Page 1

Gode nynorskbøker for ungdoms­skolen

Nynorsksenteret Nasjonalt senter for nynorsk i opplĂŚringa


Aina Basso: Inn i elden 2012 | 217 sider | Samlaget

andre bøker av same forfattar: Fange 59. Taterpige (2010) Ingen må vite (2008)

Forteljinga er lagd til 1621. Vi møter to jenter som er like gamle, Elen frå Vardø og Dorothe frå København. Elen er dotter av ei ugift mor, eldst og einaste jente.­Mora lærer Elen å stoppe blod, og seier at ho ikkje treng ein mann, men kan velje sjølv. Elen møter den vonde i ein draum, og han lovar ho trolldoms­ krafta i gåve. Dorothe blir gifta bort då ho er 16 år til «den alvor­ lege mannen» som er over 30 år. Han blir fut i Vardø, og dermed er det han som leiar avhøyra av dei som blir skulda for hekseri. Dette blir eit veldig einsamt liv samanlikna med det sosietetslivet Dorothe hadde i København. Ho meiner ho kan leie finnmarkingane på den rette vegen ved å vere til stades ved hekse­ brenningane. Dei to jentene møter kvarandre då Dorothe treng hjelp av Elen. Romanen er spennande og har ei enga­ sjerande handling. Trua på djevelen og dei mørke kreftene er like nærværande som trua på Gud.

Marit Kaldhol: Z for sorry 2017 | 142 sider | Samlaget

andre bøker av same forfattar: Zweet (2015)

Eg-et (Susan) vaknar i ei sjukehusseng. Korleis har ho hamna der? Ho må kome seg derifrå før mora kjem. Susan tenker tilbake på då ho flytta på hybel og starta på vidaregåande, ho ville berre danse. Dei er ni elevar i klassen, men dei andre snakkar ikkje med ho og vil ikkje ha ho med på gruppa. Susan er sist i dusjen, og går ikkje alltid til timen. Susan har ny mobil, men får ingen meldingar. Ho heng saman med Zlatan, han som har ein alkoholisert far, men det blir vanskeleg. Hybelvertinna hennar R. Berg bryr seg heldigvis, spør korleis ho har det og gir ho mat. Susan vil at mora skal hente henne, men mora har aldri tid. Heime er ikkje heller alt bra. R. Berg seier ho kan hente henne tilbake til hybelen, men då må dei ete taco saman.  


Atle Hansen: Flukt 2013 | 96 sider | Samlaget

andre bøker av same forfattar: Apetryne (2017)

Eg-forteljaren oppdagar ein dag fotspor i snøen, og dei stoppar ved det tomme huset. Heime snakkar for­ eldra om at to asylborn er blitt borte frå mottaket like før dei skulle sendast ut av landet. Eg-personen invol­ verer etter kvart bestevenen Karl. Bør dei kanskje ringe politiet og seie at dei trur dei veit kvar asylborna er? Samstundes får dei høyre at ein farleg forbrytar er på flukt, og at han skal vere på deira trakter. Eg og Karl bestemmer seg for å etterforske saka på eiga hand, og då blir det det både skummelt og veldig medrivande. Vi får ikkje greie på om hovudpersonen i boka er gut eller jente, men det oppstår nokre nye kjensler mellom Karl og eg. Flukt er både ein kort, lettlesen og engasjerande roman som tar opp mange aktuelle tema: venskap, kjensler, rett og gale og samfunns­ aktuelle problemstillingar. Her er mykje å diskutere.

Sturla Bang og Hilde K. Kvalvaag: Under 2017 | 251 sider | Samlaget

andre bøker av hilde k. kvalvaag: Lev vel, alle (2016) Fengsla (2010)

«I Zeijang-Volvo held vi kvarandre i hendene», seier direktørpresident Ingmor. Det totalitære framtids­ samfunnet Zeijang-Volvo er, bokstaveleg tala, bygt på restane av eit tidlegare samfunn som har gått under. Her møter vi barneheimsjenta Ela, som arbeider som slave i produksjonshallane. Ho oppdagar etter kvart at regimet tek livet av folk, og ho set difor i gang eit opprør. Samstundes vert det klart for lesaren at Ela har noko som både styrarane og den mystiske under­ grunnsrørsla er ute etter ... Forfattarane har greidd å skape eit fascinerande, dystopisk science fiction-univers der språket, som er iblanda restar av svensk og kinesisk, gjev ekstra liv til verda som vert skildra.  


Grøss og gru

Død eller levande | Den tolvte spelaren Den andre søstera | Den svartkledde jenta 2018–2019 | kvar bok er om lag 100 sider | Samlaget Dei fire bøkene i serien byr på spennande og skumle romanar. Alle er på om lag 100 lettlesne sider med dramatiske historier som går på livet laus. Alle bøkene har ein ungdom som hovudperson. Han/ho lever eit vanleg liv med skole, familie og fritidsaktivitetar, like­ vel skil ungdommane seg ut ved å sanse sterkare enn andre og å kunne komme i kontakt med gjenferd. Ungdommane taklar dette på ulike vis, ikkje alle er klare over at dei har særskilde evner. Dei får eit oppdrag med å finne ut av kva som verkeleg hende for ei tid tilbake. Ungdommane veit ikkje sikkert at det dei held på med, vil gå bra. Det som hende i fortida har verknad for nåtida, og dermed blir samfunnsaktuelle problem­ stillingar tematiserte.

Lars Mæhle: Jäg er Supermann 2017 | 126 sider | Samlaget

andre bøker av same forfattar: Djevelen vil alltid finne deg (2019) Andromeda (2018) Fuck off I love you (2013) Landet under isen (2009)

«Jag är Supermann» står det på t-skjorta til Bjørn, og det har blitt tittelen på novellesamlinga. Men Bjørn er langt frå Supermann, og slik er det også med dei andre ungdommane vi møter. Novellesamlinga inneheld fem noveller av ulik lengde, og sjølv om dei er sjølv­ stendige forteljingar, møter vi fleire av personane igjen i fleire noveller. Alle hendingane går føre seg på Sunndalsøra ein måndag om sommaren. Bengle er ein gjennomgåande figur der han rånar rundt i den brune Audien sin. Han har høyrt om ei svensk jente som skal vere komen til bygda, og spør alle om dei har sett ho. Samstundes åtvarar han mot ein rømling han meiner har stole ein bil. Spørsmålet om folk kjem på festen til Eskild, er også gjennom­gåande.­ Ungdommane i novellesamlinga er rømlingar på ulike vis. Mange kjenner seg utrygge på kven dei er og kva dei vil. Og dei drøymer om å treffe ein kjærast eller kome seg bort frå bygda.


Asbjørn Rydland: Drakeguten 1–5 Drakeguten | Med eld i hjartet | Mørkemanaren Kampen om Kervad | Fredlaus 2010–2015 | kvar bok om lag 300–400 sider | Samlaget

andre bøker av same forfattar: Vegandi – Draumsende (2018) Vegandi – Galderstjerna (2016)

13-åringen Koll vil verve seg i militsen, men greier ikkje prøvene. Då møter han Eran, som lærer Koll å bli ein sjølvstendig mann og krigar. Saman finn dei ei drakehole som kan gje både dei sjølve og landsbyen stor rikdom. Men kven kan Koll stole på? Eran? Far sin? Landsbyrådet? Eller røysta frå Nordavinden? Slik byrjar første boka i fantasyserien om Drakeguten. Handlinga i bokserien går føre seg over ein periode­på mange år, og Koll utviklar seg på mange vis gjennom dei fem bøkene. Han vert eldre, sterkare og meir vaksen, og han lærer seg å ta i bruk kreftene frå Nordavinden, men med større kraft kjem òg større dilemma – og av og til kjem han opp i situasjonar der det vert gale, same kva han vel å gjere. Utetter i serien er det fleire røyster som får sleppe til, ikkje minst smeddottera Faria. Ho får etter kvart ei meir og meir sentral rolle i forteljinga, og fleire av kapitla i dei siste bøkene er skrivne frå hennar perspektiv.­ Rydland skriv godt, forteljingane har eit enormt driv i seg, og miljøskildringane skaper eit stort og truverdig fiksjonsunivers. Det at Rydland har arbeidd lenge med dette universet i rollespelsamanheng, gjer at det finst ein godt utvikla mytologi, historikk og geografi bak forteljinga. Vi skjønar at denne verda er større enn berre det som er med i bøkene. På det viset vert dialogane og miljøet meir levande, og vi trur på det samfunnet han skildrar.


Tor Arve Røssland: Glimt 2015 | 224 sider | Samlaget

andre bøker av same forfattar: Svarte-Mathilda 1–3 (2010–2016)

Denne grøssaren har to tidsplan og to ulike historier.­ Den eine av historiene handlar om foreldrelause Solveig som er 15 år og bur på Grovøy. Historia er lagd til vårdagane 1940, krigen har nett starta. Solveig blir tenestejente for tyskarane, og ho får lange og tunge arbeidsdagar. I handlinga frå nåtida er Jon like gamal som Solveig var, og flyttar saman med mor si til den same øya. Her treffer han Rebekka som berre er «drit­ fin» og speler i band saman med tre gutar. Øvingane held dei i det gamle ungdomshuset, og der må dei vere ute innan klokka 19.33. Uforklarlege ting begynner å hende, personar dukkar opp og forsvinn, lyset blir slått av og på. Det er også noko underleg med læraren. Den uhyggelege stemninga varer ved, og dette må Jon finne ut av. Dei to historiene møter sjølvsagt kvarandre, men på ein overraskande måte. Dette er ei spennande bok som er vanskeleg å legge frå seg!

Roald Dahl: Vemmelege vers 2016 | Bokvennen forlag Gjendikta av Grethe Fatima Syed

Seks kjente eventyr fortalde på rim og med eit litt anna innhald enn det vi kjenner best. Oskepott viser seg å vere ei jente med stort pågangsmot, ho vil på ball og ropar høgt til fea: «Eg vil ha kjole! Ring ein taxi, yolo eg vil vere sexy». Og ball blir det, med twerking og sundriven kjole. Men prinsen i eventyret viser seg å vere langt frå ein draumemann, han er så valdeleg at han høgg hovudet av dei to stygge stesøstrene, og slik ein mann vil ho ikkje ha. Då er det betre med Hallgeir frå Averøya. Også Raudhette er ei handlingas jente, ho ordnar opp med ulven sjølv og skaffar seg ein ulvepels. Historiene er artige, overraskande, humoristiske, frekke og litt slemme i typisk Roald Dahl-stil. Hand­ linga føregår tydeleg i vår tid. Gjendiktinga til Syed er strålande, her er blanding av moderne ungdomsslang, dialekt og meir tradisjonell nynorsk. Det er ikkje minst språket som gjer at dette blir humoristisk og underfundig.


Anders Totland: Engel i snøen 2016 | 64 sider | Gyldendal

andre bøker av same forfattar: Nedteljing (2018) Så lenge ingen ser oss (2017)

«Det er vinter, og det snør, men ikkje alle er ute og leikar i snøen.» Slik er livet, og slik er denne boka. Dette er ein vakker, lettfatteleg og sterk roman om kor brutalt og kontrastfylt livet kan vere. Men boka er også lågmælt og varm, og skildrar vennskap og samhald som lyser opp sjukehuskorridorane. Vi blir kjende med hovudpersonen og faren hans/ hennar. Vi får også treffe Silje som elskar å spele piano, og Leander som får reise heim. No er det Jonas hovudpersonen er mest i lag med. Mora hans er prest og vågar å stille dei store spørsmåla. Og ho vågar å lytte til svaret. Faren meiner at alle menneske er som snøkrystallar. «Dei kjem liksom ut av ingenting og svevar gjennom verda ei kort stund, uendeleg vakre og heilt spesielle.» Sjølv om dette er ei bok med eit stort vemod, er det også ei bok om omsorg og kjærleik. Det ligg mykje mellom linjene, som gjer at denne boka er eit godt utgangspunkt for å snakke saman om eksi­ stensielle spørsmål.

Brynjulf Jung Tjønn: Smadra 2018 | 112 sider | Flamme forlag

andre bøker av same forfattar: Så vakker du er (2013)

Oda og Milad er bestevenar. Men Oda har ei hemmeleg­heit som ho ikkje kan fortelje, om mora som slår. Ho seier til dei som spør, at ho har velta på sykkelen. Oda er redd, for mora er uføreseieleg, ho veit aldri når neste slag vil komme. Hendingane vekslar mellom nåtid og hendingar Oda hugsar frå tidlegare. Då tenker ho på fine stunder ho og mora har hatt saman der dei har vore nære kvar­ andre. Dei er så annleis enn dei vonde opplevingane ho har med mora når ho slår. Milad er flyktning og har med seg sine traumatiske­ opplevingar, men dei finn på mange kjekke ting i lag. Ein dag kjem han brått på, og ser at mora slår Oda. Då minner han ho om noko ho har sagt til han: «At eg ikkje­kunne gå og vere redd resten av livet». Dette blir eit vendepunkt for Oda, og seinare trur ho seg til læraren.


Her finn du tips til bøker som passar for ungdomsskoleelevar. Nokre bøker er lette å lese, andre passar for bokslukaren.­ Bøkene er i ulike sjangrar, her er historiske forteljingar, spennings­bøker og vemodige bøker; noko for alle. Du finn fleire boktips på www.nynorskbok.no

Profile for Nynorsksenteret

Gode nynorskbøker for ungdomsskolen  

Eit tipshefte frå Nynorsksenteret.

Gode nynorskbøker for ungdomsskolen  

Eit tipshefte frå Nynorsksenteret.

Profile for arildto