستنی‬ ‫بەرژوەندیەکانیان‪ ،‬هەروەک لە کودەتای‬ ‫‪ ١٥‬تەموزی ‪٢٠١٦‬دا رووی دا کە توانی‬ ‫بە تاودانی نەژادپەرستی و بەکارهێنانی‬ ‫ئایین بەشێکی کۆمەڵگە ئاراستە بکات‬ ‫بەرەو یەکالکردنەوەی ملمالنێیەکانی‬ ‫بەرامبەر بە پارت‪ ،‬رێکخراوە‪ ،‬کەسایەتی‬ ‫ئازادیخوازی کۆمەڵگە‪ .‬ئەم دۆخە‬ ‫لە باشوری کوردستان جیاواز نیە‪،‬‬ ‫ئەوەندەی دەسەاڵت و تەنانەت بەشێک‬ ‫لەوانەی خۆیان بە سەربەخۆ و بێالیەن‬ ‫دەزانن هەمان چەواشەکاری دەکەن‪ .‬تا‬ ‫هەواڵێکی راست باڵو دەکەنەوە‪ ،‬دەی‬ ‫دیکەی چەواشە باڵو دەکەنەوە‪ .‬دۆخێک‬ ‫دێننە ئاراوە کە بینەر‪ ،‬بیسەر و خوێنەر‬ ‫نەزانێ کە چ راستە و چ چەوتە‪ .‬ئەوەی‬ ‫چەوتە وەک راستی دەرخواردی وەرگر‬ ‫دەدەن و ئەوە�شی راستیە دەیشارنەوە‪.‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫«دەسەاڵت لە درکی گرنگی‬ ‫راگەیاندن دایە»‬ ‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬هۆکار چیی ‌ه‬ ‫ده‌سه‌اڵت گرینگی تایبه‌ت به‌راگه‌یاندن‬ ‫ده‌دات؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬دەسەاڵت لە درکی‬ ‫گرنگی راگەیاندن دایە‪ ،‬بە ئاماژە بەو‬ ‫راستیانەی سەرەوە پاوانی دەسەاڵت‬ ‫پێویستی بە راگەیاندن و بەهێزکردنی‬ ‫دەبینێت بۆ پاراستنی بەرژوەندیەکانی‪.‬‬ ‫بەهێزکردنی خۆی بە راگەیاندن و‬ ‫هێزی سەربازی لە هەموو بوارێک‬ ‫زیاتر بەکاردەهێنێت‪ .‬لێرەدا پێوەەرەکە‬ ‫دیموکرا�سی نیە بەڵکو سەنتەربوونی‬ ‫هێز و دوورکەوتنەوەیە لە ئەخالق‪،‬‬ ‫له‌و هەڵوێستەدا ئێجگار بێ منەتە و‬ ‫بۆی گرنگ نیە کە کۆمەڵگە یان هێزی‬ ‫بەرهەڵستکار چۆن لێی دەروانێت‪ .‬ده‌بێ‬ ‫دەسەاڵت لە دەنگی ئازاد نەترسێت‬ ‫کە دەڵێم بێ منەتی بەڵکو کاتێ دەزگای‬ ‫راگەیاندنی ئەلتەرناتیڤ خۆی رێک‬ ‫بخات‪ ،‬هەرهەوڵی داخستن یان بێدەنگ‬ ‫کردنیان نیشانەی تر�سی دەسەاڵتە‪.‬‬ ‫دەسەاڵت هەر بە راگەیاندن فاکتەری‬ ‫کۆنەپەرستانە و تەنانەت هەندێ دیاردەی‬ ‫دونیای نیولیبرالیزم زەق دەکاتەوە‬ ‫بەخۆوە‪ ،‬شەڕی هەموو کۆمەڵگە و‬ ‫الیەنە بەرهەڵستکارەکانی دەکات‪ .‬بۆ‬ ‫نمونە ئەو دیاردەیەی کە لەم سااڵنەی‬ ‫دواییەدا دەسەاڵت و چەند ناوەندێکی‬ ‫سەرمایە هێناویەتیە ناو کۆمەڵگە وەک‬ ‫هەڵبژاردنی شاجوانی‪ ،‬یان زەمینەسازی‬ ‫بۆ گەورەکردنی سەلەفیزم‪ ،‬فیلمی و‬ ‫زنجیرەی مستەر ئەربیل و ‪...‬تد‪ .‬بە ڕێی‬ ‫زۆربەی ئەم دیاردانە لە کەسایەتی ژن و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫کۆمەڵگە بە گشتی دەدرێت و دەسەاڵت‬ ‫خۆی لەو کەلێنانە بەهێز دەکات چونکە‬ ‫کۆمەڵگە بە دیاردەی الوەکی و ناپێویست‬ ‫و پەراوێزەوە سەرقاڵ دەکات و رۆژەڤی‬ ‫بنەڕەتی و پێویستیان لە بیردەباتەوە‪.‬‬ ‫« دروشمی گەورە و جوان بەرز‬ ‫دەکەنەوە‪ ،‬بەاڵم لە کردەوەدا زۆر‬ ‫دووری ئەو دروشمانەن»‬

‫ئەم دەزگا‬

‫راگەیاندنانە لە‬

‫پێناوی بونیادنانی‬ ‫ناسنامەیەکی‬

‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬ئایا راگەیاندنە ئازاد‪ ،‬دیموکراتی و‬ ‫کوردستانییەکان پرەنسیپ و ئەرکە یەکسانیخواز نیە‬

‫ئەخالقییەکانی جێبەجێدەکات‪ ،‬بۆ‬ ‫نموونە سوێندێكی نێونه‌ته‌وه‌یی‬ ‫رۆژنامەنووسان جیهانیی هەیە و‬ ‫پرەنسپی (وردبینی‪ ،‬بێالیه‌نی‪ ،‬راستگۆیی‌)‬ ‫ه‌ لە رۆژنامەنووسیدا هەیە‪ ،‬تاچه‌ند‬ ‫راگه‌یاندنه‌ كوردستانییه‌كان ئه‌مەیان‬ ‫جێبەجێکردوە؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬کەس بە دۆی خۆی‬ ‫ناڵێ ترشە‪ ،‬بچۆ لە هەموویان بپرسە‬ ‫هەر وەک مۆدێلی حزبە کوردستانیەکان‬ ‫دروشمی گەورە و جوان بەرز دەکەنەوە‪،‬‬ ‫بەاڵم لە کردەوەدا زۆر دووری ئەو‬ ‫دروشمانەن کە ئێوە ئاماژەتان پێکردووە‪.‬‬ ‫با من چەند نمونەت بۆ بێنمەوە‪ .‬چ‬ ‫پەیوەندی دروشمی ( وردبینی‪ ،‬بێالیەنی‪،‬‬ ‫راستگۆیی) رەواجدان و بە رۆژەڤکردنی‬ ‫خواردنەوەی میزی حوشتر بۆ‬ ‫چارەسەری نەخۆ�شی هەیە؟ چ پەیوەندی‬ ‫ئەو دروشمە بە باڵو کردنەوەی هەواڵێک‬ ‫هەیە کە سەرچاوەکەی ئاژان�سی ئەنادۆڵی‬ ‫دەوڵەتی داگیرکەری تورکە لەسەر ئەو‬ ‫جێیانەی دەوڵەت خۆی لە ناوچەی سوری‬ ‫ئامەد لە ئەنجامی هێرش روخاندوویەتی و‬ ‫ئێستاش وەک گوایە نوژەنیان دەکاتەوە؟‪.‬‬ ‫چ جا کە هەندێ دەزگای راگەیاندن‬

‫هەر لە بناغەوە بە هاوکاری دەوڵەتانی‬ ‫داگیرکەری کوردستان بە مەبەست بۆ‬ ‫دژایەتی کردنی شۆڕش و بزوتنەوەی‬ ‫ئازادی گەلێک دامەزرابێت‪ .‬راگەیاندنی‬ ‫دیکە دەیەوێ گوایە ئەم دروشمانە رەچاو‬ ‫بکات‪ ،‬لە رێبازی نیولیبرال بۆ کاری‬ ‫راگەیاندن الینەداوە تا جارێک لە پێناوی‬ ‫کۆمەڵگەدا بابەتێک دەکاتە رۆژەڤ‬ ‫دە بابەتی دیکە زەق دەکاتەوە خودی‬ ‫ئامانجە ون دەبێت و لە راستی دا خودی‬ ‫مامەڵەکردنی ئەم دەزگا راگەیاندنانە لە‬ ‫پێناوی بونیادنانی ناسنامەیەکی ئازاد‪،‬‬ ‫دیموکراتی و یەکسانیخواز نیە ئەوەندەی‬ ‫کە دەیانەوێ خزمەت بە ئامانجە‬ ‫سەرەکیەکە بکەن کە کۆکردنەوەی رای‬ ‫گشتیە لە دەوری ئامانجێکی حزبی و‬ ‫ناوەندێکی سیا�سی پاوانخواز‪.‬‬ ‫« به‌ رێی خراپ بەکارهێنانی فاکتەری‬ ‫ئاین‪ ،‬کۆمەڵگە بێ دەنگ دەکات»‬

‫‪7‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫ئەو راگەیاندنانە‬ ‫دەسەاڵت و‬ ‫دەزگاکانی وەک‬ ‫بەرپرسیاری هەموو‬ ‫شتێکی کۆمەڵگە‬ ‫دەبینێت‬ ‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬رۆڵی راگه‌یاندن و‬ ‫لێكه‌وته‌ خراپه‌كانی چییه‌؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬ئه‌و زمانه‌ی که‌‬ ‫راگەیاندنی باوی ده‌سه‌اڵتداران‪،‬‬ ‫راگەیاندنی کالسیک و تانه‌نه‌ت‬ ‫راگەیاندنی « سه‌ربه‌خۆ « به‌کاری دینێ‬ ‫زمانێکی سه‌رده‌ست و سکێسیستە «‬ ‫ڕەگەزگەراییه‌« و پیاوساالرە‪ .‬رەخنەی‬ ‫ریشەیی لەو زهنیەتە ناگرێ کە توند‬ ‫و تیژی بەرهەم دینێ‪ .‬کۆمەڵگە و‬ ‫تاکەکانی بە تایبەتی ژن و هەروەها‬ ‫دەزگا سروشتیەکانی کۆمەڵگە هەر لە‬ ‫پەروەردە‪ ،‬تەندروستی ‪ ،‬سیاسەت‪ ،‬ژینگە‬ ‫دەخاتە خزمەت سیستەمی سه‌رمایه‬ ‫و قازانجەوە‪ .‬هەر ئەو راگەیاندنانە‬ ‫دەسەاڵت و دەزگاکانی وەک بەرپرسیاری‬ ‫هەموو شتێکی کۆمەڵگە دەبینێت‪ .‬لە‬ ‫الیەکی تر خراپترین لێکەوتەی ئەو‬ ‫جۆرە راگەیاندنانە لەسەر ژنانە چاو‬ ‫خشاندنێک بە ریکالمەکانی خواردن دا‬ ‫بەسە بۆ ئەوەی بزانین کە چەند ژن بچوک‬ ‫دەکاتەوە و تەنیا دەیباتەوە چێشتخانە‬ ‫و بۆ نمونە « سەرچاوەی دڵخۆشکردنی‬ ‫پیاو و بنەماڵەیە بە لێنانی باشترین چا‬ ‫‪8‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫و باشترین برنج « و بە درامای بیانی و‬ ‫میوزیکی دوور لە پێویستی رۆحیەکانی‬ ‫کۆمەڵگە هه‌موو نرخه‌ مه‌عنه‌ویه‌کانی‬ ‫کۆمەڵگە پارچە و هەراج دەکات و‬ ‫زەمینەی داگیرکردنی بۆ دەرەوە فەراهەم‬ ‫دەکات‪ .‬ئەم راگەیاندنیە ده‌سته‌مۆیی‬ ‫دەخولقێنێ و کێشە سەرەکیەکانی‬ ‫کۆمەڵگە بە تایبەتی پر�سی ژن و پرسە‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکان و پر�سی ئازادی بە گشتی‬ ‫لە چاوی تاکەکەکانی دا ئاسایی نیشان‬ ‫دەدات و کاردانه‌وه‌ی پۆزه‌تیڤ ده‌کوژێ‪،‬‬ ‫به‌ رێی خراپ بەکارهێنانی فاکتەری ئاین‪،‬‬ ‫کۆمەڵگە نەک هەر بێ دەنگ دەکات بەڵکو‬ ‫بە فاکتەری ئایین بەشێکی کۆمەڵگە‬ ‫دەکات بە گژ ئەوی دیکەداو پیاو دەکات‬ ‫بە گژ ژن دا‪.‬‬ ‫« راگەیاندنی هێزی دەسەاڵتداری‬ ‫هەرێم بە قوتی خەڵک ئەجێندای‬ ‫دوژمن و داگیرکاربەسەرکۆمەڵگەدا‬ ‫دەسەپێنێت»‬ ‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬بۆچی‬ ‫راگه‌یاندنه‌كان رۆڵی راگه‌یاندنێكی‬ ‫نیشتمانیی ناگێڕن؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬دابەشبوونی باشور‬ ‫بەسەر هێزی جیاوازی پاوانخوازدا‬ ‫دوورە لەوەی زەمینەی راگەیاندنێکی‬ ‫نیشتمانی فەراهەم بکات کە کاری‬ ‫وەاڵمدانەوەی پێویستیەکانی کۆمەڵگە‬ ‫بێت‪ .‬بەشێکی کەم لە راگەیاندنەکان ئەو‬ ‫رۆڵەیان بینیوە کە رەنگدانەوەی واقیعی‬ ‫باو بن چ جا ئەوەی لە خۆبونیادنانەوەی‬ ‫کۆمەڵگەدا رۆڵ ببینن‪ .‬نەک هەر‬ ‫ئەوە بەڵکو دەزگای راگەیاندنی هێزی‬ ‫دەسەاڵتداری هەرێم بە قوت خەڵک‬

‫ئەجێندای دوژمن و داگیرکار بەسەر‬ ‫کۆمەڵگەدا دەسەپێنێت‪ .‬وێنەی داگیرکار‬ ‫الی کۆمەڵگە جوان دەکات‪ ،‬رۆژانە‬ ‫لە هەوڵی پاسیڤکردنی رۆحی بەرگری‬ ‫کۆمەڵگەدایە لە ئاست پرسەکانی‬ ‫ناوخۆ و دەرەوەدا‪ .‬بە زانیاری چەواشە‬ ‫رووی کۆمەڵگە بۆ ئەجێندای بچوک و‬ ‫دروستکراو وەردەگێڕێت و بە ئەنقەست‬ ‫و بە بەرنامە و پالنڕێژ پرسە گەورە و‬ ‫ستراتیژی و ژیانییەکان بێ نرخ دەکات‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەی راگەیاندن رۆڵی نیشتمانی‬ ‫یان واڵتپارێزی بگێڕێت دەبێ سەیری‬

‫کۆمەڵگە پێویستی بە‬ ‫ناوەندیکردنی مۆدێلی‬ ‫خۆبەرێوەبەریە‬ ‫و بینینەوە‬ ‫چارەسەریە بۆ پرسە‬ ‫رۆژانەییه‌كان‬ ‫ئەو دۆخەکە بکەین کە باشوری تێدایە‪.‬‬ ‫ئەمرۆ باشوری کوردستان پێویستی بە‬ ‫چیە؟‪ .‬لە هەموو کاتێک زیاتر پێویستی بە‬ ‫مۆدێلێکی سیا�سی و خۆبەرێوەبەریە کە‬ ‫دادی کۆمەاڵیەتی‪ ،‬ئازادی‪ ،‬دیموکرا�سی‪،‬‬ ‫شەفافیەت و بە دەزگابوونی دیموکراتی‬ ‫فەراهەم بکات‪ ،‬بەاڵم راگەیاندن‬ ‫رۆڵی لەمەدا قەتیسکردنی پرسەکان‬ ‫و دووبارکردنەوەیەتی لە چەند کەس‬ ‫و گروپێکی بچوکی نادیموکراتی‬ ‫و پەراوێزکردنی کۆمەڵگەیە بە‬ ‫تایبەتی ژنانە‪ .‬لە هەموو کاتێک زیاتر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫کۆمەڵگە پێویستی بە ناوەندی کردنی‬ ‫مۆدێلی خۆبەرێوەبەریە و بینینەوە‬ ‫چارەسەریە بۆ پرسە رۆژانەیی‪ ،‬ناوەند‬ ‫و درێژمەوداکانێتی‪ ،‬بەاڵم راگەیاندنی‬ ‫دەسەاڵت و بەشێکی تریش لەوانەی‬ ‫خۆیان گوایە خۆیان بە سەربەخۆ دەزانن‬ ‫بە ئەجێندای «دەوڵەتسازی» خۆیان لە‬ ‫دامەزراندن و دیموکراتیزەکردن دەزگای‬ ‫بەڕێوەبەری والت دەدزنەوە‪ ،‬هەر‬ ‫هەوڵێکی کۆمەڵگەش بۆ خۆبەرێوەبردن‬ ‫بە پارچەکردنی هەرێم و تەگەرەی بەردەم‬ ‫دەوڵەتبوون وێنە دەکەن‪ .‬لە کاتێکدا‬ ‫کە کۆمەڵگە دەیەوێ گوزارە لە رەنگ‪،‬‬ ‫کەلتور‪ ،‬زاراوە و باوەڕیەکانی بکات‪،‬‬ ‫بەاڵم راگەیاندنی نانیشتمانی‬ ‫دەسەاڵت ئەم هەواڵنە‬ ‫وەک گێرەشوێنێ‬ ‫و دەستی دەرەوە‬ ‫تاوانبار دەکات‪.‬‬ ‫« تا ئێستا دەزگایەکی خۆرێکخستن‬ ‫کردنی ژنانی راگەیاندکار نیە»‬ ‫ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪ :‬چیبكرێت بۆ‬ ‫ده‌ربازكردنی ئه‌م پرسانه‌؟‬ ‫ن‪.‬قه‌ره‌داغی‪ :‬بە رای من دەبێ سەرەتا‬ ‫ئه‌و چه‌مک و زهنیه‌ت ‌ه بخرێتە ژێر‬ ‫پرسیارەوە ئەم ئەنجامە کارەساتبارەی‬ ‫لە باشور هێناوەتە ئاراوە و بە دوای‬ ‫ئەلتەرناتیڤ دا بگەڕێین‪ .‬ئەڵبەتە من‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫مەبەستم لە ئەلتەرناتیڤ ئەوە نیە کە‬ ‫راست و چەپ بێنین بەسەر هەرشتێک‬ ‫و لە سفرەوە دەست بە کارێکی دیکە‬ ‫بکەین‪ .‬ئەوەش دەبێت؛ بەاڵم دەبێ ئەو‬ ‫دەزگا راگەیاندنانەی کە هەرچەند کەم‬ ‫و بەرتەسک بن بەاڵم دەست بە کارێکی‬ ‫هەرەوەزی و پرۆسەیەکی گفتوگۆی‬ ‫هاوبەشانەی جدی بکرێت‪ .‬لە سەروو‬ ‫دەبێ چەمکی‬ ‫هەموو ئەوانەوە‬ ‫ئا ز ا د ی‬ ‫ئازاد‪ ،‬دیموکرا�سی‪،‬‬ ‫چە قی‬ ‫لە‬ ‫ژێندەری‬ ‫بێ‬ ‫دا‬ ‫گفتوگۆکان‬ ‫مەبەست‬ ‫و‬

‫کۆمەڵگە و گروپە‬ ‫پە ر ا و ێز خر ا و ە کا نی‬ ‫کۆمەڵگە بێت لە‬ ‫کاری راگەیاندن‬ ‫دا‪ ،‬ئەو چەمکە‬ ‫مەحکوم بکرێت‬ ‫کە ره‌نجی ژن‬ ‫نه‌بوو‬ ‫وه‌ک‬ ‫حساب ده‌کات و‬ ‫هه‌واڵی سه‌ر چاالکی‬

‫به‌رخودانی کۆمه‌ڵگ ‌ه بۆ مافه‌کانی و‬ ‫تێکۆشانی ژنان وه‌ک هه‌واڵی بێ نرخ ده‌بینێ‬ ‫و هه‌واڵی ده‌سه‌اڵتداران و به‌رپرسانی پیاو‪،‬‬ ‫وه‌ک هه‌واڵی سه‌ره‌کی و گرنگ و یه‌که‌م‬ ‫ده‌بینێ‪ .‬لە الیەکی تر دەبێ ئەو دیدە بگۆڕێت‬ ‫کە کاری راگەیاندن تەنیا وەک پیشە‬ ‫ببینرێت بەڵکو دەبێ کاری راگه‌یاندن وه‌ک‬ ‫مه‌یدانی تیکۆشان لە پێناو دیموکرا�سی دا‬ ‫ببینرێت‪ .‬لە راستی دا من لە جێیەکی تریش‬ ‫ئەمەم پێشنیار کرد کە تا ئێستا دەزگایەکی‬ ‫خۆرێکخستن کردنی ژنانی راگەیاندکار‬ ‫نیە کە کاریگەریان هەبێ لەسەر ناوەندی‬ ‫ئەو دەزگایانەی کە هەیە‪ .‬چونکە تا ئێستا‬ ‫ئەگەر راگه‌یاندنی ئه‌لته‌رناتیڤ بە‬ ‫واتای راگەیاندنی ئامانجدار و بونیادنەر‬ ‫ل ‌ه کوردستان هه‌نگاوی سەرەتایی‬ ‫نابێ به‌الم له‌‬

‫به‌ره‌نگاربونه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌و سیاسه‌ته‌‬ ‫سه‌رد ه‌سته‌یه‌ی‬ ‫راگەیاندن چه‌مکی‬ ‫پێکه ‌و ه‌‬ ‫کا ر کر د ن‬ ‫و ئالۆگۆڕی‬ ‫بۆچون زۆر الوازه‌‪.‬‬

‫و‬

‫‪9‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫میدیا پێوستە بچێتە بەرەی هێزە‬ ‫ئازادییخوازەکان‬ ‫ئا‪ :‬ئاسۆ جەوهەر‬ ‫پسپۆڕانی میدیا و رۆژنامەنووسان‬ ‫رایدەگەین‪ :‬میدیا لە هەرێم بۆ پێداویستییە‬ ‫نیشتمانییەکان دروست نەکراون‪ ،‬بەڵکو‬ ‫بۆ خزمەتی سیاسیی و حیزبیی و کەسیی‬ ‫رێکخراون و میدیا رۆڵێکی ئینسانییانەی نە‬ ‫بووە لە هەرێمی کوردستان و بە شێوازێکی‬ ‫گشتیی میدیا نەک رۆڵە ئەخالقییەکەی‬ ‫خۆی نەگێڕاوە‪ ،‬بەڵکو بەشێکی زۆر لە‬ ‫میدیای کوردیی و حیزبیی و بەتایبەت میدیا‬ ‫سێبەرەکە‪ ،‬رۆڵێکی زۆر بێ ئەخالقانەی‬ ‫گێڕاوە!‬ ‫ئاماژ‌ه بۆ ئه‌وه‌ش ده‌كه‌ن‪ :‬ناتوانین‬ ‫ئەو ئاستەنگیانەی لە رێگەی میدیا هەیە‬ ‫البەرین‪ ،‬ئەگەر بێت و حکومڕانییەکی‬ ‫دیمۆکراتیکمان نەبێت‪.‬‬ ‫رۆژنامەنووسانجەختسیشدەکەنەوە‪،‬‬ ‫میدیاکانمان وایکردوە ئه‌خالقی وه‌كو‬ ‫ئه‌حمه‌قی و گێلی ب ‌ه کۆمەڵگە ناساندوه‌‪.‬‬ ‫ئەمە وایکردوە کۆمەڵگەی کوردیی‬ ‫پارچەپارچەبکات‪.‬‬ ‫«میدیا رێکنەخراوە بەخزمەتی کۆمەڵگە»‬

‫‪10‬‬

‫پ‪ .‬ی‪ .‬د‪ .‬نەزاکەت حەسەن‬ ‫حەمەسەعید‪ ،‬مامۆستای راگەیاندن‬ ‫لە زانکۆی سلێمانیی‪ :‬میدیا وابەستە و‬ ‫هەڵقواڵو و رەنگدانەوەی ئەو سیستمەیە‬ ‫کە لەهەر واڵتێکدا بە رێوەدەچێت‪ ،‬میدیای‬ ‫نیشتمانیی لەو واڵتانەی کە سیستمەکەی‬ ‫نیشتمانییە‪ ،‬حکومەت نیشتمانییە‪ ،‬پارملان‬ ‫نیشتمانییە و داموودەسگاو موئەسەساتی‬ ‫حکومەت هەموو نیشتمانییە‪ ،‬میدیاش‬ ‫وەکو ئۆرگانێک لەو واڵتە دەبێتە نیشتمانیی‪،‬‬ ‫بەپێی پیداویستی و خواستی نیشتمانەکە‬ ‫دەبێت‪ .‬لە هەرێمی کوردستاندا لەبەر ئەوەی‬ ‫ئێمە هەتا ئێستا‪ ،‬راستە چوارچێوەیەکمان‬ ‫هەیە و هەرێمێکی ئازادمان هەیە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تا ئێستا موئەسەساتی ئێمە نیشتمانیی‬ ‫نییە‪ ،‬پارملانمان بانەڵێین نییە‪ ،‬هەیشبێت‬ ‫نیشتمانیی نەبووە‪ ،‬دەسەاڵتی حیزبیی زاڵە‬ ‫بەسەر واڵتدا‪ .‬هیچ موئەسەساتێکی ئێمە‬

‫نیشتمانیی نییە‪ ،‬کەسیستم نیشتمانیی‬ ‫نەبوو موئەسەساتەکانیش ناتوانن‬ ‫نیشتمانیی بن‪ ،‬میدیا لە هەرێمی کوردستان‬ ‫بۆ پێداویستی نیشتمان دروست نەبووە‪،‬‬ ‫هێندەی بۆ پێداویستییە سیاسیی و‬ ‫حیزبییەکە دروست بووە‪ .‬لەبەرئەوەی‬ ‫خودی خۆی میدیا هەروایە لەهەر واڵتێکدا‬ ‫بۆ پێداویستییەک سەری هەڵدابێت‪ ،‬ئەو‬ ‫پێداویستییەی پڕکردوەتەوە‪ ،‬ئەگەر واڵت‬ ‫لە بارودۆخێکەوە چووبێتە بارودۆخێکی‬ ‫تر‪ ،‬ئەوا میدیا گۆڕانی بەسەردا هاتووە‪،‬‬ ‫بەاڵم بۆ نموونە لە هەندێک واڵتدا لە‬ ‫پێشدا میدیا حکومیی بووە و دواتر بووەتە‬ ‫میدیای نیشتمانیی یان میدیای بازرگانیی‪،‬‬ ‫ئیتر تەحەولدەکات بەپێی گۆڕانکارییە‬ ‫ئابووریی و سیاسییەکان‪ .‬راستە لە هەرێمی‬ ‫کوردستاندا گۆڕانکاریی سیاسیی و ئابووریی‬ ‫روویدا‪ ،‬میدیاش تا رادەیەک گۆڕاکاریی‬ ‫بەخۆیەوەبینی و دەسکراوەییەک هەبووە‬ ‫لە میدیا‪ ،‬بەاڵم ئەم بارودۆخە دەرفەتی‬ ‫ئەوەی نەبوو بەرەو سیستمێکی نیشتمانیی‬ ‫بچین و ئەم بارودۆخە بەرەو ئەوە نەچوو‬ ‫کە مووئەسەساتی میدیایی لە ژێر چەتری‬ ‫پارملانێکیاننیشتیمانێکبێتورێکبخرێتو‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫بە پرسە کۆمەاڵیەتیی و پەروەردەیی و‬ ‫کولتووریی و هونەرییەکەی کۆمەڵگە‬ ‫بکات‪ ،‬نییە و نایکات؛ نەخێر لەبەرئەوە بە‬ ‫ئاراستەی حیزبییدا شکاوەتەوە‪ ،‬لەبەرئەوە‬ ‫تۆ هەزار کەناڵت هەیە‪ ،‬بەرهەمت نییە‬ ‫دایبەزێنیت و پەنات بردوە بۆ بەرهەمی‬ ‫دەرەوە‪ .‬بەڵێ ئەمەیش کاریگەیی نەرێنی‬ ‫کردوەتە سەر کولتوور و ناسنامە و‬ ‫رەسەنایەتی و شارستانییەت‪ ،‬ئەو کولتوور‬ ‫و باگراوندە نەتەوەییەی لە هەرێمی‬ ‫کوردستاندا هەیە میدیا شێواندویەتی و‬ ‫شەپرزەی کردوە‪ ،‬میدیا هێندەی خزمەتی‬ ‫بەو پرسە سیاسییانەکردوە کە خزمەت‬

‫تا میدیا بەخزمەتی نیشتمان بێت‪ .‬هەبوونی‬ ‫هەزار کەناڵ لەواڵتێکدا من وەک پسپۆڕی‬ ‫و بوارە زانستییەکەی بەدەسکەوتی نابینم‪،‬‬ ‫چونکە ئاسان نییە تۆ هەزار کەناڵت هەبێت‬ ‫و رێژەی بەرهەمی خۆماڵی ‪-‬کە گەورەترین‬ ‫کێشەی واڵتە پێشکەوتووەکانە و ناهێڵن‬ ‫بایەخپێدانی میدیا بچێتەسەر بەرهەمی‬ ‫دەرەوە‪ -‬کە لە ‪ 10%‬ئەو پێداویستییەکان‬ ‫بەرهەم ناهێندرێت‪ ،‬لەبەر ئەوە وابەستەی‬ ‫سیستمە سیاسییەکەیە‪ ،‬گرفتەکە ئەوەیە‬ ‫کە تۆ سیستمێکی نیشتمانییت نییە و‬ ‫میدیاکان دابەشبوون بەسەر حیزبەکاندا و‬ ‫رێكخراون بە خزمەتی حیزبیی و کەسێک‪،‬‬ ‫میدیا رێکنەخراوە لە چوارچێوەی‬ ‫بۆردێکدا‪ ،‬کە هیچ واڵتێکی جهیان نییە لەم‬ ‫پەڕی دیکتاتۆری بۆ ئەو پەڕی دیمۆکرا�سی‬ ‫کە میدیا خاوەنی نەبێت‪ ،‬یان وەزارەتێک و‬ ‫دامەزاوەیەک بەر پرس نەبێت بەرانبەری؟!‬ ‫نەبوونی قانون‪ ،‬هەبوونی دەسەاڵتی‬ ‫حیزبیی‪ ،‬شپەرزەیی سیستمی سیاسیی و‬ ‫ئەمانە هۆکارێک بووە بۆ ئەوەی کە ئێـمە‬ ‫میدیایەکی نیشتمانییمان نەبێت و قانونێک‬ ‫نەبووە میدیا رێکبخات‪ ،‬بە ئاراستەی‬ ‫خزمەتکردنێکینیشتمانیی‪.‬‬ ‫جەختیشکردەوە‪ :‬لە واڵتاندا میدیا‬ ‫هیزێک رێکی دەخات‪ ،‬میدیا رێکنەخراوە‬ ‫بەخزمەتی کۆمەڵگە‪ ،‬دەبێت میدیا بە پێی‬ ‫پێویستییە کولتووریی و پەروەردەییەکەی‬ ‫کۆمەڵگە‪ ،‬پێداویستی نیشتمانیی و سیستمە‬ ‫سیاسیی و کۆمەاڵیەتییەکە رێکبخرێت‪ .‬ئەو‬ ‫میدیایەی کاردەکات لە هەندێک بابەتدا بە‬ ‫ئاراستەی خزمەتیکردنی نیشتمان‪ ،‬ئەوە‬ ‫رەنگە لە چوارچێوەی ئەو ئامانجە حیزبییە‬ ‫بێت‪ ،‬کە لە سیاسەتی پشتی ئەو کاناڵەوە‬ ‫هەیە‪ .‬ئەگینا بۆ ئەوەی ئەجێندایەک هەبێت‬ ‫لە نیشتماندا میدیا رێکبخات‪ ،‬خزمەت‬

‫بە پارتەسیاسییەکان دەکەن‪ ،‬هێندە بەو‬ ‫«میدیا و رۆژنامەنووسان دەبێت ببنە‬ ‫پرسە سیاسییانەی کە خزمەتی نیشتمان‬ ‫بەشێک لە خەباتە دیمۆکراسییەکە»‬ ‫دەکەن‪ ،‬نەکردوە‪.‬‬ ‫ئەو مامۆستایەی زانکۆی سلیمانیی‪،‬‬ ‫لەوەشدەدوێت‪ :‬لە جیهاندا پتر رۆژنامەوانی‬ ‫ناوخۆیی دەبێتە قوربانیی! سیاسەتی‬ ‫واڵتەکەی‪ ،‬وەک لە رۆژنامەوانەکانی‬ ‫دەرەوەی واڵتەکە‪ .‬ئەوەیش لەبەرئەوەی‬ ‫مافی پاراستنی ژیانی رۆژنامەوانێکی بیانی‪،‬‬ ‫کە دێت لێرەکاردەکات موڵکە بەسەر‬ ‫کەمال چۆمانی‪ ،‬رۆژنامەنووس‪،‬‬ ‫ئەو نیشتمانەوە و لێپرسینەوە دەکرێت‬ ‫و پاراستنی ئاسای�شی پەیوەستە پێوەی‪ ،‬ئاماژە بۆ ئەوەدەکات کە لە هەرێمی‬ ‫بە شێکی�شی پەیوەسەتە بەسیاسەتی کوردستان میدیا ئەرکی ئینسانیی نە‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫‪11‬‬

‫لە جیهاندا پتر‬ ‫رۆژنامەوانی ناوخۆیی‬ ‫دەبێتە قوربانیی!‬

‫واڵتەکەوە‪ .‬لە هەرێمی کوردستاندا ئازادیی‬ ‫دراوە‪ ،‬بەاڵم ئازادییەکە رێکنەخراوە؟‬ ‫هەر شتێکیش رێک نەخرێت ناتوانێت‬ ‫خزمەت بکات بەو ئامانجەی کە هەبووە‪،‬‬ ‫ئازدییەکت داوە کەناڵت زۆر کردوە‪،‬‬ ‫بەاڵم ئازادیی گەیشتن بەسەرچاوەی‬ ‫زانیاریت نەداوە! ئازادیی رادەربڕین‬ ‫کە بە ئاراستەی مەترسیی بێت بۆ سەر‬ ‫پارتێک یان کەسایەتی سیاسیی نەتداوە؟!‬ ‫لەبەرئەوە شەپرزەیی ئازادییەکە لە‬ ‫هەرێمی کوردستانا‪ ،‬ئەوەی خولقاندوە کە‬ ‫بارودۆخە سیاسییەکە ئەو دابەشبوونی‬ ‫هەرێمەی دروستکردوە بەسەر زۆنی زەرد‬ ‫و زۆنی سەوز‪ ،‬واتە ملمالنێ سیاسییەکە‬ ‫هۆکارە بۆ کەمکردنەوەی ئازادییە‬ ‫رۆژنامەگەرییەکە‪ .‬چونکە میدیاکانیش‬ ‫چوونەتە نێو ملمالنێ سیاسییەکەوە‪،‬‬ ‫میدیاکان و میدیاکار بەشێکە لە پارتە‬ ‫سیاسییەکان‪ ،‬پارەتاکانیش لە ملمالنێدان‪،‬‬ ‫کاتیک میدیا بچێتە نێو ملمالنێ‬ ‫سیاسییەکەوە ئەوا لە واقیعی ئازادییەکەدا‬ ‫ئەو فشارەی دروستی دەکات مامەڵەی‬ ‫پارتە سیاسییەکەی لەگەڵدا دەکرێت‪.‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫گێڕاوە‪ ،‬دەڵێت‪ :‬میدیا ئەو ئەرکە نەتەوەیی‬ ‫و نیشتمانیی و ئینسانییەی�شی نەگێڕاوە‪،‬‬ ‫بەڵکو رۆڵێکی ئینسانییانەی�شی نە بووە لە‬ ‫هەرێمی کوردستان‪ ،‬بەو پێیەی ملمالنێ‬ ‫سیاسییەکان لە هەرێمی کوردستان لە‬ ‫نێوان هێز و گرووپە سیاسییەکاندا ملمالنێ‬ ‫نەبوونە لە سەر پرۆژەیەکی نیشتمانیی‪،‬‬ ‫لەسەر خزمەتی ئینسان‪ ،‬لەسەر‬ ‫بەرەوپێشبردنی گەل‪ .‬پرۆژەیەکی نیشتمانیی‬ ‫و ئینسانیی و نەتەوەیی نەبووە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫ملمالنێ بوونە لەسەر خۆ سەپاندن و پشت‬ ‫لە عەرزدانی یەکتر‪ ،‬لە پێناو سڕینەوەی‬ ‫یەکتر‪ ،‬لە پێناو کوشتنی یەکتر! بەداخەوە‪،‬‬ ‫ئەم ملمالنێیە گواستراوەتەوە ناو میدیاش‪،‬‬ ‫میدیا خۆی بەشێکە لە کێشەکان و‬ ‫خۆی بەشێکە لە ملمالنێکان‪ ،‬تەنانەت‬ ‫زۆرجار هێزە سیاسییەکان لە سەر ئاستی‬ ‫سیاسیی‪ ،‬لە ناو خۆیاندا لە سەر ئاستی‬ ‫حکومەت و لەسەر ئاستی دابەشکردنی‬ ‫پۆست رێکەوتوون‪ ،‬بەاڵم لەسەر جۆری‬ ‫کارکردنی میدیا رێکنەکەوتوون‪.‬‬ ‫جەختی لەوەکردوە‪ :‬میدیا هەمیشە‬ ‫ملمالنێیەک بووە‪ ،‬بۆ نموونە پێوەندییەکانی‬ ‫یەکێتیی و پارتیی لەوپەڕی باشیدا بووە‪،‬‬ ‫بەاڵم پێوەندیی میدیاکانی ئەو دووانە‬ ‫هەمیشە لە خراپیدا بووە! لەبەرئەوەی‬ ‫ئەم هێزانە ناتوانن هێزی نیشتمانیی بن‪،‬‬ ‫ناتوان هێزی دیمۆکراتیک بن‪ ،‬ئـێمە‬ ‫تەجروبەیەکمان هەیە کە لەسەرەتای‬ ‫سااڵنی نەوەد هەوڵدرا میدیایەکی‬ ‫نیشتیمانیی دروستبێت‪ ،‬بەاڵم بەهۆی‬ ‫شەڕی ناوخۆ لەباریان برد‪ ،‬تەجروبەیەکی‬ ‫کەمان هەیە لە سەرەتای سااڵنی دوو‬ ‫هەزار‪ ،‬بە دەسپێکردنی رۆژنامەی‬ ‫«هاواڵتی» دەستیپکرد‪ ،‬ئەمەیش هەوڵێک‬ ‫بوو بۆ ئەوەی میدیایەکی نیشتمانیی‬ ‫‪12‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫دروست ببێت‪ ،‬سەرەتا میدیایەکی‬ ‫نیشتمانیی بوو بەاڵم رۆژ بە رۆژ ئەو‬ ‫میدیایەش بوو بە بەشێک لەملمالنێکان‪،‬‬ ‫هەروەها هێزە سیاسییەکان بەهۆی فشار‪،‬‬ ‫کوشتن‪ ،‬دەرکردن و داخستن و بەهۆی‬ ‫بڕینی سەرچاوەکانی داهاتوو و ریکالمەوە‬ ‫و هەروها دواجاریش دروستکرنی میدیای‬ ‫سێبەرلەهەرێـمیکوردستاندا‪،‬ئەمەوایکرد‬ ‫جارێکی دیکە ئەو میدیا نیشتمانییەش‬ ‫بەرەوپاشەوەبچێت‪ ،‬تاڕادەی لە ناوچوون‬ ‫بچێت‪ .‬بۆیە من پێموایە میدیای نیشتمانیی‬ ‫و میدیای نەتەوەیی کە دەبێت خزمەت‬ ‫بە چەمکە ئینسانیی و دیمۆکراسییەکان‬ ‫و چەمکی پێکەوەژیان و مافی مرۆڤ‬

‫میدیای سێبەر و میدیای‬ ‫حیزبیی‪ ،‬وایکردوە‬

‫کۆمەڵگەی کوردیی‬

‫پارچەپارچەبکات و میدیای‬ ‫کوردیی میدیایەکی زۆر‬ ‫ناشیرین بێت‬

‫بکات‪ ،‬لە هەرێمی کوردستاندا زەحمەتە!‬ ‫چونکە ئێمە لە هەرێمی کوردستان‬ ‫ملمالنێی سیاسیی‪-‬مان هەیە‪ ،‬هەروەها‬ ‫خودی هێزە سیاسییەکان و خودی‬ ‫سیاسییەتمەدارانیش نەخاوەن هێزی‬ ‫دیمۆکراتیکن و نە هێزی ئینساندۆستن‪،‬‬ ‫نە سیاسەتمەداری دیمۆکراتیک و‬ ‫ئینساندۆست‪-‬یشن‪ .‬هەر بۆیە لە هەرێمی‬ ‫کوردستاندا لە ئێستادا مەحاڵە میدیایەکی‬ ‫نیشتمانییمان هەبێت‪ .‬دوای ساڵی ‪٢٠١١‬‬ ‫کە بەهاری عەرەبی دەستپێدەکات‪،‬‬

‫جارێکی دیکە هەرێمی کوردستان خۆی‬ ‫دەبێتە بەشێک لەو شۆڕشە‪ ،‬لە سلێمانیی‬ ‫خۆپیشاندان دەستپێدەکات و لە رۆژئاڤا‬ ‫شۆڕش دەستپێدەکات‪ ،‬ئەم شۆڕشە‬ ‫دیمۆکراسیخوازانەیە هەم لێرە لە باشوور‬ ‫و هەم لە رۆژئاڤا‪ ،‬وادەکات هەندێک میدیا‬ ‫لە هەرێمی کوردستان ئەمە بە مەترسیی‬ ‫و هەڕەشە لەسەر خۆیان تەماشا بکەن‪،‬‬ ‫نەک هەرنابنە میدیایەکی نیشتمانیی‪،‬‬ ‫بەڵکو دەبنە وەسیلەیەکی زۆر خراپ دژی‬ ‫ئەو شۆڕشە نیشتمانیی و ئەو شۆڕشە‬ ‫دیمۆکراسیخوازیی و ئینسانیخوازییە‪ ،‬کە‬ ‫لێرە و لە رۆژئاڤای کوردستان ئەو خەباتە‬ ‫لە سەرکەوتندایە‪.‬‬ ‫کەمال چۆمانی‪ ،‬هێما بۆ ئەوەش‬ ‫دەکات کە بەشیكی زۆر لە میدیای حیزبیی‬ ‫و سێبەر رۆڵێکی زۆر بێ ئەقالقانەی گێڕاوە‬ ‫لە هەرێمی کوردستان و لەسەر ئاستی‬ ‫کوردستاندا‪ ،‬جەختیکردەوە‪ :‬بە شێوازێکی‬ ‫گشتیی میدیا نەک رۆڵە ئەخالقییەکەی‬ ‫خۆی نەگێڕاوە‪ ،‬بەڵکو بەشێکی زۆر لە‬ ‫میدیای کوردیی و میدیای حیزبیی و بەتایبەت‬ ‫میدیا سێبەرەکە‪ ،‬کە لەدوای ساڵی ‪٢٠٠٦‬‬ ‫دەستپێدەکات و گەشەدەکات‪ ،‬نەک رۆڵە‬ ‫ئەخالقییەکەی خۆی نەگێڕاوە بەڵکو‬ ‫رۆڵێکی زۆر بێ ئەخالقانەی گێڕاوە! هەم‬ ‫لە هەرێمی کوردستان و هەم لەسەر ئاستی‬ ‫کوردستان‪ .‬ئەم رۆڵە بێ ئەخالقانەیەی‬ ‫میدیای سێبەر و میدیای حیزبیی‪ ،‬وایکردوە‬ ‫کۆمەڵگەی کوردیی پارچەپارچەبکات و‬ ‫میدیای کوردیی میدیایەکی زۆر ناشیرین‬ ‫بێت‪ .‬میدیا یەک بێت لەبری گەشەپیدانی‬ ‫هۆشیاریی نیشتمانیی‪ ،‬هۆشیاریی‬ ‫ئینسانییانە‪ ،‬هۆشیاریی دیمۆکراسییانە؛‬ ‫بووەتە وەسیلەیەکی زۆر ناشیرین بە دەست‬ ‫سیاسەتمەداران و هێزە حکومڕانەکان‪ .‬بۆ‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫ئەوەی بەردەوامیی بدەن بە گەوجاندنی‬ ‫کۆمەڵگە‪ ،‬گەوجاندنی خۆیان‪ ،‬لە‬ ‫پاڵ گەوجاندن و ناشیرین کردنی ئەو‬ ‫کەسایەتیی و هێز و فیکر و ئەو شتەجوانەی‬ ‫کە لەناو کۆمەڵگەی کوردستانیی هەنە‪،‬‬ ‫هەوڵدەدەن گەشە بکەن یاخود ئەو‬ ‫خەباتە دیمۆکرا�سی و نیشتماندۆستییەی‬ ‫هەیە لە هەرێمی کوردستاندا‪ ،‬یاخود لە ناو‬ ‫کوردستانی گەورەدا بوونیان هەبووە‪.‬‬ ‫ئەو رۆژنامەنووسە‪ ،‬ئەوە دەخاتەڕوو‬ ‫کە دەسەاڵت دەزانێت میدیا کاریگەریی‬ ‫هەیە‪ ،‬لێدەترسێت‪ ،‬کاتێک ترس هەبێت‬ ‫ئەوە واتای ئەوەیە دیمۆکرا�سی نییە‪،‬‬ ‫دەشڵێت‪ :‬دەسەاڵت دەزانێت کاریگەریی‬ ‫میدیا چەندە‪ ،‬دەزانێت خەڵکی هەرێمی‬ ‫کوردستان زۆر توڕەن لەو سیستمە‪،‬‬ ‫زۆر نیگەرانن لەو وەزعە‪ ،‬بۆیە لە خۆی‬ ‫دەترسێت‪ .‬کاتێک لە خۆی دەترسێت‪،‬‬ ‫دیمۆکراسییە‪،‬‬ ‫نا‬ ‫دەسەاڵتێکی‬ ‫دەسەاڵتێکی ناشەرعییە‪ ،‬بۆیە پێوستی بە‬ ‫بەکارهێنانی هەموو وەسیلەکانی تیرۆ و‬ ‫تۆقاندن و گەوجاندنە بۆ ئەوەی ئیدامە‬ ‫بە مانەوەی خۆی بدات‪ .‬بینیومانە لە‬ ‫رابردوو لە ئێستاشدا‪ ،‬کاتێک خۆپیشاندا‬ ‫دەستپێدەکات یاخود رەخنەی خەڵک‬ ‫توندەبێت و کۆمەاڵنی خەڵک کۆدەبنەوە‬ ‫لەسەر ئەوەی داواکارییەکانی خۆیان‬ ‫بەرەوپێشببەن‪ ،‬دەسەاڵت جارێکی تر‬ ‫میدیا بەکار دەهێنێت‪ .‬چونکە زۆربەی‬ ‫میدیا بەتایبەت رادیۆ و تەلەفیزیۆن‬ ‫کۆنترۆڵکراوە‪ ،‬لە رێی ئەو مۆنۆپۆلکردنەی‬ ‫لەسەر میدیا هەیە تیرۆر و تۆقاندن!‬ ‫باڵودەکەنەوە و هەوڵی گەوجاندن دەدەن‪،‬‬ ‫بۆ ئەوەی ئەو خەباتە دیمۆکراتییەی‬ ‫هەیە بەرەوپاشەوە ببەن‪ ،‬هەروەک چۆن‬ ‫تاڕادەیەک توانیویانە ئەوەبکەن‪ .‬دەسەاڵت‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫شتێکی تری نییە بتوانێت بەکاری بهێنێت‪،‬‬ ‫پێوەندی نێوان دەسەاڵت لەگەڵ خەڵک‬ ‫پێوەندییەکی زۆر نا تەندروستە‪ .‬دەسەاڵت‬ ‫لەبەرئەوەی لە رابردوودا متمانەی لە‬ ‫دەستداوە ناتوانێت قەناعەت بە خەڵک‬ ‫بێنێت‪ ،‬لە رێی رێکارە دیمۆکراسییەکان‬ ‫و رێکارە شەرعی و قانوونییەکان بتونێت‬

‫ناتوانین ئەو‬

‫ئاستەنگیانەی لەسەر‬ ‫میدیا هەیە الببەین‪،‬‬

‫ئەگەر بێت و ئێمە‬ ‫حکومڕانییەکی‬

‫دیمۆکراتیکمان نەبێت‬ ‫لەگەڵ خەڵک و ناڕازییەکانی کۆمەڵگەی‬ ‫کوردیی دابنیشێت‪ ،‬رێکەون لەسەر‬ ‫چۆنێتی چارەسەر کردنی کێشەکان‪.‬‬ ‫چونکە دەسەاڵت توانای چارەسەر کردنی‬ ‫کێشەکانی نییە‪ ،‬بە پێوستی دەزانێت ئەو‬ ‫رێکارانە بەکار بێنێت کە خەڵک دەتۆقێنێت‬ ‫و خەڵک دەترسێنن‪ .‬ئەمە وادەکات خەڵک‬ ‫لەو خەباتە دیمۆکراسییەی لەو هەوڵەی بۆ‬ ‫گۆڕانکاری دەستیپێکردوە‪ ،‬دابمرکێتەوە و‬ ‫تر�سی کوشتنی هەبێت‪ ،‬تر�سی سوککردنی‬ ‫هەبێت‪ ،‬تر�سی لە بەندکردنی لە دامودەسگا‬ ‫حکومیی و حیزبییەکان هەبێت‪ ،‬تر�سی‬ ‫ئەوەی کە ئی�شی نابێت ماڵ و منداڵی لە‬ ‫دەستبدات‪.‬‬ ‫کەمال چۆمانی‪ ،‬ئاماژە بۆ ئەوەش دەکات‬ ‫کە لە هەرێمی کوردستان تەنها ئاستەنگی و‬ ‫رێگری لە میدیا کوردستانییەکان ناکرێت‪،‬‬ ‫بەڵکو لە میدیا نێو دەوڵەتییەکانیش‬

‫دەکرێت‪ ،‬وتی‪ :‬بە بڕوای من ئاستەنگی‬ ‫بۆ میدیا ناودەوڵەتییەکانیش دروست‬ ‫دەکرێت‪ ،‬بەاڵم کۆمەڵێک میدیا هەن‬ ‫کە لەخۆیان نزیکن یان کۆمەڵێک‬ ‫رۆژنامەنووس هەن لە خۆیان نزیکن و‬ ‫ئاستەنگیان بۆ دروست ناکەن‪ ،‬ئەگەرنا ئەو‬ ‫رۆژنامەنووس و کەسانەی لە سەر ئاستی‬ ‫کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی رەخنە لە پارتیی‬ ‫دەگرن‪ ،‬زۆر ئاسان جارێکی تر ناتوانن‬ ‫بێنەوە هەرێمی کوردستان‪ ،‬یاخود کە‬ ‫دەگەڕێنەوە ناشیرینیان دەکەن و قسەیان‬ ‫بۆ دروستدەکەن و پڕوپاگەندەیان لەسەر‬ ‫باڵو دەکەنەوە چ لێرە چ لە دەرەوە‪ .‬بە‬ ‫بڕوای من ئێمە ناتوانین ئەو ئاستەنگیانەی‬ ‫لەسەر میدیا هەیە الببەین‪ ،‬ئەگەر بێت‬ ‫و ئێمە حکومڕانییەکی دیمۆکراتیک مان‬ ‫نەبێت‪ .‬بۆیە ئەو خەباتەی کە هەیە بۆ بە‬ ‫دیمۆکرات کردنی کۆمەڵگەی کوردیی و‬ ‫بە دیمۆکرات کردنی سیستمی حکومڕانی‬ ‫لەهەرێمی کوردستاندا‪ ،‬دەبێت بەردەوام‬ ‫بێت‪ .‬هەروەها پێموایە نابێت میدیا بێالیەن‬ ‫بێت لەو دۆخەی لە هەرێمی کوردستاندا‬ ‫هەیە‪ ،‬بەڵکو دەبێت میدیا راستەوخۆ‬ ‫پشتیوانی هێزە دیمۆکراتیخوازەکان‬ ‫بکات‪ ،‬ئەگەر دەیەوێت ئەو ئاستەنگیایەی‬ ‫لەسەر نەمێنن چ میدیا چ خودی‬ ‫رۆژنامەنووسان ئەوا دەبێت ببنە بەشێک‬ ‫لە خەباتە دیمۆکراسییەکە‪ ،‬نەک هەر تەنیا‬ ‫راگەیاندنی شتەکان بێت‪ ،‬بەڵکو جددیتر‬ ‫رەخنەگرتن پێوستە هەبێت‪ .‬تاڕادەیەک‬ ‫میدیای ئەهلی بەجۆرێک لە جۆرەکان پێش‬ ‫ئۆپۆسیۆن ئەو هەوڵەی داوە و بەتەوایی‬ ‫سەرکەوتوو نەبووە‪ ،‬بەاڵم دەبێت بە‬ ‫گشتیی میدیا و میدیاکاران ئەوە بکەن‪.‬‬ ‫هەروەک چۆن ئەگەر تەماشابکەین لە‬ ‫سۆشیال میدیا‪ ،‬لەبەرئەوەی پالتفۆڕمێکی‬ ‫‪13‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫ئازادترە‪ ،‬لە میدیاکانی تر‪ ،‬لە میدیا جێبەجێیدەکەن‪ .‬بۆی ‌ه راگه‌یانده‌كان ل ‌ه‬ ‫کۆنتراڵکراوەکانی حیزب و میدیای دۆخێكی وه‌هادا ته‌نیا ده‌توانن به‌رنامه‌كانی‬ ‫سێبەر ئازدترە‪ ،‬رۆژنامەنووسان ئازادتر‬ ‫قسەی خۆیان دەکەن و راستەوخۆ ئەو‬ ‫دەورەدەگێڕن کە حیزبێکی سیاسیی یان میدیا ئیتر نه‌ك‬ ‫گروپێکی مەدەنی دەیگێڕێت بۆ گۆڕانکاری‬ ‫لە سیستمی حکومڕانی و ئابووریی و ناكه‌وێته‌ خزمه‌ت‬ ‫کۆمەاڵیەتیی لە هەرێمی کوردستاندا؛ نیشتمان و‬ ‫بۆیە ئەگەر میدیا بیەوێت ئاستەنگییەکان نیشتمانپه‌روه‌ریی‪،‬‬ ‫نەمێنن‪ ،‬دەبێت ئەو خەباتە بەردەوامی‬ ‫بەڵکو وایان له‌‬ ‫پێبدات‪.‬‬

‫لەوەشدەدوێت‪ :‬سیست ‌م ل ‌ه ده‌سگا‬ ‫راگه‌یاندنه‌كانی باشووردا تاكه‌كان ئاماده‌‬ ‫ده‌كات‪ ،‬بۆ پێكهێنانی سیاسه‌ته‌كانی كه‌‬ ‫سیاسه‌تێكی فه‌تحكاران ‌ه و داگیركارییه‌‪،‬‬ ‫هه‌م له‌الیه‌نی جه‌سته‌یی و فیكریی و هه‌م‬ ‫كۆمه‌اڵیه‌تیی‪ .‬بۆی ‌ه وه‌ها ده‌كه‌ن ك ‌ه تاكه‌كانی‬ ‫ناو راگه‌یاندن بۆ خۆیشیان بڕوا ده‌كه‌ن‪،‬‬ ‫ب ‌ه پێشخستنی سیاسه‌تێكی بێ ئه‌خالقانه‌‬ ‫و بێپێوه‌ر ك ‌ه خزمه‌تی داگیركاران ده‌كات‪.‬‬ ‫چونکە راگه‌یاندن یه‌ك له‌و ده‌سگایانه‌یه‌‬ ‫ك ‌ه به‌بێ ئیزن سه‌ردانی هه‌ر ماڵێك چ هه‌ژار‬ ‫و چ ده‌وڵه‌مه‌ند ده‌كات و رۆح و جه‌سته‌ی‬ ‫مرۆڤه‌كان داگیر ده‌كات‪ .‬ب ‌ه هه‌زاران رێگای‬ ‫تایبه‌ت وەکو گۆرانیی‪ ،‬دراما و به‌تایبه‌ت‬ ‫درامای توركیی و كوری‪ ،‬و مۆدگه‌رایی كه‌‬ ‫تایبه‌ت ل ‌ه كوردستاندا پێشیان خستوه‌‪.‬‬ ‫بۆی ‌ه سیستمی راگه‌یاندنی ل ‌ه باشوور‬ ‫بێبەرگرییە به‌رامبه‌ر ب ‌ه هێرشه‌كانی‬ ‫سیستم‪ .‬به‌رامبه‌ر ب ‌ه گێڕانی رۆڵێكی‬ ‫ئه‌خالقیی‪ .‬سیستم به‌رده‌وام ئاسته‌نگ ‌ه و‬ ‫ب ‌ه رێبازی جیاواز الیه‌نی ئه‌خالقی کۆمەڵگە‬ ‫الواز ده‌كات‪ .‬میدیا ئیتر نه‌ك ناكه‌وێته‌‬ ‫خزمه‌ت نیشتمان و نیشتمانپه‌روه‌ریی‪،‬‬ ‫بەڵکو وایان ل ‌ه خه‌ڵك كردو ‌ه ك ‌ه رقیان‬ ‫ل ‌ه نیشتمان و نیشتمانپه‌روه‌ریی بێت و‬ ‫بابه‌تی ئه‌خالقیان وەکو ئه‌حمه‌قی و گێلی‬ ‫ب ‌ه کۆمەڵگە ناساندو ‌ه و هه‌موو الیه‌نه‌كان‬ ‫میدیایان كردوه‌ت ‌ه ئامێرێك بۆ ریكالم و‬ ‫پێشخستنی ئه‌م سیاسه‌تانه‌‪ .‬ل ‌ه كاتێكدا‬ ‫زۆر به‌های ئه‌خالقی هه‌ی ‌ه ك ‌ه ده‌توانێ ببێته‌‬ ‫بنه‌مایەكی به‌هێز بۆ ده‌سگا راگه‌یانده‌كان‪،‬‬ ‫به‌اڵم به‌داخه‌و ‌ه مكانیزمێكی راست بۆ‬ ‫ره‌نگدانه‌و ‌ه و ده‌ربڕینی ئه‌‌م به‌هایان ‌ه له‌‬ ‫ئارادا نییه‌‪ .‬هه‌ر ئه‌و پره‌نسیپ ‌ه ئه‌خالقیانه‌ی‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه کۆمەڵگەدا هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌گه‌ر ببێت ‌ه بناخه‌‬ ‫بۆ ده‌زگا راگه‌یاندنە‌كان‪ ،‬ئەوا ده‌توانێ‬

‫‪14‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫«ئازادیی بیروڕا هه‌بێ ده‌سه‌اڵت‬ ‫ناتوانێ کۆمەڵگە بچه‌وسێنێته‌وه»‬

‫ئه‌وین زیالن‪ ،‬رۆژنامەنووس‪ ،‬بە‬ ‫ئازادیی کۆمەڵگەی وت‪ :‬ل ‌ه هه‌موو‬ ‫کۆمەڵگەدا و به‌تایبه‌تیش باشووری‬ ‫كوردستاندا راگه‌یاندن ده‌سگایه‌ك ‌ه كه‌‬ ‫ب ‌ه پێ پێوه‌ره‌كانی سیستم ‌ی جیهانیی خۆی‬ ‫به‌ڕێو ‌ه ده‌بات‪ .‬وات ‌ه ده‌توانین بڵێین كه‌‬ ‫سیستمی جیهانیی بۆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی‬ ‫خۆی چوارچێوه‌یەكی دیاركراوی داناوه‌‪،‬‬ ‫ك ‌ه هه‌موو راگه‌یانده‌كانی نا‌چار كردو ‌ه كه‌‬ ‫به‌پێ ئه‌و ‌ه هه‌ڵسوكه‌وت بكه‌ن‪ .‬ل ‌ه باشووری‬ ‫كوردستانیش دونیایەكی ته‌قلیدگه‌ری‬ ‫ل ‌ه راگه‌یاندنه‌كاندا دروست كردو ‌ه كه‌‬ ‫ده‌رفه‌تی بیركردنه‌وه‌ی نه‌هێشتووەتەوە‌‪.‬‬ ‫رێك وەکو رۆبۆتێكی لێكردوون كه‌‬ ‫سیستم ته‌نیا ئه‌مر ده‌كات و ئه‌وانیش‬

‫خه‌ڵك كردو ‌ه كه‌‬

‫رقیان له‌ نیشتمان و‬

‫نیشتمانپه‌روه‌ریی بێت‬ ‫سیستم جێبەجێبکەن‪ ،‬چونکە جگ ‌ه له‌و ‌ه‬ ‫لێیان قبووڵ ناكرێت‪ ،‬ئه‌مڕۆ هه‌موو‬ ‫داموده‌سگاكانی راگه‌یاندن ل ‌ه باشوور‪ ،‬له‌‬ ‫ژێر کۆنترۆڵی ئه‌م سیسته‌مه‌دایه‌‪.‬‬ ‫ئەوین‪ ،‬ئاماژە بۆ ئەوە دەکات‪ ،‬هه‌ر‬ ‫ده‌سگایەكی راگه‌یاندن به‌پێ سیاسه‌ت و‬ ‫ئایدیۆلۆژیای خۆی كادیره‌كانی په‌روه‌رده‌‬ ‫ده‌كات‪« ،‬به‌تایبه‌ت په‌روه‌رده‌كردنی‬ ‫كادیری ناوه‌ندی ئه‌و ده‌سگای ‌ه لەالیه‌ن‬ ‫كه‌سانی ده‌ره‌وه‌ی كورد و یا دەرەوەی‬ ‫كوردستانن‪ ،‬ئەمە راستیی ئه‌م سیاسه‌ته‌‬ ‫رۆژئاوایی ‌ه ئاشكرا ده‌كات‪ .‬وەکوتریش‬ ‫ل ‌ه رێگای ئابوورییه‌و ‌ه هه‌وڵ ده‌ده‌ن‬ ‫ك ‌ه تاكه‌كانی کۆمەڵگە ك ‌ه ل ‌ه ده‌سگا‬ ‫راگه‌یاندیه‌كاندا کار ده‌كه‌ن‪ ،‬پابه‌ند بكه‌ن‬ ‫بەخۆیانەوە‪ .‬ئه‌م بابه‌تانه‌ش ناو دەنێن‬ ‫نوێ بوون و مۆدیرنگه‌رایی‪ .‬راگه‌یاندن له‌‬ ‫باشوور راهاتنە له‌گه‌ڵ ئه‌م پێوه‌رانه‌‌‪ ،‬واتا‬ ‫گڵۆبالیزەیشن‪.‬‬ ‫رۆژنامەنووسە‪،‬‬ ‫ژنە‬ ‫ئەو‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫باشترین مكانیزمی پاراستن بێت به‌رامبه‌ر‬ ‫ب ‌ه هه‌ر چه‌شن ‌ه هێر�شی داگیركاریی‬ ‫سیستم‌‪ ،‬به‌اڵم به‌داخه‌و ‌ه ئه‌م ده‌زگایه‌‬ ‫ب ‌ه با�شی ب ‌ه كار ناهێنرێت و ته‌نیا ل ‌ه پێناو‬ ‫چه‌واشه‌كاریی و ب ‌ه الڕێدا بردنی کۆمەڵگە‬ ‫خزمه‌ت ده‌كات‪.‬‬ ‫ئەوین‪ ،‬هێما بۆ ئەوە دەکات‪ ،‬ئه‌گه‌ر‬ ‫الیه‌نی ئه‌خالقی الواز بێت‪ ،‬ده‌سگا‬ ‫راگه‌یانده‌كان‪ ،‬به‌تایبه‌ت ئه‌وانه‌ی خزمه‌تی‬ ‫حیزب و الیه‌نێك ده‌كه‌ن‪ ،‬بۆ ئەوان گرینگ‬ ‫نیی ‌ه ك ‌ه ل ‌ه پێناو چییدا پار ‌ه وەرده‌گرن و‬ ‫سیستمی سه‌رمایه‌داریی‪ ،‬بازرگانیی و پاره‌‬ ‫ده‌كات بەبنەما‪ ،‬ده‌سگا راگه‌یانده‌كانیش‬ ‫كراون ب ‌ه ئامێرێك بۆ پێشخستنی ئه‌م‬ ‫بێ سیاسه‌تییە ك ‌ه مه‌ودایەكی زۆری له‌‬ ‫گه‌ڵ ئه‌خالق هه‌یه‌‪ .‬جەختیکردوە‪ :‬به‌‬ ‫ناو راگه‌یاندنی كەناڵی «کوردستان‪24‬‬ ‫و رووداو» یه‌ك له‌و كەنااڵنه‌ن ك ‌ه له‌‬ ‫پێناو سه‌رمایه‌كی زۆردا ئاماده‌ن هه‌موو‬ ‫نرخ و به‌هاكانی کۆمەڵگە بخه‌ن ‌ه ژێرپێ‪.‬‬ ‫راگه‌یاندنێك ‌ه ك ‌ه ب ‌ه زمانی كوردیی خزمه‌تی‬ ‫فیكر و ئایدیای فاشیستی توركیا ده‌كات‪،‬‬ ‫به‌م ره‌نگه‌ش ده‌یانه‌وێت کۆمەڵگەیه‌كی‬ ‫گێل و نه‌زانن پەروەردە بکەن‪ .‬ده‌زگایه‌ك‬ ‫ك ‌ه بناخه‌كه‌ی ل ‌ه سه‌ر درۆ‪ ،‬فێڵ و‬ ‫هه‌ڵخه‌ڵه‌تاندنی کۆمەڵگە و دوور له‌‬ ‫ئه‌خالق دامه‌زرابێت‪ ،‬بێگومان ناتوانین‬ ‫ناوی بنێین راگه‌یاندن‪ ،‬چونکە راگه‌یاندن‬ ‫ئه‌ركی سه‌ره‌كه‌ی روماڵی راستییه‌كانه‌‬ ‫بۆ کۆمەڵگە ك ‌ه «رووداو» ب ‌ه پێچه‌وانه‌ی‬ ‫ئه‌م ‌ە ده‌كات‪ .‬بۆی ‌ه گرینگ ‌ه کە راگه‌یاندن‬ ‫خزمه‌تی چیده‌كات‪ ،‬قسه‌یه‌كی رێبه‌ر ئاپۆ‬ ‫هه‌ی ‌ه ك ‌ه ده‌ڵێ‪« :‬ل ‌ه سه‌ده‌ی ‪21‬دا خوا=پاره‌‬ ‫هەیە‪ ،‬ل ‌ه ده‌سگا راگه‌یانده‌كانیشدا‬ ‫به‌داخه‌و ‌ه جگ ‌ه ل ‌ه پار ‌ه بیر ل ‌ه شتێكی تر‬ ‫ناكرێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌مه‌ش بمانه‌وێ یان نا ‌‪ ،‬الیه‌نی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫ئه‌خالقی كار الواز ده‌كات و ب ‌ه ته‌واوه‌تی‬ ‫ده‌یسڕێته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئەو الی وایە‪ ،‬كاتێك با�سی ده‌سه‌اڵت‬ ‫ده‌كه‌ین‪ ،‬ناتوانین ل ‌ه پاڵیدا با�سی ئازادیی‬ ‫راده‌ربڕین و راگه‌یاندنی ئازاد بكه‌ین‪،‬‬ ‫چونکە ده‌سه‌اڵت بۆ خۆی له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫چه‌وساندنەوە و ترس خۆی بەخێو‬ ‫ده‌كات‪ ،‬ئەگه‌رنا ‌‪ ،‬نابێت ‌ه ده‌سه‌اڵت‪ ،‬بۆیە‬ ‫وتی�شی‪»:‬ل ‌ه باشووری كوردستانیش دا‪،‬‬

‫ده‌سه‌اڵت بیری ئازاد‬ ‫بە مه‌ترسیی و ژه‌هر‬ ‫بۆ خۆی دەزانێت‪،‬‬ ‫له‌ دیمۆکراسی‬ ‫و فره‌ڕه‌نگی‬ ‫ده‌ترسێ! نایانه‌وێ‬ ‫کۆمەڵگەیه‌كی‬ ‫دیمۆكرات و ئازاد‬ ‫پێش بكه‌وێ‬ ‫پارت ‌ه كالسیك ‌ه سیاسییه‌كان و به‌تایبه‌تیش‬ ‫«پ‪.‬د‪.‬ک ‌» هه‌تا ئێستا نه‌یانتوانیوه‌‬ ‫پێناسه‌ی مافی راگه‌یاندكارێك بكات‪ .‬له‌‬ ‫حیزبێكی وه‌هادا ئه‌وه‌ی ك ‌ه قسه‌ی یه‌كه‌مە‪:‬‬ ‫لێدان‪ ،‬كوشتن و بڕینه‌‪ ،‬بیروڕای ئازاد‬ ‫بابه‌تێكی زۆر الوه‌كی و هیچ ‌ه بۆیان‪ .‬به‌‬ ‫رێگای ئه‌و درۆ و خه‌ڵه‌تاندنه‌ی ك ‌ه ب ‌ه رێگای‬ ‫راگه‌یانده‌كانی خۆیا ‌ن وەکو «زاگرۆس‪،‬‬ ‫كوردستان‪ ،‬كوردستان ‪ ،24‬رووداو» كه‌‬

‫بێگومان هاوبه‌ش ‌ه ل ‌ه گه‌ڵ میتی توركیا‬ ‫هه‌وڵ ده‌ده‌ن خه‌ڵك له‌گه‌ڵ ئه‌م درۆیانه‌‬ ‫رابهێنن‪ .‬ئه‌وانه‌ش ك ‌ه بیانه‌وێ راستییه‌كان‬ ‫بدركێنن‪ ،‬نموونه‌ی كاو ‌ه گه‌رمیانی‪،‬‬ ‫وه‌دات‪ ،‬نووژیان و زۆر راگه‌یاندنكاری‬ ‫ت ‌ر تیرۆر ده‌كرێن‪ ،‬بێگومان ئه‌مه‌ش ته‌نیا‬ ‫و ته‌نیا یه‌ك راستیی ده‌دركێنێ‪ ،‬نه‌بوونی‬ ‫ئه‌خالق و پره‌نسیپ ل ‌ه كار و سیاسه‌تدا‪.‬‬ ‫ده‌سگا میدیاییەكان ئێستا ل ‌ه باشووردا‬ ‫هه‌مووی ل ‌ه ژێر خزمه‌ت و کۆنترۆڵی‬ ‫سیستمی داگیركاریی و مۆدیرنیته‌دایه‌‪،‬‬ ‫ئه‌گه‌ر بیانه‌وێ ل ‌ه سه‌ر راستییه‌كان بدوێن‬ ‫و په‌ر ‌ه ب ‌ه الیه‌نی ئه‌خالقی کۆمەڵگە بده‌ن‪،‬‬ ‫ب ‌ه تاكید داده‌خرێن‪ .‬جا ئه‌گه‌ر بەپێی پێوانه‌‬ ‫ئازاده‌كان بتواندرایە ل ‌ه راگه‌یانده‌كان‬ ‫قس ‌ه بکرێت‪ ،‬ئه‌وكات ‌ه هێزی ده‌سه‌اڵتدار‬ ‫رۆڵی نامێنێ‪ ،‬بۆی ‌ه رێگ ‌ه ب ‌ه بیری ئازاد‬ ‫ده‌گرن‪ .‬ل ‌ه راستیی دا ئامانجی سه‌ره‌كی ئه‌م‬ ‫راگه‌یاندنان ‌ه بێ فیكر كردنی کۆمەڵگەیه‌‪.‬‬ ‫مه‌گه‌ر نا‌‪ ،‬هێزێك ئه‌گه‌ر پشتی ب ‌ه راستیی‬ ‫کۆمەڵگە ببەستبێت‪ ،‬بۆچی ده‌بێ له‌‬ ‫هه‌ڵوه‌شان و الواز بوونی خۆی بتر�سێ‪.‬‬ ‫خه‌ڵك و کۆمەڵگەیان ئه‌وه‌ند ‌ه ب ‌ه رێگای‬ ‫شتی هیچ و پوچه‌و ‌ه سڕكردوه‌‪ ،‬ك ‌ه هێزی‬ ‫لێپرسینه‌وه‌یان نه‌هێشتوه‌‌تەوە‪ ،‬ئه‌وانه‌ش‬ ‫ك ‌ه لێپرسینه‌و ‌ه ده‌كه‌ن‪ ،‬ته‌مه‌نیان زۆر‬ ‫كورته‌‪ .‬ده‌سه‌اڵت بیری ئازاد بە مه‌ترسیی و‬ ‫ژه‌هر بۆ خۆی دەزانێت‪ ،‬ل ‌ه دیمۆکرا�سی و‬ ‫فره‌ڕه‌نگی ده‌تر�سێ‪ .‬نایانه‌وێ کۆمەڵگەیه‌كی‬ ‫دیمۆكرات و ئازاد پێش بكه‌وێ‪ .‬نایانه‌وێ‬ ‫ل ‌ه رێگای راگه‌یانده‌كانه‌و ‌ه خه‌ڵك به‌‬ ‫ئاگا بێت و هوشیار ببنه‌وه‌‪ .‬چونکە ئه‌و‬ ‫كات ‌ه راستیی ده‌سه‌اڵت روون و ئاشكرا‬ ‫ده‌بێت‪ .‬راگه‌یاندێك ك ‌ه بنه‌مای ئه‌قڵیه‌تی‬ ‫ده‌سه‌اڵتدار و پیاوساالر بێت‪ ،‬بێگومان‬ ‫هه‌ر خێزانێكیش وه‌ها فێر ده‌كات ك ‌ه رۆڵی‬ ‫‪15‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫ژن و پیاو چی ده‌بێت و ده‌بێ چون بێت‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌ش ل ‌ه پێناو كوێله‌كردنی کۆمەڵگەدا‬ ‫رۆڵێكی زۆر گرینگی هه‌ی ‌ه و خزمه‌تی باش به‌‬ ‫ده‌سه‌اڵت ده‌كات‪ .‬ئه‌گه‌ر ل ‌ه راگه‌یانده‌كاندا‬ ‫ئازادیی بیروڕا هه‌بێ‪ ،‬ئیتر هیچ ده‌سه‌اڵتێك‬ ‫ناتوانێ کۆمەڵگە بچه‌وسێنێته‌و ‌ه و ئه‌و كاته‌‌‬ ‫ئازادیی کۆمەڵگەش مسۆگه‌ر ده‌بێت‪.‬‬ ‫«چاو له‌ئه‌خالقی پیشه‌یی ده‌پۆشرێت و‬ ‫رۆژنامەنووس تیرۆردەکرێت»‬

‫ئازاد عوسمان‪ ،‬یەک لەو‬ ‫رۆژنامەنووسانەیە‪ ،‬الیوایە به‌شێكی‬ ‫زۆر له‌كێشه‌كانی راگه‌یاندن له‌هه‌رێمی‬ ‫كوردستاندا‪ ،‬پێو‌ه‌ندی به‌زۆری ژماره‌ی‬ ‫كه‌ناڵه‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌ و بە ئازادیی‬ ‫کۆمەڵگەی راگەیاند‪ :‬كه‌ناڵه‌كان به‌شێكی‬ ‫زۆریان حیزبیین‪ ،‬ئه‌م كه‌ناڵه‌ حیزبییانه‌‬ ‫بمانه‌وێ و نه‌مانه‌وێ‪ ،‬له‌كۆتاییدا خزمه‌ت‬ ‫به‌ ته‌وه‌جیهی حیزبه‌كان ده‌كه‌ن‪ ،‬خزمه‌ت‬ ‫به‌ ئاراسته‌ی حیزبه‌كاندا ده‌كه‌ن‪ .‬هه‌ندێكی‬ ‫تریشیان سێبه‌ری حیزبه‌كانن و له‌الیه‌ن‬ ‫هه‌ندێ شه‌خ�سی ناو حیزبه‌كانه‌وه‌ پاره‌دار‬ ‫ده‌كرێن یان ته‌مویل ده‌كرێن‪ .‬هه‌ندێكی‬ ‫زۆر كه‌میان كه‌ سه‌ربه‌خۆ و ئازادن‪ ،‬ئه‌م‬ ‫سه‌ربه‌خۆ و ئازادانه‌ زۆر جار هه‌ندێكیان‬ ‫ره‌نگه‌ فیكرێکی زۆر قوڵیان له‌پشته‌وه‌‬ ‫نه‌بێت‪ ،‬یاخود رێگریان زۆربێت‪ ،‬یاخود‬ ‫نه‌په‌رێژێنه‌ سه‌ر هه‌موو بواره‌كان‬ ‫‪16‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫رووماڵی بكه‌ن‪ .‬بابه‌ته‌كه‌ ئه‌مه‌یه‌‪ ،‬جا‬ ‫ئه‌سڵه‌ن له‌كوردستاندا ئێمه‌ له‌هه‌موو‬ ‫روویه‌كه‌وه‌ په‌رته‌وازه‌ین‪ .‬به‌حوكمی‬ ‫ئه‌وه‌ی چوارچێوه‌یه‌كی قانونیمان نییه‌ كه‌‬ ‫به‌و تۆكمه‌ییه‌ كۆمان بكاته‌وه‌‪ ،‬به‌تایبه‌تی‬ ‫له‌رووی پێكهاته‌ و مواسه‌فاتی ده‌ستوریی‬ ‫و قانوونییه‌وه‌‪ ،‬تۆزێك كۆڵه‌وارین‬ ‫له‌و رووه‌وه‌‪ ،‬هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ وایكردوه‌‬ ‫راگه‌یاندنه‌كانمان‌ ره‌نگدانه‌وه‌ی ئه‌و‬ ‫باروودۆخه‌ بێت كه‌ ئێمه‌ی تێداین‪.‬‬ ‫ئەو رۆژنامەنووسە ئاماژە بۆ‬ ‫ئەوەدەکات‪ ،‬سیاسه‌ت له‌هەرێمی‬ ‫كوردستاندا تاچه‌ند نیشتیمانیی بووه؟‌‬ ‫هه‌تاوه‌كو راگه‌یاندنه‌كه‌ی نیشتیمانی‬ ‫بێت‪ .‬بۆ نموونه‌ ره‌و�شی كۆمه‌اڵیه‌تی‬ ‫تاچه‌ند نیشتیمانییانە‌ بیری لێكراوه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ره‌و�شی ته‌ندروستی تاچه‌ند نیشتیمانییانه‌‬ ‫هه‌تاوه‌كو‬ ‫لێكراوه‌ته‌وه؟‌‬ ‫بیری‬ ‫راگه‌یاندنه‌كه‌ی نیشتمانیی بێت‪ ،‬واتە ئه‌و‬ ‫كێشانه‌ هه‌موویان پێكه‌وه‌ گرێدراوی‬ ‫یه‌كترن‪.‬‬

‫به‌شێكی زۆری ئه‌م‬ ‫راگه‌یاندنانه‌ یان‬

‫حیزبین یان گرێدراوی‬ ‫حیزبن‬

‫ناوبراو‪ ،‬وتی�شی‪ :‬به‌شێكی زۆری ئه‌م‬ ‫كه‌نااڵنه‌‪ ،‬كه‌ناڵی حیزبیین‪ ،‬یاخود سێبه‌ری‬ ‫حیزبیین‪ ،‬ئه‌مانه‌یش هەریەکە ئه‌جێندا ‌و‬ ‫رووئیا ‌و تێڕوانینێكی جیاوازی هه‌یه‌‪ .‬واتە‬ ‫بە پلەی یه‌ك خزمه‌ت به‌حیزبه‌كه‌ی خۆی‬

‫ده‌كات‪ ،‬دوای ئه‌وه‌ به‌ کۆمەڵگە‪ .‬به‌شێكی‬ ‫زۆری راگەیاندنی ئێمه‌ پڕوپاگه‌نده‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌ر ئه‌مه‌شه‌ وایكردوه‌ خیتابێك یان‬ ‫گوتارێكی نیشتیمانیی یه‌كگرتوو و‬ ‫هاوبه‌شمان نه‌بێت‪.‬‬ ‫ئەو رۆژنامەنووسە‪ ،‬دەربارەی‬ ‫پرەنسیپە ئەخالقییەکانی راگەیاند‬ ‫دەدوێت و جەختی کردەوە‪ :‬هه‌ندێ‬ ‫راگه‌یاندنی ئێمه‌ هه‌یه‌ ئه‌سڵه‌ن هه‌ر بێ‬ ‫ئه‌خالقه‌‪ ،‬چونكه‌ كاتێك تۆ راگه‌یاندن‬ ‫ده‌كه‌یته‌ شوێنی جوێندان و رشانه‌وه‌ و‬ ‫شوێنی ته‌خویه‌كردنی سیراعاتی سیاسیی‪،‬‬ ‫راگه‌یاندن له ‌ئامانجی خۆی ده‌رده‌چێت‪،‬‬ ‫به‌شێكی زۆری ئه‌م راگه‌یاندنانه‌ یان‬ ‫حیزبیین یان گرێدراوی حیزبن‪ ،‬به‌شێكی‬ ‫زۆر كه‌میان راگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆ و‬ ‫ئه‌هلیین‪ ،‬ئه‌م به‌شه‌ زۆركه‌مه‌ خۆ ناتوانێ‬ ‫به‌رامبه‌ر ئه‌و شه‌پۆله‌ راگه‌یاندنەی‌‬ ‫حیزبیی و پاره‌داركردنی سێبه‌ر‪ ،‬به‌پێی‬ ‫پێویست به‌ره‌وپێشه‌وه‌ بچێت‪ ،‬چونكه‌‬ ‫ئه‌سڵه‌ن له‌رووی تێچوونه‌وه‌ كێشه‌ی‬ ‫بنه‌ڕه‌تی هه‌یه‌‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ ئه‌مه‌ش واده‌كات‬ ‫ئامانجی كه‌ناڵه‌كه‌ زۆرتر بانگه‌شه‌ بێت بۆ‬ ‫الیه‌نێكی دیاریكراو‪ ،‬زۆرتر به‌كارهێنانێتی‬ ‫بۆ مه‌رامی دیاریكراو‪ ،‬مه‌رامی پروپاگه‌نده‌‬ ‫و ئه‌وانه‌‪ ،‬ئێ بێگومان زۆرجاریش چاو له‬ ‫‌ئه‌خالقی پیشه‌یی رۆژنامه‌وانی ده‌پۆشێت‪.‬‬ ‫ئازاد عوسمان‪ ،‬دەشڵێت‪ :‬دیاره‌‬ ‫تێڕوانینی پارته‌كان و تێڕوانینی ده‌سه‌اڵت‬ ‫الی ئیمه‌ تێڕوانینێكی شمولییه‌‪ ،‬یه‌عنی‬ ‫هه‌ژموونخوازه‌‪« ،‬ئه‌وه‌ نییه‌ لێگه‌ڕێت‬ ‫راگه‌یاندن له‌قۆناغی ئاسایی و ته‌بیعی‬ ‫خۆیا به‌ره‌وپێشه‌وه‌ بچێت؟!» ئه‌مه‌‬ ‫به‌شێكی زۆری پێوه‌ندی به‌و تێڕوانینه‌وه‌‬ ‫هه‌یه‌ كه‌ له‌الی ئێمه‌ حیزب زۆر ته‌قلیدی‬ ‫و كۆنه‌‪ ،‬به‌وه‌ی كه‌ راگه‌یاندن ده‌بێت‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫پاشكۆی حیزب بێت‪ ،‬بڵندگۆی حیزب بێت‪ ،‬ده‌بێت ته‌رویز بۆ‬ ‫حیزب بكات‪ .‬جا له‌کۆمەڵگەی ئێمه‌دا چی شتێكمان ته‌واوه‌‬ ‫تاوه‌كو راگه‌یاندنمان ته‌واو بێت؟ چی شتێكمان ته‌واوه‌ تا‬ ‫گله‌یی له‌وه‌ بكه‌ین راگه‌یاندنه‌كه‌مان ته‌واو نییه‌؟ به‌اڵم بابه‌تی‬ ‫راگه‌یاندنه‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌ریه‌ككه‌وتنمان له‌گه‌ڵیا زۆر زۆره‌‪،‬‬ ‫واتە ئێمه‌ رۆژانه‌ له‌ڕووی راگه‌یاندنه‌وه‌ زانیاریمان پێده‌درێت‪،‬‬ ‫ئەمە وه‌رگرتنە و كاریگه‌ری له‌سه‌ر هه‌ست و نه‌ستی خه‌ڵكه‌كان‬ ‫به‌جێ ده‌هێڵێت‪.‬‬ ‫ئەو رخنەی ئەوەشدەگرێت کە دەسەاڵت رێگه‌ بۆ‬ ‫راگه‌یاندنی بیانی خۆش ده‌كات و میواندارییان ده‌كات‪،‬‬ ‫بۆخۆیان هه‌ندێ دەرفەتیان بۆدیاری ده‌كه‌ن یاخود لێده‌گه‌ڕێن‬

‫كه‌ با�سی ئه‌و شتانه‌ بكه‌ن كه‌ ئه‌مان بۆخۆیان پێیان خۆشه‌‪ ،‬یان‬ ‫به‌ده‌ستكه‌وتی ده‌زانن‪ ،‬وتی‪ :‬راگه‌یاندنی ناوخۆیی و به‌تایبه‌تی‬ ‫راگه‌یاندنه‌ ئازاد و ئه‌هلییه‌كان ده‌ست بۆكێشه‌ و گیروگرفته‌كان‬ ‫ده‌به‌ن‪ ،‬ده‌ست بۆ گه‌نده‌ڵی و پێشێلكارییه‌كان ده‌به‌ن‪ ،‬ئه‌مه‌‬ ‫به‌الی ئه‌وانه‌وه‌ قه‌بوڵ نه‌كراوه‌‪ ،‬له‌به‌رژه‌وه‌ندییان ده‌دا‪ ،‬خه‌ڵكی‬ ‫له‌وباره‌یەوە‌ هۆشیار ده‌كرێته‌وه‌‪ ،‬هه‌ر بۆیه‌ رێگریان لێده‌كه‌ن‬ ‫ئیتر رێگرییه‌كان ئه‌وه‌بێت چی زانیاریان پێنه‌ده‌ن‪ ،‬چی ئه‌وه‌بێت‬ ‫ئاسته‌نگیان بۆ درووست بكه‌ن‪ ،‬چی ئه‌وه‌ بێت سكااڵیان له‌سه‌ر‬ ‫بكه‌ن‪ ،‬له‌هه‌موو�شی خراپتر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ رۆژنامه‌نووس به‌ر تیرۆر‬ ‫و ره‌شبگیری و لێدانیان بكه‌وێ‪.‬‬

‫میدیا وه‌ك چه‌كێكی كوشنده‌!‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫‪17‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناویندا چ ده‌گوزه‌رێ؟!‬ ‫(له‌په‌راوێزی په‌یوه‌ندی نێوان رۆژئاوای كوردستان و هاوپه‌یمانانی نێوده‌وڵه‌تیدا)‬ ‫حه‌سه‌ن جودی‬ ‫(‪)1‬‬ ‫تێگه‌یشتن ‌ههه‌ڵه‌كان‬ ‫له‌گه‌ڵ بڕیاری ناردنی وه‌جبه‌یه‌كی‬ ‫تری چه‌كی قورس له‌الیه‌ن ئه‌مریكاوه‌‬ ‫بۆ رۆژئاوای كوردستان و جێگیركردنی‬ ‫هێزه‌كانی ئه‌مریكا و رووسیا ل ‌ه سنووری‬ ‫نێوان رۆژئاوا – باكووری كوردستان‬ ‫(سوریا ‪ -‬توركیا) مشتومڕێكی فراوان‬ ‫له‌مباره‌یه‌و ‌ه په‌ره‌یسه‌ند و ئێستا بۆته‌‬ ‫رۆژه‌ڤێكی سه‌ره‌كی ل ‌ه ئاستی كوردستان‬ ‫و ناوچه‌ك ‌ه و جیهانیشدا و له‌و باوه‌ڕییه‬ ‫‌دام ئه‌م مژار ‌ه تا ماوه‌یه‌كی درێژخایه‌ن له‌‬ ‫رۆژه‌ڤدا بمێنێته‌وه‌‪ .‬ئه‌وه‌ی سه‌رنجڕاكێشه‌‬ ‫له‌و مشتومڕه‌دا ئه‌وپه‌ڕگیری بۆچوون‬ ‫و شرۆڤه‌كانه‌‪ ،‬به‌ڕاده‌یه‌ك شرۆڤه‌‬ ‫و بۆچوونه‌كان ته‌واو ناكۆك و دژ‬ ‫به‌یه‌كن‪ .‬ئه‌مه‌ش پووخته‌ی هه‌ندێك له‌و‬ ‫بۆچوونانه‌یه‌‪:‬‬ ‫‪ . 1‬په‌یوه‌ندی و هاوپه‌یمانێتییه‌كی‬ ‫ستراتیژی له‌نێوان ئه‌مریكا و رۆژئاوای‬ ‫كوردستاندا هه‌ی ‌ه هه‌ردوو الدا هه‌ی ‌ه و‬ ‫هه‌ردووال هێلكه‌كانیان خستۆت ‌ه سه‌به‌ته‌ی‬ ‫یه‌كتره‌و ‌ه و بێ یه‌كتر ناتوانن به‌رده‌وام ببن‪.‬‬ ‫‪ . 2‬په‌یوه‌ندی و هاوپه‌یمانێتی نێوان‬ ‫هه‌ردوو ال تاكتیكیی ‌ه و دوای شه‌ڕی داعش‬ ‫ئه‌و په‌‌یوه‌ندی و هاوپه‌یمانێتییه‌‌‌ نامێنێت و‬ ‫دژ به‌یه‌كتر راوه‌ده‌وه‌ستن‪.‬‬ ‫‪18‬‬

‫‪ . 3‬ئه‌م هاتنه‌پێشه‌وه‌یه‌ی ئه‌مریكا‬ ‫بۆ داهاتووی رۆژئاوای كوردستان‬ ‫زۆر مه‌ترسیدار ‌ه و پێویست ‌ه رۆژئاوا‬ ‫ده‌ستبه‌رداری ئه‌و هاوپه‌یمانێتییه‌ی له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌مریكا و روسیا و كۆی هاوپه‌یمانان ببێت‪.‬‬ ‫‪ . 4‬ئه‌مریكا جێی باوه‌ڕی و متمانه‌‬ ‫نییه‪ ،‬به‌اڵم رووسیا متمانه‌پێكراوتره‌‌‪ .‬رای‬ ‫پێچه‌وانه‌ش هه‌ی ‌ه ك ‌ه پێی وای ‌ه رووسیا جێی‬ ‫باوه‌ڕی و متمان ‌ه نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو ئه‌مریكا جێی‬ ‫باوه‌ڕی و متمانه‌یه‌‌‪( .‬بۆ ئه‌م دوو بۆچوونه‌‬ ‫له‌یه‌ك جیاوازه‌؛ ئه‌زموونی رابردووی‬ ‫كورد له‌گه‌ڵ ئه‌و ده‌وڵه‌تان ‌ه ل ‌ه سه‌ده‌ی‬ ‫رابردووه‌و ‌ه تا ئێستا وه‌ك ئه‌رگۆمێنت و‬ ‫به‌ڵگ ‌هده‌هێننه‌وه‌)‪.‬‬ ‫‪ . 5‬پێویست ‌ه رۆژئاوا ته‌واو خۆی‬ ‫له‌گه‌ڵ ئه‌مریكا و رووسیا و هاوپه‌یمانان‬ ‫بكات ‌ه یه‌ك و له‌چوارچێوه‌ی ستراتیژ و‬ ‫سیاسه‌تی ئه‌واند بخولێته‌وه‌‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫ئه‌وان لێی رازی بن و به‌مه‌ش شتێك به‌ر‬ ‫كورد بكه‌وێت‪.‬‬ ‫ئه‌مه‌و چه‌ندین بۆچوونی دیكه‌ی البه‌ال‬ ‫و الوه‌كی له‌مباره‌یه‌و ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌مانه‌‬ ‫زه‌قتترینیانن‪ .‬لێره‌و ‌ه ب ‌ه پێویستیی ده‌بینم‬ ‫ئه‌و ‌ه بخه‌م ‌ه روو ك ‌ه ئه‌م بۆچوونان ‌ه هیچیان‬ ‫گوزارشت ل ‌ه بۆچوونی خودی رۆژئاوا‬ ‫ناكه‌ن‪ .‬هه‌روه‌ها پێم وای ‌ه ك ‌ه گوزراشت له‌‬ ‫راستینه‌ی ئه‌وه‌ش ناكات ك ‌ه ل ‌ه زه‌مینه‌ی‬

‫واقیعدا ده‌گوزه‌رێت‪.‬‬ ‫له‌و باوه‌ڕ ‌ه دام كۆی ئه‌و را و بۆچوونه‌‬ ‫ناكۆك و دژ به‌یه‌كانه كه‌موكوڕی و هه‌ڵه‌ی‬ ‫جددییان تێدا هه‌یه‌‪ .‬مسۆگه‌ر ك ‌ه شرۆڤه‌‬ ‫و راڤه‌كردن بۆ هه‌ر شتێك له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای هه‌ڵ ‌ه بوو‪ ،‬ئه‌وا هه‌ر ده‌رئه‌نجام‬ ‫و راوبۆچوون و هه‌ر بڕیاردانێكی لێیه‌وه‬ ‫‌بێته‌ده‌ر هه‌ڵه ده‌بێت‌‌‪ .‬هه‌ر په‌یوه‌ست‬ ‫به‌مه‌شه‌وه‌؛ راستییه‌كی دیكه‌ش هه‌ی ‌ه كه‌؛‬ ‫هه‌ر رووداوێك (ته‌نانه‌ت هه‌ر په‌یوه‌ندی‬ ‫و ناكۆكییه‌كیش) دابڕاو ل ‌ه هۆكاره‌كان و‬ ‫بنچین ‌ه و ئامانجی روودان و په‌ره‌سه‌ندنیدا‬ ‫شرۆڤه‌ی بۆ بكرێت ئه‌وا شرۆڤه‌یه‌كی‬ ‫ناته‌واو ده‌بێت و له‌وانه‌ی ‌ه هه‌ندێجار به‌‬ ‫مه‌به‌ستی چه‌واشه‌كردن و به‌الرێدابردنی‬ ‫خودی راستییه‌كان شرۆڤه‌ی هه‌ڵه‌‬ ‫پێشبخرێت‌‪ .‬كه‌وات ‌ه ناكرێ ئه‌و هه‌ڵوێست‬ ‫و جموجۆڵه‌ی ئه‌مریكا و رووسیا و‬ ‫ده‌وڵه‌تانی هاوپه‌یمانیان هه‌روا ب ‌ه ساده‌یی‬ ‫و وه‌ك خێر سه‌ده‌ق ‌ه و چاكه‌خوازییان‬ ‫ببینرێت‪ ،‬چونك ‌ه سیاسه‌ت به‌روانگه‌ی‬ ‫ئه‌وانه‌و ‌ه په‌یوه‌ندی ب ‌ه چه‌مكی چاكه‌خوازی‬ ‫و ئاكارییبوونه‌و ‌ه نییه‌‪ ،‬به‌ڵكو رێك‬ ‫په‌یوه‌ندی ب ‌ه به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانه‌و ‌ه هه‌یه‌‪،‬‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیشیان وا ده‌خوازێت‬ ‫پاساو بۆ هه‌موو ئامرازه‌كان بهێنرێته‌وه‌‪.‬‬ ‫له‌الیه‌كی دیكه‌وه‌؛ پێم وای ‌ه ل ‌ه پشت‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫هه‌ندێ له‌و شرۆڤ ‌ه و بۆچوونانه‌دا‬ ‫ئه‌وه‌نده‌ی خه‌ریكی جوانكردن و باش‬ ‫نیشاندانی ئه‌مریكا و رووسیا و هێزه‌كانی‬ ‫دیكه‌ی هاوپه‌یمانن ئه‌وه‌ند ‌ه ئیراده‌ی ئازاد‬ ‫و سه‌ربه‌خۆی رۆژئاوا نابینن‪ ،‬ته‌نانه‌ت‬ ‫جیاوازیی ‌ه فیكری و ستراتیژییه‌كانی نێوان‬ ‫ئه‌و ده‌وڵه‌تان ‌ه و رۆژئاوا نابینن و پێیان وایه‌‬ ‫هه‌موو هه‌ر له‌یه‌ك به‌ر ‌ه و جه‌مسه‌رگیری‬ ‫دان‪ .‬ناتوانن لێكدانه‌و ‌ه بۆ ئه‌و ‌ه بكه‌ن ك ‌ه له‌‬ ‫چیدا له‌یه‌ك به‌ر ‌ه و جه‌مسه‌ر دان و له‌چیدا‬ ‫له‌یه‌كتر جیاوازن و ته‌نانه‌ت ناكۆكن له‌‌گه‌ڵ‬ ‫یه‌كتری؟!‪ .‬هه‌روه‌ها هه‌ڵه‌ی ‌ه ئه‌گه‌ر ئه‌م‬ ‫مژار ‌ه ته‌نیا له‌چوارچێوه‌یه‌كی به‌رته‌سكی‬ ‫سه‌ربازی لێی بڕوانرێت و ره‌هه‌نده‌كانی‬ ‫دیكه‌ی ئه‌و په‌یوه‌ندی و هاوپه‌یمانێتییه‌‌‬ ‫نه‌بینرێت ك ‌ه له‌نێوان هێزه‌كانی سوریای‬ ‫دیموكراتی و هێز ‌ه هاوپه‌یمانه‌كاندا هه‌یه‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها هه‌ڵه‌ش ‌ه وا لێكبدرێته‌و ‌ه كه‌‬ ‫ئه‌م ‌ه هاوپه‌یمانییه‌تێكی ته‌واو ستراتیژییه‌‬ ‫و هه‌میش ‌ه بێ ناكۆكی و ملمالنێ به‌رده‌وام‬ ‫ده‌بێت و ئیدی هاوپه‌یمانان و كورد تا‬ ‫كۆتا له‌سه‌ر یه‌ك رێگا به‌یه‌كه‌وه‌ن و هیچ‬ ‫دووڕیانێك‪ ،‬ناكۆكییه‌ك نایه‌ته‌پێش‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت هیچ دژبه‌ریكردنێكی یه‌كتر‬ ‫روونادات‪‌.‬‬ ‫(‪)2‬‬ ‫جه‌مسه‌رگیرییه‌كانیخۆرهه‌اڵتیناوین‬ ‫سه‌ره‌تا با له‌وه‌و ‌ه ده‌ستپێبكه‌ین كه‌‬ ‫ناكرێ راستینه‌ی جه‌مسه‌رگیرییه‌كانی‬ ‫هێزه‌كان له خۆرهه‌اڵتی ناوین له‌به‌رچاو‬ ‫نه‌گرین و بێین لێكدانه‌وه‌یه‌كی راست بۆ‬ ‫بوویه‌ری چه‌كپێدان ب ‌ه رۆژئاوا بكه‌ین‪.‬‬ ‫ل ‌ه ئاستی خۆرهه‌اڵتی ناویندا – ته‌نانه‌ت‬ ‫ل ‌ه ئاستی كوردستان و جیهانیشدا – �سێ‬ ‫جه‌مسه‌رگیری سه‌ره‌كی هێزه‌كان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫له‌نێو هه‌ر یه‌ك له‌و جه‌مسه‌رگیرانه‌شدا‬ ‫چه‌ندین ورد ‌ه جه‌مسه‌رگیری دیك ‌ه هه‌یه‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫جه‌مسه‌رگیریی ‌هسه‌ره‌كییه‌كانئه‌مانه‌ن‪:‬‬ ‫جه‌مسه‌رگیری یه‌كه‌م‪ :‬جه‌مسه‌ری‬ ‫هێز ‌ه قه‌واره‌پارێزه‌كانه‌‪ ،‬ك ‌ه بریتیی ‌ه ل ‌ه رژێمه‌‬ ‫داگیركاره‌كانی كوردستان و ده‌وڵه‌تانی‬ ‫دیكه‌ی ناوچه‌كه‌‪ ،‬له‌گه‌ڵ ئه‌و هێز ‌ه چه‌كدار‬ ‫و سیاسیانه‌ی ده‌وڵه‌ت نیین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫قه‌واره‌پارێزن و هه‌ریه‌كه‌یان به‌جۆرێك له‌‬ ‫جۆره‌كان پابه‌ند و وابه‌سته‌ن به‌و رژێمه‌‬ ‫داگیركاران ‌ه و ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ی ناوچه‌كه‌وه‌‪.‬‬

‫ئه‌و هێز و‬

‫بزووتنه‌وانه‌ش سوود له‌‬

‫كێشه‌ و ناكۆكییه‌كانی‬

‫نێوان گه‌الن و ئایین و‬

‫ئایینزاكانی ناوچه‌كه‌‬ ‫وه‌رده‌گرن‬

‫قه‌واره‌پارێزی واتای چییه‌؟ واتا ئه‌و رژێم و‬ ‫هێزانه‌ن كه ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ی ئیراده‌ی گه‌النی‬ ‫ناوچه‌ك ‌ه له‌الیه‌ن زلهێزه‌كانی سه‌رمایه‌ی‬ ‫جیهانییه‌و ‌ه دروستكراون و پشتیوانی‬ ‫ل ‌ه مانه‌وه‌یان كراو ‌ه و بۆ پاوانكردنی‬ ‫ناوچه‌ك ‌ه و ده‌ستگرتن به‌سه‌ر سه‌رمایه‌‬ ‫و سه‌رچاوه‌كانی وزه‪ ،‬وه‌ك ئامراێك‬ ‫به‌كارهێنراون‪ .‬كه‌ی پێویستیش بووه‌‪ ،‬شێوه‌‬ ‫وده‌مامكیانگۆڕیون‪.‬له‌وجه‌مسه‌رگیرییه‌دا‬ ‫كۆی ئ ‌ه ‌و ده‌وڵه‌تان ‌ه له‌خۆو ‌ه ده‌گرێت كه‌‬ ‫له‌میانه‌ی رێككه‌وتنه‌كانی سایكس بیكۆ و‬ ‫لۆزان و رێككه‌وتنی دیكه‌وه دروستكراون‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها كۆی هێز و بزووتنه‌و ‌ه میللیی‪ ،‬ئایینی‬ ‫و ئایینزایی ‌ه ده‌مارگیر ‌ه ده‌سه‌اڵتخوازه‌كانی‬ ‫ك ‌ه ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناوین و كوردستاندا‬ ‫هه‌ن له‌خۆو ‌ه ده‌گرێت‪ ،‬ك ‌ه ب ‌ه راسته‌وخۆ‬ ‫یان ناڕاسته‌خۆ له‌الیه‌ن زلهێزه‌كانی جیهان‬

‫و رژێم ‌ه داگیركاره‌كانی كوردستان و‬ ‫ده‌وڵه‌تانی دیكه‌ی ناوچه‌كه‌و ‌ه دروستكراون‬ ‫‌و به‌گوێره‌یی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌وانه‌ی‬ ‫پشتیوانیان لێده‌كه‌ن ئاراست ‌ه ده‌كرێن‬ ‫و به‌كارده‌هێنرێن‪ .‬بێگومان بۆ ئه‌م‬ ‫ئاراسته‌كردن و به‌كارهێنانه‌ی ئه‌و هێز‬ ‫و بزووتنه‌وانه‌ش سوود ل ‌ه كێش ‌ه و‬ ‫ناكۆكییه‌كانی نێوان گه‌الن و ئایین و‬ ‫ئایینزاكانی ناوچه‌ك ‌ه وه‌رده‌گرن و ‌‌‌كه‌ی‬ ‫به‌پێویستیان بینی له‌سه‌ر بنه‌مای «په‌رتكه‌‬ ‫و زاڵبه‌« و «كه‌روێشك راك ‌ه و تاژی‬ ‫بیگره‌« ئه‌و هێز و بزووتنه‌وان ‌ه له‌نێوان‬ ‫خۆیاندا یان دژ به‌و رژێم و ده‌وڵه‌تانه‌ی‬ ‫ناوچه‌كه به‌كارده‌هێنرێن و له‌ئاكامدا شه‌ڕ‬ ‫و پێكدادان‪ ،‬كۆمه‌ڵكوژی ‌و وێرانكاری‬ ‫رووده‌دات‪ .‬ئه‌م ‌ه پووخته‌ی مێژووی‬ ‫جه‌مسه‌رگیری قه‌واره‌پارێزه‌كان ‌ه له‌‬ ‫سه‌ده‌ی بیسته‌و ‌ه تا ئێستا‪.‬‬ ‫جه‌مسه‌رگیری دووه‌م‪ :‬جه‌مسه‌رگیری‬ ‫ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫پاوانخوازه‌كانی‬ ‫زلهێز ‌ه‬ ‫خۆرهه‌اڵتی ناوینه‌‪ ،‬ك ‌ه بریتین ل ‌ه ده‌وڵه‌تانی‬ ‫ئه‌وروپا‪ ،‬ئه‌مریكا‪ ،‬رووسیا‪ .‬هێزه‌كانی‬ ‫ئه‌م جه‌مسه‌رگیریی ‌ه ل ‌ه نزیكه‌ی دوو‬ ‫سه‌ده‌ی ‌ه له‌هه‌وڵی ته‌واو داگیركردن و‬ ‫ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی خاك و سامان و‬ ‫سه‌رچاوه‌كانی وزه‌ی خۆرهه‌اڵتی ناوین‬ ‫دان‪ .‬له‌سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی رابردوو له‌‬ ‫شێوه ‌(فۆرم)ی ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌دا به‌‬ ‫چوار داگیركا‌ره‌كه‌ی كوردستانیشه‌وه‌‪،‬‬ ‫چه‌ندین ده‌وڵه‌ت ‪ -‬نه‌ته‌وه‌یان بۆ پاراستن‬ ‫و درێژه‌دان ب ‌ه به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان‬ ‫دروستكرد‪ .‬خۆرهه‌اڵتی ناوین و‬ ‫كوردستانیش له‌سه‌رده‌می «شه‌ڕی‬ ‫سارد»یشدا ببوو ‌ه گۆڕه‌پانێكی گه‌رمی‬ ‫خوێناوی و دژواری ملمالنێی نێوان‬ ‫زلهێزه‌كان له‌نێوان خۆیان و ده‌وڵه‌تانی‬ ‫ناوه‌ندگه‌رای دیكتاتۆری ناوچه‌كه‌ش‬ ‫له‌نێوان خۆیان و هه‌ر هه‌مووشیان‬ ‫‪19‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه گه‌النی خۆرهه‌اڵتی ناوین‪،‬‬ ‫به‌تایبه‌تی گه‌لی كوردستان‪ ،‬ل ‌ه ملمالنێ و‬ ‫شه‌ڕ دابوون‪ .‬هه‌رچه‌ند ‌ه ل ‌ه رووكه‌شدا‬ ‫سه‌رده‌می شه‌ڕی سارد نه‌ما بووبێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ل ‌ه نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردووه‌وه‌‬ ‫زلهێزانی جیهان له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دان شێوه‌یه‌ك‬ ‫ب ‌ه سیسته‌می ده‌سه‌اڵتدارێتی خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناویندا بده‌ن‪ .‬چونك ‌ه پێیان وای ‌ه ئه‌و‬ ‫سیسته‌م ‌ه ده‌وڵه‌ت ‪ -‬نه‌ته‌وه‌یه‌ی سه‌ده‌یه‌ك‬ ‫به‌ر له‌ئێستا دروستیان كرد‪ ،‬ئێستا بۆته‌‬ ‫كۆسپ و ئاسته‌نگ له‌به‌رده‌م زیاتر‬ ‫پاوانكردنی خۆرهه‌اڵتی ناوین‪ .‬ب ‌ه تایبه‌تی‬ ‫ئێستا ده‌ركه‌وتوو ‌ه ك ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناوین به‌‬ ‫گشتی و كوردستان ب ‌ه تایبه‌تی ده‌وڵه‌مه‌نترین‬ ‫سه‌رچاوه‌كانی وزه‌ی تێدایه‌‪.‬‬ ‫بۆی ‌ه ئه‌و هێزان ‌ه ده‌ستێوه‌ردانێكی‬ ‫ریشه‌یی ل ‌ه سیسته‌می ده‌سه‌اڵتدارێتی‬ ‫خۆرهه‌اڵتی ناوین ب ‌ه پێداویستییه‌كی‬ ‫ژیانیی و چاره‌نووسساز بۆخۆیان ده‌بینن‪.‬‬ ‫له‌بنچینه‌دا سیسته‌می ده‌سه‌اڵتدارێتی‬ ‫خۆرهه‌اڵتی ناوین سیسته‌می پاوانكاری‬ ‫سه‌رمایه‌ی جیهانیی ‌ه ك ‌ه ده‌وڵه‌تانیان‬ ‫نوێنه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن‪ ،‬به‌اڵم ئه‌و ده‌وڵه‌ت‬ ‫ نه‌ته‌وانه‌‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه بنچینه‌دا هی ده‌سه‌اڵتی‬‫چینی بااڵده‌ست و تااڵنكاری ئه‌و گه‌النه‌ی‬ ‫ژێرده‌ستیانن‪ ،‬له‌میانه‌ی وابه‌سته‌بوون به‌و‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌ه زلهێزانه‌و ‌ه له‌سه‌رپێ ماونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئێستا هه‌مان ئه‌و زلهێزان ‌ه ده‌یانه‌وێت ئه‌و‬ ‫ده‌وڵه‌ت ‌ه وابه‌ستانه‌ی خۆرهه‌اڵتی ناوین له‌‬ ‫ریشه‌و ‌ه بگۆڕن بۆ ئه‌وه‌ی خۆیان بمێننه‌وه‌‪.‬‬ ‫چونك ‌ه ته‌واو له‌و باوه‌ڕه‌دان ك ‌ه شاده‌ماری‬ ‫ژیان و مانه‌وه‌یان خۆرهه‌اڵتی ناوینه‌‪،‬‬ ‫ته‌نانه‌ت بۆ ئه‌وه‌ی به‌سه‌ر جیهاندا زاڵ ببن‬ ‫و بمێننه‌و ‌ه پێویست ‌ه به‌سه‌ر خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناویندا زاڵ ببن‪ .‬بۆی ‌ه نزیكه‌ی چاره‌گه‌‬ ‫سه‌ده‌یه‌ك ‌ه كار له‌سه‌ر پڕۆژ ‌ه و ستراتیژی‬ ‫«سه‌رله‌نوێ شێوه‌دانه‌و ‌ه ب ‌ه خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناوین» ده‌كه‌ن‪ .‬ل ‌ه بنه‌ڕه‌تدا شێوه‌دانه‌وه‌‬ ‫‪20‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫ب ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناوین شێوه‌دانه‌وه‌ش ‌ه ب ‌ه‬ ‫جیهان‪ ،‬ئه‌و جیهانه‌ی ئێستا له‌نێو گێژاوێكی‬ ‫هه‌مه‌الیه‌ن ‌ه دای ‌ه و به‌دوای ده‌ره‌تانێكدا‬ ‫ده‌گه‌ڕێت تا له‌و گێژاوه‌ی تێیكه‌وتوو ‌ه رزگار‬ ‫ببێت‪ .‬ئه‌و ده‌ره‌تانه‌ش خۆرهه‌اڵتی ناوینه‌‪.‬‬ ‫بۆی ‌ه زلهێزانی جیهان به‌هه‌موو هێز و توانستی‬ ‫خۆیانه‌و ‌ه ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناوینن و ئاماده‌ن‪،‬‬ ‫ل ‌ه ملمالنێ دان‪ ،‬چه‌ندایه‌تی و چۆنایه‌تی‬ ‫هه‌بوونی ئه‌و هێزان ‌ه ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناویندا‬ ‫زۆر زیاتر و فراوانتر ‌ه له‌و هه‌بوون و‬ ‫ئاماده‌گییه‌ی ل ‌ه هه‌ردوو جه‌نگی جیهانی‬ ‫یه‌كه‌م و دووه‌مدا بوون‪ .‬بۆی ‌ه هه‌بوون و‬ ‫ئاماده‌یی ئه‌و زلهێزان ‌ه له‌م ناوچه‌یه‌دا له‌‬ ‫ئاستی جه‌نگێكی جیهانی گه‌وره‌تر ل ‌ه هه‌ردوو‬ ‫جه‌نگه‌كه‌ی پێشووتر دایه‌‪ ،‬چونك ‌ه هه‌م‬ ‫هۆكاره‌كانی ئه‌م جه‌نگه‌ی ئێستا و هه‌میش‬ ‫ئه‌و ئه‌نجامه‌ی لێیده‌كه‌وێته‌و ‌ه زۆر زیاتر‬ ‫و فراوانتر ‌ه له‌هی هه‌ردوو جه‌نگه‌كه‌ی‬ ‫رابردوو‪.‬‬

‫له‌ رۆژگاری ئه‌مڕۆدا‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی‬

‫ئازادیخوازی په‌كه‌كه‌‬

‫به‌هێزترین و فراوانترین‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی ئه‌م‬

‫جه‌مسه‌رگیرییه‌یه‬

‫ئه‌و‬ ‫سێیه‌م‪:‬‬ ‫جه‌مسه‌رگیری‬ ‫جه‌مسه‌رگیرییه بریتیی ‌ه له‌و بزووتنه‌وه‌‬ ‫ئازادیخوازانه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی بازنه‌ی پرۆژه‌‬ ‫و ستراتیژییه‌تی هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌كه‌ی‬ ‫تر له هه‌ناوی كۆمه‌ڵگه‌كانی ناوچه‌كه‌وه‌‬ ‫سه‌ریهه‌ڵداو ‌ه و له‌سه‌ر بنه‌مای ئازادی و‬

‫به‌یه‌كه‌وه‌ژیان و بونیادنانی سیسته‌مێكی‬ ‫دیموكراتی وه‌ك جه‌مسه‌رێكی سه‌ربه‌خۆ‬ ‫ل ‌ه تێكۆشان دایه‌‪ .‬هه‌روه‌ها ل ‌ه هه‌وڵ و‬ ‫كۆش�شی ئه‌و ‌ه دای ‌ه ئاراسته‌ی رووداو و‬ ‫پێشكه‌وتنه‌كان ب ‌ه قازانج و به‌رژه‌وه‌ندی‬ ‫گه‌النی خۆرهه‌اڵتی ناویندا بڕوات‪.‬‬ ‫‌هه‌ر له‌گه‌ڵ ده‌ستپێكردنی داگیركاری‬ ‫ده‌ره‌كی زلهێزه‌كان بۆ خۆرهه‌اڵتی ناوین‬ ‫و پاشان دروستبوونی ده‌وڵه‌ت ‪ -‬نه‌ته‌وه‌‬ ‫سته‌مكار ‌ه فاشیست و شۆڤێنیسته‌كانی‬ ‫سه‌ده‌ی بیسته‌م و تا رۆژی ئه‌مڕۆ وه‌ك‬ ‫جه‌مسه‌رگیرییه‌كی په‌رشوباڵو و ده‌رده‌دار‬ ‫ب ‌ه په‌تاكانی ده‌سه‌اڵتخوازێتییه‌و ‌ه هه‌بووه‌‬ ‫و له‌په‌ره‌سه‌ندن دابووه‌‪ ،‬هه‌م دژ به‌‬ ‫داگیركاری و هه‌میش دژ ب ‌ه ئه‌و ده‌وڵه‌ت ‪-‬‬ ‫نه‌ته‌و ‌ه سته‌مكارانه ل ‌ه تێكۆشانی به‌رده‌وام‬ ‫دابوونه‌‪ .‬به‌اڵم ب ‌ه سوود وه‌رگرتن له‌‬ ‫میرا�سی به‌رخۆدان و تێكۆشانی سه‌دساڵه‌ی‬ ‫ئه‌و بزووتنه‌و ‌ه ئازادیخوازانه‌‪ ،‬ل ‌ه رۆژگاری‬ ‫ئه‌مڕۆدا بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی په‌كه‌كه‌‬ ‫به‌هێزترین و فراوانترین بزووتنه‌وه‌ی ئه‌م‬ ‫جه‌مسه‌رگیرییه‌یه‌‪ .‬مسۆگه‌ر چه‌ندین‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی دیكه‌ش به‌‬ ‫قه‌بار ‌ه و كاریگه‌ری جیاوازییانه‌و ‌ه له‌‬ ‫خۆرهه‌اڵتی ناویندا هه‌ن‪‌ .‬به‌اڵم وه‌ك‬ ‫ل ‌ه ئه‌زموونی راپه‌ڕین ‌ه جه‌ماوه‌رییه‌كانی‬ ‫باكووری ئه‌فریقیا و خۆرهه‌اڵتی ناوینیشدا‬ ‫بینیمان ك ‌ه ئه‌و بزووتنه‌وان ‌ه هێشتا كێشه‌ی‬ ‫بوون ب ‌ه ئه‌لته‌رناتیڤ و خۆ رزگاركردن‬ ‫ل ‌ه په‌تاكانی شۆڕ�شی چه‌واش ‌ه و مه‌یلی‬ ‫ده‌سه‌اڵتخوازێتیهه‌یه‪.‬هێزوبزووتنه‌وه‌كانی‬ ‫ئه‌م جه‌مسه‌رگیریی ‌ه له‌یه‌ككاتدا ناچارن‬ ‫هه‌م له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه جه‌مسه‌رگیری یه‌كه‌م‬ ‫و هه‌میش جه‌مسه‌رگیری دووه‌مدا خاوه‌ن‬ ‫مه‌ودای پێویست بێت و نه‌كه‌وێت ‌ه بازنه‌‬ ‫و یارییه‌كانی ئه‌و دوو جه‌مسه‌رگیریی ‌ه و‬ ‫له‌هه‌مانكاتیشدا ب ‌ه سوود وه‌رگرتن له‌‬ ‫ملمالنێی نێوان جه‌مسه‌رگیری یه‌كه‌م‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫و دووه‌مدا جه‌مسه‌رگیرێتی سێیه‌می‬ ‫خۆی بپارێزێت‪ .‬له‌سه‌ر بنه‌مای پاراستنی‬ ‫تایبه‌تمه‌ندی و جیاوازیی ‌ه جه‌وهه‌ریی و‬ ‫بنچینه‌ییه‌كانی خۆی دیالیكتیكی (په‌یوه‌ندی‬ ‫ناكۆكی) هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌كه‌ی تردا‪،‬‬‫هێزه‌كانی نێو هه‌ردوو جه‌مسه‌ره‌كه‌دا‪،‬‬ ‫پێبشخات‪ .‬ئه‌وه‌ی له‌گۆڕه‌پانی رۆژئاوا‬ ‫و سوریا ده‌بینرێت ل ‌ه بنچینه‌دا‬ ‫به‌كرداریكردنی ئه‌و دیالیكتیكه‌ی ‌ه ل ‌ه ئاستی‬ ‫سیا�سی و له‌سه‌ر زه‌مینه‌ی واقیعدا‪ .‬ئه‌وه‌ی‬ ‫زۆر گرنگ ‌ه ئیستا ئه‌و جه‌نسه‌رگیرییه‌‬ ‫خاوه‌ن سیسته‌مێكی ئه‌لته‌رناتیڤه كه‌‬ ‫سیسته‌میكۆنفیدراڵیدیموكراتیی ‌ه‪‌.‬‬ ‫(‪)3‬‬ ‫په‌یوه‌ندی – ناكۆكییه‌كانی نێوان‬ ‫جه‌مسه‌ره‌كان‬ ‫ئێستائه‌و�سێجه‌مسه‌رگیریی ‌هله‌هه‌موو‬ ‫ئاسته‌كاندا له‌نێو ملمالنێ و ناكۆكی دژوار‬ ‫دان‪ .‬هه‌ر ئه‌مه‌ش ‌ه كرۆكی ئه‌و جه‌نگه‌ی‬ ‫ب ‌ه جه‌نگی سێیه‌می جیهانی ناوده‌برێت‪.‬‬ ‫ده‌كرێ به‌ڕوونی ئه‌و ‌ه بخرێته‌ڕوو ك ‌ه له‌نێو‬ ‫جه‌مسه‌رگیری یه‌كه‌مدا ده‌وڵه‌ت و هێزه‌‬ ‫قه‌واره‌پارێزه‌كان ل ‌ه چه‌ندین به‌ره‌دا له‌نێو‬ ‫شه‌ڕی مان و نه‌مان دایه‪‌:‬‬ ‫‪ . 1‬هه‌موو ده‌وڵه‌ت و هێز و الیه‌نه‌‬ ‫وابه‌سته‌كانیان ل ‌ه پێناو مانه‌و ‌ه یان خه‌ونی‬ ‫فراوانخوازی خۆیانه‌و ‌ه دژ به‌یه‌كتر‬ ‫ل ‌ه شه‌ڕدان‪ ،‬بنه‌مای ئه‌و شه‌ڕه‌شیان‬ ‫فاشیزمی نه‌ته‌وه‌یی‪ ،‬ئایینی و ئایینزاییه‌‪.‬‬ ‫بۆ نموونه‌؛ شه‌ڕی نێوان شیعه‌گه‌رێتی –‬ ‫سوننه‌گه‌رێتی‪ ،‬وه‌هابی – ئیخوانی‪...‬هتد‬ ‫‪ . 2‬دژ ب ‌ه گه‌النی ژێرده‌سته‌یان له‌‬ ‫شه‌ڕی خوێناوی و سه‌خت دان‪ ،‬شه‌ڕی‬ ‫ئه‌و ده‌وڵه‌تان ‌ه دژ ب ‌ه گه‌لی كوردستان و‬ ‫گه‌النی دیكه‌ی ژێرده‌سته‌یان و بزووتنه‌وه‌‬ ‫ئازادیخوازه‌كانیان‪ .‬مسۆگه‌ر بنه‌مای ئه‌و‬ ‫شه‌ڕه‌یان فاشیزم ‌ه و له‌پێناو مانه‌وه‌ی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫قه‌واره‌كه‌یانه‌‪.‬‬ ‫‪ . 3‬هه‌روه‌ها دژ ب ‌ه هێزه‌كانی‬ ‫جه‌مسه‌رگیری سه‌رمایه‌ی جیهانییش‬ ‫له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دان چ ب ‌ه خۆوابه‌سته‌كردنی‬ ‫زیاتریان ب ‌ه زلهێزه‌كانه‌و ‌ه و چ ب ‌ه تێكدانی‬ ‫به‌رنام ‌ه و پیالنه‌كانی زلهێزه‌كان له‌سه‌ر پێیان‬ ‫بمێننه‌وه‌‪.‬‬

‫هه‌وڵی‬

‫هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‬

‫توركیا له‌الیه‌ن‬

‫ئه‌مریكا‪ ،‬ئه‌وروپا و‬

‫رووسیا له‌ به‌رچاوه‌‬ ‫له‌و باوه‌ڕ ‌ه دام ك ‌ه ملمالنێ و شه‌ڕ له‌و‬ ‫هه‌موو به‌ر ‌ه و سه‌نگه‌ره‌دا هه‌موو ئه‌و‬ ‫ده‌وڵه‌ت و هێزان ‌ه به‌ره‌و هه‌ڵوه‌شانه‌و ‌ه و‬ ‫داڕووخان ده‌بات‪.‬‬ ‫هێزه‌كانی جه‌مسه‌رگیری دووه‌میش له‌‬ ‫ئاستی خۆرهه‌اڵتی ناویندا له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫پاوانخوازی زیاتر‪ ،‬ل ‌ه چه‌ندین به‌ره‌و ‌ه له‌‬ ‫ملمالنێ و شه‌ڕ دان‌؛‬ ‫‪ . 1‬هێزه‌كانی ئه‌و جه‌مسه‌رگیرییه‌‬ ‫له‌نێوان خۆیاندا ل ‌ه ملمالنێی قووڵ دان؛‬ ‫ملمالنێی نێوان ئه‌وروپا – ئه‌مریكا‪ ،‬ئه‌وروپا‬ ‫ رووسیا‪ ،‬ئه‌مریكا – رووسیا‪ ،‬ئه‌مریكا‪،‬‬‫هه‌روه‌ها له‌ئاستی جیهانییشدا ملمالنێی‬ ‫ئه‌و هێزان ‌ه له‌گه‌ڵ كۆریای باكوور‪ ،‬چین‪،‬‬ ‫ژاپۆنیش وه‌ك كۆمه‌ڵێك به‌ره‌ی دیكه‌ی‬ ‫ملمالنێ ئه‌و جه‌مسه‌رگیرییه‌ی رووبه‌ڕووی‬ ‫ته‌حه‌ددای زۆر مه‌زن كردۆته‌وه‌‪.‬‬ ‫‪ . 2‬ل ‌ه كرد ‌ه (پرۆسه‌)ی سه‌رله‌نوێ‬ ‫شێوه‌دانه‌و ‌ه و ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی زیاتری‬

‫سه‌رچاوه‌كانی وزه‌ی خۆرهه‌اڵتی ناویندا‬ ‫رووبه‌ڕووی به‌رگرییه‌كی دژواری ئه‌و رژێم و‬ ‫هێز ‌ه وابه‌ست ‌ه قه‌واره‌پارێزه‌كانیان ده‌بنه‌وه‌‪.‬‬ ‫بۆ ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر بنه‌مای تاكتیكی سیا�سی‬ ‫پشتیوانی له‌هه‌ندێكیان و هه‌وڵی رووخاندنی‬ ‫هه‌ندێكیان ده‌كه‌ن‪ .‬ئه‌و پشتیوانی و هه‌وڵی‬ ‫رووخاندن ‌ه زۆر كه‌موه‌خت ‌ه و به‌رده‌وام له‌‬ ‫گۆڕانكاریتاكتیكیدایه‌‪.‬نموونه‌یپشتیوانی‬ ‫و هه‌وڵی هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی توركیا له‌الیه‌ن‬ ‫ئه‌مریكا‪ ،‬ئه‌وروپا و رووسیا نموونه‌ی هه‌ره‌‬ ‫به‌رچاوه‌‪.‬‬ ‫‪ . 3‬هێزه‌كانی ئه‌و جه‌مسه‌رگیرییه‌‬ ‫له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه گه‌النی ناوچه‌ك ‌ه ب ‌ه گشتی و‬ ‫بزووتنه‌و ‌ه ئازادیخوازییه‌كانی ئه‌و گه‌النه‌‬ ‫به‌تایبه‌تی له‌سه‌ر بنه‌مای تاكتیكی سیا�سی‬ ‫كه‌موه‌ختدا پشتیوانی له‌هه‌ندێكیان‬ ‫و دژبه‌ری هه‌ندێكیان ده‌كه‌ن‪ .‬به‌اڵم‬ ‫ل ‌ه ستراتیژی دوور مه‌ودادا له‌هه‌وڵی‬ ‫ئیحتیواكردن‪ ،‬به‌كاربردن و بنكۆڵكردن و‬ ‫وابه‌سته‌كردنیان به‌خۆو ‌ه ده‌ده‌ن‪ .‬ئامانج‬ ‫له‌و دژبه‌ری یان پشتیوانیی ‌ه پاراستنی‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌كان و پاوانخوازی زیاتره‌‪.‬‬ ‫ده‌كرێ سیاسه‌تی پارادۆكسیی هێزه‌كانی ئه‌و‬ ‫جه‌مسه‌رگیریی ‌ه له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫ئازادیخوازی گه‌لی كوردستان ل ‌ه رۆژئاوا –‬ ‫سوریا‪ ،‬باكوور ‪ -‬توركیا وه‌ك نموونه‌یه‌كی‬ ‫ئه‌و سیاسه‌ت ‌ه ببینین‪.‬‬ ‫بێگومان ئه‌و هه‌موو به‌ر ‌ه و‬ ‫سه‌نگه‌ربه‌ندی جه‌مسه‌رگیری دووه‌م‬ ‫له‌سه‌ر خۆی كردۆته‌وه‌‪ ،‬هه‌ر وا ب ‌ه ئاسانی‬ ‫لێیه‌و ‌ه ده‌رناچێت‪ .‬رووبه‌ڕووی دژواری‬ ‫و ته‌حه‌ددیاتی زۆر مه‌زن و تاقه‌تپڕوكێن‬ ‫ده‌بێته‌وه‌‪ .‬ئێستا خۆرهه‌اڵتی ناوین بۆ‬ ‫هێزه‌كانی ئه‌و جه‌مسه‌رگیریی ‌ه بۆته‌‬ ‫زۆنگاوێكی خه‌ست و بێبن‪ ،‬ده‌رچوون لێی‬ ‫پابه‌ند ‌ه به‌وه‌ی چه‌ند ‌ه ئیراده‌ی ئازادی‬ ‫گه‌النی ناوچه‌ك ‌ه په‌سند ده‌كات‪ .‬بۆی ‌ه ئه‌و‬ ‫هێزان ‌ه ناچارده‌بن له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه ئیراده‌ی‬ ‫‪21‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫ئازادی گه‌النی خۆرهه‌اڵتی ناوین خۆ نادید ‌ه‬ ‫نه‌كه‌ن‪ .‬واتا ئه‌گه‌ر له‌هه‌وڵی ئه‌و ‌ه دابن كۆی‬ ‫ستراتیژ ‌ه پاوانخوازییه‌كه‌یان ل ‌ه ناوچه‌كه‌دا‬ ‫جێبه‌جێ بكه‌ن و پێیان وابێت خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناوین كێكێك ‌ه و له‌نێوان خۆیاندا دا‌به‌ش‬ ‫و به‌�شی ده‌كه‌ن ئه‌وا توو�شی شكستی مه‌زن‬ ‫ده‌بنه‌وه‌‪ .‬پێم وای ‌ه ب ‌ه په‌سندكردنی ئیراده‌ی‬ ‫ئازادیخوازی گه‌النی خۆرهه‌اڵتی ناوین‬ ‫و بزووتنه‌و ‌ه ئازادیخوازه‌كه‌یان بڕێك له‌‬ ‫به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیان بپارێزن‪.‬‬ ‫هێزه‌كانی جه‌مسه‌رگیری سێیه‌میش‬ ‫له‌یه‌ككاتدا ل ‌ه �سێ به‌ر ‌ه و سه‌نگه‌ردا ل ‌ه شه‌ڕ‬ ‫و ملمالنێ دان و تا دێت ئاست و قه‌باره‌ی ئه‌و‬ ‫شه‌ڕ و ملمالنێیی ‌ه زیاتر و سه‌ختتر ده‌بێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم كاریگه‌ری ئه‌و جه‌مسه‌رگیریی ‌ه تادێت‬ ‫فراوانتر و مه‌زنتر ده‌بێت‪:‬‬ ‫‪ . 1‬له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه كۆی سیسته‌می‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتی قه‌واره‌پارێزی رژێمه‌كانی‬ ‫خۆرهه‌اڵتی ناویندا له‌هه‌موو ئاسته‌كاندا‬ ‫له‌نێو شه‌ڕ و ملمالنێییه‌كی تابڵیی خوێناوی‬ ‫و توندوتیژ دایه و ب ‌ه به‌رخۆدان و شااڵوی‬ ‫مه‌زنه‌و ‌ه ل ‌ه هه‌ڵكشان دایه‌‌‪.‬‬ ‫‪ . 2‬له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه هه‌ژموونی‬ ‫پاوانخوازی سه‌رمایه‌ی جیهانیشدا له‌‬ ‫ئاستی فیكری و سیاسییدا ل ‌ه سه‌نگه‌ری‬ ‫به‌رخۆدان و به‌ره‌نگاربوونه‌و ‌ه دایه و‬ ‫نه‌گه‌یشتۆت ‌ه ئاستی شه‌ڕ و پێكدادانی‬ ‫له‌الیه‌كی‬ ‫راسته‌وخۆ‌‪.‬‬ ‫سه‌ربازی‬ ‫دیكه‌شه‌و ‌ه له‌نێو په‌یوه‌ندی و دانوستان و‬ ‫لێكتێگه‌یشتن دایه‪ .‬ئه‌مه‌ش‌له‌چوارچێوه‌ی‬ ‫دیالیكتیكی (په‌یوه‌ندی ‪ -‬ناكۆكی)دا‬ ‫هه‌ڵكشان و داكشانی به‌رده‌وام به‌خۆیه‌وه‌‬ ‫ده‌بینێت‪ .‬وه‌كو باسم كرد په‌یوه‌ندی و‬ ‫ناكۆكی نێوان هێز ‌ه هاوپه‌یمانه‌كان له‌گه‌ڵ‬ ‫بزووتنه‌وه‌ی ئازادیخوازی گه‌لی كوردستان‬ ‫له‌م چوارچێوه‌ی ‌ه دایه‌‪ .‬ئایا په‌یوه‌ندییه‌كان‬ ‫زیاتر ده‌چن ‌ه پێشه‌و ‌ه یان ناكۆكییه‌كان؟‬ ‫ئه‌م ‌ه په‌یوه‌ندی ب ‌ه سیاسه‌تی هه‌ردوو‬ ‫‪22‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫جه‌مسه‌رگیره‌و ‌ههه‌یه‌‪.‬‬ ‫‪ . 3‬له‌به‌رامبه‌ر ب ‌ه هه‌موو ئه‌و هێزه‌‬ ‫قه‌واره‌پارێز و ده‌سه‌اڵتخوازه فێنده‌مێنتاڵه‌‬ ‫فاشیست ‌ه میللیی‪ ،‬ئایینی و ئایینزاییانه‌‌ی‬ ‫ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناویندا سه‌ریانهه‌ڵداوه‌‌‬ ‫و وه‌ك مقاشێكی دووسه‌ره‌ی ده‌ست‬ ‫هێزه‌كانی جه‌مسه‌رگیری یه‌كه‌م و هێزه‌كانی‬ ‫جه‌مسه‌رگیری دووه‌م دان‪ ،‬ل ‌ه تێكۆشانێكی‬ ‫پڕ ل ‌ه شكۆداری دان‪.‬‬ ‫سیسته‌مێكی دیموكراتی‬

‫خۆرهه‌اڵتی ناوینی‬

‫سه‌رتاسه‌ری سیسته‌مێكی‬

‫كۆنفیدرالی دیموكراتی‬ ‫بێته‌ كایه‌وه‌‬

‫(‪)4‬‬ ‫ئه‌نجام چی ده‌بێت؟‬ ‫پێم وایه‌؛ ل ‌ه خۆرهه‌اڵتی ناویندا‬ ‫ئه‌و جه‌مسه‌رگیریی ‌ه سێینه‌ی ‌ه تا‬ ‫یه‌كالییبوونه‌وه‌ی ملمالنێیه‌كانی نێوانیان‬ ‫به‌رده‌وام ده‌بێت‪ .‬یه‌كالییبوونه‌وه‌كه‌ش‬ ‫ب ‌ه هه‌ڵوه‌شانه‌و ‌ه یان شكستهێنانی یه‌كێك‬ ‫ل ‌ه جه‌مسه‌رگیرییه‌كان رووده‌دات‪.‬‬ ‫ب ‌ه گوێره‌ی واقیعی ملمالنێیه‌كان؛‬ ‫جه‌مسه‌رگیری یه‌كه‌م‪ ،‬واتا جه‌مسه‌رگیری‬ ‫قه‌واره‌پارێزه‌كانی رژێمه‌كانی خۆرهه‌اڵتی‬ ‫ناوین‪ ،‬پاڵێوراوی یه‌كه‌مه بۆ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌‬ ‫و شكستهێنانی كۆتاییان‪ .‬ئه‌مه‌ش به‌و واتایه‌‬ ‫دێت ئه‌و رژێمانه‌ی ئێستا له‌سه‌ر بنه‌مای‬ ‫ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌و ‌‌ه هه‌ڵده‌وه‌شێنه‌وه‌‪.‬‬ ‫هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌كه‌ش �سێ ئه‌گه‌ر و شیمانه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ خۆیدا دێنێت‪:‬‬ ‫‪ . 1‬یان ئه‌وه‌تا وه‌ك زلهێزه‌كان له‌سه‌ر‬ ‫بنه‌مای دابه‌شكردن و به‌شكردن (التقسیم‬ ‫و التقاسم) پارچ ‌ه پارچ ‌ه ده‌كه‌ن و له‌نێوان‬

‫خۆیاندا وه‌ك چه‌ند كۆلۆنییه‌كی پاوانكراوی‬ ‫ده‌ستی ئه‌و زلهێزانه‌و ‌ه ده‌ستبه‌سه‌ر ته‌واوی‬ ‫سه‌رچاوه‌كانی وز ‌ه و خاك و سامانه‌كه‌یدا‬ ‫بگرن‪ .‬ئه‌مه‌ش مسۆگه‌ر له‌گه‌ڵ خۆیدا‬ ‫قۆناخێكی دیكه‌ی شه‌ڕ و ملمالنێی خوێناوی‬ ‫گه‌النی ناوچه‌ك ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌و زلهێزان ‌ه و ئه‌و‬ ‫هێز ‌ه وابه‌ست ‌ه لۆكالییان ‌ه ده‌ستپێده‌كات و به‌‬ ‫دژو‌اری به‌رده‌وام ده‌بێت‪ .‬ره‌نگبێ هه‌وڵبده‌ن‬ ‫ل ‌ه بری سیسته‌می ده‌وڵه‌ت – نه‌ته‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌مجار ‌ه مۆدێلی سیسته‌می ده‌وڵه‌ت‬ ‫– ئایین‪ ،‬یان ده‌وڵه‌ت – ئایینزا‪ ،‬یاخود‬ ‫ده‌وڵه‌ت – ئه‌تنیك ‌ه په‌رواێزخراوه‌كان جێی‬ ‫بگرێته‌وه‪ .‬بیركردنه‌و ‌ه ل ‌ه ئه‌لت ‌هر‌ناتیڤێكی‬ ‫به‌مجۆره ناتوانێت جێگیر ببێت‪ .‬چونكه‌‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌مای شه‌ڕ و پێكدادان دروست‬ ‫ده‌بێت و ئه‌مه‌ش دژی داخوازیی گه‌النی‬ ‫خۆرهه‌اڵتی ناوینه‌‪‌.‬‬ ‫‪ . 2‬یاخود ئه‌و ملمالنێی ‌ه ب ‌ه خه‌ستی‬ ‫و دژواری به‌رده‌وام ده‌بێت و تا قۆناخێكی‬ ‫دیك ‌ه مۆدێلێكی تێكه‌ڵه ل ‌ه سیسته‌م ‌ه كۆنه‌‬ ‫قه‌واره‌پارێزه‌كه‌‪ ،‬سیسته‌می دیموكراتی‪،‬‬ ‫سیسته‌می لیبراڵی هه‌ژموونگه‌رایی‬ ‫سه‌رمایه‌ی جیهانی بێته‌كایه‌وه ‌و‬ ‫له‌ناو ملمالنێ و ناكۆكی به‌رده‌وامدا‬ ‫دروستبكرێت‌‌‪ ،‬هه‌ڵبه‌ت ‌ه ئه‌و قۆناخ ‌ه كاتییه‌‬ ‫و ناتوانێت به‌رده‌وام ببێت‪،‬‬ ‫یان له‌سه‌ر بنه‌مای ئازادی‪،‬‬ ‫‪. 3‬‬ ‫دادپه‌روه‌ری‪ ،‬ئاشتی و به‌یه‌كه‌و ‌ه ژیانی‬ ‫ئازادانه‌ی گه‌الن سیسته‌مێكی دیموكراتی‬ ‫سه‌رتاسه‌ری‬ ‫ناوینی‬ ‫خۆرهه‌اڵتی‬ ‫سیسته‌مێكی كۆنفیدرالی دیموكراتی‬ ‫بێت ‌ه كایه‌وه‌‪ ،‬ك ‌ه ئه‌مه‌ش بزووتنه‌وه‌ی‬ ‫ئازادیخوازی گه‌الن رێبه‌رێتی ده‌كات‪.‬‬ ‫ئه‌مڕۆ جه‌مسه‌رگیری سێیه‌م ل ‌ه هه‌ردوو‬ ‫جه‌مسه‌رگیرییه‌كه‌ی دیك ‌ه توانستی زیاتر و‬ ‫به‌هێزتر ‌ه و تا دێت ل ‌ه هه‌ڵكشان دای ‌ه و وزه‌ی‬ ‫سه‌ركه‌وتنی به‌هێزی له‌ده‌ست دا هه‌ی ‌ه و‬ ‫سه‌رده‌كه‌وێت‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫میدیا وەک ئامرازێک بۆ سەرکوتکردنى ئازادیى‬ ‫رادەربڕین‬ ‫دیارعەزیزشەریف‬ ‫میدیا خۆى ئامرازێکە بۆ گەیاندنى‬ ‫راستییەکان و ئازادیى رادەربڕین‪ ،‬بەاڵم‬ ‫چ کاتێک و لە چ شوێنێک میدیا خۆى‬ ‫دەبێتە ئامرازێک بۆ سەرکوتکردنى‬ ‫ئازادیى رادەربڕین و بێدەنگکردنى‬ ‫کۆمەڵگە؟ لە چ شوێنێکدا میدیا مەسخ‬ ‫دەکرێتەوە و لەبرى ئەوەى ببێتە پردێک‬ ‫بۆ وشیارکردنەوەى خەڵک‪ ،‬دەبێتە‬ ‫کۆسپێک لە بەردەم وشیاربوونەوەى‬ ‫خەڵک و بەرزبوونەوەى ئاستى‬ ‫رۆشنبیریى هاونیشتیمانیان؟ ئەم‬ ‫رەوشەى ئێستا میدیا لە باشوورى‬ ‫کوردستان تێیدایە ناچارمان دەکات‬ ‫بە گەڕان بەدواى دۆزینەوەى وەاڵمى‬ ‫چەندین پرسیارى لەم شێوەیە‪.‬‬ ‫لەبەرئەوەى وەک سەرجەم کایەکانى‬ ‫ترى نێو کۆمەڵگە‪ ،‬راگەیاندنیش لەالیەن‬ ‫ئەو دەسەاڵتە حیزبییە راستەوخۆ و‬ ‫ناڕاستەوخۆ تەواو کۆنتڕۆڵ کراوە و‬ ‫دەستى بەسەرداگیراوە‪...‬‬ ‫دەکرێ بڵێین دوا بەدواى دەست‬ ‫بەسەرداگرتنى سامانە ماددییەکانى‬ ‫نیشتیمان لەالیەن ئەم دەسەاڵتە‬ ‫حیزبییەوە‪ ،‬میدیا لە پێشەوەى ئەو‬ ‫پێکهاتە مەعنەوییە فەرهەنگى و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫شه‌ڕی ده‌روونی!‬

‫کولتووریانە دێت کە لەالیەن هەمان‬ ‫کاراکتەرەکانییەوە‬ ‫و‬ ‫عەقڵیەت‬ ‫قۆرخکراوە‪ ،‬چونکە لە هەرێمى‬ ‫کوردستان دەرفەتى کارى راگەیاندن‬ ‫بە یەکسانى بۆ رۆژنامەنووسان‬ ‫نەڕەخساوە‪ .‬نەک هەر هەلى کارو‬ ‫زەمینەى ئازادیى رۆژنامەنوو�سى‬ ‫بە یەکسانى نەڕەخساوە‪ ،‬بەڵکو‬ ‫نابەرامبەریى و کەلێنێکى ئێجگار گەورە‬ ‫لە رووى دارایى‪ ،‬یاسایى و سیا�سى‬ ‫دروست بووە و بەهۆى زاڵبوونى‬ ‫دەسەاڵتى حیزبییەوە رۆژ دواى رۆژ‬ ‫ئەو ناعەدالەتییە قووڵتر دەبێتەوە‪.‬‬ ‫لەمەشدا هەموو پێوەرە زانستى‬ ‫و پرۆفیشناڵی و نیشتیمانییەکانى‬ ‫پەیوەست بە کارى میدیا خراوەتە‬ ‫ژێر پێیەوە‪ ...‬بۆ نموونە ئەگەر تۆ‬ ‫بخوازیت وەک رۆژنامەنووسێکى ئازاد‬ ‫کار بکەیت‪ ،‬ئەوە لەم جێوگرافیایە‬

‫زۆر بە زەحمەت جێگات دەبێتەوە‪،‬‬ ‫پاراستنى سەربەخۆیى شونا�سى‬ ‫رۆژنامەنووسیت نەک هەر دووچارى‬ ‫کێشەى دارایى و ژیانى رۆژانەت‬ ‫دەکاتەوە‪ ،‬تەنانەت دەگاتە شوێنێک‬ ‫مەتر�سى دەخاتە سەر رۆحیشت‪.‬‬ ‫تیرۆرکردنى رۆژنامەنووسانى ئازاد لە‬ ‫مێژوویەکى هەرە نزیکى رابردووماندا‬ ‫گەواهى ئەم بۆچوونانەى ئێمەن‪.‬‬ ‫رۆژنامەنووسانى‬ ‫بەپێچەوانەوەش‬ ‫حیزب و رۆژنامەنووسانى سێبەر‬ ‫لەالیەنى ماددییەوە ژیانیان دابین‬ ‫کۆمەاڵیەتیان‬ ‫ئاسای�شى‬ ‫کراوە‪،‬‬ ‫پارێزراوە‪ .‬بەمەش شەڕى ئەم دەسەاڵتە‬ ‫لە دژى میدیاى ئازاد و رۆژنامەنووسانى‬ ‫ئازاد هەموو ئاستەکانى گرتووەتەوە‪.‬‬ ‫سیاسەتى دووڕوویى ئەم دەسەاڵتە‬ ‫لە بەرامبەر راگەیاندن لە بنەچەدا‬ ‫پەیوەستە بە دنیابینى سیاسیى ئەم‬ ‫پارتە دەسەاڵتدارانە لە ئاست هونەرى‬ ‫سیاسەتکردن و حوکمڕانیکردنى واڵت‬ ‫و تێڕوانینیان لە بەرامبەر کۆمەڵگە‪.‬‬ ‫تێڕوانینى ئەم عەقڵیەتە کالسیک و‬ ‫چەقبەستووە بەرامبەر بە چەمکى‬ ‫ئازادیى رادەربڕین و رۆژنامەنوو�سى‪.‬‬ ‫‪23‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫دووفاقى‬ ‫هەڵوێستى‬ ‫گرتنەبەرى‬ ‫لەبەرامبەر راگەیاندن‪ ،‬ئەخالق و پیشەى‬ ‫گشت سیستم و دەسەاڵتە نادیموکراتى‪،‬‬ ‫ستەمکار و دیکتاتۆرەکانە‪ .‬ئەم مۆدێلە‬ ‫لە دەسەاڵت‪ ،‬میدیا لە پاڵ ئامرازەکانى‬ ‫دیکەى سیستم بۆ چەواشەکارى و‬ ‫گەوجاندنى عەقڵى هاونیشتیمانیان‬ ‫بەکاردەهێنێت‪ .‬لەبەرئەوە لێرەوە میدیا‬ ‫لە شونا�سى خۆى دادەماڵدرێت و رێک‬ ‫دژ بە چەمک و پرەنسیپەکانى خۆى‬ ‫دەخرێتەگەڕ‪ ،‬لەبرى باڵوکردنەوەى‬ ‫راستییەکان و بوون بە چاودێر بەسەر‬ ‫دەسەاڵت‪ ،‬دەبێتە چاوى دەسەاڵت‬ ‫بەسەر هەموو هێز و الیەن و کەسە‬ ‫دیموکراتخوازو مەدەنییەکانى نێو‬ ‫کۆمەڵگە‪ ،‬دەکرێتە ئامرازێک بۆ‬ ‫لەمەدا‬ ‫کۆمەڵگە‪.‬‬ ‫بێدەنگکردنى‬ ‫نموونەى دوورو نزیک لە بەردەستدان‪،‬‬ ‫کە چۆن «جۆزیف گۆبڵز»ى وەزیرى‬ ‫راگەیاندنەکەى رژێمى نازى بە‬ ‫ئاشکرا باس لە تێڕوانین و گۆشەنیگاى‬ ‫سیستمێکى تۆتالیتار بۆ میدیا دەکات و‬ ‫دەڵێت‪« :‬ئەگەر درۆى گەورەت کرد و‬ ‫بەردەوام دووبارەت کردەوە‪ ،‬دواجار‬ ‫خەڵک باوەڕ بە درۆکەت دەکەن و وەک‬ ‫راستیى وەریدەگرن‪ .‬لەسەر دەوڵەت‬ ‫پێویستە سەرجەم هێز و دەسەاڵتەکانى‬ ‫خۆى بۆ سەرکوتکردنى دەنگى ناڕەزایى‬ ‫بەکاربهێنێت‪ ،‬چونکە حەقیقەت دوژمنى‬ ‫سەرسەختى درۆیە‪ ،‬و بەمەش حەقیقەت‬ ‫گەورەترین دوژمنى دەوڵەتە‪».‬‬ ‫تێڕوانینەکەى گۆبڵز‪ ،‬بۆ میدیا‬ ‫ئەمڕۆش لە زۆر شوێنى دنیا کارى‬ ‫دەسەاڵتە‬ ‫بەاڵم‬ ‫پێدەکرێت‪،‬‬ ‫ستەمکارەکان هاتوون جوانکارییان بۆ‬ ‫ئەو تێڕوانینەى گۆبڵز کردووە تاوەکو‬ ‫‪24‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بەئاسانى نەناسرێتەوە‪ .‬دەوڵەتى تورکیا‬ ‫لە ناوچەکەدا حەرف بە حەرف پەیڕەوى‬ ‫لە فەلسەفەکەى گۆبڵز بۆ میدیا و‬ ‫میدیاکاران دەکات‪ .‬هەر لەبەرئەوە‬ ‫ئێستا تورکیا لەسەر ئاستى جیهان بە‬ ‫گەورەترین واڵت دادەنرێت بۆ زیندانى‬ ‫رۆژنامەنووسان‪.‬‬

‫راى گشتى و‬ ‫شەقام هەمیشە‬ ‫ناکۆک بووە لەگەڵ‬ ‫دەسەاڵتە نادیموکرات‬ ‫و خۆسەپێن و‬ ‫گەندەڵەکان دا‬ ‫نزیکبوونەوەى دەسەاڵتى کوردیى‬ ‫لە راگەیاندن‪ ،‬بەشێکى دانەبڕاوە لە‬ ‫نزیکبوونەوەى ئەو عەقڵیەتە خێڵەکییە‬ ‫لە بەرامبەر کۆى کایەکانى ترى‬ ‫کۆمەڵگە‪ .‬لەبەرئەوە دەسەاڵت دێت‬ ‫میدیا لە شونا�سى خۆى دادەماڵێت و لە‬ ‫شوێنیدا ناسنامەى ساختەى پێدەدات‪...‬‬ ‫بەگشتیی مامەڵەیەکى پارادۆک�سى و‬ ‫ئیزدیوازجیانە لە بەرامبەر راگەیاندن‬ ‫دەکات‪ .‬کاتێک خۆى میدیا وەک‬ ‫ئامرازێک بۆ درێژەدان بە سیاسەتى‬ ‫نادیموکراتى و شکستخواردووانەى‬ ‫خۆى بەکاردەهێنێت‪ ،‬ئەوە هەوڵدەدات‬ ‫ئەو جۆرە لە میدیا وەک روخسارێکى‬ ‫نیشتیمانیى و نەتەوەیى جوان پیشانى‬ ‫خەڵک بدات‪ ...‬لە بەرامبەریشدا ئەم‬ ‫عەقڵیەتە دەسەاڵتدارە هەوڵى داوە‬ ‫میدیاى ئازاد وەک شتێکى نامۆ و تێکدەر‬

‫لە زهنیەتى خەڵک بچەسپێنێت‪ ...‬ئەو‬ ‫راگەیاندنەى کە بە فاکت و زانیارییە‬ ‫راست و دروستەکان قسە لەسەر‬ ‫هەبوونى گەندەڵى ئیدارى و دارایى‬ ‫دەکات‪ ،‬قسە لەسەر پێشێلکاریی‬ ‫ئازادییە سیاسیی و مەدەنییەکان‬ ‫دەکات‪ ،‬ئەوە هەمیشە راگەیاندنێک‬ ‫بووە لەالیەن ئەم دەسەاڵتە حیزبى‬ ‫و خێڵەکییەوە وەک دوژمن سەیر‬ ‫کراوە‪ ...‬لەمەشدا دەسەاڵت لەرێى میدیا‬ ‫حیزبى و سێبەرەکانى خۆیەوە‪ ،‬لەرێى‬ ‫رۆژنامەنووسەکانى خۆیەوە درێغى‬ ‫نەکردووە لە هەوڵدان بۆ ناشیرینکردنى‬ ‫میدیا و دەنگ و رەنگى ئازاد لەم واڵتە‪.‬‬ ‫عادەتەن لە واڵتە نادیموکراتییەکانى‬ ‫وەک واڵتى ئێمە دەسەاڵت بۆ کپکردنى‬ ‫دەنگى ئازاد‪ ،‬زاراوەگەلێکى الستیکیانەى‬ ‫وەک ئاسای�شى نەتەوەیى و نیشتیمانیی‪،‬‬ ‫ئاسای�شى کۆمەاڵیەتى‪ ،‬ئایین و ژیانى‬ ‫تاکەکە�سى بەکاردەهێنێت‪ .‬لە کاتێکدا‬ ‫ئەوە شاردنەوەى گەندەڵى و ناهەقى و‬ ‫زوڵم و ستەمەکانە وادەکات دواجار‬ ‫ئاسای�شى‬ ‫نیشتیمانیى‪،‬‬ ‫ئاسای�شى‬ ‫کۆمەاڵیەتى و ژیانى تاکەکەسیش‬ ‫نەوەکو‬ ‫مەترسییەوە!‬ ‫بکەوێتە‬ ‫باسکردنیان و ئاگادارکردنەوەى خەڵک‬ ‫لێى‪.‬‬ ‫دواتر ئەوە مەسەلەیەکى زانراوە کە‬ ‫ئەرک و پەیامى سەرەکى میدیا ئەوەیە‪،‬‬ ‫دواجار راى گشتى دروست بکات‪،‬‬ ‫بەاڵم هەبوونى راى گشتى و شەقام‬ ‫هەمیشە ناکۆک بووە لەگەڵ دەسەاڵتە‬ ‫نادیموکراتى و خۆسەپێن و گەندەڵەکان‪.‬‬ ‫میدیاى سێبەر یان وەک پێى دەوترێت‬ ‫پترۆ‪-‬میدیا‪ ،‬لە ئێستادا گەورەترین‬ ‫و کاریگەرترین ئامرازى دەستى ئەم‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫دەسەاڵتە حیزبییەیە بۆ بەجێگەیاندنى‬ ‫کۆمەڵێک ئامانج و بەرژەوەندى حیزبى‪،‬‬ ‫بنەماڵەیى و شەخسییەکان‪ .‬هەر‬ ‫لەبەرئەوە داهاتێکى زۆرى نەوت بۆ ئەم‬ ‫ماشێنە میدیاییە تەرخان کراوە‪ ،‬سەدان‬ ‫کارمەند و رۆژنامەنوو�سى ناوەخۆ و‬ ‫دەرەوەى بۆ دابین کراوە‪ .‬ئەم جۆرە لە‬ ‫میدیا لە هەرێمى کوردستان ئەوەندەى‬ ‫بۆ جوانکردنى روخسارى ئەم دەسەاڵتە‬ ‫حیزبییە شکستخواردووە خراوەتەگەڕ‪،‬‬ ‫ئەوەندە کار بۆ پیشاندانى راستییەکان‬ ‫ناکات‪ .‬ئەم میدیایە هەر لە شوێنى‬ ‫خۆیدا میدیایەکى تەندروست نییە‪،‬‬ ‫بەهەموو پێوەرە نەتەوەیى‪ ،‬نیشتیمانىی‬ ‫و دیموکراسییەکان بێت‪ ،‬چونکە‬ ‫خۆى لەسەر بنەماى قووڵکردنەوە و‬ ‫درێژەپێدانى نادادپەروەریى کۆمەاڵیەتى‬ ‫و گەندەڵى دارایى دامەزراوە‪.‬‬ ‫لە بەرامبەریشدا‪ ،‬دەبینین رەو�شى‬ ‫میدیاى ئازاد و رۆژنامەنووسانى ئازاد‬ ‫لەم واڵتە لەوپەڕى خراپى دابووە‪ ،‬لە‬ ‫رووى بارى داراییەوە بگرە تا دەگات بە‬ ‫هەبوونى هەڕەشە و مەترسییەکان و‬ ‫رووبەڕووبوونەوەى مەرگ‪ .‬ئەزموونى‬ ‫ئەم چەند ساڵەى رابردوو ئەوەى‬ ‫سەملاندووە هەر کەسێک و دەزگایەکى‬ ‫میدیایى بخوازێت بەگوێرەى بنەما و‬ ‫پرەنسیپەکانى راگەیاندن مامەڵە لەگەڵ‬ ‫خودى راگەیاندن بکات و بجوڵێتەوە‪،‬‬ ‫ئەوە چارەنوو�سى باش نابێت‪ .‬بەداخەوە‬ ‫ئێمە لە دواى راپەڕین و لە رۆژگارى‬ ‫حوکمڕانى کوردییدا شایەدحاڵى‬ ‫تیرۆرکردنى نووسەرو رۆژنامەنووسە‬ ‫ئازادەکان بووینە‪ ،‬بەتایبەتى لەم‬ ‫چەند ساڵەى دوایى لەگەڵ دەرکەوتنى‬ ‫رۆژنامەى ئەهلى و هەڵکشانى دەنگى ئازاد‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫لە کوردستاندا‪ ،‬قەڵەمە ئازادیخوازەکان‬ ‫زیاتر کەوتوونەتە بەر پیالنى تیرۆریستى‬ ‫کەچى‬ ‫جینایەتکارەکان‪،‬‬ ‫گروپە‬ ‫تائێستا یەک بکوژى رۆژنامەنووسان‬ ‫نەدۆزراوەتەوە و نەدراونەتە دادگا!‬

‫ئەم دەسەاڵتە‬

‫حیزبییە لەرێى‬

‫میدیاى سێبەره‌وه‌‬

‫هه‌وڵی درێژكردنه‌وه‌ی‬ ‫ته‌مه‌نی ده‌دا‬

‫ئاشکرایە پەیامى پشت تیرۆرکردنى‬ ‫وەک‬ ‫ئازادەکانى‬ ‫رۆژنامەنوسە‬ ‫سەردەشت عوسمان‪ ،‬کاوە گەرمیانى‬ ‫و وەدات حوسێن‪ ،‬بریتییە بووە‬ ‫لە بێدەنگکردنى تەواوى دەنگە‬ ‫ئازادیخوازەکانى تر‪.‬‬ ‫لە هەرێمى کوردستان تەنیا دەرفەت‬ ‫بۆ میدیاى ئازاد نییە‪ ،‬ئەگینا تەواوى‬ ‫ئاسانکارییە ماددى و مەعنەوى و‬ ‫یاساییەکان بۆ میدیاکانى دەرەوەى‬ ‫میدیاى ئازاد لەالیەن ئەم دەسەاڵتەوە‬ ‫فەراهەم کراون‪ .‬بیگومان لەنێویشیاندا‬ ‫میدیاى بیانى‪ ،‬چونکە ئەم میدیایانە زۆر‬ ‫کەم نەبێت‪ ،‬کار لەسەر واقیعى سیا�سى‬ ‫و ئیدارى ئێرە ناکات‪ .‬بەپێچەوانەوە‬ ‫بەشێکى زۆر لەم میدیایانە لە خزمەت‬ ‫ئەم دەسەاڵتە دان‪ .‬خاڵێکى تریش لە‬ ‫گرنگیدان بە میدیاى بیانى لەالیەن‬ ‫دەسەاڵتى کوردییەوە بۆ گرێى دەروونى‬ ‫خۆبەکەمزانینى ئەوان بەرامبەر‬

‫بە بێگانە دەگەڕێتەوە‪ .‬لە کاتێکدا‬ ‫دەسەاڵتدارانى کورد لەم باشوورە‬ ‫بەچاوێکى خراپ و سوک سەیرى‬ ‫میدیاکارانى ناوەخۆ دەکەن‪ ،‬کەچى‬ ‫لەبەرامبەر میدیاکارانى بیانى موجامەلە‬ ‫دەکەن و دەچەمێنەوە‪.‬‬ ‫مادام سیاسەتێکى نیشتیمانى‬ ‫بوونى نییە‪ ،‬کەواتە نابێت چاوەڕوانى‬ ‫هەبوونى راگەیاندنێکى نیشتیمانیش‬ ‫بکەین‪ .‬کاتێک سیاسەتى حیزب‪ ،‬خێڵ‪،‬‬ ‫بنەماڵەکان قەڵەمڕەو بێت‪ ،‬چۆن‬ ‫جێگەى سەرهەڵدان و دەرکەوتنى‬ ‫راگەیاندنێکى نیشتیمانى دەبێتەوە؟ دواى‬ ‫شکستهێنان و ئیفالسبوونى راگەیاندنى‬ ‫حیزبى‪ ،‬ئەم دەسەاڵتە حیزبییە لەرێى‬ ‫راستکردنەوەى میدیاى سێبەر هەوڵى‬ ‫دا تەمەنى میدیاى حیزبى درێژبکاتەوە‪.‬‬ ‫لە سەرەتاى دروستبوونى حکومەتى‬ ‫هەرێم لە سااڵنى نەوەدەکان‪ ،‬میدیاى‬ ‫حکومى دروستکرا‪ ،‬بەاڵم دواجار‬ ‫دەرکەوت الوازترین و بێ کاریگەرترین‬ ‫و پەراوێزترین میدیا رۆژنامە و رادیۆو‬ ‫تەلەڤزیۆنە حکومییەکان بوون‪.‬‬ ‫میدیا لە هەرێمى کوردستان‬ ‫خۆى لەنێو گێژاو و قەیرانێکى قووڵى‬ ‫سیا�سى‪ ،‬کولتوورى‪ ،‬کۆمەاڵیەتى و‬ ‫مۆڕاڵى دایە‪ .‬ئەم قەیرانە ئەخالقییەى‬ ‫میدیاش بەدەستى ئەنقسەت لەالیەن‬ ‫دەسەاڵتەوە دروست کراوە و تا دێت‬ ‫زیاتر پەرەى پێدەدرێت‪ .‬کردنەوەى‬ ‫دەیان کەناڵى تەلەڤزیۆنى ناوەخۆ بەناوى‬ ‫کەناڵى ئایینى‪ ،‬کەناڵى درامایى و میوزیک‬ ‫و گۆرانى ئەمانە بەشێکى هەرە زۆریان‬ ‫ژەهرى کولتوورى دەڕێژن‪ ،‬ئامرازێکى‬ ‫ناڕاستەوخۆى دەستى دەسەاڵتن بۆ‬ ‫شاردنەوەى روخسارى راستەقینەى‬ ‫‪25‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫سیستەم‪ .‬ئامرازێکن بۆ گەوجاندن و‬ ‫دەبەنگکردن لەرێگەى پەخشکردنى‬ ‫بەرنامە چەواشەکارییەکانیان تاوەکو‬ ‫خەڵک لە ئەسڵى بابەتەکە دووربخەنەوە‪.‬‬ ‫پێشکەشکردنى دراما تورکییەکان‬ ‫لە کەناڵە ناوەخۆییەکان بەشێکە‬ ‫لەو ژەهرە کولتوورى و سیاسییەى‬ ‫کە دەرژێنرێتە نێو ناخ و دەروونى‬ ‫ئینسانەکانى ئێمە‪ .‬ئەم دراما تورکیانە‬ ‫جگە لەوەى بوونەتە هۆکارێکى بەهێز بۆ‬ ‫تێکدانى شیرازەى خێزان و پەیوەندییە‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکان‪ ،‬بۆ ئێمەى کورد‬ ‫زیانێکى تری�شى هەیە‪ ،‬ئەویش ئەوەیە‬ ‫چونکە لە شوێنى خۆیدا زۆربەى ئەو‬ ‫درامایانە بە دەستى ئەنقەست و بە پالن‬ ‫لە دژى نەتەوەى کورد دەرهێنراون‪ ،‬لە‬ ‫ناوەرۆکیاندا زۆرجاران مرۆڤ ئەوە‬ ‫بەدى دەکات کە ئامانج تێیدا لێدانە‬ ‫لە کولتوورى کوردى‪ ،‬بۆیە لە رووى‬ ‫نەتەوەییەوەش بۆ ئێمە مەترسییەکى‬ ‫گەورەن‪.‬‬ ‫لە ماوەى رابردوو بەشێک لە‬ ‫رۆژنامەنوسان و چاالکوانانى مەدەنى‬ ‫لەبارەى مەترسییەکانى پەخشکردنى ئەو‬ ‫دراما تورکیانە هاتنە دەنگ و کەمپەینیش‬ ‫کرا‪ .‬ئایا ئەم حکومەتە هیچ وەاڵمێکى بۆ‬ ‫راى گشتى هاونیشتیمانیەکانى هەبوو؟‬ ‫بێگومان نەخێر!‬ ‫لەالیەکى تر دەبینین بەشێک لە‬ ‫مەالو پیاوە ئایینیەکان لە سکرینى‬ ‫تەلەڤزیۆنەکان بەئارەزووى خۆیان‬ ‫هێرش دەکەنە سەر ئازادییە‬ ‫مەدەنییەکان‪ ،‬هێرش دەکەنە سەر‬ ‫ژنان بەتایبەت‪ ،‬زمانى زبرو توندوتیژى‬ ‫بەکاردەهێنن‪ ،‬بەئاشکرا بازرگانى‬ ‫بە ئایینەوە دەکەن و خورافات‬ ‫‪26‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫باڵودەکەنەوە‪...‬‬ ‫هەر لەبارەى زمانى زبرەوە‪ ،‬میدیا لێرە‬ ‫واى لێهاتووە لێوان لێو بووە لە زمانى‬ ‫زبرو ناوزڕاندن و سوکایەتى پێکردن‬ ‫بە مرۆڤ‪ ،‬چونکە کەسانێکى خاوەن‬ ‫پارەو دەسەاڵت‪ ،‬کەسانێکى گوماناوى‬ ‫بوونەتە خاوەن دەزگاى راگەیاندن کە‬ ‫لە ئەلف و بێى میدیا نازانن‪ .‬بەس گرنگ‬

‫پیاوە ئایینییەکان لە‬ ‫تەلەڤزیۆنەکانەوە‬

‫هێرش دەکەنە سەر‬

‫ئازادییە مەدەنییەکان‬ ‫و بەتایبەت هێرش‬

‫دەکەنە سەر ژنان‪،‬‬

‫بەئاشکرا بازرگانى بە‬ ‫ئایینەوە دەکەن‬

‫ئەوەیە وەک دەڵێن (زیانى بۆ پەزەکە‬ ‫نەبێت!)‪ .‬بەرنامەى تەلەڤزیۆنى وا هەیە‬ ‫بەناوى (بەرنامەى کۆمیدى) کەچى‬ ‫ناوەرۆکەکەى پڕیەتى لە سوکایەتیکردن‬ ‫بە ئینسان‪ ،‬بە بەها مرۆییەکان‪ ،‬بە‬ ‫بەها نیشتیمانى و نەتەوەییەکان‪.‬‬ ‫دەیان جنێوى هەر قێزەون لەنێو ئەو‬ ‫بەرنامانەدا بەدى دەکەیت‪.‬‬ ‫بەگشتى لە هەرێمى کوردستان میدیا‬

‫بەسەر دوو ئاراستە دابەش کراوە‪،‬‬ ‫ئاراستەیەک میدیاى سیستەمە کە‬ ‫«میدیایەکى دەستکراوەیە‪ ،‬نەوەکو‬ ‫میدیایەکى ئازاد بێت‪ .‬ئەوەى دووەمیشیان‬ ‫میدیاى ئازادە کە زۆر سنووردارە‪،‬‬ ‫بەشێوەیەک لە میدیاى ئەهلیشدا‪،‬‬ ‫ئێمە پەراوێزێک لە میدیاى ئازاد بەدى‬ ‫دەکەین‪ ،‬نەوەکو ئەو میدیایە خۆى‬ ‫میدیایەکى ئازاد بێت‪ .‬میدیاى ئازاد لێرە‬ ‫جێگەى نابێتەوە و هەر زوو بەشێوەیەک‬ ‫لە شێوەکان لەناودەبردرێت‪ .‬بەڕاى‬ ‫من تاکە رووبەرێک کە بکرێت وەک‬ ‫میدیایەکى ئازاد سەیربکرێت‪ ،‬زیاتر‬ ‫سۆشیال میدیایە‪ ،‬لەمەدا پانتایى‬ ‫فەیسبوک میدیایەکى ئازادو کراوەیە‬ ‫کە مرۆڤ تاڕادەیەکى زۆر دەتوانێت‬ ‫پەیامەکانى خۆى بەئازادى بگەیەنێت‪،‬‬ ‫هەرچەندە لەوێشدا هێشتا ئازادییەکى‬ ‫تەواو بەدى ناکرێت‪ .‬چونکە کێشەکە‬ ‫ئەوەیە لە واڵتى ئێمە هاوشێوەى‬ ‫تورکیا‪ ،‬کێشەى (خودسانسۆرى)‬ ‫مان هەیە‪ .‬خودسانسۆرى کێشەیەکى‬ ‫گەورەیە کە لە ئەنجامى نەبوونى‬ ‫ئازادى رادەربڕینەوە دێت‪ ،‬لە ئەنجامى‬ ‫ئەو سەرکوتکردن و پێشێلکارى و‬ ‫تیرۆرە فیزیکى و دەروونیانە دێن کە‬ ‫دەسەاڵتێکى ستەمکار لەبەرامبەر‬ ‫دەنگە ئازادیخوازەکاندا دەیگرێتە‬ ‫بەر‪ .‬ئامرازەکانى دەسەاڵت لە هێزى‬ ‫چەکدارى‪ ،‬دادگا و راگەیاندنەکەی�شى‬ ‫هۆکارێکى سەرەکى تۆخکردنەوەى ئەو‬ ‫خودسانسۆرییەن الى رۆژنامەنووسانى‬ ‫کورد ئینجا ئەو رۆژنامەنووسە لە‬ ‫میدیاى تەقلیدى بنووسێت یانیش ئەوەتا‬ ‫لە سۆشیال میدیا‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫شۆڕش و رۆڵی رێبەرایەتییەکەی‪!..‬‬ ‫دارا مەحمود‬ ‫هەرچەندە لەزانستی سیاسەتدا‬ ‫چەندان پێناسەی جیاوازو جۆربەجۆر بۆ‬ ‫چەمکی شۆڕش کراوە‪ ،‬بەاڵم تائاستێک‬ ‫هەمووان لەمەدا کۆکن کە شۆڕش بریتییە‬ ‫لە‪ ،‬بزووتنەوەیەکی گەورەی چەکداریی‬ ‫یان ناچەکداریی بەروپێشەوە کەلەئاکامدا‬ ‫گۆڕانکارییریشەییلەسیستەمیسیاسییدا‬ ‫بەدیبهێنێت‪ .‬هێشتاش ئەم پێناسەیە‬ ‫هەموو الیەن وجۆرەکانی شۆڕشمان‬ ‫بۆ روونناکاتەوە‪ .‬چونکە هەروەک‬ ‫لەئەزموونە دیرۆکیەکانەوە دەردەکەوێت‬ ‫و چەندان نموونەی زیندووش‬ ‫لەبەردەستاندان‪ ،‬شۆڕش دەکرێ‬ ‫لەئاکامی نەخشەو پالنی وردوتۆکمەو‬ ‫بەپشتبەستن بەبیروباوەڕو لەئاکامی‬ ‫گەیشتن بەئاستێکی بەرز لەهۆشیارییەوە‬ ‫بێت‪ .‬و دەشکرێ بەشێوازێکی عەفەویانە‪،‬‬ ‫ولەئاکامی پەنگخواردنەوەی زوڵم و زۆرو‬ ‫چەوساندنەوە لەدڵی خەڵکدا بەدیبێت‪.‬‬ ‫کە هەردوو شێوازەکەش دەتوانن‬ ‫ببنەهۆی روخان و البردنی سیستەمەکانی‬ ‫حوکم و دەسەاڵت‪ .‬بەاڵم مەرج نییە ئەم‬ ‫گۆڕانکارییە هەمیشە ریشەیی و بەردەوام‬ ‫و لەچوارچێوەی ئەو خواستانەدابێت کە‬ ‫شۆڕش و راپەڕین لەپێناویدا بەرپاکراوە‪.‬‬ ‫ئەمەش بەم واتایەیە کەشۆڕش بەمەندە‬ ‫تەواو نابێت کە لەئاکامیدا گۆڕانکاریی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫لەپرۆسەو دۆخێکدا بهێنێتە کایەوە‪،‬‬ ‫تەنانەت ئەگەر ریشەییش بن‪ .‬بەڵکو‬ ‫پێشمەرجێکی سەرەکی لەگەڵدایە‬ ‫کەدەبێ گۆڕانکارییەکان بەرەو پێش‬ ‫وئەرێنی بن‪ .‬جگەلەمەش شۆڕش النیکەم‬ ‫بۆ کۆمەڵگه‌ی ئێمە ئەم پێویستیییە‬ ‫بنەڕەتییە�شی هەیە کە نابێ تەنیا‬ ‫بەگۆڕانکارییە سیاسییەکان تەواوبێت‪.‬‬ ‫بەڵکو الیەنە کۆمەاڵیەتییەکە�شی بەهەمان‬ ‫ئەندازە خاوەن گرنگی خۆیەتی‪ .‬وئەگەر‬ ‫لەالیەنی کۆمەاڵیەتیدا شۆڕش بەدینەیەت‬ ‫الیەنە سیاسییەکە‪ ،‬کاتی وگوزەرا‪،‬‬ ‫ناکام لەچارەسەریی کێشەوقەیرانەکان‬ ‫وبچوکبوونەوەی ئامانجەکان لەسنووری‬ ‫بەڕێوەبردنی دەسەاڵتدا کۆتایی دێت‪.‬‬ ‫ئایا شۆڕ�شی ئۆکتۆبەری ‪١٩١٧‬‬ ‫لەروسیا ئەم هەموو رەنج وخەباتەی‬ ‫لەپێناویدا پێشکەش کراو‪ ،‬ئەم هەموو‬ ‫بانگەشەو خەون و خەیااڵنەی لەسەری‬ ‫بنیاتنرابوون بۆ ئەمەبوو کە لەئاکامدا‬ ‫لەگەڵ مۆدێرنیتەدا ئاوێتە بێت‪..‬؟‬ ‫ئایا شۆڕ�شی گەورەی فەرانسە بۆ‬ ‫ئەمەبوو تا خەڵک لەچەوسانەوە رزگاریان‬ ‫بێت‪ ،‬یان گیۆتین فریای ملپەڕاندنی نەیارانی‬ ‫دەسەاڵتدارانی نوێ نەکەوێت؟‬ ‫ئایا شۆڕ�شی عومەر موختار‪،‬‬ ‫دژی کۆلۆنیالیزم‪ ،‬لەلیبیا بۆ ئەمەبوو‬

‫ئایا شۆڕشی ساڵی‬ ‫‪ ١٩٢٠‬لەعێراق‬ ‫دژی داگیرکاریی‬ ‫ئینگلیزبوو؟‬ ‫کە ڕۆژگارێک بەوێرانی وداڕمانی‬ ‫بەڕێوەبەرایەتی سیاسیی و ئابووریی‬ ‫وسیستەمی کۆمەاڵیەتی ئەم واڵتە کۆتایی‬ ‫بێت‪..‬؟‬ ‫ئایا شۆڕ�شی ساڵی ‪ ١٩٢٠‬لەعێراق دژی‬ ‫داگیرکاریی ئینگلیزو ئەم هەموو راپەڕین‬ ‫وتێکۆشانەی پاشانیش بۆ ئەمەبوو‬ ‫تارۆژگارێک چەقۆکێشێکی وەک سەدام‬ ‫حوسێن بێتە سەرکارو پاشان چارەنوو�سی‬ ‫ئەم واڵتەو خەڵکەکەی بەم رۆژگارەی‬ ‫ئەمڕۆی بگەیەنێت‪..‬؟‬ ‫گومانێک لەمەدا نییە کەهەموو ئەم‬ ‫نموونانەی شۆڕش و ئەوانی تریش بوونە‬ ‫هۆی بەدیهێنانی گۆڕانکاریی لەسیستەمی‬ ‫حوکم و دەسەاڵت‪ ،‬بارودۆخی سیاسیی‪.‬‬ ‫بەاڵم مەرج نییە ئەم گۆڕانکاریانە‬ ‫لەچوارچوەی خواستەکاندا بووبن‪،‬‬ ‫وئەوانە بووبن کەخەڵک لەپێناویدا‬ ‫‪27‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫قوربانییان داوە‪.‬‬

‫شۆڕش هەمیشە بە‬

‫ئامانج نه‌گه‌شتوو ‌ه و‬ ‫تێكشكاوه‌!‬

‫ئیتر هەر لەشۆڕ�شی چینەوە بگرە تا‬ ‫شۆڕ�شی ئێران‪ ،‬هەر لە جەزایری ملیۆنێک‬ ‫شەهیدەوە تا شۆڕ�شی کوبا‪ ...‬بەهەمان‬ ‫شێوەو ئەگەر بشگەڕێینەوە خۆرهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاست و ئەم چەند ساڵەی دوایی ناسراو‬ ‫بە بەهاری عەرەبی بخەینە بەرتیشکی‬ ‫شڕۆڤەو هەڵسەنگاندن دەپرسین ئایا‬ ‫میسرییەکان دژی دەسەاڵتەکەی حوسنی‬ ‫موبارەک شۆڕشیان کرد تا پاشان ئیخوان‬ ‫ئەملوسلمین بێنە سەرکار ودواتریش‬ ‫بەکودەتا کۆتایی بێت‪..‬؟ ئایا خەڵکی یەمەن‬ ‫دژی دەسەاڵتی دیکتاتۆریی عەلی عەبدوڵال‬ ‫ساڵح شۆڕشیان کرد تا حوسیەکان بێنە‬ ‫سەرکارو پاشانیش رووبەڕووی شەڕێکی‬ ‫بێ ئەمان لەالیەن عەرەبستانی سعودیەوە‬ ‫بن‪..‬؟ سوریاش کە بۆخۆی بارودۆخەکەی‬ ‫لەهەمووان ئاڵۆزترو کارەساتاوی ترە‪،‬‬ ‫گەلێک زۆرتر قسەو لێدوان هەڵدەگرێت‪!..‬‬ ‫کوردستانیش‬ ‫ئاستی‬ ‫لەسەر‬ ‫هەر بەمجۆرەیەو لەگەڵ ئەوەدا کە‬ ‫راپەڕینەکانی شێخ سەعید ‪١٩٢٥‬و سەید‬ ‫رەزا ‪ ١٩٣٧‬لەباکووری کوردستان‪،‬‬ ‫شێخ مەحمودی حەفید سااڵنی ‪-١٩١٨‬‬ ‫‪ ١٩٣٠‬لەباشووری کوردستان‪ ،‬کۆماری‬ ‫کوردستان بەرێبەرایەتی قازی محەممەد‬ ‫‪ ١٩٤٦‬لەمهابادی رۆژهەاڵتی کوردستان‪،‬‬ ‫جواڵنه‌وه‌ی ئەیلولی ‪ ١٩٦١‬بەسەرکردایەتی‬ ‫مەال مستەفای بارزانی لەباشووری‬ ‫‪28‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫کوردستان‪ ،‬لە رووی نواندنی قارەمانێتی و‬ ‫قوربانیداندا شکۆمەندو مایەی شانازین‪،‬‬ ‫بەاڵم هەموو بەشکەست کۆتایی هاتن و‬ ‫تەنانەت بۆ هەندێکیان هێشتاش نەبوونە‬ ‫مایەی ئەزموون‪ ،‬وپەندو عیبرەت‪،‬‬ ‫هێشتاش گەلێک لە رێبازو مێتۆدە‬ ‫شکەستخواردووەکانپەیڕەودەکرێنەوە‪.‬‬ ‫ئەوەی لەم نموونانەی سەرەوە ئاماژەی‬ ‫پێکراو چەندان نموونەی تر لەشۆڕش و‬ ‫جواڵنه‌وه‌ن ل ‌ه دیرۆکی مرۆڤایەتی‪ ،‬ئەمە‬ ‫نییە کەشۆڕش هەمیشە بە ئامانجێکی‬ ‫نەخوازراو دەگات وتێکدەشکێت‪ .‬بەڵکو‬ ‫ئەگەر بەو ئامانجە نەگەیشت لەرێگای‬ ‫وانەکانییەوە‪ ،‬چ خودی ئەو شۆڕشەو‬ ‫چ شۆڕشەکانی تر بیکەنە ئەزموونێک‬ ‫کەهەڵەکانی دووبارەنەکەنەوە‪ .‬ئەگەر‬ ‫شۆڕشە گەورەکانی مرۆڤایەتیی‪،‬‬ ‫بۆنموونە‪ :‬شۆڕ�شی ئینگلستان (‪،)١٦٨٨‬‬ ‫شۆڕ�شی فەرانسە (‪ )١٧٨٩‬و شۆڕ�شی‬ ‫ئەمەریکا(‪ )١٨٨٣ -١٧٧٥‬بەنموونە بگرین‪،‬‬ ‫دەبینین سەرەڕای هەموو هەورازو‬ ‫نشێوەکان‪ ،‬سەرەڕای تەواوی ئەو سەرنج‬ ‫وتێبینی و رەخنانەی لەسیستەمی حوکمی‬ ‫ئەم واڵتانە لەئارادان‪ ،‬بەاڵم لەئاکامیاندا‬ ‫بناغەکانی دیموکرا�سی بنیاتنران و‬ ‫بەجۆرێک چاو ومێشکی مرۆڤایەتیان‬ ‫کردەوە کە پاشان و هەتا ئەمڕۆش هێشتا‬ ‫شرۆڤەو هەڵسەنگاندن هەڵدەگرن‪.‬‬ ‫بەگەڕانەوەمان بۆ لێدوان لەناوخۆی‬ ‫کوردستان‪ ،‬بەهەندێ بەراووردی‬ ‫سادەو ئاسایی‪ ،‬دەبینین‪ ،‬لەرۆژئاوای‬ ‫هێشتا‬ ‫کەهەرچەندە‬ ‫کوردستان‬ ‫نەگەیشتۆتە ترۆپکی سەرکەوتن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫ئەودەستکەوتانەی لەسەردەمی شەڕێکی‬ ‫بێئەمانی هەمەالیەنەو بەلەبەرچاوگرتنی‬ ‫هەلومەرجی ئاڵۆزو مەترسیداری سووریاو‬ ‫ناوچەکە‪ ،‬لەماوەی کەمتر لە پێنج ساڵدا‪،‬‬ ‫لەئاستێکدایە کەهێشتا بۆگەلێکان شیاوی‬

‫تێگەیشتن وشرۆڤەکردن نییە‪ ،‬ناتوانن‬ ‫وەاڵمی ئەم پرسانە بدەنەوە‪ .‬کەچۆن‬ ‫کورد لەبچوکترین بە�شی کوردسانداو‬ ‫بەکەمینەیەکی ژمارەییەوە وەها خێرا توانی‬ ‫ببێتە ئەو هێزە کاریگەرو بەتوانایەی ئەمڕۆ‬ ‫لەگۆڕەپانەکەدایە؟ کورد بەپشتبەستن‬ ‫بەچ ئەزموونێک توانی لەم ماوە کورتەدا‬ ‫ئەم هەموو پێکهاتە میللی و مەزهەبی‬ ‫وفەرهەنگییە جۆربەجۆرانە‪ ،‬لەژێر‬ ‫چەتری سیستەمێکی بەڕێوەبەرایەتی‬ ‫سیاسیی خڕکاتەوەو تائەم ئاستە پەرە‬ ‫بەهەستی برایەتی و پێکەوەژیان ویەکتر‬ ‫خۆشویستن بدات‪.‬؟ دەپرسن کورد‬ ‫لەناو ئەم ئاڵۆزییەی سوریاو خۆرهەاڵتی‬ ‫ناوەڕاستدا چۆن توانیویەتی لەیەک کاتدا‬ ‫هەم پرەنسیپە سیاسیی و ئەخالقیەکانی‬ ‫خۆی بپارێزێت و هەمیش تائاستێکی‬ ‫باش دۆستایەتی ئەمەریکاو روسیاش‬ ‫بەدەستبخات‪.‬؟ دەپرسن لەکاتێکدا کورد‬ ‫ئەم قەوارە خۆسەرییە دیموکراسییەی‬ ‫کاریگەریشە‬ ‫بەشێکی‬ ‫بنیاتناوەو‬ ‫لەسیستەمی فیدرالیزمی باکوری سووریا‬ ‫چۆن توانیویەتی لەشەڕوپێکدادانی‬ ‫راستەوڕاست لەگەڵ هێزەکانی رژێم خۆی‬ ‫بپارێزێت‪.‬؟ چەندان پر�سی ئاڵۆزی تر‪...‬‬ ‫ئەزموونی رۆژئاوای کوردستان‬ ‫وباکووری سووریا لەئاستێکدایە کە‬ ‫ئیتر قبوڵکردنی شکەستی تێدا نییە‪.‬‬ ‫بەاڵم ئەگەر هەر بەگریمانەی مەحاڵ و‬ ‫لەبەر هەر هۆکارێکی چاوەڕواننەکراوی‬ ‫گەورە شکەست بخوات‪ ،‬پەندو عیبرەت‬ ‫و وانەکانی هێندە دەوڵەمەندن کە‬ ‫بەدڵنیاییەوە نەوەکانی داهاتوو دیسان‬ ‫هەردووبارەی دەکەنەوە‪.‬‬ ‫هەرلەسەرەتای راپەڕین لەسوریا‪،‬‬ ‫تورکیا کەوتەخۆی کە وەک رەوتی‬ ‫رووداوەکان و چەندان بەڵگەنامە‬ ‫دەیسەملێنن‪ ،‬تۆوی کورد لەم واڵتە‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫نەهێڵێت‪ .‬کاتێک زانیان کار بەجێگایەک‬ ‫گەیشتووە کە ئەمە بەشێوازە‬ ‫نەریتییەکەی لەتوانادانییە‪ ،‬کەوتنە‬ ‫پەیڕەوکردنی رێبازی فێڵبازانەی‬ ‫پەردەپۆشکراو‪ ،‬و چەندان جار بەرپرسانی‬ ‫رۆژئاوای کوردستانیان بانگهێشتی تورکیا‬ ‫کردو بەڵێنی هەموو هاوکارییەکی مادی‬ ‫و مەعنەوی و دیپلۆماتیکیان پێدان‪،‬‬ ‫بەتاکە مەرجێک! دوورکەوتنەوە لە‬ ‫پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە)‪.‬‬ ‫ئەمەش کرۆکی باسەکەیە‪ .‬و نهێنی‬ ‫گشت سەرکەوتنەکانی رۆژئاوای‬ ‫کوردستان‪ ،‬نەئازایەتی رۆڵەی کورد‪،‬‬ ‫نەهێزی سەربازی‪ ،‬نەپشتیوانی دەرەکی‪،‬‬ ‫نەتایبەتمەندیی هەلومەرج‪ ...‬بەڵکو‬ ‫لەگەڵ ئەوەدا کەهەموو ئەمانە لەشوێنی‬ ‫خۆیاندا گرنگن بەاڵم گشتیان ئاکامن و‬ ‫لەشتێکی ترەوە بەدەستهاتوون‪ ،‬ئەویش‬ ‫پەیڕەوکردنی بیروباوەڕی ئوجاالنە‪.‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەدا کە هەڵگیرساندنی‬ ‫شۆڕش کارێکی زەحمەت وئاڵۆزە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫بەردەوامی وپاراستنەکەی چەندان جار‬ ‫زەحمەتترە‪ ،‬چونکە هەرکەسایەتیەکی‬ ‫سیاسیی‪ ،‬کۆمەاڵیەتی‪ ،‬مەزهەبی‪ ...‬کاتێک‬ ‫کۆمەڵێکی زۆر جەماوەری لەدەوری‬ ‫خۆی دیت‪ ،‬رەنگە بتوانێت شۆڕش‬ ‫هەڵگیرسێنێت‪ .‬بەاڵم دابینکردنی‬ ‫پێداویستیە مادی ومەعنەویەکانی‬ ‫ئەوشۆڕشە‪ ،‬لەپێناو بەردەوامی و‬ ‫زامنکردنی سەرکه‌وتنیداو لەبەرچاگرتنی‬ ‫ئەو بایەخە گیانی و ماڵیانەش کەلەپێناویدا‬ ‫پێشکەشدەکرێت‪ ،‬بناغەی کارەکەن‪،‬‬ ‫بەواتایەکی تریش دەتوانین بڵێین‪،‬‬ ‫بناغەییترین فاکتەری سەرکەوتنی‬ ‫هەرشۆڕشێک بریتییە لە تواناو رۆڵی‬ ‫ڕێبەرایەتییەکەی وتەواوی فاکتەرو‬ ‫میکانیزمەکانی تر لەپلەبەندیدا بەدوای‬ ‫ئەودا دێن‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫پر�سی رێبەرایەتی ولێدوان دەربارەی‬ ‫کارێکی هێندە ئاسان نییە‪ .‬چونکە ئەو‬ ‫خەسڵەت و تایبەتمەندیانەی بۆ رێبەرێک‬ ‫پێویستن‪ ،‬سنووری دەسەاڵتەکانی‪،‬‬ ‫پەیوەندی پر�سی رێبەرایەتی بە چەمکەکانی‬ ‫ئازادیی ودیموکراسییەوە‪ ...‬ئەم بابەتانەن‬ ‫کە جیاوازیی بیروبۆچوونیان لەسەرە‪.‬‬ ‫هەر لەبەر ئەمەیە کەلە زانستی سیاسەتدا‬ ‫بەگشتیی چوار تیۆری لەئارادان‪:‬‬

‫لەدیدی مۆدێرندا‪،‬‬

‫گەرچی رێبەر دەبێ‬

‫هەڵگری کۆمەڵێک‬ ‫خەسڵەت و‬

‫تایبەتمەندیی بێت‪ ،‬بەاڵم‬ ‫دیسانیش هەر مرۆڤە‬

‫‪ -١‬رێبەرایەتی وەک تایبەتمەندیی‬ ‫تاک‪ :‬لەدیدی نەریتیدا‪ ،‬رێبەر ئەو‬ ‫کەسایەتییەیە کە بەشێوازێکی سروشتی‬ ‫و زکماکی هەڵگری کۆمەڵێک خەسڵەت‬ ‫وتایبەتمەندی دەگمەنە‪ .‬ئەرەستۆ‬ ‫الیەنگری ئەم دیدە بوو‪ .‬وپێیوابوو‬ ‫کە مرۆڤە دەگمەنەکان لەوانەی‬ ‫شایستەیی رێبەرایەتییان هەیە‪ ،‬هەر‬ ‫لەکاتی لەدایکبوونیانەوە نیشانەکانیان‬ ‫پێوەدیاردەبێت‪ ،‬بەواتایەکی تر و لە‬ ‫دیدی ئەم تیۆرییەوە رێبەرایەتی تواناو‬ ‫لێهاتووییەکە کە شیاوی فێربوون‬ ‫وفێرکردن نییە‪ ،‬بەڵکو مرۆڤی سەرکردە‬ ‫و رێبەر بەشوازێکی فیتری هەر بەوجۆرە‬ ‫دەخوڵقێن‪ .‬ئەمە تا ئاستێکی زۆر لەدیدی‬ ‫مەزهەبیشەوە نزیکە‪ .‬بەوپێیەی مرۆڤی‬ ‫رێبەرو سەرکردە لەالیەن خواوە‬

‫بەوجۆرە خوڵقاوەو هەر لەالیەن‬ ‫ئەویشەوە پشتیوانی لێدەکرێت‪ .‬لەبەر‬ ‫ئەمە خاوەن پێگەی پیرۆزە و شیاوی‬ ‫هەڵەو کەموکوڕی ورەخنەلێگرتن‬ ‫نییە‪ ،‬بەاڵم توندڕەوانەترین دیدێک‬ ‫سەبارەت رێبەرو کەسایەتییەکەی لە‬ ‫فاشیزمدا بەدیدەکرێت‪ .‬کە لەسەر‬ ‫(بنەمای رێبەرایەتی‪ )Fuhrerprinzip-‬دا‬ ‫بەرجەستەدەبێت‪ .‬رێبەر بەشێوەیەکی‬ ‫رەها وەک تاکە کەسایەتییەکی پێشەوایی‬ ‫هەڵدەسەنگێنێت کە لەگەڵ چەمکی‬ ‫پیاوەتی و خەسڵەتە نەریتییەکانی پیاوانە‬ ‫وەک بلیمەتی‪ ،‬ئازایەتی‪ ،‬بەهێزی‪ ،‬نەترسیی‪،‬‬ ‫قارەمانێتی‪ ،‬دڵڕەقی‪ ...‬تێکەڵدەکرێت‬ ‫ولەبەرئەمە رێبەر لەدیدی فاشستییەوە‬ ‫هەمیشە پیاوە‪.‬‬ ‫لەدیدی مۆدێرندا‪ ،‬گەرچی رێبەر‬ ‫دەبێ هەڵگری کۆمەڵێک خەسڵەت و‬ ‫تایبەتمەندیی بێت‪ ،‬بەاڵم دیسانیش هەر‬ ‫مرۆڤە‪ .‬شیاوی هەڵەو کەموکوڕییە‪.‬‬ ‫رەخنەش دەیگرێتەوە‪ .‬دوای سااڵنی‬ ‫بیستی سەدەی بیستەم کۆمەڵێک‬ ‫توێژینەوەی دەروونناسانە لەالیەن‬ ‫فروید(‪،)١٨٥٩-١٩٣٩‬‬ ‫زیگموند‬ ‫وویلیام �سی‪ .‬بولیت ئەنجام دران کەپتر‬ ‫دەربارەی لێکۆڵینەوەی دەروونناسانە‬ ‫لەسەرکۆمارەکانی ئەمریکاو بەتایبەتیش‬ ‫ویلسۆن‪ ،‬بوو‪ .‬لەو توێژینەوەیەدا فرۆید و‬ ‫بولێت‪ ،‬الیان وای ‌ه کە ئەوەی دەبێتە هۆی‬ ‫بەدیهێانی مۆتیڤ و پاڵنەر لە رێبەراندا‬ ‫کۆمەڵێک ناکۆکی دەروونی تایبەتن‪ ،‬ئەو‬ ‫مۆتیڤ و پاڵنەرانەش لەئاکامداو لەپێناو‬ ‫بەرژەوەندی گشتیدا عەقاڵنی دەکرێن‪.‬‬ ‫هەروا ساڵی ‪ ١٩٨٨‬توێژەرێکی تر بە‬ ‫ناوی جیمس باربەر‪ ،‬شرۆڤەیەکی نوێی‬ ‫سەبارەت به‌کەسیاتی سەرکۆمارەکانی‬ ‫ئەمریکاو جیاوازیی و تایبەتمەندیی‬ ‫هەریەکەیان پشکەش کردو ئەویش هەر‬ ‫‪29‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫لەدیدی دەروونناسانەوە بوو‪ ،‬لەسەر‬ ‫بنەمای کۆمەڵە خەسڵەتێک دابەشیان‬ ‫دەکات بەسەر چوار گروپی جیاوازدا‬ ‫کەهەر یەک لەم گروپانە چەنددانە لەسەر‬ ‫کۆمارەکان دەگرێتەوە‪.‬‬ ‫بەاڵم هەروەک دەزانین رێبەران‬ ‫تەنیا بریتی نین لەسەرکۆمارەکان‪.‬‬ ‫بەڵکو رێبەری راپەڕین و شۆڕشەکان‪،‬‬ ‫رێبەری پارتە سیاسیە جۆربەجۆرەکان‪،‬‬ ‫وسه‌ندیکاییەکان‪...‬تد‪ ،‬لەئارادان کەرۆڵ‬ ‫وکارییگەریان لەسەر رەوتی رووداوەکان‬ ‫وئاست وجۆری گۆڕانکارییەکان‬ ‫بەئەندازەی جۆربەجۆر حاشا هەڵنەگرە‪.‬‬ ‫هەروا هەلومەرج و بارودۆخ‪ ،‬قۆناخ‬ ‫وسەردەم و ئاستی پێشکەوتنی کۆمەڵگه‌و‬ ‫جیاوازی کولتوورەکان هەموو ئەو فاکتەرە‬ ‫گرنگانەن کە دەبێ لەکاتی هەڵسەنگاندن و‬ ‫شرۆڤەکردنی پر�سی رێبەرایەتیدا بەهەند‬ ‫لەبەر چاوبگیرێن‪.‬‬ ‫‪ -٢‬رێبەرایەتی وەک دیاردەیەکی‬ ‫کۆمەڵناسیی‪ :‬لەم تیۆرییەدا رێبەرایەتی‬ ‫لەجیاتی دەرووننا�سی وەک دیاردەیەکی‬ ‫کۆمەڵنا�سی هەڵدەسەنگێنێت‪ ،‬بەواتایەکی‬ ‫دیکەش رێبەران‪ ،‬لەئاکامی هەلومەرجی‬ ‫تایبەتی کۆمەڵگه‌وە‪ ،‬نەک لەئاکامی‬ ‫تایبەتمەندیی خۆیانەوە دەخوڵقێن‪،‬‬ ‫ئەمەش پتر لەدیدی مارکسیستییەوە‬ ‫نزیکە کە پێیوایە گۆڕانکاری ‌ه دیرۆکییەکان‬ ‫رەنگدانەوەی گۆڕانکارە ئابوورییەکانن‪.‬‬ ‫بەواتایەکی دیکەش کەسایەتی رێبەران‬ ‫لەمیانی ملمالنێ چینایەتییەکانەوە‬ ‫پەیدادەبن و لەبەرانبەر بەرژەوەندیە‬ ‫چینایەتیەکانیشدا خاوەن پێگەیەکی کەمتر‬ ‫گرنگە‪ ،‬بەگشتی الیەنگرانی ئەم دیدە الیان‬ ‫وای ‌ه ئەوەی رێبەران دەخوڵقێنێت جگە‬ ‫لەڕەفتاری گشتی کۆمەاڵنی خەڵک شتێکی‬ ‫تر نییە‪.‬‬ ‫لەهەڵسەنگاندنی ئەم دیدەدا دەتوانین‬ ‫‪30‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بڵێین‪ ،‬گومانێک لەمەدا نییە‪ ،‬دادوەریی‬ ‫کۆتایی و بەخشینی پێگەی شایستە بە‬ ‫رێبەران لەالیەن کۆمەاڵنی خەڵکەوە‬ ‫دەبێت‪ .‬بێ پشتیوانی خەڵک رێبەر چەندە‬ ‫بلیمەت و لێهاتوو بێت ناتوانێت پلەی‬ ‫رێبەرایەتی بەدەست بخات‪ ،‬بەاڵم ئەم‬ ‫پرسیارەش زێدە گرنگە کە ئاخۆ چی‬ ‫والەخەڵک دەکات کەسایەتییەک وەک‬ ‫رێبەر پەسەند بکات‪..‬؟ ئایا بۆچی گەلێک‬ ‫لەکەسایەتییەکان بێ هەبوونی هیچ‬ ‫شایستەییەک دەبن بەرێبەر‪..‬؟ وەاڵمی ئەم‬ ‫دوو پرسە راماندەکێشێتە ناو بابەتێکی‬ ‫زێدە ئاڵۆزو درێژ کە لێرەدا جێگای نابێتەوە‬ ‫بەاڵم هەوڵدەدەین لەدرێژەی ئەم باسەدا‬ ‫ئاماژەیان پێبکەین‪.‬‬

‫رێبەرانی سیاسیی‬

‫بەسوودوەرگرتن لەهێزی‬ ‫کاریزمایی خۆیان‬

‫دەتوانن بەخراپترین‬ ‫شێواز دەسەاڵتی‬

‫رێبەریی خۆیان بسەپێنن‬ ‫‪ -٣‬رێبەرایەتی وەک پێویستیەکی‬ ‫رێکخستنی‪ :‬ئەم تیۆرییە رێبەرایەتی پتر‬ ‫وەک پێویستییەکی بیروکرا�سی‪ ،‬واتا‬ ‫رێکخسن و هەماهەنگی و بەڕێوەبردن‪...‬‬ ‫باس‬ ‫ولێرەدا‬ ‫هەڵدەسەنگێنێت‪.‬‬ ‫لەدابەشکردنی کارو ئەرکەکان و‬ ‫دامەزراندنی دامودەزگای پێویست و‬ ‫بەرنامەو زنجیرەی پلەوپایەکانە‪.‬‬ ‫ماکس وێبەر ئەمجۆرە رێبەرایەتییە‬ ‫بەدەسەاڵتی یاسایی وعەقاڵنی ناودەبات‪،‬‬ ‫کەمتر پەیوەستەی کەسایەتی تاکەو‬

‫لەسەر بنەمای پەیڕەو وپرۆگرام و‬ ‫بڕیارگەلی نووسراودەبێت‪ .‬بنەمای ئەم‬ ‫تیۆرییە‪ ،‬دژی دوو تیۆریی پێشووترە‪.‬‬ ‫چونکە لەجیاتی هێزی کاریزمایی‪ ،‬رۆڵی‬ ‫کۆمەڵگه‌و چینەکان‪ ،‬باس لەدامودەزگایە‬ ‫کە بەدوور لەکەسایەتی تاک کاروبارەکان‬ ‫بەڕێوەدەبات‪.‬‬ ‫‪ -٤‬رێبەرایەتی وەک لێهاتوویی‬ ‫وشارەزایی سیاسیی‪ :‬لێرەدا جارێکی تر‬ ‫باس لەشارەزایی ولێهاتوویی سیاسیی تاک‬ ‫دەکات‪ .‬بەاڵم لێرەدابەوجۆرەی لەرەوتی‬ ‫ژیاندا فێری دەبێت و لێیەوە فێردەبن‪.‬‬ ‫نەک بەشێوەی زکماک یان پێبەخشینی‬ ‫لەالیەن کۆمەڵگه‌وە‪ .‬لەدیدی ئەم‬ ‫تیۆرییەوە سەرکردەو رێبەرانی سیاسیی‬ ‫بەسوودوەرگرتن لەهێزی کاریزمایی‬ ‫خۆیان دەتوانن بەخراپترین شێواز‬ ‫دەسەاڵتی رێبەریی خۆیان بسەپێنن‪.‬‬ ‫نموونەی ئەم جۆرە کەسایەتیانە‪:‬‬ ‫هێتلەر‪ ،‬ستالین‪ ،‬سەدام حوسێن‪ ،‬و‬ ‫لەم سەردەمەشدا ئەردۆگان دیارترین‬ ‫نموونەیەکە‪ .‬بەاڵم مەرج نییە هەمیشە‬ ‫هێزی کاریزمایی خراپ بەکاربێت‪.‬‬ ‫سەرکردەو رێبەری واش هەن کەبە هێزی‬ ‫کاریزمایی خۆیان لەخۆ بایی نابن‪ ،‬تەوازوع‬ ‫و نەرمی و یانیش ئەو هێزە لەگەڵ بیروباوەڕ‬ ‫و ئەزموون و دووربینییەوە بەباشترین‬ ‫شێواز پەیڕەودەکەن‪ .‬عه‌بدوڵاڵ ئۆجاالن‪،‬‬ ‫دەالیالما‪ ،‬نێلسۆن ماندێال‪ ،‬گاندی‪ ...‬لەم‬ ‫نموونانەن‪.‬‬ ‫جۆرەکانی رێبەرایەتی ‪:‬‬ ‫رێبەرانی سیاسیی لەجیهاندا چ ئەوانەی‬ ‫سەرکردەی دەوڵەتانن یان رێبەری‬ ‫بزووتنەوەی چەکداریی یان ناچەکداریی‬ ‫وتەنانەت سەرکردەی پارت و سەندیکاو‬ ‫پێکهاتەی کولتووری جۆربەجۆرن‪.‬‬ ‫هەریەک بەجۆرێک و بەشێوازی جیاواز‬ ‫لەهیتر مێتۆدی رێبەرایەتی بۆخۆی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫هەڵدەبژێرێت‪ ،‬بەوجۆرەی کە پێیوایە‬ ‫لەمیانییەوە ئامانجەکان بەدەستدەخرێن‪،‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەدا کەفاکتەری جۆربەجۆر‬ ‫سەبارەت بەو شێوازو مێتۆدەی رێبەران‬ ‫پەیڕەوی دەکەن وەك‪ :‬تایبەتمەندی‬ ‫خودی رێبەر‪ ،‬ئامانجەکانی رێبەر‪،‬‬ ‫ئەوچوارچێوە و دەزگاو رێکخراوەی رێبەر‬ ‫سەرکردایەتی دەکات‪ ،‬ئامرازو توانا مادی‬ ‫و مەعنەویە خودیەکان‪ ،‬هەلومورجی‬ ‫دەرەکی‪ ،‬بارودۆخی ئابووریی کۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫کولتووری کۆمەڵگه‌‪...‬تد‪ ،‬کارییگەریی‬ ‫دەنوێنن‪ .‬بەاڵم بەگشتی ئاماژە بە�سێ جۆر‬ ‫رێبەرایەتی دەکرێت‪:‬‬ ‫‪ -١‬رێبەری پراکتیکی ئازاد‪ :‬ئەمجۆرە‬ ‫رێبەرایەتییە بریتییە لە بواربەخشین‬ ‫بە دامودەزگاو کەسایەتییەکانی تر‪،‬‬ ‫کە بەشێوازێکی ئازاد چاالکی بنوێنن و‬ ‫کاروئەرکەکانی خۆیان راپەڕێنن‪ .‬ئەمجۆرە‬ ‫رێبەرایەتییە الیەنی ئەرێنی و نەرێنی خۆی‬ ‫هەیە‪ .‬الیەنە ئەرێنییەکەی ئەمەیە کە لەبەر‬ ‫ئەوەی رێبەر بەشێک لەکاروبارەکان بە‬ ‫کەسانی تر دەسپێرێت و بواروگۆڕەپانی‬ ‫بۆدەڕەخسێنێت‪،‬‬ ‫ئازادیان‬ ‫کاری‬ ‫لەالیەکەوە ئەرکەکانی خۆی کەمتر‬ ‫دەبنەوەو باشتر دەتوانێت بەئەرکە‬ ‫گرنگەکانی خۆی رابگات‪ .‬و لەالیەکی‬ ‫تریشەوە کەسانی تر لەرەوتی کاری‬ ‫ئازاددا ئەزموون بەدەستدەخەن و تواناو‬ ‫لێهاتوویی تایبەت بەخۆشیان نیشاندەدەن‬ ‫وبەکاردەهێنن‪ .‬بەاڵم الیەنە نەرێنییەکەی‬ ‫ئەمەیە ئەگەر ئەوکەسانەی رێبەر متمانەی‬ ‫پێکردوون و ئەرکی پێسپاردوون‪ ،‬لە ئاست‬ ‫چاوەڕوانیەکاندا نەبن ئەو ئەرکانە بەبا�شی‬ ‫رانەپەڕێنن ئەو ئەگەرە لەئارادایە کە کەلێن‬ ‫و گرفتی بچوک وگەورە سەرهەڵبدەن‪.‬‬ ‫کەواتە بۆ رێگرتن لەسەرهەڵدانی‬ ‫وەها دۆخێک‪ ،‬سەرەڕای پەیڕەوکردنی‬ ‫پرەنسیپی رەخنەو رەخنەلەخۆگرتن‪،‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫دەزگایەکیش پێویستە بۆ چاوەدێری و‬ ‫لێپرسینەوەو بەدواداچوون‪.‬‬ ‫‪ -٢‬رێبەری دیالۆگ وسازش‪ :‬ئەمجۆرە‬ ‫رێبەرانە پتر جەخت لەسەر کاری پراکتیکی‬ ‫دەکەنەوە‪ ،‬وەک رێبەری بەرژەوەندگەرا‪،‬‬ ‫یان پراگماتیست هەڵدەسەنگێنرێن‪.‬‬

‫رێبەری گۆڕانکار‪:‬‬ ‫لەمجۆرەدا رێبەر‬ ‫شارەزاو لێهاتوو‪،‬‬ ‫ووردبینە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەهەمان کاتدا‬ ‫لەبەڕێوەبەرایەتیدا‬ ‫هێندە لێزان‬ ‫وسەرکەوتوو نییە‬ ‫زۆربەی جارەکان هەوڵدەدەن لەڕێگای‬ ‫سازش وگفتوگۆوە خواستەکان‬ ‫بەدەستبخەن و قەیران و گرفتەکان‬ ‫تێپەڕێنن‪ ،‬لەگەڵ ئەوەدا کە ئەمجۆرە‬ ‫لە رێبەرایەتی بۆ هەر کەسایەتییەکی‬ ‫سیاسیی لەشوێن و قۆناخی خۆیدا‬ ‫پێویستە‪ ،‬چونکە بوار بە هزر و ئەندێشەو‬ ‫راوتەگبیرو بیرکردنەوە دەبەخشێت‬ ‫تا رۆڵ لەچارەسەرکردنی کێشەو‬ ‫گرفتەکاندا ببینن‪ ،‬بەاڵم زۆرجاریش‬ ‫زیادەڕەوی لەپەیڕەوکردنی ئەم شێوازەدا‬ ‫ئەو ئەگەرەی تێدایە کە رێبەر بەرەو‬ ‫هەلپەرستی و وەالنانی پرەنسیپەکان‬ ‫ببات‪ ،‬حاڵی حازر لەسەر ئاستی نەتەوەیی‬ ‫گەلێک پارت ورێکخراو بەتایبەتی پارتی‬ ‫دیموکراتی کوردستان‪ ،‬بەناوی پاراستنی‬ ‫بەرژەوەندییەوە‪ ،‬تەواوی پرەنسیپەکانیان‬

‫وەالناوە و پارتێکی پراگماتیستی هەلپەرستی‬ ‫لێ درووست بووە‪ ،‬کەبەدوای درووشمە‬ ‫بچوکەکانی رۆژانەی خۆیەوەیەتی‪ ،‬بۆی‬ ‫گرنگ نییە کە ئەم رەفتارانە چ ئاکامێکی‬ ‫وێرانکەرو زیانبەخ�شی لێدەکەوێتەوە‪.‬‬ ‫‪ -٣‬رێبەری گۆڕانکار‪ :‬لەمجۆرەدا‬ ‫رێبەر شارەزاو لێهاتوو‪ ،‬ووردبینە‪ ،‬بەاڵم‬ ‫لەهەمان کاتدا لەبەڕێوەبەرایەتیدا هێندە‬ ‫لێزان وسەرکەوتوو نییە‪ .‬ئەمجۆرە‬ ‫رێبەرانە خاوەن بیروباوەڕ و ئایدیۆلۆژیا‬ ‫و خواست و ئیرادەی زۆربەهێزن‪ ،‬لێرەدا‬ ‫رێبەر لەجیاتی سازشکاریی وهەلپەرستی‬ ‫وهەڵپەی گەیشتن بەخواستە بچوکەکانی‬ ‫رۆژانە‪ ،‬هەوڵدەدات لەناو خەڵک و‬ ‫بزووتنەوەکەیدا بیروباوەڕەکانی رەواج‬ ‫پەیدا بکەن و پشتیوان بەدەست بخەن‪،‬‬ ‫ئەمجۆرە رێبەرانە دەخوازن گۆڕانکاریی‬ ‫گەورەو ریشەیی لەشێوازی کاروچاالکیی‬ ‫و بیرکردنەوەی سیاسیی بهێنننە ئاراوە‪،‬‬ ‫بەجۆرێک لەگەڵ شێوازەکانی پێشدان‬ ‫جیاواز بێت‪.‬‬ ‫لەگەڵ ئەوەدا ئەم شێوازە بەگشتیی‬ ‫ئەرێنیدا‬ ‫بەباری‬ ‫خوڵقێنەرانەو‬ ‫هەڵدەسەنگێنرێت‪ ،‬بەاڵم شێوازی‬ ‫نەرێنی�شی هەیە بۆ نموونە وەک لەحاڵەتی‬ ‫پۆپۆلیستیدا ‪ .‬کەسەرکردەکان بەمەبەستی‬ ‫بەدەستخستنی هەرچی زۆروخێرای خەڵک‪،‬‬ ‫ئەو بەڵێنانە دەدەن وئەو درووشمانە‬ ‫بەرزدەکەنەوە کە خەمی خەڵکەو ئیتر خۆ‬ ‫لەوە نادەن داخۆ چ میکانیزمێنکیان بۆ‬ ‫گەیشتن بە ئامانج و دروشمەکانیان هەیە‪،‬‬ ‫زۆرجار دەرگایەک دەکەنەوە و چەندانی‬ ‫تر بەڕووی خەڵکدا دادەخەن‪ ،‬دەبینین ئەم‬ ‫رۆژانە پۆپۆلیزم لە خۆرئاوا بەئاستێکی‬ ‫رێژەیی پەرەی سەندووە‪ .‬کەسایەتییەکانی‬ ‫وەک‪ :‬دونالد ترامپ لەئەمەریکا‪ ،‬مارین‬ ‫لوپێن لە فەرەنسا‪ ،‬خێرد ویلدەرز‬ ‫لەهۆڵەندا‪...‬تد‪ ،‬نموونەی پۆپۆلیستانی ئەم‬ ‫‪31‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫سەردەمەن‪.‬‬ ‫بەاڵم بەگشتیی مەرج نییە رێبەران لە‬ ‫جیهاندا حەتمەن و دەقاودەق لەناو یەکێک‬ ‫لەم �سێ جۆری رێبەرایەتییەدا خۆیان‬ ‫ببیننەوە‪ ،‬جار هەیە رێبەر پتر الیەن و‬ ‫خەسڵەتە باشەکانی چەند جۆر لەخۆیدا‬ ‫خڕدەکاتەوە‪ ،‬ئەمجۆرە رێبەرانە‪ ،‬وەک‬ ‫سەرکەوتوو‪ ،‬لێهاتوو پێناسەدەکرێن‪.‬‬ ‫هەشە بەپێچەوانەوە الیەنەخراپەکانی‬ ‫چەند جۆر لەخۆیدا خڕدەکاتەوە و‬ ‫ئەمانەش وەک رێبەری ناشایست و‬ ‫شکەستخواردووهەڵدەسەنگێنرێن‪.‬‬ ‫کاریزماو بزووتنەوەی کاریزمایی‬ ‫بزووتنەوەی کاریزمایی بەرهەمی‬ ‫رەهەندی عاتیفی و ئەفسانەیی زەینی‬ ‫مرۆڤە‪ .‬هەرچەندە مرۆڤ بۆخۆی‬ ‫بوونەوەرێکی عەقاڵنی و عاقڵترین‬ ‫بوونەوەری ئەم جیهانەیە‪ ،‬بەاڵم لەهەمان‬ ‫کاتدا رەهەندە عاتیفییەکەی کەلەهەمان‬ ‫کاتدا خەسڵەتێکی زەینیشییەتی‪ ،‬خاوەن‬ ‫کاریگەرییەکی وەهایە کەجار هەیە دەتوانێ‬ ‫بەسەر رەهەندە عەقاڵنییەکەیدا زاڵ بێت‬ ‫و یانیش الوازی بکات‪.‬‬ ‫کاریزما وەک چەمکێکی کۆمەاڵیەتی‪،‬‬ ‫بەواتای هەبوونی کۆمەڵە خەسڵەت و‬ ‫تایبەتمەندییەکی نائاسایی لەتاکدا کەجار‬ ‫هەیە ئەو تایبەتمەندیانە دەگێڕدرێتەوە بۆ‬ ‫هێزی یەزدان و سەرووی ئادەمیزادەوە‪.‬‬ ‫وەک‪ :‬پەیامبەران و کەسایەتییە‬ ‫مەزهەبییەکان‪ .‬لەدیرۆکی کالسیکیشدا‬ ‫پادشاو سەرکردەکان لەالیەن خەڵکییەوە‬ ‫وادەناسران کەمرۆڤی نائاسایی و خاوەن‬ ‫عەقڵ و وزەو دانایی و زانایی سەرووی‬ ‫ئاستەکانی مرۆڤی ئاسایین‪ ،‬تەنانەت ئەم‬ ‫باوەڕە لەهەندێک کۆمەڵگه‌دا تا ئەمڕۆش‬ ‫بەتوندی رەواجی هەیە‪.‬‬ ‫کاریزما وەک واژە‪ ،‬ریشەکەی‬ ‫‪32‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫دەگەڕێتەوە زمانی یۆنانی‪ ،‬کەبەواتای‬ ‫(ئاگاداریی خودایی)‪ ،‬یان ئەو کەسەی‬ ‫لەالیەن خوداوە دەپارێزرێ و بەپێی‬ ‫خواست و رێنوێنییەکانی ئەو هەڵس و‬ ‫کەوت دەکات و کاروبارەکان بەڕێوەدەبات‪.‬‬ ‫لە کۆمەڵناسیی نوێشدا چەمکی کاریزما‪،‬‬ ‫شوێنێکی تایبەت لەبەرهەمی هزری‬ ‫کۆمەڵناسان و لێكۆڵەرەوان داگیردەکات‬ ‫و یەک لەو روه‌وە هەرە دیارانەی لەم‬ ‫بارەیەوە مۆرک و جێگا پەنجەی هەرە دیارو‬ ‫بەرچاوی هەیە‪ ،‬کۆمەڵنا�سی ئەڵمانی ماکس‬ ‫وێبەر (‪)١٩٢٠-١٨٦٤‬ە‪.‬‬

‫بزووتنەوەی‬ ‫کاریزمایی‬ ‫لەخۆیەوە پەیدا‬ ‫نابێت و کەسایەتی‬ ‫کاریزماییش تەنها بە‬ ‫لێهاتوویی شەخسی‪،‬‬ ‫نابێتە جێگای متمانەو‬ ‫پەسەندی کۆمەڵگه‬ ‫ماکس وێبەر‪ ،‬کاریزما وەک‬ ‫چلۆنایەتییەکی نائاسایی لەتاکدا دەبینێت‪.‬‬ ‫کە حاڵەتێکی سیحراوی و سەرنجڕاکێش‬ ‫و توانای لەڕادەبەدەری پێدەبەخشێت‪،‬‬ ‫وێبەر ئەم چەمکە تێکەاڵوی دەسەاڵتی‬ ‫سیا�سی دەکات‪ ،‬بەوپێیەی یەکێک لە�سێ‬ ‫جۆر مەشروعییەتی دەسەاڵت‪ ،‬واتا‪:‬‬ ‫دەسەاڵتی نەریتی‪ ،‬دەسەاڵتی کاریزمایی‪،‬‬ ‫دەسەاڵتی یاسایی_عەقڵی‪ ،‬پێکدەهێنێت‪.‬‬ ‫بزووتنەوە یان کەسایەتی کاریزمایی‬ ‫دەکرێ لەهەر کۆمەڵگه‌یەکدا بەپێی‬

‫قوناخێکی دیرۆکی گونجاو کەدوو فاکتەری‬ ‫کات و شوێنی بۆ دابین کرابێت بێتە ئاراوە‪.‬‬ ‫(کەسایەتی کاریزمایی‪ ،‬بەدرێژایی دیرۆکی‬ ‫ناعەقاڵنی مرۆڤ بەردەوام پێناسەی‬ ‫نوێ لەجیهان و مرۆڤ پێشکەش دەکات‪،‬‬ ‫هەرکات پەیڕەوانێک پەیدا بکات کە‬ ‫خۆیان بەالیەنگری ئەو پێناسەیە بزانن‪،‬‬ ‫بزووتنەوەیەکی کۆمەاڵیەتی بەدیدێت ‪).‬‬ ‫هەرکاتێکیش بزووتنەوەیەکی کاریزمایی‬ ‫دەسەاڵتی سیاسیی بگرێتە دەست‪،‬‬ ‫ژیانی سیا�سی و کۆمەاڵیەتی بەپێوان و‬ ‫بەراوردکردن لەگەڵ کۆمەڵگه‌و سیاسەتی‬ ‫نەریتیدا روویەکی نوێتر پەیدا دەکات‪،‬‬ ‫بەاڵم لەهەمان کاتدا دەکرێ بزووتنەوەی‬ ‫کاریزمایی خۆی زیندووکەرەوەی نەریتێکی‬ ‫کۆن و لەدەستچووش بێت‪.‬‬ ‫بزووتنەوەی کاریزمایی لەخۆیەوە‬ ‫پەیدا نابێت و کەسایەتی کاریزماییش‬ ‫تەنها بە لێهاتوویی شەخ�سی‪ ،‬نابێتە‬ ‫جێگای متمانەو پەسەندی کۆمەڵگه‪،‬‬ ‫بەڵکو لەئەنجامی کۆمەڵێک فاکتەر‬ ‫لەسەرووی هەموویانەوە‪ :‬قەیرانی‬ ‫گەورەی کۆمەاڵیەتی_ سیاسیی‪ ،‬شکەست‬ ‫و زاڵبوونی بێهیوایی بەسەر مێشکی‬ ‫کۆمەڵگه‌دا‪ ،‬الوازی و لێنەهاتوویی نێوەندو‬ ‫رێبەرە سیاسیی و کۆمەاڵیەتییەکان‪.‬‬ ‫بەگشتی لەقۆناخەکانی گوشارو شێواوی‬ ‫دەروونی‪ ،‬فیزیکی‪ ،‬ئابووریی‪ ،‬ئەخالقی‪،‬‬ ‫مەزهەبی‪ ،‬سیاسییدا‪...‬تد‪ ،‬پەیدا دەبێت‪.‬‬ ‫بەواتایەکی دیکە‪ ،‬کاریزما لە هەلومەرجی‬ ‫قۆناخێکی دیاریکراوەوە دێتە ئاراوە و‬ ‫هەر بۆیەش دەکرێ پەیدابوونی شتێکی‬ ‫نامۆو نائاسایی نەبێت‪ ،‬بەاڵم ئەوەی بۆ‬ ‫ئێمە گرنگەو جێگای هەڵسەنگاندن و‬ ‫لێکۆڵینەوەیە‪ ،‬ئەو ئاکامە باش و خراپانەن‬ ‫کە لێی دەکەوێتەوە و هەروا چۆنییەتی‬ ‫بەکارهێنانی هێزی کاریزمایی لەالیەن ئەو‬ ‫کەسایەتییانەوە‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫ئامرازی دەستی کاریزماو دەبن بەچەند‬ ‫ئەڵقە کە دەوری ئەو کەسایەتییە دەدەن‬ ‫و دووری و نزیکی هەریەک لەو ئەڵقانەش‬ ‫پەیوەستەی ئاستی ملکەچی و گوێڕایەڵییە‬ ‫بۆ رێبەری کاریزمایی‪.‬‬

‫بواری دەرکەوتنی کەسایەتی کاریزمایی‬ ‫مەرج نییە هەمیشە بزووتنەوەیەکی‬ ‫کاریزمایی بەدوادابێت‪ ،‬هەروا مەرجیش‬ ‫نییە کەسایەتییەکی کاریزمایی‪ ،‬وەک‬ ‫کەسایەتییەکی موعجیزەئاسا لەالیەن‬ ‫کۆمەڵگه‌و خەڵکەوە هەڵسەنگێنرێ‪.‬‬ ‫لەدیرۆکی کۆمەڵگ ‌ه مرۆڤایەتییەکاندا‬ ‫و تا ئەمڕۆش‪ ،‬لەهەرکۆمەڵگه‌یەکدا‬ ‫کەسایەتی کاریزمایی هەبوون و دەبن‪،‬‬ ‫بەاڵم بەجیاوازی زۆرەوە‪.‬‬ ‫لەو کۆمەڵگه‌یانەی خاوەن دامودەزگای‬ ‫دیموکرا�سیوبارودۆخێکیسیا�سی‪-‬ئابووری‬ ‫سەقامگیرو نیمچە سەقامگیرن‪ ،‬کەسایەتی‬ ‫کاریزمایی کەسێکی موعجیزەئاسا نییە‪،‬‬ ‫بەڵکو تەنیا ئەوەی رێبەرێکی لێهاتوویەو‬ ‫ئەرکەکانی خۆی بەبا�شی رادەپەڕێنێ‬ ‫و لێهاتوویی و تایبەتمەندییەکە�شی لە‬ ‫بەراووردکردن لەگەڵ رێبەرانی تری‬ ‫دەورو بەری خۆی و پێش خۆی و توانای‬ ‫دەستەبەرکردنی داخوازییەکانی خەڵکیدا‬ ‫بەدیار دەکەوێت‪ ،‬جاری واشە تەنیا‬ ‫بەروواڵەتی دەرەوەیی و شێوازی ئاخاوتنی‬ ‫سنوورداردەبێت‪ ،‬بەاڵم لەکۆمەڵگه‌‬ ‫ناسەقامگیرو پڕ قەیران و کێشە گەورە‬ ‫سیاسیی و ئابووریی و کۆمەاڵیەتییەکاندا‪،‬‬ ‫وەک کۆمەڵگه‌کانی رۆژهەاڵت‪ ،‬کەسایەتی‬ ‫کاریزمایی‪ ،‬ئەو کەسایەتییەیە کە بەبێ‬ ‫لەبەرچاوگرتنی میکانیزمەکان‪ ،‬سەرکەوتن‬ ‫بەدەست دێنێت و موعجیزە دەخوڵقێنێت‬ ‫و بە هیمەتی ئەو کەسایەتییە‪ ،‬هەموو‬ ‫گومانەکان دەبنە یەقین‪ ،‬نەشیاوەکان‬ ‫دەبنە شیاو‪ ،‬مەحاڵەکان دەبنە مسۆگەر‪...‬‬ ‫تد‪ ،‬ئیتر بەرەبەرە نێوەندێک و تەنانەت‬ ‫چەندان نێوەند درووست دەبن کە لەرووی‬ ‫هزرییەوە تەواوی نێوەندەکانی تری وەک‬ ‫راگەیاندن‪ ،‬پارت‪ ،‬ساندیکاو‪ ،‬مزگەوت‪،‬‬ ‫قووتابخانە‪ ،‬زانستگاو بازاڕ‪...‬تد‪ ،‬لەناو‬ ‫خۆیدا دەتوێنێتەوە و هەموو ئەمانە دەکاتە‬

‫لەدیرۆکی نوێ و تەنیا لە یەک‪ -‬دوو‬ ‫سەدەی رابردوودا و لەسەر ئاستی‬ ‫جیهان چەندان کەسایەتی کاریزمایی‬ ‫لەبوارو ئاستی جۆربەجۆردا هەبوون‬ ‫کە مۆرکیان بەدیرۆکی مرۆڤایەتییەوە‬ ‫ناوە‪ .‬بەشێکییان بەخراپترین شێواز‬ ‫سوودیان لەهەلومەرجی کاریزمایی خۆیان‬ ‫وەرگرتووەو رەشترین الپەڕەیان خستۆتە‬ ‫سەر دیرۆکی مرۆڤایەتی‪ :‬هێتلەر‪ ،‬ستالین‪،‬‬ ‫سەدام حوسێن‪ ،‬خومەینی‪...‬تد‪ ،‬هەموو‬ ‫بەهێزی کاریزمایی و پشتیوانی بنکەی‬ ‫فراوانی خەڵک دەستیان پێکردو مەزن‬ ‫بوون‪ ،‬لەحاڵێکدا بۆ الیەنگرانی خۆیان‬ ‫سیمبۆلی ئازادی و رزگاری و دڵنەرمی و‬ ‫مرۆڤبوون بوون‪ ،‬بۆ بەرهەڵستکارانیان‬ ‫و یانیش راستتر بڵێین لەواقیعدا سیمبۆلی‬ ‫ستەم و دڵڕەقی و خوێنمژی و نامرۆڤبوون‬ ‫ئەگەرە باش و خراپەکان‪:‬‬ ‫بوون‪.‬‬ ‫رۆڵی باش یان خراپی کاسایەتی‬ ‫کاریزمایی‬ ‫کەسایەتی‬ ‫بەاڵم‬ ‫تریش هەبوون کەتەنانەت لە الیەن کاریزمایی‪ ،‬پەیوەستەی زۆر فاکتەرە‪،‬‬ ‫بەرهەڵستکارانیانەوە جێگای ریزو لەمانە‪:‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫‪33‬‬

‫کەسایەتی کاریزماییە‬ ‫شایستەکان‪ ،‬نەبەخۆیان‬ ‫سەرسام دەبن‪،‬‬ ‫نەخولیای خڕکردنەوەی‬ ‫خەڵکیان لەدەوری‬ ‫کەسایەتییەکەیان‬ ‫لەسەردایه‌!‬

‫ستایش بوون‪ :‬لەناو بزووتنەوەی کوردا‬ ‫لەرابردوو‪ ،‬وئێستادا کەسایەتی کاریزمایی‬ ‫کاتی یان درێژخایەن وەک‪ :‬شێخ مەحمودی‬ ‫نەمر‪ ،‬پێشەوا قازی محەمەد‪ ،‬شەهید‬ ‫عەبدولرەحمانی قاسملو‪ ،‬مەال مستەفای‬ ‫بارزانی‪ ،‬مام جەالل تاڵەبانی هەبوون‪.‬‬ ‫بەاڵم هێزیی کاریزمایی هیچکامیان‬ ‫لەرووی چەندایەتی و چلۆنایەتیەوە‬ ‫هێندەی عەبدواڵ ئۆجاالن کاریگەری‬ ‫لەسەر بیرومێشک وعاتیفەی خەڵک‬ ‫و رەوتی روداوەکان دانەناوە‪ ،‬هێندەی‬ ‫ئەو نەبۆتە جێگای رێزو باوەڕو متمانەی‬ ‫زۆرترین خەڵک‪ .‬لەسەر ئاستی دەرەکیش‬ ‫نموونەکانی وەک‪ :‬کارل مارکس‪ ،‬گاندی‪،‬‬ ‫هو�شی مینە‪ ،‬نێلسۆن ماندێال‪ ،‬دەالیالما‪،‬‬ ‫جێگای باسن‪.‬‬ ‫جێگای سەرنجە کە کەسایەتی‬ ‫کاریزماییە شایستەکان‪ ،‬نەبەخۆیان‬ ‫سەرسام دەبن‪ ،‬نەخولیای خڕکردنەوەی‬ ‫خەڵکیان لەدەوری کەسایەتییەکەیان‬ ‫لەسەردایە‪ ،‬نەچاوەڕوانی چەپڵەو کڕنۆش‬ ‫بۆبردنیشن‪ .‬هەربۆیە کەسایەتییەکی‬ ‫وەک کارل مارکس دەڵێت‪(:‬ئەم خاڵە‬ ‫بڕاوەتەوە کە من مارکسیست نیم) ‪.‬‬ ‫مەبەستەکە�شی لەم وتەیەی ئاشکرایە‪،‬‬ ‫کە ناخوازێ رەهەندی تاکخوازی بە‬ ‫بیروبۆچوونەکانی ئەوەوە بلکێنرێ‪ ،‬بەڵکو‬ ‫مەبەستی بوو رەهەندێکی زانستی پێ‬ ‫ببەخشرێ و لەدەرەوەی کەسایەتی تاکی‬ ‫ئەو هەڵسەنگێنرێت‪ ،‬بەواتایەکی تریش‬ ‫دەیخواست خەڵک بیروباوەڕەکانی ئەو‬ ‫لەرووی قەناعەتەوە پەیڕەوبکەن‪ ،‬نەک‬ ‫تەنیا لەبەر ئەوەی هی مارکسن‪.‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪ -١‬ئاستی هۆشیاریی کۆمەڵگه‌و‬ ‫بەتایبەتی تاکەکانی ناو ئەو بزووتنەوەی‬ ‫کاریزما رێبەرایەتی دەکات‪.‬‬ ‫‪ -٢‬ئاستی بوون و نەبوونی دامودەزگای‬ ‫جۆربەجۆری بڕیاردان و راپەڕاندن‪.‬‬ ‫‪ -٣‬کەسایەتی خودی کاریزماو ئاستی‬ ‫خوێندەواریی و توانای فکری و ئەزموونی‬ ‫سیا�سی و کۆمەاڵیەتی و هەلومەرجی ژیان و‬ ‫پەروەردەبوونی ئەو کەسایەتییە‪.‬‬ ‫‪ -٤‬ئەو قۆناخ و سەردەمەی کەسایەتی‬ ‫کاریزمایی تیایدا دێتە ئاراوە‪.‬‬ ‫بەشێوەیەکی گشتی دەتوانین بڵێین‬ ‫هەندێک قۆناخی دیرۆکی هەن کە‬ ‫پێویستبوونی کەسایەتییەکی کاریزمایی‬ ‫دەبێتە شتێکی حەتمی‪ .‬رۆڵی تاکی کاریزما‬ ‫لە یەکالکردنەوەی کێشەکان لەدیرۆکدا‬ ‫بەنموونەی لەژماردن نەهاتووەوە سەملاوە‪.‬‬ ‫کەسایەتی کاریزمایی لە هەل و‬ ‫مەرجی دیاریکراوو گونجاودا دەتوانێ‬ ‫ببێتە فاکتەری یەکبوونی کۆمەڵگه‪،‬‬ ‫خستنەگەڕی زۆربەی وزەو تواناکان و‬ ‫تەرخانکردنیان لە پێناوی ئامانجەکاندا‪.‬‬ ‫بەمەش دەبێتە هۆی لەناوبردنی قەیرانە‬ ‫جۆربەجۆرەکان و بچووککردنەوەی‬ ‫کۆسپەکان‪.‬‬ ‫بەاڵم کەسایەتی کاریزمایی کە‬ ‫گەیشتە ئاستی ئەفسانەیی و خوڵقاندنی‬ ‫موعجیزە‪ ،‬یانیش قۆناخی پێویستبوونی‬ ‫خۆی دەربازکرد‪ ،‬لەکاریگەرەییەکی‬ ‫پۆزەتیڤانەوە وەردەگەڕێتە کاریگەریی‬ ‫نێگەتیڤانە‪ .‬ئەمەش لەبەر چەند هۆکاری‬ ‫گرنگ‪ .‬لەمانە‪:‬‬ ‫‪ -١‬هەبوونی کەسایەتییەکی کاریزمایی‬ ‫لەسەرەوەی دەزگای رێبەرایەتی سیاسیی‪،‬‬ ‫زۆربەی هەرەزۆری جارەکان ئەو باوەڕە‬ ‫لەمێشکی پەیڕەوانیدا درووست دەکات کە‬ ‫ئەو کەسایەتییە لە جیاتی ئەوان و هەمووان‬ ‫بیردەکاتەوەو کاردەکات‪ ،‬بڕیاردەدات‪،‬‬ ‫‪34‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بەمەش رێگا لەبەردەم بواری داهێنان و‬ ‫خوڵقاندن و رەخنەگرتن و درووستبوونی‬ ‫بیروڕای جیاواز دەبەسترێت‪ ،‬تەواوی‬ ‫بڕیارەکان بەشێوەیەکی رەها دەکەونە‬ ‫دەست ئەو کەسایەتییە‪ .‬ئیتر وەک‬ ‫پێویستییەک کەسایەتییەکی دیکتاتۆری‬ ‫لێدەردەچێت‪ ،‬بەمردنی ئەو کەسایەتیەش‪،‬‬ ‫یان نەمانی لەگۆڕەپانەکەدا‪ ،‬لەبەرهەر‬ ‫هۆیەک بووبێت‪ ،‬دەبێتە هۆی روودانی‬ ‫کارەسات و درووستبوونی بۆشایی‬ ‫لەرێبەرایەتیدا‪ ،‬چونکە لەسەردەمی‬ ‫ژیان‪ ،‬رێبەرایەتی ئەودا هەموو هیواکان‬ ‫گرێدراوی ئەو کەسایەتییە بوون‪ ،‬بەنەمانی‬ ‫ئەو‪ ،‬ئەگەری بێهیوایی و ورەبەردان شتێکی‬ ‫یەکجار چاوەڕوانکراوە‪.‬‬

‫ئه‌گه‌ر وردترو‬ ‫دیاریکراوتر دیرۆکی‬ ‫کاریزماو بزووتنەوەی‬ ‫کاریزمایی کورد‬ ‫هەڵسەنگێنین‪،‬‬ ‫بەئاکامێکی سەیر‬ ‫دەگەین!‬ ‫‪ -٢‬کەسایەتی کاریزمایی کاتێک لە بیرو‬ ‫خەیاڵی خەڵکدا‪ ،‬سنووری مرۆڤبوونی‬ ‫بەزاندو بوو بە بوونەوەرێکی ئەفسانەیی‪،‬‬ ‫ئەو ئەگەرە لەئارادا نامێنێت کە ئەو هەڵە‬ ‫بکات و شکەست بهێنێت‪ ،‬ئیتر کاتێک ئەو‬ ‫هەڵەکردن و شکەستهێنانە لەبەر هەر‬ ‫هۆیەک بێت روویدا‪ ،‬تەنیا ئەفسانەی‬ ‫رێبەری کاریزمایی تێک ناشکێت‪،‬‬ ‫بەڵکو بزووتنەوەیەک تێک دەشکێت و‬ ‫پرۆسەیەک کە بە وزە و قوربانی زۆر‬ ‫هاتۆتە ژیانەوە‪ ،‬لەباردەچێت و دەمرێت‪،‬‬

‫هیواکانی نەخشێک دەبن بە بڵقی سەرئاو‪.‬‬ ‫‪ -٣‬هەتا هێزی کاریزما و کاریگەرییەکانی‬ ‫زۆرتربن‪ ،‬عەقاڵنیەت لە هەموو‬ ‫ئاستەکاندا پتر پاشەکشە دەکات‪ ،‬خەون‬ ‫و خەیاڵ و عاتیفە‪ ،‬جێگای بیرکردنەوەی‬ ‫زانستی و لۆژیکمەندانە دەگرنەوە و رۆڵی‬ ‫دامودەزگاو بیری بەکۆمەڵ‪ ،‬دەگەنە ئاستی‬ ‫هەرە نزمی خۆیان‪.‬‬ ‫کاریزماو بزووتنەوەی کورد‪:‬‬ ‫بزووتنەوەی سیا�سی کورد بە حوکمی‬ ‫ئەوەی لە رابردوودا عەفەویانە وەک‬ ‫وەاڵمدەرەوەیەکی سروشتی ستەم و‬ ‫چەوسانەوە‪ ،‬خۆپاراستن لە لەناوچوونی‬ ‫رۆحی وجەستەیی بووە‪ .‬واتا لەسەر‬ ‫بنەمای ئایدیۆلۆژیا و بەرنامەیەکی‬ ‫زانستی نەبووە‪ ،‬هەمیشە زەمینەیەکی‬ ‫لەباری بۆ سەرهەڵدان و درووستبوونی‬ ‫کەسایەتی کاریزمایی رەخساندووە‪،‬‬ ‫هەروا جیوگرافیاو قۆناخی دیرۆکیش‬ ‫دوو فاکتەری دیکەی یارمەتیدەر بۆ‬ ‫درووستبوونی کاریزما بوون‪.‬‬ ‫کاریزما لەدیرۆکی سیا�سی کوردا رۆڵێکی‬ ‫بەرچاو و کاریگەری هەبووە‪ ،‬کە جار‬ ‫هەبوو ئەو رۆڵە هێجگار باش و پۆزەتیڤانە‪،‬‬ ‫جاری تریش پڕ کارەسات و دراماتیک‬ ‫بووە‪ ،‬ئەگەر وردترو دیاریکراوتر دیرۆکی‬ ‫کاریزماو بزووتنەوەی کاریزمایی کورد‬ ‫هەڵسەنگێنین‪ ،‬بەئاکامێکی سەیر دەگەین‪،‬‬ ‫ئەویش ئەوەیە کەلە تەواوی بزووتنەوە‬ ‫سیاسییەکانی کورد کە لەسەر ئاستی‬ ‫هەرچوار پارچەی کوردستان لەرابردوودا‬ ‫و تا ئەمڕۆش روویانداوە‪ ،‬رۆڵی کەسایەتی‬ ‫کاریزمایی لەسەرهەڵدان و قۆناخەکانی‬ ‫دەستپێک و فۆرمگرتنی بزووتنەوەکاندا‬ ‫یەکالکەرەوە بووە‪ .‬بەاڵم دوای‬ ‫بەسەرچوونی ئەو قۆناخە دەستپێکە‪،‬‬ ‫گوڕوتینی بزووتنەوەکە دامرکاوەتەوە و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫رۆڵی کەسایەتی کاریزمایی لەوەی ببێتە‬ ‫فاکتەری سەرکەوتن‪ ،‬بۆتە فاکتەری‬ ‫تێشکان‪.‬‬ ‫بەواتایەکی تر‪ ،‬رۆڵی پۆزەتیڤانەی‬ ‫کەسایەتی کاریزمایی تەنیا بەقۆناخی‬ ‫دەستپێک سنووردار بووە‪ .‬ئیتر لەوە‬ ‫بەدوا هیچ تواناو میکانیزمێکی نەبووە‬ ‫بەردەوامی بەبزووتنەوەکە ببەخشێت و‬ ‫بیگەیەنێتە قۆناخی سەرکەوتن و لەمەش‬ ‫خراپتر بۆتە رێگر لەبەردەم تەواوی‬ ‫فاکتەرەکانی تری سەرکەوتندا‪ .‬ئیتر ئەو‬ ‫ڕێگرتنە چ وەک مردن (گەرچی مردنێکی‬ ‫قارەمانانەش بووبێ)‪ ،‬کەلە ئاکامدا بۆتە‬ ‫ئاشبەتاڵ و باڵوەپێکردن‪ ،‬یانیش بە هۆی‬ ‫پشتگوێ خستنی هەر فاکتەرێکی تری جگە‬ ‫لەخودی رێبەری کاریزمایی‪ ،‬دیارترین‬ ‫نموونەی ئەمەش لەجواڵنه‌وه‌ی ئەیلول‪،‬‬ ‫بەسەرکردایەتی مەالمستەفای بارزانیدا‬ ‫دەبینین‪ ،‬کە رۆڵی ئەو لەدرووستبوونی‬ ‫ئەوجواڵنه‌و ‌ه و مەزنبوونیدا نکوڵی ناکرێت‪،‬‬ ‫بەاڵم هەر ئەویش بوو کە هیچ وەاڵم و‬ ‫ئامادەکارییەکی بۆ رووداوە لەناکاوەکان‬ ‫نەبوو‪ ،‬هەموو هیواکانی لەسەر هێزی‬ ‫دەرەکی بنیاتنابوو‪ ،‬لەئاکامدا لەدەرەوەی‬ ‫چاوەڕوانی ومتمانەکانی خەڵک‪ ،‬بەبڕیارێک‬ ‫کۆتایی بەهەموو شتێک هێنا‪.‬‬ ‫پەکەکە‪ ،‬وەک ئەزموونێکی نوێی‬ ‫رێبەرایەتیی‬ ‫لە بزووتنەوەی ئازادیخوازیی نوێی‬ ‫گەلەکەماندا لەچوارچێوەی پارتی‬ ‫کرێکارانی کوردستان بەڕێبەرایەتی‬ ‫عەبدوڵاڵ ئۆجاالن‪ ،‬وەرچەرخانێکی گەورە‬ ‫و بێوێنەی دیرۆکی بەسەر گشت ئاستەکانی‬ ‫بیرکردنەوەی سیاسیی کوردا هات کە‬ ‫هاوکات پێداچوونەوەیەکی رەخنەگرانەی‬ ‫قوڵ وشیکارییەکی هەمەالیەنەی دیرۆکی‬ ‫سیاسیی کورد و پێناسەیەکی نوێی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫چەمکەکان ئەنجامدرا و کۆمەڵێک نەریتی‬ ‫کالسیک و شکەستخواردو وەالنران‬ ‫و بەبیرێکی هاوچەرخانەی دینامیکی‬ ‫پایە بنەڕەتیەکانی بزوونەوەیەکی نوێ‬ ‫داکوتران‪ ،‬کەدەکرێ بەمجۆرەی خوارەوە‬ ‫ناویان ببەین‪:‬‬ ‫‪ -١‬خۆدەربازکردن لە خەباتی‬ ‫هەڕەمەکیانەی بێ نەخشەو پالن‪:‬‬ ‫خەسڵەتی تەواوی راپەڕین و شۆڕشەکانی‬ ‫رابردووی کۆمەڵگەی کوردی و تەنانەت‬ ‫لەسەر ئاستی پارت و رێکخراوە‬ ‫سیاسسەکان تائەمڕۆش ئەمەیە کەخۆیان‬ ‫دەدەنە بەر رەشه‌بای رۆژگار کەبۆ کوێیان‬ ‫فڕێدەدات و یانیش خۆ بە هێزی دەرەکی‬ ‫دەبەستن و یان گرەو لەسەر ئەم یان ئەو‬ ‫روداوی سیاسیی جیهانی یان ناوچەیی‬ ‫دەکەن و هەرچی بەرنامەو پالن و پرۆژەی‬ ‫خودیش هەیە چەند رستەو دەستەواژەی‬ ‫ئامادە‪ ،‬دووبارەکراو دەربازناکەن‪،‬‬ ‫بزووتنەوەی پەکەکە بە دەستپێخەریی‬ ‫و ئەندازیاریی ئۆجاالن بۆ یەکەمینجار‬ ‫لەدیرۆکی کوردا خەباتی رێکخراوەیی‬ ‫لەسەر بنەمای‪ ،‬نەخشەی تۆکمە‪،‬‬ ‫لەبەرچاوگرتن و پێشبینی ئەگەرەکان‪،‬‬ ‫بیروباوەڕ‪ ،‬دابینکردنی پێویستییەکانی‬ ‫خەبات دامەزراند و بەڕێوەچوو‪.‬‬ ‫‪ -٢‬بەدامودەزگاییکردن‪ :‬لەدیرۆکی‬ ‫کورداندا خەباتی رێکخراوەیی لەئاستی‬ ‫هەرەنزمی خۆیدا بووە‪ ،‬ئەو ئەگەره‌‬ ‫لەکۆماری کوردستان لە مهابادەوە‬ ‫دەستپێبکەین‪ ،‬دەبینین ئەو خەباتە‬ ‫لەسەردەمی کۆماردا‪ ،‬لەچوارچێوەی‬ ‫رێکخستنی حزبی دیموکراتی کوردستانی‬ ‫ئێران پێکهات‪ ،‬پاشانیش لەباشووری‬ ‫کوردستان و لەجواڵنه‌وه‌ی ئەیلول‪،‬‬ ‫بەرێبەرایەتی مەالمستەفای بارزانی کۆپی‬

‫کرایەوە‪ ،‬دواتریش هەربەهەمان شێوە‬ ‫ولەسەرئاستی چوارپارچەی کوردستان‬ ‫درێژەی پێدرایەوە‪ ،‬جگە لەیەکێتی‬ ‫نیشتمانی کوردستان کەدوای سااڵنی‬ ‫‪ ١٩٧٦‬هەندێک گۆڕانکاریی لەمڕووەوە‬ ‫هێنایەکایەوە دەنا ئەوانی تر هەر ناویان‬ ‫رێکخستن بوو وکارەکەیان تەنیا بریتی‬ ‫بوو لەخڕکردنەوەی خەڵک کەتەنیا‬ ‫لەرووی ژمارەوە حسابی لەسەردەکرا‪،‬‬ ‫هیچ پێگەیەکی تری بۆ دیاریی نەکرابوو‪،‬‬ ‫لەبەرانبەر لوتکەی رێبەرایەتیدا خاوەن‬ ‫هیچ سەالحیەتێک نەبوو‪ ،‬بەتایبەتی لە‬ ‫مەال مستەفای بارزانی دەگێڕنەوە کە‬ ‫هیچ باوەڕی بە رێکخستن و حزبایەتی‬ ‫نەبوو‪ ،‬پاشانیش ئەمە سەملا کاتێک‬ ‫شۆڕش شکەستی هێنا ئەو پارتە‬ ‫بەرواڵەت زەبەالحە‪ ،‬لە ماوەی شەو‬ ‫ورۆژێکدا توایەوە و بوو بەهەڵم‪ .‬بەاڵم‬ ‫لەبزووتنەوەی پەکەکەدا هەرلەسەرەتاوە‬ ‫پر�سی رێکخستن و بەدامودەزگایی کردن‬ ‫وەها بەهەند وەرگیراو کاری لەسەرکرا‬ ‫کە تەواوی ئەو دامودەزگایانەی کە‬ ‫دەوڵەتان هەیانە کوردیش ببێتە خاوەنی‪،‬‬ ‫هەرچەند لەسەرەتادا والێکدەدرایەوە‪،‬‬ ‫دوژمنان و نەیارانیش‪ ،‬تەواوی هێزە‬ ‫ناوخۆییەکانیش کە تەنیا بەیەک مێتۆدی‬ ‫شۆڕش و رێبەرایەتی راهاتبوون‪،‬‬ ‫پروپاگەندەیان بۆدەکرد‪ ،‬کە ئۆجاالن‬ ‫بۆخۆی هەمووشتێکەو لەپەکەکەدا‬ ‫شتێکی تر بوونی نییەو ئەگەر ئەو بۆخۆی‬ ‫ئامادە نەبێت هەموو شتێک لەناودەچێت‪،‬‬ ‫بەاڵم پاشان ودوای ئەوەی لەئاکامی پالنی‬ ‫چەپەڵی نێودەوڵەتی رفێندرا و خرایە‬ ‫زیندان‪ ،‬دەرکەوت کە ئەو چ کارێکی‬ ‫بەرهەمداری ئەنجامداوە‪ .‬رێخراوەکەو‬ ‫شۆڕش نەک هەر تێکنەشکا‪ ،‬بەڵکو دەبینین‬ ‫چەندان جار پێشکەوت وگەشەی کردو‬ ‫سەرکەوتنی مەزنی بەدەستهێنا‪ ،‬دەرکەوت‬ ‫‪35‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫کە خەباتی رێکخراوەیی و دیسپلینی پۆاڵین‪ ،‬بەهەندەوە کاری بەردەوامی بۆدەکات‪.‬‬ ‫بزووتنەوەکە‬ ‫بەدامودەزگاییکردنی‬ ‫‪ -٤‬هێزی خەڵک‪ :‬ئەوەی لەبزووتنەوەی‬ ‫ئاستی گشت چاوەڕوانیەکانی بەزاند‪،‬‬ ‫دەرکەوت کە رۆڵی رێبەرایەتی بیروباوڕو پەکەکەدا سەبارەت ب ‌ه هێزی خەڵک‬ ‫ئەزموون و فێربوون و هۆشیارکردنەوە شرۆڤەو لێکدانەوەی بۆکراو پاشان کاری‬ ‫وخەالقیەتە‪ ،‬نەک دەرکردنی فەرمان لەسەرکرا‪ ،‬خۆی لەخۆیدا شۆڕشێکی‬ ‫عاتیفیانە‪ .‬هزریی بێوێنە بوو‪ .‬پێشتر لەتەواوی‬ ‫عەفەویانەو‬ ‫وبڕیاری‬ ‫دەرکەوت کە پشتیوانی وئەوینداریی ئەزموونە سیاسییەکاندا‪ ،‬پشتبەستن و‬ ‫خەڵک بۆکەسایەتی ئۆجاالن وهێزە باوەڕ بەخەڵکی خودی چوارچێوەداربوو‬ ‫کاریزماییەکەی هەرگیز ئەویان نەکردە بەوەی جەنگاوەرو تفەنگ لەشانی‬ ‫سەرکردەیەکی خۆپەرست و دیکتاتۆر‪ ،‬بۆ مەیسەر بکات‪ .‬ئیتر بۆتەواوی‬ ‫چونکە دیکتاتۆرەکان کەسایەتی گشت پێداویستییەکانی تر هەمیشە بەدوای‬ ‫ئەوانەی لەخوارخۆیانەوە دێن لەناودەبەن پشتیوان وفریادڕەسێکی دەرەکیدا گەڕاون‬ ‫و جگەلەخۆیان ئەوانی تر هەموو بچوک کە بەحوکمی جیوگرافیای سیاسیی‬ ‫و بێ ناوەرۆک و دەستەوەستان دەبینن‪ ،‬زۆربەی جارەکان ئەو بەناو فریادڕەسانە‬ ‫بەاڵم ئۆجاالن مرۆڤی کوردی لەبچوک هەرخودی دەوڵەتانی داگیرکەربوون‪،‬‬ ‫و بێدەسەاڵت و خۆپێکەمەوە‪ ،‬کردە بەاڵم بزووتنەوەی پەکەکە گێڕانەوەی‬ ‫باوەڕی و متمانە بۆ یەکیەکی تاکی کوردو‬ ‫داهێنەرو خوڵقێنەرو مەزن‪.‬‬ ‫لەئاکامیشدا بۆ کۆمەڵگەو بزووتنەوە‬ ‫‪ -٣‬گۆڕانکاریی کۆمەاڵیەتیی‪ :‬شۆڕ�شی سیاسییەکەی کە هێزی خەڵک بەهێزترین‬ ‫پەکەکە بەپشتبەستن بەبیروباوەڕی فاکتەری سەرکەوتنەو لەهەمان کاتدا‬ ‫رێبەرەکەی‪ ،‬وەک شۆڕش و راپەڕینەکانی فاکتەرێکی هەمیشەیی و جێگای متمانەی‬ ‫تری کورد‪ ،‬تەنیا بەئامانجی بەدیهێنانی پشت پێبەستنە کە هیچکات ناکەوێتە‬ ‫گۆڕانکاریی لە رەهەندی سیاسییدا ژێر گەمەسیاسەکان و دەبی ئەم فاکتەرە‬ ‫نەبوو‪ .‬بەڵکو گۆڕانکاریی وەها مەزنی�شی شوێنی ئەو بیرکردنەوە کالسیکییە‬ ‫لەرەهەندە کۆمەاڵیەتییەکە بەدیهێنا‪ ،‬شکەستخواردوویە بگه‌ڕێتەوە کە‬ ‫کەلە گرنگیدان بەژن و هەنگاونانی کورد الوازەو بەتەنیا هیچی پێناکرێت و‬ ‫بەهەندوکارییگەر بۆگێڕانەوەی رۆڵ پشت بەبێگانە ببەستێت‪ ،‬کردە ئامانجی‬ ‫بەرجەستەبوو‪ ،‬هەرەگەورە‪ .‬سەملاندی ئەگەر پارتێکی‬ ‫شایستەییەکەیدا‬ ‫لەنموونە جیهانییەکانیشدا بێوێنەیە‪ .‬لە سیاسیی کە بانگەشەی رێبەرایەتی دەکات‬ ‫هەڵسەنگاندنی شۆڕشە جیهانییەکان نەتوانێت ئەوخەڵکەی کە بەگریمانە‬ ‫لەالیەن توێژەران ولێکۆڵەرانەوە‪ ،‬شۆڕش پشتیوانی ئەون توانا مادی و مەعنەویەکانی‬ ‫تەنیا بەو بزووتنەوەیە دەگوترێت کە بۆ دابین بکەن ئەوە دیارە نەئەو خەڵکە‬ ‫گۆڕانکارییکۆمەاڵیەتیبەدەستبهێنێت‪.‬دەنا الیەنگریی هۆشیارو راستەقینەو‬ ‫گۆڕانکاریی سیاسیی لەئاکامی کودەتاشەوە هەمیشەیی ئەون و نەئەویش شایستەیی‬ ‫دەبێت‪ .‬کە لەمڕووەوە شۆڕ�شی پەکەکە رێبەرایەتی هەیە‪ ،‬ئەوەی بەسەر پەکەکەدا‬ ‫تاکە بزووتنەوەیەکی کوردە کە لەدیرۆکدا هات‪ ،‬بەتایبەتیش دوای دەستگیرکردنی‬ ‫ئەم ئامانجەی لەبەرچاوگرتووە‪ ،‬رێبەرەکەی ئۆجاالن بەسەر هەر هێزێکی‬

‫تری کورد و غەیری کوردا هاتبایە‬ ‫تەفروتونادەبوو‪ ،‬ئێستا تەنیا وەک‬ ‫بیرەوەری با�سی لێوەدەکرا‪ .‬پەکەکە قۆناخی‬ ‫وەهای بەسەر برد کە چواردەوڵەتی‬ ‫داگیرکەر‪ ،‬بەپاڵپشتی زلهێزانی جیهان و‬ ‫زۆربەی هێزەکانی ناوخۆش وەک داردەستی‬ ‫داگیرکەران‪ ،‬تەواوی تواناکانی خۆیان‬ ‫خستەگەڕ‪ ،‬تا پەکەکە‪ ،‬رێبەرایەتییەکەی و‬ ‫بزووتنەوەکەی بەچۆکدا بهێنن‪ ،‬پەکەکەش‬ ‫لەبەرانبەردا تەنیاو تەنیا بەپشتبەستن‬ ‫بەهێزی خودی و سەرچاوە مادی‬ ‫ومەعنەوییە هەمیشەییەکەی‪ ،‬واتا‪ ،‬خەڵکی‬ ‫خۆی‪ ،‬نەک هەر لەناونەچوو‪ ،‬بەڵکو وەک‬ ‫روبارێک کە بەربەستەکانی تێکشکاندبێ‪.‬‬ ‫بەهەر زەویەکدا رۆیشت بەراوی کرد‬ ‫ودرەختی ئازادی‪ ،‬راپەڕین‪ ،‬بیروباوەڕی‬ ‫چاند و بەرهەمی ئەو درەختانەش نەک‬ ‫تەنیا لەچوارپارچەی کوردستاندا‬ ‫بەڵکو لەدوورترین شوێنی جیهانەوە‪،‬‬ ‫ئازادیخوازان تامی شیرینی دەچیژن‪.‬‬ ‫شۆڕ�شی پەکەکە بریتیی نییە‬ ‫لەیاخیبوونێکی لەحزەیی یان کورتخایەن‬ ‫لەزوڵموزۆر وستەم و هاندانی خەڵک بۆ‬ ‫ئەوەی ئەمڕۆ سواری شەپۆلی رۆژگاربن‬ ‫وسبەینێش لەگەڵ دامرکانەوەی ئەو‬ ‫شەپۆلەدا دابەزن‪ ،‬بەڵکو پرۆسەیەکی‬ ‫بەردەوام ودرێژخایەنە‪ ،‬ئەگەر ئاستی‬ ‫گۆڕانکارییە گەورەکان کەتا ئێستا لەسایەی‬ ‫ئەم شۆڕشەوە لەهزری مرۆڤی کوردو‬ ‫پەرەسەندنی ئاستی هۆشیاریییەکەی‬ ‫و گێڕانەوەی هیواو باوەڕ بەئایندەی‬ ‫و گۆڕانکارییە کۆمەاڵیەتییەکاندا‬ ‫بەدیهاتوون‪ ،‬هەڵسەنگێنین ئەوە‬ ‫بەدڵنیاییەکی تەواوە هەر ئێستا دەتوانرێ‬ ‫ئەم شۆڕشە بەسەرکەوتوو دابنرێت‪.‬‬

‫‪36‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫ده‌رئه‌نجامه‌کانی ریفراندۆمى تورکیا و‬ ‫سیاسه‌تى ئه‌ردۆغان‬ ‫شیالن ئه‌مین ئۆغڵو‬ ‫پێش ڕیفراندۆم ئه‌ردۆغان بۆ ئه‌وه‌ی‬ ‫سه‌ربکه‌وێت ده‌ستی ب ‌ه ئۆپه‌راسیۆنێکی‬ ‫قڕکردنی سیا�سی کرد‪ ،‬ب ‌ه شێوه‌یه‌ک‬ ‫هاوسه‌رۆکانی پارتی دیموکراتی گه‌الن‬ ‫هه‌ده‌پ ‌ه ده‌ستگیرکران‪ ،‬زیاتر ل ‌ه ‪86‬‬ ‫هاوسه‌رۆکشاره‌وانیل ‌هکاردوورخرانه‌وه‌‪،‬‬ ‫چه‌ندین هاوسه‌رۆک شاره‌وانی خرانه‌‬ ‫زیندانه‌وه‌‪ ،‬هه‌زاران مامۆستای کورد له‌‬ ‫کار دوورخرانه‌و ‌ه و یان خران ‌ه زیندان‪ ،‬به‌‬ ‫شێوه‌یه‌کی تیرۆریستیان ‌ه هێرشیان کرده‌‬ ‫سه‌ر گه‌لی کورد‪ ،‬ویستیان ترس و تۆقاندێکی‬ ‫گه‌ور ‌هل ‌هکۆمه‌ڵگه‌داباڵوبکه‌نه‌وه‌‪،‬بۆئه‌وه‌ی‬ ‫پارتی دیموکراتی گه‌الن ل ‌ه ڕیفراندۆمدا‬ ‫کاریگه‌ری نه‌مێنێت و سه‌رنه‌که‌وێت‪.‬‬ ‫به‌و شێوه‌ی ‌ه ل ‌ه ڕیفراندۆمى ‪16‬ى نیسانى‬ ‫‪ 2017‬بۆ ئه‌وه‌ى ده‌نگى نا سه‌رنه‌که‌وێت‪،‬‬ ‫هێرشێکی فراوانیان کرد ‌ه سه‌ر کوردستان‬ ‫و چه‌ندین شار و گوندیان وێران کرد‪،‬‬ ‫ویستیان کوردستان بێ کورد بهێڵن‪ ،‬هه‌موو‬ ‫بۆ ئه‌وه‌ی کورد ڕۆڵ و کاریگه‌ری ل ‌ه ده‌نگدان‬ ‫بۆ ڕیفراندۆم نه‌بێت‪ ،‬بۆئه‌وه‌ی بتوانن‬ ‫ڕه‌وایه‌تی سه‌رکه‌وتنی ڕیفراندۆم مسۆگه‌ر‬ ‫بکه‌ن ڕه‌وایه‌تى ب ‌ه ده‌سه‌اڵتدارێتى خۆیان‬ ‫بده‌ن و له‌سه‌ر ئه‌و ‌ه پڕوپاگه‌ند ‌ه بکه‌ن‪.‬‬ ‫هه‌روه‌ها فشارێکی زۆریان له‌سه‌ر‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫پارتى دیموکراتى گه‌الن هه‌ده‌پ ‌ه دروست‬ ‫کرد‪ 146 ،‬باره‌گای ئێمه‌یان ل ‌ه باکورى‬ ‫کوردستان و تورکیا سوتاند‪ ،‬زیاتر ل ‌ه ‪12‬‬ ‫هه‌زار ئه‌ندام و به‌ڕێوه‌به‌ر و خه‌باتکاری‬ ‫ئێمه‌یان گرت و خستیان ‌ه زیندان‪ ،‬کاتێکیش‬ ‫چوین ‌ه ڕیفراندۆم‪ ،‬ئێم ‌ه ب ‌ه دیکتاتۆریه‌ت و‬ ‫فاشیزمی ئه‌ردۆغانمان وت نا‪ ،‬ل ‌ه کوردستان‬ ‫نا سه‌رکه‌وت‪ ،‬سه‌ره‌ڕای ئه‌و هه‌موو زه‌خت‬ ‫و فشار و ئاسته‌نگیانه‌‪ ،‬به‌اڵم گه‌لی کورد‬ ‫وتیان نا‪ ،‬ب ‌ه تایبه‌تیش ئه‌و شارۆچک ‌ه و‬ ‫شارانه‌ی ک ‌ه خۆسه‌ری دیموکراتیان‬ ‫په‌سه‌ند کردبوو‪ ،‬سه‌دا ‪ 70‬بۆ ‪ 80‬وتیان نا‪،‬‬ ‫نا سه‌رکه‌وت‪.‬‬ ‫ل ‌ه ئامه‌د ل ‌ه نه‌ورۆزدا ب ‌ه سه‌دان هه‌زار‬ ‫که‌س کۆبوونه‌و ‌ه و دژی ئه‌و سیاسه‌ته‌‬ ‫وه‌ستانه‌وه‌‪ ،‬هه‌روه‌ها ل ‌ه شار ‌ه گه‌وره‌کانی‬ ‫دیکه‌ی تورکیاش‪ ،‬وه‌کو ئه‌سته‌نبوڵ و‬ ‫ئه‌نتاڵیا و مێرسین و ئه‌ده‌ن ‌ه و ئیزمیر و‬ ‫چه‌ندین شاری دیک ‌ه بۆ ده‌سه‌اڵتداری‬ ‫ئه‌ردۆغان وتیان نا‪ ،‬ل ‌ه تورکیا شتێکی وا‬ ‫هه‌ی ‌ه ک ‌ه ئه‌گه‌ر که‌سێک ل ‌ه ئه‌سته‌نبوڵ‬ ‫سه‌ربکه‌وێت‪ ،‬ئه‌وا ل ‌ه ته‌واوی تورکیا‬ ‫و کوردستان سه‌رده‌که‌وێت‪ ،‬چونکه‌‬ ‫دڵی تورکیا ئه‌سته‌نبوڵه‌‪ ،‬واتا کێ له‌‬ ‫ئه‌سته‌نبوڵ سه‌ربکه‌وێت‪ ،‬ئه‌وا له‌‬

‫هه‌ڵبژاردندا سه‌رده‌که‌وێت‪ ،‬به‌اڵم ل ‌ه‬ ‫ڕیفراندۆم ئه‌سته‌نبوڵ وتی نا‪ ،‬که‌چی‬ ‫ده‌نگی به‌ڵێ سه‌رده‌که‌وێت‪ ،‬ئه‌وه‌ش شتێکى‬ ‫سه‌ره‌نجڕاکێشوگوماناوییه‌‪.‬‬ ‫دواى ڕیفراندۆم چى ڕووده‌دات‬ ‫پێشتریش ئێم ‌ه ده‌مانوت ئه‌گه‌ر‬ ‫ڕیفراندۆم سه‌ربکه‌وێت ڕه‌وشه‌ک ‌ه خراپتر‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬ئێستا سایکۆلۆژیاى ئه‌ردۆغان‬ ‫باش نییه‌‪ ،‬دیار نیی ‌ه هه‌ر وه‌ختێک چى‬ ‫بکات و بڕیارى چى بدات‪ ،‬چونک ‌ه ئازارى‬ ‫ده‌سه‌اڵتدارێتى به‌سه‌ر ئه‌و هاتووه‌‪ ،‬ل ‌ه ڕووى‬ ‫ده‌رونیه‌و ‌ه باش نییه‌‪ ،‬بۆی ‌ه دواى ڕیفراندۆم‬ ‫ڕه‌وش خراپتر ده‌بێت‪ ،‬بۆچوونى ئێم ‌ه پێش‬ ‫ڕیفراندۆم وابوو‪ ،‬ئێستاش ئه‌وان ‌ه ڕوون‬ ‫بوونه‌ته‌وه‌‪.‬‬ ‫ئه‌ردۆغان دواى ڕیفراندۆم هێر�شى کرده‌‬ ‫سه‌ر شه‌نگال‪ ،‬هێرش ده‌کات ‌ه سه‌ر ڕۆژئاواى‬ ‫کوردستان‪ ،‬که‌سێکى ئاقڵ به‌و شێوه‌یه‌‬ ‫هێرش ناکات و خۆى ناخات ‌ه ناو شه‌ڕه‌وه‌‪ ،‬له‌‬ ‫مێشکى ئه‌ودا ته‌نها شه‌ڕ هه‌ی ‌ه و له‌ناوبردنى‬ ‫بزووتنه‌وه‌ى ئازادى کورد هه‌یه‌‪ ،‬له‌ناوبردنى‬ ‫هه‌ده‌پ ‌ه هه‌یه‌‪ ،‬نه‌ک ته‌نها له‌ناو سنورى‬ ‫تورکیاش‪ ،‬به‌ڵکو ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ى سنوریش‪،‬‬ ‫ئێستا باشورى کوردستانى داگیرکردوه‌‪،‬‬ ‫ده‌یه‌وێت ڕۆژئاواش داگیر بکات‪ ،‬له‌‬ ‫‪37‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫هه‌رکوێیه‌ککوردێتهه‌بێتهێر�شىده‌که‌ن ‌ه‬ ‫سه‌ر‪ ،‬ئه‌گه‌ر کورد ل ‌ه ئه‌فریقاش هه‌بێ و‬ ‫با�سى ئازادى و دیموکرا�سى بکه‌ن ئه‌وا هێرش‬ ‫ده‌که‌ن ‌ه سه‌ر ئه‌فریقا‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌رى دووباره‌بوونه‌وه‌ى پرۆسه‌ى‬ ‫ئاشتى‬ ‫رێبه‌ر ئاپۆ ب ‌ه سه‌برێکى مه‌زنه‌وه‌‬ ‫ویستى پرۆسه‌ى ئاشتى و گفتوگۆ و‬ ‫دیالۆگ به‌ڕێوه‌ببات‪ ،‬داواکارییه‌کانى کورد‬ ‫داواکارى ئینسانى بوون داواکارى بنچینه‌یى‬ ‫کۆمه‌ڵگه‌ى مه‌ده‌نى و دیموکراتى بوون‪،‬‬ ‫به‌اڵم ئه‌ردۆغان پرۆسه‌ى ئاشتى تێکدا‬ ‫و شه‌ڕى ده‌ستپێکرد‪ ،‬ئه‌ردۆغان تواناى‬ ‫ئاشتى نیه‌‪ ،‬قودره‌تێکى وه‌هاى نیی ‌ه ک ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫گه‌الن ئاشتى بکات‪ .‬هه‌ربۆی ‌ه ئه‌ردۆغان‬ ‫هه‌ر هه‌ڕه‌شه‌ى شه‌ڕ و توندوتیژى ده‌کات‪،‬‬ ‫ئێستا ئه‌ردۆغان الواز بوو ‌ه و تێکچووه‌‪ ،‬له‌‬ ‫سیاسه‌تى جیهانیدا تێکچووه‌‪ ،‬ل ‌ه رۆژهه‌اڵتى‬ ‫ناوه‌ڕاستتێکچووه‌‪.‬‬ ‫ل ‌ه ئێستادا هیچ دانوستاندن و‬ ‫گفتوگۆیه‌ک له‌نێوان ئێم ‌ه و ئه‌که‌پ ‌ه نییه‌‪،‬‬ ‫چۆن گفتوگۆمان هه‌بێت؟! هاوسه‌رۆکانى‬ ‫ئێم ‌ه ل ‌ه زیندانن‪ ،‬وه‌کو ده‌زانن فیگه‌ن‬ ‫یوکسه‌کداغ هه‌م ل ‌ه ئه‌ندامێتى په‌رله‌مان‬ ‫دوورخرایه‌و ‌ه هه‌م ل ‌ه هاوسه‌رۆکى هه‌ده‌په‌‪،‬‬ ‫هه‌موو رۆژێک په‌رله‌مانتارانى ئێم ‌ه ده‌گرن‬ ‫و ده‌یانخه‌ن ‌ه زیندان‪ ،‬سیاسه‌تى قڕکردن‬ ‫دژى کورد به‌ڕێوه‌ده‌به‌ن‪ ،‬هه‌ربۆی ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌ردۆغان و ئه‌که‌پ ‌ه دیالۆگ و گفتوگۆى‬ ‫ئێم ‌ه نیی ‌ه و دروستیش نابێت به‌و شێوه‌ی ‌ه و‬ ‫به‌مسیاسه‌ته‌ىئێستاىحکه‌مه‌تىئاکه‌په‌وه‌‪،‬‬ ‫ئه‌ردۆغان ده‌ستى ب ‌ه خوێنى کورد سوره‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌ها هیچ نیه‌تێکى حکومه‌تى ئه‌ردۆغان‬ ‫نییه‌‪ ،‬ته‌نانه‌ت له‌گه‌ڵ گه‌لى تورکیاش له‌ناو‬ ‫شه‌ڕدایه‌‪ ،‬ئێستا ئه‌وانه‌ى دیموکراتى‬ ‫ده‌خوازن‪ ،‬رۆشنبیران و مامۆستایانى‬ ‫‪38‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫زانکۆ هه‌موویانى له‌کار دوورخستوه‌ته‌و ‌ه و‬ ‫فشارى خستوه‌ت ‌ه سه‌ریان‪.‬‬ ‫تورکیا ل ‌ه ئێستادا له‌گه‌ڵ هه‌موو الیه‌کدا‬ ‫له‌ناو شه‌ڕدایه‌‪ ،‬نه‌ک ته‌نها له‌گه‌ڵ کوردا‪،‬‬ ‫ده‌وڵه‌تى تورکیا زهنیه‌تى قڕکردنى هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌ده‌پ ‌ه ته‌نها ده‌نگى کورد نییه‌‪ ،‬به‌ڵکو ده‌نگى‬ ‫گه‌النه‌‪ ،‬هه‌ده‌پ ‌ه خه‌باتى خۆى ل ‌ه بوارى‬ ‫دیموکرا�سى و ئاشتى و به‌رنامه‌ى سیا�سى‬ ‫خۆى به‌رده‌وام ده‌کات و درێژه‌ى پێده‌دات‪،‬‬ ‫کارى ئێم ‌ه کارى ئاشتى و دیموکراسییه‌‪ ،‬له‌‬ ‫ئه‌نجامدا چه‌ندێک شه‌ڕ گه‌ور ‌ه ببێت‪ ،‬با‬ ‫ببێت‪ ،‬چه‌ندێک شه‌ڕ به‌رده‌وام بێت با بیێت‪،‬‬ ‫به‌اڵم ل ‌ه ئه‌نجامدا ئاشتى هه‌یه‌‪ ،‬به‌اڵم ئه‌وه‌‬ ‫ل ‌ه ئه‌ردۆغاندا نییه‌‪ ،‬ک ‌ه هزرى ئاشتیخوازى‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ئه‌گه‌ر تروسکاییه‌ک بۆ ئاشتى‬ ‫هه‌بێت‪ ،‬ئێم ‌ه وه‌کو هه‌ده‌پ ‌ه ئاماده‌ین‪ ،‬رێگه‌ى‬ ‫دیالۆگ هه‌بێت ئێم ‌ه ئاماده‌ین‪ ،‬ب ‌ه هه‌زاران‬ ‫که‌س ک ‌ه دیموکر�سى و ئاشتى ده‌خوازن‬ ‫ئه‌مڕۆ په‌نابه‌رن‪ ،‬ل ‌ه ده‌ره‌وه‌ى تورکیان‪.‬‬ ‫په‌یوه‌ندى هه‌ده‌پ ‌ه له‌گه‌ڵ ئه‌مریکا‬ ‫ئێستا ل ‌ه رۆژهه‌اڵتى ناوه‌ڕاستدا به‌‬ ‫تایبه‌تیش ل ‌ه شۆڕ�شى سوریا و تێکۆشان‬ ‫دژى داعش‪ ،‬هێزى هه‌ر ‌ه چاالک و زیره‌ک‬ ‫له‌وێ کورده‌‪ ،‬له‌ناو هاوپه‌یمانىنێوده‌وڵه‌تیدا‬ ‫جێگه‌ى خۆیان هه‌یه‌‪ ،‬که‌سێک ک ‌ه ب ‌ه جدى‬ ‫شه‌ڕى داع�شى دژى مرۆڤایه‌تى ده‌کات‪،‬‬ ‫کورده‌‪ ،‬ئێمه‌ش وه‌کو هه‌ده‌په‌‪ ،‬ل ‌ه کاتێکدا‬ ‫کوردستان کراوه‌ت ‌ه چوار پارچ ‌ه و له‌یه‌کتر‬ ‫دابڕێنراو ‌ه و داگیرکراوه‌‪ ،‬به‌اڵم ئێم ‌ه وه‌کو‬ ‫هه‌ده‌پ ‌ه هه‌میش ‌ه له‌گه‌ڵ کورد ده‌بین و‬ ‫پشتگیرى داخوازییه‌کانیان ده‌که‌ین له‌‬ ‫ڕۆژئاوا بێت یان ل ‌ه باشور یان ل ‌ه ڕۆژهه‌اڵت‪.‬‬ ‫له‌باره‌ى په‌یوه‌ندى ئێم ‌ه و ئه‌مریکا‪ ،‬ئێمه‌‬ ‫پشتى خۆمان نابه‌ستین ن ‌ه ب ‌ه ئه‌مریکا نه‌‬ ‫ب ‌ه روسیا و ن ‌ه هیچ واڵتێکى دیکه‌‪ ،‬باشترین‬ ‫هێز ک ‌ه هه‌رگیز خیانه‌تت لێ ناکات و به‌جێت‬

‫ناهێڵێت گه‌له‌‪ ،‬گه‌ل خاوه‌نداریت لێ ده‌کات‪،‬‬ ‫گه‌ل شۆڕش به‌ڕێوه‌ده‌بات‪ ،‬بۆ ئه‌وه‌ش ئێمه‌‬ ‫پشتمان ب ‌ه گه‌لى خۆمان به‌ستوه‌‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫ده‌رگاى هه‌ر واڵتێکیش بۆ ئێم ‌ه کراو ‌ه بێت‪،‬‬ ‫چۆن ئه‌وان ل ‌ه هێزى ئێم ‌ه سود وه‌رده‌گرن‪،‬‬ ‫ئێمه‌ش ل ‌ه هێزى ئه‌وان سود وه‌رده‌گرین‪.‬‬ ‫ئێم ‌ه وه‌کو هه‌ده‌پ ‌ه ل ‌ه رووى دیبلۆماسییه‌وه‌‬ ‫له‌گه‌ڵ زۆر واڵت په‌یوه‌ندیمان هه‌ی ‌ه له‌گه‌ڵ‬ ‫ئه‌مریکاش ب ‌ه هه‌مان شێوه‌ی ‌ه په‌یوه‌ندیمان‬ ‫هه‌یه‌‪.‬‬ ‫که‌شتى ئه‌ردۆغان کون بووه‌‬ ‫ل ‌ه کۆتایدا ده‌مه‌وێت ئه‌و ‌ه بڵێم‪،‬‬ ‫ئه‌ردۆغان ل ‌ه سیاسه‌تى خۆى ل ‌ه رۆژهه‌اڵتى‬ ‫ناوه‌ڕاست و ل ‌ه جیهانیشدا تێکچووه‌‪،‬‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه هه‌رکه‌سێک وه‌کو ئه‌ردۆغان‬ ‫بیر بکاته‌و ‌ه و له‌گه‌ڵ ئه‌و سیاسه‌ته‌دا‬ ‫بێت‪ ،‬سوارى که‌شتى ئه‌ردۆغان بێت ئه‌وا‬ ‫چاره‌نو�سى وه‌کو چاره‌نو�سى ئه‌ردۆغان‬ ‫ده‌بێن‪ ،‬ئێستا ئه‌و که‌شتیه‌ى ئه‌ردۆغانى‬ ‫تیدای ‌ه کوون بووه‌‪ ،‬بۆی ‌ه پێویست ‌ه چاوى‬ ‫هێز ‌ه سیاسییه‌کان له‌ناوخۆى کوردستان‬ ‫بێت ل ‌ه گه‌ڵ بێت‪ ،‬نه‌ک پشت به‌ستن به‌‬ ‫ئه‌ردۆغان‪ ،‬ل ‌ه سه‌ده‌ى ‪ 21‬دا کورد هێزێکى‬ ‫زۆر چاالکن رۆڵێکى کاریگه‌ریان هه‌یه‌‪،‬‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه پێویستى و ده‌رمانى ده‌ردى کورد‬ ‫یه‌کێتى نێوان کورد خۆیه‌تى‪ ،‬هه‌تا رۆژێک‬ ‫زووتر ده‌ست ل ‌ه ناکۆکى ناوخۆیى به‌رده‌ن‬ ‫و بتوانن یه‌کێتى خۆیان ئاوا بکه‌ن و بتوانن‬ ‫کۆنگره‌ى نه‌ته‌وه‌یى ئاوا بکه‌ن و له‌سه‌ر خاڵى‬ ‫هاوبه‌ش و کارى نه‌ته‌وه‌یى و دبلۆما�سى کارى‬ ‫خۆیان بکه‌ن ب ‌ه یه‌ک و سیاسه‌تێکى هاوبه‌ش‬ ‫به‌ڕێوه‌ببه‌ن ئه‌وا زووتر ده‌گه‌ین ب ‌ه ئامانج‪،‬‬ ‫پێویستى کورد ب ‌ه یه‌کێتى نه‌ته‌وه‌یى هه‌یه‌‬ ‫و بانگى ئێمه‌ش بۆ ته‌واوى کورد یه‌کێتى و‬ ‫یه‌کگرتنه‌‪ ،‬سه‌رکه‌وتنیش له‌وه‌دای ‌ه نه‌ک له‌‬ ‫شوێنێکىتر‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫ئایین و باوەڕی یارسان و پاراستنی کلتور‬ ‫سیروان کاکەیی‬ ‫جوانی و مانەوەی گەالن ئەناسرێتەوە‬ ‫بە روداوە مێژویە نوسراوەکان و کلتورە‬ ‫پارێزراوەکانی لە روی فکری و فەلسەفی‬ ‫و ئەدەب و هونەرو ئایین زمانی ئاخاوتن‬ ‫و داب و نەریتە کۆمەاڵیەتیەکانەوە‪.‬‬ ‫بەداخەوە مێژوی گەلی ئێمە وەک کورد‬ ‫سەرچاوەی نوسراوی مێژویی کەممان‬ ‫هەیە لەو بارەوە‪ ,‬زۆربەی ئەوانەش‬ ‫کەهەن لەالیەن ناحەزانی گەلەکەمانەوە‬ ‫نوسراونەتەوە ئەوانیش لەبەرژەوەندی‬ ‫خۆیان دایان ڕشتوە لەگەڵ ئەوەشدا‬ ‫بەهەوڵی بەردەوامیان نەیان توانیوە‬ ‫بەشیکی مێژوو کلتوری نەتەوەکەمان‬ ‫لەناو بەرن یان بشێوێنن‪ .‬بۆیە ئەتوانم‬ ‫بڵێم بەشێکی مێژوو کلتوری نەتەوایەتیمان‬ ‫ئێستە لەالیەن یارسانیەکان و‬ ‫ئیزدیەکانەوە پارێزراوون‪ .‬من لەم بەشەدا‬ ‫باس لە هەندێک لەو کلتورە نیشتمانی‬ ‫نەتەوەییانە ئەکەم کە تائێستە لەالیەن‬ ‫شوێن کەوتوانی ئاین و باوەڕی یارسانەوە‬ ‫پارێزراون‪.‬‬ ‫(کلتوری رۆڵی ژن و پێگەی ژن لە ئایین‬ ‫و باوەڕی یارساندا)‪:‬‬ ‫پێگەی ژن لەئایین و باوەڕی یارساندا‬ ‫پێگەیەکی کاریگەری هەیە لەبەشداری‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫وێنه‌یه‌كی ته‌مبوور نه‌وازانی یارسان‬

‫کردنیان شان بەشانی پیاو لەهەموو‬ ‫بوارەکانی (کۆمەاڵیەتی –کشت وکاڵ‬ ‫– مۆسیقا – تێکۆشان و بەرخودان و‬ ‫روبەڕو بونەوەی نەیارەکان – بڕیاردان‬ ‫و لێپرسینەوە – پەروەردەیی) ئەمەش‬ ‫ده‌گەڕێتەوە بۆ دەقە ئایینیە نوسراوەکانی‬ ‫ناو پەوتوکی پیرۆزی سەرەنجام (کە‬ ‫پەڕتوکی پیرۆزی شوێن کەوتوانی ئەم‬ ‫ئایینەیە‪ .‬لەم ئایینەدا مافی ژن بەشێوەیەک‬ ‫پارێزراوە کە بتوانن خاوەن دارێتی‬ ‫لەخۆیان و کۆمەڵگ ‌ه بکەن و بەگژ کلتورە‬ ‫سەپێنراوەکانی ژن بەژن و دووژنی گەورە‬ ‫بەبچوک بچنەوە و بە دێردەیەکی ناشیرینی‬ ‫بزانن بۆیە تائیستەش ئەم دیاردانە لەناو‬

‫شوێن کەوتوانی ئەم ئایینەدا یان بونی‬ ‫نیە یان بونێکی زۆر دەگمەنیان هەیە‪.‬‬ ‫لەم بارەوە لەپەڕتوکی پیرۆزی‬ ‫سەرەنجامی یارساندا دەربارەی نەبوونی‬ ‫جیاوازی لەنێوان کوڕو کچدا هاتوە ‪:‬‬ ‫سان سەهاکی بەرزنجێ ساڵی (‪ )٧٠٠‬کۆچی‬ ‫ده‌ڵێت ‪:‬‬ ‫کناچەو کوڕی ‪ --‬تەوفیرشان نیەن‬ ‫کناچەو کوڕی‬ ‫هەرکەس بواچۆ ‪ --‬کناچەو کوڕی‬ ‫مەوەزیش وە دەم مەودای کەیبڕی‪.‬‬ ‫ئەمە فەرمانی رابەری یارسانیانە‬ ‫کەپێمان ده‌ڵێت هیچ جیاوازیەک‬ ‫لەنێوان کوڕ و کچدا نیە هەرکەسێک‬ ‫‪39‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫بڵێت جیاوازی لەنێوان کوڕ و کچدا‬ ‫هەیە هەرگیز ناتوانێت بگاتە بازنەی‬ ‫خۆشەویستی خوداوەند‪.‬‬ ‫هەر لەهەمان سەردەمی سان‬ ‫سەهاکدا(نێرگزە)خاتون کەیەکێک بوە‬ ‫لەژنە فەرماندە و تەمبور ژەنەکانی یارسان‬ ‫و خێزانی عابەدینی جاف بوە دەربارەی‬ ‫دانانی ژن بەکۆتا بۆ هەندێک کار لەهەندێ‬ ‫بواردا روبەڕویان ده‌بێتەوە و بەم شێوە‬ ‫لەپەڕتوکی پیرۆزی سەرەنجامدا ده‌ڵێت ‪:‬‬ ‫مەڵێن زەعیفە دامنێن بەکۆتا نیە ڕیشم‬ ‫بۆ بەستەی شەرت سەد (میرم )نیە‬ ‫هاملۆ‬ ‫ئەمن سەری خۆم داناوە لەمەیدانی‬ ‫هەق‬ ‫سەرسپاردن بۆ ژن واجبە لەشنۆ‬ ‫لێرەدا (نێرگزە خاتون )روبەڕوی‬ ‫ئەوکلتورە ده‌بێتەوە کە ژن بەزەعیفە‬ ‫ناوزەد ده‌کات و هێزی پیاویش لەڕیشا‬ ‫بەرجەستە ده‌کات و ده‌ڵێت بۆ بەرخودان‬ ‫و خەبات کردن سەد میر بەهاوتای خۆم‬ ‫نازانم من کە ئامادەم سەری خۆم دانانێم‬ ‫لەپێناوی راستیدا کە ئەمە ئەرکی ژنە‬ ‫ئەوباوەڕەی هەبێت‪ ،‬هەرگیز رازی نابم ژن‬ ‫بۆ هیچ کارێک بەکۆتا دابنرێت‪ .‬لێرەدا ئەوە‬ ‫رون ده‌بێتەوە ژن خۆی ده‌بێت خاوەنی‬ ‫ئیرادەی خۆی بێت و بەرگری لەمافەکانی‬ ‫خۆی بکات لە بوارەکانی ژیاندا‪.‬‬ ‫ئەم کەڵە ژنە یارسانیانەی تریش رۆڵی‬ ‫بەرچاویان هەبووە شان بەشانی پیاو‬ ‫لەبوارە جیاجیاکاندا‪.‬‬ ‫‪( ----١‬لیزا خاتون ن�سێ خاتون) دوو‬ ‫فەرماندەو تەمبور ژەن بوون لەسەردەمی‬ ‫شاخۆشێنی لوڕستانیدا(ساڵی ‪ ٤٠٥‬کۆچی)‬ ‫وەک فەرماندە بەشدار بون لەلەشکری‬ ‫نۆسەدی شاخۆشێندا‪ ،‬کە شۆرشێکی‬ ‫‪40‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بەناو بانگە بۆ گێڕانەوەی شکۆمەندی‬ ‫کورد لە رۆژهەاڵتی کوردستاندا بۆ‬ ‫رزگارکردنی کورد لەکاریگەری مادی‬ ‫و مەعنەوی شۆڤینیەتی عەرەب و لەم‬ ‫بارەوە بەتێکستی دورو دڕێژ لەسەرەنجامی‬ ‫پیرۆزدا لەسەر ئەم شۆڕشە زانیاری تەواو‬ ‫خراوەتە ڕوو‪.‬‬

‫نەورۆز رۆژێکی‬

‫پیرۆزی یارسانیانە و‬ ‫گرنگی و پێگەیەکی‬

‫فراوانی ئاینی هەیە‬

‫(کلتوری پاراستنی سروشت و کشت و‬ ‫کاڵ کردن)‪:‬‬ ‫وابەستەبوون بە پاراستنی سروشت و‬ ‫کشتوکاڵ کردن لە کۆمەڵگه‌ی یارساندا‬ ‫ئەرکێکی ئایینیە‪ ،‬هه‌ربۆیە لەهەموو‬ ‫ئەوناوچانەی کە یارسانیەکانی تێدا ئەژی‬ ‫سروشت بەجوانی ماوەتەوە و درەختە‬ ‫خۆڕسکەکان جوانیاکانیان نەشێوێنراوە‪.‬‬ ‫لەسەرەنجامی پیرۆزدا خەڵکانی یارسانی‬ ‫هانئەدرێن وابەستەبن بەکشتوکاڵ کردن‬ ‫بۆ بەردەوامی ژیانیان‪ ،‬لەم پەڕتوکەی‬ ‫سەرەنجامی یارساندا سەرنجی تاکەکانی‬ ‫یارسان رائەکێشرێت چۆن چێژ لە ئاوازی‬ ‫خوڕەی ئاوو دەنگی شەقەی بێڵ بگرن‪،‬‬ ‫هەروەها پێیان ده‌ڵێت کشت و کاڵ وەک‬ ‫خەزنەیەک وایە ئەتوانن لێی سودمەند بن‬ ‫بەکارکردن لەو بوارەدا‪( ،‬پیر روکنەدینی‬ ‫پێنجوێینی ساڵی ‪٨٠٠‬کۆچی) دەربارەی‬ ‫کشت و کاڵ لە پەڕتوکی سەرەنجامدا‬ ‫ده‌فەرموێت‪.‬‬ ‫وا شەقەی بێڵە ‪ ---‬ئاو جاری مەبۆ‬ ‫واشەقەی بێڵە‪.‬‬ ‫هورموزدێ مەیۆ چەی کشت و کێڵە‪.‬‬ ‫یعنی ئێ بستان خەزنەی سەر ئێڵە‪.‬‬ ‫ئەمەش ئەوەمان بۆ دەرئەخات‬ ‫پێشەوایانی ئەم ئاینە خەڵکانی خۆیان‬ ‫هانداوە بۆ بەردەوامی ژیانیان پشت‬ ‫بەخۆیان ببەستن لە دەست کەوتنی‬ ‫پێویستیەکانیان‪.‬‬

‫‪ (---٢‬دایە خەزانی سەرگەتی)‬ ‫فەرماندەو تەمبور ژەن بووە‪ ،‬لەسەردەمی‬ ‫شۆڕ�شی باوە سەرهەنگ دا لەساڵەکانی‬ ‫‪٥٠٠‬کۆچیدا‪ ،‬لەو بارەوە لە پەڕتوکی‬ ‫پیرۆزی سەرەنجامدا باوە سەرهەنگ‬ ‫ده‌فەرموێت (سەرهەنگی دەودان –‬ ‫سەرهەنگی دەودان ‪ ---‬من کەنامیمەن‬ ‫سەرهەنگی دەودان – هەنی مەگێڵۆ یەک‬ ‫یەکی شاران – پەی زیندە کەری ئایین‬ ‫کوردان‪.‬‬ ‫‪( ---٣‬دایەتەورێزی هەورامی )‬ ‫فەرماندەو تەمبور ژەن بووە‪ ،‬لەسەردەمی‬ ‫(پیرۆزی ئاگر الی شوێن کەوتوانی‬ ‫شۆڕ�شی باوە ناوسدا‪.‬‬ ‫ئەمە بێجگە لەم ژنە فەرماندانە(ئاونگ ئایین و باوەڕی یارسان)‪:‬‬ ‫ئاگر پێگەیەکی گرنگ و پێرۆزی هەیە‪،‬‬ ‫خاتون—رۆچیار خاتون –گوڵێ خاتون‬ ‫)دەوری کاریگەری خۆیان هەبووە‪ ،‬لە لەم ئایینەدا؛ لەم بۆنانەی خوارەوەدا‬ ‫هەمیشە بەکاری ده‌هێنن‪:‬‬ ‫بوارە جیا جیا کاندا‪.‬‬ ‫‪(---١‬ئاگری نەورۆز) ‪ :‬ئاگری‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫نەورۆز و رۆژی نەورۆز رۆژێکی پیرۆزی‬ ‫یارسانیانە و گرنگی و پێگەیەکی فراوانی‬ ‫ئاینی هەیە الی یارسانیان‪ ،‬لەم بارەوە‬ ‫شاخۆشێنی لورستانی دەربارەی رۆژی‬ ‫نەورۆز لەپەڕتوکی پیرۆزی سەرەنجامدا‬ ‫ده‌فەرموێت‪:‬‬

‫ب ــه‌ رژان ـ ــی گــەنــم بۆ‬

‫بــاڵــنــدە و گــیــانــەوەرە‬

‫خشۆکەکان خاوێنی‬ ‫ئ ــەو رۆژە ئــەپــارێــزن‬

‫و بــــــــــــــــــەرەو نــــــوێ‬

‫بـ ــوونـ ــەوە‪ ،‬راس ــت ــی ‪،‬‬

‫پ ــاک ــی لـــێـــبـــووردن و‬ ‫بەخشندەیی رەوانی‬ ‫خۆیان بەرەو ئارامی‬

‫ده‌بەن‬

‫مەستیم و کەریم دوڕی هەمە الالن ‪----‬‬ ‫نەورۆز ماهێ هەستیم بااڵی هەمی ماهان‪.‬‬ ‫بەوشێوەیەیە ئەوفەرماندەی یارسانی‬ ‫وابا�سی مانگی نەورۆز ده‌کات کە مانگی‬ ‫نەورۆز لەسەروی هەموو مانگەکانەوەیه‌‪.‬‬ ‫‪—٢‬لە هەموو جەمێکی یارساندا‬ ‫(کۆبونەوە لە جەم خانەدا بۆ ئەنجامدانی‬ ‫جەمی یارسان)‬ ‫واتە خێرکردن‪ ،‬بەبێ بونی ئاگر ئەو‬ ‫جەمەی یارسان هیچ رەواجێکی نابێت بۆیە‬ ‫ئەرکێکی ئایینە لەهەموو جەمێکی یارساندا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫ئاگر هەبێت لەشێوەی چرادا‪.‬‬ ‫کۆچکردنی‬ ‫لەکاتی‬ ‫‪—٣‬ئاگر‬ ‫ئازیزەکانیاندا لەیەکەم رۆژی کۆچکردنی‬ ‫ئەو تاکەی کۆمەڵگه‌ی یارسان ئاگر‬ ‫ده‌بێت لەبەردەمی ماڵی کۆچکردوەکەدا‬ ‫بێ کوژانەوە بونی هەبێت‪ .‬ئەمەش ئەوە‬ ‫ده‌گەیەنێت الی یارسانیان پێگەی ئاگر‬ ‫پێگەیەکی نزیکە لە پێگەی خوداوەندەوە‬ ‫و یەکێکە لەچوار رەگەزەکەی بەردەوامی‬ ‫ژیان لەسەرگۆی زەوی ئەوانیش (ئاگر‪،‬‬ ‫ئاو‪ ،‬هەوا و خۆڵ)ن‪ ،‬هەروەها لەم‬ ‫کۆچکردنەشدا مۆسیقا پیرۆزی خۆی‬ ‫هەیە‪ ،‬هه‌ربۆیە بەپرۆسەی (چەمەرانە)‬ ‫واتە (تەمور – دەف – شمشاڵ) جەستەی‬ ‫مردوەکانیان بەڕێ ئەکەن بۆ گۆڕستان‪،‬‬ ‫باوەڕی تەواویان بەوە هەیە کەلەڕێگەی‬ ‫مۆسیقاوە ڕەوانەکان ئارام ده‌بنەوە و‬ ‫کۆچکردوەکەش رەوانی شادو ئارام‬ ‫ده‌بێت‪ ،‬تارەوانی ده‌چێتە جەستەیەکی‬ ‫ترەوە و خولی نوێی و ژیانی نوێ لەسەر‬ ‫زەوەی دەست پێده‌کاتەوە بەم پرۆسەیەش‬ ‫ده‌وترێت دۆنای دۆن‪.‬‬ ‫(کلتوری زمان)‪:‬‬ ‫زمان هۆکاری ئاخاوتن و لێک‬ ‫تێگەشتنێکی تاکەکانی هەرکۆمەڵگەیەکە‪،‬‬ ‫ئەمەش بەیەکێک لەکۆڵەکەکانی‬ ‫خەشڵەتی نەتەوە داده‌نرێت‪ ،‬بەداخەوە‬ ‫گەلی کورد بەهۆی ژێردەستەیی‬ ‫نەتەوە جیاجیاکان بەتایبەتی تورک و‬ ‫عەرەب و فارس ئەونەتەوانە هەوڵیا‬ ‫ن داوە زمانەکانی خۆیان بەسەر گەلی‬ ‫ژێردەستیاندا بسەپێنن‪ ،‬کورد بەگشتی‬ ‫یارسانیان بەتایبەتی ئەمەیان بۆقبوڵ‬ ‫نەکراوە‪ ،‬بۆئه‌مه‌ش شۆڕشیان کردووە‬ ‫لەپێناوی پاراستن و شکۆمەندی زمان و‬

‫خاک و نەتەوەکەیان و خۆڕزگار کردن‬ ‫لەکاریگەری کلتوری زمانەکانی بێگانە‪.‬‬ ‫هه‌ربۆیە لە پەڕتوکی پیرۆزی‬ ‫سەرەنجامی یارساندا لە الپەڕە ‪ ٥٩٣‬دا‬ ‫لەم بارەوە هاتوە‪:‬‬ ‫لەوز عەرەبیمان گێاڵ نەدەوران ‪-----‬‬ ‫کردمان کەاڵم وە لەوز گۆران‪.‬‬ ‫(ما�سی قەاڵتێ)‪ :‬ئەم پرۆسەیە هاوتایە‬ ‫لەگەڵ چوار شەمەسورەی ئیزدیان‬ ‫بەجیاوازی دوو ڕۆژ‪ ،‬کەلە ‪/٠٤/٢١‬‬ ‫هەموساڵێکدا لەالیەن یارسانیانەوە‬ ‫ئەنجام ده‌درێت و ئەرکێکی ئایینیە الی‬ ‫یارسانیان‪ ،‬لەم ڕۆژەدا خەڵکانی یارسان‬ ‫هەموو پێکەوە روده‌کەنە شوێنێکی‬ ‫پیرۆز کە پێی ده‌وترێت(قەاڵتێ) لە گوندی‬ ‫هاواری سەربە پارێزگای هەڵەبجە‪.‬‬ ‫خواردن و خواردنەوەی ئەو رۆژەیان‬ ‫بریتی ده‌بێت لە بەشەما�سی ئەو رۆژەی‬ ‫بەروبوومی مەڕومااڵتەکەیان بە سرودی‬ ‫ئاینی و تەمبور لێدان و بەسەرکردنەوەی‬ ‫مەزارگە پیرۆزەکانیان پرۆسەکە دەست‬ ‫پێده‌کەن‪ ،‬هەروەها بە رژانی گەنم بۆ‬ ‫باڵندە و گیانەوەرە خشۆکەکان خاوێنی‬ ‫ئەو رۆژە ئەپارێزن و بەرەو نوێ بونەوەو‬ ‫راستی و پاکی لێبوردن و بەخشندەیی‬ ‫رەوانی خۆیان بەرەو ئارامی ده‌بەن‪.‬‬ ‫تێبینی لە ‪/٠٤/٢١‬ئەمساڵدا ئەویادە‬ ‫کرایەوە و بەئامادەبونی بەشێکی زۆر‬ ‫لەیارسانیان پرۆسەکە بەئەنجام‬ ‫گەیه‌ندرا‪.‬‬

‫‪41‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫ژنۆلۆژی بە ئەقڵی ژن گەشە دەکات‬ ‫زۆزان سیما‬ ‫لە تورکیەوە ‪ :‬نەجیبە قەرەداغی‬

‫ژنۆلۆژی ئامانجێتی کە مێژووی شاراوەی‬ ‫کۆیالیەتی لە رۆژهەاڵتی ناوین و دینامیزمیکی‬ ‫ئازادی ژن و بەرخودانەکانیان ئاشکرا بکات‪.‬‬ ‫باوەڕیشامن وایە کە پۆتانسێلی شۆرشی ژن‬ ‫لە ئاستێكدایە کە کاریگەری لەسەر هەموو‬ ‫بزوتنەوەکانی ژنانی جیهان دا بکات‪ .‬بۆ‬ ‫ئەوەش دەروازەیەکامن بە ژنۆلۆژی کردەوە‬ ‫و دەستامن پێکرد و دەکرێ بڵێین کە هەنگاوی‬ ‫یەکەمامن ناوە‪ .‬ژنانی کورد بە هەنگاوی گوڕ‬ ‫و تینئاسا گفتوگۆ لەسەر ژنۆلۆژی دەکەن‪.‬‬ ‫ژنۆلۆژی لە فراوانرتین واتای دا « زانستی‬ ‫ژن»ە و لەسەر ئاماژەکانی رێبەری گەلی‬ ‫کورد عەبدواڵ ئۆجاالن لەسەر پرسی ئازادی‪،‬‬ ‫پەرەدەسەنێت‪ .‬ئەو گفتوگۆیە هەردەچێت‬ ‫زیاتر لە تێکۆشانی ئازادی ژن دا جێی خۆی‬ ‫دەگرێت‪ .‬ژنان لە زۆر واڵتی جیهانەوە‪ ،‬بە‬ ‫پێشەنگی ژنانی کورد کار لەسەر بونیادنان و‬ ‫پەرەسەندنی « زانستی ژن» دەکەن و گوێیان‬ ‫بۆ هەڵخستووە‪ ،‬لەو جێیانەی کە گفتوگۆی‬ ‫لەسەر دەکرێت لێزیادکردن‪ ،‬مشتومڕ‪ ،‬پێشنیار‬ ‫و بۆچونەکانیان دەخەنە ڕوو‪.‬‬ ‫ئەندامی ئاکادیمیای ژنۆلۆژی‬ ‫زۆزان سیما لەسەر زانستی ژن‪ ،‬بۆ‬ ‫ئەوانەی بەپەرۆ�شی زانین و مەعریفەن‪،‬‬ ‫لەسەر واتا‪ ،‬ناوەرۆک‪ ،‬بوارەکان و‬ ‫کاروبارە کورتخایەن‪ ،‬مامناوەند و‬ ‫درێژخایەنەکانیان وەاڵمی پرسیارەکانی‬ ‫‪42‬‬

‫داینەوە‪.‬‬ ‫پ‪ .‬ژنۆلۆژی کە وەک زانستی ژن‬ ‫دەناسرێت‪ ،‬لە چ قۆناغێکی پەرەسەندن‬ ‫و هاتنە ئارایدایە؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬کاتێک کە لە پێشهات‪،‬‬ ‫دەستکەوت و هەم لەو هێرشانە بڕوانین‬ ‫کە ڕووبەڕووی دەبێتەوە‪ ،‬دەکرێ‬ ‫بڵێین تێکۆشانی ئازادی ژن کارێکتەری‬ ‫پێشكەوتنەکانی ئەم سەدەیە دەست نیشان‬ ‫دەکات‪ .‬بۆ ئەوەش هەر کرانەوەیەک چ‬ ‫تیۆری یان چاالکی و کردەیی بێ‪ ،‬هەر‬ ‫زوو بە زوو کاریگەری خۆی نیشان‬ ‫دەدات‪ .‬لە الیەن بزوتنەوەی ئازادی ژنی‬ ‫کوردەوە وەک ئەوە وایە کە هەموو ئەو‬ ‫شتانەی گوتووە کە دەبوو بگوترێن‪ .‬هەر‬ ‫بۆ ئەوەش هەر چەمکێک کە بەرهەمی‬ ‫دێنێت لە ڕووی هزریەوە دەبێتە مایەی‬ ‫مشتومڕ و گفتوگۆی فراوان‪ .‬لە چیاکانی‬ ‫کوردستانەوە تا ئەمەریکای التین‪ ،‬لە‬ ‫رۆژئاڤاوە تا شارە گەورەکانی تورکیا و‬ ‫باکوری کوردستان‪ ،‬تا ئەوروپا بە فراوانی‬ ‫گفتوگۆ لەسەر ژنۆلۆژی دەکرێت و دەنگ‬ ‫دانەوەی بووە‪.‬‬ ‫ژنۆلۆژی تا ئێستاش لە قۆناغی‬ ‫پێناسەکردن و ناساندن دایە‪ .‬بەاڵم‬ ‫بزوتنەوەی ئازادی ژنی کوردستان بە‬ ‫قۆناغی سوپابوونی‪ ،‬پارتبوونی ژن و‬

‫دامەزراندنی چەتری کۆنفیدرالی ژن هەم‬ ‫لە ڕووی تیۆری و هزری و هەم لە رووی‬ ‫دەزگابونەوە قۆناغێکی بڕیوە‪ .‬ئیتر ئامانجی‬ ‫خوڵقاندنی پێهەڵگرتنی نوێیە‪ .‬ژنۆلۆژی‬ ‫بۆتە ناوی ئەو پێهەڵگرتنە‪ .‬بەو پێهەڵگرتنە‬ ‫ئەزمونە کەڵکەبووەکانی لەگەڵ‬ ‫کۆمەڵگە و ژنانی جیهان دەخاتە گفتوگۆ‬ ‫و مشتومڕەوە‪ .‬ژنۆلۆژی کۆی بۆچونەکان‬ ‫هەڵدەسەنگێنێت‪.‬‬ ‫جیهان تەنیا لە بەرەکانی شەڕدا ژنانی‬ ‫کوردی بینی و بیست‪ ،‬بەاڵم بەپێی پێویست‬ ‫لە بواری ئاکادیمی و تیۆری دا لێکۆڵینەوەی‬ ‫لەو هزر و کردەیە نەکردووە کە ئەوانی‬ ‫هێنایە ئەو ئاستە‪ .‬ژمارەیەکی کەمی‬ ‫ئەو لێکۆڵینەوانەی کراون و هەروەها‬ ‫گفتوگۆکانیش‪ ،‬بەهۆی کاریگەری‬ ‫دیدی ئۆرێنتالیست و پۆزەتیڤیستەوە‬ ‫و بەزۆریش بەهۆی پێشداوەریەوە‪ ،‬لە‬ ‫ئاستێکدا نیە کە شایان بەو ئەزمونانە‬ ‫بێت‪ .‬هەر چۆن فێمینیزم هزرێکە کە‬ ‫پێهەڵگرتنێکی سەردەمی شۆر�شی فەرەنسا‬ ‫و تێکۆشان لە پێناوی ماف لە بەریتانیا‬ ‫و ئەمەریکاوەیە‪ ،‬ژنۆلۆژیش هەڵگری‬ ‫چەمکێکی نوێی کۆمەڵناسیە لەئەنجامی‬ ‫تێکۆشانی دەیان ساڵەی ژنانی کورد‬ ‫بەرهەمهاتووە‪ .‬کاتێ ئەوە دەکات پشت‬ ‫بە ئەزمونەکانی تێكۆشانی ژنان‪ ،‬میرا�سی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫دەوڵەمەندی بەرخودانەکانی ژنان لە‬ ‫هەموو بوارەکانی ژیان دا‪ ،‬دەبەستێت‪.‬‬ ‫ژنۆلۆژی ئامانجی ئاشکراکردنی مێژووی‬ ‫کۆیالیەتیە کە لەرۆژهەاڵتی ناوین دا‬ ‫شاراوەیە و نیشاندانی هێزی بزوێنەری‬ ‫بەرخودان و تێكۆشانی ئازادی ژنانە‪ .‬لەو‬ ‫باوەڕەشداین کە پۆتانسێلی شۆڕ�شی ژن لە‬ ‫ئاستێكدایە کە کاریگەری لەسەر هەموو‬ ‫بزوتنەوەکانی ژنان لە جیهان دا بکات‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەش دەروازەیەکمان بە ژنۆلۆژی‬ ‫کردەوە و دەستمان پێکرد و دەکرێ بلێین‬ ‫کە هەنگاوی یەکەممان ناوە‪.‬‬

‫کاتێ ئەوە پێک دێنێت نەک تەنیا بۆ ژن‬ ‫بەڵکو پێمان وایە بۆ پیاو‪ ،‬پەیوەندیەکانی‬ ‫ژن‪-‬پیاو و هەروەها بۆ ئەو بەهایانەی کە‬ ‫لە دەوری ئەو پەیوەندیانە گۆڕانکاری‬ ‫و وەرچەرخانی تێدا ئەنجام دەدرێت‪،‬‬ ‫وەک بوارەکانی سیاسەت‪ ،‬ئابوری‪،‬‬ ‫ئەتیک‪-‬‬ ‫دیمۆگرافی(دانیشتواننا�سی)‪،‬‬ ‫ئەستاتیک‪.‬‬ ‫واتە ژنۆلۆژی نیگاکانی وەردەگێڕێت‬ ‫بۆ سروشتی ئەو ژنەی کە ژیانی بە دەوری‬ ‫خۆی دا خوڵقاند‪ .‬ژیان‪ ،‬ئابوری‪ ،‬ئەتیک‬ ‫–ئەستاتیک و دیموکراسیەک کەلە‬ ‫چوارچێوەی سروشتی ژن دا گەشە بکات‬ ‫تەنیا بۆ ژنان نا‪ ،‬بەڵکو بۆ هەموو کۆمەڵگە‬ ‫پێویستیەکە‪ .‬ژنۆلۆژی خاوەن ئەو‬ ‫دەرفەتەیە کە لەو خاڵەوە گەشە بکات‪ .‬ئەو‬ ‫واتا جەوهەریە تەنیا هەڵوێستێک نیە‪ ،‬هزر‬ ‫و پارادایمی عەبدواڵ ئۆجاالن‪ ،‬پارادایمی‬ ‫ژنە‪ .‬لە ئەکۆلۆژیەوە بگرە هەتا ئابوری لە‬ ‫سیاسەتەوە بگرە تا فەلسەفە و لە هەموو‬ ‫بوارێکەوە ئەگەر لە رووی بیۆلۆژیشەوە‬ ‫پیاویش بێت‪ ،‬ئەگەر بەپێی سروشتی ژن‬ ‫هزر و کردەی ئەنجام بدات‪ ،‬دەکرێت‬ ‫مامەڵەی لەگەڵ بکەین‪.‬‬ ‫ئەو‬ ‫لەبەرامبەر‬ ‫ژنۆلۆژی‬ ‫زانستگەراییەی لەالیەن پیاوساالری‬ ‫دەسەاڵتدارەوە لە بینا بەرزەکان دا‬ ‫قەتیسکراوە‪ ،‬ئامانجی بە دیدی ژن هێزی‬ ‫واتا بەدەست بێنێ لە پەیوەندی زانست بە‬ ‫کۆمەڵگە‪ ،‬ژیان و سروشتەوە‪ .‬هەروەها‬ ‫رێهەڤاڵی ئازادیمان عەبدواڵ ئۆجاالن دەڵێ‬ ‫کە واتا بە پۆتانسێلی حەقیقەت و زانست‬ ‫بە شرۆڤەی واتا بگات‪ ،‬ئەو کاتە دەتوانین‬ ‫بڵێین بە ژنۆلۆژی گەیشتنە مەعریفەی‬ ‫حەقیقەت پێویست و لە کارە یەکەمەکانە‪.‬‬

‫پ‪.‬ئەگەر زانین و مەعریفە یەکەمین‬ ‫بەرهەمی هەبوونی مرۆڤایەتی و‬ ‫کۆمەڵگەبوونە کەواتە ژنۆلۆژی بنەما‬ ‫مەعریفیەکانی چین؟ بۆ خۆبونیادنان و‬ ‫درێژەپێدانی پەرەسەندنیی پشت بە کامە‬ ‫راستی دەبەستێت؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬زانست و زانیاری‪ ،‬لە‬ ‫پەیوەندیی بە ژیان و مرۆڤەوە خاوەن‬ ‫ئەتمۆلۆژیەکی مێینەیە‪ .‬نزیکەی لە هەموو‬ ‫زانستەکان دا کارێکتەرێکی مێینەی هەیە‪.‬‬ ‫لە کوردی دا وشەکانی زایین‪ ،‬ئەو وشانە‬ ‫پێک دێنێت کە پەیوەندی بە ژیانەوە‬ ‫هەیە‪ .‬وشەکانی زانست‪ ،‬زانیار‪ ،‬زانین‬ ‫سەرچاوەکانیان وشەی « زا» – زایینە‪.‬‬ ‫بۆ نمونە لە کاتێکدا کە هەبوونی ژن لە‬ ‫رووی مێژووییەوە پەیوەندی بە ژیان‬ ‫و ئازادیەوە هەیە‪ ،‬هەرچی ئێستایە ئەو‬ ‫وەرچەرخێنراوەتە ناسنامەی « مردن‪،‬‬ ‫سێکس‪-‬کۆیالیەتی»‪ .‬دەبێ ئەو ناسنامەیە‬ ‫هەر وەک قۆناغی سەرەتایی وەرچەرخێنینە‬ ‫چوارچێوەی ناسنامەیەک کە کوردیەکەی‬ ‫کراوەتە دروشمی « ژن‪ ،‬ژیان‪ ،‬ئازادی»‪.‬‬ ‫ژنۆلۆژی ئەو وشیاریە فەراهەم دەکات و‬ ‫پ‪.‬ئاماژە بەوە دەکەن کە زانستە‬ ‫دەبێتە بوارێكی زانست کە بەو وشیاریە؛‬ ‫ئامانجێتی شێوە بە هەبوونی ژن بدات‪ .‬کۆمەاڵیەتیە باوەکان لەسەر نکوڵی لە ژن‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫و ناوەندکردنی پیاو سەریهەڵداوە‪ .‬داخۆ‬ ‫بە پێچەوانەوە ژنۆلۆژی زانستێکە کە‬ ‫ژن دەکاتە ناوەند؟ چۆن دەبێت؟ چی لە‬ ‫خۆدەگرێت؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬ژنۆلۆژی رێبازێکی‬ ‫لێکۆڵینەوەیە کە ناسنامەی ژن دەخاتە‬ ‫ناوەندی ناسنامەیەکەوە کە هەم گوزارە لە‬ ‫ژیان بکات و هەم پیاویش لە خۆدەگرێت‪.‬‬ ‫تەوەربوونی ژن؛ وەک هاوتەریبی لەگەڵ‬ ‫تەوەربوونی ژیان لەقەڵەم دەدەین‪.‬‬ ‫پێناسەیەکی تری ژنۆلۆژی ئەوەیە کە وەک‬ ‫زانستی هاوژیانی ئازاد پێناسەی دەکەین‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەش ئەو گفتوگۆیەی بە ژنۆلۆژی‬ ‫دەستی پێکردووە‪ ،‬گوزارەیە لە سەرلەنوێ‬ ‫هەڵسەنگاندنەوەی بوارە فەلسەفی‪،‬‬ ‫ئابوری‪ ،‬کەلتوری و مێژووییەکانی‬ ‫پەیوندی نێوان ژن و پیاو‪ .‬پەرەسەندنی‬ ‫بوارێکی زانستی کۆمەاڵیەتیە‪ ،‬کە نەک‬ ‫بە ناوەندکردنی ژن بەڵکو بە دیدی ژن‬ ‫گۆڕانکاری و وەرچەرخان لە پیاوێتی دا‬ ‫دەخاتە ڕۆژەڤی خۆیەوە‪.‬‬ ‫لەو باوەڕەداین دەبێ هەموو‬ ‫زانستەکان خزمەت بە هاوژیانی ئازاد بکەن‬ ‫لە پەیوەندی نێوان ژن‪-‬پیاو دا‪ .‬هاوسەرێتی‬ ‫لەبەرئەوەی کە سەردەمێکی درێژە لە‬ ‫خزمەت ئابوری‪ ،‬دەوڵەت‪ ،‬سیاسەت‪،‬‬ ‫فەلسەفە و ئایینەکان دا بووە‪ ،‬رۆڵی لە‬ ‫بااڵدەستی لە هەموو بوارەکانی ژیانمان‬ ‫دا بینیوە و ڕەوای کردووە‪ .‬لە راستی‬ ‫ئەوەی دەیکەین تاقیکردنەوەی رێبازێکی‬ ‫پێچەوانەیە‪ .‬لە جێی ئەوەی بە پێی چەمکی‬ ‫سیاسەتی باو دا داکۆکی لە مافەکانی ژن‬ ‫بکرێت‪ ،‬پەرە بە تیۆری سیاسەتێک دەدەین‬ ‫کە یەکسانی نێوان ژن و پیاو فەراهەم بکات‪.‬‬ ‫بەو تیۆری سیا�سی و کردەیە‪ ،‬زەمینەی‬ ‫سیاسەتی دیموکراتیانە دەرەخسێنێت‪ .‬لە‬ ‫هەڵسەنگاندنی دۆخی ژن لە زانستی ئابوری‬ ‫واوەتر‪ ،‬بە تیۆری ئابورییەک لەسەر‬ ‫‪43‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بنەمای رەنجی ژن‪ ،‬چەمکی ئابوری لەسەر‬ ‫بنەمای یەکسانی ژن و پیاو دادەرێژێت و بە‬ ‫دەزگایی دەکات‪ .‬بەو پێیە زەمینەی ئابوری‬ ‫کۆمیناڵ فەراهەم دەبێت‪.‬‬ ‫لەبەرئەوەی پەراوێزکردنی ژن‬ ‫لە مێژوودا لە بواری ئابوری‪ ،‬بۆ‬ ‫ڕوونکردنەوەی مێژوو‪ ،‬دەستنیشانکردنی‬ ‫رێ و رێباز و کەرەستەکانی بەالڕێدانی‬ ‫ئابوری لە راستینەی خۆی و داگیرکردنی‬ ‫رەنجی کرێکاران و رەنجدەران دا دەبینین‪.‬‬ ‫کاریگەری رەنجی ژن لە پێشخستنی‬ ‫تیۆری رەنج‪-‬بەهادا یان ئەو زانیاریانەی‬ ‫کە ژن وەک یەکەم و دوا داگیرکراو‬ ‫دەبینێ‪ ،‬تەنیا شتێک نیە لەسەر ژن بێت‪،‬‬ ‫بەڵکو هەڵوێستێکە واوەتر لە ئازادی‬ ‫ژن لە بواری ئابوری یان بینینی رەنجی‬ ‫ژنان لە بواری ئابوری دا‪ ،‬لەوە زیاتر رێ‬ ‫لەسەر وەرچەرخانێکی ریشەیی لە بوارە‬ ‫زانستیانەدا دەکاتەوە‪ .‬لە چوارچێوەی‬ ‫ژنۆلۆژی دا دەکرێت بەهەمان شێوە پەرە‬ ‫بە بوارەکانی تریش بدەین‪ .‬لە دیمۆگرافیاوە‬ ‫بۆ پەروەردە‪ ،‬لە ئەتیک‪-‬ئەستاتیک بگرە تا‬ ‫تەندروستی لە ڕووی چۆنایەتی دەتوانێ بەو‬ ‫رێبازە وەرچەرخانی شۆڕشگێڕانە ئەنجام‬ ‫بدات‪ .‬هەروەها بزوتنەوەیه‌کین لە رووی‬ ‫کردەییەوە کاری لەسەردەکەین‪ .‬بۆ ئەوەش‬ ‫لە بوارەکانی ژنۆلۆژی بەهەمان فراوانیەوە‬ ‫مامەڵە لەگەڵ هەر بوارێک دەکەین‪ ،‬کە‬ ‫پەیوەندی بە ژن و ژیانەو ەهەبێت‪.‬‬ ‫�سێ ئەرک و کاروباری دەزگایی هەیە‬ ‫کە ژنۆلۆژی و بزوتنەوەی ئازادی ژن لە‬ ‫فراوانکردنی و پەرەپێدانی دا بەرپرسیارە‪:‬‬ ‫یەکەم‪ ،‬لەو رێنماییەی کە مێژووی‬ ‫کۆیلەکردنی ژن لە رۆژهەالتی ناوین دا‬ ‫شاراوەیە‪ ،‬روونکردنەوەی ئەوەی کە ژن‬ ‫لەسەر ئەم خاکە چۆن پەرەبە کۆیلەکردنی‬ ‫دراوە و ئەو بەرخودانانە چین کە‬ ‫لەبەرامبەر کۆیالیەتی ئەنجام دراوە‪.‬‬

‫وەک دەوڵەمەندی و فرەڕەنگی لێک‬ ‫دەدەینەوە‪ .‬جاری وا هەیە کە هەموو‬ ‫بابەتەکانیش دەبنە بابەتی باسمان‪.‬‬ ‫ناڵێین ئەولەویەت‪ ،‬بەڵکو نەخشەڕێیەک‬ ‫دادەڕێژین‪ ،‬ئەو نەخشەڕێیەش لە رووی‬ ‫جوگرافی و کۆمەاڵیەتیەوە فرەڕەنگیەک لە‬ ‫خۆوەدەگرێت‪.‬‬

‫دووەم‪ ،‬لەسەر بنەمای ئەو مێژووە‪،‬‬ ‫پەرەدان بە دووەمین شۆڕ�شی ژن و‬ ‫بەدەزگاکردنی هێزی بزوێنەر‪ ،‬رێ و ریباز و‬ ‫کەرەستەکانی‪،‬ئەڵبەتەئەزمونیبزوتنەوەی‬ ‫ئازادی ژنی کورد‪ ،‬لەگەڵ میراس و ئەزمونی‬ ‫فێمنیستەکان و بزوتنەوەکانی رزگاری ژنان‬ ‫رێنیشاندەر دەبن‪.‬‬ ‫هەرچی سێیەمە لەسەر بنەمای‬ ‫پ‪.‬کێشەی توند و تیژی و‬ ‫ئەو شۆڕشە‪ ،‬بۆ پێشخستنی کۆمەڵگە‪،‬‬ ‫فەراهەم کردنی زەمینە بۆ جێبەجێکردنی ئیستغاللکردنی جن�سی لەبەرامبەر ژنان‬ ‫کێشەیەکی جیهانییە‪ .‬ژنۆلۆژی لەسەر ئەو‬ ‫هاوپەیمانی کۆمەاڵیەتی ژن‪.‬‬ ‫بابەتە رێنمایی چیە و هەڵوێستی لەسەر‬ ‫پ‪.‬لە دەستبردن بۆ پرسە خۆپاراستن‪ ،‬چیە؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬ژنۆلۆژی زانستێک‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکان‪ ،‬ژنۆلۆژی ریزبەندییەکی‬ ‫نیە؛ کە رەچەتەی چارەسەری بۆ هەموو‬ ‫بۆ کارە یەکەمینەکان چیە؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬هەڵوێستی پۆزەتیڤیست کێشەیەک هەبێت‪ .‬لەسەر بەرگری لە‬ ‫وای کردووە کە هەر شت پارچەبکرێت و خۆکردن یان خۆپاراستن بزوتنەوەی‬ ‫دابە�شی بکات بەسەر سەرەکی و الوەکی دا‪ .‬ئازادی ژنی کورد ئەزمونێکی دەوڵەمەندی‬ ‫ژنۆلۆژی لەلێکۆڵینەوەکانی دا ئامانجێتی هەیە‪ .‬هەم دید و رێنمایی فراوانی لەسەر‬ ‫پەرە بە رێبازێکی لێکۆڵینەوە بدات‪ ،‬کە خۆپاراستن و هەم ئەزمونی دەیان ساڵەی‬ ‫یەکانگیری حەقیقەت بە بنەما دەگرێت‪ .‬لە سوپابوونی ژن هەیە‪ .‬سوپای ژن‬ ‫ژنۆلۆژی راوەستە لەسەر ئەو بابەتانە پێکهاتەیەکی رووکەشانە نیە‪ .‬هەندێ‬ ‫دەکات کە وەاڵمی پێویست بە پرسەکانی هێز و کەسیش هەیە کە کاتێ کاریگەری‬ ‫ژنان دەداتەوە‪ .‬ئەو بابەتانەی کە ژنۆلۆژی‪ ،‬یەپەژە دەبینن‪ ،‬دەچن وێنە لەگەڵ ئەو کچە‬ ‫لە ئەوروپا و تورکیا‪-‬باکوری کوردستان گەنجانە دەگرن کە چەکیان بەدەستەوەیە‬ ‫با�سی دەکات‪ ،‬دەکرێت جیاواز بێ لەگەڵ و دەیکەینە کەرەستەیەکی میدیایی‪،‬‬ ‫ئەوانەی ئەمەریکای التین‪ .‬لە جێی خۆی دا لەگەڵ ئەوەی کە زۆر زانیاری تر هەیە‬ ‫نیە کە بڵێین» کاری یەکەم یان ئەولەویەت» دەکرێت بە دەستی بێنن لە سەر هزر‪،‬‬ ‫ریزبەند دەکات‪ .‬ئەو بابەتانەی لە رۆژئاڤا رێکخستن‪ ،‬بەهاکانی ئەتیک‪-‬ئەستاتیک و‬ ‫یان باشور لەگەڵ ئەوەی کە لە هەرێمەکانی بە ئیرادەبوونی ژن لە مەیدانی شەڕدا‪ .‬دیارە‬ ‫پاراستنی میدیا گفتوگۆی لەسەر دەکات کە تا ئێستا لەو بارەیەوە کاروباری پێویست‬ ‫جیاوازی هەیە‪ .‬وەک رێبەرمان ئاماژەی نەکراوە بۆ نیشاندانی ئەو کاریگەریە‬ ‫پێکردووە واتای هاوژیانی لە پەیوەندی هەمەالیەنەیە‪.‬‬ ‫ئەوەی کە ئەزمونەکانی خۆپاراستن‬ ‫ژن‪-‬پیاو لەڕاستی دا هەموو بابەتەکانی تر‬ ‫دەگرێتەوە لە هەندێ جێگە فەلسەفە لە ژن دا بەدەستی هێناوە تەنیا فێربونی‬ ‫زەق دەکرێتەوە؛ هەندێ جێگە قورسایی بەکارهێنانیچەک‪،‬یانپاراستنیواڵتەکەی‪،‬‬ ‫دەخرێتە سەر گفتوگۆ کردن لەسەر خۆی و بەهاکانی نیە‪ ،‬بەڵکو لەو وانانەی کە‬ ‫مەسەلە ئابوریەکان‪ .‬ئێمە ئەو گفتوگۆیانە وەریدەگرن لە سیاسەتەوە بگرە تا ئابوری‪،‬‬

‫‪44‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫لە گفتوگۆکردن لەسەر پەیوەندیەکانی‬ ‫ژن‪-‬پیاو و زۆر بواری دیکە‪ ،‬کاریگەری‬ ‫وەرچەرخێنەرانەی لە کەسایەتی دا هەیە‪.‬‬ ‫بە سوپابوونی ژن‪ ،‬گوڕی بە پرۆسەی بە‬

‫ئەگەر دوو چۆلەکە‬ ‫بەیەکەوە ببەستنەوە‪،‬‬ ‫دەکرێ چوار‬ ‫باڵیان هەبێ‪ ،‬بەاڵم‬ ‫هەردووکیشیان‬ ‫ناتوانن بفڕن‬ ‫بەپارتبوونی بزوتنەوەی ئازادی ژنی کورد و‬ ‫رێکخستنی کۆنفیدرالیانەی رێکخراوەکانی‬ ‫ژنان و دەرفەتی نوێنەرایەتی یەکسان لە‬ ‫هەموو دەزگاکاندا دا‪ .‬المان وایە پێویست‬ ‫بە زەمینەیەکە کە کەرەستە و پەیڕەو‪،‬‬ ‫ئاکادیمیا و رێکخستنەکانی خۆپاراستنی‬ ‫ژنان لە هەموو بوارێکەوە پێشبخات‪ .‬توند‬ ‫و تیژی و ئیستغاللکردنی جن�سی ئەنجامە‪.‬‬ ‫بێگومان دەبێ رێکخستنکردن و رێ و‬ ‫شوێن لەبەرامبەر ئەو ئەنجامە بگیرێتەبەر‪.‬‬ ‫ژنان ناچارن کە بە رێ و رێبازی دەوڵەمەند‬ ‫پەرە بە خۆپاراستن و رێکخستبونیان‬ ‫بدەن‪ .‬ئاسای�شی ژن لە رۆژئاڤا‪ ،‬ماڵی‬ ‫ژنان و دەزگاکانی ژنان وەک ئەزمونێک‬ ‫پەرەدەسەنێت‪ .‬تا دێت زیاتر دەبنە خاوەن‬ ‫ئەزموونی کارکردن لەم بوارەدا‪ .‬پێمان‬ ‫وایە کە ئەو کارانە رێگرن لەتوند و تیژی و‬ ‫گرنگن‪ .‬بەاڵم کاتێ پەیوەندی توند و تیژی‬ ‫بە بوارەکانی سیا�سی‪ ،‬ئابوری‪ ،‬رۆڵەکانی‬ ‫ژنێتی‪-‬پیاوێتی نەبینرێت ئەوە لە چەمکی‬ ‫پاراستن و سزادان بە پێی یاساکانی دەوڵەت‬ ‫تێپەڕناکات‪ .‬هۆکاری سەرەکی توند و‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫تیژی لە چۆنێتی پەیوەندیەکانی ژن‪-‬پیاودا‬ ‫شاراوەیە‪.‬‬ ‫لەسەر هاوسەرگیری مەوالنا‬ ‫جەاللەدینی رۆمی قسەیەکی هەیە‬ ‫دەڵێ» ئەگەر دوو چۆلەکە بەیەکەوە‬ ‫ببەستنەوە‪ ،‬دەکرێ چوار باڵیان هەبێ‪،‬‬ ‫بەاڵم هەردووکیشیان ناتوانن بفڕن»‪،‬‬ ‫ئەو دوو چۆلەکەیه‌یی ناتوانن بفڕن‪،‬‬ ‫رادەوەستن و یەکتر دەروشێنن‪ ،‬دەکەونە‬ ‫حاڵێکەوە بەرپرسیارێتی نەفڕینیشیان‬ ‫دەخەنە ئەستۆی یەک‪ .‬رێبەرمان ئەوەی‬ ‫وەک « کەوتنە قەفە�سی شێر»ەوە چواند‪.‬‬ ‫فڕێدانە قەفە�سی شێرەوە‪ ...‬دەسەاڵتدارێتی‬ ‫پیاوساالر وەک تەڵەیەک هەرپیاوێکی‬ ‫کردووە بەو شێرە برسیە‪ .‬دەسەاڵتدارێتی‬ ‫ئەو پڵنگە فرێدراوەی نێو قەفە�سی شێری‬ ‫هارکراوی بر�سی‪ ،‬یان بەدەستی خۆی‬ ‫پارچە دەکات‪ ،‬یان وەک ئەوی لێدێت یان‬ ‫ماڵی دەکات و لەگەڵی دا رایدێنێ‪ .‬لە ئەنجام‬ ‫دا شێوازێکی پەیوەندیە کە پیاو دەکاتە‬ ‫کوژەر و ژنیش کوژراو‪ .‬ئەو پەیوەندیە‬ ‫پێویستی بە گۆڕانکاریە‪ .‬ئەو گۆڕانکاریەش‬ ‫بە زیادکردنی ڕەگەزەکان پێک نایەت‪،‬‬ ‫ئەو رێبازە تاقیکراوەتەوە‪ ،‬بەاڵم شێوەی‬ ‫پەیوەندیەکانی ژنێتی و پیاوێتی بەرهەم‬ ‫دێنرێتەوە‪ .‬لەوانەیە شێوە بگۆڕدرێت‪،‬‬ ‫بەاڵم ناوەڕۆکی و چۆنێتی پەیوەندیەکان‬ ‫ناگۆڕدرێن‪ .‬پێویست بە گۆڕانکاریەکی‬ ‫چۆنێتی هەیە لە پەیوەندیەکانی ژن و پیاودا‪.‬‬ ‫دەبێ پەیوەندیەکانی ژن و پیاو لە بواری‬ ‫زایەندییەوە بگۆڕدرێت بۆ بواری سیا�سی و‬ ‫فەلسەفی‪ .‬چەمکی هاوژیانی ئازاد گوزارەیە‬ ‫لەو گۆڕانکاریە لە رووی چۆنایەتیەوە‪.‬‬ ‫لەو باوەڕەداین کردەیی کردنی چەمکی‬ ‫نەتەوەی دیموکراتی‪ ،‬باشترین میکانیزمای‬ ‫خۆپاراستن دەبێت لە بەرامبەر توند و تیژی‬ ‫و ئیستغاللکردنی جن�سی‪.‬‬

‫پ‪.‬ژنۆلۆژی وەک پرۆژە لە ‪ ٢٠١٠‬ەوە‬ ‫کەوتۆتە رۆژەڤەوە‪،‬لەو کاتەوە لە رووی‬ ‫کردەیی و دەزگابوونەوە چ مەودایەکی‬ ‫بەرچاوی بڕیوە؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬تا ئێستا بە پێی داخوازی‬ ‫و پێویست پەرە بە ژنۆلۆژی و دەزگابوونی‬ ‫نەدراوە‪ .‬ئەڵبەتە ئەوەش پاساوی خۆی‬ ‫هەیە‪ ،‬بەاڵم ژنۆلۆژی بە خێرایی لەهەموو‬ ‫دەڤەرەکان بووە رۆژەڤ و بە رەنگی خۆیەوە‬ ‫ناسرا و بە پێی توانا و لەو جێیەی پێویستە‪،‬‬ ‫هەوڵی بە دەزگابوون و رێکخستنکردنی‬ ‫دراوە‪ .‬بەپێی پالنسازی و رێکخستنکراو‬ ‫کاروبار بەڕێوەبراوە‪ ،‬بەاڵم لە هەمان کات‬ ‫دا خۆڕسکانەش پەرەدەسەنێت و ئاراستەی‬ ‫خۆی دەگرێت‪ .‬لە بارودۆخی ئێستادا لە‬ ‫هەموو ئەو جێیانەی کە بەرگرینامەکانی‬ ‫رێبەر ئۆجاالنیان خوێندۆتەوە‪ ،‬یان لە ژێر‬ ‫کاریگەری بزوتنەوەی ئازادی ژنی کورد‬ ‫دایە‪ ،‬یان لەو جێیانەی بزوتنەوەی ئازادی‬ ‫گەلی کورد رێکخراوە‪ ،‬ژنۆلۆژی بۆتە بابەتی‬ ‫باس‪ .‬لە زیندانەکانەوە تا چیاکان‪ ،‬لە هەر‬ ‫چوارالی جیهان ژنانێکی کە لێکۆڵینەوە و‬ ‫لێگەڕینیان لەسەر بابەتەکانی ژن‪ ،‬یان بە‬ ‫رێنمایی هاوژیانی ئازاد لە پەیوەندی ژن‪-‬پیاو‬ ‫دەڕوانن کاروبارەکانیان لە چوارچێوەی‬ ‫ژنۆلۆژی دا لەقەڵەم دەدرێت‪ .‬پێویست نیە‬ ‫کە کاروبارەکانی دەزگابوون هەر دەبێ لە‬ ‫سەرناوی ژنۆلۆژی بێت‪ ،‬بەڵکو گرنگە کە‬ ‫پەرە بە کاروباری ژنۆلۆژی بدرێت‪ ،‬ئەوەش‬ ‫وەک پێشکەوتنێکی گرنگ دەبینین‪ .‬ئەڵبەتە‬ ‫کاریش دەکرێت بۆ دەزگاگەلێکی کە وەاڵمی‬ ‫ئەو هەموو لێگەڕین و چاوەڕوانیانە‬ ‫بداتەوە‪ .‬تا ئێستا هەموو کاروبارەکانی‬ ‫ژنۆلۆژی بە دەستپێشخەری هەرێمیی‬ ‫بەڕێوەچووە‪ ،‬هەندێ جار کاروباری‬ ‫هاوبەش هەیە‪ ،‬بەاڵم دەستپێشخەری‬ ‫هەرێمیی زیاترە‪ .‬لە رێی میدیاوە چاودێری‬ ‫هەندێ پێشکەوتنمان کرد و ئەوەش ئاسۆی‬ ‫‪45‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫ئێمە ڕووناک دەکاتەوە‪ .‬کۆنفرانسەکانی‬ ‫ژنۆلۆژی‪ ،‬گفتوگۆکان‪ ،‬گۆڤار و ماڵپەڕ‪،‬‬ ‫وتار‪ ،‬نوسینی کتێب‪ ،‬ئاکادیمیا‪ ،‬وانەی‬ ‫ژنۆلۆژی لە زانکۆکان‪ ،‬جێگیرکردنی‬ ‫وانەی ژنۆلۆژی لە پەیڕەوی خوێندنی‬ ‫ئامادەیی‪ ،‬هەندێ لەو کاروبارانەن‪ .‬هەندێ‬ ‫لێکۆڵینەوەی سۆسیۆلۆژیش دەستی‬ ‫پێکردووە‪.‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫التین و رۆژهەاڵتی ناوین چاوەڕوانیەکان‬ ‫و هەڵوێستیان زیاتر ئەرێنی بووە‪ .‬لەبەر‬ ‫ئەوەی لەو جێیانە‪ ،‬ژنان لە تێکۆشانی‬ ‫ئازادی دا‪ ،‬وەاڵمیان لە لێگەڕینەکان و‬ ‫رێنماییەکانی فێمینیست دا نەبینیوەتەوە‪.‬‬ ‫بابەتەکانی وەک کۆمەاڵیەتیبوون‪،‬‬ ‫وەرچەرخانی پیاوێتی‪ ،‬شۆڕ�شی ژن‪ ،‬ئایین‪،‬‬ ‫کەلتور‪.... ،‬هتد‪ .‬لە ژنۆلۆژی دا‪ ،‬سەرنجیان‬ ‫رادەکێشێت‪ .‬بەشێكیش هەیە کە زانست‬ ‫لە دەستڕۆیی و بژاری دەسەاڵت دا دەبینیت‬ ‫و دەڵێن کە پێویست بە زانستی ژن نیە و‬ ‫لەجێی زانستی ژن دەکرێت بە چەمکێکی‬ ‫جیاواز گوزارەی لێ بکرێت‪ .‬هەندێکیش‬ ‫هەیە وا بیر دەکەنەوە ئەو بابەتانەی لە‬ ‫چوارچێوەی ژنۆلۆژی دا گفتوگۆی‬ ‫لەسەر دەکرێت و رەخنەی لێدەگرێت‬ ‫دەکرێت لە فێمینیزم دا گفتوگۆی لەسەر‬ ‫بکرێت و ژنۆلۆژی وەک «فێمینیزمی‬ ‫کورد» دەبینن و هەندێکی تریش دەڵێن‬ ‫ئەو بابەتانە دەکرێت لە رەوتی فێمینیستی‬ ‫پۆست‪-‬کۆلۆنیال دا مامەڵەی لەگەڵ‬ ‫بکرێت‪ .‬تەنانەت هەندێک هەیە کە دەڵێن‪،‬‬ ‫دەکرێت ژنۆلۆژی وەک مەسەلەی ئەتیکی‬ ‫نوێ لە فێمینیزم دا گوزارەی لێ بکرێت‪.‬‬ ‫هەندێکیش هەن کە بە پێویست دەبینن‬ ‫کە گفتوگۆکانی ژنۆلۆژی ببەستنەوە بە‬ ‫پێوەری نوێی ئەتیکی فێمنیست‪ .‬نەک تەنیا‬ ‫بزوتنەوەکانی ژنان‪ ،‬بەڵکو چاوەڕوانیەکی‬ ‫زۆر هەیە کە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاو‬ ‫بکرێت‪ .‬هەر کە ژنۆلۆژی پەرەدەسەنێت‪،‬‬ ‫زەمینەی گەیشتنمان بە دەوروبەرێكی‬ ‫فراوان فەراهەم دەبێت‪ ،‬کاردانەوەکان‬ ‫بە دڵنیاییەوە دەبنە رێنیشاندەرێک بۆ‬ ‫کارەکانمان‪.‬‬

‫پ‪.‬کاتێ باس دێتە سەر لقێکی نوێی‬ ‫زانست‪ ،‬بەتایبەتی لە ژنان و کۆمەڵگەش‬ ‫بە گشتی چی کاریگەری و کاردانەوەیەکی‬ ‫هەیە؟ بزوتنەوە و رێکخراوەکانی ژنان‬ ‫کاردانەوەیان چیە؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬دەبێ بڵێم کە ژنۆلۆژی‬ ‫زانستێکی نوێ نیە‪ ،‬بەڵکو چەمکێکی نوێیە‬ ‫لە زانستە کۆمەاڵیه‌تیەکان کە ئامانجێتی بە‬ ‫دیدی ژن شۆڕش لە زانستی کۆمەڵنا�سی‬ ‫دا بکات‪ .‬بۆ نمونە زۆر جار پرسیارکراوە‬ ‫کە ژنۆلۆژی چۆن لە پەروەردە دەڕوانێت‪،‬‬ ‫چۆن بیر لە ئابووری دەکاتەوە‪ ،‬چۆن‬ ‫باس لە تیۆری سیاسەت و زانستە‬ ‫سروشتیەکان دەکات‪ .‬دیارە کە پێویستی بە‬ ‫راستکردنەوەیدیدوزهنیەتیپیاوساالرییە‬ ‫لە هەموو زانستە کۆمەاڵیەتیەکان دا‪.‬‬ ‫بەرپرسیارێتیمان لە راستکردنەوەیە بۆ‬ ‫هەموو بوارەکانی زانست دا بگوازینەوە‪.‬‬ ‫زانستە کۆمەاڵیەتیەکان ئەو دەرفەتەمان‬ ‫بۆ دەرخسێنێت‪ .‬پێمان وایە کە ژنۆلۆژی‬ ‫دەتوانێ رۆڵی دیار و بەرچاو ببێنێ لە‬ ‫پێشخستنی بواری سۆسیۆلۆژیای ئازادی‬ ‫لە زانستە کۆمەاڵیەتیەکان دا‪ .‬ئەوەی‬ ‫دەبینرێت‪ ،‬هەوڵی تیگەیشتنە لەوەی کە ئەم‬ ‫چەمک و زانستە دەیەوێ چی بکات‪ .‬زیاتر ئەو‬ ‫هەڵوێستەیان هەیە کە چاودێری ئاراستەی‬ ‫پ‪.‬چ پرۆژە و کاروبارێکتان هەیە لە‬ ‫گفتوگۆکان و بە دەزگابوونی دەکەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫تا ئێستا بە گشتی کاردانەوە و هەڵوێستی مەودا کورت‪ ،‬ناوین و درێژخایەن دا؟‬ ‫زۆزان سیما ‪ :‬تا ئێستا زیاتر‬ ‫ئەرێنی هەبووە‪ .‬بە تایبەتی ژنانی ئەمەریکای‬ ‫‪46‬‬

‫کاروبارەکانمان‪ ،‬پەروەردە لەسەر‬ ‫ناساندنی ژنۆلۆژی بووە‪ ،‬وەک گروپی‬ ‫کار‪ ،‬کۆنفرانس‪ ،‬کۆبونەوە‪ ،‬سیمینار و‬ ‫خولی پەروەردە بەڕێوەبراوە‪ .‬المان وایە‬ ‫ئیتر کارەکانمان گەیشتۆتە قۆناخێک‪ ،‬لە‬ ‫مەودایەکی نزیکدا بیر لەوە دەکەینەوە‬ ‫کە ئاکادیمیاکانی ژنۆلۆژی دامەزرێنین‪.‬‬ ‫ئەو ئاکادیمیانە لە رووی رێنمایی تیۆری و‬ ‫کردەییەوە لە پەیوەندیەکی توند و تۆڵدا‬ ‫دەبێت و دەبێتە بواری کردەیی کردنی‬ ‫ژنۆلۆژی‪ .‬هەم ئەزموونی بزوتنەوەی‬ ‫ئازادیی ژن هەڵدەسەنگێنرێت و هەم‬ ‫جێگە بە هەموو کاروبارێک دەدات کە‬ ‫ژنان تێدا چاالک و خۆبه‌رێکخستن بکەن‪.‬‬ ‫لە ئاکادیمیاکان دا لە تەندروستیەوە‬ ‫تا ئابوری‪ ،‬لە وێژەوە تا فەلسەفە لە‬ ‫دیمۆگرافیاوە تا سیاسەت لە ئەکۆلۆژیەوە‬ ‫تا زۆر بواری تر راوەستەی لەسەر دەکرێت‬ ‫و زەمینەی وەرچەرخانیان بۆ سیاسەت‪،‬‬ ‫چاالکی و رێکخستن دەرەخسێنێت‪ .‬ئەڵبەتە‬ ‫لەو بوارانەدا زۆر کاروبار هەن‪ ،‬بەاڵم‬ ‫زەمینەی بە ئاکادیمیبوونی‪ ،‬کۆکردنەوەی‬ ‫ئەنجامەکانی و هەڵسەنگاندنی ئەو کاوبارانە‬ ‫نەکراوە‪ .‬بەو تێزانەی لە ئاکادیمیاکانی‬ ‫ژنۆلۆژی دا بەرهەم دەهێنرێت‪ ،‬بەو‬ ‫پرۆژانەی کە کردەیی دەکرێت و ئەو‬ ‫کارانەی کە رێ لەسەر شۆڕ�شی ژن و‬ ‫پێکهێنانیهاوپەیمانیکۆمەاڵیەتیدەکاتەوە‪،‬‬ ‫ئامانجمانە کە زەمینەی کاری هاوبەش‬ ‫فەراهەم بکات‪ ،‬هەم لە رۆژهەاڵتی ناوین‬ ‫و هەم ل ‌ه ئاستی جیهان دا‪ .‬پرۆژەمان هەیە‬ ‫لەسەر مێژوونا�سی‪ ،‬هەروەها لێکۆڵینەوەی‬ ‫سیۆسیۆلۆژی لەو تیکۆشانەی تا ئێستا‬ ‫بەڕێوەبراوە‪ .‬هەروەها پرۆژەمان هەیە‬ ‫لەسەر باڵوبونەوەی ژیانی کۆمیناڵی ژنان و‬ ‫هەڵسەنگاندنی ئەو ئەنجامانەی کە تا ئێستا‬ ‫ژنان لەو پرۆژانەوە بەدەستیان هێناوە‪.‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫ کوردێن شه‌به‌ک دناڤبه‌را گێژه‌ڤانکا‬ ‫کوردایه‌تى و عه‌ره‌ب کرنێ دا‬ ‫ئه‌کره‌م خالد ئه‌بدولکه‌ریم(سه‌ید ئه‌كره‌م)‪ /‬دهوک‬

‫به‌شا دوو‬ ‫لێ قزلباشیه‌ت لده‌ست پێکا دروست‬ ‫بونا وێ دا‪ ،‬دگوتنێ(صوفییه‌تى)‪ ،‬ناڤنان‬ ‫بو دانه‌رێ وێ (قوتب االقتاب صفى‬ ‫الدین اسحاق االردبیلى) یێ وه‌فات کرى‪،‬‬ ‫ل ساال‪730‬ه‪ ،‬ئه‌و باپیرێ شه‌�شێ یێ شاه‬ ‫ئیسماعیلێ صه‌فه‌ویه‌‪ ،‬ئه‌و ژ ناڤدارێن‬ ‫زوهد و زانست و ره‌فتار چاکیێ بویه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و لسه‌ر ده‌ستێ شێخ زاهد ئه‌لگه‌یالنى‬ ‫فێربویه‌‪ ،‬پشتى شێخ زاهد مرى‪ ،‬ئه‌و‬ ‫خه‌لیف ‌ه بوی ‌ه دهیدایه‌ت و پێگه‌هاندنێ‬ ‫دا‪ ،‬قه‌برێ وى یێ پیروز ‌ه ل ئه‌رده‌بیل‪،‬‬ ‫خه‌لک ژ زور جهێن دونیایێ دچن ‌ه سه‌ردانا‬ ‫وى‪ ،‬ئه‌و یێ جوانکری ‌ه بفوسه‌یفسات و‬ ‫قه‌نادیلێن زێر و زیڤا‪ ،‬ئه‌وى ته‌به‌له‌یه‌کا‬ ‫هه‌ى لده‌مێ گازیێ لێدده‌ن بو گوه لێبونا‬ ‫مێڤانان‪ ،‬هه‌ردیسان لئه‌رده‌بیل گورێ‬ ‫کورێ وى(شێخ مو�سى) هه‌یه‌‪ ،‬ئه‌و دبیتن‬ ‫پیروزترینێ شه‌یخێ عه‌جه‌ما‪ ،‬ئه‌و ژ زانایێن‬ ‫خودان زانسته‌‪ ،‬ئه‌و بفێرکرنێ(ارشاد)‬ ‫رادبیتن ل ساال‪735‬ه دژیانا بابێ خودا‪،‬‬ ‫دیار ‌ه وه‌صیێن په‌رتوکا مه‌ناقب هاتینه‌‬ ‫ڤه‌گوهاستن ژ سه‌ر زارێ وى و مریدێن‬ ‫وى‪ ،‬هاتی ‌ه گوتن د( اسار الشیعه‌)دا یا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫عه‌بدالعزیز الجواهرى دا‪.‬‬ ‫هه‌ر لوێ گورستانێ گورا (حه‌یده‌ر‬ ‫کورێ جونه‌ید) و(شاه ئیسماعیل) و(شاه‬ ‫ته‌هماسپ) و (خمر ‌ه میرزا) و (شاه‬ ‫عه‌باس) دهێتن دیتن‪ .‬گوتن ‌ه رێکا صه‌فه‌وى‬ ‫قزلباشی ‌ه ل سه‌رده‌مێ شاه ئیسماعیلێ‬ ‫صه‌فه‌وى‪ ،‬پشتى خێلێن ئیستاجلوا‪،‬‬ ‫شاملو‪ ،‬بنکلوا‪ ،‬بهارلو‪ ،‬زولقه‌دره‌‪ ،‬فه‌جر‪،‬‬ ‫ئه‌فشار‪ ،‬هاتین سه‌ر رێکا وان‪ ،‬پا�شى‬ ‫کوالڤێن سور کرین ‌ه سه‌رێ خوو‪ ،‬گوتنێ‬ ‫قزالباش‪ ،‬بتورکى(قزل) سور و (باش)‬ ‫یانى سه‌ر‪ ،‬یانى خودانێ کوالڤێن سور‪،‬‬ ‫پا�شى پشتى ده‌مه‌ک بسه‌ردا بورین گوتنێ‬ ‫قزلباش‪ ،‬چونکى دانه‌رێ وا شێخ صه‌فى‬ ‫دین بویه‌‪ ،‬یێ کو مرى ل ساال‪730‬ه‪ ،‬پاش‬ ‫دوو چاخ بسه‌ردا بوین شاه ئیسماعیل‬ ‫دبیتن جهگرێ وى‪ ،‬ل سه‌ر هه‌المه‌تێ‬ ‫مه‌له‌کى ل ساال‪906‬ه‪ ،‬ئه‌و ژى ساال ‪930‬ه‬ ‫دمریتن‪ ،‬لڤێر ‌ه ده‌م لناڤبه‌را دانه‌رى و‬ ‫نه‌ڤیێ وى دووسه‌د سال ڤه‌دکێشن‪...‬‬ ‫لڤێر ‌ه شاه ئیسماعل دروشمێ قزلباش‬ ‫هه‌لدگریتن‪ ،‬کوالڤێن سور دکه‌تن سه‌رێ‬ ‫له‌شکه‌رێ خو‪ ،‬ئه‌ڤ دروشم ‌ه دهێتن‬ ‫وه‌رگرتن ژ (تاجێ حه‌یده‌ر یێ سور) وه‌کى‬ ‫ناڤلینانا دوازد ‌ه ئیماما‪ .‬قزلباش فرقه‌یه‌کا‬

‫دینی بویه‌‪ ،‬به‌الڤ بوى ل ئه‌نادولێ‪ ،‬ئه‌و‬ ‫وه‌کى نه‌صیریێ سورین ‌ه و ئه‌وان دگوتنه‌‬ ‫خو عه‌له‌وى‪ ،‬یانى هێزا عه‌لیێ کورێ‬ ‫ئه‌باتالبى‪ ،‬لناڤ قزلباشا کورد و تورک‬ ‫ژى هه‌بوینه‌‪ ،‬ئه‌وان هنده‌ک عادات و‬ ‫ته‌قالیدێن هاڤى هه‌بوینه‌‪ ...‬لدرێسم و‬ ‫مه‌التیه‌‪ ،‬ترجان‪ ،‬ئه‌زوربیجان‪ ،‬سیواس‪،‬‬ ‫ته‌بلیس و سیواس و ئه‌نقه‌ر ‌ه هاتن ‌ه به‌الڤ‬ ‫کرن‪.‬‬ ‫لئه‌ڤغانستانێ دگوتن ‌ه قزلباشا‬ ‫مهاجر‪ ،‬ژ ره‌گه‌زێ وان یێ تورکومانى‪،‬‬ ‫تاجیکى و نه‌هدیکى تویخا ناڤینا جامو‬ ‫تاکو فارسا(ئیرانى) پاش نادر شاهى‪ ،‬یێن‬ ‫کو ئه‌و خوجه کرین‪ ،‬ل کابول و هنده‌ک‬ ‫ویالیه‌تێن دى‪ ،‬دا بو وان ببن ‌ه په‌رجان و‬ ‫وان بپارێزن‪ ....‬شه‌به‌ک گرێدانێن وان‬ ‫زورترین ‌ه دگه‌ل به‌کتاشیێ ژ قزلباشیێ‪،‬‬ ‫چونکى لبن کارتیکرنا په‌رتوکا(املناقب)‬ ‫تێگه‌هشتینه‌‪ ،‬دالپه‌ره‌یێن ڤێ په‌رتوکێدا(ل‬ ‫‪ ،)49_48‬گرنگیه‌کا زور دده‌تن ژمارا‪،‬‬ ‫دکومبونێن واندا ئه‌ڤ ژمار ‌ه دهێنه‌‬ ‫گوتن‪ ،‬کوپیروزیا وان هه‌یه‌‪ ،‬ژمارێن‬ ‫وان یێن زور دهێن ‌ه گوتن ناگه‌هنه‌‬ ‫حه‌فتا(�سێ‪ ،‬پێنج‪ ،‬حه‌فت‪ ،‬دوازده‌‪،‬‬ ‫چارده‌‪ ،‬چل)‪� ،‬سێ(خودى‪ ،‬مه‌حه‌مه‌د‪،‬‬ ‫‪47‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫عه‌لى)‪ ،‬پێنج(مه‌حه‌مه‌د‪ ،‬عه‌لى‪ ،‬فاتیمه‌‪،‬‬ ‫حه‌سه‌ن‪ ،‬حوسێن)‪ ،‬دبێژنێ ئه‌صحابێن‬ ‫ْ‬ ‫کسا‪ ،‬حه‌فت(پله‌یێن رێکا صوفیه‌تیێ‬ ‫(املونته‌سب‪ ،‬املرید‪ ،‬الدروێش‪ ،‬املرشد‪،‬‬ ‫الپیر‪ ،‬البابا‪ ،‬القه‌له‌نده‌ر‪ ،‬الره‌ند‪،‬‬ ‫القوتب)‪ ،‬دووازده‌( دوازد ‌ه ئیمام‪،‬‬ ‫عه‌لى املرته‌زا‪ ،‬حسن املجتبى‪ ،‬حسێن‬ ‫الشهید‪ ،‬على بن حسێن‪ ،‬زین العابدین‪،‬‬ ‫محمدباقر‪ ،‬جعفرالصادق‪ ،‬مو�سى الکازم‪،‬‬ ‫على النقى(هادى)‪ ،‬حسن العسکرى‪،‬‬ ‫محمد املهدى))‪ ،‬چل دگه‌ل ڤان ئیماما‬ ‫پێغه‌مب ‌ه ‌ر و فاتیم ‌ه و ئیمامیێن دى یێن‬ ‫بهێن و غائیب‪ ،‬ناهێن زانینێ هه‌مى چونکى‬ ‫هێشتا هنده‌ک نه‌هاتینه‌‪ ...‬ددیارکرنا‬ ‫(غلووالغالت) دئیسالمێ دا‪ ،‬صه‌واف‬ ‫دده‌تن دیار کرن‪ ،‬رێکێن صوفیگه‌ریێ‬ ‫د ئیسالمێ دا وه‌کى( قادریه‌‪ ،‬ره‌فاعیه‌‪،‬‬ ‫سه‌هره‌وه‌ردیه‌‪ ،‬شازلیه‌‪ ،‬نه‌قشه‌به‌ندیه‌‪،‬‬ ‫خه‌لوه‌تیه‌‪ ،‬میرغه‌نیه‌‪ ،‬غه‌نیمیه‌‪ ،) ...‬تیمێن‬ ‫ببها وه‌کى(بکتاشیه‌‪ ،‬املوله‌ویه‌‪ ،‬البارامیه‌‪،‬‬ ‫املالحیه‌‪ ،‬القزلباشیه‌‪ ،‬العله‌ویه‌‪،‬‬ ‫االبراهیمیه‌‪ ،‬الجمالیه‌‪ ،‬الزه‌هه‌بیه‌‪،‬‬ ‫النوربه‌خشیه‌‪ ،‬النعمه‌الهیه‌‪ ،‬الکونابادیه‌‪،‬‬ ‫الصه‌فائیه‌‪ ،‬االوجاخیه‌‪ ،‬القه‌لنده‌ریه‌‪،‬‬ ‫الخالسکریه‌‪ ،‬الشیخیه‌‪ ،‬الکشفیه‌)‪،‬‬ ‫هه‌ردیسانێ مه‌عنا غه‌لوێ یه‌عنى زه‌اللى و‬ ‫دهزبه‌رزه‌بونا عه‌لى و خه‌لکێ ماال وى دا‪...‬‬ ‫د ده‌رگه‌هێ(عادات و ته‌قالیدێن)‬ ‫شه‌به‌کادا‪ ،‬صه‌راف دبێژیتن‪ :‬شه‌به‌ک‬ ‫نڤێژێن خو وه‌کى خه‌لکێ دى ناکه‌ن‪ ،‬ئه‌و‬ ‫نڤێژه‌کێ بتنێ دکه‌ن لشه‌ڤا ئه‌ینیێ دا‪،‬ئه‌و‬ ‫وه‌کى بازنه‌یى دروینن و بکوم نڤێژا خو‬ ‫ملاال پیرێ خودیکه‌ن‪ ،‬ئه‌و لسه‌ر دلێن خو‬ ‫په‌یڤا(گلبنک) دبێژن‪ ،‬گل= یانى گول‪،‬‬ ‫بنک= یانى ده‌نگ‪ ،‬پا�شى پیر دێ ئه‌مرى‬ ‫ده‌تن سجودێ ببه‌ن و دێ خو چه‌مینن‪...‬‬ ‫‪48‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫هه‌ردیسان روژیا هه‌یڤا ره‌مه‌زانێ ناگرن‪،‬‬ ‫ئه‌و نه‌ه روژێن ئێکێ ژ هه‌یڤا مه‌حه‌رمێ‬ ‫روژیێن خو دگرن‪ ،‬هه‌ردیسان ئه‌و‬ ‫زکاتا مالێ خو ناده‌ن‪ ،‬ئه‌و ژبه‌رهه‌مێ خو‬ ‫یێ كشتوکالى پێنجێکیێ دده‌ن ‌ه ربیشتا‬ ‫پێغه‌مبه‌رى(سه‌یدا)‪ ،‬ئه‌و بو حه‌جێ ناچن‬ ‫مه‌ک ‌ه و مه‌دینا‪ ،‬به‌لکى ئه‌و دچن بو سه‌ردانا‬ ‫جهێن پیروز ل کوف ‌ه و نه‌جه‌ف و‪ ،‬حه‌ج‬ ‫لده‌ڤ وان ته‌مام نابیتن‪ ،‬بتنێ ئه‌گه‌ر حه‌فت‬ ‫جارا سه‌ردانا کوف ‌ه و نه‌جه‌ف بکه‌ن‪...‬‬ ‫لێ ئه‌وا راستى بیتن پرانیا شه‌به‌کا(سنه‌‪،‬‬ ‫شیعه‌) رێوره‌سمێن دینێ ئیسالمى بته‌مامى‬ ‫برێڤه‌دبه‌ن‪.‬‬ ‫گرنگترینێ رێوره‌سمێن وان‪ ،‬وه‌کى‬ ‫صه‌واف دبێژیتن ‪ :‬گرنگترینێن رێوره‌سمێن‬ ‫وان یێن پیروز و بیرهاتنا وان دکه‌ن‪ ،‬وه‌کى‬ ‫لخارێ دیاره‌‪:‬‬ ‫‪ -1‬رۆژا سه‌رێ سالێ‪ ،‬شه‌ڤا ئێکێ‬ ‫سه‌رسالێ (ئێکى کانونێ) لده‌ڤ وان یاپیروزه‌‬ ‫و بیرهاتنا وێ دکه‌ن‪ ،‬هه‌ردیسان سه‌رساال‬ ‫وان دروست ‌ه بهێت ‌ه کرن لده‌ه روژێن ئێکێ‬ ‫یان ده‌ه روژێن دووێ ژ هه‌یڤا کانونا ئێکێ‪،‬‬ ‫کودبیتن هه‌یڤا سه‌رساال زاینى‪.‬‬ ‫‪ -2‬شه‌ڤا لێبورینێ(التعازر او الغافر)‪،‬‬ ‫شه‌به‌ک لڤێ شه‌ڤێ(ئه‌ینیێ) کومبه‌ستێن‬ ‫تایبه‌تى دکه‌ن‪ ،‬ئه‌و لڤێ شه‌ڤێ دلێن خو یێن‬ ‫بکه‌ربوکین و ژخرابیا درێژن و داخازیا‬ ‫لێبورینێ دکه‌ن‪ ،‬راستیا خو دده‌ن ‌ه دیار‬ ‫کرن‪ ،‬به‌رامبه‌رى پیرێ خو‪ ،‬رێوره‌سمێن‬ ‫تایبه‌تى هه‌ن ‌ه بو ڤێ شه‌ڤێ‪ ،‬دووازد ‌ه که‌س‬ ‫دێ بسه‌روکاتیا باباى‪ ،‬پیرێ مه‌زن دێ‬ ‫راوه‌ستن‪ ،‬کومبون لشه‌ڤا لێبورینێ‬ ‫کومبه‌سته‌کا پیرۆزه‌‪ ،‬راستیانا دوازده‌‬ ‫که‌سا‪ ،‬نیشانا دوازد ‌ه ئیمامێن بێ گونه‌هن‬ ‫ژ ئیمامێن شیعى‪ ،‬پیرو بابا ئه‌و شێخ ‌ه و‬ ‫سه‌روکانی ‌ه لده‌ڤ شیعه‌یا‪ ،‬ئه‌وان(ره‌هر)‬

‫هه‌ی ‌ه و ئه‌ڤ ‌ه ده‌لیله‌ک ‌ه و مه‌نزلگه‌ها وى‬ ‫کێمترێ ‌ه ژ یا پیرى‪ ،‬ئه‌و مروڤ ‌ه یێ فانو�سێ‬ ‫یان چراى هه‌لدگریتن‪ ،‬ئێک ژى جه‌ریفکى‬ ‫هه‌لدگریتن لبه‌ر ده‌رگه‌هێ پیرى و یێ کو‬ ‫بوکومبونێ ئاماده‌کرى و ئه‌و به‌رپرسیاره‌‬ ‫ژئاڤدانا جه‌ماعه‌تێ‪ ،‬چار خادم و دوو‬ ‫ده‌رگه‌هڤان ژى دێ لبه‌ر ده‌رگه‌هێ پیرى‬ ‫راوه‌ستن‪.‬‬ ‫‪ -3‬شه‌ڤا دانپێنانێ‪ ،‬ئه‌ڤ ‌ه ئه‌و شه‌ڤ ‌ه یا‬ ‫گونه‌هبارێن شه‌به‌ک دچن ‌ه ده‌ڤ پیرى و‬ ‫دانپێدانا گونه‌هباریا خودکه‌ن‪...‬‬ ‫‪ -4‬رێوره‌سمێن هتانا ناڤ‬ ‫رێکێ(هه‌لبژارتنا ده‌روێشا)‪ ...‬ئه‌ڤه‌‬ ‫رێوره‌سمێن تایبه‌تینه‌‪ ،‬بابا و هاریکارێ‬ ‫وى(ره‌هبه‌ر)صوفیا دهه‌لبژێرن بو ناڤ‬ ‫رێکا صوفیگه‌ریێ‪ ،‬ئه‌ڤ دوو که‌س ‌ه دگه‌ل‬ ‫که‌سه‌کێ دى و ژنکا که‌�سێ دى بوده‌مێ چل‬ ‫یا حه‌فێ روژا دێ که‌ڤن خه‌لوه‌تێ‪.‬‬ ‫‪ -5‬سه‌ردانێن گورێن دوازده‌ئیماما‪.‬‬ ‫‪ -6‬رێوره‌سمێن ده‌هروژکیا محه‌رمێ‪.‬‬ ‫ل ڤان روژا خوڤه‌دقوتن‪ ،‬زنجیرا ل‬ ‫خودده‌ن‪ ،‬دکه‌ن ‌ه گرى‪ ،‬خه‌مام ئیمام‬ ‫حوسێن هه‌ل دگرن‪.‬‬ ‫شه‌به‌کا رێوره‌سمێن ب حێبه‌تى هه‌نه‌‪،‬‬ ‫لڤێر ‌ه ده‌رفه‌ت نینه‌‪ ،‬ئه‌م ل سه‌ر باخڤێن‪،‬‬ ‫هه‌ردیسان وان عادت و ته‌قالیدێن زور‬ ‫جوان بوان ڤ ‌ه گرێداى هه‌نه‌‪ ،‬هه‌مى‬ ‫خه‌لکێ ده‌ردورێ وان ل بن کارتێکرنا‬ ‫کریارێن وان یێن باش و مشتى مروڤایه‌تى‬ ‫ماین ‌ه و رێز و قه‌درگرتنێن باش لێ دگرن‪.‬‬ ‫ل دوماهێکێ صه‌واف ئیشاره‌تێ‬ ‫بپه‌رتوکا وان یا پیروز(البرخ = بوریوق)‬ ‫دکه‌تن‪ ،‬ئه‌ڤ ‌ه ده‌ستنڤێسه‌که‌‪ ،‬پێکهاتی ‌ه ژ‬ ‫دان و ستاندنه‌کا ل ناڤبه‌را شه‌هابه‌دین‬ ‫کورێ ئه‌حمه‌د کورێ یه‌حیاى‪ ،‬یێ ناڤدار‬ ‫ب(فه‌زلواله ئه‌لعومه‌رى) دپه‌رتوکا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫(مسالک االبصار من ممالک االمصار)‪،‬‬ ‫لسه‌ر بابه‌تێن شه‌به‌کا‪ ،‬لپشکا سیێ‬ ‫دبێژیتن (الشوک او الشول)‪ ،‬ژ زارده‌ڤێ‬ ‫مسته‌فا جه‌واد‪ ،‬ئه‌ڤانا حاکمداریا وان‬ ‫ژالیێ(شوانکارا = شبنکارا)هاتی ‌ه کرن‪،‬‬ ‫دده‌تن خویا کرن‪ ،‬عه‌قیدا وان عه‌قیده‌یا‬ ‫به‌کتاشیه‌(بککاشیس ‌ه = قزلباشیه‌) دگه‌ل‬ ‫هنده‌ک گورین و پێشداچونا‪ ،‬په‌رتوکا‬ ‫وان یا پیروز(مه‌ناقب) و (البویوروق)‪...‬‬ ‫ئه‌ڤ ‌ه دکه‌ڤتن ‌ه خه‌لوێ‪ ،‬زور رێکێن خه‌لوێ‬ ‫هه‌نه‌‪ ،‬گرنگترینێ وان( البیانیه‌‪ ،‬املغیریه‌‪،‬‬ ‫الحربیه‌‪ ،‬املنصوریه‌‪ ،‬الجناحیه‌‪ ،‬الخیتابیه‌‪،‬‬ ‫الشریعیه‌‪ ،‬النصیریه‌‪ ،‬البکتاشی ‌ه و‬ ‫قزلباشیه‌)‪ ،‬یامه‌پێ مه‌ره‌م رێکا به‌کتا�شى‬ ‫و قزلباشیه‌یه‌‪ ،‬چونکى بسلمانێن شه‌به‌ک‬ ‫ڤێ رێکا صوفیگه‌ریێ(خه‌لوێ) برێدا دبه‌ن‪.‬‬ ‫یائێکێ رێکا تورکی ‌ه لئه‌نادولێ دروست بوی ‌ه ژ‬ ‫الیێ حاج به‌کتا�شى‪ ،‬ل نیشاپور ساال ‪738‬ه‪،‬‬ ‫لدیڤدا رێکه‌ک دیار دبیتن ل ئه‌رده‌بیل‪،‬‬ ‫باکورێ ئیرانێ‪ ،‬دبێنێ رێکا صوفیگه‌رى یان‬ ‫رێکا ئه‌لسرخریه‌(القزلباشی ‌ه العلویه‌)‪.‬‬ ‫بنیاتێ خه‌لوێ ل ده‌ستپێکى بو ئیمام‬ ‫عه‌لى دهات ‌ه کرن‪ ،‬پا�شى بو زوریه‌تا وى‬ ‫و دوازد ‌ه ئیمان دهات ‌ه کرن‪ ،‬ئه‌و شیعێن‬ ‫خه‌لوێ بو عه‌لى دکه‌ن چار پشکن‪،‬‬ ‫تائیفائێکێ دبێژیتن عه‌لى ئیمام ‌ه و حه‌ز ژ‬ ‫عه‌لى دکه‌ن و بو دکه‌ڤن خه‌لوێ و ئه‌ڤه‌‬

‫زورن‪ ،‬یێن دوو وێ(موعته‌دله‌)‪ ،‬یێن سیێ‬ ‫عه‌لى ببهایه‌کێ بلندوپیروز دژمێرن‪ ،‬یێن‬ ‫چارێ دبێژن عه‌لى خودای ‌ه و ئه‌ڤ ‌ه لعێراقێ‬ ‫نه‌ماینه‌‪ ،‬ئه‌ڤ ‌ه لئیرانێ ل ده‌ڤه‌را(شاه ئاباد)‬ ‫هه‌نه‌‪.‬‬

‫ده‌ڤه‌را شه‌به‌کایه‌تى‬ ‫دروست بویه‌ ژ چل و‬ ‫نه‌ه گوندا‬

‫ل ساال(‪557‬ه) هاتین ‌ه گوندێ(باشبیسه‌)‬ ‫یێ مه‌سیحیا ل سه‌رده‌مێ ساسانیا‪،‬‬ ‫خانیێن وان قوچه‌کى هاتن ‌ه ئاڤا کرن‪.‬‬ ‫حوکمه‌تا عێراقێ دیراسه‌ک دروست‬ ‫کریه‌‪ ،‬ل سه‌ر گوندێن ده‌وروبه‌رێن میسل‬ ‫ب ژماره‌(‪ )541‬ساال‪1952‬ز‪ ،‬دبێژیتن ل‬ ‫حه‌مدانیێ(ده‌ردورێن میسل) تێکه‌له‌یه‌کى‬ ‫نه‌ژادى هه‌یه‌‪ ،‬پرانیا وان شه‌به‌کن‪ ،‬پا�شى‬ ‫عه‌ره‌ب‪ ،‬کورد‪ ،‬تورکومان‪ ،‬ئه‌ڤ ‌ه دانپێدانه‌‬ ‫ژ الیێ ده‌وله‌تا عێراقێ ب سه‌ربخویا‬ ‫شه‌به‌کان‪.‬‬ ‫ده‌ڤه‌را شه‌به‌کایه‌تى دروست بوی ‌ه ژ‬ ‫(‪ )49‬چل و نه‌ه گوندا‪ ،‬هاتن ‌ه دابه‌ش کرن‪،‬‬ ‫ل سه‌ر قه‌زا میسل‪ ،‬حه‌مدانیه‌‪ ،‬تلکێف‪،‬‬ ‫ل خاریا قه‌زا شێخان و ئاکرێ‪ ،‬ل دیڤ‬ ‫سه‌رژمێریا ساال‪1977‬ز‪ ،‬ل ناڤبه‌را(‪75‬‬ ‫– ‪ )80‬هزار مروڤان‪ ،‬سه‌رژمێریا وان‬ ‫دای ‌ه دیار کرن‪ ،‬لێ دبیتن لوى ده‌مى ئه‌ڤه‌‬ ‫ژماره‌یه‌کا زور کێمکرى بیتن‪ ،‬هنده‌ک‬ ‫سه‌رچاو ‌ه ژمارا وان ب(‪ )150‬سه‌دو پێنجى‬ ‫هزار مروڤا دای ‌ه دیار کرن‪ ،‬دبیتن نوکه‌‬ ‫سه‌رژمێراوان ببیتن زێده‌ى(‪ )200‬دووسه‌‬ ‫هزار مروڤان‪.‬‬

‫دراستى دا شه‌به‌ک ژ رۆژهه‌التێ‬ ‫عێراقێ(ئیرانێ) هاتین ‌ه ل سه‌رده‌مێ ده‌وله‌تا‬ ‫ساسانێ‪ ،‬هاتن ‌ه ل ده‌وروبه‌رێن میسل‬ ‫خوجه بوینه‌‪ ،‬ئبن ئه‌سیر د په‌رتوکا‬ ‫خودا(الکامل فى التاریخ) دبێژیتن‪ :‬ل ده‌مێ‬ ‫ساسانیا ده‌ستێ خو دانای ‌ه سه‌ر میسل‪،‬‬ ‫شویرها وێ ئاڤا کرى‪ ،‬ل ده‌وروبه‌را‬ ‫هنده‌ک گوند هاتن ئاڤا کرن‪ ،‬ئه‌ڤ گونده‌‬ ‫ئه‌ون یێن نوک ‌ه شه‌به‌ک لێ خوجه‪ ،‬ئه‌ڤێ‬ ‫سه‌رچاوه‌‪« :‬الشبک فى العیراق» ژ‬ ‫دیتنێ نڤێسه‌ر (کامل الصائیغ) ته‌ئید دکه‌تن‬ ‫دپه‌رتوکا خودا( تاریخ املوصل)‪ ،‬ئه‌ڤێ نڤێسینا زوهێر کازم عه‌بود‪.‬‬ ‫دیتنێ پشته‌ڤانى هه‌یه‌‪ ،‬چونکى شه‌به‌ک‬

‫وێنه‌ی چه‌ند كه‌سێكی شه‌به‌ك‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫‪49‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫ئۆجاالن بۆ‌تە هیوا بۆ مرۆڤایەتی‬ ‫ئا‪ /‬ئازادیی كۆمه‌ڵگه‌‪-‬هامبورگ‬ ‫« نەهاتوین لێرە با�سی ئەردۆغان و‬ ‫ترامپ بکەین‪ ،‬بەڵکو هاتوین باس لە‬ ‫چۆنێتی بونیادنانی نوێ بکەین»‬ ‫کۆنفران�سی» ئالەنگاری لەبەرامبەر‬ ‫مۆدێرنیتەی سەرمایەداری‪ :‬هێنانە ئارای‬ ‫مۆدێرنیتەی دیموکراتی‪ ،‬بەرخودان‪،‬‬ ‫یاخیبوون و بونیادنانی نوێ» لە رۆژانی ‪-١٤‬‬ ‫‪١٦‬ی نیسانی ‪ ٢٠١٧‬لە زانکۆی هامبۆرگ‬ ‫بەسترا‪ .‬کۆنفرانسەکە لە چوارچێوەی‬ ‫پارادایمی مۆدێرنیتەی دیموکراتی و دیدی‬ ‫رێبه‌ری گەلی کورد عەبدوڵاڵ ئۆجاالن دا‪،‬‬ ‫لەالیەن « تەونی لێگەڕینی ئەلتەرناتیڤ‬ ‫ ‪Network for an Alternative Quest‬‬‫« رێک خرا‪ .‬یەکەمین جار لە ساڵی‬ ‫‪ ٢٠١٢‬بەسترا‪ ،‬کۆنفران�سی دووەمین لە‬ ‫ساڵی ‪ ٢٠١٥‬و بۆ جاری سێیەمیش لە‬ ‫رۆژانی ‪١٦-١٤‬ی نیسان ‪ ٢٠١٧‬بەسترا‪.‬‬ ‫لە زۆر واڵتی جیهان ئاکادیمیسیان‪،‬‬ ‫زانا‪ ،‬مامۆستای زانکۆ‪ ،‬ژینگەپارێز‪،‬‬ ‫فێمینیست‪ ،‬نوێنەری بزوتنەوەکانی‬ ‫کۆمەاڵیەتی‪ ،‬چەپ‪ ،‬سۆسیالیست‪،‬‬ ‫ئەنارشیست و لێگەڕانی ژیانێکی‬ ‫ئەلتەرناتیڤ لە زۆربەی واڵتانی جیهان و‬ ‫کوردستانەوە بەشداریان کرد‪ .‬بابەتەکانی‬ ‫وەک ئابوری‪ ،‬ژنۆلۆژی‪ ،‬ئەکۆلۆژی‪،‬‬ ‫فەلسەفە‪ ،‬سەرمایەداری‪ ،‬بەرخودان و‬ ‫بونیادنانی ژیانێکی نوێ پیشکەشکران‪.‬‬ ‫‪50‬‬

‫هەر �سێ رۆژی کۆنفرانسەکە لە حەوت‬ ‫ژووری بچوکی داخراودا بابەتەکان لە‬ ‫الیەن تیمێکی ‪ ٢١‬کەسیەوە بە حەوت‬ ‫زمانی کوردی‪ ،‬تورکی‪ ،‬ئینگلیزی‪ ،‬ئەملانی‪،‬‬ ‫فەرەن�سی‪ ،‬ئیتالی و ئیسپانی وەگەڕی‬ ‫راستەوخۆ کران‪ ،‬لەسەر مالپەڕی تەونی‬ ‫لێگەڕینی ئەلتەرناتیڤ بەشێوەیەکی‬ ‫راستەوخۆ باڵو کرایەوە و لە زۆربەی‬ ‫واڵتانی جیهان سەدان هەزار کەس بە‬ ‫دوای دانیشتنەکانی کۆنفرانسەکەدا‬ ‫چوون‪.‬‬ ‫« نەهاتوین لێرە با�سی ئەردۆغان و‬ ‫ترامپ بکەین» ئەم سەردرێڕە سەرنج‬ ‫راکێشترین رستە بوو لە نێو وتەی‬ ‫کردنەوەی کۆنفرانسەکەدا ئەی باشە‬ ‫چی ئەوانی کۆکردەوە‪ ،‬لە جیهان دا لە‬ ‫کاتێکدا کە هەرکەس با�سی قەیران دەکات‬ ‫دەکرێت با�سی چی بکرێت‪ .‬ئەم دوو ناوە‬ ‫رۆڵیان هەیە و دەبێ لە قوڵکردنەوەی‬ ‫قەیران و یان لەسەردەمێکدا لەسەر کارن‬ ‫کە قەیرانی سیستەم و سەرمایەداری‬ ‫لە لوتکە دایە‪ ،‬بەاڵم لە کۆنفرانسدا‬ ‫�سێ سەردێر گرنگترین بوون یەکەم‪:‬‬ ‫سەرمایەداری و دەرهاویشتەکانی‪،‬‬ ‫دووەم‪ :‬هزری ئەلتەنارتیڤ و رێبازەکان‪،‬‬ ‫سێیەم ‪ :‬پێکهێنان و خۆپاراستن بوون‪.‬‬ ‫�سێ پر�سی گرنگ پرۆژە و تێکۆشانێکی‬

‫گەورەی پێویسته‌‪.‬‬ ‫نوێ چۆن بونیادبنرێت‪ ،‬ئەو پرۆژەیە‬ ‫چیە کە نوێ بونیاد دەنرێت‪ ،‬کێ بەشداری‬ ‫لە بونیادنان دا دەکات‪ ،‬بۆ بونیادنان چۆن‬ ‫و لەبەرامبەر کێ تێکۆشان بەێوەدەبرێت؟‬ ‫ئەو بابەتانە بوون کە لە کۆنفرانسەکەدا‬ ‫هەم پێشکەشکران و هەم گفتوگۆی‬ ‫لەسەرکران‪.‬‬ ‫ئەوەی هەزاران کە�سی لە ئەمەریکا‪،‬‬ ‫ئەمەریکای التین و رۆژهەاڵتی ناوین و‬ ‫واڵتانی ئەوروپاوە گەیاندبووە الی یەک ئەو‬ ‫جانەوەرەیە کە پێی دەلێن ‪ :‬سەرمایەداری‪.‬‬ ‫سەدان ساڵە مرۆڤایەتی و رۆژهەاڵتی‬ ‫ناوین داگیردەکات و دەمژێت کە دەبوو‬ ‫لێی رزگار بین بەاڵم بۆچی لەناونەبرا‪ ،‬لە‬ ‫گفتوگۆکانی کۆنفرانسەکەدا دەرکەوت‬ ‫کە تەنیا دژە سەرمایەداربوون بەس‬ ‫نیە‪ ،‬دەبوو شتێک بکرێت‪ ،‬ئەوەی لە‬ ‫دوای سەرمایەداری بونیاد دەنرێت‬ ‫دەبوو روون بێت و دید و پرۆژەیەک‬ ‫هەبێ و کۆمەڵگەش بەشدار بێت‪ .‬لێرەدا‬ ‫باس لە «مۆدێرنیتەی دیموکراتی « کرا‬ ‫کە پارادایم و پرۆژەی ئۆجاالنە‪ .‬هزر‪،‬‬ ‫تێکۆشان و پێشنیارەکانی چارەسەری و‬ ‫رێبازی ئۆجاالن بۆ چارەسەری هێزی‬ ‫بزوێنەر بوو بەاڵم لە جێی دیکەی دونیاوە‬ ‫لێکۆڵەران‪ ،‬کۆمەڵناسان‪ ،‬نوسەر‪،‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫چاالکڤانانی دژە‪-‬سەرمایەداری لەدەوری گفتوگۆکانمان لێرەدا لەسەر دژە‪-‬‬ ‫یەک کۆکردبۆوە‪ .‬دژە سەرمایەداری‪ ،‬سەرمایەداری و لێگەڕینی ئەلتەرناتیڤ‬ ‫مۆدێرنیتەی دیموکراتی و کۆنفیدرالیزمی گرنگن»‪.‬‬ ‫دیموکراتی وەک ئەلتەرناتیڤێک ناوەکانی‬ ‫ئۆجاالن‪ ،‬براودل‪ ،‬باکۆنین‪ ،‬مارکس‪،‬‬ ‫فانۆن و بوکچین گەیاندە یەک‪.‬‬ ‫ئەکتەر و چاالکیی سەندیکا رۆلف به‌ داگیرکردنی‬ ‫بەکەر لە سەرەتای کۆنفرانسەکە لە کۆمەڵگەی سروشتی‬ ‫وتەی کردنەوەدا سەرنجی بۆ سەر‬ ‫کۆمەلکوژیەکانی دەولەتی تورکیا لە و دەربازبوون بۆ‬ ‫باکوری کوردستان راکێشا کاتێ وتی کۆمەڵگەی چینایەتی‪،‬‬ ‫« دایکان جەستەی رۆڵەکانیان لە سەرمایەداریی‬ ‫شەقامەکان کۆکردەوە‪ ،‬ئێستا ئێمە چی‬ ‫بەو دایکانە بڵێین؟ من رۆڵەی دوایین بناغەی خۆی دانا‬ ‫شەڕم‪ .‬شەڕی جیهانیی دووەمین‪ .‬ئەم‬ ‫پرۆفیسۆر جۆن هالۆوەی مەکسیکی‬ ‫قەیرانەی جیهان قەیرانی سەرمایەدارییە‬ ‫و قەیرانێکە بە ئاگاییەوە هەڵگیرسێنراوە‪ .‬بەرێی ڤیدیۆ بەشداری کۆنفرانسەکەی‬ ‫بە هەڵگیرسانی قەیران دەیانەوێ بازاڕی کرد و پوختەی بابەتەکەی وەها بوو‪« :‬‬ ‫نوێ دامەزرێنن‪ .‬قەیرانی یۆنان یان غەمگینم کە لەوێ نیم‪ ،‬بەاڵم خۆشحاڵم‬ ‫ئەو قەیرانەی لە رۆژهەاڵتی ناوینە بۆ کە بەم رێیەش بێت لەگەڵتانم‪ .‬لێرە‬ ‫دۆزینەوەی بازاڕی نوێیە‪ .‬شەڕی روسیا هەتاوە‪ ،‬هەوا خۆشە و ئیسراحەتم‪ .‬بەاڵم‬ ‫و ئەمەریکایە‪ .‬ئەو دۆخەی هاتۆتە ئاراوە مرۆڤەکان بۆ خەیاڵی خۆیان و دونیایەکی‬ ‫بەربەریەتە‪ ،‬بۆ درێژەدانە بە موڵکایەتی نوێ شەڕ دەکەن‪ .‬من هەواداری ئەو‬ ‫و پێویست بە ئەشکەنجە دەبینن‪ .‬دەبێ هەواڵنەی ئەوانم‪ .‬نازانم بلێم چی؟‬ ‫سەردەمی بەهێز و دەسەاڵتدارەکان ئێوە بە تەنیا نین‪ .‬ئەوانەی لەوێن و‬ ‫گۆڕانکاری بەسەردا بێت‪ .‬گەورەکان ئەوانەی لە کوردستانیشن بە تەنیا نین‪.‬‬ ‫هەمیشە بە گەورەیی نەمێننەوە‪ ،‬هەرچۆن لەگەڵ ئێشەکانتان تەنیا نین‬ ‫بچوکەکەکانیش هەمیشە بچوک نەبن‪ .‬لە توڕەییەکانیشتان دا تەنیا نین‪ .‬ئەم‬ ‫دوای ‪ ١٢‬سەعات شەو کۆتایی دێت و رۆژ سیستەمە (سیستەمی سەرمایەداری)‬ ‫دەیەوێ دونیاکەمان و مرۆڤایەتی‬ ‫هەڵدێت»‪.‬‬ ‫پرۆفیسۆری سۆسیۆلۆژی بە�شی لە ناوبەرێت‪ .‬تاکە رێیەک ئەوەیە کە‬ ‫ئابوری زانکۆی هامبۆرگ فرانک ئەو توڕەییە وەچەرخێت بۆ کردە‪.‬‬ ‫ئەدۆلف خۆشحاڵی خۆی دەربری کە سەرمایەداری بەر لەوەی لەناومان بەرێت‬ ‫زانکۆکەیان میوانداری لەو کۆنفرانسە دەبوو لە ناوی ببەین‪ .‬دەبێ تەنیا گفتوگۆ‬ ‫کردووە‪ ،‬لەسەر بەستنی کۆنفرانسەکە نەکەین بەڵکو خۆرێکخستن بکەین‪.‬‬ ‫وتی‪ »:‬خۆشحاڵین کە گفتوگۆی لەسەر رۆژئاڤا و زاپاتیستەکان دەدروشێنەوە‪.‬‬ ‫ئەلتەرناتیڤ دەکرێت‪ ،‬سەرمایەداری لە ئاسمانی تاریک دا دەدرەوشێنەوە‪ ،‬بۆ‬ ‫هیچ شتێک نادات بەڵکو هەر دەسەنێت‪ .‬ئەوەش لە توڕەیی و گۆڕانکاری لە دونیادا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بە تەنیا نین‪ .‬دەڵێین کە شۆڕش لە ئایندەدا‬ ‫نیە بەڵکو هەر ئێستایە و لێرەیە‪ .‬ساڵو لە‬ ‫شۆر�شی رۆژئاڤا دەکەم»‪.‬‬ ‫دانیشتنی یەکەمی کۆنفرانسەکە‬ ‫لەسەر ئەو مەترسیانە بوون کە سیستەمی‬ ‫سەرمایەداری رێی لەسەر کردۆتەوە و ئەو‬ ‫زیانانەی کە لە مرۆڤایەتی داوە و چۆن‬ ‫تێپەڕێندرێت و وەالوەنرێت‪ .‬پارێزەری‬ ‫ئۆجاالن ئەبرۆ گوینەی سەرنجی بۆ سەر‬ ‫گۆشەگیرکردنی وەکیلەکەیان ئۆجاالن‬ ‫و ئەو بوارانەی سەرمایەداری راکیشا‬ ‫کە دەبینرێن و ئەوانە�شی نابینرێن‪ .‬بە‬ ‫داگیرکردنی کۆمەڵگەی سروشتی و‬ ‫دەربازبوون بۆ کۆمەڵگەی چینایەتی‪،‬‬ ‫سەرمایەداری بناغەی خۆی دانا‪ .‬کوشتن‬ ‫و لەناوبردن وەک کەلتورێک پەرەی‬ ‫سەند و کۆمەڵگە و سروشت رووبەڕووی‬ ‫لەناوچوون کرانەوە‪ .‬ئۆجاالن هەم‬ ‫بە بەرگرینامەکانی و هەم بە رێی‬ ‫بزوتنەوەکەی چارەسەری بنەڕەتی بۆ‬ ‫کێشە درێژخایەنەکانی مێژوو خستەڕوو‬ ‫و لە رووی پارادایمەوە گۆڕانکاری ئەنجام‬ ‫دا‪ .‬ئەبرۆ گوینەی با�سی لە هێرشەکانی‬ ‫سەر ژن کرد کە هێر�شی نوێ نین‪ ،‬بەڵکو‬ ‫بە داگیرکاری رەنج‪ ،‬جەستە و پێگەی‬ ‫ژن پایە مەترسیدارەکانی سەرمایە قایم‬ ‫کرا‪ .‬سەرمایه‌داری لەسەر دژایەتی ژن‬ ‫و کۆمەڵگە دامەزراوە‪ ،‬بۆ هێشتنەوەی‬ ‫خۆ�شی هەمیشە شەڕ وەک بژارێکی‬ ‫بەردەوام رادەگرێت‪ .‬ئۆجاالن بە‬ ‫پێشخستنی تیۆریەکانی ئازادی ژن و‬ ‫کۆمەڵگە هەڵوێستی خۆی یەکالکردەوە و‬ ‫گۆڕانکاری بنەڕەتی ئەنجام دا‪ ،‬بۆ ئەوەش‬ ‫زیاترین هێرش لەسەر خودی ئۆجاالنە‬ ‫وهۆکاری سەرەکی پالنگێڕی سەری و‬ ‫گۆشەگیرکردنێتی‪.‬‬ ‫رۆژنامەوان فەردا چەتین بە سەردێڕی»‬ ‫کۆمەڵگەی نمای�شی‪ :‬هونەر‪ ،‬وەرزش‬ ‫‪51‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫و سێکس « وتی‪ « :‬ئەم سەردێڕە خۆی‬ ‫ناچارمان دەکات کە قسە لەسەر ئازادی‬ ‫بکەین‪ ،‬جیاوازی و وشیاری خۆی لە خۆی‬ ‫دا ئازادیە‪ .‬بۆ جیاوازی و وشیاریش زانست‬ ‫و هزر پێویستە‪ .‬ئۆجاالن زۆر گرنگی‬ ‫بەو بابەتە داوە‪ ،‬ئاماژەکانی ئەو کە دەڵێ‬ ‫(کۆمەڵگە چەند ئازاد ببێت ئەوە تاکیش‬ ‫بە شێوەیەکی ئازاد بیر دەکاتەوە) گرنگە‪.‬‬ ‫ئەگەر مرۆڤ لە درکی ئەوەدا نەبێت‬ ‫کە چی دەکات ئەوە خوەکانی سیستەم‬ ‫دەگرێت و لەگەڵی دا رادەهێنرێت و بەوەش‬ ‫دەکەوێتە کەوتووترین دۆخەوە‪ .‬هۆکاری‬ ‫سەرکەوتنی ئەو ئاستەی سەرمایەداریش‬ ‫پەیوەستە بە زەوتکردنی بوارەکانی وەک‬ ‫میدیا‪ ،‬سینەما‪ ،‬وەرزش و سێکس‪ .‬ئەو‬ ‫دەستنیشانی دەکات کە مرۆڤ پێویستی‬ ‫بە چیە‪ .‬بەر لە هەر شتێک دەبێ پاوانەکانی‬ ‫مەعریفە بشکێنرێت‪ ،‬دەبێ مرۆڤ ئازادانە‬ ‫توانستی هزر‪ ،‬ئافراندن و کردەی هەبێت»‪.‬‬ ‫لێکۆڵەری ئەمەریکای التین کارلۆس‬ ‫پازمینۆ لە بابەتەکەی دا کە بە سەردێڕی»‬ ‫ئۆجاالن و باکونین ‪ :‬گفتوگۆیەکی کە‬ ‫کۆتایی نەهاتووە» وتی‪ « :‬ئۆجاالن بۆتە‬ ‫سەنتێزی تێکۆشانی هەموو جیهان‪.‬‬ ‫هزرەکانی ئەو زۆر بەهێزن‪ .‬بە تایبەتی لە‬ ‫مەسەلەی ئازادی ژن دا‪ .‬دیدی باکۆنین‬ ‫زیاتر لەسەر ئایدۆلۆژی کردەییە‪ .‬ئەو‬ ‫شۆرشگێرێک بوو‪ ،‬هەوڵی دەدا کە‬ ‫تێکۆشەرێتی گەل زەق بکاتەوە‪ .‬هەرچی‬ ‫ئۆجاالنە ئەزمونەکانی چەپ سەنتێز‬ ‫دەکات‪ ،‬ئۆجاالن کەموکوڕیەکانی باکۆنینی‬ ‫پڕکردۆتەوە‪ ،‬بۆ ئۆجاالن دەوڵەت بە‬ ‫واتای لەناوبردنە و کاری لەسەر کۆمەڵگە‬ ‫کردووە»‪.‬‬ ‫فەرمانداری یەکینەکانی ژنانی شەنگال‬ ‫زەینەب جودی لە چیای شەنگالەوە بە‬ ‫رێی سکایپ بەشداری کۆنفرانسەکەی‬ ‫کرد و پوختەی وتارەکەی وەهابوو «‬ ‫‪52‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بەشداریمان لە کۆنفرانسێکی وەها‬ ‫گرنگە‪ ،‬ئەم کۆنفرانسە هەنگاوێکی‬ ‫گرنگە بۆ کۆمەڵگە کە خۆی و ئیرادەی‬ ‫بناسێت‪ ،‬لەبەرئەوەی کە سەرمایەداری‬ ‫بۆ نامۆکردنی کۆمەلگە لە خۆی هەرچی‬ ‫لە دەست هاتووە کردوویەتی‪ .‬فەلسەفەی‬ ‫سەرمایەداری لەناوبردنی کۆمەڵگەیە‪،‬‬

‫دەبێ پلەداری لەسەر‬ ‫کۆمەڵگە نەمێنێت و‬ ‫رێبازەکانی یەکسانی‬ ‫فەراهەم بکرێت‬ ‫ئێستا لە نێو کۆمەڵگەی ئێزیدی دا لە‬ ‫شەنگال فەلسەفەی ئۆجاالن پەرەی‬ ‫سەندووە و باڵو بۆتەوە‪ .‬کۆمەلگەی‬ ‫ئێزیدی فەلسەفەی ئۆجاالنی قبوڵکردووە‬ ‫و بەو پێیەش خۆی رێکخستن کردووە‪.‬‬ ‫پەرە بە خۆرێکخستنی بواری پاراستن‬ ‫دراوە‪ .‬ئەو خۆپاراستنە خۆرسکانە لە‬ ‫باوەرمەندی ئێزیدایەتی دا هەیە‪ .‬دەبێ‬ ‫کۆمەڵگەی ئێزیدی خۆی بڕیاری شێوەی‬ ‫ژیانی خۆی بدات‪ .‬مافی چ کەسێک نیە کە‬ ‫دەربارەی ئێزیدیەکان دا بڕیار بدات‪ .‬ئەو‬ ‫کەسانە ناتوانن بڕیاری بۆ ئێزیدیەکان‬ ‫بدەن کە رۆژێک بەجێیان هێشتن و‬ ‫هەڵهاتن‪ .‬دەبێ ئێزیدیەکان خۆیان بڕیار‬ ‫لەسەر ژیانی خۆیان بدەن‪ .‬یەکینەکانی‬ ‫بەرخودانی شەنگال ‪ YJŞ‬لەسەر ئەو‬ ‫بنەمایە بەرەو سوپابوون دەچێت و خۆی‬ ‫رێکخستن کردووە‪ .‬ژنانی ئێزیدی بە‬ ‫فەلسەفەی ئۆجاالن خۆیان رێکخستن‬

‫دەکەن‪ .‬بۆ ئەوەی کۆمەڵکوژی رونەداتەوە‬ ‫رێکخستبوونی ژنان پێویستە‪ .‬هەزاران‬ ‫ژن و منداڵی ئیزیدی کۆمەڵکوژکران‪.‬‬ ‫سیاسەتەکانی حکومەتی هەرێم لەسەر‬ ‫شەنگال مایەی قبوڵ نیە»‪.‬‬ ‫لە بە�شی دووەمی دانیشتەکان دا بە‬ ‫سەردێڕی « رێبازەکانی ئەلتەرناتیڤ و‬ ‫سەرلەنوێ بونیادنانەوە» بەرێوەبرا‪.‬‬ ‫رۆژنامەوان و نوسەر دێبی بوکچین‬ ‫قسەی کرد و دانشتنەکە�شی بەرێوەبرد‪.‬‬ ‫دێبی بوکچین وتی‪ « :‬دەبێ پلەداری‬ ‫لەسەر کۆمەڵگە نەمێنێت و رێبازەکانی‬ ‫یەکسانی فەراهەم بکرێت‪ .‬دەبێ لەگەڵ‬ ‫کۆمەلگە وەک یەک بژین‪ .‬لە کۆمەڵگەدا‬ ‫ژنان زیاترین رووبەڕووی چەوسانەوە‬ ‫و سەرکوت دەبنەوە‪ .‬دەبێ کۆمەڵگە‬ ‫یەکانگیرانە مامەڵەی لەگەڵ بکرێت‪.‬‬ ‫ئۆجاالن لە سەر بنەمای ئەو دۆزە کەوتە‬ ‫رێ و مۆدێلێکی بونیادنا‪ .‬رۆژئاڤا لە ئاستی‬ ‫نێونەتەوەیی دا گەیشتۆتە قۆناغێک‪ .‬من‬ ‫وەک رۆژنامەوانێک لە درکی ئەوەدام کە‬ ‫پێشێلکاریەکانی دەوڵەتی تورک لە بەرامبەر‬ ‫گەلی کورد لە باکور کەم بایەخی پێدرا‬ ‫لە راگەیاندنی نێونەتەوەیی دا‪ .‬دەبێ دان‬ ‫بەوەدا بنرێت کە توند و تیژیەکی بێ ئەمان لە‬ ‫دژی گەلی کورد بەرێوەدەبرێت‪ .‬بەردەوام‬ ‫دەیانەوێ پەکەکە وەک رێخکراوەیەکی‬ ‫تیرۆریست لە قەڵەم بدەن‪ .‬بزوتنەوەی‬ ‫کورد کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی بۆ‬ ‫کۆمەڵگە خستە ڕوو‪ .‬لە رۆژئاڤا و باکوری‬ ‫کوردستان ئەزمونگەلێک هەن‪ .‬دەبێ‬ ‫داواکانی گەلی کورد بەرز بکەینەوە‪ .‬باوکم‬ ‫لە پێناوی ئەو هزرە تێکۆشا بەاڵم نەیبینی‪.‬‬ ‫ئەمرۆ ئەو هزرە لە رۆژئاڤا شێوە دەگرێت‪.‬‬ ‫ئایدۆلۆژیا و کردەیی کردنی کاری ئێمەیە»‬ ‫شوێنەوارناس ئوزلەم ئەکینباش‬ ‫بابەتەکەی کە بە سەردێڕی» بۆ بینینی‬ ‫مێژووی ئەمرۆ و تێگەیشتن لێی‪،‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫ئایندە بونیاد بنێ « وتی ‪ « :‬ئۆجاالن‬ ‫وەک چەمکێکی گەردوونی مامەلەی‬ ‫لەگەڵ مێژوو کردووە‪ ،‬جەختی لەسەر‬ ‫شوێنەوارەکانی مێزپۆتامیای باکور بە‬ ‫تایبەتی کەلتوری تەل خەلەف کردووە‬ ‫کە دەکەوێتە نزیک روحا‪ ،‬ئەو مێژووە و‬ ‫شوێنەوارەکانی لە ئاستێکدایە کە زانست‬ ‫و کۆمەڵنا�سی سەردەم سەر و ژێر دەکات‪،‬‬ ‫چونکە زانست و کۆمەڵنا�سی ئیستا گوزارە‬ ‫لە راستی ئەو مێژوو و شوێنەوارانە ناکات‪.‬‬ ‫کۆمەڵگەیەکی مێژووی نەبێت‪ ،‬ئایندە�شی‬ ‫نابێت‪ ،‬دەبێ کەلتوری تەل خەلەف و ئەو‬ ‫پاشماوانەی کە بۆمان بەجێماوە راست‬ ‫لێکۆڵینەوەی لێ بکەین و بینوسینەوە‬ ‫بەتایبەتی لە کەلتوری ژن‪-‬دایک دا»‪.‬‬ ‫هاسکار قرمزیگویل لە بابەتەکەی دا بە‬ ‫سەردێڕی « ژنۆلۆژی‪ :‬رۆحی مۆدێرنیته‌ی‬ ‫دیموکراتی « وتی‪ « :‬ژنۆلۆژی رۆحی‬ ‫مۆدێرنیتەی دیموکراتیە‪ .‬بۆ ئەوەی‬ ‫مۆدێرنیتە تێبگەین دەبێ سەیری بوارەکان‬ ‫و چوارچێوەکەی بکەین‪ .‬ئۆجاالن‬ ‫لەسەر ڕەخنەکردن لە سەنتێزەکانی‬ ‫مۆدێرنیتە کەوتنە و ئەلتەرناتیڤیەکانی‬ ‫خۆی بونیادنا‪ .‬بۆ ئێمەش ژنۆلۆژی کە‬ ‫بەرهەمی تێکۆشانی ‪ ٤٠‬ساڵە و میرا�سی‬ ‫ڕووباری مۆدێرنیتەی دیموکراتی مێژووی‬ ‫مرۆڤایەتیە لە تێکۆشانی ژنان دا هیوایەکی‬ ‫خوڵقاندووە‪ .‬بە ژنۆلۆژی سەرلەنوێ‬ ‫مێژوو هەڵدەسەنگێنرێتەوە»‪.‬‬ ‫خانم ئەنگیزاک ئەندامی تەڤگەری‬ ‫ژنی کورد لە ئەوروپا لە بابەتەکەی دا بە‬ ‫سەردێڕی « کۆمەڵگە چۆن لە پاراستن‬ ‫بێ بەشکران و چارەسەری « وتی ‪« :‬‬ ‫هەموو بونەوەرێک لەم گەردوونەدا‬ ‫میکانیزمایەکی خۆپاراستنی هەیە‪ ،‬وەک‬ ‫دەزانن تیۆری گوڵ هەیە‪ ،‬گوڵێکیش بێ‬ ‫پاراستن نیە‪ ،‬دڕکی هەیە‪ .‬سوچەڕ دڕکی‬ ‫هەیە لە کاتی مەتر�سی دا بەکاری دێنێ‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫حەربا هەیە لە کاتی مەتر�سی دا بە پێی‬ ‫هەلومەجی دەوروبەری رەنگی دەگۆڕێت‬ ‫بەاڵم بە دامەزراندنی پلەداری‪ ،‬دەسەاڵت‬ ‫و دەولەت بە هاتنە ئارای کۆمەڵگەی‬ ‫چینایەتی‪ ،‬کۆمەڵگە لە پاراستن بێ‬ ‫بەشکرا‪ .‬دەوڵەت خۆی لە خۆی دا‬ ‫دەزگایەکی هێرشە بۆ سەر بەهاکانی‬ ‫کۆمەڵگە و زەوتکردن و داگیرکردنێتی‪.‬‬

‫ئەوەی لە خوار بۆ‬

‫سەرەوە خۆرێکخستن‬

‫دەکات لە چوارچیوەی‬

‫کۆنفیدرالیزمی‬

‫دیموکراتی دایە‬

‫ئۆجاالن مۆدێلی نەتەوەیی دیموکراتی لە‬ ‫جێی دەولەت نەتەوە وەک ئەلتەرناتیڤێک‬ ‫خستە ڕوو‪ .‬گەرەنتیەکە�شی بە خۆپاراستن‬ ‫دەبێت‪ .‬ئەوە تەنیا بۆ نەک بۆ ئەم قۆناغە بە‬ ‫درێژایی مرۆڤایەتی بەهەمان شێوە بوو»‪.‬‬ ‫یەک لە رێکخەرانی کۆنفرانسەکە‬ ‫پارێزەری مافی مرۆڤ رایمەر هایدەر وتی‬ ‫« ئەو ئاماژەی ئۆجاالن کە نەژادپەرستی‬ ‫وەک نەخۆ�شی سەدەی ‪ ٢٠‬دەبینێت‪،‬‬ ‫ئاماژەیەکی راستە‪ .‬دەزانن شەڕی یەکەم‬ ‫و دووەمی جیهانی چۆن هاتە ئاراوە‪ .‬لە‬ ‫دۆخی بەقەیرانبوونی سەرمایەداری دا کە‬ ‫ویستی بە بونیادنانی نەتەوە‪-‬دەولەت خۆی‬ ‫لەو قەیرانە رزگار بکات‪ .‬ئۆجاالنیش لە‬ ‫بەرامبەر بەوە و بۆ چارەسەری بنەڕەتی‬ ‫چەمکی نەتەوەی دیموکراتی خستە روو‬ ‫کە هەموو رەنگ و کەلتورەکان پێکەوە‬ ‫دەژێنێت و دەرفەتی پێکەوە هەڵکردنیان‬

‫بۆ دەڕەخسێنێت»‪.‬‬ ‫یەک لەو ناوانەی لە تێکۆشانی‬ ‫نێونەتەوەیی دژ بە سەرمایەداری‬ ‫دەناسرێت دەیڤید گرایبەر کە‬ ‫تیۆریسیانی ئەنارشیستی ئەمەریکی و‬ ‫بە « بزوتنەوەی ۆل ستریت داگیربکە‬ ‫ ‪ Occupy Wall Street‬دەناسرێت‬‫لەسەر مۆدێلی رۆژئاوای کوردستان‬ ‫راوەستەی کرد دوای سەردانەکەی و‬ ‫نوسینی کتێبێک لەسەر رۆژئاڤا پرۆسەی‬ ‫‪ ٦‬ساڵی رابردووی وەها دەربڕی ‪ « :‬لە‬ ‫دوای ئیسپانیا گرنگترین روداوەکان لە‬ ‫رۆژئاوا ڕوودەدەن‪ .‬سەرمایەداری زیاتر‬ ‫بە فۆرمی بیرۆکراتیەوە شێوەی گرتووە‪،‬‬ ‫کۆمپانیاکان بەرهەمهێنانیان بۆتە دارایی‬ ‫(فینانس)‪ ،‬داراییش بەرێی دانی قەرز‬ ‫دەکەن و قەرزیش دوایی دەگۆڕێت بە‬ ‫سیاسەت ئەمە گەمەیەکە‪ .‬دیموکرا�سی‬ ‫بە تەواوی لە دەرەوەی ئەم حسابەدایە‪،‬‬ ‫لە رۆژئاڤاش بیرۆکراتی هەیە‪ .‬زوو‬ ‫تێگەیشتم کە کە ئەوە گەمەیەکە ( گەمەی‬ ‫ئابوری‪ ،‬سەربازی و قەرز) بۆ ئەوەی کە‬ ‫زیاتر چەک وەرگرن و قەرز بکەن‪ .‬ئەم‬ ‫گەمەیە لە عێراق زۆر قوڵترە‪ .‬لە رۆژئاڤا‬ ‫دوو پێکهاتە هاوتەریب بەرەو پێشەوە‬ ‫دەچن یەکەمیان پێکهاتەی دەوڵەتە ئەوەی‬ ‫دیکە خۆرێکخستنکردنی کۆمەڵگەیە‪.‬‬ ‫ئەوەی لە خوار بۆ سەرەوە خۆرێکخستن‬ ‫دەکات لە چوارچیوەی کۆنفیدرالیزمی‬ ‫دیموکراتی دایە‪ ،‬ئەنجومەکان لە رۆژئاڤا‬ ‫راستیەکن هاوار ناکەن بەسەریەک‬ ‫دا‪ .‬پێم وایە کە گەمارۆی سەر رۆژئاڤا‬ ‫هەندێ دەستکەوتی هەبووە کە لەناوەوە‬ ‫بە دوای چارەسەری دا بگەرێن‪ .‬ئەوە�شی‬ ‫لەسەرەوە وەک پێکهاتەی دەولەت زەق‬ ‫دەبێتەوە دەکرێ بلێین لە الیەن گەمەیەکی‬ ‫نیونەتەوەییەوە هاندەدرێت و پێم وایە‬ ‫ئەوە لەسەر دیموکرا�سی مەترسیەکە‪،‬‬ ‫‪53‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫بەاڵم لە دەرەوەی ئەوەی پێی دەلێن‬ ‫حکومەت سیستەمێک هەیە دۆخێکی‬ ‫بەهێزی شۆرشگێری هەیە «‪.‬‬ ‫لە دانیشتنی یەکەمی رۆژی دووەمی‬ ‫کۆنفرانسەکەدا ئەندامی کۆنسەی‬ ‫بەرێوەبەری کۆما جڤاکێن کوردستان‬ ‫کەجەکە مستەفا کاراسو بە رێی‬ ‫ڤیدیۆکۆنفرانس بەشداری کرد و لە‬ ‫پەیامەکەی دا وتی» ساڵو لەو کۆنفرانسەی‬ ‫کە لە چوارچێوەی دید و هزری ئۆجاالن دا‬ ‫بەرێوەدەچێت‪ .‬لە دونیایەکی پڕ لە قەیران‬ ‫دا المان وایە کە هزرەکانی ئۆجاالن رێ‬ ‫دەکاتەوە بۆ چارەسەری‪ .‬مۆدێرنیتەی‬ ‫سەرمایەداری و هزری دەوڵەتپارێزی‬ ‫سەرچاوەی کێشەی سەرەکی مرۆڤایەتیە‪.‬‬ ‫دەوڵەت لەسەر بنەمای رەگەزگەرێتی‬ ‫کۆمەاڵیەتی‪ ،‬داگیرکاری و سەرمایەداری‬ ‫خۆی راگرتووە‪ .‬ئەو کێشە کۆمەاڵیەتیانەی‬ ‫کە دروستی کردووە ئیتر هەڵناگیرێت‪.‬‬ ‫بۆ ئەوەی تێکۆشانێکی راست لە دژی‬ ‫مۆدێرنیتەی سەرمایەداری بکرێت دەبێ‬ ‫مرۆڤ لە ڕووی ئایدۆلۆژییەوە تێکۆشان‬ ‫بکات‪ .،‬مۆدێرنیتەی دیموکراتیش‬ ‫مێژووییەکی هەیە بۆ ئەوەی کە تێکۆشان‬ ‫بکەین دەبێ مێژوو بناسین و یەکانگیرانە‬ ‫مێژوو بخوێنینەوە‪ .‬ئەنارشیستەکان لە‬ ‫دژی دەوڵەت و سەرمایەداری راوەستان‬ ‫بەاڵم ئەلتەرناتیڤ بۆ کۆمەڵگە لە دژی‬ ‫سەرمایەداری و دەولەت بونیادنەنرا‪ .‬بۆ‬ ‫ئەوەش کێشەکانی کۆمەلگەیان چارەسەر‬ ‫نەکرد‪ .‬فێمینستەکان لە دژی دەوڵەت و‬ ‫پیاوساالری راوەستان بەاڵم نەیانتوانی لە‬ ‫دژی مۆدێلەکان و دەزگاکانیان راوەستن و‬ ‫مۆدێلێکی ئەلتەنارتیڤیان نەخولقاند و لە‬ ‫ئاست سەرمایەداری دا بێچارە مان‪ .‬گەر‬ ‫مرۆڤ نەبێتە دژە سەرمایەداری و دژە‬ ‫دەوڵەت سەرکەوتوو نابێت‪ .‬تەنیا تێکۆشان‬ ‫‪54‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بەس نیە بەڵکو وەک ئەلتەرناتیڤ‬ ‫بونیادنانی مۆدێرنیتەی دیموکراتی لە‬ ‫دژی مۆدێرنیتەی سەرمایەداری گرنگە‪.‬‬ ‫سەرمایەداری لە دژی دیموکراسیە‪.‬‬ ‫دیموکرا�سی راستەقینە لە نێو کۆمەڵگەدا‬ ‫بونیاد دەنرێت‪ ،‬دەزگاکانی کۆمەڵگەش‬ ‫بونیادبنرێت و دیموکراسیش بپارێزرێت‪.‬‬ ‫سۆسیالیزم کۆمەڵگەیەکی دیموکراتیە‬ ‫بەاڵم سەرمایەداری هەم لە دژی‬ ‫دیموکراسیە و هەم لە دژی کۆمەڵگەیە‪.‬‬ ‫لە دژی موعنەویاتە‪ ،‬بەرژەوەندپەرستە‪.‬‬ ‫تا ئازادی ژن فەراهەم نەبێت مۆدێرنیتەی‬ ‫دیموکراتی دەرفەتی بونیادنانی نابێت‪ .‬بۆ‬ ‫ئەوەش ژن بناغەی هەموو تێکۆشان و‬ ‫بونیادنانێکە»‪.‬‬

‫کێ دەچێتە سەر بیری‬

‫ئاوی ئەو بیرانەی کە‬ ‫خۆیان ئیتر خاوەنی‬

‫نین‪ ،‬بەڵکو بونەتە‬ ‫موڵکی تایبەت‬

‫لە رۆژی سێیەمی کۆنفرانسەکەدا‬ ‫لەسەر ئەو قەیرانانەی کە سەمایەداری‬ ‫دروستی کردووە و رێی دەرچوون و قۆناغی‬ ‫دوای سەرمایەداری گفتوگۆی فراوانی‬ ‫لەسەر کرا ودیدی ئۆجاالن لە بونیادنانی‬ ‫ئەلتەرناتیڤ دا زیاترین مشتومڕی‬ ‫لێکەوتەوە بەتایبەتی دیدی بۆ ئابوری‬ ‫ئەلتەرناتیڤ‪ ،‬ئەکۆلۆژی و سروشت و‬ ‫کۆمەڵگە‪ ،‬خەباتی رەگەزی و تێکۆشانی‬ ‫هاوبەش‪.‬‬ ‫لە دانیشتنی یەکەمی رۆژی سێیەم دا‬

‫ئابوریناس و مێژووناس فرەدریکا هابرمان‬ ‫لەسەر ئابوری لە بابەتەکەی دا وتی‪ »:‬کێ‬ ‫دەچێتە سەر بیری ئاوی ئەو بیرانەی کە‬ ‫خۆیان ئیتر خاوەنی نین‪ ،‬بەڵکو بونەتە‬ ‫موڵکی تایبەت‪ .‬دەبێ بزانین کە ئەو هەموو‬ ‫دەوڵەمەندی و سامانە چۆن لە یەک دەست‬ ‫دا کۆبۆوە‪ .‬دەبێ گرنگی بە شێوازێکی‬ ‫پەیوندی بدەین کە پەیوەندی هاوسەنگی‬ ‫نێوان تاک و کۆمەڵگە دەپارێزێت‪ ،‬بەو‬ ‫پێیە مرۆڤ دەتوانێ سەرمایەداری وەالوە‬ ‫بنێت»‪.‬‬ ‫هەرچی ژینگەپارێز و ئابوریناس‬ ‫کۆرا رولۆفس لە بابەتەکەی دا لەسەر‬ ‫ژینگە با�سی لە وشیاری ژینگەپارێزی‬ ‫کرد و وتی» دەبێ گوندی ئەکۆلۆژی‬ ‫دامەزرێت و پەیوەندی بیرۆکراتی لە نێوان‬ ‫کۆمەڵگەدا نەبێت‪ .‬کۆتایی بە پەیوەندی‬ ‫داگیرکارییانەی نێوان گوند و شار بێت‪.‬‬ ‫تەنیا رەتکردنەوەی سەرمایەداری بەس‬ ‫نیە‪ ،‬دەبێ پەیوەندی نێوان کۆمەڵگەی‬ ‫ئەکۆلۆژی و سروشت بەهێز بکرێت»‪.‬‬ ‫ئەنترۆپۆلۆگ ئەلیانور فینلەت با�سی لە‬ ‫گرنگی دابڕان لە زهنیەتی دەوڵەت‪-‬نەتەوە‬ ‫کرد و وتی‪ « :‬زۆر شت هەیە کە دەکرێت لە‬ ‫کوردەوە فێری ببینین‪ .‬لە بواری کردەیی دا‬ ‫کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی دوو کۆڵەکەی‬ ‫سەرەکی هەیە‪ ،‬رێکخستنی سیا�سی و‬ ‫خۆپاراستن کە رێکخستنەکانی دەرەوەی‬ ‫دەوڵەتن»‪.‬‬ ‫ژنە چاالکڤانی و زیندانی سیا�سی‬ ‫حەلیمە کورت بابەتەکەی لەسەر‬ ‫چۆنێتی دابڕان لە زهنیەتی پیاوساالری‬ ‫پێشکەشکرد و پوختەی قسەکانی وەها‬ ‫بوون» هەموو کێشەکان سەرچاوەکەی‬ ‫زهنیەتی پیاوساالریە و پیاوساالریش‬ ‫حەقیقەت پەردەپۆش دەکات‪ .‬بۆ ئەوەش‬ ‫دابڕان لە سیستەم و زهنیەتی پیاوساالری‬ ‫لە بونیادنانی شارستانی دیموکراتی دا‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫گرنگە»‪.‬‬ ‫لە هەمان تەوەرەدا هاوسەرۆکی‬ ‫پەیەدە ساڵەح موسلم لەسەر دابڕان لە‬ ‫زهنیەتی ملیتاریزم وتی ‪ « :‬جیاوازی هەیە‬ ‫لە نێو چەمکی خۆپاراستن و هێرشکردن‬ ‫بە چەکی گران‪ ،‬ئەمرۆ شەڕ شەڕی‬ ‫دابەشکردنی بەرژوەندیەکانی زلهێزەکانە‬ ‫لەسەر خاکەکەمان‪ .‬ئەمەریکا ئەمرۆ بۆ‬ ‫لەناوبردنی داعش بۆمبی ملیۆنان دۆالر‬ ‫بەسەر ئەفغانستان دا بەردەداتەوە‪ ،‬بۆمبی‬ ‫نوێ بەسەر شوعێرات دا بەردەداتەوە‬ ‫بەاڵم ئەگەر ئەو بودجەیە بۆ وشیاری و‬ ‫ئەلتەرناتیڤ لە بەرامبەر داعش خەرج‬ ‫بکرایە پێویست بە بەردانەوەی ئەو‬ ‫بۆمبانە نەدەبوو‪ .‬ئەمرۆ لە رۆژئاوای‬ ‫کوردستان نمونەی خۆپاراستنمان هەیە‬ ‫کە سەرەتا خۆپاراستنە بە مۆدێلێکی نوێ‬ ‫بە ئایدۆلۆژیەک و دێدێکی نوێ و خۆ‬ ‫رێکخستنکردنی کۆمەلگە‪ ،‬ئەمرۆ ژنانی‬ ‫رۆژئاڤا نمونەی سەملێنەری ئەو چەمکە‬ ‫نوێیەی خۆپاراستن و خۆرێکخستن کردن‬ ‫و گۆڕانکاری کۆمەاڵیەتین»‬ ‫فابیان شیلدەر لە چیاپاسەوە بەشداری‬ ‫کردبوو لە پەراوێزی کۆنفرانسەکە‬ ‫قسەی لەسەر ناوەرۆکەکەی کرد و‬ ‫وتی» لەدۆخێکی گێژاوداین‪ ،‬درکمان بە‬ ‫مەترسیەکانی نەکردبوو‪ ،‬بەاڵم دەزانم‬ ‫کە دەبێ رزگارمان بێ لە میگا جانەوەرەی‬ ‫کە پێی دەلێن سەرمایەداری‪ ،‬ئەوەش بۆ‬ ‫بونیادنان دەبێ کە دوو نمونەی بەرچاو‬ ‫هەیە‪ :‬مۆدێلی رۆژئاڤا و چیاپاس‪.‬‬ ‫خوێندکاری زانستە سیاسیەکانی‬ ‫زانکۆی ئازادی بەرلین میگویل جاکوین‬ ‫بەراوردێکی وردی لەسەر دید و هزری‬ ‫ئۆجاالن و کتێبەکەی فرانز فانۆن‬ ‫خاوەن کتێبی « نەفرەتەکانی سەر زەوی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫« کرد و قسەی لەسەر هاوتەریبی لە‬ ‫دیدەکانیان دا کرد بە تایبەتی لە سەر‬ ‫شۆر�شی دژە کۆلۆنیال دا‪ .‬فرانز فانۆن‬ ‫تێکۆشانی رزگاری لە دژی داگیرکاری و‬ ‫شٶر�شی کۆمەاڵیەتی وەک دوو هەنگاوی‬ ‫سەرکەوتوو و گرنگ لە رێی رزگاری دا‬ ‫دەبینێت‪ .‬بزوتنەوەی ئازادی گەلی کورد‬ ‫ئەوە وەک میراسێکی گرنگ دەبینێت و‬ ‫بە کردەیی هەنگاوی بۆ ناوە بەتایبەتی لە‬ ‫شۆر�شی کۆمەاڵیەتی دا‪.‬‬

‫‪ ٢٠‬ساڵ لە زیندان بووم‪ .‬لە سەرەتا‬ ‫لە قاو�شی ژمارە ‪ ٥‬ی زیندانی ئامەد کە‬ ‫سااڵنی ‪ ٨٠‬کان دا ئەشکەنجەکارەکان‬ ‫رۆژانە پێیان دەگوتین دەبێ تەسلیم ببن‪،‬‬ ‫ئێمەش بە هەڵوێستمان لەبەرامبەر‬ ‫دەوڵەت دەمانگوت بەرخودانی دەکەین‪،‬‬ ‫ئەو بەرخودانەش بە واتای دابڕان بوو‬ ‫لە دەوڵەت‪ ،‬ئەوەی بن کەوت لە زیندان‬ ‫دەوڵەت بوو ئەوە�شی سەرکەوت ئەو‬ ‫رۆحی بەرخودانەیە و ئێستاش گەلی کورد‬ ‫لە رووی رۆحیەوە لە دەوڵەت دابڕاوە”‪.‬‬

‫کشێەی ژن کێشەی‬ ‫سیستەمە‪ ،‬کێشەی‬ ‫ماف نیە بە تەنیا‬ ‫بەڵکو کێشەی‬ ‫هەبوونە‬

‫ئەندامی‬ ‫سەرحەد‬ ‫رووناهی‬ ‫کۆردیناسیۆنی کۆمەلێن ژنێن کوردستان‬ ‫کەژەکە بە رێی ڤیدیۆ بەشداری‬ ‫کۆنفرانسەکەی کرد و پوختەی قسەکانی‬ ‫لەسەر تێکۆشانی ژنان لەبەرامبەر‬ ‫زهنیەتی باوکساالری و پێشەنگیکردنیان‬ ‫لەشۆرش دا بوو و وتی» کشێەی ژن‬ ‫کێشەی سیستەمە‪ ،‬کێشەی ماف نیە‬ ‫بە تەنیا بەڵکو کێشەی هەبوونە‪ ،.‬ئێمە‬ ‫ئێستا وەک ژنان هەم الیەن هەم هێز و‬ ‫ئیرادەیان لەبەرئەوەی کە رێکخراوەین‪،‬‬ ‫رەخنەی سەرەکیمان لە زهنیەت بووە‪.‬‬ ‫ئەوەشمان گەیاند ئاستی شۆرشێکی زهنی‬ ‫و بە ژنۆلۆژی گەردوونی دەکەین»‪.‬‬

‫رۆژنامەوان و نوسەر فوئاد کاڤ لە‬ ‫بابەتەکەی دا بە ناوی ” توند و تیژی و‬ ‫تیرۆری دەوڵەت و چۆنێتی هەاڵیسانی‬ ‫شۆرش ” وتی ‪ ” :‬ژیان بە بێ دەوڵەتیش‬ ‫دەبێ و کۆمەلگەی سروشتی سەملێنەری‬ ‫ئەو راستیەیە کە ژیان بەبێ دەوڵەتیش‬ ‫مەحاڵ نەبوە‪ ،‬دەولەت تەنیا ‪٢%‬ی مێژوویی‬ ‫مرۆڤایەتی پێک دێنێت‪ .‬لە جێیەک دەولەت‬ ‫هەبێ دیموکرا�سی نیە‪ ،‬لەو جێیە�شی‬ ‫دیموکرا�سی هەبێ دەولەت نیە‪ .‬دەوڵەت‬ ‫میکانیزمێکی لەناوبردنی کۆمەلگەیە‬ ‫و بەردەوام کار لەسەر ملکەچکردن‬ ‫دەکات‪ .‬دابڕانی کۆمەلگە و خولقاندنی‬ ‫مۆدێلەکەی گرنگە‪ .‬دەولەتی تورک یەک‬ ‫لەو دەولەتانەیە کە دژی دیموکراسیە‪.‬‬ ‫نمونەیەک لەسەر خۆم بێنمەوە کە ماوەی‬

‫رۆژنامەوان و پسپۆری بزوتنەوە‬ ‫کۆمەاڵیەتیەکانی ئۆرۆگوای راول زیباچی‬ ‫لەو بەشەی کە لەسەر « رێبازەکانی‬ ‫بونیادنان و خۆپاراستن» وتی ‪ « :‬بەتەنیا‬ ‫بەرەنگاربونەوەی دەوڵەت‪ ،‬دەسەاڵت‬ ‫و پلەداری بەس نیە‪ .‬گرنگە کە بە چ‬ ‫رێ و رێبازێک کار دەکەین بۆ گۆڕینی‬ ‫کۆمەڵگە‪ ،‬بە چ رێیەک کە جارێکی تر لە‬ ‫دەوڵەت نەچینەوە و وەک دەولەت هێز‬ ‫لەخۆ دا کۆنەکەینەوە‪ .‬بۆ خولقاندنی‬ ‫نوێ چۆن لە نێو کۆمەلگەدا کار بکەین و‬ ‫‪55‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫گۆرانکاری بکەین‪ .‬زاپاتیستەکان و کورد بە خۆیان دا هاتەوە کە دەتوانن رۆڵی‬ ‫چۆن گەیشتنە مۆدێلی خۆیان ئەوە بۆ سەرەکیان هەبێ لە بونیادنان دا «‬ ‫ئێمە مایەی لێکۆڵێنەوەیە‪ .‬شارستانی‬ ‫لە کۆنفرانسەکەدا ئەوەی مایەی‬ ‫سەربەرژێڕ لە قۆناغی هەڵوەشانەوەیە‪،‬‬ ‫قەیرانێکی ئاسایی و سادە نیە‪ .‬سەرنج بوو بۆ گەنجان و خوێندکاران ئەو‬ ‫سەمایەداری دژی ژن‪ ،‬دژی سروشت و سەکۆیانە بوون کە بۆ نیشاندانی کتێب و‬ ‫دژی کۆمەلگەیە‪ .‬سیستەمێکی شارستانی فرۆشتنی دانرابوون کە زۆربەی کتێبەکانی‬ ‫بێ سەرمایەداری دەبێ بئافرێنێرێت‪ ،‬ئۆجاالن بوون و وەرگەڕی ئەملانی‪ ،‬ئیتالی‪،‬‬ ‫ئەوەش پێی دەلێن ‹بیرکردنەوە کە شتێکی ئیسپانی‪ ،‬ئینگلیزی و فەرەن�سی کرابوون‪.‬‬ ‫کە بیری لێنەکراوەتەوە› «‪.‬‬ ‫لەسەر زۆر بابەتی وەک «‬ ‫کۆنفیدرالیزمی دیموکراتی‪ ،‬ژنۆلۆژی‪،‬‬ ‫ئەکۆلۆژی‪ ،‬رۆژئاڤا» لە نێو ۆرک شۆپەکان‬ ‫دا « ژنۆلۆژی « زیاترین بەشداری لێ بوو‪.‬‬ ‫گرینگە کە بە چ‬ ‫یەک لەو گەنجانەی لەوێ ناوی بیا بوو وتی‬ ‫رێبازێک کار دەکەین‬ ‫« پێشتر ژنۆلۆژیم لە کۆنفرانسێکی ئامەد‬ ‫بیست‪ .‬زۆر سەری خۆم بەوەوە ئێشان بە‬ ‫بۆ گۆڕینی کۆمەڵگه‌‬ ‫تێگەیشتن لە سیستەمی باوکساالری‪ ،‬ئەو‬ ‫جارە تێگەیشتم کە بۆ هەموو کەس بە‬ ‫پەرۆشەوە دەیەوێ لە ژنۆلۆژی تێبگات‪.‬‬ ‫بە بۆچونی من بابەتێکە کە ژنانی ئەوروپی‬ ‫هاوسەرۆکی دەبێت زیاتر راوەستەی لەسەر بکەن‪.‬‬ ‫یوسف‬ ‫فەوزا‬ ‫کۆنفیدراسیۆنی باکوری سوریاش لە دەبێ کار لەسەر ئەوە بکرێت کە جیاوازی‬ ‫کۆنفرانسەکەدا با�سی لەوە کرد کە چۆن ژنۆلۆژی لەگەڵ فێمینیزم چیە و لە کوێ‬ ‫رۆژئاڤا لە مۆدێلێکی ناموکینەوە گۆڕا بۆ دا یەکتر تەواو دەکەن»‪.‬‬ ‫لە دوای هەموو دانیشتنێکیش‬ ‫مۆدێلێک کە خەڵک خۆی خاوەنداری‬ ‫لێدەکات نمونەیەکی لەسەر هەلوێستی دەرفەتێکی فراوان بۆ گفتوگۆ و پرسیار‬ ‫خەڵک لە سەرەتای شۆر�شی رۆژئاڤادا و وەالم کرایەوە‪ .‬زۆربەی پرسیارەکان‬ ‫هێنایەوە و وتی» سەرەتا کە گەملان بە لەسەر رێبازەکانی چارەسەری و‬ ‫رێکخستن دەکەن‪ ،‬دەیانگوت ئێوە فەرمان دەرچوون لە قەیرانی سەرمایەداری و‬ ‫بکەن ئێمە جێبەجێی دەکەین‪ ،‬ئێمەش ئەلتەرناتیڤەکان بوون‪ .‬دەستپێشخەری‬ ‫وتمان وا نابێت چونکە ئێوە وەها فێر ئازادی بۆ ئۆجاالن کە رێکخەری سەرەکی‬ ‫کراون کە ئەسەد فەرمان بکات و ئێوەش کۆنفرانسەکەیە لە ئاداری ساڵی ‪١٩٩٩‬‬ ‫ناچار ببن پێکی بێنن‪ ،‬وتمان نا ئێمە پێکەوە دا دامەزرا‪ ،‬ماوەی ‪ ١٨‬ساڵە ئەو کارە‬ ‫مۆدێلی چارەسەری خۆمان بونیاد دەنێین‪ ،‬بەڕێوەدەبەن‪ ،‬وێرای ئەو کۆنفرانسە لە‬ ‫ئەوەمان بەرێی دامەزراندنی کۆمین و هەڵمەتی ئازادیەوە بگرە تا داوای هەڵگرتنی‬ ‫ئەنجومەکان کرد و ژنان و گەنجان لەو سزای سێدارە و دوایینیان هەڵمەتی ئیمزا‬ ‫مۆدێلەدا پێشەنگ بوون و باوەریان بۆ ئازادی ئۆجاالنیان بەڕێوەبردووە و‬

‫لە زۆرێک لە واڵتانی جیهان کۆنفرانس و‬ ‫کۆنگرەیان بەستووە و لەگەڵ بزوتنەوە‬ ‫ئەلتەرناتیڤەکان دەستیان بە دانوسان‬ ‫کردووە بۆ باڵوکردنەوە و گەیاندنی‬ ‫دیدی ئۆجاالن‪ .‬لە سااڵنی دواییش دا‬ ‫زیاتر لە ‪ ١٠‬کتێبی ئۆجاالنیان بۆ زمانی‬ ‫جیاوازی رۆژئاوایی وەرگێرا‪ .‬لە کۆنفرا�سی‬ ‫یەکەمی ساڵی ‪ ٢٠١٢‬نزیکەی ‪ ٤٠٠‬کەس‬ ‫بەشداری کرد کە نزیکەی ‪ ١٠٠‬کەسیان‬ ‫لە ئەوروپی‪ ،‬ئەمەریکی‪ ،‬ئەفریقیایی بوون‪.‬‬ ‫لە کۆنفران�سی دووەمین لە ساڵی ‪ ٢٠١٥‬دا‬ ‫زیاتر لە ‪ ١٢٠٠‬کە�سی رۆژئاوایی بەشداریان‬ ‫کرد کە زۆریان گەنج‪ ،‬خوێندکار و کەسانی‬ ‫چەپ و ئەنارشیست بوون‪ .‬بەهۆی نەمانی‬ ‫جێگەوە بەشێکی زۆر لە بەشداران لەسەر‬ ‫پێپلیکانەکانی ناو هۆڵەکە دانیشتبوون‪.‬‬ ‫لە کۆنفران�سی ‪ ٢٠١٧‬زیاتر لە ‪١٢٠٠‬‬ ‫کە�سی رۆژئاوایی تەنیا لە دەرەوەی ئەملانیا‬ ‫هاتبوون‪ .‬گروپی گەورە لە ئەملانیا‪ ،‬ئیتالیا‬ ‫و ئیسپانیا هاتبوون‪ .‬زۆربەی ئەوانەی‬ ‫هاتبوون بە دەرفەتی خۆیان هاتبوون و‬ ‫هەموو میوانەکانی دەرەوەش لە رۆژانی‬ ‫کۆنفرانسەکەدا لە زیاتر لە ‪ ١٥٠‬ماڵی‬ ‫واڵتپارێزی کوردستانیی دا میوانداریان‬ ‫کرا‪ .‬بەشداران و میوانانی دەرەوە رەتیان‬ ‫کردەوە کە رەوانەی ئوتێلیان بکەن و‬ ‫تەنانەت دەیانویست لە نزیکەوە ئەو‬ ‫خێزانانە بناسن کە کاریگەرن بە دیدی‬ ‫ئۆجاالن‪ .‬پاراستنی ئاسای�شی هەزاران‬ ‫کە�سی کە هاتبون بۆ جێی کۆنفرانسەکە و‬ ‫رۆژانە جوڵەیان پێدەکرا لە دابەشکردنیان‬ ‫و هێنانەوەیان کارێکی هەر وا ئاسان نەبوو‬ ‫بەاڵم مۆدێلی خۆرێکخستن کردنی گەلی‬ ‫کورد و بزوتنەوەکەی لە ئاستی ئەوروپا‬ ‫و بە تایبەتی ئەڵمانیا ئەو کارەی ئاسان‬ ‫کردبوو‪ ،‬چونکە هەر ماڵ‪ ،‬خێزان و تاکێکی‬ ‫رێکخراو ئەو کارەی بە کاری خۆی دەزانی‪.‬‬

‫‪56‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫‌ژیانی ئۆجاالن ل ‌ه ئورفاو ‌ه تا ئیمڕالی‬ ‫له‌توركیه‌وه‌‪ /‬لوقمان عه‌بدوڵاڵ‬ ‫به‌�شی یه‌كه‌م‬ ‫بۆچوون و چەسپاندنێكی زانستییه‌‬ ‫كه‌ ژینگەی سروشتی و پەرەسەندنی‬ ‫مێژوویی ل ‌ه پێكهاتنی کەسایەتی تاکدا‬ ‫رۆڵێكی دیاریکەر دەبینێت‪ .‬له‌ ئاستی‬ ‫هه‌ندێک‌‬ ‫ده‌کرێ‌‬ ‫پێناسه‌كردندا‬ ‫دەستنیشانکردنی گه‌وهه‌ری سەبارەت‬ ‫به‌ چوارچێوه‌ی مێژوویی و ژینگه‌‬ ‫پێشبخرێت‪ .‬ئه‌و ژینگەو شوێنەی لێی‬ ‫لەدایکبووم‌ لەشێوەو دیمەنی ئه‌و‬ ‫ته‌پۆلك ‌ه بچووكانه‌یە کە ناوەڕاستەكانی‬ ‫چیای تۆرۆس لە رۆژئاواوە لەگەڵ‬ ‫ده‌شته‌كانی میزۆپۆتامیا ب ‌ه یه‌كتر ده‌گات‪،‬‬ ‫لە تەپۆلکەو گرد گەلێک پێکهاتووە کە‬ ‫دۆڵەکان لێکیان جیا دەکاتەوە‪ .‬گوندی‬ ‫ئۆمه‌رلی(ئا‌مارا‪ -‬ئاماران) كه‌ لە نزیکەی‬ ‫پێنج كیلۆمه‌ترێکی پێچه‌كانی رووباری‬ ‫فورات هەڵکەوتووە‪ ،‬شوێنی لەدایکبوون‬ ‫و گەورەبوونمە‪.‬‬ ‫كه‌شو‌هەوا‌ی دەڤەرەکە وه‌كو‬ ‫كه‌شو‌هەوا‌یەکی درەنگ هاتووی‬ ‫ده‌ریای سپییه‌‪ .‬ده‌كه‌وێته‌ ناوه‌ڕاستی‬ ‫ئه‌و ناوچه‌یه‌ی له‌ مێژوو به‌ هیاللی به‌پیت‬ ‫ناوده‌برێ‌‪ .‬جوگرافیاو كه‌شو‌هەوا‌کەی‬ ‫بۆ كولتووره‌كانی دانه‌وێڵه‌ و ئاژه‌ڵداری‬ ‫لەبارو گونجاوه‌‪ .‬ئه‌و تایبه‌تمه‌ندێتیانه‌ی‬ ‫سه‌رده‌می نیۆلۆتیک كه‌ تا ئێستاکەش‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫بەشێوەیەکی بەهێز لە ئارادایە‪،‬‬ ‫پیشانماندەدات كه‌ یەکێکە لە‬ ‫سه‌ره‌كیترین ئەو دەڤەرانەی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی‬ ‫نیۆلۆتیکی تێدا پێشكه‌وتووه‌‪ .‬پێکهاتەی‬ ‫دەرەبەگایەتی کە له‌ دەڤەرەکانی‬ ‫نزیكەوە بەهێزە‪ ،‬هەروەها خەسڵەتەکانی‬ ‫سەرمایەداریش كه‌دواتر پەرەیان‬ ‫سەندووە‪ ،‬له‌و دەڤەرەی له‌دایكبوونم‬ ‫نه‌بووه‌‪.‬‬ ‫ئه‌وتۆیان‬ ‫كاریگه‌ریه‌كی‬ ‫به‌رده‌وامبوونی كۆمه‌ڵگه‌ی گوندی‬ ‫نیۆلۆتیک به‌ شێوه‌یه‌كی به‌هێز‪ ،‬ره‌وشێكی‬ ‫سەرنجڕاکێش و‌ شایه‌نی تێڕامانه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌كو ده‌زانرێ‌ هه‌وڵه‌كانی‬ ‫شارستانیه‌تی سۆمه‌ر بۆ كۆلۆنیكردن‬ ‫بۆ یه‌كه‌مین جار بەشێوەیەکی بەهێز لەو‬ ‫دەڤەرانە تاقیکراوەتەوە‪ .‬دەڤەرەکەمان‬ ‫تەواو ده‌كه‌وێـته‌ ناوه‌ڕاستی كۆلۆنیه‌كانی‬ ‫سۆمه‌ر‪ ،‬ك ‌ه ل ‌ه باشووردا سەرەکیترینیان‬ ‫«كارگامێشه»‌‪ ،‬له‌رۆژهەاڵت «ئورفا ـ‬ ‫بیلیجیك»‪ ،‬له‌ باكوور «سامسات» و‬ ‫رۆژئاواش شاری «په‌ره‌یه»‌‪ .‬هەروەها‬ ‫ناوچه‌یەکە دەکەوێتە ناوه‌ندی پاشایه‌تی‬ ‫كۆماگه‌ناش‌‪ .‬مسۆگه‌ره کە سااڵنی‌‬ ‫‪ 2000‬پێش زایین ئاشنای شارستانیه‌ت‬ ‫بووه‌‪ .‬شیمانه‌یه‌كی به‌هێزە كه‌ سەردەمی‬ ‫نیۆلۆتیکی�شی بەخۆیەوە بینیوە کە لە‬ ‫سەردەمی لەدایکبوونیەوە تا رۆژی‬

‫ئەمڕۆمان هاتووە و ته‌مه‌نەکەی ‪ 15‬هه‌زار‬ ‫ساڵه‌‪ .‬هەروەها ئاشنای شارستانیه‌ته‌كانی‬ ‫ئاشوری‪ ،‬ماد ‪ -‬پارس‪ ،‬ساسانی‪ ،‬هێلینی‪،‬‬ ‫كۆماگه‌نا‪ ،‬رۆما‪ ،‬بێزه‌نتی‪ ،‬عه‌ره‌بی ـ‬ ‫ئیسالمی و تورک ‪ -‬عوسمانیش بووه‌‪.‬‬ ‫تایبه‌تمه‌ندیه‌كی دیكه‌ی گرنگی‬ ‫مێژووی ئه‌م ناوچه‌یه‌‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌روازە‬ ‫و پردی تێپه‌ڕبوونی جڤاتە‌ ئه‌تنیكی و‬ ‫قه‌ومه‌ جیاوازو هەمەڕەنگە‌كانه‌‪ .‬قەوم‬ ‫و جڤاتێکی ئه‌تنیكی ساف له‌ ئارادا‬ ‫نییه‌‪ .‬تاوه‌كو ئێستاش شوێنپه‌نجه‌ی‬ ‫مۆزائیكێكی تێكه‌ڵه‌ی هه‌موویان لە‬ ‫دەڤەرەکە به‌هێزه‌‪ .‬له‌ پێدراوه‌ مێژوویی‬ ‫و شوێنه‌وارنا�سی و نه‌ژادناسیه‌كانه‌وه‌‬ ‫ده‌رك به‌وه‌ ده‌كرێت كه‌ یه‌كه‌مین جڤاتی‬ ‫ئه‌تنیكی خاوه‌نی جێنیشنه‌ جێگیره‌كان‬ ‫هۆری (خوری‪ -‬حۆری)یه‌ به‌ریشه‌‬ ‫ئاریانه‌كانن‪ .‬لێكچوونی پێكهاته‌ی‬ ‫زمانی كوردانی رۆژگاری ئه‌مڕۆمان‬ ‫له‌گه‌ڵ پێكهاته‌ی زمانی هۆریه‌كان ئه‌م‬ ‫راستینه‌ ده‌سه‌ملێنێ‪ .‬هه‌روه‌كو ده‌زانرێ‌‬ ‫‪57‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫هۆری ناوێكی گشتیی ‌ه و سۆمه‌ریه‌كان‬ ‫بۆ ئەو گه‌النه‌یان بەکارهێناوه‌ كه‌ لە‬ ‫باکور له‌ناوچه‌ شاخاوی و گردۆلکە‌‬ ‫به‌رزه‌كاندا ژیاون‪ .‬هه‌روه‌ها هه‌ندێک‌‬ ‫جار سۆمه‌ریه‌كان گه‌لی ئه‌م ناوچه‌یان به‌‬ ‫«كورتی» ناوبردووه‌ كه‌‌واتای» گه‌لی شاخی»‬ ‫ی شاخی و‬ ‫دەبەخشێـت‪ .‬وشەی «كور» مانا ‌‬ ‫شاخستانی دەبەخشێت ‪ ،‬هەرچی پاشکۆی‬ ‫«تی» یە گوزارشت لە مەنسوبیەت‬ ‫دەکات‪ .‬بەمجۆرەش وشەی «کورتی»‬ ‫مانای شاخی و شاخستانی دەبەخشێت‪.‬‬ ‫له‌ باشووریش جڤاتی ئه‌تنیكی ئامۆری‬ ‫به‌ریش ‌ه سامی ده‌ژین‪ ،‬كه‌ به‌رده‌وام‬ ‫به‌ره‌و ناوچه‌كه‌ دزه‌ ده‌كه‌ن‪ .‬ده‌�شێ ناوی‬ ‫ئه‌ممار(ئاماڕا) بەرهەمێکی كاریگه‌ری ئه‌م‬ ‫نه‌ریته‌ كولتووریه‌ بێت‪ .‬ئه‌م جڤاتانەی‬ ‫له‌رێی عه‌ره‌به‌كانه‌و ‌ه پێگه‌یه‌نران‪ ،‬دواتر‬ ‫له‌ ژێر فه‌رماندارێتی سه‌عدی كوڕی‬ ‫وه‌قاس ئیسالمیه‌تیان بۆ ناوچه‌كه‌‬ ‫گواسته‌وه‌‪ .‬تا ئێستاکەش ناوی زۆربه‌ی‬ ‫گوند و مرۆڤه‌كانی دەڤەرەکە ریشه‌كه‌ی‬ ‫عه‌ره‌بییه‌‪ .‬شیمانه‌ ده‌كرێ‌ كێشمه‌كێ�شی‬ ‫نێوان هۆری ـ ئامۆری باو له‌ناوچه‌كه‌دا بۆ‬ ‫مێژووێكی یه‌كجار كۆن بگه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬گه‌لێك‬ ‫پاشماوه‌ی ئاشوریه‌كان تاوه‌كو ئێستاش‬ ‫له‌ ناوچه‌كه‌دا ماوه‌ته‌وه‌‪ .‬گه‌لێك به‌ردی‬ ‫نووسراو هه‌ن‪.‬‬ ‫گرووپه‌ ئه‌تنیكیه‌كانی دیكه‌ کە‬ ‫ناوچه‌ ئاشنای بووه‌ لووییه‌كان و‬ ‫ئه‌رمه‌نیه‌كان جێگای بایه‌خن‪ ‌ .‬بەدرێژایی‌‬ ‫قۆناخی توانه‌وه‌ کە له‌ماوه‌ی ‪1000‬‬ ‫ساڵ پێش زایین تاوه‌كو ‪1000‬ی زایین‬ ‫له‌الیه‌ن گریكه‌كان (یۆنانییە کۆنەکان)‬ ‫به‌ڕێوه‌چوو‪ ،‬مسۆگه‌ره کە لووییه‌كان‬ ‫جڤاتێکی ئه‌تنیكی به‌ كاریگه‌ربوون‬ ‫له‌ناوچه‌كه‌دا‪ .‬وشه‌ی گوند كه‌ تا ئێستاش‬ ‫‌واتای دێ‌ دەبەخشێـت به‌زمانی لووییه‌‪،‬‬ ‫هەروەها ‌مانای «گرد‪ -‬تەپۆلکە»ش‌‬ ‫‪58‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫ئۆجاالن له‌ تافی الوێتیدا‬

‫دەبەخشێـت‪ .‬لەكاتێكدا سۆمه‌ریه‌كان ئه‌م‬ ‫گردو تەپۆلکانه‌ی شوێنی نیشته‌جێبوون‬ ‫به‌«ئور» ناو ده‌به‌ن‪ ،‬لووییه‌كان پێیده‌ڵێن‬ ‫«گوند»‪ .‬لووییه‌كان یەکێک لەكۆنترین‬ ‫گه‌النی ئه‌نادۆڵن‌‪ ،‬زیاتر له‌ باشوور‬ ‫و باشووری رۆژهەاڵتی ئه‌نادۆڵ‬ ‫نیشته‌جێبوون‪ .‬زمان و كولتووره‌كه‌یان‬ ‫ریشەیان ئاریانییه‌‪.‬‬ ‫لەمیانەی‌ پاشماوه‌ كولتووریه‌كانەوە‬ ‫ده‌رده‌كه‌وێت ك ‌ه ئه‌رمه‌نیه‌كانیش له‌‬ ‫گه‌له‌ كۆنه‌كانی ناوچه‌ن‪ .‬گوندی جه‌بین‬ ‫(سایالك قایا) كه‌ گوندێكی دراوسێمانه‌‬ ‫و تا پۆلی پێنجه‌می سه‌ره‌تاییم تێدا‬

‫توركمانه‌كان زیاتر له‌‬

‫رۆژئاوای فوراته‌وه‌‬ ‫هاتوون و هه‌وڵی‬ ‫دزه‌كردنیان داوه‌‬

‫خوێندوو ‌ه و رۆژانە هاتووچۆم ده‌كرد‪،‬‬ ‫تا سه‌رده‌می كۆمار گوندێكی ئه‌رمه‌نیه‌‪.‬‬ ‫خه‌لفه‌تی (رۆم قه‌اڵ) كه‌ قه‌زای ئیداری‬

‫دەڤەرەکەمان بوو‪ ،‬شیمانه‌یه‌كی به‌هێز‬ ‫ئه‌وه‌یه‌ ناوەکەی لەناوی گه‌لێك دێت كه‌‬ ‫به‌كانزاوە خه‌ریك بووبن و لە کاتی خۆی‬ ‫به‌ هال ـ پاوۆ ناو‌براون‪ .‬شیمانه‌ ده‌كرێت‬ ‫ئه‌م گه‌له‌ش باپیرەی ئه‌رمه‌نیه‌كان‬ ‫بن‪ .‬وه‌ستایی كانزاكاری له‌ناوچه‌كه‌‬ ‫تایبه‌ت به‌ئه‌رمه‌نیه‌كانه‌‪ .‬له‌دووه‌مین‬ ‫سه‌ده‌ی زایینه‌وه‌ ئیتر كۆچی تیرەو هۆزە‌‬ ‫توركمانه‌كانیش به‌ره‌و ئه‌م ناوچه‌یه‌‬ ‫ده‌بینرێت‪ .‬له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌رۆژهەاڵت‬ ‫كورده‌كان به‌ته‌واوی بااڵده‌ستن‪،‬‬ ‫هەربۆیەش توركمانه‌كان زیاتر له‌‬ ‫رۆژئاوای فوراته‌وه‌ هاتوون و هه‌وڵی‬ ‫دزه‌كردنیان داوه‌‪.‬‬ ‫ئه‌گه‌ر له‌ ژێر رۆشنایی ئه‌م‬ ‫راستینه‌یه‌دا نه‌خشه‌یه‌كی ئه‌تنیكی‬ ‫ده‌وروبه‌ری گونده‌كه‌مان بكێشم ئەوا‬ ‫به‌مجۆره‌یه‌‪ ،‬له‌ناوه‌ڕاست گوندی ئاماڕا‬ ‫(ئۆمه‌رلی) كورده‌‪ ،‬له‌رۆژئاوا له‌ كه‌ناری‬ ‫رووباری فورات گوندی عه‌ینۆ (عه‌ین‪،‬‬ ‫به‌زمانی عه‌ره‌بی به‌واتای كانی دێت‪،‬‬ ‫كانیه‌كی گرنگه‌) توركمانن‪ ،‬له‌باكور‬ ‫گوندەکانی پازور‪ ،‬دارتۆ و گۆلگان كوردن‪.‬‬ ‫له‌رۆژهەاڵت گوندی ئارا (رێی ناوین)‬ ‫توركمانن‪ ،‬هەروەها گوندی ئارام یش له‌‬ ‫باشوورە کە توركمانن‪ .‬شیمانه‌ ده‌كرێ‌‬ ‫ناوی ئارا و ئارام به‌ریشه‌ ئاشوری ـ ئامۆری‬ ‫بن‪ .‬له‌باشوور جه‌بین(سایالك قایه‌) تا‬ ‫رابردوویەکی نزیك گوندێکی ئه‌رمه‌نی‬ ‫بوو‌‪ ،‬له‌سەردەمی كۆمار به‌تورك كراوه‌‪.‬‬ ‫وەک دەبینرێت ته‌واو لەناو زه‌مینه‌یه‌كی‬ ‫مۆزائیكی ئه‌تنیكی و كولتووری داین‪.‬‬ ‫هه‌روه‌كو بڵێی �سێ چوار گرووپی ئه‌تنیكی‬ ‫ـ كولتووری سه‌ره‌كی رۆژهەاڵتی ناوین‬ ‫له‌ناو به‌یه‌كه‌وه‌ ژیانێكی بەهێزدان‪.‬‬ ‫به‌رده‌وام كاریگه‌ری ئامۆریه‌ سامیه‌كان‪،‬‬ ‫ئاشووری و عه‌ره‌به‌كان له‌ باشورەوە‬ ‫هاتووه‌‪ ،‬كاریگه‌ری ئه‌رمه‌نیه‌كانیش وه‌كو‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫گه‌لێكی پیشه‌كار‪ ،‬ئاسنگه‌ر و كانزاكار‬ ‫له‌باكووره‌و ‌ه هاتووه‌‪ .‬تورك ـ توركمانه‌كان‬ ‫گرووپێكی دیكه‌ی ئه‌تنیكی ـ كولتوورین كه‌‬ ‫لەدوای هه‌مووان هاتوونه‌ته‌ ناوچه‌كه‌‪.‬‬ ‫هه‌رچی كوردانن‪ ،‬وه‌كو سه‌ره‌كیترین‬ ‫ئافرێنەر و به‌هێزترین درێژه‌پێده‌ری‬ ‫كولتوور و شۆڕ�شی نیۆلۆتیک‪ ،‬له‌ناوچه‌دا‬ ‫رۆڵێكی تەوەرەییان بینیوه‌‪ .‬کشتوکاڵ‬ ‫و ئاژه‌ڵداری كار و پیشەی سه‌ره‌كیانه‌‪.‬‬ ‫عه‌ره‌ب ـ ئامۆریه‌كان به‌ بازرگانیەوە‬ ‫به‌‬ ‫ئه‌رمه‌نیه‌كان‬ ‫خەریکبوون‪،‬‬ ‫كانزاكاری‪ ،‬توركمانه‌كانیش به‌كۆچه‌ری و‬ ‫شه‌ڕڤانیه‌وه‌ سەرقاڵ بوون‪.‬‬ ‫ئه‌م تایبه‌تمه‌ندێتیه‌ی ناوچه‌كه‌‪،‬‬ ‫ده‌رفه‌ت به‌زاڵبوونی كولتوورێك نادات‬ ‫كه‌ سه‌ر به‌ تاكه‌ قه‌ومێك بێت‪ ،‬له‌‬ ‫قۆناخه‌ كۆنه‌كانی مێژووه‌وه‌ به‌یه‌كه‌وه‌‬ ‫ژیان و فر ‌ه كولتووری ده‌كاته‌ ناچاریه‌ك‪.‬‬ ‫له‌بواری باوه‌ڕیشه‌وه‌ دەڤەرێک ‌ە له‌كۆنه‌وه‌‬ ‫مه‌سیحیه‌ت و موسوڵمانێتی له‌گەڵ‬ ‫یه‌كتردا ده‌ژین‪ .‬هه‌ربۆیه‌ وەک ئه‌دره‌س‬ ‫كۆنترین ناوچه‌ی فره‌ كولتووری و‬ ‫فرەئه‌تنیكی و مرۆڤپه‌روه‌رییه‌‪ .‬ته‌ڤلیبوون‬ ‫و به‌ناویه‌كداچوونی كۆمه‌ڵه‌ ئه‌تنیكیه‌كان‬ ‫بەهێزە‌‪ .‬هەموویان ژن خوازی له‌گەڵ‬ ‫یه‌كتری دەکەن‌‪ .‬ئه‌م ره‌وشه‌ش‬ ‫روونیده‌كاته‌و ‌ه کە بۆچی سیسته‌مێكی‬ ‫سەرکوتکردن و فشاری چینایه‌تی‬ ‫به‌هێز ئاوانه‌كراوه‌‪ .‬زاڵنه‌بوونی تاكه‌‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك‪ ،‬هه‌بوونی گرووپە ئه‌تنیكیە‬ ‫جیاوازەکان له‌ناو كۆمه‌ڵگه‌كاندا و‬ ‫پاراستنی بونیادی خۆیان‪ ،‬تایبه‌تمه‌ندێتیه‌‬ ‫به‌هێزه‌كانی گوندی نیۆلۆتیک؛ ناهێلێت‬ ‫ده‌وڵه‌تێكی به‌هێز یاخود میرنشینێكی‬ ‫شێوازی كۆیله‌داری و ده‌ره‌به‌گایه‌تی‬ ‫مۆری خۆی له‌ناوچه‌كه‌ بدات‪ .‬ناوچه‌كه‌‬ ‫ئاستی هۆز ـ خێڵی‌ كۆمه‌ڵگه‌ی گوندی‬ ‫تێپه‌ڕنه‌كردووه‌ و به‌هه‌زاران ساڵه‌‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫هه‌وڵده‌دات ئاستێكی كۆمه‌ڵگه‌یی‬ ‫نزیك به‌ بنه‌ماڵه‌ ئازاده‌ الدێیه‌كان‬ ‫بپارێزێت‪ .‬چونك ‌ه به‌گایه‌تی به‌خۆیه‌وه‌‬ ‫نه‌دیوه‌‪ .‬له‌ سه‌رده‌می سۆمه‌ریه‌كانه‌وه‌‬ ‫له‌گونده‌كانی بیره‌جك ـ خه‌لفه‌تی‪،‬‬

‫گونده‌كه‌مان هه‌زاران‬

‫ساڵ به‌ر له‌ ئێستادایە‪،‬‬

‫به‌بێ ئه‌وه‌ی هێنده‌‬ ‫له‌ باوه‌ڕی ئایینی‬

‫ئیسالمی تێبگات‬ ‫لەناویدا ده‌ژی‬

‫سامسات‪ ،‬بیرۆكراتێكی كۆلۆنی گرێدراو‬ ‫به‌ سه‌ره‌ڕۆیی ناوه‌ندی هه‌یه‌ كه‌خاوه‌ن‬ ‫هێزێكی سنوورداره‌‪ .‬ئه‌م بیرۆكراسیه‌‬ ‫له‌ كولتووری گه‌النی ناوچەکە‌ نامۆیه‌‪،‬‬ ‫هه‌روه‌كو بڵێی دیوارێكی ئه‌ستووریان‬ ‫له‌نێواندا هه‌یه‌‪ .‬ئه‌م تایبه‌تمه‌ندێتیه‌ تا‬ ‫ئێستاکەش به‌رده‌وامه‌‪ .‬ئه‌م گه‌وهه‌ره‌‬ ‫كۆلۆنیگه‌راییه‌ی بیرۆكراسیه‌ت‪ ،‬له‌‬ ‫ئاستی خۆجێییدا رێگای به‌ جیابوونه‌وه‌ی‬ ‫چینایه‌تی نه‌داوه‌‪ ،‬ده‌رفه‌تی به‌ پێكهاتنی‬ ‫بیرۆكراسیه‌تێكی خۆجێیی نه‌داوه‌‪.‬‬ ‫هه‌ربۆی ‌ه ناکرێ‌ باس ل ‌ه كولتوورێكی‬ ‫به‌هێزی چینایه‌تی بكرێت‪ .‬كولتووری‬ ‫زاڵ زیاتر كولتووری بنه‌ماڵه‌ی الدێیی‬ ‫ئازاده‌‪ .‬ته‌نانه‌ت كولتوورێكی به‌هێزی‬ ‫خێڵه‌كیش نه‌هاتووه‌ت ‌ه ئاراوه‌‪ .‬كولتووری‬ ‫سه‌رمایه‌داریش تازه‌ بە تازە گەشە دەکات‪.‬‬ ‫ئه‌م راستینه‌یه‌ش ره‌وشێكی تایبه‌ت‬ ‫به‌ناوچه‌كەیە‌‪ .‬بوونی شوێنپه‌نجه‌ی‬ ‫به‌هێزی كولتووری كشتوكاڵی نیۆلۆتیک‪،‬‬ ‫هۆكارێكی گرنگی هه‌سته‌كانی یه‌كسانی و‬

‫نه‌پلیشانه‌وه‌ی تەواوەتی ژنانه‌‪ .‬به‌كورتی‬ ‫ده‌توانم به‌م شێوه‌یه‌ تایبه‌تمه‌ندێتیه‌‬ ‫سروشتی و مێژووییه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌‬ ‫پێناسه‌ بكه‌م كه‌ تێیدا هاتوومه‌ته‌ دونیاوه‪.‬‬ ‫خێزان (ماڵبات) و کۆمەڵگەی گوند‬ ‫كه‌ خێزانیش جێگای خۆی تێدا ده‌گرێت‬ ‫فاكته‌رێكن له‌نزیكه‌وه‌ ناسنامه‌ی منداڵ‬ ‫یه‌كالده‌كەنه‌وه‌‌‪ .‬هه‌روه‌كو چۆن له‌‬ ‫چوارچێوه‌ی دیاریكراویشدا ده‌ركی‬ ‫پێده‌كرێ‌ کۆمەڵگه‌ی گونده‌كه‌مان کە‬ ‫له‌ ژێركاریگه‌ری كولتووری نیۆلۆتیکی‬ ‫هه‌زاران ساڵ به‌ر ل ‌ه ئێستادایە‪ ،‬به‌بێ‬ ‫ئه‌وه‌ی هێنده‌ له‌ باوه‌ڕی ئایینی ئیسالمی‬ ‫تێبگات لەناویدا ده‌ژی و پەیڕەوی‬ ‫دەکات‪ .‬کۆمەڵگەو جڤاتی دەڤەرەکە له‌و‬ ‫خێزانه‌ هه‌ژاران ‌ه پێكدێت كه‌ جیاوازی‬ ‫چینایه‌تییان له‌ نێواندا نییه‌‪ ،‬موڵكێكی‬ ‫هێنده‌ كه‌میان هه‌یه‌ كه‌ بە�شی تێری‬ ‫گوزه‌رانی خۆیان دەكات‪ ،‬کرێکا‌ری‬ ‫و سه‌پانی بۆ ده‌ره‌وه‌ ده‌كه‌ن‪ .‬ئه‌گه‌ر‬ ‫له‌كۆنیشه‌وه‌ بێت عه‌شیره‌تگه‌رایی و‬ ‫هۆزگەرایی تێپه‌ڕكراوه‌؛ په‌یوه‌ندیه‌كانی‬ ‫خزمایه‌تی و بنه‌ماڵه‌یی هێنده‌ الواز بووه‌‬ ‫ته‌نانه‌ت بە�شی به‌تیره‌بوونیش ناكات‪.‬‬ ‫به‌رامبه‌ر به‌ په‌یوه‌ندیه‌كانی سه‌رمایه‌داری‬ ‫ك ‌ه له‌ پەرەسەندندایە‌‪ ،‬لە پێگەی‬ ‫زه‌حمه‌تكێشە نه‌دارەکاندان‪ .‬هەروەها‬ ‫بەرامبەر به‌ پێكهاته‌ی بیرۆكراسیه‌تی‬ ‫كۆماریش نامۆن‪ .‬خوێنده‌واریه‌كی‬ ‫سنوورداریان هه‌یه‌‪ .‬هێنده‌ ئاگاداری‬ ‫كولتووری كۆمار نین‪.‬‬ ‫كاریگه‌ری كۆمه‌ڵگه‌ی نیۆلۆتیکی�شی‬ ‫له‌ناودا‪ ،‬ده‌کرێ‌ بگووترێ‌ ك ‌ه خەڵکی‬ ‫دەڤەرەکە وەک تاک و جڤات بەبێ ئەوەی‬ ‫كاریگه‌ری سیستەمەکانی كۆیله‌داری‪،‬‬ ‫ده‌ره‌به‌گایه‌تی و سه‌رمایه‌داری بە‬ ‫وەرچەرخانێکی دیالەکتیکیدا تێپەڕ بکەن‬ ‫کە له‌ده‌ره‌وه‌ وه‌ریانگرتوون‪ ،‬له‌میانه‌ی‬ ‫‪59‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫چه‌مكی قەدەرگەرایی «ئه‌وه‌ی به‌سه‌رمان‬ ‫دێت قەدەرە‪ ،‬ناچارین په‌سەندی بكه‌ین‌«‬ ‫له‌قوواڵییەوە له‌ناو پاسیفیزمدا ده‌ژیت‪.‬‬ ‫ئەسته‌مه‌ سەرجەم كولتووره‌كان‬ ‫واتایه‌كیان بۆی هه‌بێت‪ .‬بەجۆرێک‬ ‫لە جۆرەکان وەک چینه‌ ژه‌نگگرتووە‬ ‫نقومبووەکان‪ ،‬به‌ستوویانه‌‪ .‬له‌الیه‌نی‬ ‫هزری و رۆحیه‌وه‌ هیچ خولقكاریه‌كیان‬ ‫لێ چاوه‌ڕوان ناكرێت‪ .‬دەکرێ ئه‌مه‌‬ ‫به‌ «مانه‌و ‌ه له‌ده‌ره‌وه‌ی زەمان»یش‬ ‫ناو ببه‌ین‪ .‬ئەو محافەزەکاری و‬ ‫داخراوبوونەی كۆمه‌ڵگه‌کانی رۆژهەاڵت‌‬ ‫له‌ سااڵنی ‪1000‬ی زایینیه‌وه‌ دووچاری‬ ‫هاتوون‪ ‌،‬تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌‪ .‬وەک‬ ‫كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی مارژیناڵ رۆچۆتە‬ ‫ناو بنی چاڵەکە‪ ،‬تەنانەت یادەوەریە‬ ‫میتۆلۆژیەکانی�شی لەدەستداوە و دەرک‬ ‫بەوەش ناکەن ئه‌و خوداوه‌نده‌ی باوه‌ڕیان‬ ‫پێی هێناوه‌ كامه‌ پێویستیانی پێكهێناوە‪.‬‬ ‫هەروەها ته‌ڤلینه‌بوونیان بۆ هیچ‬ ‫قۆناخێكی شۆڕشگێڕی دژ بەسیسته‌می‬ ‫سه‌رمایه‌داری‪ ،‬ئەو ره‌وشە مارژیناڵەیان‬ ‫ته‌نگه‌تاوتر ده‌كات‪ .‬كۆمه‌ڵگه‌ی گوند‬ ‫زۆر ب ‌ه زەحمەتیەوە تەنیا له‌بواری‬ ‫جه‌سته‌یی دەتوانێ درێژە بە بوونی خۆی‬ ‫بدات‪ ،‬هه‌رچی ل ‌ه بواری ئایدیۆلۆژیه‌ به‌‬ ‫قوواڵیی لەناو نامۆبوونی هزری و رۆحیدا‬ ‫ده‌ژیت‪ .‬ئامانجێكی ئه‌وتۆی كۆمه‌اڵیه‌تی‪،‬‬ ‫سیا�سی و ئایدیۆلۆژی ژیان بوونی نییه‌‪.‬‬ ‫ته‌نانه‌ت هزری فریادڕه‌�سی و ئاخیره‌تیش‬ ‫واتای خۆی له‌ده‌ستداوه‌‪ .‬به‌اڵم بوون‬ ‫به‌ فه‌رمانبه‌رێکی بچووك و كاركه‌ری‬ ‫له‌ ئه‌وروپا‪ ،‬ده‌توانێ ئومێدی سنوودار‬ ‫بخولقێنێ‪ .‬رووبه‌ڕووی راستینه‌ی‬ ‫کەسایەتی مرۆڤێكین كه‌ خراپی نییه‌‪،‬‬ ‫به‌اڵم چاکەو خێری�شی نییه‌‪ ،‬بێكاریگه‌رییەو‬ ‫ملكه‌چه‌‪ .‬هه‌روه‌كو بڵێی مه‌حكومی ژیانێكه‌‬ ‫كه‌ هه‌موو شتێكی رزیوه‌‪ ،‬بێواتا بووه‌‪،‬‬ ‫‪60‬‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫بێچاره‌یی به‌قه‌ده‌رێك ده‌بینێ و وه‌كو ئه‌و ‌ه‬ ‫وایه‌ كه‌ له‌ به‌ندیخانه‌یه‌كی سەركراوه‌ی‬ ‫جیهاندا خۆی به‌ندكردووه کە لە‬ ‫ئافرێنەری دوورە‌‪.‬‬ ‫له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌ك هاتوومه‌ته‌ دونیاوه‌‬

‫سەردەمی‬ ‫عوسمانیەکان‬ ‫بیرۆكراتێك به‌ناوی‬ ‫عوسمان پاشا له‌ناو‬ ‫ماڵباتدا ده‌ركه‌وتووه‬ ‫كه ‌هاوبە�شی ئه‌م راستینه‌یه‌ بووە‪ .‬به‌اڵم‬ ‫كاتێك له‌میانه‌ی هه‌ندێک زاراوه‌ بیرم‬ ‫كرده‌و ‌ه كه‌ دەکرێ بۆهێڵی كۆمه‌اڵیه‌تیش‬ ‫کاریگەری هه‌بێت‪ ،‬ده‌ركم به‌وڕاستیه‌‬ ‫كرد كه‌ پێویسته‌ له‌ نزیكه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌‬ ‫له‌سه‌ر بنه‌ماڵه‌کەمان بكرێت‪ .‬پێدراوی‬ ‫ئه‌وتۆ نین كه‌ ئاماژه‌ به‌هه‌بوونی ریشه‌ی‬ ‫کالن یاخود خانه‌دان بۆ بنەماڵەکەمان‬ ‫بنه‌ماڵه‌یه‌كە لەنێوان‬ ‫بكه‌ن‪،‬‬ ‫هەردووکیاندایە‪ ،‬ئەگەری ئەوە هەیە کە‬ ‫بنەماڵەیەکی رەسەن و به‌ڕه‌چه‌ڵه‌ك بێت‌‪.‬‬ ‫به‌زمانی كوردی به‌ «ماڵی ئۆجه‌« ناوبراوەو‬ ‫ناسراوە‪ .‬لێرەدا ده‌کرێ «ماڵی» وه‌كو‬ ‫فامیل به‌كار بێنین‪ ،‬هەرچی «ئۆجه‌« یە‬ ‫كۆنترین باپیره‌مانه‌ كه‌ ناسراوەو ده‌زانرێ‪.‬‬ ‫له‌و بڕوایە‌دام نازناوی ئۆجا‌الن بۆ ئه‌و‬ ‫باپیرەمان‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌‪ .‬ئۆجه‌ دوو خێزان‬ ‫بۆ هه‌ردوو كوڕه‌كانی حوسێن و عه‌بدوڵاڵ‬ ‫پێكدێنێ‪ .‬باوكم كوڕی عه‌بدوڵاڵیه‌‪،‬‬ ‫ناوی عومه‌ره‌‪ .‬ناوی منیش له‌ باپیره‌م‬ ‫عه‌بدوڵاڵوە هاتو‌وه‌‪ .‬ئه‌و تایبه‌تمه‌ندێتیە‬

‫بەرچاوانه‌ی باپیره‌م كه‌ زۆرجار‬ ‫ده‌گوترێته‌وه‌‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌ كه‌ دانا و سوارچاك‬ ‫بووه‌‪.‬‬ ‫من خۆشم شایه‌دم كه‌ باوكم‬ ‫کەسایەتیەکی بەکاریگەر نەبوو‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫مسۆگه‌ر خاوەن کەسایەتیەکی راستگۆو‬ ‫سەرفیراز بوو‪ ،‬بێگومان گرێدراوی‬ ‫باوه‌ڕیه‌كانی بوو و سه‌باره‌ت به‌هیچ‬ ‫كه‌سێك به‌خراپی بیری نه‌ده‌كرده‌وه‌‪.‬‬ ‫وه‌كو كه‌سایه‌تیه‌ك دەهاته‌ به‌رچاوم‪،‬‬ ‫كه‌ ئه‌گه‌ر هه‌لومه‌رجه‌كانی له‌باربووایه‌‪،‬‬ ‫له‌رێگای ئه‌م تایبه‌تمه‌ندێتیه‌یه‌وه‌ دوودڵی‬ ‫له‌ ته‌ڤلیبوونی قه‌ڵه‌مبازه‌ مێژووییه‌كان‬ ‫نه‌ده‌كرد‪ .‬له‌راستیدا عارف بوو‪ .‬سه‌باره‌ت‬ ‫به‌ناسینی من له‌ ئاستێكی به‌رزدا بوو‪.‬‬ ‫ئێستاكه‌ش له‌بیرمه‌‪ :‬كاتێك له‌ژێر داری‬ ‫فستق پێی گووتم كاركردنت زۆر خاوێن ‌ه و‬ ‫شێوازه‌كه‌ت فه‌تحكارییه‌‪ ،‬له‌ژێر قوواڵیی‬ ‫ئازاری بێهێزیه‌وه‌ ده‌ینااڵند‪ .‬ئه‌گه‌ر ئاماژە‬ ‫به‌و ساتەش‌ بكه‌م كه‌هیچ كاتێك له‌بیری‬ ‫ناكه‌م له‌جێگای خۆیدا ده‌بێت‪ .‬كاتێك‬ ‫وه‌ك فه‌رمانبه‌رێكی رووپێوی (مساح) له‌‬ ‫دیاربه‌كر بووم‪ ،‬بینیم له‌سه‌ر دیوارێکی‬ ‫تەالری ویالیه‌ت دانیشتووە‪ ،‬كاتێك‬ ‫بەیەکەوە كاڵه‌كێكمان پارچه‌ كرد و‬ ‫خواردمان خۆشحاڵی خۆی پیشاندا‪.‬‬ ‫بەو دۆخەی خەمگین بووم‪ .‬ئه‌و الیه‌نه‌ی‬ ‫زۆرترین گرنگی پێده‌دا ره‌نجی بازوو و‬ ‫بەدەستهێنانی بەرامبەرەکەی بوو‌‪ .‬كاتێك‬ ‫له‌ئێمه‌ تووڕه‌ ده‌بوو ده‌یگووت‪»:‬خۆزگه‌‬ ‫نان كه‌روێشك بووایه‌‪ ،‬ئێوه‌ش تانجی‬ ‫و به‌دوای بكه‌وتنایه‌«‪ .‬ده‌یخواست‬ ‫راستینەی ملمالنێی بەدەستهێنانی‬ ‫نانمان تێبگه‌یه‌نێ‪ .‬به‌اڵم هێزی‬ ‫تێگه‌یشتنی ئه‌مه‌مان نه‌بوو‪ .‬كاتێك به‌منی‬ ‫گووت» ئه‌گه‌ر بمرم‪ ،‬ته‌نانه‌ت دڵۆپه‌‬ ‫فرمێسكێكیش له‌چاوت نایه‌ت ‌ه خوار»‬ ‫به‌زانایی قسه‌ی ده‌كرد و راستی گووتبوو‪.‬‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫گۆڤارێكی سیاسیی‪ ،‬هزریی‪ ،‬جڤاكی مانگانەیە‪.......‬ژمارە ‪ ،17‬حوزه‌یرانی ‪ 2017‬ز \ جۆزه‌ردانی ‪2717‬ك‬

‫هەرچی ‌لقەکەی دیكه‌ی ماڵبات ‌ە‬ ‫له‌خۆرازیبوونی ره‌سه‌نێتی تێیدا زاڵ‬ ‫بوو‪ .‬هه‌روه‌ها با�سی ئه‌وه‌ش ده‌كرێ كه‌‬ ‫له‌كۆنه‌وه‌ لە سەردەمی عوسمانیەکان‬ ‫بیرۆكراتێك به‌ناوی عوسمان پاشا له‌ناو‬ ‫ماڵباتدا ده‌ركه‌وتووه‌‪ .‬ئه‌و خه‌باته‌ی‬ ‫عیسمه‌ت ب ‌ه پشتبه‌ستن به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ و‬ ‫لێگه‌ڕینه‌كانی فه‌رماندارێتی گشتی سوپای‬ ‫تورکیا سه‌باره‌ت به‌ بیۆگرافیای من‬ ‫ئه‌نجامیدا‪ ،‬به‌هه‌مان ئه‌نجام گه‌یشتبوو‪.‬‬ ‫شیمانه‌ی ئه‌وه‌ له‌پێشه‌ كه‌ به‌رامبه‌ر هێر�شی‬ ‫هۆزە عه‌ره‌ب و توركمانه‌كان بۆسه‌ر‬ ‫كورده‌كان بنه‌ماڵه‌كه‌مان پێشه‌نگایه‌تی‬ ‫بەرخودانیان كردووه‌‪ .‬له‌و زه‌وی و زاره‌‬ ‫به‌رفراوانه‌ی بۆیان ماوه‌ته‌وه‌ ده‌رك‬ ‫به‌و راستیە‌ ده‌كرێت كه‌ ناوچه‌كه‌یان‬ ‫به‌رامبه‌ر هێر�شی هۆزە عه‌ره‌به‌كان‬ ‫له‌باشوور و هۆزە توركمانه‌كان له‌رۆژئاوا‬ ‫پاراستووه‌‪ .‬سەر بە خێڵی‌ (به‌سكی)‬ ‫یه‌كانن كه‌ لقی رۆژئاوای هۆزی به‌رازین‪،‬‬ ‫ده‌کرێ بگووترێ تێكۆشه‌رترین بنه‌ماڵه‌ی‬ ‫پێشەنگی رۆژئاوا پێكدێنن‪ .‬هه‌روه‌كو‬ ‫ده‌زانرێ به‌شێكی هۆزی به‌رازییه‌كان‬ ‫له‌ناوچه‌ی سنووری نێوان ئێراق ـ ئێرانی‬ ‫نزیك سلێمانی ده‌ژین‪ .‬له‌و قۆناخه‌ی من‬ ‫لە دەڤەرەکە بووم‪ ،‬په‌یوه‌ندییە هۆزایەتی‬ ‫و خێڵه‌كیەکان به‌ته‌واوی له‌بیر كرابوون‪.‬‬ ‫وه‌ك ناوێكی گشتی هه‌ر بنه‌ماڵه‌یه‌ك‬ ‫خۆی به‌« كرمانج» ناوده‌بات‪ .‬كرمانجێتی‬ ‫گوزارشت له‌و كورده‌ ده‌كات كه‌ له‌خێڵ و‬ ‫هۆز دابڕاوه‌‪ ،‬هه‌نگاوی ناوه‌ته‌ ناو پرۆسەو‬ ‫قۆناخی به‌گه‌لبوون‪ .‬به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫به‌رباڵو‌ كرمانج بوون له‌ كۆتاییه‌كانی‬ ‫سه‌ده‌ی نۆزده‌هه‌م و سه‌ده‌ی بیسته‌م‬ ‫پەرەدەسەنێت‪ .‬ئه‌مه‌ش بۆ كوردان‬ ‫به‌واتای به‌گه‌لبوونێكی به‌رفراوان دێت‪.‬‬ ‫كاتێك ئه‌وه‌ بێنینه‌ به‌رچاوان كه‌ته‌واوی‬ ‫ئه‌و خێزان و بنه‌مااڵنه‌ی له‌ده‌ره‌وه‌ی‬ ‫‪www.komelge.com‬‬

‫خێڵ و هۆز ده‌مێنن به‌كرمانج ناوده‌برێن‪،‬‬ ‫ئه‌و قۆناخه‌ی كه‌ شكاندنی كاریگه‌ری‬ ‫ده‌ره‌به‌گایه‌تی و سەرهەڵدانی الدێیی ئازاد‬ ‫و زه‌حمه‌تكێشانی الدێیی تێدا پێشكه‌وت‪،‬‬ ‫دینامیكێكی گرنگی كوردانه‌‪.‬‬ ‫هه‌روه‌كو چۆن من له‌م دینامیكه‌وه‌‬

‫ئه‌‌و قۆناخه‌‬ ‫سه‌رسوڕهێنه‌ره‌‬ ‫سیاسی و‬ ‫ئایدیۆلۆژیه‌ی‬ ‫ده‌كه‌ومه‌ ناوی‬ ‫پێكهاته‌یه‌كی وه‌های‬ ‫هه‌یه‌ كه‌ كۆتایی‬ ‫به‌ ئه‌تنیك دێنێ و‬ ‫دەروازەی قۆناخی‬ ‫گه‌لبوون ده‌كاته‌وه‬ ‫‪PKK‬ش‬ ‫له‌به‌رئه‌وه‌ی‬ ‫هاتووم‪،‬‬ ‫كوردان‬ ‫سه‌ره‌كی‬ ‫به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫په‌یوه‌ندیدار ده‌كات‪ ،‬جواڵنه‌وه‌یه‌كی‬ ‫كرمانجانه‌‪ .‬بناخه‌ كۆمه‌اڵیه‌تی ـ‬ ‫ئابووریه‌كه‌ی به‌شێوه‌یه‌كی قورس‬ ‫كرمانجه‌‪ .‬كرمانج گوزارشت له‌كوردانی‬ ‫قۆناخی به‌گه‌لبوون ده‌كات‪ .‬لەگەڵ‬ ‫پرۆسەی کرمانجبوون سۆزه‌كانی هۆز‌‬ ‫و خێڵ نامێنێ؛ ئه‌گه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی الواز‬ ‫و له‌خۆشیه‌وه‌ بێت‪ ،‬هۆشیاری قه‌وم و‬ ‫گه‌ل جێگاكه‌ی پڕ ده‌كاته‌وه‌‪ .‬بەبەراورد‬ ‫لەگەڵ هۆشیاری خێڵه‌كی‪ ،‬ئەمە‬ ‫گوزارشت له‌شێوه‌یه‌كی پێشكه‌وتووتری‬ ‫هۆشیاری میللی و كۆمه‌اڵیه‌تی ده‌كات‪ .‬ئه‌م‬

‫ره‌سه‌نێتیه‌ی له‌پێكهاته‌ی سه‌رۆكایه‌تی‬ ‫‪ PKK‬و كادیره‌ سه‌ره‌كیه‌كانیدا هه‌یه‌‪،‬‬ ‫ئه‌و بنەما كۆمه‌اڵیه‌تییه‌ پێكدێنێت كه‌ له‌‬ ‫رێكخستن و رێبه‌ره‌كانی دیكه‌ی كوردان‬ ‫جیای ده‌كاته‌وه‌‪.‬‬ ‫الیه‌نی دایكمان ئاڵۆزتره‌‪ .‬دایكی باوكم‬ ‫(به‌�سێ) سه‌ر به‌ لقی شابیقان ی خێڵی‬ ‫گه‌دیكانه‌ كه‌تا سنووری جوگرافی ناوچه‌ی‬ ‫عه‌ره‌به‌كان باڵوبوونه‌ته‌وه‌‪ ،‬مردنی‬ ‫سروشتی به‌مردار بوون «حه‌رام‪ ،‬مردنی‬ ‫پیس» ناوده‌به‌ن‪ .‬باپیره‌م «باوكی دایكم»‬ ‫حه‌مید له‌گوندی ئارای توركمانان له‌گه‌ڵ‬ ‫حه‌وا ده‌بن به‌ هاوسه‌رگیری دەکەن‪،‬‬ ‫دایكم عوه‌یش منداڵی ئەو دووانەیە‪ .‬حه‌وا‬ ‫و عوه‌یش له‌ناو بنه‌ماڵه‌دا نوێنه‌رایه‌تی‬ ‫ژنی به‌كاریگه‌ر و به‌هێز ده‌كه‌ن‪ .‬مسۆگه‌ر‬ ‫خۆیان لە پیاو كه‌متر نه‌ده‌بینی‪ .‬ده‌کرێ‬ ‫بگووترێ به‌سه‌ره‌تاییترین شێوه‌کانیەوە‬ ‫تێكۆشانی كۆمه‌اڵیه‌تیان ده‌كرد كه‌‬ ‫سه‌رچاوه‌ی خۆی له‌ناكۆكی نێوان ژن‬ ‫ـ پیاو وەرده‌گرێت‪ .‬ئه‌و هاوسه‌نگیه‌ی‬ ‫به‌شێوه‌ی‬ ‫ئاواكراوه‌‬ ‫لەنێوانیان‬ ‫بااڵده‌ستی نه‌بووه‌‪ ،‬به‌ڵكو به‌شێوه‌ی‬ ‫رێككه‌وتن بووە‪ .‬به‌اڵم به‌رده‌وام تۆوی‬ ‫پێكدادانێکی له‌خۆوه‌ گرتووە‪ .‬ئاشكرایه‌‬ ‫كه‌ ئەو هاوسەرگیریانەی لەگەڵ ژنانی‬ ‫بە بنەچە تورک لەناو بنه‌ماڵه‌كه‌ماندا‬ ‫ئەنجامدراون‪ ،‬بۆ چەمک و پێویستی‬ ‫نزیكبوونەوە و ته‌بایی دەگەڕێتەوە‪.‬‬ ‫هەروەها رێگایه‌كی كۆتاییهێنان به‌‬ ‫كێشمه‌كێشه‌ باوه‌كانیش‪ ،‬ژنخوازییه‌‪.‬‬ ‫وه‌ك دیاره‌ ئه‌م شێوازه‌ به‌شێوه‌یه‌كی‬ ‫به‌رباڵو په‌یڕه‌و ده‌كرێت‪.‬‬ ‫كاتێك من له‌و خێزانه‌ هاتمه‌ دونیا‬ ‫كه‌ به‌كورتی چوارچێوه‌كه‌یم دیارکرد‪،‬‬ ‫له‌راستیدا نوێنه‌رایه‌تی دوا پاشماوه‌كانی‬ ‫فامیل و تیره‌م ده‌كرد‪ .‬هه‌روه‌كو بڵێی‬ ‫مێژووێكی ‪ 15‬هه‌زار ساڵه‌ی ئه‌تنیكی‬ ‫‪61‬‬

‫‪NO:17 - June 2017‬‬

‫له‌گه‌ڵ مندا كۆتایی پێدەهات‪ .‬ئه‌و قۆناخه‌ سه‌رسوڕهێنه‌ر ‌ه‬ ‫سیا�سی و ئایدیۆلۆژیه‌ی ده‌كه‌ومه‌ ناوی پێكهاته‌یه‌كی وه‌های‬ ‫هه‌یه‌ كه‌ كۆتایی ب ‌ه ئه‌تنیك دێنێ و دەروازەی قۆناخی گه‌لبوون‬ ‫ده‌كاته‌وه‌‪ .‬گوزەرکردنی پڕ به‌ئێش و ئازار سه‌رچاوه‌ی خۆی له‌م‬ ‫تایبه‌تمه‌ندێتیه‌ وه‌رده‌گرێت‪ .‬هه‌روه‌كو بڵێی رۆڵی دوا هیندیه‌‬ ‫سوورەکە‌ ده‌بینم‪ .‬له‌وانه‌یه‌ به‌بێ ئه‌وه‌ی هه‌ستی پێبكه‌م‪ ،‬رۆڵی دوا‬ ‫ئومێدی ره‌چه‌ڵه‌كیان پێدابم‪ .‬كاتێك بێبه‌زه‌ییانه‌ به‌رگی ماڵبات‬ ‫– خێزانم پارچه‌پارچه‌ كرد‪ ،‬دواتر ده‌ركم به‌وه‌ دەكرد كه‌‬ ‫میراسێكی مێژوویی ‪ 15‬هه‌زار ساڵم ته‌نگه‌تاو كردووه‌‪ .‬ماوەیەکی‬ ‫زۆر دوای مردنیان ده‌ركم به‌ فرمێسك و خه‌مگینی دایك و باوكم‬ ‫کرد‪ .‬به‌اڵم وەک دەزانرێت هه‌ر شۆڕشێك الیه‌نی بێبه‌زه‌یی خۆی‬ ‫هه‌یه‌‪ .‬سروشتی ئیراده‌ی شۆڕش وایه‌؛ هه‌ست ب ‌ه هه‌ندێ ئێش‬ ‫و ئازار ناكات‪ .‬تاك ‌ه الیه‌نی كه‌ بینیم ئاسوده‌م ده‌كات‪ ،‬ئه‌وه‌یه‌‬ ‫كاتێك دایك و باوكێك منداڵێكی نوێ دێننه‌ دونیا‪ ،‬ده‌خوازن‬ ‫ئەوە ببینن كه‌خیانه‌ت له‌ رابردوویان ناكه‌ن‪ ،‬به‌پێچه‌وانه‌وه‌‬ ‫بۆ خاوه‌ن ده‌ركه‌وتن لێی سه‌ختترین و به‌ئازارترین‪ ،‬به‌اڵم‬ ‫شه‌ره‌فمه‌ندانه‌ترین رێگا هه‌ڵده‌بژێرن‪ .‬هه‌ربۆیه‌ ده‌یانتوانی‬ ‫به‌ئاسووده‌یی له‌ناو گۆڕەکەیاندا بخه‌ون‪.‬‬ ‫هه‌رچۆن هاتمه‌ دونیا و خۆمم نا�سی‪ ،‬خۆم له‌ناو شۆڕ�شی‬ ‫خێزان و گونددا دۆزیه‌وه‌‪ .‬هیچ ئامانجێكی خێڵه‌كی‪ ،‬چینایه‌تی و‬

‫‪Political, Intellectual and Social monthly Magazine.‬‬

‫نه‌ته‌وه‌یی نه‌بوون كه‌ خۆم پێیانه‌وه‌ گرێبده‌م‪ .‬ته‌نانه‌ت ئایینی ‌‌‬ ‫ش‬ ‫لەمیانەی‌ ئه‌زبه‌ره‌كردنی نزاو سورەتی عه‌ره‌بی پێیەوە گرێدرابوو‪،‬‬ ‫دوور بوو له‌وه‌ی تێركه‌ر بێت‪ .‬هه‌لومه‌رجه‌كانی ئه‌وەش‌ له‌ئارادا‬ ‫نه‌بوو به‌شێوه‌یه‌كی به‌هێز سه‌رله‌نوێ خێزان ئاوا بکرێتەوە‪ .‬هیچ‬ ‫شتێك له‌ئارادا نه‌بوو كه‌ هه‌سته‌كانی هه‌ڵكشان دامرکێنێتەوە‪.‬‬ ‫ئێستاش له‌ بیرمه‌ كه‌ قوتابخانه‌م وه‌ك دڕنده‌یه‌ك ده‌بینی كه‌‬ ‫قووتم ده‌دات‪ .‬شاریشم وه‌ك دیارده‌یه‌ك بینی كه‌من قووتده‌دات‬ ‫و هێزم پێ نابەخشێت‪ .‬هەروەها گرووپه‌كانی گوندیش هیچ‬ ‫ئومێدێكیان لێ بەدی نەدەکرا‪ .‬له‌ بڕیارگای فیسكه‌ فیسك و فیتنه‌‬ ‫و فه‌ساد به‌والوه‌ هیچ رۆڵێكی دیكه‌یان نه‌بوو‪ .‬لەو قۆناخه‌دا‬ ‫به‌رده‌وام چاوم له‌ناوچه‌ شاخاویه‌كان بوو‪ .‬زۆر باشم له‌بیره‌‬ ‫كه‌ تەنانەت دوای ئەوەی دایكم �سێ ده‌رگای له‌سه‌رم داخست‪،‬‬ ‫دوای ئه‌وه‌ی منی نیمچە خنكێن ده‌كرد و ده‌بوورامه‌وه‌‪ ،‬هه‌رچۆن‬ ‫ده‌هاتمه‌ هۆش خۆم‪ ،‬به‌خێرایی بروسك ده‌مكێشا به‌ده‌رگا‪ ،‬خۆم‬ ‫ده‌هاوێشت ‌ه ده‌ره‌وه‌ و تا بەرزاییەکان رانه‌ده‌وه‌ستام‪ .‬ده‌گه‌ڕام‬ ‫ی شتێكدا ده‌گه‌ڕام‪ .‬دوایی كاتێك‬ ‫و ده‌سووڕام‪ .‬دیاره‌ كه‌ بەدوا ‌‬ ‫به‌راوردم كرد بینیم ك ‌ه قه‌ڵه‌مبازه‌كانی چەندین پێغەمبەر و‬ ‫فه‌یله‌سوفه‌كان پێویستی به‌كاروانی ته‌نیایی به‌مجۆره‌ هه‌بووە‌‪.‬‬ ‫چونکە رزگاربوون له‌ رووکە�شی ره‌و�شی رۆژانه‌یی و قاڵبوونه‌وه‌‬ ‫به‌ره‌و شتی نوێ‪ ،‬زیاتر له‌میانه‌ی ئه‌م شێوازه‌‌ فەراهەم ده‌بوو‪.‬‬

‫وێنه‌یه‌ك له‌ به‌شێكی خانه‌واده‌ی ئۆجاالن‬

‫‪62‬‬

‫‪www.komelge.com‬‬