Tekst: Maarten Spaans en Pierce Kehoe, beeld: STP / WWF-Vietnam

In een Vietnamese kwekerij zuiveren zeewier en oesters samen de zee. Kwetsbare ecosystemen worden hersteld en kustgemeenschappen krijgen een duurzaam inkomen. ‘Dit zou een model kunnen zijn voor het hele land.’

Omringd door honderden kalkstenen eilandjes en rotsformaties ligt de baai van Bái Tú' Long er mystiek bij. De zee ten oosten van de Vietnamese hoofdstad Hanoi wordt regelmatig door stormen geteisterd, maar nu is het spiegelglad en er is geen zuchtje wind. De frisse ochtendlucht en de kalme zee zijn ideale omstandigheden voor het oogsten van duurzaam gekweekt zeewier.

De baai staat bekend om zijn rijke zeeleven. Het heldere water van Bái Tú' Long National Park wemelt van kleurrijke koraalvissen, sierlijke inktvissen en nieuwsgierige krabben die zich verschuilen tussen de rotsen. Mekongdolfijnen jagen op vissen en garnalen in de ondiepe wateren.

Zeegrasvelden op de bodem vormen een buffet voor groene zeeschildpadden. Naast het zeeleven bewonen lokale gemeenschappen al duizenden jaren de kuststreek. ‘Vissen en het kweken van oesters in zee zijn hier traditionele bronnen van inkomsten die van vitaal belang zijn voor deze kustgemeenschappen. Deze mensen zijn sterk afhankelijk van de rijkdommen die de zee biedt’, vertelt Bình Nguyen Thanh van WWF Vietnam.

Verstoord evenwicht

Net buiten het nationale park speelt zich een heel ander verhaal af. In de jaren tachtig maakte de Vietnamese visserij hier een enorme groei door. Veel vissers stapten over van wildvangst naar aquacultuur: het kweken van zeevissen, garnalen en oesters in kooien in open water. Dat bracht economische voordelen, maar de explosieve groei van deze kweekvorm vergrootte de druk op het kwetsbare ecosysteem van de baai. De uitbreiding van de kweekzones tast mangrovebossen, zeegrasvelden en koraalriffen aan en dat zijn belangrijke kraamkamers voor talloze diersoorten. ‘Met de groei van de kweeksector werden de problemen met de materialen steeds zichtbaarder’, vertelt Bình Nguyen Thanh. ‘Kooien en piepschuimboeien slijten snel, moeten met chemicaliën schoongemaakt worden en zorgen voor microplastics in het water. Bovendien kunnen ze niet tegen extreem weer. Na een storm ligt de baai vol rommel en dat verstoort het delicate ecosysteem.’

Onderwatersavanne

Op de zeewierkwekerij die WWF met lokale partners ondersteunt, gaat het er anders aan toe. De kwekerij maakt gebruik van een natuurlijke bondgenoot: oesters. Het zeewier groeit tot ongeveer een meter onder het wateroppervlak en in combinatie met oesterteelt ontstaat een oplossing die het leven in en rond de baai herstelt en beschermt. ‘Oesters filteren het water en verwijderen overtollige voedingsstoffen, terwijl het zeewier de waterkwaliteit verbetert en schuilplaatsen biedt voor vissen, inktvissen en krabben. Samen vormen ze een veerkrachtig systeem dat de vervuiling van de zee vermindert en de biodiversiteit versterkt.’

Ook helpen zeewiervelden de gevolgen van klimaatverandering te beperken. ‘Groeiende planten nemen CO2 op en beschermen de kust tegen erosie en stormschade.’ De combinatie van zeewier- en oesterteelt levert de lokale gemeenschappen bovendien een stabiele en milieuvriendelijke bron van inkomsten op. ‘Huishoudens zien hun inkomen met wel 40 procent per jaar stijgen.’

Lokale samenwerking

Samen met de zeewierkwekers, de overheid en lokale partners werkt WWF aan het uitbreiden en verduurzamen van zeewierkwekerijen. De pilotboerderij van vijf hectare is een gezamenlijk project met een Vietnamese producent van duurzaam, sterk en lichtgewicht kunststof. ‘Het bedrijf levert de lokale kwekers materialen die stevig genoeg zijn om stormen te doorstaan en toch licht van gewicht. De kweeksystemen hoeven niet met chemicaliën te worden schoongemaakt, zoals vroeger het geval was, en het bedrijf recyclet ze wanneer materialen moeten worden vervangen. Omdat de materialen heel flexibel zijn, kunnen ze makkelijk worden verplaatst als de stroming verandert.’

Het uitrollen van deze innovatie in de hele baai kan het ecosysteem ingrijpend verbeteren. ‘Het is een win-winsituatie voor mensen en de natuur: kustgemeenschappen krijgen een duurzaam inkomen en het zeeleven in de baai wordt beschermd. Hoewel we het stap voor stap aanpakken, is the sky the limit. Na deze pilot volgt een uitbreiding naar 150 hectare en daarna willen we doorgroeien naar 300 tot 500 hectare in de hele provincie Quang Ninh. Maar waarom dan stoppen? Vietnam heeft naar schatting zo’n 900.000 hectare voor zeewierteelt. Dit zou een model kunnen zijn voor het hele land.’

Natuurlijke oplossingen

De duurzame teelt van zeewier in de Bái Tử Long-baai toont hoe innovatieve, op de natuur gebaseerde oplossingen kunnen bijdragen aan natuurbehoud en een duurzame lokale economie. Het zeewierproject is tot stand gekomen met behulp van WWF-NL en WWF Vietnam, als partners in het Dutch Fund for Climate and Development (DFCD).