The Forty Rules of Love (Uyghur Version)

‫ئشق‬ ‫ئەلىف شەفەق (تۈركىيە)‬

‫تۈركچىدىن تەرجىمە قىلغۇچى‪:‬‬ ‫ئەنۋەر ھاجى مۇھەممەد‬

‫بۇ كىتابنى مۇھەببەتكە سىرداش‪ ،‬سەۋرچان دوستالرغا بېغىشاليمەن‬ ‫ئىشىىى ‪-‬مۇھەببەتنى تولۇق سىىەتەتپەب بېرنشىىنىج ھا ىتى يوق‪ ،‬ئۇ‬ ‫ئۆز ئالدنغا بىر دۇنيادۇر‪ ،‬ئۇنىج ئوتتۇرنسىىىدا‪ ،‬مەركىزندە ياشىىايسىىەن ياكى‬ ‫سىرتىدا‪ ،‬ھەسرنتىدە ياشايسەن‪...‬‬ ‫بىر تاشىىى نى دەرياغا ئاتسىىىىا ئۇنىج كەچىنى ئانچە كۆرگىپى بولمايدۇ‪،‬‬ ‫قىزنققۇچىپىكى يوق‪ ،‬سىىىىۇنىىج يەزر ئىازراقال دولقۇنپىنىىدۇ‪ ،‬ئىا پىنىار‪-‬‬ ‫ئا النماس بىر ئاۋاز چىقىدۇ‪ ،‬ئېقىننىج ئوتتۇرنسىىىىغا بارمايال شىىىاۋقۇنىمۇ‬ ‫يوقاب كېتىدۇ‪ .‬بوالر يېرر شۇنچىپىك‪.‬‬ ‫ئەمما بىر كۆلگە شىىۇ تاشىىنى ئېتىج‪ ،‬تەسىىىرر شىىىددەتپىك ۋە ئۇزاق‬ ‫بولىدۇ‪ .‬ئۇ تاش توختام سىىىىۇالرنى چالغىتىدۇ‪ ،‬تاش سىىىىۇغا تەگكەن يەردە‬ ‫ئىاۋۋا ھىالقىا تەيىدا بولىىدۇ‪ ،‬ئىانىدنال ھىالقىالر تورەكپەب ئېچىپىى‪ ،،‬قىاتمۇ قىا‬ ‫كېڭىيىدۇ‪ .‬كىچىككىنە بىر تاش كۆزنى يۇمۇب ئاچقىچە شىۇنچىپىك تەسىىر‬ ‫تەيدا قىپىدۇكى‪ ،‬تەتەن سىىىىۇ يەزننى ھالقىالر قاتاليدۇ‪ ،‬ئەڭ ئاخىرقى ھالقا‬ ‫قىرغاققا ئۇرۇلۇب يوقالغىچە ھالقىالر بىر‪-‬بىرننى تەيدا قىپىدۇ‪.‬‬ ‫دەريا ئەسىەبيىپەرچە ئاقىدۇ‪ ،‬ئۇنىڭدا ھەممە نېمە ئارنپىشىى‪ ،‬كەتكەن‪،‬‬ ‫سىىىۇالر شىىىاۋقۇن ياسىىىاش ئەچەن ئۆزننى ھەر تەرەتكە ئېتى‪ ،‬تۇرندۇ‪ ،‬ۇش‬ ‫ئۇرۇب تېشىى‪ ،‬تۇرندۇ‪ ،‬ئېتىپغان تاشىنى ئۆز قوينىغا ئالىدۇ‪ ،‬ئۆزلەشىتەرندۇ‪،‬‬ ‫سىىىىىڭىد رندۇ‪ ،‬ئاندنال ئۇنى ئاسىىىىانال ئۇنتۇب كېتىدۇ‪ .‬ئۇ ئۆز تەبىدىتىدنال‬ ‫ئەبجەش ئېقىال‪ ،‬ئاز بولسىىىىۇن‪ ،‬كۆب بولسىىىىۇن ھەممە نېمە ئۇنىج قوينىغا‬ ‫سىڭى‪ ،‬كېتىدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما كۆ ئۇنداق تۇيۇقسىىىىز دولقۇنپىنىشىىىقا ھازنر ئەمەس‪ ،‬بىر تا‬ ‫تاشىمۇ ئۇنى ئاسىتىال‪-‬ئەسىتەن قىپىېتتەلەيدۇ‪ ،‬تېگىدنال تەۋرنتەلەيدۇ‪ .‬كۆ‬ ‫تىىاش بىپەن ئۇچراشىىىىقىىانىىدنال كېيىال ھەرگىز بۇرۇنقىىىدە بولمىىايىىدۇ‪،‬‬ ‫بواللمايدۇ‪.‬‬ ‫ئېپال رۇبىنسىىتېال ئەقپىنى بىپگەندنال بېرر توختام كۆلدە ياشىىاب‬ ‫كېپىېاتىاتتى‪ ،‬قىرن يىاشىىىىقىا كىرنى‪ ،‬قىالغىانىىدر‪ .‬يىاشىىىىىاش ئىادنتى‪،‬‬ ‫ئېھتىيىىا ى‪ ،‬تىىالپىشىىىىى بىر خىپال ئىىىدر‪ ،‬كەنپىرنمۇ ئىىادەتتىكىىىدە ‪،‬‬ ‫تەرتىپپىىىك‪ ،‬بىر خىپال ئۆتەتتى‪ 20 .‬يىپىىدنال بېرر تەتەن ئىشىىىىپىرننى‬ ‫نىكىاھپى تۇرمۇشىىىىىغىا بويسىىىىۇندۇرغانىدر‪ .‬كۆ پىگە بىرەر ئارزۇ‪-‬خىيىا‬ ‫‪1‬‬

‫كەلسىىىە‪ ،‬بىرەر يېڭى دوسىىىا تۇتسىىىا‪ ،‬ھەتتا ئانچە مۇھىن بولمىغان بىرەر‬ ‫ئىشىنى قارار قىپسىىمۇ ئائىپە تۇرمۇشىىغا مۇناسىىېەتسىىز ئى قىپمايتتى‪.‬‬ ‫ئۆيى ۋە نىكاھپى تۇرمۇشىىىىى ئۇنىج ھاياتپى نىشىىىىانىنى كۆرسىىىىىتى‪،‬‬ ‫بېرندنغان بىردننبىر كومپاس ئىدر‪.‬‬ ‫ئېرر داۋند تونۇلغان چى دوختۇرر بولۇب‪ ،‬بۇ كەسىىپتە خېپى ئۇتۇق‬ ‫قازانغان ۋە كۆب تۇ تاتقان ئادەم ئىدر‪ .‬ئىككىسىىىىنىج مۇناسىىىىېنتىنى‬ ‫بە يىاخشىىىىى دەب كەتكىپى بولمىايتتى‪ .‬ئېپال بۇنى بىپەتتى‪ ،‬ئەممىا ئەر‪-‬‬ ‫خوتۇنپۇق تۇرمۇشىىىىتىا پبولۇتمۇ بۇالرنىڭكىىدە ئۇزاق داۋامالشىىىىقىان ئەر‪-‬‬ ‫خوتۇنپۇق تۇرمۇشىىىىتى ا) بىىاشىىىىقىچە ئەۋزەلپىكپەرنىىىج بولىىىدنغىىانپىقىغىىا‬ ‫ئىشىىىنەتتى‪ .‬ئەر‪-‬ئايالپى تۇرمۇشىىتا ئىشىى ‪-‬مۇھەببە ‪ ،‬سىىەۋدالىقتىال‬ ‫مۇھىن بولغان رەھىن‪-‬شىىىىەتقە ‪ ،‬چەشىىىىىنى ‪ ،‬ھۆرمە ‪ ،‬سىىىىەۋرچانپى‬ ‫دتگەندە مۇھىن نەرسىىىىپەر بار ئىدر‪ ...‬شىىىۇنداقال ھەر بىر ئائىپىدە ئەڭ‬ ‫مۇھىن بولغىان يەنە بىر خۇسىىىىۇسىىىىىيە بىار ئىىدرئ ئەتۇچىانپى ې ئېرنڭىز‬ ‫خاتالى ئۆتكەزسىىىىە پچوقۇم ئۆتكەزندۇ)‪ ،‬قولىڭىزدنال كەلسىىىىە پكېپىشىىىىى‬ ‫كېرە )‪ ،‬قانداق قىپىسىز‪ ،‬ئۇنى كەچەر ۋتتىجې‬ ‫ئاشىىى ‪ ،‬مەشىىۇق دەب نېمە كەتتۇ‪ ،‬ئۇنىج نېمە تايدنسىىى ئىشىى ‪-‬‬ ‫مۇھەببە ئېپالنىج تالپىشىىى ئارنسىىىدنال سىىەتتىال چەشىىەب قالغان بىر‬ ‫نەرسىىىىە ئىىدر‪ ،‬ئۇ تەقە كىنوالردا يىاكى خىيىالنىىج مەھسىىىىۇالتى بولغىان‬ ‫رومىانالردا بوالتتى‪ .‬ئۇنىڭىدا قىز بىپەن يىگىىا چۆچەكپەردە ئېيتىپىىدنغىان‬ ‫ئەتسىىانىېر سىىەۋدالىقتا بىر‪-‬بىرننى ئۆلگەدە سىىۆيەشىىەتتى‪ .‬ئەمما ھايا ‪،‬‬ ‫ھەقىقىي ھايا ھېچقاچان كىنو ياكى رومان ئەمەس‪-‬تەې‬ ‫ئېپالنىج ھاياتپى تالپىشىىىىىدا ئەڭ باشىىىىتا بالىالر تۇراتتى‪ .‬گەزە‬ ‫قىزر ېنېا ئالىي مەكتەتتە ئوقۇۋاتاتتى‪ .‬قوشىىىىكېزە بالىپىرر پقىزر‬ ‫ئورلى‪ ،‬ئوغپى ئاۋر) ياشىىىىپى دەۋرنگە قەدەم قويۇش ئالدندا تۇراتتى‪ .‬يەنە‬ ‫‪ 12‬ياشىىقا كىرگەن‪ ،‬كۆلە گە“ لەقەمپىك سىىېرن تەكپە ئىتى بار ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ بۇ ئۆيگە كەلگەنىدە كىچىككىنە كەچە بولۇب‪ ،‬ھىازنر بولسىىىىىا ئېپالنىىج‬ ‫يولدنكى ئازماس ھەمراھى ئىدر‪ .‬بۇ ئىا قېرن‪ ،،‬سەمرن‪ ،،‬كۆزر‪ ،‬قۇلىقى‬ ‫كاردنال چىقى‪ ،،‬ئە ىپى توشىىىىۇب قالغان بولسىىىىىمۇ‪ ،‬ئېپال ئۇنىج ئۆلەب‬ ‫كېتىشىىىنى ئويپىسىىا يەرنكى چىدنمايتتى‪ .‬ئېپال مۇشىىۇنداق ئايا ئىدر‪،‬‬ ‫ئىشىىىىنىىج ئىاقىېنتىنى زادر قوبۇ قىاللمىايتتى‪ ،‬ھىايىاتپىقنىىج قىايسىىىىى‬ ‫مەزگىپىدە بولسىۇن‪ ،‬ئەندەنىېر قانۇنىيە نۇقتىسىىدنال بولسىۇن‪ ،‬ئۇزاقتىال‬ ‫بېرر يوقالغان مۇناسىىىىىېە تۇيغۇسىىىىىدنال بولسىىىىۇن‪ ،‬ئۆلەمنى ئېتىراب‬

‫‪2‬‬

‫قىپغۇسىىى كەلمەيتتى‪ .‬ئۇ كۆرمەسىىكە سىىېپى‪ ،‬كېپىېاتقان ئاخىرلىشىىى‬ ‫تەيتى بۇرنىنىج ئۇچىدا دنېەيپەب تۇرسىمۇ‪ ،‬ئۇنىڭغا يەزلىنەلمەيتتى‪.‬‬ ‫رۇبىنسىتېيىال ئائىپىسىى ئامېرنكىدنكى نورسىەمپتوندا‪ ،‬سىە رە پىك‬ ‫ۋنكتورنيە تاسىىىونىدنكى چوڭ ئۆيدە ياشىىىايتتى‪ .‬بۇ ئۆينى زنننەتپەيدنغان‪،‬‬ ‫رتمونىا قىپىىدنغىان ۋاق كېپىى‪ ،‬قىالغىان بولسىىىىىمۇ‪ ،‬بىنىا يەنىال كۆركەم‬ ‫ئىدرئ بىنىادا بەش ياتاق ئۆيى‪ ،‬ئە ماشىىىىىنىا قويغىپى بولىدنغان گاراژر‪،‬‬ ‫چوڭ بېغى ۋە فرانسىىىوزچە ئۇسىىىپۇبتا ياسىىىالغان ئىشىىىىكپىرر بار ئىدر‪.‬‬ ‫ئائىپىدنكى ھەممىسىى ئۆمەر سىۇغۇرتىسىى‪ ،‬ماشىىنا سىۇغۇرتىسىى‪ ،‬ئوغرنپى ‪،‬‬ ‫ئو ئاتىتى‪ ،‬سىىاالمەتپىك سىىۇغۇرتىسىىى‪ ،‬دەم ئېپى ھېسىىاباتى‪ ،‬بالىالرنى‬ ‫ئىالىي مەكتەتتە ئوقۇتۇش ھېسىىىىابىاتى‪ ،‬بىانكىا ھېسىىىىابىاتى‪ ...‬دتگەنپەرنىىج‬ ‫بىرنگە قويمىا قىاتنىاشىىىىقىانىىدر‪ .‬ھىازنر ئولتۇرۇۋاتقىان ئۆيىدنال بىاشىىىىقىا يەنە‬ ‫ئۇالرنىج بوسىتوندا‪ ،‬رود ئارنپىدا ئىككى ھەشىەمەتپىك ئۆيى بار ئىدر‪ .‬ئېپال‬ ‫بىپەن داۋنىد بۇالرغىا ئېرنشىىىىى ئەچەن كۆب ىاتىا چەككەنىىدر‪ .‬بىالىالر‬ ‫خۇشىا ‪-‬خورام‪ ،‬قىيغىتى‪ ،‬ئوينايدنغان‪ ،‬دوخۇتكىدا تىشىۇرۇلغان زەنجىېن‪،،‬‬ ‫دارچىال سىىىىېپىنغان تېچىنە‪-‬تىرەنىكپەرنىج ھىدر تۇراب تۇرندنغان چوڭ‬ ‫بىر ئۆينى تەسىىىىەۋۋۇر قىپى بەزنپەرگە كونىىا ئىىىدنيە‪ ،‬كونىىا خىيىىالىىدە‬ ‫تۇيۇلۇشىىى مۇمكىال‪ ،‬ئەمما ئۇالر ئەچەن بۇ ئەڭ گەزە تۇرمۇش ئىدر‪ .‬ئۇالر‬ ‫مۇشىىىىۇ ئورتاق مەقسىىىىە ئەچەن تۇرمۇش قۇرغانىدر ھەمدە ئارزۇلىرننىج‬ ‫ھەممىسىنى بولمىسىمۇ كۆب قىسمىنى رتدالپىققا ئايالندۇرغانىدر‪.‬‬ ‫ئۆتكەن يىپى ئىاشىىىىى ‪-‬مەشىىىىۇقالر بىايرنمىىدا ئېرر ئېپالغىا يەرە‬ ‫شىەكپىدنكى ئالماس كۆزلە زەنجىر سىوۋغا قىپى‪ ،،‬ئۇنىڭغا بىر ئاتكرتتكا‬ ‫قوشۇب قويغانىدرئ‬ ‫سىىىىۆيەمپە ئېپال‪ ،‬ئېغىر‪-‬بېسىىىىى ‪ ،‬مېھرنبان‪ ،‬مەر ‪ ،‬سىىىىەۋرچان‬ ‫ئىىايىىا ‪...‬مېنى مۇشىىىىۇم ھىىالىن بىپەن قوبۇ قىپغىنىىىج ۋە ئىىايىىالىن‬ ‫بولغىنىڭدنال مىننەتدارمەن‪ ،‬سېنى مە گە سۆيەب‪ ،‬داۋند“‪.‬‬ ‫ئىېىپىال ھىېىچىكىىمىگە‪ ،‬بىولىۇتىمىۇ ئىېىرنىگە كىۆ ىپىىىدنىكىىنىى دتىيەلىمەيىتىتىى‪،‬‬ ‫ئەمەلىيەتتە بۇ قۇرالرنى ئوقۇغىانىدا ئۆزننىىج ئۆلەم ئېالنىنى ئوقۇغىانىدە‬ ‫بولىدر‪ .‬بەلكىن مەن ئۆلگەنىدنال كېيىال مۇشىىىىۇ گەتپەرنى قىالر“ دەب‬ ‫ئويپىدر‪ .‬ئەگەر ئۇ سىىەمىمىي‪ ،‬راسىىتچى‪ ،‬بولسىىا شىىۇ سىىۆزلەرنىمۇ قوشىىۇب‬ ‫قويسا بوالتتىئ‬ ‫سىىىىۆيەمپە ئېپال ئېرر ۋە بىالىپىرننى دەتال يىاشىىىىىايتتى‪ ،‬تەرلە‬ ‫قىسىمە ‪ ،‬مۇشىەققەتپەرنى يالغۇز يېڭەلىگەدە بىپىمى‪ ،‬تە رنبىسىىمۇ يوق‬ ‫ئىدر‪ .‬ھېچقانداق ئىشىقا تەۋەككۇ قىاللمايتتى‪ .‬ھەر ئىشىقا چارە‪-‬تەدبىر‬ ‫‪3‬‬

‫ئويالتال تۇراتتى‪ ،‬ئىچىېاتقان قەھېەسىىىىنىج ماركىسىىىىنى ئالماشىىىتۇرۇش‬ ‫ئەچەنمۇ ئۇزۇنىدنال ئۇزۇن ئويپىنىى‪ ،‬كېتەتتى‪ .‬شىىىىۇنچىپىىك خىجىپچىان‪،‬‬ ‫كۆ ەلچە ‪ ،‬ئېھتىياتچان ئىدر؛ سىىىېپى ئۆزندنال قورقۇنچاق دتيىشىىىكىمۇ‬ ‫بوالتتى“‪.‬‬ ‫شىىىىىۇ سىىىىەۋەبىتىىال ئىېىرر بىىپەن ‪ 20‬يىىى‪ ،‬ئىۆ تىۇتىقىىان ئىېىپىال‬ ‫رۇبىنسىتېيىنننىج بىر كەنى ئەتىگەندە قانداق بولۇب ئېرندنال ئا رنشىى‪،،‬‬ ‫ئۆزننى ئۆيدنال ئازاد قىپى‪ ،،‬يالغۇز سىىىىەتەرگە ئاتالنغانپىقىنى باشىىىىقىالر‪،‬‬ ‫ھەتتا ئۆزنمۇ چەشەنمىدر‪...‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫ئەمما ئۇنىج سەۋەبى بار ئىدر ئەلېەتتەئ ئىش ‪-‬مۇھەببە ې‬ ‫ئېپال ئويپىمىغان يەردنال بىر ئادەمگە ئاشى بولدر‪.‬‬ ‫ئىككىسىىىىى بىر شىىىىەھەردە ئەمەس‪ ،‬بىر قىتدەدنمۇ يىاشىىىىىمىايتتى‪.‬‬ ‫ئارنپىقىنىج شىىىۇنچە يىراق بولۇشىىىى بىر ياندا تۇرسىىىۇن‪ ،‬مىجەز‪-‬خۇلقىمۇ‬ ‫كېچە بىپەن كەنىىد زدە تەرقپىنەتتى‪ ،‬تۇرمۇش ئۇسىىىىۇلىمۇ بىر‪-‬بىرنگە‬ ‫ئوخشىىمايتتى‪ .‬ئوتتۇرنسىىدا بىر ھاڭ بار ئىدر‪ .‬نورما ئەھېالدا بىر‪-‬بىرر‬ ‫بىپەن چىقىشىىى‪ ،‬ئۆتەشىىى قىيىال تۇرۇقپۇق‪ ،‬ئىشىى ئوتىدا كۆيەشىىپىرر‬ ‫كەتەلمىگەن بىر ھادنسىىە ئىدر‪ .‬ئەمما بۇ ئى يەز بەردر‪ ،‬شىىۇنچىپىك تېز‬ ‫يەز بەردنكى ئېپال ئۆزننىج بېشىىىىغا قانداق ئى كەلگەنپىكىنى ئا قىرن‪،‬‬ ‫ئۆزننى قوغىداشىىىىقىمۇ ئەلگەرەلمىىدر‪ .‬ئىنسىىىىىاننىىج ئۆزننى ئىشىىىى ‪-‬‬ ‫مۇھەببەتتىال ساقپىشى مۇمكىال بولسىدر كاشكىې‬ ‫ئىشىىىى ‪-‬مۇھەببە ئېپالنىىج توختىام كۆلىدە ھىايىاتىغىا غىايىبتىال‬ ‫كەلگەن تاشىىتە ئۇچۇب چەشىىەب ئۇنى چالغىتى‪ ،،‬تەۋرنتى‪ ،،‬قااليمىقان‬ ‫قىپىېەتتى‪.‬‬

‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-17‬ماي‬ ‫بىاھىارنىىج ئىپپى بىر كەنىىدە بۇ ئىا ىايىى‪ ،‬ھېكىايە بىاشىىىىالنىدر‪ .‬كۆب‬ ‫ۋاقىتالردنال كېيىال ئېپال شىىىىۇ تەيتنى قايتا‪-‬قايتا ئويپىسىىىىا ئۇ ئىشىىىىالر‬ ‫ئۆتمەشىىىىتىكى ئىشىىىىالردە ئەمەس‪ ،‬دۇنيىانىىج بىر يېرنىدە ھىايىاتپى‬ ‫سەھنىسىدە ھازنرمۇ يەز بېرنېاتقان ئىشالردە تۇيۇلۇشى مۇمكىال‪.‬‬ ‫‪4‬‬

‫ۋاقىائ ما ئايپىرننىج بىر شەنبە كەنى‪ ،‬چەشتىال كېيىال‪.‬‬ ‫ئورۇنئ غىزالىنى ئۆيى‬ ‫ئۆيدنكى ھەممەيپەن بىرلىكتە تاماق يەۋاتاتتى‪ .‬ئېرر تەخسىىىىسىىىىگە‬ ‫ئۆزر ئەڭ ئىىامراق قىزنرنىى‪ ،‬تىشىىىىقىىان توخۇ تىىاچىقىنى ئېپىېاتىىاتتى‪.‬‬ ‫قوشىىىىكېزەكپەردنال ئىاۋر ۋنپكىا بىپەن تىچىقىنى تىايىاقچە قىپىى‪ ،‬دۇمبىاق‬ ‫چېپىېاتقاننى دوراب ئاۋاز چىقىراتتى؛ قىز قېرنندنشىىى ئورلى بولسىىا كەندە‬ ‫تەقە ‪ 650‬كالورنيە ئىسىىىسىىىىقپى قوبۇ قىپى ۋەدنسىىىىنى ئورۇنالش‬ ‫ئەچەن قانچىپىك تاماق يېيى كېرەكپىكىنى ھېسىىىاباليتتى‪.‬چوڭ قىزر‬ ‫ېنېىا بىر تىپىن بولكىا ئېپىى‪ ،،‬خىيىالچىان ھىالىدا ئۇنىڭغىا سىىىىىارمىا‬ ‫سەركەۋاتاتتى‪.‬‬ ‫ئائىپىدنكىپەر بىپەن شىىىىىرەدە ئېسىىىىتىرمۇ بار ئىدر‪ ،‬ئۇ تىشىىىىۇرۇب‬ ‫ئەچەن بۇ ئۆيگە‬ ‫ئەكەلگەن قەھېە تەمپىىىك تىرەنىكىنىى سىىىىۇنۇب بېىرن‬ ‫كېپىى‪ ،،‬سىىىىىاھىبخىاننىىج چىىج تۇرنېتپىشىىىىى بىپەن تىامىاققىا داخىى‪،‬‬ ‫بولغىانىىدر‪ .‬يەب ئىچى ئىاخىرلىشىىىىا دتگەنىدە ئېپالنىىج يەنە قىپىىدنغىان‬ ‫بىر مۇنچە ئىشىىپىرر بولسى ىمۇ ئۇنىج شىىىرەدنال قوتقۇسىىى كەلمەيېاتاتتى‪.‬‬ ‫كىېىيىىنىكىى ۋاقىىتىالردا ئىۇالر قىىانىىداقىتىۇر ئىىائىىپە بىويىىچە ەم بىواللىمىىا‬ ‫كېپىېاتىاتتى‪ .‬شىىىىۇ ىا بۇ تۇرسىىىىەتتە ئۇ ھەممەيپەننىىج ئىنىاق كەيپىيىاتقىا‬ ‫چۆمەشىنى ئەمىد قىالتتى‪.‬‬ ‫‪−‬ئېسىتېر ھامما‪ ،‬ئېپال سىا ا خۇشىخەۋەر بەردنمۇ قانداق ‪ −‬دتدر داۋند‬ ‫توسىىىى اتتىال‪ −،‬بىپەمسىىىىەن‪ ،‬ئايالىن قالتىر بىر ئى تاتتى‪ ،‬ھەم تېخى‬ ‫خېپى يىپالردنال كېيىال دتسە چۇ‪.‬‬ ‫ئېپال ئىىالىي مەكتەتتە ئىنگىپىز تىىى‪-،‬ئەدەبىيىىاتى ئوقۇغىىانىىىدر‪.‬‬ ‫ئەدەبىياتنى ياخشىىىى كۆرەتتى‪ ،‬شىىىۇنداق بولسىىىىمۇ ئوقۇش تەتتەرگەندنال‬ ‫خىزمە تىاتىالمىىدر‪ .‬تەقە بىر قىانچە ئىايىالالر ژۇرنىپىغىا‬ ‫كېيىال تەز‬ ‫ئۇشىىشىىاق‪-‬چەشىىشىىە تەقرنزلەر يېزن‪ ،‬بەردر‪ ،‬بەزر كىتاب كۇلۇبپىرنغا‬ ‫قاتناشىىتى‪ ،‬شىىۇ ئارندا يەرلىك گېزنتپەرگە كىتابالر ھەققىدە تەنقىد يېزن‪،‬‬ ‫بەردر‪ .‬قىپغان ئىشىىپىرر شىىۇنچىپىك ئىدر‪ .‬بىر چاغالردا دا پى كىتاب‬ ‫ئوبزۇرچىسىىى بولماقچى ئىدر‪ ،‬ئەمما ئۇ كەنپەر ئۆتمەشىىكە ئايالندر‪ .‬تەقدنر‬ ‫شامىپىنىج ئۆزننى باشقا بىر قىسمەتكە ئاتىرن‪ ،‬تاشپىغىنىغا تەن بەردر‪.‬‬ ‫ئاخىرندا ئۇ مەشىھۇر ئەدەبىي ئوبزۇرچى ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئۆيگە مەسىدۇ بولۇب‬ ‫تەگىمەس‪-‬تەتمەس ئۆ ئىشىىپىرننى قىپىدنغان‪ ،‬ئۇنى ئاز كەلدر دەب ئە‬ ‫بىالىسىىىىىنىىج ھىالىىدنال خەۋەر ئىالىىدنغىان چىېەر‪ -‬ىچ اققىان ئۆ خوتۇنىغىا‬ ‫ئايالندر‪.‬‬ ‫‪5‬‬

‫ئەمما ئۇ بۇنىڭدنال قاقشىىىىمايتتى‪ .‬ئانا بولۇش‪ ،‬خوتۇن بولۇش‪ ،‬ئىتقا‬ ‫قاراش‪ ،‬ئۆينىج تەتەن ئىشپىرننى باشقۇرۇش‪ ،‬تاماق ئېتى ‪ ،‬باغ تەرۋنشى‪،‬‬ ‫سودا‪-‬سېتى ‪ ،‬كىر‪-‬قا يۇيۇش‪ ،‬كىيىن دەزمالالش‪ ...‬دتگەندە ئىشالرغا‬ ‫ئاران‪-‬ئاران يېتىشىىەتتى‪ .‬بۇنچە ئىشىىالر يەتمىگەندە ‪ ،‬شىىىرنىج ئاغزندنال‬ ‫گۆش ئېپى ئەچەن ىىاتىىا چېكىىى‪ ،‬نېمە قىالتتى ئىىايىىالالر ھوقۇقىنى‬ ‫ياقاليدنغان سىىمىر ئۇنىېترسىىتېتىدنكى سىاۋاقداشىپىرننىج ھېچقايسىىسىى‬ ‫ئېپالنىج تالپىشىىىىىنى قوبۇ قىاللمىسىىىىىمۇ‪ ،‬ئۇ بۇنىڭغا تەرۋا قىپمىدر‪،‬‬ ‫بەلكى شۇنچە يىپدنال بېرر ئۆيدنال چىقمايدنغان ئانا‪ ،‬خوتۇن‪ ،‬ئۆ خانىمى‬ ‫بولغىنىدنال ھېچقانداق بىدارام بولمىدر‪ .‬ئەلېەتتە‪ ،‬ئىقتىسىادني شىارائىتى‬ ‫ياخشىى بولغاچقا ئۇمۇ ئىشىپەب تۇ تاتىمەن دەب يەرمەيتتى‪ .‬شىۇ ا ئېپال بۇ‬ ‫تۇرمۇشىىدنال رازر ئىدر‪ .‬ئەدەبىياتقا بولغان ئىشىتىياقىنى ئۆيىدە‪ ،‬قانداقال‬ ‫قىپى‪ ،‬بولسىىىۇن داۋام قىالاليتتى‪ .‬كىتاب ئوقۇشىىىقا شىىىۇنچىپىك ئامراق‬ ‫ئىدنكى‪ ،‬يەنىال بۇرۇنقىدە كىتاب مەسىىىتانىسىىىى ئىدر‪ −‬ياكى شىىىۇنداق‬ ‫ئىكەنپىكىگە ئۆزننى ئىشەند رمەكچى بوالتتى‪.‬‬ ‫ئەممىا كەنپەر ئۆتەب بىالىالر چوڭ بولۇب‪ ،‬ئىانىسىىىىىنىىج دائىن ئۆزلىرر‬ ‫ئەچەن غەم قىپىى‪ ،‬يەر شىىىىىنى خىالىمىاس بولىدر‪ .‬ئېپال ئەمىدر ئۆزننىىج‬ ‫بىكىار بولۇب قىالغىانپىقىنى كۆر ب‪ ،‬بىرەر ئى تېپىى‪ ،‬قىپسىىىىىام بولغۇدە‬ ‫دەب ئويالب قىالىدر‪ .‬ئېرر ئۇنىڭغىا مەدە بېرنېاتقىان‪ ،‬ئىككىسىىىىى مۇشىىىىۇ‬ ‫ھەقتە كۆب تارا پىشىىىىى‪ ،‬تۇرسىىىىە كەتەۋاتقان بولسىىىىىمۇ ئېپالنىج ئى‬ ‫تېپىشىىىى ئۇنچە ئاسىىىان ئەمەس ئىدر‪ .‬ئۇ ئىپتىماس قىپغان يەرلەردنكى‬ ‫خو ىىىدارالر يىىاشىىىىراق يىىاكى تە رنبىپىىىك بىرسىىىىىنى ئىزدەيتتى‪ .‬رە‬ ‫قىپىنىېترنى‪ ،‬غۇرۇرر سىىىىۇنغىان ئېپال ئى ئىزدەشىىىىتىال ۋاز كېچىى‪ ،،‬ئۇ‬ ‫گەتنى قىپماس بولدر‪.‬‬ ‫شىۇنداق بولسىىمۇ‪-2008 ،‬يىپى ‪-5‬ئايدا يىپالردنال بېرر ئى تېپى‬ ‫يولىدنكى ھەر خى‪ ،‬توسىالغۇالر بىردننال يوقالدر‪ .‬قىرن ياشىقا كىرنشىىگە‬ ‫بىر قانچە ھەتتە قالغاندا بوسىتوندنكى بىر نەشىرنياتتىال كىشىىنى خۇشىا‬ ‫قىپغۇدە بىر تەكپى‪ ،‬تاتشىىۇرۇۋالدر‪ .‬ئەسىىپىدە ئېرر ئۇنىڭغا بۇ ئىشىىنى‬ ‫تېپى‪ ،‬بەرگەنىدر؛ خېرندارلىرندنال يا بەلكى ئاشىىىنىسىىىىدنال بىرەرسىىىى‬ ‫بۇنىڭغا سەۋەبچى بولۇب قالغانىدر‪...‬‬ ‫ئەمەس قەدنرلىكىن‪−،‬دتىىدر ئېپال‬ ‫‪ −‬بۇ ۋا دەب كەتكەدە ئى‬ ‫دەرھىىا چىەشىىىىەنىىد ر ب‪−،‬بىىر نەشىىىىرنىيىىاتىتىىا ئەدەبىىيىىا مىۇھەررنىرر‬ ‫ياردەمچىسىىىىنىج ياردەمچىسىىىىمەن تەقە ‪ ،‬شىىىورتىسىىىىنىج شىىىورتىسىىىى‬ ‫دتگەندە ې‬ ‫‪6‬‬

‫ئەممىا داۋنىد ئىايىالىنىىج بۇ يېڭى خىزمەتنى يىاراتمىايېاتقىانپىقىنى كۆزنگە‬ ‫سىغدۇرالمايېاتقاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمىشىىىقا بۇنداق دەيسىىىەن قەدنرلىكىن‪ −،‬دتدر ئۇ دەرھا ‪ −،‬ئۇ‬ ‫ناھايىتى نوتۇزلۇق بىر نەشرنيا دتسە چۇ‪.‬‬ ‫داۋند ئېپالنى بوش ەينەكدەب قويدر‪ ،‬ئەمما ئايالىنىج غىج قىپما‬ ‫تۇرغىنىنى كۆر ب بېشىنى چايقاب‪ ،‬ئۆز گېپىنى ئۆزر يورغىالتتىئ‬ ‫‪ −‬ئۇ ناھايىتى دا پى ‪ ،‬نوتۇزلۇق نەشىىرنيا دەيمەن ئېسىىتېر ھامما‪،‬‬ ‫بۇ دۆلەتتىكى ئەڭ ياخشىى نەشىرنيا ې باشىقا مۇھەررنر ياردەمچىپىرننى بىر‬ ‫كۆرسىىەڭ‪ ،‬ھەممىسىىى ياشىىالرې ھەممىسىىى ئەڭ ئېسىىى‪ ،‬ئۇنىېترسىىىتېتنى‬ ‫تەتتەرگەنې ئارنسىىىىىدا ئېپالدە شىىىىۇنچە يى‪ ،‬ئۆ خانىمى بولۇب ئاندنال‬ ‫ئىشپەشكە باشپىغان بىرمۇ ئادەم يوق‪.‬ئايا تېخى بۇ‪ ،‬شۇنداق ئەمەسمۇ‬ ‫ئېپال بوش قىمىرالب مەرنسىىىىنى كۆتەر ب قويدر‪ .‬زورنغا تەبەسىىىسىىىۇم‬ ‫قىپىى‪ ،‬مېيىغىىدا كەلەب قويىدر‪ ،‬بىر تەرەتتىال ھەيران قېپىېاتىاتتىئ ئېرر‬ ‫نېمىگە بۇنچە كەچەب كېتىدۇ شىۇنچە يىپدنال بېرر ئۇنىج كەسىى‪ ،‬ئەھپى‬ ‫بولۇشىىىىىغىا دەخپى قىپغىانپىقى ئەچەن بۇنىىج بەدنپىنى تۆلە دەۋاتىامىدۇ‬ ‫يىاكى ئۇنى ئىالىدنغىانپىقىىدنال تۇشىىىىىايمىان قىپىى‪ ،‬مۇشىىىىۇ ئى ئىارقىپى‬ ‫مۇناسىىىېەتنى ياخشىىىال دەۋاتامدۇ بۇنىج قايسىىىسىىى راسىىا ئېپالنىج‬ ‫كالپىسىىىىغا بۇنىڭدنال باشىىىقا چەشىىىەنچە كەلمەيېاتاتتى‪ .‬داۋندنىج بۇنچە‬ ‫ئەزۋەيپەب كېتىشىىىىىنى بۇنىڭىدنال بىاشىىىىقىا گەب بىپەن چەشىىىىەنىد رگىپى‬ ‫بولمايتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬يىەرەكىپىىىك دتسىىىىە ئىېىپىالنىى دتسىىىىە بىولىىىدۇ‪ ،‬ئىۇنىىڭىىدنىال‬ ‫تەخىرلىنىمىز‪ −،‬دتدر داۋند سۆزننى ئەۋ ىگە چىقىرن‪.،‬‬ ‫ئېستېر ھامما انپى كەيپىياتتا تارا غا قېتىپدرئ‬ ‫‪ −‬ھېچكىمگە ئوخشىمايدۇ بۇ ئېپال‪ ،‬دائىن شۇنداق‪.‬‬ ‫ئۇ گويىا ئېپال بىارسىىىىىا كەلمەس يەرگە كېتىى‪ ،‬قېپىى‪ ،‬ئىانىدنال ئۇنى‬ ‫قاتتى سېغىنىېاتقاندە گەب قىپدر‪.‬‬ ‫تاماق شىىىىىرەسىىىىىدنكى ھەممەيپەن ئېپالغا يېقىمپى باقتى‪ .‬ئاۋر‬ ‫قانداقتۇر گەتدانپىقىنى تاشىپىغان‪ ،‬ئورلى بولسىا بىرەر قېتىن بولسىىمۇ ئۆز‬ ‫قىياتىتىدنال باشقا نەرسىگە دنققە قىپىېاتاتتى‪ .‬ئېپال مۇھەببەتكە تولغان‬ ‫بۇ تەيتنىج تەيزننى سىەرمەكچى بولدر‪ ،‬ئەمما ئۇنداق قىاللمىدر‪ .‬قەلبىدە‬ ‫بىر نىاخۇشىىىىپۇق‪ ،‬بىدىارامپى بىار ئىىدر‪ ،‬ئەممىا سىىىىەۋەبىنى بىپمەيتتى‪.‬‬ ‫بىرەرسىىىى بۇ گەتنى باشىىىقا ياققا بۇرنېەتكەن بولسىىىا كاشىىىكى‪ ،‬ئۇ ھەممە‬ ‫ئادەمنىج دنققە نۇقتىسى بولۇب قېپىشنى خالىمايتتى‪.‬‬ ‫‪7‬‬

‫ېنېىا ئۇنىىج كۆ پىىدنكىنى تۇيغىانىدە‬

‫شىىىىۇ چىاغىدا چوڭ قىزر‬ ‫تۇيۇقسىز گەتكە قېتىپدرئ‬ ‫‪ −‬مەنمۇ سىپەرگە بىر ئىشنى دە ‪ ،‬ياخشى گەب قىالرسىپەرې‬ ‫ھەممەيپەن ېنېتقىىا قىىاراب‪ ،‬ئۇنىىىج نېمە دەيىىدنغىىانپىقىغىىا دنققە‬ ‫قىپدر‪.‬‬ ‫‪ −‬سكو بىپەن ئىككىمىز تو قىپىدنغان بولدۇق‪ −،‬دتدر ېنېا‬ ‫ئۇشىىتۇمتۇ ‪ −،‬بىراق نېمە دەيدنغانپىقىڭالرنى بىپىمەن‪ .‬ئالىي مەكتەتنى‬ ‫تېخى تەتتەرمىدنڭالر‪ ،‬نېمىگە ئالدنرايسىىىىىپەر‪ ،‬تېخى كىچىكسىىىىىپەر تاالن‬ ‫تىسىىتان‪ ...‬ئەمما چەشىىەنسىىە الر نېمە بولىدۇ‪ ،‬بىز بۇ ئىشىىقا تەييارلىنى‪،‬‬ ‫قويدۇق‪.‬‬ ‫تىامىاق شىىىىىرەسىىىىىنى غەلىتە ىمجىتپى بىاسىىىىتى‪ .‬بىايىال تېخى‬ ‫ھەمىمەيىپەنىنىىى ج ۋۇ ىۇدنىنىى قىىاتىپىىغىىان ئىىپىپىى ‪ ،‬يىېىقىىمىپ ىى كەيىپىىيىىا‬ ‫كۆتەكتە يوقالدر‪ .‬ئورلى بىپەن ئاۋر بىر‪-‬بىرنگە ئىپادنسىىىىز قارنشىىىى‪،‬‬ ‫قالدر‪ .‬ئېسىىىى تېر ھامما بىر ئىسىىىىتاكان ئالما شىىىىەربىتىنى تۇتقىنىچە‪،‬‬ ‫ئەسىىىەبىي بىر ھەيكەلتاراشىىىنىج قولىدنال چىققان ھە ېر‪ ،‬سىىىېمىز بىر‬ ‫ھەيكەلدە قېتى‪ ،‬قالدر‪ .‬داۋند ئىشىىتىھاسىىى تۇتۇلۇب قالغاندە ‪ ،‬ۋنپكا‬ ‫بىپەن تىچىاقنى بىر يىاققىا قويۇب‪ ،‬كۆزلىرننى قىسىىىىىى‪ ،‬ېنېتقىا قىارنىدر‪،‬‬ ‫سىىىىۇس قو ۇر كۆزلىرنىدە بىزارلى ‪ ،‬بىدىارامپى چىقىى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬چىرايى‬ ‫خۇددر بىر قۇتىىا ئىىاچچىقسىىىىۇ ئىچىشىىىىكە مە بۇر بولغىىانىىدە قورۇلۇب‬ ‫كەتكەنىدر‪...‬‬ ‫ئەھېالنىج چاتاقپىقىنى سەزگەن ېنېا قاقشاب كەتتىئ‬ ‫‪ −‬ئۇف‪ ،‬مانا قارا الرې مەن تېخى ئۆيدنكىپەرنىج بېشى خۇشالپىقتىال‬ ‫ئىاسىىىىمىانغىا تىاقىشىىىىىىدۇ دەب يەر تتىمەن‪ ،‬نەدنكىنى قىارا الر ئەتتىڭالرغىا‪،‬‬ ‫چىرايىڭالرغا بىر قارنغان ئادەم مېنى شۇم خەۋەر بېرنپتۇ دەب چەشىنىدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬قىزنن‪ ،‬بايا تو قىپىمەن دتدنج‪ −،‬دتدر داۋند خۇددر ېنېتنىج‬ ‫نېمە دتگەنپىكىنى بىپمە ‪ ،‬ئۇنى باشقا بىرسىدنال ئا پىشى الزنمدە ‪.‬‬ ‫‪ −‬دادا‪ ،‬بىپىمەن‪ ،‬بىر ئىاز تۇيۇقسىىىىىز بولۇب قىالىدر‪ .‬ئەممىا سىىىىكو‬ ‫ئاخشىىىام بىز تاماق يەۋاتقاندا ما ا تو تەكپىپى قويدر‪ ،‬مەن قوشىىىۇلدۇم‬ ‫شۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمىشقا‬ ‫بۇنى ئېپال سىورندر‪ .‬گەب ئاغزندنال چىقار‪-‬چىقماس قىزننىج ئۆزنگە‬ ‫قاراشپىرندنال بۇ سوئالدنال ھەيران قېپىېاتقانپىقىنى بىپدر‪ “ .‬قاچان تو‬ ‫قىپىسىەن ياكى “ قانداق بولۇب شىۇنداق بولدر دتگەن بولسىىغۇ ھې‬ ‫‪8‬‬

‫ئى يوق ئىدر‪ .‬ھەر ئىككى سىىوئالدنال ېنېا خۇشىىا بوالتتى؛ چەنكى‬ ‫ئۇ سىىىوئالدنال “ ئۇنداقتا تو تەييارلىقىنى قىپسىىىاق بولىدۇ دتگەن مەنە‬ ‫چىقاتتى‪ .‬ئەمما “ نېمىشىقا دتگىنى كەتەلمىگەن سىوئا ئىدر‪ ،‬ېنېا‬ ‫بۇنىڭغا ھازنر اۋاب بېرەلمەيتتى‪.‬‬ ‫‪−‬نېمىشىقا بۇ قانداق گەب سىكوتنى ياخشىى كۆرنمەنغۇ‪ ،‬باشىقا يەنە‬ ‫نېمە سەۋەبى بولسۇن ئاتا‬ ‫ئېپال ھەر بىر سىىىۆزنگە دنققە قىپى‪ ،‬بۇ گېپىنى چەشىىىەند رمەكچى‬ ‫بولدرئ‬ ‫‪ −‬دتمەكچى بولغىنىن قىزنن‪ ...‬نېمىگە ئىالىدنرايسىىىىەن يىا بويۇ ىدا‬ ‫قالغان بىر ئى بارمۇ‬ ‫ئېسىىىىتېر ھىاممىا ىايىىدنال قىمىرالب‪ ،‬تەگەلەب‪ ،‬ئىارقىا‪-‬ئىارقىىدنال‬ ‫يۆتەلىدر‪ .‬قولىىدنكى ئىالمىا شىىىىەربىتىنى قويۇب‪ ،‬يىانچۇقىىدنال بىر قۇتىا دورا‬ ‫ئېپى‪ ،‬چايناشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫ئاۋر بولسا تىخىپداب كەلەشكە باشپىدرئ‬ ‫‪ −‬ۋا ‪ ،‬بۇ يېشىمدا تاغا بولىدنكەنمەن‪-‬دەې‬ ‫ئېپال ېنېتنىج قولىنى تۇتۇب ئالدنغا تارتىدنغاندە بوش سىقتىئ‬ ‫‪ −‬نېمە ئى بولسىا بىزگە دەۋەرگىال‪ ،‬قانداقال ئى بولسىا بىز سىېنىج‬ ‫ئارقا تېرنكىج‪ .‬ئۇقتۇ مۇ‬ ‫ېنېا قولىنى قوتالپى بىپەن تارتىېتپى‪ ،‬سۆزلەب چەشتىئ‬ ‫‪ −‬بولىدر قىى‪ ،‬ئىاتىا‪ ،‬بويۇمىدا قىالغىان ئى يوق‪ ،‬بۇنىىج ئۇ ئى بىپەن‬ ‫ئاالقىسى يوق‪ .‬ئادەمنى خىجى‪ ،‬قىپىېاتىسەن‪.‬‬ ‫‪ −‬تەقە سىىىىىا ىا يىاردەم قىال دەۋاتىمەن‪ −،‬دەب گۇ ۇلىدنىدر ئېپال‬ ‫ئېغىر‪-‬بېسىىىى ‪ ،‬سىىىەۋرچان بولۇشىىىقا تىرنشىىىى‪ .،‬راسىىىتىنى ئېيتقاندا‪،‬‬ ‫تەمكىنپىك ۋە سىەۋرچانپى كېيىنكى يىپالردا ئۇ ناھايىتى تەسىتە سىاقالب‬ ‫كېپىېاتقان ئىككى خۇسۇسىيە ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ما ا ھاقارە قىپى بىپەن ياردەم قىپماقچىمۇسىىەن ئاتا سىىەنچە‬ ‫بولسىىا‪ ،‬ياخشىىى كۆرندنغان ئادنمىمگە تەگمەكچى بولۇشىىۇمنىج بەلكى بىرال‬ ‫سىىىەۋەبى بار‪ ،‬ئۇ بولسىىىىمۇ بويىدا قېپى ې ياكى سىىىەن مېنى بە سىىىاددا‬ ‫كۆر ۋاتامسىەن سىكوتقا ئاشىى بولغىنىن ئەچەنال ئۇنىڭغا تېگىمەن دتسىەم‬ ‫بۇنى قوبۇ قىاللمايېاتامسەن بىز يەر ۋاتقىپى ساق سەككىز ئا بولدر‪.‬‬ ‫‪ −‬تەنتەكپىىك قىپمىا‪ −،‬دتىدر ئېپال‪ − ،‬بىر ئەرنى چەشىىىىىنىشىىىىكە‬ ‫سىەككىز ئا يېتىدۇ دەب ئويالمسىەن داداڭ بىپەن تو قىپغىپى يىگىرمە‬

‫‪9‬‬

‫يىى‪ ،‬بولىدر‪ ،‬بىر‪-‬بىرنمىزنى تېخى تولۇق چەشىىىىىنىمىز دتيەلمەيمىز‪.‬‬ ‫سەككىز ئا يەرگەنگە نېمە بولماقچى يوقىالڭ خىيا ې‬ ‫ئاۋر ھىجىيى‪ ،‬گەتكە قوشۇق سالدرئ‬ ‫‪ −‬خۇدا دۇنيانى ئالتە كەندە ياراتتى دەيسىىىىپەرۇ‪ ،‬سىىىەككىز ئايدا نېمە‬ ‫ئىشالر بولمايدۇ‪.‬‬ ‫ھەممەيپەن ئۇنىڭغا قارنېندر‪ ،‬ئۇ ئېڭىكىنى تۇتۇب ىن بولۇۋالدر‪.‬‬ ‫بۇ ئەسىىىىنىىادا قىىاتىقىنى تەر ب خىيىىا سىىىىەر ب ئولتۇرغىىان داۋنىىد‬ ‫زنىىددنيەتنىىىج كەچىيىىى‪ ،‬كېتىېاتقىىانپىقىنى سىىىىېزنىى‪ ،‬دەرھىىا گەتكە‬ ‫ئارنالشتىئ‬ ‫‪ −‬قىزنن‪ ،‬ما ا قارا‪ ،‬ئاتاڭ شىىۇنى دتمەكچى‪ ،‬مۇھەببەتپىشىىى بىپەن‬ ‫تو قىپى باشقا‪-‬باشقا ئى ‪.‬‬ ‫‪ −‬لېكىال دادا‪ ،‬ئۆلگىچە مۇھەببەتپىشىىىىىپال يەرنمىزمۇ ‪ −‬دتىىدر‬ ‫ېنېا‪.‬‬ ‫ئېپال ئېغىر ئۇھ تارتى‪ ،،‬يەنە ېدەلگە كىردرئ‬ ‫‪ −‬مەن گەتنى ئۇدۇلال ئېيتىىا ‪ ،‬مەنمۇ‪ ،‬دادا مۇ سىىىىېنىىىج تېخىمۇ‬ ‫اليىقىدا بىرسىنى تېپىشىڭنى ئەمىد قىالتتۇق‪ .‬بۇ يەرگىنىڭالرنى رەسمىي‬ ‫مۇناسىېە دتگىپى بولمايدۇ‪ ،‬بۇنىڭغا تېخى بالدۇرلۇق قىپىسەن‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە ئويالۋاتىمەن‪ ،‬بىپەمسىىىىەن ئىاتىا‪ −،‬دتىدر ېنېىا بىپىنەر‪-‬‬ ‫بىپىنمەس‪ ،‬بوغۇق ئاۋازدا‪ −،‬سىەن نېمىدنال ئەنسىىرنگەن بولسىاڭ مېنىج‬ ‫بېشىىمغىمۇ شىۇ ئى كېپى‪ ،‬قاالمدنكىال دەب ئوياليسىەن‪ ،‬ھالبۇكى‪ ،‬سىەن‬ ‫بۇرۇن تو قىپىى‪ ،،‬مېنىىج يېشىىىىىمىدنكى ۋاقتىڭىدا بىاال تۇغىدۇ غۇ دەب‪،‬‬ ‫سېنى دوراب خاتالى ئۆتكەزمەيمەن‪.‬‬ ‫ئېپال گويا يەزنگە قاتتى مۇش يېگەندە قىزنرن‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ئەسپەشنى‬ ‫خىالىمىايىدنغىان ئىشىىىىالر كىالپىسىىىىىىدا تەيىدا بولىدرئ ېنېتقىا ھىامىپىدار‬ ‫ۋاقىتىىىدنىكىى ئەھىېالىى‪ ،‬ئىىامىىالسىىىىىىزلىىقىپىىرر‪ ،‬يىىغىالشىىىىىپىىرر‪ ،‬ئىىچىى‬ ‫سىىقىپىشىپىرر‪ ...‬تۇنجى ھامىپدارلىقىدا ئۇ كۆب اتا تارتقان‪ ،‬كېسىەلپىك‬ ‫ۋە روھىي چەشىكەنپەكپەرگە ئۇچرنغان‪ ،‬يەنە كېپى‪ ،‬بالدۇر تۇغۇشىقا مە بۇر‬ ‫بولغىانىىدر‪ .‬يەتتە ئىايپى بولغىانىدا تۇغقىان قىزر بوۋاقپىقى ھەم بىالىپىقى‬ ‫ەريانىدا ئۇنىج كە ‪-‬مادارننى قويمىغانىدر‪ .‬شۇ سەۋەبتىال ئېپال يەنە بىر‬ ‫بالىپى بولۇش ئەچەن ئون يى‪ ،‬ساقپىغانىدر‪.‬‬ ‫شىىىۇ ئەسىىىنادا داۋند باشىىىقا بىر چارننى سىىىىناب باقماقچى بولغاندە‬ ‫سوغۇققانپى بىپەن گەتكە ئارنالشتىئ‬

‫‪10‬‬

‫‪ −‬قىزنن‪ ،‬سىىىكو بىپەن يەر شىىى كە باشىىىپىغان چېغىڭدا ئاتا‪-‬ئاناڭ‬ ‫بولغىان بىزلەرمۇ خۇرسىىىىەن بولغىانىىدۇق‪ .‬ئۇغۇ قىائىىدنپىىك‪ ،‬ئېسىىىىىى‪ ،‬بىاال‪.‬‬ ‫ھىازنرقى ۋاقىتتىا بۇنىداق بىالىنى تىاتمىاق ئىاسىىىىىان ئەمەس‪ .‬ئەممىا ئىالىدنراب‬ ‫نېمە قىپىسىىىىپەر‪ .‬ئاۋۋا ئوقۇش تەتتەر الر‪ ،‬ئۇ چاغدا نېمە ئوياليسىىىىپەر‬ ‫تېخىې قارنسا الر ئۇ چاغدا ئىشالر بۇرۇنقىدە ئەمەس‪.‬‬ ‫ېنېىا بەلكىن“ دتگەنىدە بېشىىىىىنى چىايقىاب قويىدر‪ ،‬ئەممىا ئۇ‬ ‫دادنسىىنىج گېپىگە ئانچە قايى‪ ،‬ئەمەس ئىدر‪ .‬ئارقىدنال ئۇ تۇيۇقسىىز بىر‬ ‫سوئالنى ئوتتۇرنغا تاشپىدرئ‬ ‫‪ −‬سكو يەھۇدر بولمىغاچقا قارشى تۇرۇۋاتامسىپەر بۇ ئىشقا‬ ‫داۋنىد قىزننىىج بۇ گەتنى تىاتقىنىغىا ئىشىىىىەنمىگەنىدە كۆزلىرننى‬ ‫ئۇنىڭدنال ئەتقاچتى‪ .‬قانداقال بولسىىۇن ئۇ ئۆزننى تىكرر ئوچۇق‪ ،‬تەربىيە‬ ‫كۆرگەن‪ ،‬زامىىانىېر‪ ،‬ئەركىال‪ ،‬دتموكراتىىىك دادنمەن“ دەب ئويالب ئۆزنىىدنال‬ ‫تەخىرلىنەتتى‪ .‬دە شىىىىۇ سىىىىەۋەتتىال ئۆيىدە ئىرق‪ ،‬دنال‪ ،‬ىنسىىىىىيە ‪،‬‬ ‫سىنى‪ ،‬ھەققىدە تارا پىشىشتىال قاچاتتى‪.‬‬ ‫شىىۇغىنىسىىى ېنېا اھى‪ ،‬ئىدر‪ ،‬دادنسىىىنى تاشىىالب قويۇب يەنە‬ ‫ئاتىسىغا سوئا نەزەرر بىپەن بۇرۇلدرئ‬ ‫‪ −‬ئىاتىا‪ ،‬كۆز منىىج ئىچىگە قىاراب تۇرۇب ئېيتىى‪ ،‬بىاققىنىا‪ ،‬ئەگەر مەن‬ ‫ياخشى كۆرگەن بالىنىج ئىسمى سكو بولما ‪ ،‬ئېرنال‪ ،‬استىال دتگەندە‬ ‫ئىسىىىىىمالر بولغان بولسىىىىا ئۇنىج بىپەن تو قىپىشىىىىىمغا يەنە قارشىىىىى‬ ‫تۇرامتىج‬ ‫ېنېتنىج سىىىۆزلىرر تىكەندە سىىىانچىپىېاتاتتى‪ ،‬ئېپالنىج يەرنكى‬ ‫سىقىپدر‪ .‬قىزر ئۇنىڭغا نېمانچە غەزەبپىنىدۇ ھەم زۇلۇم سالىدۇ نېمانچە‬ ‫بۇنداق مەسخىرنېاز‪ ،‬ياتېاش ھەم گۇمانخور‬ ‫‪ −‬قىزنن‪ ،‬مىا ىا قىارا‪ ،‬ئىانىاڭ بولغىان ئىكەنمەن‪ ،‬خىالىسىىىىىا ىدۇر‪-‬‬ ‫خالىمىسىا دۇر‪ ،‬سىا ا دتيىشىىن كېرە بولغان ئىشىالر بار‪ .‬رەسىىدە بولۇش‪،‬‬ ‫ئاشىىىى بولۇش‪ ،‬تو قىپىشىىىقا تەكپى‪ ،‬قىپىنى ‪...‬دتگەندە ئىشىىىالر‬ ‫نىاھىايىتى گەزە ئىشىىىىالر‪ ،‬بۇنى بىپمە قىالىمەنمۇ‪ ...‬بېشىىىىىڭغىا ىال‬ ‫كىرنېالىىدۇ‪ .‬ئۆز ۋاقتىىدا مەنمۇ شىىىىۇنىداق ئىىدنن‪ .‬ئەممىا تو قىپىمەن‬ ‫دتسىىەڭ ئالدنراب كەتمەې ئۆزە دنال كۆب تەرقپىنىدنغان بىرسىىى بىپەن تو‬ ‫قىپى قىمىار ئوينىاش دتمەكتۇر‪ .‬ئىاتىا‪-‬ئىانىا بولغۇچى بىزلەرمۇ سىىىىېنى‬ ‫اليىقىنى توغرا تالپىسىكەن دەيمىز‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىىىىپەرنىىج توغرا دەب تىالپىغىنىڭالر مەن ئەچەن تەتەنپە خىاتىا‬ ‫بولسىچۇ‬ ‫‪11‬‬

‫ئېپال بۇنداق سىوئالنى كەتمىگەنىدر‪ ،‬ئېغىر ئۇھ تارتى‪ ،‬تېشىانىسىىنى‬ ‫تۇتۇشىىىقا باشىىىپىدر‪ .‬باشىىىنىج بىر تەرنپى ئاغرن كېسىىىىپى قوزغالغان‬ ‫بولسىمۇ بېشى بۇنچىپىك ئاغرنماس بولغىيدر‪.‬‬ ‫‪ −‬مەن بۇ بالىنى ياخشىى كۆرنمەن دەۋاتىمەن ئاتا‪ ،‬چەشىىنىېاتامسىەن‬ ‫بۇ گەب قىانىداقتۇر بىر يەردنال كىالال غىا كېپىېاتىامىدۇ بۇ دتگەن مۇھەببە ې‬ ‫يەرنكىج ئىش ئوتىدا كۆيىدۇ‪ ،‬سەن ئۇنىڭسىز ياشىيالمايسەنې‬ ‫ئېپال ئۆزننى تۇتىالمىا قىاقىاخالب كەلەۋەتتى‪ .‬قىزننى زا پى قىپى‬ ‫نىيىتى يوق ئىدر‪ ،‬ئەمما كەلكىسىىىىنى باسىىىالمىدر‪ .‬بۇ كەلكە شىىىۇنچە‬ ‫مەسىىىىخىرنپىىىك چىقتىكى‪ ،‬قىزر بىپەن بولغىىان مۇنىىاسىىىىىېنتى ئۆزنمۇ‬ ‫ئا قىرالمىغۇدە دەرنجىدە ياتپىشىىىى‪ ،،‬يىراقپىشىىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬بولمىسىىىا‬ ‫ئىپگىرر بۇ قىزر بىپەن تاال قېتىن سىىىىوقۇشىىىىۇب قالغىان‪ ،‬ئەممىا بىرەر‬ ‫قېتىن بۇنچىپىىك بىدىارام بولۇب كەتمىگەنىىدر‪ .‬بەگەن ئۆز قىزر بىپەن‬ ‫ئەمەس‪ ،‬گويا ناھايىتى يامان بىر رەقىبى بىپەن سوقۇشۇۋاتاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمىشىىقا كەلىسىىەن ئاتا‪ ،‬سىىەن بىرەرسىىىنى تەقە ياخشىىى كۆر ب‬ ‫باقمىغانمۇ ‪ −‬دەب گەب ئاتتى ېنېا‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇف‪ ،‬بوالر ئەمدر‪ ،‬ئىچىمنى بە سىىىىىقىېەتتىج‪ .‬ئۇيقۇ نى ئا ‪،‬‬ ‫كىالال نى سىىىىىپكىېە قىزننې ىاھىانىدا سىىىىەنىدە سىىىىاددا ئىادەم بولمىاس‬ ‫ئىگەكىن‪ − ...‬ئېپال بىر دەم تۇرۇب قېپىى‪ ،،‬گېپىنى تېپىېتپى ئەچەن‬ ‫ئەتراتىغا كۆز يەگەرتتى‪ .‬ئاخىرندا شۇنداق دتدرئ بۇنچە رومانتىكې‬ ‫‪ −‬رومانتىج بولسىىىا نېمە بوتتۇ ‪ −‬دتدر ېنېا ئانىسىىىىنىج كۆزنگە‬ ‫كىرنېتپى‪.،‬‬ ‫دتمىسىىىىىمۇ رومىانتىىك بولۇشىىىىنىىج نەرر خىاتىا ئېپال ئويغىا چۆمىدر‪.‬‬ ‫ئەسىىىىپىىىدە ئۇ بۇنىىداق ئەمەس ئىىىدر‪ .‬بۇرۇن ئېرر ئىىانچە رومىىانتىىىك‬ ‫بولمىغىانپىقى ئەچەن ئۇنى ئەيىبپىگەدە دەرنجىدە رومانتىك ئىدر‪ .‬ئەمدر‬ ‫قىاچىانىدنال بېرر رومىانتىىك ئىنسىىىىىانالر“نى يىاقتۇرمىايىدنغىان بولۇب قىالىدر‬ ‫بۇنىڭغىا ىاۋاب تىاتىالمىىدر‪ .‬يەنە ئىاۋۋالقىىدە قىاتتى توزنتسىىىىىيە‪ ،‬تەنبىى‬ ‫بېرن تەرزندە سۆزننى داۋام ئەتتىئ‬ ‫‪ −‬قىزنن‪ ،‬سىىىەن قايسىىىى دەۋردە ياشىىىاۋاتىسىىىەن شىىىۇنى بىر ئويالب‬ ‫بىىاققىنكى‪ ،‬بىر ئىىايىىا ھەرگىز ئۆزر يىىاخشىىىىى كۆرگەن ئەر بىپەن تو‬ ‫قىپمايدۇ‪ .‬تىچاق سىىۆ ەككە يېتى‪ ،،‬كەلگەسىىى ئەچەن بىر يو تالالشىىقا‬ ‫مە بۇر بولغاندا ئاندنال ياخشىى دادا‪ ،‬ياخشىى ئەر بواللىشىىغا كۆزر يەتكەن‪،‬‬ ‫ئىشىىەنچپىك بىر ئادەمنى تالاليدۇ‪ .‬ئۇقتۇ مۇ بىراق‪ ،‬مۇھەببە دتگىنىج‬ ‫تەقە بەگەنى بولسا‪ ،‬ئەتىسى يوق نەرسە‪.‬‬ ‫‪12‬‬

‫ئېپال سىىىىۆزننى تەگىتىى‪ ،‬ئېرر بىپەن قىارنشىىىىىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬داۋنىد‬ ‫قولپىرننى قوشىىىىتۇرۇب ئۇنىڭغا ىممىدە تىكىپى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬ئېپال ئۇنىج‬ ‫ئۆزنگە بۇنىداق قىارنغىنىنى ئىپگىرر كۆر ب بىاقمىغىانىىدر‪ ،‬يەرنكى ئېغىى‪،‬‬ ‫كەتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬مەن سىىىىېنىىج دەردنڭنىىج نېمىپىكىنى بىپىمەن ئىاتىا‪ −،‬دتىدر‬ ‫ېنېا تۇيۇقسىز‪ −،‬سەن مېنىج بەختىمگە چىدنمايېاتىسەن‪ ،‬ياشپىقىمغا‬ ‫ھەسىە قىپىېاتىسىەن‪ ،‬مېنىڭمۇ سىەندە بولۇشىۇمنى ئەمىد قىپىېاتىسىەن‪.‬‬ ‫سەن بەختسىز‪ ،‬چەشكەن‪ ،‬ئىچى سىقىپى‪ ،‬كەتكەن بىر ئۆ خانىمىې‬ ‫ئېپال قورسىىىىىقىغىا يوغىان تىاش ئىارتىى‪ ،‬قويۇلغىانىدە تىنىالمىا قىالىدر‪،‬‬ ‫دتمە ‪ ،‬ئۆز قىزر ئۇنى مۇشىىىىۇنىىداق كۆرەمىىدۇ ئۇنىىداقتىىا دوسىىىىتپىرر‪،‬‬ ‫قوشنىپىرنچۇ‬ ‫ئۇنىىج ئىچىگە قورقون كىرنېالىدرئ ئەتراتىىدنكى ھەممىسىىىىى ئۇنىڭغىا‬ ‫ئى ئىاغرنتىېاتقىانىدە تۇيۇلىدر‪ .‬بۇ يىامىان گۇمىان ئۇنى شىىىىۇنچىپىىك‬ ‫ئازابپىدنكى‪ ،‬ئۇ ۇقۇب ىمىپال كەتتى‪.‬‬ ‫داۋند قىزنغا بۇرۇلدرئ‬ ‫‪ −‬ئاتا دنال دەرھا ئەتۇ سوراې‬ ‫ئۇنىج قاتاقپىرر تەر لگەن‪ ،‬چىرايى غەزەتپىك بولسىىىمۇ بە تەبىدىي‬ ‫ئەمەس ئىدر‪ ،‬كىشىنى قايى‪ ،‬قىاللمايتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ھېچقىسىىىى يوق‪ ،‬مەندنال كەچەر م سىىىورنمىسىىىۇن‪ −،‬دتدر ئېپال‬ ‫ھالسىز تىكىپى‪.،‬‬ ‫ېنېا ئانىسىىىىىغا گۇمان بىپەن قاراب قويۇب‪ ،‬ئاچچىقى بىپەن تېزال‬ ‫ئورنىدنال تۇرۇب‪ ،‬ئالدندنكى سىىىالكېتكىنى شىىىىرەگە تاشىىىالب‪ ،‬ئورۇندۇقنى‬ ‫ئىتتىرنى‪ ،‬دتگەدە ئورنىىدنال قوتۇب‪ ،‬ئىاشىىىىخىانىىدنال چىقىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬بىر‬ ‫مىىنىۇ ئىۆتە‪-‬ئىۆتىمە ئىورلىى بىىپەن ئىىاۋنىمىۇ بىىرنىنىىىج كەيىنىىىدنىال بىىرر‬ ‫ئورنىدنال قوتۇب‪ ،‬تەم بىپەن چىقى‪ ،‬كەتتى‪ .‬بىر بولسىىىىا ئۇالر ئاچىسىىىىىغا‬ ‫مەدە بېرندنغان بولۇب قېپىشىىتى‪ ،‬بىر بولسىىا چو الرنىج مۇھەببەتسىىىز‬ ‫تارا پىرندنال ئىچى سىىىىقىپى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئۇالرنىج ئارقىسىىىىدنال ئېسىىىتېر‬ ‫ھاممىمۇ ئورنىدنال قوتتى‪ ،‬ئاشىىقازان تابپېتكىسىىىنى چاينىغا بىر باھانە‬ ‫بىپەن ئۆيدنال غىپپىدە تىكىېەتتى‪.‬‬ ‫شىىۇنداق قىپى‪ ،‬شىىىرەدە داۋند بىپەن ئېپالال قالدر‪ .‬ئارننى ئا ايى‪،‬‬ ‫ىددنيپىك باسىىتى‪ ...‬ئەر‪-‬خوتۇن ئارنسىىىدنكى بوشىىپۇق شىىۇ قەدەر چوڭ‬ ‫ئىدر‪ ،‬ھەر ئىككىسىى مەسىىپىنىج ېنېتتىمۇ ئەمەس‪ ،‬باشىقا بالىالردنمۇ‬

‫‪13‬‬

‫ئەمەس‪ ،‬دە ئۆزلىرنىىدە ئىكەنپىكىنى نىىاھىىايىتى ئوبىىدان بىپەتتى‪ .‬ئەر‪-‬‬ ‫خوتۇنپۇق مۇناسىېنتى خېپى بۇرۇنال سۇسپىشى‪ ،‬كەتكەنىدرې‬ ‫داۋند بايا شىرەگە قويۇب قويغان ئارننى ئېپى‪ ،،‬قىزنقارلى بىر نەرسە‬ ‫تېپىېالغاندە ئۇنى ئۆر ب‪-‬چۆر شكە باشپىدرئ‬ ‫‪ −‬دتمە ‪ ،‬بۇ گېپىڭچە سىىىەن ئۆزەڭ ياخشىىىى كۆرندنغان ئادەم بىپەن‬ ‫تو قىپماتسەن‪-‬دە‬ ‫‪ −‬ياق قەدنرلىكىن‪ ،‬مەن بۇنداق دتمەكچى ئەمەس ئىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمىسىىە نېمە دتمەكچىسىىەن ‪ −‬دتدر داۋند يەنىال قولىدنكى ئارنغا‬ ‫قاراب‪ −،‬تو قىپغان چېغىمىزدا مەن تېخى سىىېنى مېنى ياخشىىى كۆرندۇ‬ ‫دەب ئويالتتىكەنمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ياخشىى كۆرەتتىن‪ −،‬دتدر ئېپال‪ ،‬ئەمما گېپىنىج ئاخىرننى دتمە‬ ‫تۇرالمىدر‪ −،‬شۇ چاغدا ياخشى كۆرەتتىن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇنداقتا قاچاندنال بېرر ياخشى كۆرمەس بولۇب قالدنج‬ ‫ئېپال ئېرنگە ھەيران بولۇب قىارنىدر‪ .‬ئۆمرنىدە ئەينە كۆر ب بىاقمىغىان‬ ‫بىرسىىىىگە ئەينە تۇتسىىىا‪ ،‬ئۇ ئەينەكتىال چىرايىنى كۆر ب قانداق ھەيران‬ ‫قالغان بولسىىىا‪ ،‬ئېپالمۇ بۇ كەتەلمىگەن ھەقىقەتكە يەزلەنگىنىدە شىىىۇنداق‬ ‫ھەيران قالدر‪ .‬راسىىىىا‪ ،‬قاچاندنال بېرر ئېرننى ياخشىىىىى كۆرمەس بولۇب‬ ‫قالدر باشىىپىنىشىىى‪ ،‬بۇرۇلۇش نۇقتىسىىى قەيەر دەسىىپەتتە بىر نەرسىىىپەر‬ ‫دتمەكچى بولدر‪ ،‬ئەمما گەب تاتالما تۇرۇب قالدر‪.‬‬ ‫ئەسىىىپىدە ئەر‪-‬خوتۇننىج ھەر ئىككىسىىىى ئۆزلىرر ناھايىتى ياخشىىىى‬ ‫ئورۇنالب كېپىېاتقان بىر ئىشىىىىنى قىپىېاتاتتىئ خۇتسىىىىەن بولۇۋالماق“‪.‬‬ ‫كەنپەر شىىىىۇنداق تەرۋاسىىىىىزلى ئىچىدە ئۆتەتتى‪ .‬ئۆتەش زۆر ر بولغان بۇ‬ ‫تونۇش ئۆتە ىدە ئۇالر ۋاقىتپى تۇرۇۋاتقىانىدە ‪ ،‬بۇنىڭغىا كۆنەب قىالغىانىدە ‪،‬‬ ‫توختام سۇدە بىر خى‪ ،،‬ئېزنپە گەلە بىپەن ياشايتتى‪.‬‬ ‫ئېپال ئۆزننى تۇتالما يىغالشىقا باشىپىدر‪ .‬داۋندنىج ئىچى سىىقىپى‪،‬‬ ‫باشقا ياققا قارنېالدر‪ .‬ئۇ خوتۇن خەقنى يىغال غۇ دەب ئوياليتتى‪ ،‬ئەمما ئۆز‬ ‫خوتۇنىنىىج يىغپىشىىىىىنى يىاقتۇرمىايتتى‪ .‬شىىىىۇ ىا ئېپال ئېرننىىج يېنىىدا‬ ‫ئاسىانپىقچە يىغپىمايتتى‪ .‬بىراق بەگەن يەز بەرگەن ئىشىالر غەلىتە ئىدر‪.‬‬ ‫شىىىۇ ئەسىىىنادا تېپېكون ىرنڭالب‪ ،‬ئىككىسىىىىنى بۇ كۆ ەلسىىىىزلىكتىال‬ ‫قۇتۇلدۇردر‪.‬‬ ‫تېپېكوننى داۋند ئالدرئ‬ ‫‪ −‬ۋە ‪ ...‬شۇنداق‪ ،‬ئۇ مەشەدە‪ ،‬تېپېكوننى ھازنر بېرە ‪.‬‬

‫‪14‬‬

‫ئېپال تۇرۇتكىنى قولىغىا ئېپىى‪ ،‬ئۆزننى ئو شىىىىىاب‪ ،‬ئىمكىانقەدەر ئىازادە‬ ‫تارا پىشىشقا تىرنشتىئ‬ ‫‪ −‬ۋە ‪ ،‬قېنى سۆزلەڭ‬ ‫‪ −‬يىاخشىىىىىمۇسىىىىەن ئېپال‪ ،‬مەن مىچېى‪ ،،‬نەشىىىىرنيىاتتىال تېپېكون‬ ‫قىپىېاتىمەن‪ .‬ئىشىىىىالر قانداق كېتىېاتىدۇ ‪ −،‬دەب ۋنچىرالب سىىىىۆزلەب‬ ‫كەتتى ياش بىر ئايا ‪ −،‬سىا ا تاتشىۇرغان روماننى كۆر شىنى باشىپىڭدنمۇ‬ ‫قانداق‪ ،‬مۇھەررنرنمىز سىىىىوراب باققىال دتېندر‪ ،‬شىىىىۇ ا تېپېكون قىپدنن‪.‬‬ ‫بىزنىج ستىې بۇنداق ئىشتا بە چاققان‪ ،‬ئېسىڭدە بولسۇن‪.‬‬ ‫‪ −‬ھە‪ ،‬يىاخشىىىىى تېپېكون قىپىدنىج‪ −،‬دتىدر ئېپال‪ ،‬ئەممىا ئېغىر ئۇھ‬ ‫تارتتى‪.‬‬ ‫شىىى ۇ دا پى نەشىىىرنياتنىج ئەدەبىيا مۇھەررنرر ياردەمچىسىىىىنىج‬ ‫ياردەمچىسى سەتىتىدە ئۇنىڭغا بېرنپگەن تۇنجى ۋەزنپە نام‪-‬شەرنپى نامەلۇم‬ ‫بىر ئىاتتورنىىج رومىانىنى ئوقۇش ئىىدر‪ .‬ئىاۋۋا ئەسىىىىەرنى ئوقۇب ئىانىدنال ئۇ‬ ‫توغرۇلۇق تەقرنز يازاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ستىېگە دەب قو ‪ ،‬ئارتۇق غەم قىپمىسۇن‪ ،‬ئىشنى باشپىېەتتىن‪−،‬‬ ‫دەب قىپقىزن‪ ،‬يالغان سىىۆزلىدر ئېپال‪ .‬تۇنجى ئالغان ئىشىىىدا مىچېپدە‬ ‫قىزغىال‪ ،‬كەسىىىپىچانپىقى كەچپە بىر قىز بىپەن بىر نەرسىىىە دتيىشىىىى‪،‬‬ ‫قالغۇسى يوق ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ۋا ياخشىغۇې رومان قانداقراقكەن‬ ‫ئېپال نېمە دتيىشىىىىىنى بىپەلمە بىر دەم تۇرۇب قىالىدر‪ .‬قولىىدنكى‬ ‫ئەسىىىەر ھەققىدە ھېچنېمە بىپمەيتتى‪ ،‬تەقە ئۇنىج تارنخىي‪ ،‬دننىي تەس‬ ‫ئالغان بىر رومان ئىكەنپىكىنى‪ ،‬مەشىىھۇر شىىائىر رۇمى بىپەن ئۇنىج سىىوتى‬ ‫دوستى شەمر ھەققىدە يېزنپغانپىقىنى بىپەتتى‪ ،‬قالغىنىنى بىپمەيتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە دتسىىىىەم بوالر‪ ...‬ھە‪ ...‬ۋا بۇ ئىىا ىىايىىى‪ ،‬سىىىىىرلى‬ ‫كىتابكەن‪−،‬دتدر ئۇ گەتنى چاقچاققا بۇراب ۋەزنيەتنى كونترو قىپىشىىىىقا‬ ‫تىرنشى‪.،‬‬ ‫ئەمما مىچې‪ ،‬ئازادنپىكنى‪ ،‬كەلكە تارا نى چەشىىنىدنغان قىز ئەمەس‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫‪−‬ھىن‪ −،‬دتدر ئۇ ىددني تەسىىتە‪ −،‬قارا‪ ،‬سىىەن بۇ ئىشىىنى ياخشىىى‬ ‫تىالنپىشىىىج كېرە ‪ .‬مەزمۇنى چوڭ بۇنداق روماننىج تەقرنزننى يېزنشىىقا‬ ‫ئۆزەڭ ئويپىغىانىدننمۇ كۆب ۋاقىىا كېتىشىىىىى مۇمكىال‪−،‬دەب تېپېكوننى‬ ‫قويدر‪.‬‬

‫‪15‬‬

‫مىىچىېىپىنىىىج گەتىپىىرر ئىېىپىالنىىىج قىۇالق تىەۋنىىدنىال كەتىمىىىدر‪،‬‬ ‫تېپېكوننىىج ئۇ تەرنپىىدنكى بۇ يىاش ئىايىالنىىج نېمە ئى قىپىېاتقىانپىقىنى‬ ‫ئويالب باقتى‪ .‬بۇ ئەسىىىىنادا ئۇ بەش ئالتە ئىشىىىىنى بىر يولىال قىپىېاتقان‪،‬‬ ‫باشىىىقىالرغا ۋەزنپە تاتشىىىۇرغا نەشىىىرنيا يازغۇچىپىرندنال بىرر ھەققىدە‬ ‫«نيويوركپىقالر»دا چىققان ئوبزورغا قاراۋاتقان‪ ،‬سىېتىپغان كىتاب خەۋنرننى‬ ‫كۆرگە يېڭى ئېپخە كەلدنمۇ دەب كومپيۇتېرغا قاراۋاتقان‪ ،‬بېپى گۆشىى‬ ‫سىىىېپىنغان ھامبۇرو بولكىسىىىىنى تېز‪-‬تېز يېگە مۇز سىىىېپىنغان كوال‬ ‫ئىچى‪ ،‬ئاغزندنكى لوقمىنى چايناۋاتقان بولۇشى مۇمكىال ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئېپال‪ ،‬بىارمۇسىىىىەن ‪ −‬دەب سىىىىورنىدر مىچېى‪ ،‬بىر دەمىدە يېنىى‪،‬‬ ‫كېپى‪.،‬‬ ‫‪ −‬ھە مەن بار‪.‬‬ ‫‪ −‬ھە ئەيبكە بۇيرۇما ۇمۇ‪ ،‬بۇ يەردە ئى شىىىىۇنچىپىك ىددنيكى‪،‬‬ ‫بېشىىىىن ئېتىپى‪ ،‬كەتكەدە بولدر‪ .‬سىىىا ا خوش دە ‪ ،‬ئەمما ئېسىىىىڭدە‬ ‫بولسىىۇن‪ ،‬ئە ھەتتىدنال كېيىال ئىشىىىڭنى تاتشىىۇرنسىىەن‪ ،‬قاراب باقايپى‪،‬‬ ‫بەگەن ‪-4‬ئىايغىا ‪ ،17‬يەنە ئەڭ كېچىككەنىدنمۇ ‪-6‬ئىاينىىج ‪-10‬كەنىگىچە‬ ‫تەقرنز قولۇمدا بولۇشى كېرە ‪ .‬ئەمىسە شۇنداق كېپىشتۇققۇ‬ ‫‪ −‬خىاتىر ەم بو ‪ −،‬دتىدر ئېپال ئىشىىىىەن بىپەن سىىىىۆزلەشىىىىكە‬ ‫تىرنشى‪ −،،‬ئۆز ۋاقتىدا تاتشۇرنمەن‪.‬‬ ‫ئەمما ئېپالنىج ئاسىاسىپى تۇيغۇسىىنى گەب قىپغاندنكى تەلەتپۇزندنال‬ ‫بەكرە ئارندنكى سىىەكە ۋە دتپىغۇلپۇق ئاشىىكارنالب تۇراتتى‪ .‬راسىىتىنى‬ ‫ئېيتقىىانىىدا ئۇ ئۆزنگە بېرنپگەن رومىىاننى ئوقۇشىىىىقىىا قىزنقىىىدنغى انىىدەكمۇ‬ ‫قىپمايتتى‪.‬‬ ‫ھىالبۇكى بۇ ۋەزنپىنى ئۇ دەسىىىىپەتتە زور قىزنقى بىپەن ئەسىىىىتىگە‬ ‫ئىالغىانىىدر‪ .‬تونۇلمىغىان بىر يىازغۇچىنىىج تېخى بېسىىىىىپمىغىان رومىانىنىىج‬ ‫تۇنجى ئوقۇرمەنى بولۇش ئۇنىڭغا قالتىر ئىشتە تۇيۇلغانىدر‪ .‬روماننىج‬ ‫ۋە يازغۇچىنىج تەقدنرندە ئازراق بولسىمۇ ئۆزگىرن تەيدا قىالاليتتى‪.‬‬ ‫ئەممىا ھىازنر بىاشىىىىقىچە تۇيغۇدا ئىىدر‪ ،‬بۇنىداق بىر ئەسىىىىەرگە ۋاقىىا‬ ‫چىقىرالمايدنغاندە قىالتتى‪ .‬روماننىج تېمىسىىى ئۇنىج تۇرمۇشىىى بىپەن‬ ‫مۇناسىىېەتسىىز ئىدرئ سىوتىزنممى ‪ ،‬دننىي تەسىى قويۇقمى ې يەنە كېپى‪،‬‬ ‫‪-13‬ئەسىىىىر‪ ،‬قەدنمىي دەۋر‪ ...‬ماكاننى دتسىىىەڭ‪ ،‬تېخىمۇ يىراق‪ ،‬كىچىك‬ ‫ئاسىىىىىيا‪ ...‬ھېكايە يەز بەرگەن اينى خەرنتىدننمۇ تاتالمىسىىىىا شىىىىۇنچە‬ ‫سىىىىەھىپىنى قىانىداقمۇ دنققە بىپەن ئوقۇيىالىسىىىىۇن ھې بىپمەيىدنغىان‬ ‫تېمىغا زتھنىنى قانداق مەركەزلەشتەرەلىسۇن‬ ‫‪16‬‬

‫بۇ ئەسىنادا مىچې‪ ،‬ئېپالنىج ىن بولۇب قالغانپىقىنى سىەزگەن بولسىا‬ ‫كېرە ‪ ،‬نېمە بولىىدر دەيىىدنغىىان بىرەر گېپىىىج بىىارمۇ قىىانىىداق “ دەب‬ ‫اۋاب كەلمىگەچكە يەنە سىىۆزلىدرئ ئېپال‪،‬‬ ‫قىسىىتىدر‪ .‬ئېپالدنال دەرھا‬ ‫ما ا ئىشىەنسىەڭ بولىدۇ‪ ،‬ئەگەر سىا ا ئېغىر كەلگەن بىرەر ئى بولسىا ھازنر‬ ‫بىپىېالغىنىن ياخشى“‪.‬‬ ‫‪ −‬دتمىسىىىىەم بولمىايىدۇ‪ ،‬ھىازنر كىالالم تىازا ىايىىدا ئەمەس‪ ،‬تىارنخىي‬ ‫رومىانغىا تىازا كىرنشىىىىەلمەيىدنغىانىدە قىپىمەن‪ .‬خىاتىا چەشىىىىىنىى‪ ،‬قىالمىا‪،‬‬ ‫بىر نەرسىىىىە‬ ‫رۇمىنىىىج ھىىايىىاتىغىىا قىزنقىمەن‪ ،‬بىراق بۇ ھەقتە تەز‬ ‫بىپمەيمەن‪ .‬شىىۇ ا ما ا باشىىقا بىر روماننى ئوقۇغىپى بەرسىىەڭ‪ ،‬يەنى مەن‬ ‫ئاسانراق چەشىنىدنغان بىر نەرسە بولسا‪...‬‬ ‫‪ −‬ۋا بۇنداق قىپمىسىىا چۇ‪ ،‬ئە ەب قامالشىىمىغان گەب بولدر بۇ‪−،‬‬ ‫دەب قاقشىىىىاب كەتتى مىچې‪ −،،‬نېمىشىىىىقىكىال‪ ،‬بىزنىج بۇ كەسىىىىىپتە‬ ‫يېڭىياچىالرنىج ھەممىسىىىىى مۇشىىىىۇنداق خاتالى ئۆتكەزندۇ‪ .‬ئادەم ئۆزر‬ ‫ياخشىىىى كۆرندنغان تېمىدا يېزنپغان روماننى ئاسىىىانراق چەشىىىىنىدۇ دەب‬ ‫ئويالمسىىىەن ئۇنداق گەب يوقې نەدە بۇنداق تەھرنرلىك بولىدۇ بىز ھازنر‬ ‫‪-2008‬يىپدا‪ ،‬ئامېرنكىدا‪ ،‬ماسىسىاچۇسىتېدا ياشىاۋاتىمىز دەب تەقە مۇشىۇ‬ ‫دائىرە‪ ،‬مۇشۇ زامانغا تەئەلپۇق رومانالرنىال نەشرگە تەييارلىشىمىز كېرەكمۇ‬ ‫‪ −‬يىىاق‪ ،‬مەن ئەلىېەتىتە بىۇنىىداق دتىمەكىچىى ئەمەس‪ −،‬دەب ئىۆزنىنىى‬ ‫ئاقپىدر ئېپال‪ .‬ئاندنال بەگەن ئۆزننىج ئىزچى‪ ،‬خاتا چەشىىنىپى‪ ،،‬ئۆزننى‬ ‫ئىاقالشىىىىقىا مە بۇر بولغىانپىقىنى ھېر قىپىى‪ ،،‬ئېرنگە يىالتتىىدە قىاراب‬ ‫قويىدر‪ .‬ئە ىبىا ئۇمۇ شىىىىۇنىداق ئويالمىدنغىانىدۇ ئەممىا داۋنىدنىىج چىرايى‬ ‫قۇلپىالنغان‪ ،‬مۆھەرلەنگەن ساندۇقتە سىرلى ئىدر‪ ،‬ئۇنى ئاچالمىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇنى دتسىىىىەڭ‪ ،‬كۆتىنچە ۋاقىتتىىا ئۆز ھىىايىىاتىمىز بىپەن قىپچە‬ ‫مۇنىاسىىىىىېنتى بولمىغىان كىتىابالرنى ئوقۇشىىىىقىا مە بۇر بولىمىز‪ ،‬بىزنىىج‬ ‫ئىشىىىىمىز شىىىۇ‪ ،‬بۇنى سىىىا ا دەب قويا ‪ .‬مەسىىىىپەن بۇ ھەتتىدە‪ ،‬تېھراندا‬ ‫تاھىشىىىىىپىككە سىىىىېپىنغان‪ ،‬دۆلىتىدنال قاچماقچى بولغان ئىرانپى بىر‬ ‫تەيي ارلىىدنن‪ .‬قىانىداق قىپىمەن ئەمىدر ئۇ‬ ‫ئىايىالنىىج كىتىابىنى نەشىىىىرگە ى‬ ‫ئىايىا ئىرانپى بولغىانىدنكىال كىتىابىنى ئىرانپى بىر تەھرنرگە بەرسىىىىۇن‬ ‫دەيمەنمۇ‬ ‫‪ −‬يىاق‪ ،‬ئەلېەتتە ئۇنىداق دتگىپى بولمىايىدۇ‪ −،‬دتىدر ئېپال سىىىىە‬ ‫كېكەچپەب ھەم ئۆزننى ئەخمەق‪ ،‬نەق مەيىدانىدا تۇتۇلغىان گۇنىاھكىاردە‬ ‫ئا ىز ھېر قىپى‪.،‬‬

‫‪17‬‬

‫‪ −‬ئۇنىج ئەستىگە ئەدەبىيا يىراق ايالر‪ ،‬ئوخشىمىغان مەدەنىيەتپەر‬ ‫ئارنسىىىىدا كۆۋر كپە رو ئوينايدۇ ئەمەسىىىمۇ ئىنسىىىانالرنى بىر‪-‬بىرنگە‬ ‫باغاليدۇ ئەمەسمۇ ئەدەبىيا‬ ‫‪ −‬ئەلېەتتە شىىىىۇنىىداق‪ .‬بولىىدر بىىايىقى گەتپىرنمنى ئۇنتۇب كە ‪.‬‬ ‫تەقرنزنن مۇددەتتىال بۇرۇن ئى ئەستىپىڭدە ھازنر بولىدۇ‪ −،‬دەب كەسكىال‬ ‫دەۋەتتى ئېپال‪.‬‬ ‫ئۇ مىچېپنىىج ئۆزننى ئەخمەق كۆر ۋاتقىنىىدنال ئىاچچىقالنىدر‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئۆزنگە بەكرە ئاچچىقى كەلدر؛ چەنكى ئۇ قىزنىج ئۇنچە كۆرە پىك بىپەن‬ ‫تاراڭ سېپىشىغا ئۆزر تۇرسە ۋە ئىمكانىيە يارنتى‪ ،‬بەرگەنىدرې‬ ‫‪ −‬ھە مىانىا بولىدنغۇې غەيرە قىى‪ −،،‬دتىدر مىچېى‪ −،،‬بىر ئىشىىىىنى‬ ‫سىا ا دەب قويا ‪ ،‬خاتا چەشىىنى‪ ،‬قالما‪ ،‬ھازنر سىېنىج ئورنۇ دا بۇ ئىشىنى‬ ‫قىپىمىز دەۋاتقان ‪ 20‬ئادەم بار تىزنمپىكىمدە‪ ،‬كۆتىنچىسىىى سىىەندنال بىر‬ ‫ھەسىسىە ياش‪ .‬بۇنى ئۇنتۇب قالما‪ ،‬شىۇنداق قىپسىاڭ بېرنپى‪ ،‬ئىشىپىگەڭ‬ ‫كېپىدۇ‪.‬‬ ‫ئېپال تېپېكوننى قويۇب ئېرر بىپەن قىارنشىىىىىى‪ ،‬تۇرۇب قىالىدر‪ .‬داۋنىد‬ ‫ئېغىر‪-‬بېسىىى كۆر نەتتى‪ .‬بايا ئەز لەب قالغان تارا نى داۋامالشىىتۇرماقچى‬ ‫بولۇب خوتۇنىنى كەتەب تۇرغىنى ئېنى ئىىىدر‪ .‬ئېپال چوڭ قىزننىىىج‬ ‫كەلگەسىىىدنال قايغۇرۇب ئولتۇرۇشىىنى خالىمايتتى‪ ...‬ئەلېەتتە‪ ،‬ئەر‪-‬خوتۇن‬ ‫بۇرۇندنال تارتى‪ ،‬ئەتسۇسپىنىدنغان ئاساسپى مەسىپە ئەگەر شۇ بولسا‪...‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫بىىر نەچىچە مىىنىۇتىتىىال كىېىيىىال ئىېىپىال بىىالىكىونىغىىا كىېىپىىى‪ ،‬تەۋرەنىمە‬ ‫ئورۇنىدۇقتىا ئولتۇردر‪ .‬غەربكە قىايرنپغىان قۇيىاش قىزغۇ نۇرلىرننى چېچىى‪،‬‬ ‫نورسىىھامپتون ئاسىىمىنىغا تېزلىكتە يېقىنپىشىىى‪ ،‬كېپىېاتاتتى‪ .‬ئاسىىمان‬ ‫شىىۇنچىپىك يېقىال ئىدنكى‪ ،‬قولنى سىىوزسىىا يېتىدنغاندە قىالتتى‪ .‬بۇنچە‬ ‫غەلېە‪-‬غوۋغا ۋە ئۆزننى كۆرسىىتىشىپەردنال ئىچى سىىقىپسىا بوالتتى‪ ،‬ئەمما‬ ‫ھىازنر كىالپىسىىىىى ئىارام تېپىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬كرتىدنىا كىارتىنىىج قەرزننى‬ ‫تۆلىېتتى ‪ ،‬ئورلىنىىج تىامىاققىا ئىشىىىىىتھىاسىىىىىزلىقى ۋە قىامالشىىىىمىغىان‬ ‫تەرھىزلىرر‪ ،‬ئاۋننىج دەرسىنى ياخشىى ئۆگەنمەيېاتقانپىقى‪ ،‬ئېسىتېر ھامما‬ ‫ۋە ئۇنىج تە ەتپەب تىزنپغىان بىچىارە تورتپىرر‪ ،‬كۆلە گە“پقېرر ئىا)نىج‬ ‫كاردنال چىقىشىىىى‪ ،‬ېنېتنىج تۇيۇقسىىىىز ئەرگە تېگىمەن دتيىشىىىپىرر‪،‬‬ ‫ئېرننىىج يىپالردنال بۇيىان ئۆزننى ئىالىداب كېپىشىىىىى‪ ...‬دتگەنىدە ئىادەتتە‬

‫‪18‬‬

‫دائىن ئوياليىدنغىان بىارلى مەسىىىىىپىپەرنى بىرمۇ بىر تۇتۇۋتپىى‪ ،،‬كىچىىك‬ ‫قۇتىالرغا سېپى‪ ،‬قۇلۇتپىدر‪.‬‬ ‫ئېپال مانا مۇشىۇ روھىي ھالەتتە ئىدر‪ RBT .‬نەشىرنياتىدنال بېرنپگەن‬ ‫ئەسىىىىەرنى قولىغىا ئېپىى‪ ،‬دنققە بىپەن قىارنىدر‪ .‬قەغەزلەر كۆ ە قويۇب‬ ‫مىقپىنى‪ ،،‬يالتىراق تاشىىىىپى ئارخى‪ ،‬خالتىسىىىىىغا سىىىىېپىنغانىدر‪.‬‬ ‫رومىىاننىىىج ئىسىىىىمى بىرننچى بەتكە كۆكەش رە پىىىك سىىىىىيىىاھ بىپەن‬ ‫يېزنپغانىدرئ‬ ‫ئىشق شەرىئىتى‬ ‫يىازغۇچى ھەققىىدە ھېچكىمنىىج بىر نەرسىىىىە بىپمەيىدنغىانپىقى ئېپالغا‬ ‫ئېيتىپغانىدر‪ .‬گولالندنيىدە ياشىايدنغان سىىرلى بىر ئادەممى ‪ ،‬ئىسىمى‬ ‫ئىا‪ .‬ز‪ .‬زەھرا‪ .‬ئىاتتورلۇق ھەق‪-‬ھوقۇقىغىا ھېچقىانىداق ۋاكىالەتچى ئورۇن‬ ‫تەكىپىىى‪ ،‬قىىپىمىىاتىتىۇ‪ .‬قىولىىىدا يىىازغىىان ئىە يىەز بەتىپىىىك رومىىانىىنىى‬ ‫ئىامېسىىىىتىردامىدنال توچتىا ئىارقىپى يولالتتۇ‪ ،‬ئۇنىڭغىا بىر ئىاتكېرتكىنى‬ ‫قوشىىىىۇب قويۇتتۇ‪ .‬ئاتكېرتكىنىج ئالدر تەرنپىدە كۆزنى قاماشىىىىتۇرغۇدە‬ ‫گەزەلپىكتە شىىاتتۇ چېچىكى‪ ،‬سىىېرن ‪ ،‬سىىۆسىىەن رە پىك كەركەم گەلى‬ ‫ئېتىزلىرر‪ ،‬ئارقا تەرنپىدە چىرايپى قوليازمىدا يېزنپغان خە بار ئىدرئ‬ ‫ھۆرمەتپىك تەھرنرئ‬ ‫بۇ خەتنى سىىزگە ئامېسىتىردامدنال يېزنېاتىمەن‪.‬ئەسىىرنمدنكى ھېكايە‬ ‫ئىانىاتولىيىىدە‪-13 ،‬ئەسىىىىىردنكى كونيىادا يەز بەرگەن‪ .‬ئەممىا كۆ پەمىدنكى‬ ‫گەتنى قىپسىىام بۇ ھېكايە زامان‪ ،‬ماكان ۋە مەدەنىيە تەرقىدنال خالىيدۇر‪،‬‬ ‫دۇنياۋندۇر‪.‬‬ ‫ئىسىالم دۇنياسىىنىج ئۇلۇغ شىائىرر‪ ،‬ئەڭ مەشىھۇر تەسىەۋۋۇتچى رۇمى‬ ‫بىپەن تەرلە ئا ايىباتالر ئىگىسىىىى‪ ،‬اسىىىارەتپىك دەرۋن شىىىەمسىىىىدنال‬ ‫تەبرنزر ئوتتۇرنسىىدنكى تە داشىسىىز دوسىتپۇق تېما قىپىنغان بۇ تارنخىي‪،‬‬ ‫مىسىىتىك روماننى ئوقۇش تۇرسىىىتىگە ئېرنشىىتىڭىز دەب ئوياليمەن‪ .‬شىىۇ‬ ‫شىىىىەرندىتى»نى نەشىىىىرنيىاتىڭالرغىا‬ ‫ئەمىىد‪-‬تىپەكپىرنن بىپەن «ئىشىىىى‬ ‫يولپىدنن‪.‬‬ ‫غايىڭىز ئىش ‪ ،‬ئىشقىڭىز مە گەلە بولسۇن‪.‬‬ ‫ھۆرمە بىپەنئ ئا‪.‬ز‪ .‬زەھرا‬

‫‪19‬‬

‫ئېپال بۇ گەزە ئاتكرتتكا نەشىىىرنيا مۇھەررنرننىج دنققىتىنى ەل‪،‬‬ ‫قىپىپتۇ دەب ئويپىدر‪ .‬ئەمما سىىىىتىې ئالدنراش ئادەم بولۇب‪ ،‬ھەۋەسىىىىكار‬ ‫يازغۇچىالرنىج رومانپىرننى ئوقۇيدنغىان ۋاقتى يوق ئىدر‪ .‬شىىىىۇ ا كەلگەن‬ ‫توسىىىۇلكىنى ياردەمچىسىىىى مىچېپگە بەرگەن بولۇشىىىى مۇمكىال‪ ،‬ھالبۇكى‬ ‫شىىىىۆھرەتپەرەس مىچىپنىىىج ۋاقتى تېخىمۇ قىممەتپىىىك‪ ،‬تېخىمۇ قىر‬ ‫ئىىدر‪ .‬شىىىىۇ ىا ئۇ سىىىىىامىاننىىج تېگىىدنال سىىىىۇ قويۇب‪ ،‬بۇ رومىاننى يېڭى‬ ‫ياردەمچىسىىگە تۇتقۇزۇب قويغانىدر‪ .‬شىۇنداق قىپى‪« ،،‬ئىشى شىەرندىتى»‬ ‫قولىدنال قولغىا ئۆتەب ئىاخىر ئېپالغىا كېپىى‪ ،‬توختىغىانىىدر‪ .‬كىتىابنى ئوقۇب‬ ‫بۇ ھەقتە كەڭ مەزمۇنپۇق تەقرنز يېزن ئەمدر ئۇنىج ۋەزنپىسى ئىدر‪.‬‬ ‫ئىىېىىپىىال ئىىۇنىىىج ئىىۇنىىداق رومىىانىىپىىىقىىىنىىى‪ ،‬ئىىۆز ھىىايىىاتىىىنىىى‬ ‫ئۆزگەرتىېتتىدنغانپىقىنى‪ ،‬ئەسىەرنى ئوقۇۋتتى‪ ،‬ئۆز ھاياتىنىج بىر باشىتىال‬ ‫ئۆچەر لەب قايتىدنال يېزنپىدنغانپىقىنى نەدنال بىپسۇن‬ ‫ئۇ تۇنجى بەتنى ئېچى‪ ،،‬ئاتتورغا دائىر بەزر ئۇچۇرالرغا ئېرنشتىئ‬ ‫ئىا‪.‬ز‪ .‬زەھرا دۇنيىانى سىىىىىايىاھە قىپمىغىان ۋاقىتپىرنىدا كىتىابپىرر‪،‬‬ ‫دوسىىتپىرر‪ ،‬مەشىىەكپىرر‪ ،‬تاشىىپاقىپىرر بىپەن بىرلىكتە ئامىسىىتېردامدا‬ ‫ياشىىىايدۇ‪« .‬ئىشىىى شىىىەرندىتى» ئۇنىج تۇنجى ۋە بەلكىن ئەڭ ئاخىرقى‬ ‫رومىانى‪ .‬رومىان يىازغۇچىسىىىىى بولۇشىىىىقىا ھەۋەس قىپمىايىدنغىان يىازغۇچى بۇ‬ ‫ئەسىەرنى تەقە رۇمىغا ۋە ئۇنىج قەدنرلىك قۇياشىى شىەمسىىدنال تەبرنزنگە‬ ‫بولغان ھۆرمىتى ۋە مۇھەببىتى ۋە ىدنال يازدر‪.‬‬ ‫ئېپالنىىج كۆزلىرر كەينىىدنكى قۇرالرغىا كېپىى‪ ،‬توختىىدر‪-‬دە‪ ،‬ئۆزنگە‬ ‫تونۇش بىر ەمپىنى بايقىدرئ‬ ‫چەنكى بەزنپەر ھەر قانچە ئىنكار قىپسىىىمۇ ئىشىى ‪-‬مۇھەببە بەگەنى‬ ‫بولسا‪ ،‬ئەتىسى يوق ئا ىز ھېسسىيا ئەمەس‪.‬‬ ‫ئېپال ھەيرەتتىال تىاڭ قىالىدر‪ ،‬بۇ دە ئۇنىىج ەمپىسىىىىى ئىىدر‪ .‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،‬بىر قانچە مىنۇ ئاۋۋا ئاشىخانىدا قىزنغا ئېيتقان گېپىنىج دە‬ ‫ئۆزرې‬ ‫ئۇ گۇمانسىىىراب تۇرۇب قالدر‪ ،‬بىرسىىى دۇنيانىج بىر چېتىدنال ئۇنى‬ ‫يوشۇرۇن كۆزنتىېاتقاندە قىالتتى‪ ،‬شەركىنى‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫ئەسىىپىدە‪-20 ،‬ئەسىىىر ‪-13‬ئەسىىىردنال كۆب تەرقپەنمەيدۇ‪ .‬ھەر ئىككى‬ ‫ئەسىىردە تارنخىي كىتابالرغا شىۇنداق يېزنپىدۇئ مىسىپى كۆر لمىگەن دننىي‬ ‫ئىختىالتالر‪ ،‬مەدەنىيە توقۇنۇشىىىىپىرر‪ ،‬بىر تەرەتپىمە قىاراشىىىىالر ۋە خىاتىا‬ ‫چەشىىىىىنىشىىىىپەر‪ ،‬ھەممە يەرگە يىامراب كەتكەن خەۋب‪-‬خەتەر‪ ،‬نىادانپى ‪،‬‬ ‫ئەنسىىىىزلىك ۋە زوراۋانپى ؛ ئاندنال ئۇنىڭغا نىسىىىبەتەن قارشىىىى تەرەتتىال‬ ‫‪20‬‬

‫گەزە‬

‫كېپىېاتقان بىدارامپى ‪ .‬داشىقايناق زامان بۇ‪ ،‬بۇنداق زاماندا ئىشى‬ ‫سۆز‪-‬ئىبارەال ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئۆز ئالدنغا قىبپىنەمادۇر‪.‬‬ ‫ئىشىقنىج گەزەلپىكپىرنگە ھېچكىمنىج ھەتسىىپىسىى قالمايېاتقان بۇ‬ ‫دۇنيادا «ئىش شەرندىتى» ناھايىتى مۇھىن رو ئوينىماقتا‪.‬‬ ‫سىىىىىالقىال بىر شىىىىىامىا تەگىدر ئېپالغىا‪ ،‬بىالكونىدنكى قۇرۇق يىاتراقالر‬ ‫ئەتراتقا ئۇچتى‪ ،‬كەن غەربكە قىيسىىايدر‪ ،‬ئاسىىمان خىرەلەشىىتى‪ ،‬ھاۋانىج‬ ‫ئىسسىقى كەتتى‪.‬‬ ‫چەنكى ئىشى ھاياتنىج دە ئۆزر ھەم ئۇنىج ئاسىاسىپى غايىسىى‪.‬‬ ‫مەۋالنانىج بىزگە ئەسىكەرتكىنىدە ‪ ،‬شىۇنداق بىر كەن كېپىدۇكى‪ ،‬ئىشى‬ ‫ئۇنىڭىىدنال يىراق قىىاچىىىدنغىىانالرنى‪ ،‬ھەتتىىا رومىىانتىىىك“ دتگەن گەتنى‬ ‫ئەيىبپەش تەرنزندە ئېيتىدنغانالرنىمۇ تۇتۇۋالسا بوش قويۇۋەتمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئېپال بەتپەرگە تىكىپى‪ ،،‬ئاسىتىنقى لېېننى بوش چىشىپەب‪ ،‬بېشىىنى‬ ‫ئېگى‪ ،‬تۇرۇب قالدر‪ .‬بۇ يەردە دتيىپىېاتقىنى دە ئۆزر ئىدرې ئەگەر شىىىۇ‬ ‫بەتتە ئىشىىققا ھەر كىن دۇچار بولىدۇ‪ ،‬بوسىىتون ئەتراتىدا ياشىىايدنغان‪ ،‬ئە‬ ‫بالىنىج ئانىسىى بولغان ئېپال رۇبىنىسىتېال دتگەن ئۆ خانىمىمۇ شىۇنىج‬ ‫ئىچىىدە“ دەب يېزنپغىان بولسىىىىىمۇ مۇشىىىىۇنىداق ھەيران قىاالتتى‪ .‬ئىچىىدە‬ ‫بولسىىا ئەسىىەرنى بىر ياققا تاشىىالب قو ‪ ،‬بېرن‪ ،‬دەرھا مىچېپغا تېپېكون‬ ‫قىپىىى‪ ،،‬بۇنىىداق غەلىتە كىتىىابنى ئوقۇيىىالمىىايىىدنكەنمەن دتگىال “ دەب‬ ‫ئويپىدر‪.‬‬ ‫ئەممىا بىر دەم ئىككىپىنىى‪ ،‬تۇرۇب قىالغىانىدنال كېيىال ئېغىر ئۇھ‬ ‫تىارتىى‪ ،‬بە ئۆرنىدر‪ ،‬شىىىىۇنىداق قىپىى‪-5 ،‬ئىاينىىج بىر ئىاخشىىىىىمى ئۇ‬ ‫ئىسىىمىنىمۇ ئا الب باقمىغان بىر يازغۇچىنىج ئۆزنگە ناتونۇش بىر دۇنيانى‬ ‫بايان قىپغان رومانىنى ئوقۇشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫ئىشق شەرىئىتى‬ ‫ئا‪ .‬ز‪ .‬زەھرا‬ ‫بىز گەب‪-‬سۆزگە قارنمايمىز‪ ،‬كۆ ەلگە قارايمىز‪ ،‬ئەدەبنى بىپىدنغانالر‬ ‫باشىقا‪ ،‬ېنى‪ ،‬روھى كۆيىدنغان ئاشىىقالر باشىقا‪ .‬ئىشى شىەرندىتى بارلى‬ ‫دننالردنال تەرقپىنىدۇ‪ ،‬ئاشىقالرنىج شەرندىتىمۇ ئالالھ‪ ،‬مەزھەتىمۇ ئالالھ‪.‬‬ ‫‪−‬مەۋالنا‬

‫االلىدنال رۇمى پ«مەسنىېر»‪ -2‬ىپد‪-133 ،‬بە )‬

‫‪21‬‬

‫بىۇنىىدنىال ئىۇزۇن زامىىانىالر ئىىپىگىىرر كىۆ ىپىەمىگە بىىر رومىىان يىېىزنى‬ ‫ئىشىىتىياقى چەشىىتى‪ .‬ئىشىى شىىەرندىتى‪ .‬يېزنشىىقا ەرئە قىاللمىدنن‪.‬‬ ‫تىپىن ال ‪ ،‬قەلىمىمنىىىج ئۇچى كور بولىىدر‪ .‬قىرن تونۇر نىىان يېمە‬ ‫ئەچەن يولغىا چىقتىن‪ ،‬دۇنيىانى ئىايالنىدنن‪ ،‬ئىنسىىىىانالر بىپەن تونۇشىىىىتۇم‪،‬‬ ‫ھېكايىپەر توتپىدنن‪ .‬شىىۇنچە باھار تەسىىپىنى باشىىتىال كەچەرد م‪ ،‬تونۇرالردا‬ ‫نان قالمىدر‪ ،‬مەن تېخىچە خام‪ .‬ئىشقتا يەنىال سەبىي بالىمەن‪...‬‬ ‫مەۋالنا ئۆزننى خامۇش“ دەيتتى‪ .‬يەنى ىمغۇر‪ .‬قايسىىى شىىائىرنىج‪،‬‬ ‫يەنە كېپى‪ ،‬دۇنياغا مەشىىىھۇر بىر شىىىائىرنىج‪ ،‬يەنى قىپغان ئىشىىىپىرر‪،‬‬ ‫بارلىقى‪ ،‬كىمپىكى‪ ،‬ھەتتا ئالغان نەتەسىپىرنمۇ سىۆزلەردنال تەشىكى‪ ،‬تاتقان‪،‬‬ ‫ئەلپىىك مىڭىدنال ئىارتۇق ئېسىىىىىى‪ ،‬ئەسىىىىەرنىىج مۇئەلپىپى بولغىان بىر‬ ‫مىغۇر“ دەيىىدنغىىانپىقىنى ئويالب‬ ‫ئىنسىىىىىىاننىىىج نېمە ئەچەن ئۆزننى‬ ‫باقتىڭمۇ ‪...‬‬ ‫كىائىنىاتنىڭمۇ بىزگە ئوخشىىىىىاش نىازۇ قەلبى ۋە رتتىمپى يەرە‬ ‫سىوقۇشىپىرر بار‪ .‬يىپالردنال بېرر نەگىال بارسىام شىۇ تىېنشىنى ئا پىدنن‪.‬‬ ‫ھەر ئىنسىىىىىاننى يىاراتقۇچىنىىج ئىامىانىتىنى گۆھەردە سىىىىىاقالب‪ ،‬ئۇنىىج‬ ‫بايانپىرنغا دنققە قىپدنن‪ .‬ىمجىا قۇالق سىىېپىشىىنى ياخشىىى كۆرد م‪،‬‬ ‫ىەمىپىىپەر‪ ،‬سىىىىىۆزلەر ۋە ھەرتىپەرگە‪...‬مەتىتىۇن بىولىىدۇم‪ .‬بىۇ كىىتىىابىنىى‬ ‫يېزنشىمغىمۇ ئاشۇ سەكەنا سەۋەب بولدر‪.‬‬ ‫«مەسىىىىنىېر»نى شىىىىەرھپىگەنپەرنىىىج كۆتىنچىسىىىىى بۇ ئۆلمەس‬ ‫ئەسىىىىەرنىج ب“ ھەرنپى بىپەن باشىىىىالنغانپىقىغا دنققە قىپىدۇ‪ .‬تۇنجى‬ ‫سىۆزر بىشىنەۋې“دۇر‪ .‬يەنى ئا الې“‪ .‬نامى ىمغۇر“ بولغان بىر شىائىرنىج‬ ‫ئەڭ قىممەتپىىك ئەسىىىىىرننى ئىا الې“ دەب بىاشىىىىپىشىىىىى سىىىىېنىڭچە‬ ‫تەساددنپىيپىقمۇ ىمجىتپىقنى قانداق ئا پىغىپى بولىدۇ‬ ‫بىىۇ رومىىانىىدا ھەر بىىۆلىىەم ئىىاشىىىىىىۇ ىىىمىىجىىىا ھەرب بىىىپەن‬ ‫باشىىپىنىدۇ‪ .‬نېمىشىىقا“ دەب سىىورنمىسىىا مۇ بولىدۇ‪ .‬اۋابىنى ئۆزەڭ تاب‬ ‫ھەم قەلبىڭدە ساقال‪.‬‬ ‫چەنكى بۇ يولالردا شىىۇنداق ھەقىقەتپەر باركى‪ ،‬ئۇنى چەشىىەند ر ۋاتقان‬ ‫تەيتتىمۇ سىر بولۇب قالىدۇ‪.‬‬ ‫ئا‪ .‬ز‪ .‬زەھرا‬ ‫ئامېستىردام‪2007 ،‬‬

‫‪22‬‬

‫كىرىش سۆز‬ ‫تەتمەس‪-‬تەگىمەس ھوقۇق كەرەشىىپىرر‪ ،‬دننىي توقۇنۇشىىالر‪ ،‬مەزھەب‬ ‫ما رالىرر‪ ،‬سىىىياسىىىي داۋالغۇشىىالر‪-13...‬ئەسىىىردە ئاناتولىيە بۇالرنىج‬ ‫ھەممىسىىىگە يېقىندنال شىىاھىا ئىدر‪ .‬غەربتە قۇددۇس يولىدنكى ئەھپى‬ ‫سەلىپپەر كونستانتىنپولنى بېسىېتپى‪ ،‬بۇالڭ‪-‬تاالڭ قىپى‪ ،،‬شەرقىي رنن‬ ‫ئېمپرنيىسىىنىج بۆلەنەشىىگە سىەۋەب بولدر‪ .‬شىەرقتە چىڭگىزخاننىج ەڭ‬ ‫غەلىبىپىرر يەكسىىىىە ئىنتىزامچىان مو غۇ قوشىىىىۇنىنىىج ھەيېنتىنى‬ ‫ىاھىانغىا نىامىايەن قىپمىاقتىا ئىىدر‪ .‬رنن ئېپمېرنيىسىىىىى قولىدنال كەتكەن‬ ‫زتمىنپىرر‪ ،‬بىا ‪-‬بىايىاشىىىىاتپىقى ۋە ھوقۇقىنى قىايتۇرۋتپى ئەچەن كەرەش‬ ‫قىپىېاتقاندا ئوتتۇرندا قالغان تەر بەگپىرنمۇ ئۆز ئارا سىىوقۇشىىماقتا ئىدر‪.‬‬ ‫مىسىىىىپىى كىۆر لىمىىگەن ئىىخىتىىالب ۋە ە ىگىى‪ -‬ىېىىدەلىپەر بىۇ ئەسىىىىىىرگە‬ ‫ھۆكەمرانپى قىپىېاتىىاتتى‪ .‬خرنسىىىىتىدىىانالر بىپەن خرنسىىىىتىدىىانالر‪،‬‬ ‫خرنسىىىىتىدانالر بىپەن مۇسىىىىۇلمانالر‪ ،‬مۇسىىىىۇلمانالر بىپەن مۇسىىىىۇلمانالر‬ ‫سىىوقۇشىىۇۋاتاتتى‪ .‬نەگىال بارسىىىڭىز ئۆ ‪-‬ئاداۋە ۋە قەھرنمانپى ‪ ،‬نەگىال‬ ‫مىا سىىىىىڭىز ئىزتىراب ۋە ئىاچكۆزلە ‪ ،‬كىمگىال يولۇقسىىىىىڭىز كېيىنكى‬ ‫كەنپەردە تېخىمۇ چوڭ بىىااليى ئىىاتە يەز بېرنىىدنغىىانىىدە بىدىىارامپى ۋە‬ ‫ئەنسىزلىك‪...‬‬ ‫ئۇشۇنداق غەلېە‪-‬غوغىالرنىج ئوتتۇرنسىدا‪ ،‬شەھەرلەرنىج بىرر بولغان‬ ‫كونيادا بىر ئىسىىالم ئالىمى ياشىىايتتى‪ .‬كىشىىىپەرنىج تولىسىىى مەۋالنا“‪،‬‬ ‫يەنى يولباشىىچىمىز“ دەيدنغان بۇ كاتتا شىىەخسىىنىج ھەر ايدنال كەلگەن‬ ‫مىڭالرچە مۇرنتى‪ ،‬ئىخالسىىىىمەنپىرر بار ئىدر‪ .‬ئۇ بارلى مۇسىىىىۇلمانالرغا‬ ‫يورۇقپۇق بەخ ئېتىدنغان تانۇسىىقا ئوخشىىايتتى‪ ،‬نامۇ شىىەرنپى االلىدنال‬ ‫رۇمى‪.‬‬ ‫مىالدنيە ‪-1244‬يىپى رۇمى تەبرنزلىىك شىىىىەمر بىپەن تونۇشىىىىتى‪.‬‬ ‫شىىىىەمىر ىاھىانكەزدر دەرۋن بولۇب‪ ،‬تىپىنىىج سىىىىۆ ىكى يوق ئىىدر‪.‬‬ ‫ئىككەيپەننىج ھايا يولى كېسىىىشىىكەندنال باشىىالب ھەر ئىككىسىىىنىج‬ ‫تۇرمۇشىىىىى تەتتىال ئۆزگەردر‪ .‬سىىىىىاغالم‪ ،‬غەيرر نىيەتتىال خىالىي كۆ ە‬ ‫رنشىىتىسىىى ۋە دنپكەشىىپىك ئەنە شىىۇنداق باشىىالندر‪ .‬ئۇالرنىج دوسىىتپۇق‬ ‫رنشىتىسىىنى ئۇالردنال كېيىنكى ئەسىىرلەردە ياشىىغان تەسىەۋۋۇتچىالر ۋنسىالغا‬ ‫يېتىشكە ئوخشاتتى‪ .‬بۇ تە داشسىز يارەنپىك سايىسىدە رۇمى ھۆكەمدارالرغا‬ ‫يېقىال دننىي ئىالىمىدنال بىارلى ئىادە ۋە قىائىىدە‪-‬يوسىىىىۇنپىرنىدنال ۋاز‬ ‫كىېىچىشىىىىىكە ىەرئە قىىپىغىىان كىۆ ىە ئەھىپىى‪ ،‬ئىشىىىى قىنىىىج قىىزغىىال‬ ‫‪23‬‬

‫قوغدنغۇچىسىىى‪ ،‬سىىاماپئۇسىىسىىۇلى)نىج ئىجادچىسىىى ۋە ئەسىىەبىي شىىائىرر‬ ‫بولدر‪ .‬ئىسىىالم دۇنياسىىىنىج شىىېكىسىىپىرر“ دتگەن نامغا مۇشىىەررەب‬ ‫قىپغىان نىادنر ئەسىىىىەرلەرنى يېزنى‪ ،‬قىالىدۇردر‪ .‬چو قۇر يىپتىز تىارتقىان‬ ‫مۇتەئەسىسىىپپىك‪ ،‬بىر تەرەتپىمە ئىدنيىپەر ھۆكەم سىەرگەن زاماندا دۇنياۋر‪،‬‬ ‫كەڭ دائىرنپىىك‪ ،‬تىنچپىقپەرۋەر ئىىدنيىنى قولپىىدر‪ .‬ھەر ئىنسىىىىىانغىا‬ ‫ئىشىىىىىىكىىنىى كەڭ ئىىاچىتىى‪ .‬ئەيىنىى دەۋردنىكىىگە ئىوخشىىىىىىاش بىەگىەنىمىۇ‬ ‫بەزنپەر كىىاتىرالرغىىا قىىارشىىىىى ەڭ قىپى “ دەب تەبىر بەرگەن زاھىرني‬ ‫ىھادنى قويۇب ‪ ،‬ئىنسىىاننىج ئۆز قەلبىگە يەزلىنى‪ ،‬مەنىېنيەتتە تىشىىى‪،‬‬ ‫يېتىپىشىىىنى مەقسىىە قىپغان باتىنىي ىھاد ھەققىدە تىكىر يەرگەزدر‪.‬‬ ‫ئىنسىانالرنىج ئۆز نەتسىىگە قارشىى ئاداققىچە كەرەش قىپى‪ ،‬ئۇنى قەدەممۇ‬ ‫قەدەم يېڭىشى كېرەكپىكى ھەققىدە خەۋەر بەردر‪.‬‬ ‫شىىۇنداقتىمۇ ھېچكىن بۇ تىكىرلەرنى قوبۇ قىپمىدر‪ ،‬گويا ھېچكىن‬ ‫ئىشىىىىقنىىج ئۆز قەلبىگە كەلكەنىدە يىامراب كىرنشىىىىىنى خىالىمىايتتى‪.‬‬ ‫تەبرنزلىك شەمر بىپەن رۇمى ئوتتۇرنسىدنكى كەچپە روھانىي مۇناسىېە‬ ‫غەيېە ‪-‬شىىىىكايە ‪ ،‬تۆھمە ۋە ھۇ ۇمغا ئۇچرندر‪ .‬ئۇالرنىج سىىىۆزلىرننى‬ ‫كۇترنغا چىقىرنېەتكەنپەر بولدر؛ كىشىىىىپەر ئۇنى خاتا چەشىىىەندر‪ ،‬تاالش‪-‬‬ ‫تىارتى قىپىدر‪ ،‬ئۇالرغىا ھەسىىىىە قىپىشىىىىتى‪ .‬ئىاخىرنىدا ئۇالر بەلكى ئەڭ‬ ‫يېقىنپىرر تەرنپىدنال قەسىىىتپەندر‪ .‬ئۇالر تونۇشىىىۇب ئە يىپدنال كېيىال‬ ‫تا ىدەلىك ھالدا بىر‪-‬بىرندنال ئادا‪ -‬ۇدا قىپىندر‪.‬‬ ‫ئەمما ئۇالرنىج ھېكايىسى بۇ يەردە تەگىمىدر‪.‬‬ ‫بۇ ھېكايە زادر ئاياغالشىمىدر‪ 800 .‬يىپدنال كېيىال شىەمر ۋە مەۋالنا‬ ‫االلىدنال رۇمىنىج روھى ھېپىمۇ ياشىىىماقتا‪ ،‬سىىەير قىپماقتا‪ ،‬ئارنمىزدا‬ ‫ساما ئوينىماقتا‪...‬‬

‫قاتىل‬ ‫ئىسكەندەرىيە‪-1252 ،‬يىل ‪-11‬ئاي‬ ‫ئۇ خېپى بۇرۇن ئۆلىدر‪ ،‬ئەمىدر تىرنپمەيىدۇ‪ .‬ئەممىا نەگىال بىارسىىىىىام‬ ‫ئۇنىىج كۆزر مەنىدە‪ ،‬كۆكتە ئېسىىىىىقپى تۇرغىان مەشىىىىدۇم‪ ،‬قىاتقىارا يۇلتۇز‬ ‫تېشىىىدە تارقىراب‪ ،‬ما ا ئەگىشىىىپال تۇرندۇ‪ .‬كونيادنال كەتسىىەم‪ ،‬يىراق‪-‬‬ ‫يىراقالرغا قاچسىىىىام كالالمنى بۇرغىدە تېشىىىىىېەتكەن ئۇ ئەسىىىىپىمىدنال‬ ‫قۇتۇلىمەنغۇ دەب ئويپىغىانىىدنن‪ .‬ئۇنىىج شىىىىۇ چىاغىدنكى تەريىادر‪ −‬يەزر‬ ‫‪24‬‬

‫ئىاقىرنى‪ ،،‬كۆز قىارنچۇقى تىارتىپىى‪ ،،‬دتمى ئەز لەب ئىاغزر يۇمۇلمىاسىىىىتىا‬ ‫چىقارغان شىىۇ ئاۋازر‪ ،‬خەنجەر تىقىپغان بىر ئىنسىىاننىج توزاققا چەشىىكەن‬ ‫بۆرندە ھۇۋالب ئەلېندا دتيىشپىرر ھېپىمۇ قۇالق تەۋنمدە ارا اليدۇ‪...‬‬ ‫بىرسىىىىىنى ئۆلتەرگەن چېغىڭدا ئۇنىڭدنال سىىىىا ا چوقۇم بىر نەرسىىىىە‬ ‫يۇقىدۇئ رەسىن‪ ،‬تۇراق‪ ،‬نەتەس‪ ،‬بىر ئاھ‪ ،‬لەنە ‪-‬نەترە ياكى بىر ئاۋاز‪...‬‬ ‫مەقتۇلنىىج پئۆلتەر لگەچىنىىج) بەددۇئىاسىىىىى“ دەيمەن بۇنى‪ .‬ئۇ سىىىىىا ىا‬ ‫چاتپىشىىىىىپال قالىدۇ‪ ،‬ۋۇ ۇدۇ نى تېشىىىىى‪ ،،‬يەرنكىڭنىج بېغىشىىىىىغىچە‬ ‫ئويۇۋتتىدۇ‪ .‬ئاندنال ئۇ يەردە ماكانپىشىىىىى‪ ،‬سىىىىەن بىپەن تەڭ ياشىىىىايدۇ؛‬ ‫چەشىىىىپىرنڭگە كىرنى‪ ،‬ئۇيقۇ نى بۇزنىدۇ‪ .‬كەنىد زر ئۇنى بىر ئىامىا قىپىى‪،‬‬ ‫كونترو قىالاليسىەن‪ ،‬ئەمما كېچىدە يالغۇز قالغىنىڭدا يوتقىنىڭدا تىترەب‬ ‫سىىىوغۇق تەرلەيسىىىەن‪ .‬ھەر مەقتۇ ئۆز قاتىپىنىج ۋۇ ۇدندا ياشىىىاۋترندۇ‪.‬‬ ‫قىابىى‪ ،‬ھىابىپنى ئۆلتەرگەنىدنال بۇيىان ھېچبىر قىاتىى‪ ،‬قۇربىانىنىىج خۇن‬ ‫قەرزنگە قېپىشىدنال قۇتۇاللمىغان‪.‬‬ ‫كوچىىىدا مىىا ىىا ئۇچرنغىىان ئىىادەمپەر ھەرگىز ئويالب يېتەلمىسىىىىىمۇ‪،‬‬ ‫بىەگىەنىگىىچە ئىۆلىتىەرگەنىپىىرنىمىنىىىج بىىرەر بەلىگىسىىىىىىنىى ئىېىپىىى‪ ،‬يىەرنىمەن؛‬ ‫ھەممىسىىىى كۆر نمەس زەنجىردە ئۆز ئېغىرلىقپىرر بىپەن بوينۇمدا چىج‬ ‫ئېسىىىقپى تۇرندۇ‪ .‬بۇنداق بېسىىىن بىپەن ياشىىىماقمۇ مەشىىكە ‪ ،‬بەزندە‬ ‫تۇنجۇقۇب قالىسىەن‪ .‬ئادەم ئۆلتەر شىنىج ەۋرر‪ -‬اتاسىى باشىقا ئىشىالرغا‬ ‫ئوخشىىىمايدۇ‪ .‬بۇ ئازابالر ئۆتەب كېتىدۇ دتگىپى بولمىسىىىمۇ ئۇنىڭغا كۆنەب‬ ‫قالغاندە قىالتتىن‪ .‬بۇ ھالەتنى مەۋ ۇتپۇقۇمنىج بىر قىسىمى سىەتىتىدە‬ ‫قوبۇ قىپدنن‪.‬خوشىالپىقنى قولدنال بەرمىدنن‪ ،‬ياكى شىۇنداق ياشىاۋاتىمەن‬ ‫دەب ئويپىدنن بىر مەزگى‪ .،‬ئەمما ئاخىرقى ىنايە نېمىشىىقا مېنى بۇنچە‬ ‫ساراسىمىگە سېپىېەتتى‬ ‫بۇ ئى باشىىتىال تارتىپال ھېچقانداق ئىشىىقا ئوخشىىىما قالغانىدر‪.‬‬ ‫مەسىىپەن‪ ،‬بۇ ئىشىنى قانداق تاتقىنىن‪ ...‬ياكى بۇ ئىشىنىج مېنى قانداق‬ ‫تاتقانپىقى دتيىشىىىن كېرەكمۇ ‪-1247‬يى‪ ،،‬ئاخىرقى كەز تەسىىپى ئىدر‪.‬‬ ‫كونيادا تاھىشىىىىخانىنى ئىپكىگە ئېپىېالغان‪ ،‬غەزنپىنىج يامانپىقى بىپەن‬ ‫تىونىۇلىغىىان بىىر خىۇنسىىىىىىانىىىج قىولىچىۇمىىاقىچىىپىىقىىنىى قىىالتىتىىن‪ .‬ۋەزنىپەم‬ ‫تاھىشىىىىپەرنى تەرتىپكە سىىىېپى ‪ ،‬ئۆزننى بىپمە قالغان تاھىشىىىېازالرنى‬ ‫سىىىەگىتى‪ ،‬قويۇش‪ ،‬مۇشىىىتۇمزورلۇق بىپەن ئۇنى‪-‬بۇنى قورقىتى‪ ،‬قويۇش‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ كەن تۆنەگەنكىىدە ئېسىىىىىمىدە‪ ،‬بىر قىاچىاقنى‪−‬تىاھىشىىىىخىانىىدنال‬ ‫قاچقان بىر تاھىشىىەنى ئىزدەب يەرەتتىن‪ .‬ئۇ بىر نېمە تاھىشىىخانىدا يەر ب‬ ‫‪25‬‬

‫تۇرۇتال دننىى دار‪ ،‬تىىىداكىىار بولۇب كەتكەنىىى در‪ .‬ئۇنىڭغىىا نېمە بولىىدنكىالې‬ ‫ئېسىىىىا‪ ،‬چىرايپى نېمە ئىدر‪ .‬ئىچىن بىر ئاز سىىىېرنالتتى‪ .‬ئەگەر ئۇنى‬ ‫تۇتۇۋالسىىىىىام چىرايىنى شىىىىۇنىداق بۇزۇۋتتەتتىمكى‪ ،‬شىىىىۇنىدنال كېيىال‬ ‫ھېچقانداق ئەر ئۇنىڭغا كۆز سىىىالمايدنغان بوالتتى‪ .‬چۆ گەلى“ دەيدنغان‬ ‫ئۇ سىاراڭ قىزنى تۇتۇشىقا ئاز قالغاندا سىىرلى بىر مەكتۇب تاتشىۇرۇۋالدنن‪،‬‬ ‫بۇ مەكتۇب دنققىتىمنى بۇراب‪ ،‬تەتەن خىيالىمنى ئىگىپېالدر‪ .‬مەكتۇتنىج‬ ‫ئاستىغا ئىمان قوغدنغۇچىپىرر“ دەب ئىمزا قويۇلغانىدرئ‬ ‫بىز سىىىىېنىىج كىمپىكىڭنى ئوبىدان بىپىمىز‪ −،‬دەب يېزنپغىانىىدر‬ ‫شىش اشىيۇنالرنىج① تىدائىيسىى ئىدنج‪ ،‬ھەسىەن سىاباھ‬ ‫مەكتۇتتا‪ −،‬بۇرۇن ھە ى‬ ‫ئۆلەب‪ ،‬تەرنقەتنىج يولباشىىچىپىرر تۇتۇلۇب زنندانغا سىىوالنغاندنال كېيىال‬ ‫زادر ئەسىىىپىگە كېپەلمىدنڭالر‪ ،‬بۇرۇنقىدە بواللمىدنڭالر‪ .‬سىىىەن تۇتۇلۇب‬ ‫قالماسىىپى ئەچەن كونياغا قېچى‪ ،‬شىىۇ يەردە يوشىىۇرۇنۇب يەرد ڭ‪ .‬ئۆزە گە‬ ‫باشىقا ئى تېپى‪ ،،‬باشىقا ئىسىىن قويۇۋالدنج‪ .‬ئەمدر سىا ا تاتشىۇرندنغان‬ ‫بىر ۋەزنپىمىز بار“‪.‬‬ ‫مەكتۇتتا ناھايىتى مۇھىن بىر ئىشىىىىتا ما ا ئېھتىياغ تۇغۇلغانپىقى‪،‬‬ ‫مەن رازر بولغۇدە مۇكىاتىا ‪ ،‬تەمىنىا بېرنپىىدنغىانپىقى يېزنپغىانىىدر‪.‬‬ ‫ئەگەر بۇ تەكپىپكە قىزنقسىىام شىىامغا ئەزان چىققاندنال كېيىال دا پى بىر‬ ‫مەيخىانىغىا بىاراتتىن‪ .‬شىىىىۇ يەردە كۆر شىىىىەتتۇق‪ .‬دترنزنگە يېقىال ئورۇنىدا‪،‬‬ ‫ئىشىىىىككە ئارقامنى قىپى‪ ،‬ئولتۇراتتىن؛ بېشىىىىمنى ئېگى‪ ،‬يەرگە قاراب‬ ‫تۇراتتىن‪ .‬ئۇزاق ئۆتمە مېنى يالاليدنغان كىشىىى ياكى كىشىىىپەر ئالدنمغا‬ ‫ەريانىدا‬ ‫كېپەتتى‪ .‬ئۇالر كەلگەندە ۋە كەتكەندە بولسىىىۇن ياكى سىىىۆھبە‬ ‫بولسۇن بېشىمنى كۆتەر ب ئۇالرغا قارنسام بولمايتتى‪.‬‬ ‫بۇ غەلىتە مەكتۇب ئىىدر‪ ،‬ئىالىدنراب كەتمىىدنن‪ .‬خېرنىدارالرنىىج تەرلە‬ ‫خۇ ‪-‬تەيپىنى توال كۆر ب كۆنەب كەتكەنىىدنن‪ .‬شىىىىۇنچە يىپىدنال بېرر ھەر‬ ‫خى‪ ،‬ئادەمپەر تەرنپىدنال يالالنغانىدنن‪ .‬ھەممىسىى دتگەدە ئىسىىمپىرننى‬ ‫يوشىىىۇراتتى‪ .‬شىىىۇنداق دتيەلەيمەنكى‪ ،‬مېنى يالپىغۇچى ئۆزننى قانچىپىك‬ ‫مەخپىي تۇتسىىا ئۆلتەر لگەچى بىپەن شىىۇنچە يېقىنپىقى مەلۇم بوالتتى‪ .‬بۇ‬ ‫قائىدننى ئوبدان بىپەتتىن‪ .‬ئەمما بۇنىڭغا قىزنقمايتتىن‪ .‬ئىشىىىىن ئېنى‬ ‫ئىىدرئ ئۆلتەر ش‪ .‬ئەز منى يەب سىىىىىاتىقىنى سىىىىورنمىايتتىن‪ .‬ئىاالمۇ‬ ‫قەلدەسىدنال چىققاندنال بېرر ئۆمر م شۇنداق ئۆتتى‪.‬‬

‫① ھەششاشيۇنالر (ھەششاشىيەلەر دەپمۇ ئاتىلىدۇ) مىالدىيە ‪ -1090‬يىلى ئىراندىكى ئاالمۇت قەلئەسىنى ئالغاندىن‬ ‫كېيىن سەلجۇقالردىن ئىنتىقام ئېلىش ئۈچۈن قۇرغان سۈيىقەستچى تەشكىالت‪.‬‬

‫‪26‬‬

‫ئەسىىىىپىدنمۇ ئۇنچە سىىىىوئا سىىىىورنمايدنغان ئادەم ئىدنن‪ ،‬نېمىشىىىىقا‬ ‫سىىىىورايتتىن بىپىىىدنغىنىن‪ ،‬بۇ دۇنيىىادا بىراۋنىىىج پئەمە ) دەتتىرننى‬ ‫قاتاليدنغان بىر كىشىىىىى چوقۇم چىقاتتى‪ .‬ئۇنىج قو سىىىىېپى‪ ،‬ىنايە‬ ‫ئۆتكەزمەسىىىىپىكى ھەرگىز بىر انغا قەسىىىىا قىاللمايدنغانپىقىدنال دترە‬ ‫بەرمەيتتى‪ .‬ئەمە دەتتىرنگە بۇ قەبىى گۇنىاھنى يىازدۇرمىاسىىىىپىقى مۇمكىال‬ ‫ئىدر‪ ،‬بۇنىڭغا ماقۇ ‪ .‬ئەمما بۇنىج بىپەن ئۇنى ئاشىىىۇ ھاۋايى ھەۋەسىىىنى‬ ‫كۆ پىگىمۇ كەلتەرمەيدۇ دتگىپى بولمايتتى‪.‬‬ ‫ماھىيەتتە‪ ،‬ھەر كىن شۇنداق بىر تەيا كەلسە بىرسىنى ئۆلتەرەلەيدۇ‪.‬‬ ‫ئەممىىا بۇنى كۆتىنچە ئىىادەم بىپمەيىىدۇ‪ ،‬تىىاكى كەتەلمىگەن بىر ۋەقەدنال‬ ‫كۆزلىرر چەكچىيى‪ ،‬قالمىغىچە ئۇنى ئېتىراب قىپغۇسىىىى كەلمەيدۇ‪ .‬ئۇالر‬ ‫قولىنى ھەرگىز قىىانغىىا بويىمىىايىىدنغىىانپىقىغىىا‪ ،‬بىرسىىىىىنىىىج ېنىنى‬ ‫ئىااللمىايىدنغىنىغىا شىىىىۇنچىپىىك ئىشىىىىىنىىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬ھەممە ئى‬ ‫تەسىاددنپيىپىققا تولغان‪ .‬بەزندە بىرسىنىج قاش‪-‬كۆزر مىدنرالب كەتسىمۇ‬ ‫ېىدە چىقىىدۇ‪ ،‬خەق تەگمىنى تۆگە قىپىىدۇ‪ ،‬تۇخۇمىدنال تە ئەنىد ر ب‬ ‫قەسىىتەن سىىوقۇشىىىدۇ‪ .‬ئەمەلىيەتتە‪ ،‬قەلبى ئالتۇندە سىىاب‪ ،‬تا ‪ ،‬شىىەرمى‬ ‫ھايالى ئىنسانالر ئىچىدنال توساتتىال يىرگىنىشپىك ئىشالرنىج چىقىشى‬ ‫ئەچەن ئۇالرنىىج خىاتىا مىاكىان‪ ،‬خىاتىا زامىانىدا بولۇب قېپىشىىىىنىىج ئۆزنال‬ ‫يېتەرلىىك‪ .‬ھەر كىن ئىادەم ئۆلتەرەلەيىدۇ‪ ،‬ئەممىا بۇ دۇنيىادا نىاھىايىتى ئىاز‬ ‫سىىىىىانىدنكى ئىادەمپەرال ئۆزر ھې تونۇمىايىدنغىان بىرسىىىىىنى نىاھىايىتى‬ ‫سىىىىوغۇققانپى بىپەن ئۆلتەرەلەيدۇ‪ .‬مانا مەن شىىىىۇ ئۇسىىىىۇلدا ۋەزنپەمنى‬ ‫ئورۇناليتتىن‪.‬‬ ‫باشىقىالر ئەچەن يامان ئىشىالرنى قىپىمەن‪ ،‬دۇنياغا مەندە ئادەمپەرمۇ‬ ‫كېرە ‪ .‬ئىالالھ تىائىاالمۇ ئۆزننىىج مۇقەددەس نىزامىنى تۇرغۇزغىانىدا ىان‬ ‫ئىالىىدنغىان ئىشىىىىقىا ئەزرائىى‪“،‬نى ئۆزنگە ۋەكىى‪ ،‬قىپىى‪ ،‬تەيىنپىمىگەنمۇ‬ ‫شىۇ ا ئىنسىانالر بېشىىغا نېمە باال كەلسىە ئۇنى ئەزرائىپدنال كۆر ب‪ ،‬ئۇ ئە ە‬ ‫تەرنشىىىىتىسىىىىىنى ئەيىبپەيدۇ‪ ،‬ئۇنىڭدنال يىراق قاچىدۇ‪ .‬بۇنىڭپى بىپەن‬ ‫ئۇنىىىج نىىامى ئۆچمىىىدر‪ .‬بۇ ئەزرائىىى‪ ،‬ئەچەن ئىىادنپپىقمۇ قىپغىىانپىرر‬ ‫توغرنمۇ دتيىشىڭىز مۇمكىال‪ .‬ئەمما بۇ دۇنيا ئەسپىدننال ئۇنچە ئادالەتپىك‬ ‫ماكان ئەمەس‪ ،‬شۇنداققۇ‬ ‫نېمە بولسىىا بولسىىۇن‪ ،‬مەكتۇتتا دتيىپگەن مەيخانىگە قارا غۇ چەشىىەب‬ ‫بولغىچە باردنن‪ .‬ئەمما ئىچىگە كىرگىنىمدە دترنزە يېنىدنكى شىىرەدە ئادەم‬ ‫بار ئىدر‪ .‬يەزندە قامچا ئىزر بار بىر ئادەم شىىىىىرەدە ئايرنپى‪ ،‬قالغانىدر‪.‬‬ ‫ئۇنى ئويغىتى‪ ،‬تاالغا چىقىرنېەتمەكچى بولۇب يەنە نىيىتىمىدنال ياندنن‪ .‬ئۇ‬ ‫‪27‬‬

‫نېمىپەرنىىج قىاچىان نېمە قىپىىدنغىانپىقىنى ئۇققىپى بولمىايتتى‪ ،‬ئۇالرغىا‬ ‫دنققە قىپى‪ ،‬يەر شىىەمنىڭمۇ ھا ىتى يوق ئىدر‪ .‬شىىۇ ا ئەڭ ياقىدنكى‬ ‫بوش ئورۇندا ئولتۇرۇب دترنزنگە قاراب ئۇالرنى كەتەشكە باشپىدنن‪.‬‬ ‫ئۇزاق ئۆتمە ئىككى ئىىادەم كېپىىى‪ ،‬ئىككى تەرنپىمىىدە ئولتۇردر‪،‬‬ ‫ئوتتۇرنىىدا قىىالىىدنن‪ .‬ئۇالر مېنى تونۇۋالمىسىىىىۇن دەب يەزلىرننى چىىىج‬ ‫يۆگىېالغىانىىدر‪ .‬ئەمەلىيەتتە ئىككىسىىىىىنىىج نەقەدەر يىاش‪ ،‬ئەقىپسىىىىىز‪،‬‬ ‫غىاتىى‪ ،‬ھەمىدە قىپمىاقچى بولغىان ئىشىىىىپىرنغىا نەقەدەر تەييىارلىقسىىىىىز‬ ‫ئىكەنپىكىنى سىىىىېزنېتپىشىىىىىن ئەچەن ئۇالرنىج چىرايىغا قارنشىىىىىمنىج‬ ‫ھا ىتى يوق ئىدرې‬ ‫‪ −‬دا ىق ىىڭىنىى كىۆب ئىىا ىپىىىدۇق‪ −،‬دتىىدر بىىرسىىىى ى‪ ،‬ئىىاۋازنىىدنىال‬ ‫تەمكىنپىكتىال كۆرە ئەنىدنشىىىىە بەكرە چىقىى‪ ،‬تۇراتتى‪ −،‬بۇ ەھەتتە‬ ‫سېنىج ئالدنڭغا ئۆتىدنغان ئادەم يوقمى ‪.‬‬ ‫بۇ يىگىتچاقنىج گەتپىرنگە كەلگەم كەلگەن بولسىىىىىمۇ چاندۇرمىدنن‪.‬‬ ‫ئۇالرنىىج مەنىدنال قورقۇۋاتقىانپىقىنى بىايقىىدنن‪ ،‬بۇ يىاخشىىىىى ئى ئىىدر‪.‬‬ ‫مەندنال قانچە قورقسىا مېنى ئەخمەق قىپىشىقا ەرئە قىاللمايتتى‪ .‬شىۇ ا‬ ‫مۇنداق دتدننئ‬ ‫‪ −‬ئا پىغىنىڭالر توغرا‪ ،‬بۇ ئىشىىىالردا مەندنال نوچىسىىىى يوق‪ .‬شىىىۇ ا‬ ‫خەقپەر مېنى ئىىا كىالال“ دەيىدۇ‪ .‬ۋەزنپە ھەر قىانچە قىيىال بولسىىىىىمۇ‬ ‫خېرندارلىرنمنى ئو دا قويمايمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ناھايىتى ياخشىى‪ −،‬دتدر يىگىا ىددنيىپىشىى‪ −،،‬چەنكى بىز‬ ‫سا ا تاتشۇرغان ئىشنى قىپى ئۇنچە ئاسان بولماسپىقى مۇمكىال‪.‬‬ ‫شۇ ئەسنادا يەنە بىر يىگىا گەتكە ئارنالشتىئ‬ ‫‪ −‬بىر ئىادەم بىار‪ ،‬بېشىىىىىمىزغىا بىاال بولغىان بىر بەدبە ‪ .‬ئۆزنگە بىر‬ ‫قىسىىىىىن ئادەمپەرنى د شىىىىمەن قىپىېالدر‪ ،‬بۇ شىىىىەھەرگە شىىىىۇمپۇق ۋە‬ ‫تاالكەتتىال باشىىىقا نەرسىىىە ئېپى‪ ،‬كەلمىدر‪ .‬ئۇنىج بىرەر ياخشىىىىپىقىنى‬ ‫كۆرمىىدۇق‪ .‬نەچچە قېتىن ئىاگىاھالنىدۇرسىىىىىاقمۇ ئىا پىمىىدر‪ .‬ھوشىىىىىنى‬ ‫تېپىېالماقتا يوق‪ ،‬تېخىمۇ ئازدر ھەم باشىىقىالرنى ئازدۇردر‪ .‬بىزگە باشىىقا‬ ‫چارە قالمىدر‪.‬‬ ‫گەب قىپمىىدنن‪ .‬ئەھېا دائىن شىىىىۇنىداق‪ .‬خېرنىدارالر مەن بىپەن‬ ‫تەتەشىمە تۇرۇب ئۆزننى چەشىەند ر ب كېتىدۇ‪ .‬ئۇالرنىج گېپىگە قوشىۇلسىام‬ ‫گويىا گۇنىاھىمىز يە گىپپەيىدنغىانىدە ‪ ،‬ئۆلتەرمەكچى بولغىان ئىادنمىنىىج‬ ‫نەقەدەر رەزن‪ ،،‬ناچار ئىكەنپىكىنى ئېيتىشىدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇقتۇم‪ ،‬كىمۇ ئۇ ئادەم‬ ‫‪28‬‬

‫مەن شىىۇنداق سىىورنشىىىمغا ئۇالر بىدارام بولۇب‪ ،‬بىر نەرسىىىپەرنى دەب‬ ‫كېتىشتىئ‬ ‫‪ −‬ئىا الب تۇر‪ ،‬ئۇ ئىمىانىدنال چىققىان كىاتىرې دنننى ھىاقىارەتپەيىدنغىان‪،‬‬ ‫ئىنكار قىپىدنغان بىر مۇرتەد‪ ،‬ئاسىي دەرۋن ‪.‬‬ ‫بۇ گەتنىىج ئىاخىرننى ئىا ال‪-‬ئىا پىمىايال بەدننىن تىكەنپىشىىىىىى‪،،‬‬ ‫كىىالالمىىدنال تەرلە ئو ‪-‬خىيىىالالر كەچتى‪ ،‬نېرۋام بۇزۇلىىدر‪ .‬ھىىازنرغىچە‬ ‫قېرر‪-‬يىاش‪ ،‬ئەر‪-‬ئىايىا ‪ ،‬سىىىىىاغالم‪ ،‬كېسىىىىە ‪ ...‬ھەر خىى‪ ،‬ئىادەمپەرنى‬ ‫ئۆلتەرگەن‪ ،‬بىراق دەرۋنشىىىىنى‪ ،‬ئۆزننى دننغىىا ئىىاتىېەتكەن بىر ئىىادەمنى‬ ‫ئۆلتەر ب باقمىغانىدنن‪ .‬ئەمەلىيەتتە مېنىڭمۇ ئۆزەمگە چۇشىپۇق ئېتىقادنن‬ ‫بار ئىدر‪ ،‬ئالالھنىج غەزنپىنى كەلتەر ب قويۇشىنى خالىمايتتىن‪ .‬چەنكى‪،‬‬ ‫نېمە بولۇشىدنال قەتدىينەزەر ئالالھتىال قورقاتتىن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمىمىىا بەگىزادنىپەر‪ ،‬تەكىپىىپىىڭىالرنىى قىوبىۇ قىىپىمىىايىمەن‪ .‬دەرۋنى‬ ‫ئۆلتەرگەم يوق‪ ،‬باشقىسى بولسا دە الر‪.‬‬ ‫قوتۇب مىا ىا دتيىشىىىىىمگە يىگىتپەردنال بىرر قولۇمغىا ئېسىىىى ىپىى‪،‬‬ ‫يالېۇردرئ‬ ‫‪ −‬گەتنى بۇنداق كېسىىېەتمىسىەڭ‪ ،‬ئى ھەققىڭنى چوقۇم ئالىسىەن‪،‬‬ ‫قانچىپىك دتسەڭ بىز شۇنى بېرنشكە تەييار‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەگەر ئە ھەسىسىە ھەق تەلەب قىپسىامچۇ ‪ −‬دتدنن تۇيۇقسىىز قارار‬ ‫قىپى‪ .،‬ئۇالرنىج ئۇنچە يۇقىرر ھەق بېرەلىشىگە ئىشەنمەيتتىن‪.‬‬ ‫ئەمما مەن كەتمىگەن بىر ئى بولدر‪ .‬بىر دەمپىك ئىككىپىنىشتىال‬ ‫كېيىال ھەر ئىككىسىىىىى تەكپىپىمنى قوبۇ قىپغانپىقىنى ئېيتتى‪ .‬قايتا‬ ‫ئولتۇردۇم‪ ،‬ھىىايىىا ىىانالنىىدنن‪ ،‬چەنكى ئۇ كۆب تۇ ئىىىدر‪ .‬بۇ ىنىىايەتنى‬ ‫ئۆتكەزسىەم خېپى ئۇزاققىچە راھەتپىك تۇرمۇش كەچەرەتتىن‪ .‬تويپۇق ئەچەن‬ ‫بىىاش قىىاتۇرۇب يەرمەيتتىن‪ ،‬دەرھىىا تو قىپىىى‪ ،،‬ئۇنىڭىىدنال كېيىنكى‬ ‫تۇرمۇش غەمپىرندنال خاالس بوالتتىن‪ .‬بۇنداق شىەر ئاسىتىدا دەرۋن ياكى‬ ‫باشقا بىرر بولسۇن‪ ،‬ھەر كىمنىج ېنىنى ئاالاليتتىن‪.‬‬ ‫شىىىىۇ چىاغىدا ئۆمر مىدە ئەڭ چوڭ خىاتىالى ئۆتكەزگىنىمنى ۋە كېيىال‬ ‫بۇ دەرۋنشىىىىنى‬ ‫تۇشىىىىايمىانىدنال ئىاھ ئۇرۇب يەرنىدنغىانپىقىمنى نەدنال بىپە‬ ‫ئۆلتەرمەكنىىج تەسىىىىپىكىنى‪ ،‬ئۇ ئۆلگەنىدنال كېيىنمۇ كىالالمىدنال چىقمىا‬ ‫ما ا خەنجەردە تىكىپى‪ ،‬تۇرندنغانپىقىنى نەدنال بىپە‬ ‫ئاشىىىۇ ھويپىدا شىىىەمسىىىنى ئۆلتەر ب قۇدۇققا تاشىىىپىغىپى بەش يى‪،‬‬ ‫بولىىدر‪ .‬ەسىىىىىتى سىىىىۇغىىا چەشىىىىكەنىىدە چىقىىىدنغىىان ئىىاۋازنى تەقە‬ ‫قىپغان كىچىككىنە ئىاۋازمۇ چىقمىىدر قۇدۇقتىال؛‬ ‫ى‬ ‫ئىا پىمىىدنن‪ ،‬تىپتىىج“‬ ‫‪29‬‬

‫دەرۋنشىىنىج بەدننى سىىۇغا چەشىىمە گويا ئەرشىىى ئەالغا يەكسىىەلدر‪ .‬ئۇ‬ ‫ئۆلگەندنال بېرر كېچىپىرنن قورقۇن ئىچىدە ئۆتتى‪ .‬ھازنرمۇ سىىىىۇغا قارا‬ ‫دتسىەم قورقىمەن‪ ،‬ۋۇ ۇدۇمنى دەھشىە قاتپىېالىدۇ‪ ،‬قولۇم تىترەب ئىچىن‬ ‫ئېپىشىدۇ‪.‬‬ ‫شىىىىۇ كېچىنى ئويپىسىىىىامال ئىچىمدە نېمە بولسىىىىا چىقىرنېەتمەكچى‬ ‫بىولىغىىانىىدە ئىىكىكىى تىەكىپىىنىىى‪ ،‬ئىولىتىۇرۇب قىۇسىىىىىىمەن‪ ،‬مەقسىىىىىىتىىن‬ ‫ۋە قىۇتىۇلىۇش‪ ...‬ھىىازنىر تىۇ ‪-‬قىولىپىىرنىن بىىر تىېىرە‪ ،‬بىىر‬ ‫چىىقىىرنىېتىتىى‬ ‫ئۇستىخان بولۇب قالدر‪.‬‬ ‫ئە ەب ئى ې ئۇ ئۆلدر‪ ،‬ئەمما تېخىچە ھايا ‪ .‬مەن بولسىىىىا ھەر كەنى‬ ‫يېڭىدنال ئۆلەۋاتىمەن‪.‬‬

‫‪30‬‬

‫بىرىنچى بۆلۈم‬

‫تۇپراق‬ ‫ھاياتتىكى چوڭقۇر‪ ،‬ئېغىر‪ -‬بېسىق‪ ،‬قاتتىق نەرسىلەر‪...‬‬

‫شەمس‬ ‫سەمەرقەند ئەتراپىدىكى بىر كارۋانساراي‪-1242 ،‬يىل ‪-3‬ئاي‬ ‫بەگەن ئاخشام تاماق ۋاقتىدا يەنە ئۇ ئالەمگە بېرن‪ ،‬قالدنن‪ .‬بۇ قېتىن‬ ‫كۆرگەنپىرنن شۇنچە انپى ‪ ،‬راسا‪ ،‬ئەينەن ئىدنكى‪...‬‬ ‫ھويپىسىىىى غۇنچە‪-‬غۇنچە سىىىاتسىىىېرن گەلپەرگە تولغان چوڭ ئۆ ‪،‬‬ ‫ھويپىنىج ئوتتۇرنسىىىدا سىىەيى سىىوغۇق قۇدۇق‪ ...‬ئاخىرقى كەز ‪ ،‬كۆكتە‬ ‫تولۇن ئىىا ‪ ،‬سىىىىىرلى كېچە‪ ...‬قىىارا غۇلۇقتىىا ھەرنكەتپىنىىىدنغىىان‬ ‫مەشەكياتىالق‪ ،‬شەتەرەڭ‪ ،‬بۆرە دتگەندە بىر قانچە ھايېان ئوتتۇرندا كېزن‪،‬‬ ‫يەرەتتى‪ ،‬بىرر چىپپىسىا‪ ،‬بىرر ھۇۋاليتتى‪ ...‬بىر دەمدنال كېيىال مەرنسىى‬ ‫كەڭ‪ ،‬كۆزلىرندنال تاراسىە ‪ ،‬نازۇكپۇقى چىقى‪ ،‬تۇرغان ئوتتۇرا ياشىپى بىر‬ ‫ئادەم ئۆيدنال چىقتى‪ .‬چىرايى تۇتۇق‪ ،‬كۆزلىرندە چەكسىز ئازاب‪...‬‬ ‫‪−‬شەمر‪ ،‬شەمر‪ ،‬قېنى سەن ‪ −‬دتدر ئۇ ئوڭ‪-‬سولىغا قاراب‪.‬‬ ‫ئەسىىەبىي شىىاما چىقتى‪ ،‬ئا بۇلۇ كەينىگە مۆكتى‪ .‬تەبىدە گويا‬ ‫بۇ ئىشىىقا شىىاھىا بولۇشىىتىال قېچىېاتاتتى‪ .‬مەشىىەكياتىالق سىىايرنماس‬ ‫بولدر‪ ،‬شىەتەرە پەر ئۇچماس بولدر‪ ،‬ئوچاقنىج ئوتپىرر چاراسىالب كۆيمەس‬ ‫بولدر‪ .‬تەتەن دۇنيانى سەكە باستى‪.‬‬ ‫ئۇ قۇدۇققا ئاسىتا يېقىنپىشىى‪ ،‬قۇدۇققا ئېڭىشىى‪ ،‬قارندر‪ .‬دەسىپەتتە‬ ‫قارا غۇ سىىۇدنال باشىىقا ھېچنېمىنى كۆرەلمىدر‪ ،‬ئاندنال تەسىىتە‪ ،‬سىىۇنىج‬ ‫ئەسىىىىتىىىدە كەچپە بورانىىدا تەۋرنگەن‪ ،‬تەۋرنگەنچە دتڭىز سىىىىۇلىرننىمۇ‬ ‫دولقۇنالتقان سالدە ئۇياق‪-‬بۇياققا تۇال الۋاتقان قولۇمنى‪ ،‬ئاندنال ئاسمانغا‬ ‫‪31‬‬

‫تىكىپگەن بىر ۇب كۆز منى كۆردر‪ .‬كۆزلىرنن قۇدۇق ئاسىىىتىدنال قويۇق‪،‬‬ ‫قارا بولۇتالرنىج كەينىدنال تەيدا بولغان تولۇن ئايغا قارايتتى‪.‬‬ ‫قاتىپىمنىج ھېسىىابىنى تەلەكتىال سىىوراۋاتقاندە ‪ ،‬قۇدۇققا ئېتىپغان‬ ‫يېرنمدنال ئايغا قارايتتىن‪.‬‬ ‫ئۇ يەرگە تىزلىنى‪ ،،‬مەيدنسىگە ئۇرۇب تەرياد چېكىشكە باشپىدرئ‬ ‫‪ −‬ئۆلتەر ۋەتتىې قاتىپالر شەمسنى ئۆلتەر ۋەتتىې‬ ‫شىىىۇ چاغدا بىر كۆلە گە چاتقالپىقنىج ئاسىىىتىدنال ئۆمىپەب كېپى‪،،‬‬ ‫ئوغرر مەشىىىىەكتە چىاققىانپى بىپەن تىامىدنال ئىارتىپىى‪ ،‬چەشىىىىتى‪.‬‬ ‫ھويپىدنكى ئادەم قاتىپنى كۆرمە ‪ ،‬قانچە ئاھ ئۇرغانچە شۇنچە دا ‪-‬تەرياد‬ ‫كۆتەرەتتى‪ ،‬تەرياد ئۇرغانچە سىىىىرر تۇتمىغان ئەينەكتە چۇ ‪-‬چۇ بولۇب‬ ‫چېقىالتتى؛ تەريىادر ئەينە سىىىىۇنۇقپىرنىدە چىاچراب كېچىنىىج بىاغرننى‬ ‫تىپغاب ئۆتمە‪-‬تۆشە قىپماقتا ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬تۇر ئورنۇ ىدنال‪ ،‬ئېپىشىىىىىى‪ ،‬قىالىدنڭمۇ نېمىانىداق سىىىىىارا ىدە‬ ‫ۋاقىرايسەن‬ ‫‪...−‬‬ ‫‪ −‬مەن كىمگە دەۋاتىمەن زۇۋانىڭنى ئۆچەرې بولمىسا تاالغا ئەچىقى‪،‬‬ ‫تاشپىېتتىمەنې‬ ‫ئۇ ئىالەمىدە بىر دەم قېپى ئەچەن قۇالق تەۋنمىدە يىا راۋاتقىان ئىاۋازنى‬ ‫ئىا پىمىاسىىىىقىا سىىىىېپىېالىدنن‪ .‬قىانىداق ئۆلگىنىمنى بىپگەم كېپىېاتىاتتى‪.‬‬ ‫بولۇتمۇ كۆزلىرر قايغۇلۇق شىۇ ئادەمنى يەنە بىر كۆرسىەم دەيتتىن‪ .‬ئۇ كىن‬ ‫بولغىيدر مېنىج بىپەن نېمە مۇناسىىىېنتى بار شىىۇ كەز كېچىسىىى مېنى‬ ‫نېمىشقا ئىزدەب قالدر‬ ‫ئەمما ئۇ ئالەمنىج ئىشىىىىكىدنال ئۆتەشىىىكە تۇرسىىىە قالمىدر‪ ،‬بىرر‬ ‫قولۇمدنال تۇتۇب غەزەب بىپەن شىۇنداق سىىپكىدنكى‪ ،‬چىشىپىرنن تۆكەلەب‬ ‫كېتەمىدنكىال دتىدنن‪ .‬شىىىىۇنىداق قىپىى‪ ،‬بۇ دۇنيىاغىا مە بۇرني تىارتىى‪،‬‬ ‫كېپىندنن‪.‬‬ ‫كۆزلىرنمنى تەسىىىتە ئېچى‪ ،،‬زۇۋانى يوغان ئادەمنىج بېشىىىىمدا قاراب‬ ‫تۇرغانپىقىنى كۆرد م‪.‬ئۇ ئېگىز‪ ،‬سىېمىز‪ ،‬سىاقىپىغا ئاق سىانچىغان‪ ،‬شىىاب‬ ‫بۇرۇتىنىج ئۇچىنى مايپىېالغان ئادەم ئىدر‪ .‬ئۇنىج سارايېەن ئىكەنپىكىنى‬ ‫تونۇدۇم ۋە شىىىۇ ئەسىىىنادا يەنە بىر ئىشىىىنى ھېر قىپدننئ ئۇ مۇشىىىتۇمزور‪،‬‬ ‫ۋاقىراب‪ -‬ىىاقىراب خەقنى قورقۇتۇتال يەرنىىدنغىىان ئىىادەم بولۇب‪ ،‬ھىىازنرمۇ‬ ‫كۆزلىرر غەزەتتىال تارقىراب كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە بولدر ‪ −‬دەب سورندنن‪ − ،‬نېمىشقا قولۇمنى سىپكىيسەن‬ ‫‪32‬‬

‫‪ −‬نېمە بولدر دەمسىىىىەن ‪ −‬دەب گەكىرندر سىىىىارايېەن مەسىىىىخىرە‬ ‫قىپى‪ −،،‬نېمە بولدۇڭ دەب سەندنال سوراش كېرە ې چىقىرنمىسۇن دتدنن‬ ‫سېنى‪ .‬خېرندارلىرنمنى قورقىتى‪ ،‬قاچۇرندنغان بولدۇڭ سەنې‬ ‫سىىىىىىارايىىېەنىىنىىىج ئىىامىىبىىۇردە قىىولىىىدنىىال قىىۇتىىۇلىىۇشىىىىىى قىىا‬ ‫تىرنشىىىېتتى‪ ،‬شىىۇنداقتىمۇ مەن چىقىرندنممۇ “ دەب سىىورندنن بوغۇق‬ ‫ئاۋازدا‪.‬‬ ‫‪ −‬چىقىرنما ې قولىغا تىكەن كىرگەن بوز ئېيىقتە چىقىرندنج بايا‪،‬‬ ‫تورۇسىىنى بېشىىىمىزغا ئۆر ۋتتەمدنكىال دتدنن‪ .‬تۇرۇتال نېمە بولدۇڭ تاماق‬ ‫يەۋتتى‪ ،‬ئۇخالب قالدنج‪ ،‬قارا باستى بولغا سېنى‪.‬‬ ‫مۇشىىىىۇ گەتنىڭال ئۇنى قىايىى‪ ،‬قىالاليىدنغىانپىقىنى بىپەتتىن‪ .‬مېنى‬ ‫قويۇب بەرسىىىىىكەن دەب ئۇنىج گېپىگە ھە دەب قويسىىىىاممۇ بوالتتى‪ ،‬ئەمما‬ ‫يالغان ئېيتقۇم كەلمىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ياق‪ ،‬ئۇنداق بولمىدر‪ ،‬ئۇخپىمىدنن‪ ،‬قارا بېسىىىىىپمۇ قالمىدر‪−،‬‬ ‫دتدنن‪ −،‬مەن ئەسال چەش كۆرمەيمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمىسە نېمىشقا چىقىرايسەن ‪ −‬دتدر ئۇ يەنە‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇ دۇنياغا بېرن‪ ،‬كەلدنن‪ .‬مەن ئۇ يەرگە ئاالمە ئىزدەب مۇشىۇنداق‬ ‫تا ‪-‬تا بېرن‪ ،‬تۇرنمەن‪ .‬چەش باشقا‪ ،‬بايقاش باشقا‪.‬‬ ‫ئۇ ما ا قاراب قېتى‪ ،‬قالدر‪ ،‬ئاچچىقىدا بۇرۇتىنىج ئۇچىنى چىشىپەب‬ ‫مۇنداق دتدرئ‬ ‫‪−‬سىىىپەر دەرۋنشىىپەر غايىخ مەخپۇقالرمۇ كېچىسىىى بىكار يەرنسىىىپەر‪،‬‬ ‫ىاھىانكەزدر ئىابىدا ې كەنبويى روزا تۇتۇب دۇئىا‬ ‫ھەممىسىىىىى سىىىىېنىڭىدە‬ ‫قىپىېترن‪ ،‬بېشىىىىىڭالر ئايپىنى‪ ،‬قالىدۇ‪ .‬كالپىنى ئاشىىىىۇنداق سىىىىاراڭ‬ ‫قىپغاچقا‪ ،‬ئېزنتقۇ كۆرنسىپەر ھەقىچان‪.‬‬ ‫بىپەن‬ ‫كەلىىد م‪ ،‬توغرا دەيتتى‪ .‬ئىىالالھ تىىائىىاالمۇ ئۆزننى يوقىتى‬ ‫ئەقپىنى يوقىتى ئارنسىدا قىپدە تەرق بار دتمىگەنمىدر‬ ‫شىىۇ ئەسىىنادا تەتنۇسىىتا لى بىر نەرسىىىپەرنى توشىىۇب يەرگەن ئىككى‬ ‫غۇالم تەيدا بولدر‪ .‬تەتنۇسىىتا قىزنرن‪ ،‬تىشىىقان ئۆچكە گۆشىىى‪ ،‬تۇزالنغان‬ ‫بېپى ‪ ،‬دورا‪-‬دەرمە بىپەن تىشىۇرۇلغان قو قوۋۇرغىسىى‪ ،‬قۇيرۇق مېيىدا‬ ‫تىشۇرۇلغان قاتپىما‪ ،‬تۇرچاق ۋە زاسە شورتىسى‪ ...‬غۇالمالر خېرندارلىرنغا‬ ‫تائام بېرن‪ ،‬بولغىچە ئۆينىج ئىچى تىياز‪ ،‬سىىىىامسىىىىاق ۋە باشىىىىقا دورا‪-‬‬ ‫دەرمەكنىج خۇش تۇراقپىرنغا تولۇب كەتتى‪ .‬ئۇالر مەن ئولتۇرغان شىىرەنىج‬ ‫يېنىغا كەلگەندە بىر قاچا شورتا بىپەن بىر تارچە نان ئالدنن‪.‬‬ ‫سارايېەن ئالدنمدنكى نەرسىپەرگە سەتسالدر‪.‬‬ ‫‪33‬‬

‫‪ −‬ما ا قارا‪ ،‬بۇالرنى تۆلىگەدە تۇلۇڭ بارمۇ ‪ −‬دتدر ئەستەن نەزەردە‪.‬‬ ‫‪ −‬يوق‪ −،‬دتدنن‪ −،‬بىراق‪ ،‬خالىسىىىىاڭ ياتاق‪ ،‬تاماق ھەققى ئەچەن‬ ‫بىرەر چەشە نى ئۆر ب بېرەلەيمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬بايا مەن تەقە چەش كۆرمەيمەن دەۋاتاتتىڭغۇ‬ ‫‪ −‬شۇنداق‪ ،‬مەن تەقە چەش كۆرمەيدنغان چەش تەبىرچىسى‪.‬‬ ‫‪ −‬دتدنمغۇ‪ ،‬ھەممىج دتگەدە سىىىاراڭ بوتسىىىەن‪ −،‬دتدر سىىىارايېەن‬ ‫چىرايىنى تەر شىىتەر ب‪ −،‬ئەسىىپىدە سىىېنى ھەيدنېەتسىىەم بولىدۇ‪ .‬قارا‪ ،‬بۇ‬ ‫گەتپەرنى قۇلىقىڭغا ھالقىدە ئېسىىىىېا ‪ ،‬ئۆزەڭ تاقىېالغان دەرۋنشىىىپىك‬ ‫ھالقىسىى تۇرمامدۇ‪ ،‬شىۇنىج يېنىغا ئېسىىېا ې قانچە ياشىقا كىرگەنپىكىڭنى‬ ‫بىپمەيمەن‪ ،‬ئەممىا ھەر ئىككى دۇنيىاغىا يەتكەدە دۇئىا قىپغىنىىج ئېنى ‪.‬‬ ‫ئەمىدر بۇ ئىشىىىىىڭنى تىاشىىىىال‪ ،‬بېرنى‪ ،‬چىرايپى خوتۇن تېپىى‪ ،‬ئۆ ‪-‬‬ ‫ئوچاقپى بو ‪ ،‬باال‪-‬چاقىپىرنج بولسىىۇن‪ ،‬شىىۇ چاغدا ئەۋالد قالدۇرۇب‪ ،‬بىر‬ ‫ايدا مەزمۇ ياشىىىيااليسىىەن‪ .‬ھەر ايدا ئۇرۇش‪-‬ۋەيرانچىپى بولۇۋاتسىىا‬ ‫اھان كېزن‪ ،‬نېمە قىپىسىىىەن بۇ مەندنال سىىىا ا نەسىىىىھە ې ئۆزە چە بىر‬ ‫نەرسىىپەرگە ئېرنشىەلەيمەن دەب ئويالمسىەن قارا‪ ،‬بۇ سىارايغا اھاننىج تۆ‬ ‫تەرنپىىدنال مۇسىىىىىاتىرالر كېپىى‪ ،‬قونىىدۇ‪ ،‬بىر نەچچە قەدەھ ئىچىېالغىانىدنال‬ ‫كېيىال ھەممىسىىى ئوخشىىاش ئىشىىالرنى سىىۆزلەيدۇ‪ ،‬ئىنسىىان ھەممە يەردە‬ ‫ئوخشاشال ئىنسان‪ .‬ئاش ئوخشاش‪ ،‬سۇ ئوخشاش‪ ،‬ھەتتا توقمۇ ئوخشاشې‬ ‫‪ −‬ئەمىمىىا مەن بىىاشىىىىقىىچە نەرسىىىىىىپەرنىى ئەمەس‪ ،‬تەقە ھەقىنىى‬ ‫ئىزدەيمەن‪ −،‬دتدنن‪ −،‬مېنىج سەتىرنن تەرۋەردنگارنى ئىزدەش سەتىرندۇر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇنداقتا ئۇنى خاتا يەردە ئىزدەتسىەن‪ −،‬دەب قوتا تەگدر سىارايېەن‬ ‫ۋە بىردننال گەكىرنىىدر‪ −‬رەببىىىج كەتتىې ئۇنىىىج قىىاچىىان قىىايتىىى‪،‬‬ ‫كېپىدنغانپىقىنى مەندنال سورنما‪ ،‬چەنكى مەنمۇ بىپمەيمەن‪.‬‬ ‫بۇ گەتنى ئا الب يەرنكىمگە بىر ئاغرن كىرن‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫‪−‬ئىالالھنى ھىاقىارەتپىگەن ئىادەم ئەمەلىيەتتە ئۆزننى ىھ اقىارەتپەيىدۇ‪−،‬‬ ‫دتدنن‪ −،‬ئۇ ئادەم بۇنى بىپسۇن‪-‬بىپمىسۇن‪ ،‬ئەھېا شۇنداق‪.‬‬ ‫سىىىىىىارايىېەن ئىىاغىزنىنىى مىىايىمىىاقىالشىىىىتىۇرۇب ھىىجىىيىىى‪ ،‬قىويىىدر‪،‬‬ ‫ئىىاچچىقالنغىىانپىقى ۋە گۆدەكپەرچە تېرنكىشىىىىپىرر چىرايىىىدنال چىقىىى‪،‬‬ ‫تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئۇنىڭغا سوئا قويدۇمئ‬ ‫‪ −‬ئالالھ بىز سىىىىىپەرگە شىىىىا تومۇرۇ الردننمۇ يېقىال“ دتمىگەنمۇ‬ ‫ئالالھ ئەرشىتە‪ ،‬بىزدنال شىۇنچە يىراق يەردە تەختتە ئولتۇرمايدۇ‪ ،‬بەلكى ھەر‬

‫‪34‬‬

‫ۋاقىا‪ ،‬ھەر يەردە بىزنىج ئىچىمىزدە‪ .‬شۇ ا ئۇ بىزنى ئەسال تاشپىېەتمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۇ ئۆزننى قانداقمۇ تەر ئەتسۇن‬ ‫سارايېەن بۇنىڭغا تەن بەرمە ئ‬ ‫‪ −‬ئەمما سىىەن بولمايدۇ دتگەن ئى بولدر‪ .‬ئۇ بىزنى تەر ئەتتى‪−،‬‬ ‫دتدر مۇزدە تىكىپى‪ −،،‬ھەم شىۇنىڭغا ئىشىەنگىنكى‪ ،‬مۇشىۇنداق بولسىا‬ ‫تېخىمۇ ياخشىىى‪ .‬ئەگەر ئالالھ بۇ يەردە بولسىىا‪ ،‬بېشىىىمىزغا تەرلە بااليى‬ ‫ئىىاتەتپەر كېپىېاتقىىانپىقىنى كۆر ب تۇرۇب ىن تۇرۇۋالسىىىىىىا ئۇ قىىانىىداق‬ ‫تەرۋەردنگار‪ ،‬دتگىنە قېنى‬ ‫‪ −‬ئۇ قىرن نىزامنىج بىرننچىسىىى‪ −،‬دتدنن سىىىپايىپى بىپەن‪−،‬‬ ‫ياراتقۇچىنى قانداق سىىىىەتەتپىسىىىىە ئۆزنمىزگە قانداق قارايدنغانپىقىمىز‬ ‫ئاشىىكارە بولىدۇ‪ .‬ئەگەر ئىالھ دېيىلگەن ھامان ئاۋۋال ” ئۇ قورقۇش‪ ،‬تەپ‬ ‫تارتىش كېرەك بولغان بىر بارلىق “ دېگەن ئۇقۇم كالالڭغا كەلسەەەەە‪ ،‬دې ەك‬ ‫سە ەەە ۇ ك پ ھالالردا قورقۇ چ ۋە تەپ تارتىش ئىلكىدە تۇرغان بولىسە ەەەن‬ ‫ئەگەر ئىالھ دېيىلگەن ھامان ئاۋۋال ئۇ ى ئىشەەەق‪ ،‬مەرھەمەە ۋە قەەەە ەە‬ ‫دەپ چۈقە سەڭ‪ ،‬ئۇ ھالدا بۇ سۈ ەتلەرمۇ سە دە يېتەرلىك مەۋجۇە بولغان‬ ‫بولىدۇ‬ ‫‪ −‬بولىدر قىى‪ −،،‬دتىدر سىىىىىارايېەن‪ −،‬بۇ گەتنىىج خۇدا بىزنىىج‬ ‫خىيالىمىزنىج مەھسۇلى دتگەندنال نېمە تەرقى بار مەنچە سەن‪...‬‬ ‫شىىىىۇ ئەسىىىىنىادا ئىارقىا تەرەتتە ېىدە چىقىى‪ ،،‬ئۇنىىج گېپى ئەز لەب‬ ‫قىىالىىدر‪ .‬غەلېە‪-‬غوغىىا چىققىىان يەرگە قىىارنىىدۇق‪ ،‬يوغىىان ئىككى ئىىادەم‬ ‫مەسىىتپىكتە ھۆكىرەب يەرەتتى‪ .‬ھەر ئىككىسىىى ھەددندنال ئېشىىى‪ ،،‬باشىىقا‬ ‫خېرنىدارالرغىا ھەيېە قىپىى‪ ،‬ئۇالرنىىج تىاۋنقىىدنكى ئىاشىىىىنى تىارتىېتپىى‪،،‬‬ ‫قەدەھپىرندنكى مەينى ئىچمەكتە ئىدر؛ كىمكى ئۇالرغا قارشىىىىى چىقسىىىىا‬ ‫تېخىمۇ زومىگەرلىىىك قىپىىى‪ ،،‬ئىىالىىدنغىىا كەلگەننىىىج ھەممىسىىىىىنى‬ ‫نومۇسسىزالرچە ئۇرۇب سوقاتتى‪.‬‬ ‫بۇالرنى كۆر ب سارايېەننىج غەزەتتىال چىشپىرر كىرنشى‪ ،‬كەتتىئ‬ ‫‪ −‬قىارا مىاۋۇ بەدۋنپەرگەې شىىىىۇمپۇق ئىزدەتال يەرنىدۇ ئەمەسىىىىمۇې قىارا‬ ‫دەرۋن ‪ ،‬بۇالرنىمۇ كۆر ب باقې‬ ‫سىارايېەن گەب قىپغا ئۆينىج ئۇ تەرنپىگە بېرن‪ ،،‬مەسىا خېرندارنىج‬ ‫گېپىنى سىىقى‪ ،‬يەزنگە بىر مۇشىا سىالدر‪ .‬ئۇ بۇنداق زەربىگە ئۇچرنشىىنى‬ ‫ھې ئويپىمىغان بولسىىىا كېرە ‪ ،‬يەرگە بوش تاغاردە تۇال الب چەشىىىتى‪،‬‬ ‫ئاغزندنال بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس ئېغىر تىنىقتىال باشىىىقا تىېن چىقمىدر‪.‬‬ ‫ئەمما يەنە بىرر يامانراق چىقتى‪ ،‬ئۇ سىىىىارايېەننىج مۇشىىىىتىغا ېنىنىج‬ ‫‪35‬‬

‫بىارنچە تىاقىابىى‪ ،‬تۇرسىىىىىمۇ‪ ،‬كۆب ئۆتمە ئۇمۇ يەرگە يىقىپىدر‪ .‬سىىىىارايېەن‬ ‫يەردنكى ئىىادەمنىىىج بېقىنىغىىا غەزەب بىپەن تەتكىپى تۇردر‪ .‬ئىىارقىىىدنال‬ ‫ئۇنىج قولپىرننى ئۆتەكىنى‪ ،‬تاشىىىىنىسىىىىى بىپەن دەسىىىىسىىىىەب ئەزدر‪.‬‬ ‫بارماقالرنىج غىرنسالب سۇنغىنىنى ئا پىدۇق‪.‬‬ ‫‪ −‬بوالر ئەمىدرې‪ −‬دەب ۋاقىرنىدنن‪ − ،‬خەقنى ئۆلتەر ب قويىسىىىىەن‪،‬‬ ‫شۇمۇ سېنىج مەقسىتىجې‬ ‫مەن سىىىىىوتىى‪ ،‬ىىانىنىى ىېىنىىن بىىپەن قىوغىىدايىمەن‪ .‬چىەمىەلىىنىىمىۇ‬ ‫دەسىىسىىىمەسىىپىككە قەسىىەم قىپغانمەن‪ .‬قۇشىىالرنى كۆرسىىەم سىىۇاليمان‬ ‫ئەلەيھىسىسىاالم‪ ،‬بېپىقالرنى كۆرسىەم يۇنۇس ئەلەيھىسىسىاالم يادنمغا كېپىدۇ‪.‬‬ ‫انپىقالرنى ئاسىراش‪ ،‬قوغداش مېنىج ۋەزنپەم‪ .‬بىرسىى بىرسىىگە زنيان‪-‬‬ ‫زەخمە يەتكەزمەكچى بولسىىىىىا ئىا ىز بولغىنىنى قولۇمىدنال كېپىشىىىىىچە‬ ‫قوغىدايمەن‪ .‬ئەممىا بىزنىىج ئەخالقىمىزدا غەزەب ۋە ئىالىدنرا غۇلۇق يوق‪.‬‬ ‫مەن تەقە بۇ تانىي ىسىىمىمنى سىىارايېەن بىپەن مۇسىىاتىر ئوتتۇرنسىىىدا‬ ‫انسىز تەردە قىالاليمەن‪.‬‬ ‫سارايېەن ما ا غەزەب بىپەن تىكىپى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬دەرۋن ‪ ،‬سىىەن بۇ ئىشىىقا ئارنالشىىما‪ ،‬بولمىسىىا سىىېنىمۇ ئېشىىەكنى‬ ‫ئۇرغاندە دۇمبااليمەن‪ −،‬دەب تەھدنا سالدر‪ .‬ئەمما ئۇنىج شۇنداقال دەب‬ ‫قويغانپىقىنى ھەر ئىككىمىز بىپەتتۇق‪.‬‬ ‫ئۇزاق ئۆتمە خىزمەتچى يىگىتپەر كېپىى‪ ،‬ئىككىسىىىىىنى قوتۇردر‪.‬‬ ‫قارنسىىام بىرننىج بارمىقى‪ ،‬يەنە بىرننىج بۇرنى سىىۇنۇتتۇ‪ ،‬بەدەنپىرر قان‪.‬‬ ‫سىىىىارا قورقۇنچپۇق ىمجىتپىققا چۆكتى‪ .‬سىىىىارايېەن ئۇالرنى شىىىىۇنداق‬ ‫قىپىېەتكىنىىىدنال مەمنۇن بولۇب‪ ،‬نوچىپىقىىىدنال مەغرۇرلىنىىى‪ ،‬مىىا ىىا‬ ‫كۆزننىج قۇيرۇقىدا قاراب قويدر‪ .‬ئۇ ما ا قاراب گەب قىپىېاتسىىىمۇ سىىۆزر‬ ‫ھەممەيپەنگە ئورتاق ئىدر‪ ،‬ئاۋازر كەڭ بوشىىپۇقتا ئۇچۇب يەرگەن قۇشىىتە‬ ‫يەكسەلدرئ‬ ‫‪ −‬كۆرد مۇ دەرۋن ئەتەندر‪ ،‬ئەسىپىدە ئۇرۇشىقۇم يوق ئىدر‪ ،‬لېكىال‬ ‫بۇ يەرنى مۇشىىۇ خۇمسىىىالرغا قويۇب‬ ‫ئۇرۇشىىتۇم‪ .‬ئۇرۇشىىما قانداق قىال‬ ‫بەرسىىەم بوالمتى ئالالھ خار بەندنپىرننى ئۇنتۇغاندا ئادالەتنى ان تىكى‪،‬‬ ‫قوغداش بىزگە يەكپىنىدۇ‪ .‬ئەگەر ئۇنىج بىپەن تارا الشىىىماقچى بولسىىىاڭ‬ ‫شىىىىۇنداق دە‪ ،‬بىپسىىىىۇنكى‪ ،‬قوزنچاقنى يالغۇز قويۇب بەرسىىىىەڭ بۆرە بولۇب‬ ‫چىقىدۇې‬ ‫ئۇنىڭدنال گۇمانپىنى‪ ،‬مەرەمنى قىسىىىىى‪ ،‬قويدۇم‪ ،‬ئىشىىىىىككە قاراب‬ ‫كېتىېتتى‪ ،‬خاتا ئى قىپىېاتىسەن“ دتدنن تەس ئاۋازدا‪.‬‬ ‫‪36‬‬

‫‪ −‬بىر زامانالردا قوزا ئىدنن‪ ،‬ئەمدر بۆرە بولدۇم دتسەم خاتاممۇ‬ ‫‪ −‬يىىاق‪ ،‬ئىۇ دتىگىىنىىىج تىوغىرا‪ ،‬ھەقىىقەتەن بىۆرە بىوتسىىىىەن‪ ،‬بىۇنىى‬ ‫كۆر ۋاتىمەن‪ .‬ئەممىا بۇ قىپغىانپىرنن ھەق دەۋاتىسىىىىەن‪ ،‬دە مەشىىىىەدە‬ ‫خاتاالشتىج‪.‬‬ ‫سارايېەن ئارقامدنال توۋلىدرئ‬ ‫‪ −‬توختاب تۇر‪ ،‬ئىشىىمىز تېخى تەگىمىدر‪ .‬ما ا قەرزدارسىەن‪ ،‬ياتاق‪،‬‬ ‫تاماق ھەققىگە چەشەمنى ئۆر ب بەرمەكچى بولغانىدنج‪.‬‬ ‫سىىىىىىارايېەننىىىج غەتپە ئۇچقۇنپىرر چىىاقنىىاۋاتقىىان كۆزنگە مەھكەم‬ ‫تىكىپگىنىمچە ئۇنىڭغا قاراب ما دنن‪ .‬ئۇ ياقتۇرماسىىىپى ۋە گۇمان بىپەن‬ ‫مەنىدنال قېچىى‪ ،‬تۇرسىىىىىمۇ‪ ،‬ئوڭ قولىىدنال تۇتۇب ئىالقىنىنى ئىاچقىنىمىدا‬ ‫غىج قىاللمىدر‪ .‬تالچىالر‪ ،‬سىىېھرنگەرلەر ئىنسىىانالرنىج قولىدنال ئۇالرنىج‬ ‫كەلگەسىىىىنى كۆرەلەيدنغانپىقىنى ئېيتىشىىىىدۇ‪ .‬مەن تەقە ئۆتمەشىىىنى‪،‬‬ ‫ئىنسىىىىاننىج بېسىىىىى‪ ،‬ئۆتكەن‪ ،‬ئەمما تاشىىىىالب كېتەلمىگەن يولپىرننى‬ ‫كۆرنمەن‪...‬‬ ‫سىىارايېەننىج ئالقىنىدنكى ئىزالرنى كۆزەتتىن‪ ،‬سىىىزنقالر چو قۇر ھەم‬ ‫يېرن ئىىدر‪ ،‬بىر‪-‬بىرنگە ئۇالشىىىىمىايتتى‪ .‬كۆز ئىالىدنمىدا دولقۇنسىىىىىمىان‬ ‫سىىىزنقالر تەيدا بولدر‪ .‬ھەر ئىنسىىاننىج ئەتراتىدا رە گارەڭ نۇر ھالقىسىىى‬ ‫بوالتتى‪ .‬بۇ ئادەمنىج بولسىىىا بوز رە گە يېقىال سىىىولغۇن كۆ رەڭ ئىدر‪.‬‬ ‫روھىنىج ەۋھىرر ئويۇلۇب‪ ،‬چۆرنسىىىىى زتدنپەنگەنىدر‪ .‬تاشىىىىقى دۇنياغا‬ ‫قارشىى ئۆزننى قوغدنغۇدە ئىچكى قۇدرنتى ئاسىاسىەن قالمىغانىدر‪ .‬دتمە‬ ‫ئۇ ئەسىىىىپىىدە تېگىىدنال قۇرۇب كەتكەن گىيىاھ ئىىدر‪ .‬يوقىاتقىان روھىي‬ ‫كەچىنى ئەسىىپىگە كەلتەر ش ئەچەن ىسىىمانىي قۇۋۋنتىنى ھەسىىسىىىپەب‬ ‫ئاشىىۇرغانىدر‪ .‬ئىچىدنكى زەئىپپىك تېشىىىدا غەزەب بولۇب ئىپادنپىنەتتى‪.‬‬ ‫شۇ ا ئۇ ھە دتگەندنال باشقىالرغا ھەيېە ساالتتى‪.‬‬ ‫يەرنكىن تېز سىوقۇشىقا باشىپىدر‪ ،‬چەنكى يېڭى نەرسىىپەرنى كۆرمەكتە‬ ‫ئىدنن‪ .‬باشىىىىتا كۆر نگەن رەسىىىىىمنى گويا يىپە تەردننىج ئارقىسىىىىىدنال‬ ‫كۆر ۋاتقاندە تەسىىتە ئىپغا قىپىېاتاتتىن‪ .‬ئارقىدنال ئۇ كۆز ئالدنمدا تولۇق‬ ‫نامايەن بولدرئ چاچپىرر بېغىررەڭ‪ ،‬ياال داياغ تۇتىغا قوزغۇننىج رەسىىىمى‬ ‫چېكىپگەن‪ ،‬دولىسىىىغا كەشىىتە ئىشىىپەنگەن قىزن‪ ،‬شىىارتا ئارتىېالغان ياش‬ ‫ئايا ‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىۆيگىنىڭدنال ئايرنپى‪ ،‬قاتسىىەن‪ −،‬دتدنن‪ ،‬ئاندنال ئۇنىج سىىو‬ ‫ئالقىنىنى قولۇمغا ئالدنن‪.‬‬

‫‪37‬‬

‫ئىايىالنىىج كۆكسىىىىى ئىشىىىىشىىىىىى‪ ،‬كەتكەن‪ ،‬ھىامىپىدار بولۇب‪ ،‬ھىازنرال‬ ‫تۇغىدنغاندە قىالتتى‪ .‬ئۇ كۆيەۋاتقان بىر ئۆيگە سىىولىنى‪ ،‬قالغان بولۇب‪،‬‬ ‫كەمەش ئېگەرلىك ئاتالر ئۆينى قورشىىاب تۇراتتى‪ .‬كۆيگەن سىىامان ۋە ئادەم‬ ‫گۆشىنىج تۇرنقى ئەتراتنى قاتالب كەتكەنىدر‪ .‬ئاتپى مو غۇلالرنىج تاناق‬ ‫بۇرۇنپىرر‪ ،‬دنقمىىاق ۋە قىىاتتى بويۇنپىرر‪ ،‬قېتىىى‪ ،‬كەتكەن يەرەكپىرر‬ ‫كۆر ندر‪ ،‬چىڭگىزخان لەشكەرلىرر‪...‬‬ ‫‪ −‬بىر ئەمەس‪ ،‬ئىككى ئىىادنمىڭىىدنال ئىىايرنپىىى‪ ،‬قىىاتسىىىىەن‪ −،‬دەب‬ ‫تەزەتتىن گېپىمنى‪ −،‬ئۇ چىىاغىىدا ئىىايىىالىىىج تۇنجى بىىاال غىىا ھىىامىپىىدار‬ ‫ئىكەندۇق‪.‬‬ ‫سىىىىارايېەن كۆزننى قىسىىىىى‪ ،،‬ئۆتەكىگە قارندر‪ ،‬بېشىىىىىنى كۆتەرمە‬ ‫لېېننى چىشىپەب تۇرۇب كەتتى‪ ،‬ئاندنال تەرر شىۇنداق تەر لدنكى‪ ،‬چىرايى‬ ‫سىىىىىرلى تەس ئىالىدر‪ .‬شىىىىۇئىان ئۇ مىا ىا ھىازنرقىىدنال خېپى بە قېرنى‪،‬‬ ‫كەتكەندە كۆر ندر‪.‬‬ ‫‪ −‬گەرچە سىىا ا تەسىىەلپىي بواللمىسىىىمۇ گېپىمنى دەۋاال ‪ −،‬دتدنن‬ ‫ئاسىىىىتا‪ −،‬خوتۇنۇ نىج بېشىىىىىغا چىققىنى ئوتمۇ ئەمەس‪ ،‬ئىر‪-‬تەتەكمۇ‬ ‫ئەمەس‪ .‬تورۇسىتىكى ياغاچتىال بىرسىى ئەسىتىگە چەشىەب شىۇ ھامان‪ ،‬يەنى‬ ‫ھې قىينىالمىايال ىان بەردر‪ .‬سىىىىەن بولسىىىىىاڭ ئۇنىىج قىانچىپىىك ئىازاب‬ ‫چەككىنىدنال ۋەھىمە يەب يەرد ڭ‪ .‬ئۇنداق بولمىدر‪.‬‬ ‫سىارايېەن قاتىقىنى تەردر‪ ،‬ئۇ كۆتەر ب قوتقۇسىىز يەكنىج ئاسىتىدا بە‬ ‫بىۇ ئىشىىىىىالرنىى نەدنىال بىىپىسىىىىەن‪،‬‬ ‫قىويىۇۋەتىكەنىىدە قىىالتىتىى‪.‬‬ ‫سېھرنگەرمۇسەن “ دتدر ئەلەم بىپەن‪.‬‬ ‫سوئالنى ئا پىماسقا سالدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬خوتۇنۇمنى اليىقىىىدا دەتنە قىاللمىىىدنن دەب ئۆزە نى ئەيىبپەب‬ ‫كېپىېاتىسىىىەن‪ ،‬يامان چەشىىىپىرنڭدە دائىن ئۇنىج بىر كاماردنال ئۆمىپەب‬ ‫چىقىدنغانپىقىنى كۆر ب تۇرۇۋاتىسىىەن‪ ،‬ئەمما ئو ‪-‬خىيالىج سىىا ا ئويۇن‬ ‫كۆرسىىىىىتىېاتىىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬خوتۇن‪-‬بىاالڭ ھىازنر تەۋقۇلدىاددە بىر ھىالەتتە‪،‬‬ ‫نۇر زەررنچىپىرندە يە گى‪ ،،‬ئەركىال ھالدا ئەبەدنيە ئالەمىنى كەزمەكتە‪.‬‬ ‫ئاندنال سۆز منى دەرھا خۇالسىپىدننئ‬ ‫‪ −‬خالىسىىىاڭ يەنە قوزا بوالاليسىىىەن‪ ،‬چەنكى ئۇ ئىچىڭدە بار‪ .‬ئۆزە نى‬ ‫تېخى يوقىتى‪ ،‬قويمىدنج‪.‬‬ ‫سىىىىارايېەن بۇ گەتنى ئا ال‪-‬ئا پىمايال قولىنى ئوتتىال تارتىېالغاندە‬ ‫تارتىېتپى‪ ،‬مەندنال يىراقالشتى‪.‬‬

‫‪38‬‬

‫‪ −‬ما ا قارا دەرۋن ‪ ،‬سىىىىەندنال بىزار بولدۇم‪ −،‬دەب غۇدۇرلىدر ئۇ‪−،‬‬ ‫بۇ كېچە بۇ يەردە قونسىىاڭ بولىدۇ‪ .‬ئەمما ئەتە تاڭ ئاتقاندا يوقىپىسىىەن‪ .‬بۇ‬ ‫ئەتراتتا سېنى ئىككىنچى كۆر ب قالما ې‬ ‫بېشىمنى لىڭشتتىن‪ ،‬چەشەندنن‪.‬‬ ‫ئەھېا شىۇنداق‪ ،‬راسىا گەب قىپسىاڭ ئاچچىقالب تېرنكى‪ ،‬كېتىدۇ‪.‬‬ ‫ئىشىىىقتىال گەب باشىىىپىسىىىاڭ سىىىەترايى ئۆرلەب‪ ،‬غەزەتپىنى‪ ،‬سىىىەندنال‬ ‫نەترەتپىنىدۇ‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-18‬ماي‬ ‫ئېپال چوڭ قىزر ۋە ئېرر بىپەن خىاتىپىشىىىىىى‪ ،‬قىالغىانىدنال كېيىال‬ ‫ئۆيدە شىۇنداق ىددني كەيپىيا ھۆكەم سىەردنكى‪« ،‬ئىشى شىەرندىتى»نى‬ ‫ئوقۇشىقا ۋاقىا چىقىرالمىدر‪ .‬ئۇالرنىج ئوتتۇرنسىدا گويا نەچچە ۋاقىتتىال‬ ‫بېرر قىاينىاب كەلگەن قىازاننىىج تۇۋنقى تۇيۇقسىىىىىز ئېچىپىى‪ ،‬كەتكەنىدە ‪،‬‬ ‫ئىچىدنكى ھور ۋە ھورنىج بېسىىىىمى سىىىىرتقا چىقى‪ ،‬كەتكەندە بولدر‪.‬‬ ‫كونىىا زنىىددنيەتپەرگە يېڭى خىىاتىپىقالر قېتىپىىدر‪.‬ئەتسىىىىۇس‪ ،‬ئۇ تۇۋاقنى‬ ‫ئېچىېەتكىنى ئېپال ئىدر‪ ،‬ئۇنى ئاز كەلدر دەب‪ ،‬سىكوتقا تېپېكون قىپى‪،،‬‬ ‫قىزر بىپەن تو قىپى ئىشىىىنى قايتا ئويپىشىىى‪ ،‬بېقىشىىىنى ئېيتى‪،،‬‬ ‫ئىشنى بۇزدر‪.‬‬ ‫كېيىال ئۇ تېپېكوندا دتگەن شىىۇ گەتپىرنگە تۇشىىايمان قىالتتى‪ ،‬ئەمما‬ ‫ھازنر ئەمەس‪-18 .‬مار كەنى سىىەۋەبىدنال شىىۇنچىپىك خاتىر ەم ئىدنكى‪،‬‬ ‫تاغدە يۆلەنچەكى باردە چوڭ گەب قىپى‪ ،،‬بىرسىىنىج تۇرمۇش ئىشىىغا‬ ‫ئارنپىشىشتىال قىپچە تەب تارتمىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ياخشىىمۇسىىز سىكو ‪ ،‬مەن ئېپال‪ ،‬ېنېتنىج ئانىسىى‪ −،‬دتدر ئۇ‬ ‫قىىزنىنىىىج ئىوغىۇ دوسىىىىىتىىغىىا تىېىپىېىكىون قىىپىشىىى ىنىى نىورمىىا ئىى‬ ‫ھېساباليدنغاندە تېتىك‪ ،‬ئازادە سۆزلەشكە تىرنشى‪ −،،‬سىز بىپەن ئازراق‬ ‫تارا الشسام بوالمدۇ‬ ‫‪ −‬رۇبىنسىىىىتېال خانىممۇسىىىىىز قۇلىقىمغا ئىشىىىىەنمە قالدنمغۇ‬ ‫ئەلېەتتە بولىدۇ‪ −،‬دتدر سىىىكو تىپى تۇتۇلۇب قالغاندە كېكەچپەب ھەم‬ ‫شۇنچە ھودۇقۇب كېتىېاتسىمۇ سەتىتىنى چەشەرمەسپىككە تىرنشى‪.،‬‬ ‫ئېپالمۇ ئەدەب‪ ،‬ھۆرمە بىپەن سىىىىكوتقا ئۇنى قوبۇ قىاللماسىىىىپى‬ ‫مەسىىىىپىسىىىىنىج يوقپۇقىنى‪ ،‬شىىىۇ ا بۇ گەتنى ئۇنىج خاتا چەشىىىىنى‪،‬‬ ‫‪39‬‬

‫قالماسىپىقى كېرەكپىكىنى‪ ،‬تەقە ئۇنىج قىزر بىپەن تو قىاللمىغۇدە‬ ‫دەرنجىدە كىچىك‪ ،‬ئىشىىىسىىىىز ۋە تە رنبىسىىىىز ئىكەنپىكىنى ئېيتتى‪ .‬بۇ‬ ‫قېتىمقى تېپېكوندا كۆر شىىىىەش بەلكىن ئۇنىج كۆ پىگە ئازار بېرندۇ‪ ،‬ئۇنى‬ ‫ئىازاباليىدۇ‪ .‬ئەممىا ئۇ ئېپالنىىج نېمە دتمەكچى بولغىانپىقىنى ئۇزاق ئۆتمە‬ ‫چەشىىىىنىدۇ ۋە راسىىىتكەن دەيدۇ؛ ھەتتا ۋاقتىدا ئاگاھالندۇرغانپىقى ئەچەن‬ ‫ئۇنىڭغىا رەھمە ئېيتىىدۇ‪ .‬گەتنى ىمجىتال يىغىشىىىىتۇرۇش ۋە بۇ قېتىن‬ ‫تېپېكوندا كۆر شىكەن تارا الرنى ېنېتقا يەتكەز شىنىج تايدنسىى بار ئىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بۇالرنى بىرمۇ بىر سۆزلىدر‪.‬‬ ‫تېپېكون شۇنچىپىك ئېغىر ىمى‪ ،‬كەتتىكى‪...‬‬ ‫ئاخىر سكو گەب قىاللىغۇدە كەچكە كېپى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬رۇبىنسىىتېال خانىن‪ ،‬سىىىز بىزنى چەشىىەنمىگەندە قىپىسىىىز‪−،‬‬ ‫دتدر‪ −،‬ېنېا ئىككىمىز بىر‪-‬بىرنمىزگە ئاشى ‪.‬‬ ‫مانا كۆر ڭې يەنە ئاشىىۇ كونا تاراڭې ئادەمپەر نېمىشىىقا بۇنداق سىىاددا‪،‬‬ ‫ئەخمەق بولىدنغاندۇ‪ ،‬ھەيران قالدر ئېپال‪ .‬ئاشىىى ‪-‬مەشىىۇقالر بىرلەشىىسىىە‬ ‫چۆلدە قالسىىىمۇ باغدا ياشىىىغاندە بوالمدنغاندۇ ئىشى ‪-‬مۇھەببە دتگەن‬ ‫قۇتپۇق‪ ،‬سىېھىرلىك كالتە ‪ ،‬بىر نەرسىىگە تېگى‪ ،‬كەتسىىال ئۇنى كارامەتكە‬ ‫ئىگە قىپىېتتىدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما ئېپال كالپىسىدا ئويپىغانپىرننى قويۇب تۇرۇب‪ ،‬مۇنداق دتدرئ‬ ‫‪ −‬ھېسىسىىياتىڭالرنى چەشىىنىمەن‪ .‬ئەمما سىىپەر تېخى كىچىك‪ .‬كىن‬ ‫بىپىدۇ‪ ،‬ئەتە باشقا بىرسىنى ياخشى كۆر ب قېپىشىڭالر مۇمكىال‪.‬‬ ‫‪ −‬رۇبىنسىىىىتېال خىانىن‪ ،‬ئىالىدنراب مۇنىداق دتمەڭ‪ ،‬ئەگەر مۇنىداق‬ ‫ئېھتىمالپى بولسىا ھەممە ئادەم‪ ،‬ھەتتا سىىزمۇ شىۇنىج ئىچىدە‪ ،‬شىۇنداق‬ ‫ئەمەسىمۇ سىىزمۇ بەلكىن ئەتە باشىقا بىرسىىنى ياخشىى كۆر ب قېپىشىىڭىز‬ ‫مۇمكىال‪.‬‬ ‫ئېپال ئاچچى كەلدرئ‬ ‫‪ −‬مەن ئۆ ‪-‬ئوچىىاقپى ئىىايىىا ‪ ،‬ئۆمەرلە ھەمراھىمنى تىىالالب‬ ‫بولغانمەن‪ ،‬ئېرنممۇ شىۇنداق‪ .‬سىا ا دتمەكچى بولغىنىن شىۇ‪ ،‬سىكو ‪ .‬تو‬ ‫قىپى ئوينىشىدنغان ئى ئەمەس‪ ،‬ئويالب ئى قىپىشىج كېرە ‪.‬‬ ‫‪ −‬يەنى سىىز مېنى ئەتە باشىقا بىرسىىگە ئاشىى بولىدۇ دەب ئويالب‪،‬‬ ‫بەگەن سىىەۋداالرچە سىى ۆيگەن قىزدنال ۋاز كە دتمەكچىمۇ ‪ −‬دەب سىىورندر‬ ‫سكو ‪.‬‬ ‫ئەمىدر تىارا الر گويىا تۆتىىدنال مولالق ئېتىى‪ ،‬دومىپىغىانغىا ئوخشىىىىىاش‬ ‫تەسىىىىكويغىا چەشىىىىتى‪ .‬ئىارنپىرنىدنكى ئەمىىد‪-‬ئىارزۇالر‪ ،‬ئىازار بېرنشىىىىپەر‪،‬‬ ‫‪40‬‬

‫كەتەلمىگەن كۆ ەلسىىىىىزلىكپەر‪ ،‬گەتتە چېقىېتپىشىىىىالر‪ ...‬بىر‪-‬بىرنگە‬ ‫ئىارنپىشىىىىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬تېپېكوننى قويغىانىدا ئېپالنىىج قولپىرر ئىاچچىقتىال‬ ‫تىترەيتتى‪ ،‬ئۇ دەرھا ئاشىىخانىغا ما در ۋە قاچان ئىچى سىىىقىپسىىا شىىۇ‬ ‫چاغدا قىپىدنغان ئىشىنى باشپىدرئ تاماق ئېتى ې‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫يېرنن سائەتتىال كېيىال ئۇنىج ئېرندنال تېپېكون كەلدر‪.‬‬ ‫‪ −‬قۇلىقىمغا ئىشىەنمە قالدنن ئېپال‪ ،‬قىزنن بىپەن تو قىپما دەب‬ ‫سىىكوتقا تېپېكون قىپىپسىىەن‪ ،‬مۇشىىۇنداق ئىشىىمۇ بوالمدۇ بۇنداق بىمەنە‬ ‫ئى قىپمىدنن دتگىنە قېنى‪.‬‬ ‫ئېپال تۇرۇتال قالدرئ‬ ‫‪ −‬تىاھ‪ ،‬خەۋەرلەر نېمىانچە تېز‪ ،‬شىىىىۇنىداق‪ ،‬ئۇنىڭغىا تېپېكون قىپىدنن‪.‬‬ ‫ماقۇ دتسەڭ‪ ،‬مەن سا ا چەشەند رە ‪...‬‬ ‫ئەممىىا داۋنىىدنىىىج ئۇنىڭغىىا مىىاقۇ بولغۇدە ھىىالى يوق ئىىىدر‪.‬‬ ‫تاقەتسىزلىك بىپەن يەنە گەب باشپىدرئ‬ ‫‪ −‬چەشىەند رگىدە نېمە ئى بار نېمىشىقا بۇنداق قىپىسىەن سىكو‬ ‫ېنېتقىا ھەممىنى دەتتۇ‪ .‬قىزنىج ھىازنر ھوشىىىىىنى بىپمەيىدۇ‪ .‬الئورادا بىر‬ ‫قانچە كەن تۇرغۇدە ‪ ،‬سېنى كۆر شنى خالىمايدنكەن‪...‬‬ ‫داۋند بىر دەم تۇرنېتپى‪ ،‬سۆزننىج ئاخىرننى ئېيتتىئ‬ ‫‪ −‬سىى ا ا دتسىىەم‪ ،‬بۇنداق ئويپىشىىىڭنى خاتا دەب كەتكىپى بولمايدۇ‪.‬‬ ‫لېكىال باشقىالرنىج تۇرمۇشىغا نېمانچە ئارنپىشىېالىسەن‬ ‫ېنېتال ئەمەس‪ ،‬داۋنىىدمۇ ئېپالغىىا‬ ‫ئۇ كېچە ئۆيگە كەلمىگەن تەقە‬ ‫ئۇچۇر يولالب‪ ،‬ىىىددني بىر ئىشىىىىى چىقىىى‪ ،‬قىىالغىىانپىقىنى‪ ،‬ئۆيگە‬ ‫قايتالمايدنغانپىقىنى ئېيتتى‪ ،‬قانداق ئى ئىكەنپىكىنى چەشەند رمىدر‪.‬‬ ‫ھالبۇكى‪ ،‬داۋند ئىپگىرر ئەر‪-‬ئايالپى تۇرمۇشىىىقا خىالب كېپىدنغان‬ ‫بۇنىداق ئىشىىىىنى قىپىى‪ ،‬بىاقمىغىانىىدر‪ ،‬ئۇنىىج گەلىدنال گەلگە قونۇب‬ ‫يەرندنغانپىقى ئېنى ‪ .‬بەلكىن باشىىقا ئايالالر بىپەن يېتى‪ ،‬قوتىدۇ‪ ،‬ھەتتا‬ ‫ئۇالرغا تۇ دتگەننى سىىورۇب چاچىدۇ‪ .‬نېمە بولسىىا بولسىىۇن‪ ،‬ئېپال ئۇالرنىج‬ ‫ھەممىسىىىىگە كۆنەب كەتتى‪ .‬ئەمما ئېرر بەگەنگىچە ھەر ئاخشىىىىمى ئۆيگە‬ ‫ۋاقتىدا كېپى‪ ،،‬تاماق شىىىرەسىىىدە ئۆزننىج ايىنى تېپى‪ ،‬ئولتۇراتتى‪.‬‬ ‫مۇنىاسىىىىىېنتى ھەر قىانچە يىرنىك بولسىىىىىمۇ ئېپال ئۇنىڭغىا داۋامپى تىامىاق‬ ‫ئېتى‪ ،‬بەرگەن‪ ،‬داۋند بولسىا ئالدندنكى تاماقنى تەبسىسىۇم ۋە مىننەتدارلى‬ ‫بىپەن يەب كەلگەنىىىدر‪ .‬ھەر قېتىن تىىامىىاقتىال كېيىال داۋنىىد چىال‬ ‫‪41‬‬

‫كۆ پىدنال قولۇ غا دەر كەلمىسىىۇن“ دەيتتى‪ .‬ئېپال بۇ سىىۆزنى ئا پىغان‬ ‫ھىامىان ئېرننىىج يوشىىىىۇرۇن ھىالىدا ئۆزنىدنال ئۆز ر تىپەۋاتقىانپىقىنى ھېر‬ ‫قىالتتى‪-‬دە‪ ،‬ئۇنى ئەتۇ قىالتتى‪ ،‬دائىن شۇنداق قىپىپال كەلگەنىدر‪.‬‬ ‫ئەمدنپىكتە ئېرر تۇنجى قېتىن مۇشىىۇنداق ئەخمەقپى قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫ئېپال بۇ ئەھېالالرنى كۆر ب ئۆزننى ئەيىبپىىدر‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬ئەسىىىىپىىدنمۇ ئۇ‬ ‫ئۆزننى دائىن گۇنىاھكىار دەب قىارايىدنغىان‪ ،‬بىاشىىىىقىالرنىىج خىاتىالىقىنى ئۆزنگە‬ ‫بېسىن قىپىېالىدنغان ئايا ئىدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫قىوشىىىىكىېىزە بىىالىىپىىرر بىىپەن بىىپىپە ئىولىتىۇرغىىنىىىدا ئىېىپىالنىىىج‬ ‫گۇناھكارلى تۇيغۇسىىى قايغۇ‪-‬ھەسىىرەتكە ئالماشىىتى‪ .‬ئۇ ئاۋننىج تىسىىسىىا‬ ‫يەيىمەن دتىگەن غەلىېنسىىىىىىگىىمىۇ‪ ،‬ئىورلىىنىىىج ھىېىچىنىېىمە يىېىمەيىمەن دەب‬ ‫تۇرنېتپىشىىىىپىرنغىمۇ تەرۋا قىپمىىدر‪ .‬ھەر ئىككىسىىىىىگە لىقمۇلى كۆ‬ ‫تۇرچاق ۋە باشىىىقا تىشىىىۇرۇلغان سىىىەيپەرنى بەردر‪ .‬بىر قارنسىىىا ئۇ يەنىال‬ ‫بالىپىرر بىپەن شىىۇنداق يېقىال‪ ،‬رنشىىتىسىىى چىج باغالنغان ئانا ئىدر‪،‬‬ ‫ئەممىا كۆ پىىدنكى غېرنبپى كەنسىىىىېرر كەچىيىېاتىاتتى‪ ،‬تەرنشىىىىىان ۋە‬ ‫ھارغىال ئىدر‪.‬‬ ‫غېرنبپىققىا گويىا ھىامىپىدار ئىىدر‪ ،‬ھەر مىنۇ ‪ ،‬ھەر سىىىىىائەتتە ئۇنىىج‬ ‫ئىىچىىىدە يىوغىىنىىايىتىتىى بىۇ تىۇيىغىۇ‪ ،‬بىىر كىەنىى چىوقىۇم تىۇغىۇۋتىتەتىتىى‪-‬دە بىۇ‬ ‫تۇيغۇلىرر بىپەن دنىدارلىشىىىىىاتتى‪ .‬ئەممىا ئۇ چىاغىدا نېمە قىپىشىىىىىنى‬ ‫بىپمەيتتى‪.‬‬ ‫تىامىاقتىال كېيىال بىالىالر ئۆز ھۇ رنپىرنغىا كىرنى‪ ،‬كەتكەنىدە ئېپال‬ ‫تاماق وزنسىىىدا يالغۇز قالدر‪ .‬شىىۇئان ئەتراتىدنكى ىمجىتپى ئۇنىڭغا‬ ‫ئېغىر كەلدر‪ ،‬ۋەھىمىپىك خىيىالالردنال يەرنكى ئېزنپىدر‪ .‬نەچچە سىىىىائە‬ ‫اتا چېكى‪ ،،‬تەر تۆكەب ئەتكەن تاماقالر شىۇ ئەسىنادا كۆزنگە زترنكىشىپىك‪،‬‬ ‫تېتىقسىىىز كۆر نەب كەتتى‪ .‬ئۆزنگە ئىختىيارسىىىز ئى ئاغرنتتى‪ .‬ئۇ قىرن‬ ‫ياشىىىىقا كىرە دەب قالغانىدر‪ ،‬بۇ دۇنيادا سىىىىاق ‪ 40‬يى‪ ،‬ياشىىىىىغانىدر‪.‬‬ ‫ئۆمر منى بىھۇدە ئۆتكەزد ممۇ نېمە دەب ئويالب چۆچەب كەتتى‪ .‬ئۇنىىىج‬ ‫قەلبىىدە چەكسىىىىىز مۇھەببە بىار تۇرۇقپۇق‪ ،‬ھېچكىن ئۇنىڭىدنال سىىىىۆيگە‬ ‫تەلەب قىپمايېاتاتتى‪.‬‬ ‫ئۇنىج خىيالى «ئىشىى شىىىەرندىتى»گە كەتتى‪ ،‬شىىىەمر تەبرنزننىج‬ ‫ئىشىىىپىرر ئۇنىج دنققىتىنى قوزغىغانىدر‪ .‬قېشىىىىمدا شىىىۇنداق بىرر‬

‫‪42‬‬

‫بولسىىىدر‪ − ،‬دەب ئۆزنگە سىىۆزلىدر چاقچاق قىپىېاتقاندە ‪ −،‬تۇرمۇشىىۇم‬ ‫چوقۇم مەنىپىك بوالتتى“‪.‬‬ ‫خىيىالىغىا دەرھىا تېرە ئىشىىىىتىان بىپەن موتوسىىىىىكپىتچىالرنىىج‬ ‫چاتىنىنى كىيىېالغان‪ ،‬ئېگىز بو ‪ ،‬قارا چاچپى ‪ ،‬قارا كۆزلە ‪ ،‬سىىىىرلى‬ ‫بىر ئىادەم كەلىدر‪ .‬ئۇنىىج مەرنسىىىىىگە چەشىىىى كەدە چىاچپىرر بولسىىىىىا‪،‬‬ ‫ئامېرنكىنىج ھارلى داۋندسىىىىون“ ماركىپى قىپقىزن‪ ،‬موتوسىىىىىكپىتنى‬ ‫مىنى‪ ،،‬رولىغا رە گارەڭ لېنتىالرنى ئېسىى‪ ،‬ما سىا‪ ...‬ئۇ خىيالىدنكى بۇ‬ ‫كۆر نەشىىىپەرگە كەلمە تۇرالمىدر‪ .‬يۇقىرر سىىىەرئەتپىك يولدا ئۆزر يالغۇز‬ ‫ئەڭ تېز سىىىەرئەتتە كېتىېاتقان كېپىشىىىكەن‪ ،‬ئەركەكپىكى ئۇرغۇب تۇرغان‪،‬‬ ‫سىىىرلى بىر سىىوتى موتوسىىىكپىتچىې مۇبادا ئۇ ھازنر شىىۇ يولغا چىقى‪،‬‬ ‫موتوسىىكپىتنى توسىسىا‪ ،‬ئۇ ئادەم ئۇنى كەينىگە مىند ر ۋالسىا‪ ،‬كارامە ئى‬ ‫بوالتتى‪-‬دەې‬ ‫شىەمر تەبرنزر مېنىج ئالقىنىمغا قاراب باققان بولسىا ئۆتمەشىەمدنال‬ ‫نېمە كۆرەر بولغىيىدر “ دەب ئويالب قىالىدر ئۇ‪ .‬مۇشىىىىۇنىداق نىاچىار تەيتتە‬ ‫نېمىشىىىىقا ئېغىر ئەندنشىىىىە‪ ،‬ۋەھىمىگە چۆكىدنغانپىقىمنى چەشىىىىەند ر ب‬ ‫بېرەلەرمىدر شۇنچە چوڭ ئائىپىسى تۇرۇب نېمىشقا ئۆزننى يالغۇز‪ ،‬غېرن‪،‬‬ ‫ھېر قىپىىدنغىانپىقىنىىج سىىىىەۋەبىنى ئېيتىى‪ ،‬بېرەر بولغىيمىىدر ئېپال‬ ‫بۇنىڭغىىا قىزنقىىى‪ ،‬قىىالىىدر‪ ،‬ئۆزننىىىج ئەتراتىىىدنمۇ بىر نۇر ھىىالقىسىىىىى‬ ‫بولغيىمىدر ئەگەر بولسىىا ئۇ قانداق رە پەردنال شىىەكىپپەنگەن رە پىرر‬ ‫تىارالق بولغىيمىىدر‪ ،‬سىىىىولغۇنمۇ كېيىنكى ۋاقىتالردا ھىايىاتىىدا تىارالق‬ ‫بولغىنى نېمە بولغىيىدر ياكى ھېچنېمە يوقمىدۇ‬ ‫شىىىىۇ ئەسىىىىنادا ئۇ يەردە‪ ،‬ئوچاقتىال چىقىېاتقان غۇۋا نۇرنىج يورۇقىدا‬ ‫ئاشىىىخانا شىىىىرەسىىىىنىج يېنىدا يالغۇز ئولتۇرغان‪ ،‬ئە بالىنىج ئانىسىىىى‬ ‫بولغان ئېپال رۇبىنسىتېال شىۇنى ھېر قىپدرئ مۇھەببەتنى ئىنكار قىپى‪،،‬‬ ‫ئۇنىڭغىا ىان ەھپى بىپەن قىارشىىىىى تۇرسىىىىىمۇ‪ ،‬ئۇنىىج يىامىان گېپىنى‬ ‫قىپى‪ ،‬كەلسىە‪-‬كەلمەس سىۆزلىسىىمۇ‪ ،‬ئۆزر ئەسىپىدە مۇھەببەتكە ئۆلگەدە‬ ‫تەشنا ئىدر‪ ،‬ئۇنىڭغا ئېرنشەلمىگىنىدنال ھەسرە چېكەتتى‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫سەمەرقەند ئەتراپىدىكى بىر كارۋانساراي‪-1242 ،‬يىل مارت‬ ‫كارۋانسىىىاراينىج ئىككىنچى قەۋنتىدنكى ياتاقتا ‪ 12‬مۇسىىىاتىر بولۇب‪،‬‬ ‫غېرنبپى يەكىنى بوينىغا تەگمەن تېشىىىىدە ئارتىېتپى‪ ،‬شىىىىرنال چەش‬ ‫‪43‬‬

‫كۆر ب ياتىدنغان بۇ ئادەمپەرنىج ئارنسىىىدنال چاڭ‪-‬توزان‪ ،‬تەر ۋە سىىېسىىى‬ ‫تۇرايىدنغىان بوش يەر تىاتتىن‪ .‬ئۇ يەردە ئو ىدنچە سىىىىوزۇلۇب‪ ،‬بولۇب ئۆتكەن‬ ‫ئىشىىىىالرنى بىرمۇ بىر ئەسىىىىپىىدنن‪ .‬ئۆزەم شىىىىىاھىىد بولۇب تۇرۇقپۇق‬ ‫ئىالىدنراقسىىىىىانپىقىن يىاكى غىاتىپپىقىن تەتەيپىىدنال قەدرننى بىپەلمىگەن‪،‬‬ ‫ئىىدرا قىپىشىىىىقىا ئەلگەرەلمىگەن بىرەر ئىالھىي ئىشىىىىىارەتكە يولۇققىان‬ ‫بولغىيمىدنن ئۆتكەن كەنپىرنمنىج ھەممىسىىىىنى مۇشىىىۇ نەزەردە كۆزدنال‬ ‫كەچەر ب چىقتىن‪ .‬ھەقتائاالغا ئۇزۇندنال ئۇزۇن شەكرر قىپدنن‪.‬‬ ‫بىالىپىقىمىدنال بېرر ئۇ دۇنيىاغىا بېرنى‪ ،‬سىىىىىرالرنى بىايقىايتتىن‪ ،‬غىايىخ‬ ‫ئىاۋازالرنى ئىا اليتتىن‪ ،‬تەرۋەردنگىار بىپەن سىىىىۆھبەتپىشىىىىەتتىن‪ .‬ئۇمۇ مىا ا‬ ‫ىاۋاب بېرەتتى‪ ،‬بىايىان قىالتتى‪ ،‬چەشىىىىەنىد رەتتى‪.‬كەنپەرنىىج بىرنىدە گويىا‬ ‫تىچىر‪-‬تىچىر ئاۋازدە يە گىپپەب‪ ،‬ئەرشىىنىج يەتتىنچى قەۋنتىگە ئاسىىتا‬ ‫چىقاتتىن‪ .‬ئاندنال ئېغىرلىشىىى‪ ،‬زتمىننىج ئەڭ چو قۇر يېرنگە چەشىى ەب‪،‬‬ ‫بامبۇ ‪ ،‬كاشىىتان‪ ،‬بۇ دەرنخى ئۆسىىكەن قىياالر زنننەتپەب تۇرغان زتمىنغا‬ ‫سىڭى‪ ،‬كېتەتتىن‪ .‬گاھ ئۇ يەردە‪ ،‬گاھ بۇ يەردە ئىدنن‪ .‬بەزندە ئىشتىھايىن‬ ‫تۇتۇلۇب‪ ،‬نەچچە كەنگىچە بىر لوقما تائام يېيەلمەيتتىن‪ ،‬تارا پىشىىشىنى‬ ‫ئۇنتۇب قىاالتتىن‪ ،‬سىىىىۆزلەر كىالالمىدنال چىقىى‪ ،‬كېتىى‪ ،‬ئىانىدنال كۆچمەن‬ ‫قۇشىىىىالردە قىىايتىىى‪ ،‬كېپەتتى‪ .‬بۇالرنىىىج ھېچقىىايسىىىىىسىىىىى مېنى‬ ‫قورقۇتالمايتتى‪ ،‬شىۇنداقتىمۇ بۇنىج باشىقىالرغا غەلىتە كۆر نىدنغانپىقىنى‬ ‫بىپەتتىن‪ .‬ۋاقىتنىج ئۆتەشىىى بىپەن شىىۇنى بىپدنمكى‪ ،‬ئىالھىي ئىشىى‬ ‫ھالىدنال باشىىىقا ئىشىىىالرنى دەب يەرمەسىىىپىك كېرەككەن‪ .‬ئىنسىىىانالر ئۆزر‬ ‫چەشىىىىىنەلمىگەن ئىشىىىىالرنى ئەيىبپەشىىىىكە مىايىى‪ .،‬بۇ قىائىىدننى ئۆز‬ ‫تە رنبەمدنال نەچچە رە ھېر قىپدنن‪.‬‬ ‫①‬ ‫ئۇ دۇنياغا بېرن‪ ،‬كەلگىنىمگە غەيرر كۆزدە قارنغان‪ ،‬كەشىكپىرنمدنال‬ ‫ھەركىگەن ھەم مىا ىا تەنبىى بەرگەن تۇنجى ئىادەم ئۆز ئىاتىام ئىىدر‪ .‬ئون‬ ‫ياشىالردا بولسىام كېرە ‪ ،‬شىۇ چاغدا قوغدنغۇچى تەرنشىتىپىرنمنى ھەر كەنى‬ ‫دتگەدە كۆر شىكە باشىپىغانىدنن‪ .‬باشىقىالرمۇ ئۇنى مەن كۆرگەندە كۆرندۇ‬ ‫دەب ئوياليىدنغىان سىىىىىاددا ۋاقىتپىرنن ئىىدر‪ .‬ئىاتىام بولسىىىىىا مېنى ئۆزنىدە‬ ‫ياغاچچى قىپىشىنى ئوياليتتى‪ .‬بىر كەنى ئۇ ما ا ئارچا ياغىچىدنال سىاندۇق‬ ‫ياسىىاشىىنى ئۆگىتىېاتقاندا ئاغزنن قىچىشىىى‪ ،،‬قوغدنغۇچى تەرنشىىتىپىرنن‬ ‫ھەققىدە سۆزلەب سالدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬قارا سېنى‪ ،‬خىيالنى بە توال قىپىدنكەنسەن‪ −،‬دتدنن ئاتام‪ −،‬بۇ‬ ‫گەتپىرنڭنى بىر كىمگە دەب يەرمە‪ ،‬خەقنى بىزار قىپىسەن‪.‬‬ ‫① كەشىف‪ −‬يوشۇرۇن ئىشالرنى بىلمەك‪ ،‬بىلىنمىگەن نەرسىنى بايقاش‪ ،‬ئالدىن بېشارەت بېرىش‪.‬‬

‫‪44‬‬

‫بىر نەچچە كەن ئاۋۋا قوشىىنىالردنال بىر نەچچىسىىى كېپى‪ ،‬دادام –‬ ‫ئىانىامالرغىا شىىىىىكىايە قىپغىانىىدر‪ ،‬غىالىتە ئىشىىىىپىرنن بىپەن ئۇالرنىىج‬ ‫بالىپىرننى قورقىتىپتىمىشمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬مىا ىا قىارا بىاالم‪ ،‬ئىامۇتمۇ ئىامۇ دەرنخىنىىج تەۋنگە چەشىىىىىىدۇ‪ .‬بىاال‬ ‫دتگەن ئاتا‪-‬ئانىسىىغا ئوخشىايدۇ‪ .‬چەشىەندنڭمۇ سىەنمۇ شىۇنىج ئىچىدە‪−،‬‬ ‫دتدنن دادام‪ −،‬بىزگە ئوخشىاش ئادەتتىكى ئىنسان ئىكەنپىكىڭنى نېمىشقا‬ ‫ئېتىراب قىپغىپى ئۇنىمايسەن‬ ‫دە شىىۇ تەيتتە‪ ،‬ئاتا‪-‬ئانامنى ياخشىىى كۆرسىىەممۇ‪ ،‬ئۇالرنىج مېھىر‪-‬‬ ‫مۇھەببىتىگە شىۇنچە تەشىنامەن دەب ئويپىسىاممۇ‪ ،‬ھەر ئىككىسىىنىج ما ا‬ ‫يەنىال يا ئىكەنپىكىنى ھېر قىپدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئاتا‪ ،‬سىەنمۇ بىپىسىەن‪ ،‬سىېنىج بۇ ئوغپۇڭ باشىقا قېرننداشىپىرنغا‬ ‫ئوخشىىىىىمىايىدنغىان بولۇب تۇغۇلىدر‪ .‬خىالىسىىىىىاڭ مېنى توخۇالر تەرنپىىدنال‬ ‫بېقى‪ ،‬چوڭ قىپىنغان ئۆدە چۆ ىسىى دەب بى‪ .،‬شىۇنىڭغا ئىشىەنگىنكى‪،‬‬ ‫مەن ئۆمر منى توخۇ كاتىكىدە ئۆتكەزمەيمەن‪ .‬سىىىپەر كىرنشىىتىال قورققان‬ ‫سىىىىۇدا مەن يىىايراب كېتىمەن‪ .‬چەنكى مەن سىىىى ۇ ئەزەلەيمەن‪ ،‬سىىىىىپەر‬ ‫ئەزەلمەيسىىىىىپەر‪ .‬مېنىىج ىايىن دتڭىز‪-‬ئوكيىان‪ ،‬ئەگەر مەن بىپەن بىپپە‬ ‫ياشىىماقچى بولسىا الر دتڭىزغا كىرنڭالر؛ ئۇنداق قىاللمىسىا الر‪ ،‬يولۇمنى‬ ‫توسما ئۆز كاتىكىڭالردا قېپىڭالر‪.‬‬ ‫دادامنىج كۆزلىرر تا تېشىىىىدە يوغىناب‪ ،‬چەكچىيى‪ ،،‬ھالسىىىىز‪،‬‬ ‫دەرمانسىز تۇرۇب قالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۆز ئاتاڭ بىپەن بەگەن بۇنداق گەب تاالشىسىاڭ‪ −،‬دتدر كەسىكىال‬ ‫تەلەتپۇزدا‪ −،‬چوڭ بولساڭ د شمەنپىرنج بىپەن قانداق گەب تالىشارسەن‬ ‫ئىاتىا‪-‬ئىانىامنىىج ئويپىغىنىنىىج ئەكسىىىىىچە‪ ،‬چوڭ بول ىغ انسىىىىېرر‬ ‫كەشىىىىىكپىرنن يوقاب كەتمەسىىىىتىال بەلكى تېخىمۇ كۆتەيدر ھەم تېخىمۇ‬ ‫ەزبىپىىك تەس ئىالىدر‪ .‬چو الرنىىج ئىاچچىقىنى كەلتەرنىدنغىانپىقىمنى‬ ‫بىپەتتىن‪ .‬ئۇالرنى خىاتىا قىپغىنىمىدنال ئۆكەنەتتىن‪ .‬ئەممىا ئۇ دۇنيىاغىا ئىائىىا‬ ‫كەشىىىىىىكىپىىرنىمىنىى قىىانىىداق تىوخىتىىتىىااليىىدنىغىىانىپىىقىىمىنىى بىىپىمەيىتىتىىن‪.‬‬ ‫ئەمەلىيەتتە‪ ،‬ئۇنى بىپگىنىن بىپەنمۇ توختاتقۇم يوق ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇزاق ئۆتمە ئۆيى دنال ئىىايرنپىىى‪ ،،‬ئىككىنچى قىىايتىىى‪ ،‬بىىارمىىىدنن‪.‬‬ ‫ھەزرنتى لۇتنىج خوتۇنى شىىەھىرننى تاشىىالب چىققاندا ئارقىسىىىغا بۇرۇلۇب‬ ‫قاراب‪ ،‬شىىۇ تېتى قېتى‪ ،‬قالغانىكەن‪ .‬مەن بولسىىام تەبرنزگە بىر قېتىممۇ‬ ‫قىاراب قويمىىدنن‪.‬تۇغۇلغىان يېرنمنىىج نىامى قەلبىمىدە ھىازنرمۇ كەكرنىدە‬ ‫يېقىمسىىز تۇيۇلىدۇ‪ ،‬شىۇ قەدەر نازۇ ‪ ،‬سىەزگەر بىر سىۆزكى‪ ،‬تەلەتپۇز قىپغان‬ ‫‪45‬‬

‫ھامان تىپىمدا شىىىەبنەمدە ئېرن‪ ،‬كېتىدۇ‪ .‬تەبرنزنى ئەسىىىپىگەن ھامان‬ ‫ئە خى‪ ،‬تۇراق‪ −‬خەشىىىىە ‪ ،‬نېپىز نان‪ ،‬يېڭى ياغقان يۇمشىىىىاق قارنىج‬ ‫تۇرنقى مېنى ئورنېالىدۇ‪.‬‬ ‫شىىۇندنال بۇيان اھان كېزەر ئابدالمەن‪ ،‬زتمىندا مە گە سىىەرسىىانمەن‪.‬‬ ‫بېشىىىىمغا ياسىىىتۇق قىپغان بىر تاشىىىقا قايتا باش قويمىدنن‪ ،‬بىر قاچىدا‬ ‫ئىككى قېتىن تىامىاق يېمىىدنن‪ ،‬ەنىدە كۇالھىن ئىاسىىىىتىىدنال ھەر كەنى‬ ‫ئوخشىىىىمىغان مەنزنرنپەرنى تاماشىىىا قىپدنن‪ .‬ئا قالغىنىمدا چەشىىىپەرگە‬ ‫تەبىر بېرنى‪ ،‬ئە ‪-‬تۆ تە گە تىاتتىن‪ ،‬تىاتقىنىمنى مۇھتىا الرغىا تىارقىاتتىن‪.‬‬ ‫شىىۇ ھالدا شىىەرقتىال غەربكە‪ ،‬شىىىمالدنال ەنۇبقا يەتتە ئىقپىمنى كېزن‪،،‬‬ ‫تاغ‪-‬داۋانالردا ھەقىقە ئەچەن ھەقتائاالنى ئىزدندنن‪ .‬ياشىاشىقا تېگىشىپىك‬ ‫ھىايىاتنىىج ۋە بىپىشىىىىكە تېگىشىىىىپىىك ئىپىمنىىج كويىىدنمەن‪ ،‬يۇر ‪-‬‬ ‫ماكانسىزمەن‪ .‬ئۆزەمنى ئۇ زاتتا پئالالھتا) يوق قىپغىنىمدنال بېرر ئۆلمە‬ ‫تۇرۇب ئۆلگەنمەن‪ ،‬باشىپىنىشىىممۇ‪ ،‬ئاخىرلىشىىشىىممۇ يوق‪ .‬قەلەندەر ياكى‬ ‫غېرنخ ئەمەسىىىىمەن‪ .‬ھېچكىمگە مۇھتاغ بولمىدنن‪ ،‬ھېچكىمگە بېسىىىىىن‬ ‫قىپمىدنن‪ .‬بىراق مېنى شىىامالدا قالغان غازاڭ دەب قالما الر‪ ،‬ئاغزر بار‪،‬‬ ‫تىپى يوق دەرۋن ئەمەسىىمەن‪ ،‬بەلكى ئۆزەم نەگە بېرنشىىنى خالىسىىام شىىۇ‬ ‫ياققا بارندنغان غەرب شامىپىمەن‪.‬‬ ‫سىىىاياھەتپىرنمدە مۇشىىىەققەتپىك يولالرنى باسىىىتىن‪ ،‬مەشىىىھۇر ئۆتەڭ‬ ‫بىازارالردنال‪ ،‬ئىنسىىىىۇ ىال كۆر نمەيىدنغىان‪ ،‬نىامۇ نىشىىىىىانى قىالمىغىان‬ ‫ىپغىالردنال ئۆتتەم‪ .‬قىارا دتڭىز سىىىىىاھىپپىرنىدنال ئە ەم دنيىارلىرنغىا‪،‬‬ ‫ئەرەبىستاننىج چۆ ‪ -‬ەزنرنپىرندنال تالتا تەگمىگەن قويۇق ئورمانپىقالرغا‪،‬‬ ‫يايالقالردنال بوز دالىالرغا باردنن‪ .‬مىڭپىغان كارۋانسىىارا ‪ ،‬راباتالردا قوندۇم‪.‬‬ ‫كۇتۇبخانىالردا ئالىن‪-‬ئۇلىماالر بىپەن تونۇشىىىىتۇم‪ ،‬ئارنكالردنال سىىىىورندنن‪،‬‬ ‫سىىىىىىارا الر بىپەن تىىارا الشىىىىتىن‪ .‬بېرەلمىگەن ىىاۋابپىرننى ئۇالرنىىىج‬ ‫سىىەكەتپىرندنال تاتتىن‪ .‬ئىبادەتخانىالر‪ ،‬مازارالر‪ ،‬خارابىپىقالرنى كەزدنن‪ ،‬غار‬ ‫ئىچىىىدە بېكىنىىى‪ ،‬ئىبىىادە قىپىېاتقىىان زاھىتالر بىپەن بىپپە تەتەككۇر‬ ‫دتڭىزنغا غەرق بولدۇم‪.‬دەرۋنشىىپەر‪ ،‬شىىەيخپەر بىپەن بىپپە زنكرر‪-‬تەسىىبى‬ ‫ئېيتتىن‪ .‬تولۇن ئاينىج ئاسىىىتىدا شىىىامانالر بىپەن ئۇسىىىسىىىۇ ئوينىدنن‪.‬‬ ‫مەدداھالردنال قىسىىىىسىىىىەلەر ئىا پىىدنن‪ .‬ھەر خىى‪ ،‬ئېتىقىاد‪ ،‬ھەر خىى‪،‬‬ ‫تەبىدەتتىكى ئىنسىىىىانالرنى كۆرد م‪ .‬بىرسىىىى ىنى بىرسىىىى ىدنال ئەسىىىىتەن‬ ‫چىاغپىمىىدنن‪ .‬يىاراتقۇچىنىىج ئۇلۇغپۇقى سىىىىەۋەبىىدنال يىارنتىپغىاننىىج‬ ‫ھەممىسىىىىىنى يىاخشىىىىى كۆرد م‪ .‬نىامراتپىقتىا ئىڭراۋاتقىانالرنىمۇ‪ ،‬ئەي ‪-‬‬ ‫ئىشىىىرە ‪ ،‬كەي‪-،‬سىىىاتا سىىىەر ب يەر ۋاتقانالرنىمۇ كۆرد م؛ كارامەتپەرنىمۇ‪،‬‬ ‫‪46‬‬

‫مۆ ىزنپەرنىمۇ بىپىمەن‪ .‬نىىامراتپىقتىال ۋەيران بولغىىان يېزنالر‪ ،‬كۆيەب‬ ‫قىارنىداب كەتكەن ئېتىزالر‪ ،‬قىان ئىاققىان دەريىاالر‪ ،‬يەتتە يىاشىىىىتىال يەتمى‬ ‫ياشىىقىچە بىرمۇ ئەركە قالمىغۇدە دەرنجىدە بۇالب‪-‬تالىنى‪ ،،‬خانىېەيران‬ ‫قىپىنغان بازارالرنى كۆرد م‪ .‬ئىنسىىاننىج ئەڭ ئۇلۇغ ئىشىىىدنال ئەڭ رەزن‪،‬‬ ‫ئىشىىىىىغىچە ھەممىسىىىىىگە شىىىىاھىد بولدۇم‪ .‬ھېچقانداق ئىشىىى قا ھەيران‬ ‫قالمايدنغان بولدۇم‪ .‬ئا پىدنن ھەم ئىتائە قىپدنن‪.‬‬ ‫ھەر بىر بىااليى ئىاتە ۋە تە رنبە‪-‬سىىىىىاۋاقتىال كېيىال ھېچقىانىداق‬ ‫ان دەتتىرنمگە يېزنقپى نىزامالرغا يېڭىدنال‬ ‫كىتابقا يېزنپمىغان‪ ،‬تەقە‬ ‫بىرسىنى قوشۇب ئۇالرغا كۆ پى‪-‬كۆكسى كەڭ‪ ،‬روھى ئەركىال سوتىالرنىج‬ ‫قىىرنى نىىزامىى“ دەب نىىام بەردنىن‪ .‬بىۇ نىىزامىالر مەن ئىەچىەن تەبىىدە‬ ‫نىزامپىرندە ئالەمشۇمۇ ھەمدە شۇالردە ئاساسىي قانۇنىيەتتۇر‪.‬‬ ‫بۇ قىرن نىزامنى تامامپىشىىىىمغا كۆب يىپالر كەتتى‪ .‬نەچچىسىىىىنى‬ ‫قايتا‪-‬قايتا ئۆچەر ب يېڭىدنال يازدنن‪ .‬ئەمدر بۇنىڭغا قوشىدنغان چېكىا‪،‬‬ ‫تەش‪ ،‬بىرەر ھەرب ياكى سىۆزمۇ قالمىدر‪ .‬قىرن نىزامنىج ئاياغالشىقىنىغا‬ ‫قىارنغىانىدا ئۆمر ممۇ ئىاخىرقى بىاسىىىىقۇچقىا بېرنى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬نەچچە ۋاقىتتىال‬ ‫بېرر كۆر ۋاتقان بېشىىارەتپەرمۇ بۇنى ئىسىىپاتاليدۇ‪ .‬مېنىج قايغۇرندنغىنىن‬ ‫دەب بىپمەيمەن‪.‬‬ ‫ئۆلەم ئەمەس‪ ،‬چەنكى ئۆلەمنى مەن ئىىاخىرلىشىىىىى‬ ‫شۇنىڭغا ئىشىنىمەنكى‪ ،‬ھەر كىمنىج ئۆلەمى ئۆز رە گىدە‪.‬‬ ‫مېنى ئويغىا سىىىىېپىېاتقىنى ھې مىراس قالدۇرما ئۆلەب كېتىمەنمۇ‬ ‫دتگەن مەسىىىپە‪ .‬بۇنچە گەتپەر قەلبىمگە زادر سىىىغمايدۇ؛ ئىچىمدە نۇرغۇن‬ ‫مەسىىىىە ‪ ،‬ھېكىايىپەر بىار‪ ،‬ئۇنى ئېيتىشىىىىىن كېرە ‪ .‬تەتەن ئىپىمىمنى‪،‬‬ ‫ئۆگەنگەن بارلى نەرسىىىىپىرنمنى ئالقىنىمدا مەرۋايىتتە سىىىاقالب‪ ،‬ئۇنى‬ ‫بىرال كىشىىگە تەقدنن قىپسىام دەيمەن‪ .‬مۇرشىىد ياكى مۇرنا تاتقۇم يوق‪.‬‬ ‫ئىزدەيدنغىنىن ئىنسىىىىان‪ ،‬روھىمنىج ئەينىكى‪ ،‬ېنىمنىج تە دنشىىىىى‪،‬‬ ‫دنپكىشىن‪ ،‬سىردنشىنې‬ ‫ئىككىنچى ىزام‪ :‬ھەق يولىەدا ئىلگىرللەش ئەقىلنىەئ ئىشەەە ەەى ئەمە ‪،‬‬ ‫قەلبنىئ ئىشەەى يېتەكچىئ دائىم مۈرەڭنىئ ئۈسەەتىدلكى بېشەەىئ ئەمە ‪،‬‬ ‫قەلبىەەئ بولسەەە ەەۇن ە سەەە ەەىنى ئۇ تۇغۇچىالردلك ئەمە ‪ ،‬بەلكى ئۇ ى‬ ‫بىلىدلغا الردلك بول‬ ‫نەم‪ ،‬قىارا غۇ ئۆيىدە ئى رەببىن‪ −‬دەب تىچىرلىىدنن‪ −،‬ئۆمر م شىىىىۇ‬ ‫دۇنيىانى كېزنى‪ ،،‬سىىىىېنىىج ئىزلىرنڭنى ئىزدەش بىپەن ئۆتتى‪ .‬ئۇچراتقىان‬ ‫ھەر ئىىادەمنى يەر يەزنىىدنكى خەلىپەڭ بولۇشىىىىقىىا اليى ئوچۇق كىتىىاب‪،‬‬ ‫سىىىىۆزلىيەلەيدنغان قۇرئان دەب بىپدنن‪ .‬ئاتداق قەسىىىىىرلەردنكى ئالىمالر‪،‬‬ ‫‪47‬‬

‫مەدرنسىىىپەردنكى مولپىالر‪ ،‬ئۆز مەقامىدنكى شىىىەيخپەر‪ ،‬تەختتە ئولتۇرغان‬ ‫سىىىىۇلتانالر بىپەن ئەمەس‪ ،‬خارالنغان‪ ،‬روھى سىىىىۇنغان‪ ،‬چەتكە قېقىپغانالر‬ ‫بىپەن مۇ داشىتىن‪ .‬سىا ا مەدھىيىپەر بولسىۇنكى‪ ،‬شىەيتانىمنىمۇ بارا‪-‬بارا‬ ‫مۇسىىۇلمان قىپدنن‪ .‬ئەمدر ئۆرلىدنن تاشىىتىن‪ ،‬ۇش ئۇرۇب قاينىغىپى ئاز‬ ‫قالدنن‪ .‬ئاخىردا‪ ،‬سىىەن نېسىىى‪ ،‬قىپغان ئىپىمنى راسىىتچى‪ ،‬بىر كىشىىىگە‬ ‫تاتشىىىۇرسىىىام دەيمەن‪ .‬ئۇنى تېپىشىىىىمغا ياردەم قى‪ .،‬ئاندنال ما ا قانداق‬ ‫ھۆكەم قىپسىاڭ قى‪ ،،‬ئۇ ھۆكەمگە رازنمەن‪ .‬چەنكى مەن ھەر قانداق ئى ‪،‬‬ ‫ھەر قانداق ئەھېالدا سەندنال رازنمەنې“‬ ‫شىۇ ئەسىنادا ھۇ رننىج ئىچى سىۇنىج رە گىدە سىولغۇن نۇرغا تولدر‪،‬‬ ‫تۆشىىىىەكپىرنىدە يىاتقىان مۇسىىىىىاتىرالرنىىج يەزلىرر كۆكەش رە گە كىردر‪.‬‬ ‫ھۇ رننى ھىايىاتبەخ سىىىىىاب ھىاۋا قىاتپىىدر‪ .‬گويىا بىارلى دترنزنپەر تولۇق‬ ‫ئېچىپى‪ ،،‬ھۇ رنغا كىرن‪ ،‬كەلگەن شىىىاما يىراقتىكى باغالردا ئۆسىىىكەن‬ ‫سىىىىېرننگە ‪ ،‬ياسىىىىىمەن‪ ،‬سىىىىېرنر گەلپىرننىج خۇش ھىدننى ئېپى‪،‬‬ ‫كېپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫قۇلىقىمىغىا ئىالھىي كەيىدە يېقىمپى ‪ ،‬بىالىدنال تىاتپى ‪ ،‬تەيىدنال‬ ‫يە گى‪ ،‬بىر ئاۋاز ئا الندرئ شىەمر تەبرنزرې سىا ا خۇشىخەۋەرې دۇئالىرنج‬ ‫ئىجىابە بولىدرې بىاغىداتقىا بېرنشىىىىقىا تەييىارلى قىى‪ .“،‬ئۇنى تونۇدۇم‪،‬‬ ‫بالىقىمدا مېنى قوغدنغان تەرنشتە ئىدر ئۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬باغداتقا بارسام نېمە بولماقچى ‪ −‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫‪ −‬روھىڭغا سىىرداش بوالاليدنغان بىرسىى ئەچەن دۇئا قىپدنڭغۇ‪ ،‬سىا ا‬ ‫بىر ھەمراھ بېرنپىدۇ‪ .‬باغداتقا بارسىاڭ سىېنى شىۇ ياققا باشىالب بارااليدنغان‬ ‫كىشىىنى تاتااليسىەن‪ .‬ئۇنىج يېنىدا يەنە ئالدنراب يولغا چىقىدنغان تەيتنى‬ ‫كەتىسەن‪ ،‬سەۋر قىپىسەن‪.‬‬ ‫كۆز م رەھمە يېشىغا تولدر‪ ،‬ئۇ دۇنياغا ئۆتكەن چېغىمدا كۆرگەن شۇ‬ ‫ئادەمنىج دە روھداشىن‪ ،‬قەلبداشىن ئىكەنپىكىنى بىپەتتىن‪.‬‬ ‫تەقدنرنمىزدە تەتەلگىنىدە ‪ ،‬بۇرۇن بولسىىۇن‪ ،‬كېيىال بولسىىۇن ھامان‬ ‫تېپىشىىىىاتتۇق‪ .‬ئۇنى تاتقىنىمدا ئۇنىج ئۆتكەر‪ ،‬تاراسىىىىەتپىك كۆزلىرننىج‬ ‫نېمىشىىىىقا ئۇنداق غەمكىال قارايدنغانپىقىنى ھەمدە كەز تەسىىىىپىدە‪ ،‬يېرنن‬ ‫كېچىدە قانداق ئۆلتەر لىدنغانپىقىمنى‪ ...‬بىپەلەيتتىن‪.‬‬

‫‪48‬‬

‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-19‬ماي‬ ‫بىر كەن ئۆتەب‪ ،‬چەشىىىكە يېقىال ئېپال «ئىشىىى شىىىەرندىتى»نى‬ ‫ئوقۇب كەلگەن يېرنگە بەلگە سىىېپى‪ ،‬قويۇب‪ ،‬كىتابنى بىر ياققا قويدر‪ .‬بۇ‬ ‫رومىىاننى يىىاقتۇرۇب قىىالغىىانىىىدر‪ ،‬ھېكىىايىىىدنال خېپى زوقالنىىدر‪ ،‬ئەممىىا‬ ‫يازغۇچىسىىىىىغا بەكرە قىزنقى‪ ،‬قالدر؛ ئىنتېرنېتقا كىرن‪ ،،‬گوگۇلدنكى‬ ‫ئىىزدەش كىۆزنىىكىىگە ئىىا‪.‬ز‪ .‬زەھىرا“ دەب يىىازدر‪ .‬ئىۇنىىڭىغىىا ھەر قىىانىچە‬ ‫قىزنقسىىىىمۇ‪ ،‬ئۇ ھەقتە كۆب بىر نەرسىىىە تاتااليدنغانپىقىغا ئىشىىىەنمەيتتى‪.‬‬ ‫مىچېپغا تېپېكون قىپى‪ ،‬سورنسا ياخشىراق بوالتتى‪.‬‬ ‫ئەمما كەتەلمىگەندە زەھرانىج شىىەخسىىىي تور بېكىتى كۆر ندر‪ ،‬تەتەن‬ ‫بە كۆ يېشى‪ ،،‬سۇس بىنەتشە رە دە بولۇب‪ ،‬بەتنىج چوققىسىدا ئاستا‪-‬‬ ‫ئىاسىىىىتىا ئىايپىنىىدنغىان‪ ،‬ئىايالنغىانچە ئىاق ئېتەكپىرر يېيىپىىدنغىان بىر‬ ‫ئادەمنىج شىىەكپى بار ئىدر‪ .‬ئىپگىرر سىىاماغا چەشىىكەن دەرۋنشىىنى كۆر ب‬ ‫باقمىغان ئېپال بۇ رەسىمگە ئۇزاق قارندر‪.‬‬ ‫بپوگنىج ئىسىىمى ان تۇخۇمى“ بولۇب‪ ،‬شىىۇ ماۋزۇدا بىر شىىېدىر بار‬ ‫ئىدرئ‬ ‫بىر غېرن‪ ،‬قۇشتە‬ ‫ان تۇخۇمى‬ ‫توستۇڭ قېتىدا ئۇچالمايسەن؛‬ ‫قورقما چاق ئۇ تۇخۇمنى‬ ‫شۇندا ساالمەتپىك مەنزنپىگە ئۇچااليسەن‪.‬‬ ‫بۇ تور بېتىگە دۇنيىىادنكى ھەر قىىايسىىىىى شىىىىەھەر ۋە رايونالرنىىىج‬ ‫ئىاتكېرتكىپىرر قويۇلغىان بولۇب‪ ،‬ھەر بىر ئىاتكېرتكىنىىج ئىاسىىىىتىغىا شىىىىۇ‬ ‫يەرنىج چەشىەند ر شىپىرر بار ئىدر‪ .‬ئېپال ئۇالرنى ئوقۇۋتتى‪ ،‬ئە نۇقتىغا‬ ‫دنققە قىپدرئ بىرننچىسى‪ ،‬ئا‪ .‬ز‪ .‬زەھرا ئىسمىدنكى ئا ئەزنز“ دتگەنپىك‬ ‫بوالتتى؛ ئىككىنچىسىىىى‪ ،‬ئەزنز فوتوگرافچىپى قىپىدنغان سىىىوتى ئىدر؛‬ ‫ئەچىنچىسىىىى‪ ،‬ئۇ ھازنر گېېاتىماالنىج بىر يېرندە سى ى اياھە قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫تەنەگەن تېخى تور بېتىگە ئۇ يەرگە ئائىا بىر رەسىىىىىن ۋە چەشىىىىەند ر ش‬ ‫بەرگەنىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بىر ئۇلىنىشىىىىنى چېكىېنىدر‪ ،‬ئەزنزنىىج تىارتقىان سىىىىەرەتپىرر‬ ‫چىقتى‪ .‬بۇالرنىج كۆب قىسىىىمى ھەر خى‪ ،‬ئىرق‪ ،‬ھەر خى‪ ،‬مەدەنىيە ۋە‬ ‫‪49‬‬

‫ھەر خى‪ ،‬ياشى ى تىكى ئادەمپەرنىج سىىىەرەتپىرر ئىدر‪ .‬بۇ ئىنسىىىانالر بىر‪-‬‬ ‫بىرندنال شىۇنچە تەرقپى بولسىىمۇ بىر نۇقتىدا ئاسىاسىەن ئوخشىايتتى‪ .‬ھەر‬ ‫بىر سىەرەتتە چوقۇم بىر كەم نەرسىە بار ئىدر‪ ،‬بەزنپەردە كەم بولغىنى ئاددني‬ ‫نەرسىە‪ ،‬يەنى ھالقا‪ ،‬چەم ياكى تەگمە ئىدر‪ .‬باشىقىپىرننىج بولسىا تېخىمۇ‬ ‫ۋەھىمىپىك بولۇب‪ ،‬بەزنسىىنىج بارمىقى‪ ،‬بەزنسىىنىج قولى ياكى تۇتى يوق‬ ‫ئىىىدر‪ .‬ھەر بىرننىىىج ئۇنىىداق يىىاكى بۇنىىداق كەمچىپىكى كىشىىىىىنىىىج‬ ‫دنققىتىنى قوزغىىايتتى‪ .‬ئېپال ھەيران قىىالىىدر‪ ،‬ئەزنز نېمىشىىىىقىىا بۇ‬ ‫ئىنسىىىانالرنىج سىىىەرنتىنى تارتى‪ ،‬يەر يدۇ بۇنىج اۋابىنى سىىىەرەتنىج‬ ‫ئاستىدنكى يازمىدنال تاتتىئ‬ ‫كىن بولسىاق بواليپى‪ ،‬دۇنيانىج نەرندە ياشىىسىاق ياشىايپى‪ ،‬ھەممىمىز‬ ‫ئۆزنمىزدنكى كەمتەكپەكنى چىال يەرنكىمىزدنال ھېر قىپمىاقتىمىز‪ .‬گويىا‬ ‫ھەمىمىىمىىز مىۇھىىن نەرسىىىىىىمىىزنىى يىەتىتىەر ب قىويىۇب‪ ،‬ئىۇنىى ئىىااللىمىىا‬ ‫قىېىپىشىىىىىىمىىزدنىال ئەنسىىىىىىرەۋاتىىمىىز‪ .‬ئىۆزنىمىىزدنىكىى كەم نەرسىىىىىىنىىىج‬ ‫نېمىپىكىنى بىپگەنپىرنمىز ھەقىقەتەن بە ئاز‪.‬‬ ‫ئېپال بۇ تور بېكىتىنى يۇقىرنىدنال تۆۋەنگە‪ ،‬تۆۋەنىدنال يۇقىرنغىا نەچچە‬ ‫قىېىتىىن يىەرتىتىى‪ .‬ھەر بىىر ئىىاتىكىېىرتىكىىنىى چىېىكىىى‪ ،‬ئەزنىزنىىىج‬ ‫چەشىەند ر شىپىرننى ئوقۇدر‪ .‬بەتنىج ئاسىتىدنال ئۇنىج ئېپخە ئادرنسىىنى‬ ‫تاتتىئ ‪ azizZzahara@gmail.com‬بۇ ئادرنسىنى بىر يەرگە يېزنېالدر‪ .‬ئۇنىج‬ ‫ئاستىدا بىر شېدىر بار ئىدرئ‬ ‫ئە ‪ ،‬ئۆزندە يوقالغان كىشى‬ ‫بىپمەيسەن‪ ،‬بەدننىج سا ا مازار بولدر‪،‬‬ ‫نەتسىڭنى تونىمىغىچە نەتسىج سېنى كۆمەر بولدر‪.‬‬ ‫ئېپال بۇ شىىىېدىرنى ئوقۇۋتتى‪ ،‬توسىىىاتتىال ئا ايى‪ ،‬ھېسىىىسىىىىياتقا‬ ‫كەلدر‪ ،‬ئەزنز ز‪ .‬زەھرانىج بپوگىدنكى ھەممە نەرسىە‪ ،‬يەنە بارلى سىەرەتپەر‪،‬‬ ‫چەشىەند ر شىپەر‪ ،‬نەقىپپەر‪ ،‬شىېدىرالر‪...‬گويا ئېپالغىال تەييارالنغانىدر‪ .‬ئۇ‬ ‫ئوقۇغان ۋە كۆرگەن ھەممە نەرسىىنى ئۆزنگە بېغىشىالنغاندە ھېر قىپدر‪.‬‬ ‫بۇ كىشىىىىىنى چۆچىتىدنغان‪ ،‬بەلكى ئازراق بولسىىىىىمۇ مەغرۇرالندۇرندنغان‬ ‫خىيا ئىدر‪ ،‬ئەمما شۇنداق ھېر قىپما تۇرالمىدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫كەچقۇرۇن ئۇ دترنزە يېنىىدا ھىارغىال‪ ،‬ىمجىىا ئولتۇردر‪ .‬تېتىېاتقىان‬ ‫قۇياش نۇرر يەلكىسىىگە چەشىكەندە دوخۇتكىدا تىشىىېاتقان قەھېە تەمپىك‬ ‫تېچىنىنىىج تۇرنقى ئۆيگە تىارنىدر‪« .‬ئىشىىىى شىىىىەرندىتى»ئۇنىىج ئىالىدنىدا‬ ‫‪50‬‬

‫ئېچىقپى ‪ ،‬ئوقۇلۇشىىنى كەتەب تۇراتتى؛ ئەمما ئۇنىج تىكرر شىىۇنچىپىك‬ ‫قااليمىقىان ئىدنكى‪ ،‬روماننى قايتىا قولىغىا ئااللمىدر‪ .‬كالپىسىىىىىدا نۇرغۇن‬ ‫ئىشىىىىالر بىىار ئىىىدر‪ .‬داۋامپى ھىىالىىدا ئەتىنى‪ ،‬ھەتتىنى ئويالب تىالن‬ ‫تەز شىتىال‪ ،‬رە پىك يىپىن قەغەزلەرگە ئەسىكەرتى يېزن‪ ،‬ئۇ يەر‪-‬بۇ يەرگە‬ ‫چاتالب قويۇشىىىتىال قۇتۇلۇب‪ ،‬بىر دەم بولسىىىىمۇ ئۆزر ھەققىدە ئويپىنى‪،‬‬ ‫مەنمۇ ئۆز نىزامپىرنمنى رەتپەب يېزنىى‪ ،‬قويسىىىىىىام‬ ‫بىىاقمىغىىانىىىدر‪.‬‬ ‫بولغۇدە ‪ −،‬دتىىدر ئۆزنگە‪ −،‬بىر يەردە ئۆ تۇتۇب بىىالىپى بولغىىان‪،‬‬ ‫تۇرمۇشىدنال بىزار بولغان خوتۇنالرنىج قىرن نىزامى‪.‬‬ ‫‪−‬بىرننچى نىزام‪ −،‬دتىدر ئۇ بوش ئىاۋازدا‪ −،‬سىىىىەن سىىىىەن بو ‪،‬‬ ‫مۇھەببە ئىزدنمە‪ ،‬ھاياتپىقتا ئىشىىى ‪-‬مۇھەببەتتىنمۇ مۇھىن نەرسىىىىپەر‬ ‫بار‪.‬‬ ‫ئەممىا قىززن بولسىىىىۇن دەب ئېيتقىان گەتپىرر ئۆزننى كەلىد رمەكتە‬ ‫يوق‪ ،‬كەيپىنى قىاچۇردر‪ .‬تېپېكوننى قولىغىا ئېپىى‪ ،،‬بىردەم تۇرۇۋالغىانىدنال‬ ‫كېيىال‪ ،‬ئەتىگەندنال بېرر كالپىسىىىغا كىرنېالغان ئىشىىنى قىپى قارارنغا‬ ‫كەلدر‪ .‬چوڭ قىزنغا تېپېكون قىپدر‪ .‬ئۇ تېپېكوندنال سىىىۆز قالدۇرۇڭ دەب‬ ‫ئاۋاز چىقىشىىىغا قىزنن ېنېا‪ ،‬مەن ئاناڭ‪ .‬سى كوتقا تېپېكون ئۇرۇب خاتا‬ ‫قىپغىنىمنى بىپىمەن‪ .‬ئەمما سىىا ا ھەرگىز يامان بولسىىۇن دتمىگەنىدنن‪،‬‬ ‫ما ا ئىشىىىىەنگىال‪ .‬مەن تەقە ‪ “...‬دتگەن گەتپەر ئاغزنغا كەلدر‪ .‬گېپىنى‬ ‫باشىىىىتا ئويپىېالغان بولسىىىىا كاشىىىىكى‪ .‬ئۇ تېپېكوننىج ئاۋاز ئالغۇچىدنال‬ ‫چىقىېاتقىان بوش ئىاۋازنى ئىا پىيىااليتتى‪ ،‬يىاكى شىىىىۇنىداق ئويالب قىالىدر‪.‬‬ ‫ۋاقىا مىنۇ ‪-‬سىىىىېكونا قالغانچە ىددنيپىشىىىىى‪ ،،‬ئاخىرقى سىىىىۆزننى‬ ‫ېنېىا‪ ،‬بولغىان ئىشىىىىالردنال كۆ پەم يېرنن‪ ،‬ئەممىا‬ ‫دەرھىا دەۋەتتىئ‬ ‫بىپسەڭ‪ ،‬مەن شۇنداق بەختسىزكى‪.“...‬‬ ‫تارس“ قىپى‪ ،‬توختىدر‪ .‬ئېپال ئاغزندنال چىققان گەتكە‬ ‫ئاۋاز ئالغۇ‬ ‫ئىشىىىىەنمە تۇرۇب قىالىدر‪ .‬تۇرۇتال ئۇنىڭغىا نېمە بولىدر ئۇ راسىىىىتىنال‬ ‫بەختسىىىزمۇ ئۆزننى بۇنداق دەب ئويپىمايتتى‪ .‬ئە ىبا ئىنسىىان بەختسىىىز‬ ‫تۇرۇب‪ ،‬بۇنى ھېر قىاللمايال ياشاۋترەمدۇ‬ ‫شىۇنداقتىمۇ‪ ،‬بۇ ئۇنىج ئۆز بەختسىىزلىكىنى ئېتىراب قىپغىنى ئىدر‪،‬‬ ‫شىىىۇ ا ئۇنى دەب تاشىىىپىغىنىدنال بىدارام بولمىدر‪ .‬ئەسىىىپدنمۇ يىپالردنال‬ ‫بېرر ياخشىىى ياكى يامان بولسىىۇن‪ ،‬ئا ايى‪ ،‬تۇيغۇالرنى باشىىتىال كەچەر ب‬ ‫باقمىغانىدر‪.‬‬ ‫بىر دەمىدنال كېيىال ئېپال بىايىا يېزنپىېالغىان ئېپخە ئىادرنسىىىىىغىا‬ ‫قىارنىدر‪ .‬ئۇ تولىمۇ ئىاددني‪ ،‬دەۋەتكىار بىر ئىادرتر ئىىدر‪ .‬ئۇ كۆب ئويپىنىى‪،‬‬ ‫‪51‬‬

‫ئولتۇرمايال‪ ،‬تۇيۇقسىىىىز كەلگەن قىزغىنپى‬ ‫باشپىدرئ‬

‫بىپەن ئۇنىڭغا خە‬

‫يېزنشىىىقا‬

‫ھۆرمەتپىك ئەزنز ز‪ .‬زەھرا‬ ‫مەن ئېپال‪ RBT ،‬نەشىىى رنياتى ئەدەبىيا مۇھەررنرر ياردەمچىسىىىىنىج‬ ‫يىىاردەمچىسىىىىى بولۇب‪« ،‬ئىشىىىى شىىىىەرندىتى» نىىامپى رومىىانىڭىزنى‬ ‫ئوقۇۋاتىمەن‪ .‬ئوقۇشىىنى يېڭىدنال باشىىپىغان بولسىىاممۇ زوقپىنى‪ ،‬ئوقۇب‬ ‫كېتى‪ ،‬بارنمەن‪ .‬ئەلېەتتە بۇ مېنىج شىەخسىىي تەسىىراتىن‪ .‬باشىتا دەۋاال ‪،‬‬ ‫بۇ يەردە يىازغىانپىرنن مۇھەررنرلەرنىىج كۆز قىارنشىىىىىنى ئىپىادنپىمەيىدۇ‪.‬‬ ‫رومانىڭىزنى ياخشىىىىى كۆر ش‪-‬كۆرمەسىىىىپىكىن ئۇنىج نەشىىىىر قىپىنى ‪-‬‬ ‫قىپىنماسپىقىنى بەلگىپەشتە چوڭ رو ئوينىمايدۇ‪.‬‬ ‫ئىشىىى ى ‪-‬مىۇھەبىبەتىنىىىج ھىىايىىاتىنىىىج دە ئىۆزر ئىىكەنىپىىكىىگە‬ ‫ئىشىىىىنىدنكەنسىىىىز‪ ،‬سىىىىز ئەچەن ھاياتتا ئۇنىڭدنال باشىىىقا مۇھىن ئى‬ ‫يوقتە تۇرنىدۇ‪ ،‬مەن ئۇنىداق قىارنمىايمەن‪ ،‬لېكىال سىىىىىز بىپەن بۇ ھەقتە‬ ‫تاالشىماقچى ئەمەسىمەن‪ .‬سىىزگە خە يېزنشىنى زۆر ر دەب بىپدنن‪ ،‬چەنكى‬ ‫رومىانىڭىز بىپەن ئۆز كەچمىشىىىىىن ئىا ىايىى‪ ،‬بىر ۋاقىتقىا توغرا كېپىى‪،‬‬ ‫قىىالىىدر‪ .‬بۇ كەنپەردە چوڭ قىزنمنى كىچىىىك تۇرۇب تو قىپىشىىىىتىال‬ ‫ياندۇرۇش ئەچەن تىرنشىىېاتىمەن‪ .‬ئەلەشىكەن ئۇنىج مۇھەببىتىگە تېپېكون‬ ‫قىپىى‪ ،‬تو قىپىشىىىىتىال ۋاز كېچىشىىىىى كېرەكپىكىنى ئېيتتىن‪ .‬ھىازنر‬ ‫قىزنن مەندنال نەترەتپىنىدۇ‪ ،‬مەندنال خاتا‪ ،‬مەن بىپەن گەتپەشىمەيدۇ‪ .‬ما ا‬ ‫قارنغاندا سىز قىزنن بىپەن بە چىقىشااليسىز‪ ،‬چەنكى مۇھەببەتكە بولغان‬ ‫قارنشىڭالر ئوخشاشكەن‪.‬‬ ‫ھىېى گەتىتىىال ھىېى گەب يىوقىال دەردنىمىنىى تىۆكىەب كەتىتىىن‪ ،‬ئەيىبىكە‬ ‫بۇيرۇمىغايسىىىز‪ .‬ئەسىىپى مەقسىىە بۇ ئەمەس ئىدر‪ .‬بپوگىڭىزدا پئېپخە‬ ‫ئىادرنسىىىىىڭىزنى شىىىىۇ يەردنال ئىالىدنن) يېزنپىشىىىىىچە‪ ،‬ھىازنر گېېاتىمىاالدا‬ ‫ئىكەنسىىز‪ .‬دۇنيانى سىاياھە قىپى كىشىىنى خۇشىا قىپىدنغان ئى ‪.‬‬ ‫كەنپەرنىج بىرندە بوسىتونغا كېپى‪ ،‬قالسىىڭىز سىىز بىپەن كۆر شىەب‪ ،‬بىر‬ ‫ئىستاكان قەھېە ئىچىشكە تارا الشسام دەيمەن‪.‬‬ ‫سىزگە ياخشى تىپەكپەر تىپەبئ ئېپال‬ ‫ئېپالنىج گەب قىپغۇسىى كېپى‪ ،‬تۇراتتى‪ ،‬يولدنشىى بىپەنال ئەمەس‪،‬‬ ‫تەتەن ئائىپىسىىى بىپەن مۇناسىىىېنتى يىرنكپىشىىى‪ ،‬قالغان بۇ كەنپەردە ئۇ‬ ‫بىر كىمگە دەردننى تۆكەلمە ئىىاۋارە ئىىىدر‪ .‬ئەتراتىىىدا ئۇنىىىج بىپەن‬ ‫تىارا پىشىىىىىىدنغىان‪ ،‬چو قۇر تىكىر قىالاليىدنغىان ھېچكىن بولمىغىانىدنكىال‬

‫‪52‬‬

‫ئېپخە ئارقىپى خە يېزنشىىدنغان بىرسىىنى بولسىىمۇ تاتقىنى ياخشىى‬ ‫ئىدر‪ .‬سۆزلەش كەم بولسا يېزن ئۇنىج ئورنىنى ئىگىپەيتتى‪.‬‬ ‫ئېپال ئەزنزگە يىازغىان بۇ تۇنجى مەكتۇتنى مۇنىداقال يېزنپغىان قەھېە‬ ‫ئىچى تەكپىپى دتگەنىدنال كۆرە‪ ،‬سىىىىەكەتتىكى سىىىىىادا‪ ،‬يىاردەمگە بولغىان‬ ‫ئى در‪ .‬ئۇ ئىاشىىىىخىانىىدا مەكچىيىى‪ ،‬ئولتۇرۇب ئۆزر‬ ‫ى‬ ‫چىاقىرن دتگەن تەز‬ ‫ھې تونۇمىايىدنغىان‪ ،‬ھەتتىا بەگەن يىاكى ئەتە بولسىىىىۇن تونۇشىىىىىمەن دەب‬ ‫ئويپىمىغىان‪ ،‬نىام‪-‬شىىىىەرنپى نىامەلۇم بىر يىازغۇچىغىا خە يېزنېاتقىانىدا‪ ،‬ئۇنى‬ ‫ياردەمگە چاقىرنېاتىمەن دەب ھې ئويپىمىغانىدر‪.‬‬ ‫ئەگەر نېمە قىپىېاتقىانپىقىنى بىپەلىگەن بولسىىىىا بۇنىداق قىپىشىىىىقىا‬ ‫ەرئە قىالالرمىدر‬ ‫ئەپەندى‬ ‫باغدات‪-1242 ،‬يىل ‪-4‬ئاي‬ ‫بىاغىداتتىكى ئىاددني دەرگىاھىمىزغىا شىىىىەمر تەبرنزر كەلگەن كەننى‬ ‫تەقە ئۇنتۇمىايمەن‪ .‬ئۇ كەنى چەشىىىىتىال كېيىال ئىززەتپىىك مېھمىانالرنى‬ ‫كەتەۋاتىاتتۇق‪ .‬بىاش قىازر ئۆز يىاردەمچىپىرر بىپەن بىپپە تەقىرخىانىمىزگە‬ ‫كەلگەنىىدر‪ .‬تەمىمچە بۇ ئەدەب يەزنسىىىىىىدنال قىپىنغىان زنيىارە ئەمەس‬ ‫ئىدر‪ .‬تەسىەۋۋۇب ئەھپىنى ياخشىى كۆرمەيدنغانپىقىنى ھەر كىن بىپىدنغان‬ ‫قازر بىزنىمۇ بۇ رايوندنكى بارلى سىىوتىالرغا ئوخشىىاش نازارە قىپماقچى‬ ‫ئىىدر‪ .‬بىزنى ھەر ۋاقىىا كۆزنتىى‪ ،‬تۇرۇۋاتقىانپىقىنى بىپىد ر ش ئەچەن‬ ‫كېپەتتى‪.‬‬ ‫باش قازر ئاچكۆز ئادەم بولۇب‪ ،‬سىىۆر ن تەلە ئىدر‪ ،‬يوغان قورسىىىقى‬ ‫سىىىا گىالب تۇراتتى‪ .‬تاماقنى ئۇنچە ى يېمىسىىىە سىىىاغالمپىقى ئەچەن‬ ‫تىايىدنپى ئىىدر‪ ،‬ئەممىا مېنىڭچە ھېچكىن‪ ،‬ھەتتىا ھېكىمپەرمۇ ئۇنىڭغىا‬ ‫بۇنى دتيەلمەيتتى‪ .‬ئۇ ئەزەلىدنال ئۇلىمىا ئەۋالدر بولغىاچقىا ھەم مەشىىىىھۇر ۋە‬ ‫مەرتىېنپىك ئائىپىدنال كېپى‪ ،‬چىققاچقا بۇ ايدنكى ئەڭ گېپى ئۆتىدنغان‬ ‫كىشىىىىىپەردنال ئىىدر‪ .‬ئىاغزنىدنال چىققىان بىر سىىىىۆز بىپەن ئىادەمپەر دارغىا‬ ‫ئېسىىالتتى‪ ،‬يەنە شىۇ بىر ئېغىز سىۆزر بىپەن گۇناھى ئېغىر مەھبۇسىالرنى‬ ‫ئازاد قىپى‪ ،،‬قارا غۇ زننداندنال قۇتقۇزااليتتى‪ .‬قاچانال قارنسىىىىا قاما ۇۋا‪،‬‬ ‫قىممە باھالى كىيىمپەرنى كىيىېالىدنغان بۇ قازر ئۆز ئابرۇيىغا شىىىە‬ ‫كەلتەرمەيىدنغىانالرنىىج نەزەرنىدنكى ھەيېنتى‪ ،‬سىىىىۆلىتى بىپەن كېرنپىى‪،‬‬ ‫يەرەتتى‪ .‬ئۇنىج نەتسىىىىىنىج يوغانپىقىنى بىپەتتىن ھەم دەرۋنشىىىىخىانا ۋە‬ ‫‪53‬‬

‫دەرۋنشىىپىرنمنىج ئامان‪-‬ئېسىىەنپىكى ئەچەن ئۇنى رەنجىتى‪ ،‬قويماسىىپىققا‬ ‫تىرنشاتتىن‪.‬‬ ‫‪−‬دۇنيانىج ئەڭ شىاھانە شىەھىرندە ياشىاۋاتىمىز‪ −،‬دتدر قازر ئاغزنغا‬ ‫بىر ئەنجەرنى ئېتى‪ −،،‬بەگەنكى باغدا مو غۇ لەشىىكەرلىرندنال قېچى‪،‬‬ ‫كەلگەن مۇسىىىىىاتىرالرغىا تولۇب كەتتى‪ .‬ئۇ بىچىارنپەرگە تىانىاھگىاھ بولىدۇق‪،‬‬ ‫داۋامپى شىۇنداق بولىمىز ئەلېەتتە‪ .‬چەنكى بۇ يەر دۇنيانىج مەركىزر‪ .‬بۇ‬ ‫ھەقتە سەن نېمە دەيسەن بابا زامان‬ ‫‪ −‬شىىىىەھىرنمىز قىممەتپىىك گۆھەر‪ ،‬ئۇنىڭىدا شىىىىە يوق‪ −،‬دتىدنن‬ ‫تەمكىنپىىك بىپەن‪ −،‬ئەممىا ئۇنتۇمىاسىىىىپىقىمىز كېرەككى‪ ،‬شىىىىەھەرلەرمۇ‬ ‫ئىنسىانالرغا ئوخشىايدۇ‪ .‬تۇغۇلىدۇ‪ ،‬ئۆسىىدۇ؛ ئاۋۋا باال‪ ،‬ئاندنال چوڭ ئادەم‬ ‫بولىىدۇ‪ ،‬كېيىال قېرنيىدۇ‪ ،‬ئىاخىرنىدا ئۆلىىدۇ‪ .‬ھىازنر بىاغىدا يىاشىىىىپىقىنى‬ ‫تەگىتى‪ ،‬بولدر‪ .‬خەلىپە ھارۇن رەشىىىىىد زامانىسىىىىىدنكىدە گەلپەنگەن‬ ‫دەۋردە ئەمەسىمىز‪ .‬خۇداغا شىەكرر‪ ،‬شىەھىرنمىز ھازنرمۇ تىجارە ۋە ھەنەر‪-‬‬ ‫سىەندە مەركىزر‪ ،‬ئەمما مىج يىپدنال كېيىال قانداق بولۇب كېتىدۇ‪ ،‬كىن‬ ‫بىپىدۇ ئۇ چاغدا ھەممە نەرسە باشقىچە بولۇب كېتىشى مۇمكىال‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇ نېمە گەبې‪ −‬دتىدر ىق ازنالرنىىج قىازنسىىىىى تىاۋاققىا قو سىىىىۇنۇب‬ ‫ئەنجەردنال بىرنى ئېپىى‪ −،،‬ئىاببىاسىىىىىيالر خىانىدانپىقى داۋامپى ھۆكەم‬ ‫سىىىىەرنىدۇ‪ ،‬بۇ رايونىدنكى كە ‪-‬قۇدرنتىمىز داۋامپى ئىاشىىىىىىدۇ‪ ،‬داۋامپى‬ ‫گەلپىنىمىز‪ .‬ئەلېەتتە‪ ،‬ئارنمىزدنكى بەزر تۇزكورالر ئىشىىىمىزنى بۇزمىسىىا‪.‬‬ ‫ئۆزننى مۇسىىىۇلمان دەيدنغان‪ ،‬ئەمما قىپمىشىىىپىرر كاتىرالردنال خەتەرلىك‬ ‫ئادەمپەر بار ئارنمىزدا‪.‬‬ ‫ىن تۇرۇشىىىىنى اليى كۆرد م‪ .‬بىاش قىازننىىج ئىسىىىىالمنى بىاتىنىي‬ ‫يوسىۇندا شىەرھپەيدنغان تەسىەۋۋۇتچىالرغا يامان كۆزدە قارايدنغانپىقى ئېنى‬ ‫ئىىدر‪ .‬بىزنى شىىىىەرندەتكە تولۇق رندىايە قىپمىايىدۇ‪ ،‬بولۇتمۇ يەكسىىىىە‬ ‫مەقامالرغا‪ ،‬يەنە ئۆزندە كىشىىىىىپەرگە ھۆرمە قىپمايدۇ دەب ئەيبپەيتتى‪.‬‬ ‫ئەگەر ئۇنىڭغا قويۇب بەرسىىە‪ ،‬سىىوتىالرنىج ھەممىسىىىنى باغداتتىال قوغالب‬ ‫چىقىراتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬خاتا چەشىىىىىنى‪ ،‬قالما بابا زامان‪ ،‬دەرگاھىڭالردا تەگىمەس قەرزنن‬ ‫يوق‪ .‬ئەممىا سىىىىېنىڭچە شىىىىۇ سىىىىوتىالر تۇقرالى نىزامىىدنال چىقمىا‬ ‫ياشامدۇ ‪ −‬دتدر ساقىپىنى قاشالب‪.‬‬ ‫نېمە دتيىشىىىمنى بىپەلمىدنن‪ .‬شىىۇ چاغدا ئىشىىىك تاراقالب‪ ،‬قىزن‪،‬‬ ‫چاچپى چۆمەز① ئىجازە سىىوراب ئۆيگە كىرن‪ ،،‬ئۇدۇ ما ا قاراب كەلدر‪.‬‬ ‫①‬

‫چۆمەز‪−‬مەدرىس‪ ،‬دەرۋىشخانىلەردە يۈگۈر‪ -‬يېتىم ئىشالرنى قىلغاچ ساۋاق ئالىدىغان خىزمەتكار‪ ،‬مەدىكار تالىپ‪.‬‬

‫‪54‬‬

‫يېنىمغىا كېپىى‪ ،‬قۇلىقىمغىا تىچىرالب‪ ،‬بىر مۇسىىىىىاتىرنمىزنىىج كېپىى‪،‬‬ ‫قىالغىانپىقىنى خەۋەر قىپىدر‪ .‬بىاغىدا بىر دەرۋن سىىىىىاقالب ئولتۇرنمى ‪،‬‬ ‫ھېچكىن بىپەن كۆر شمە ‪ ،‬مەن بىپەنال كۆر شمەكچىكەن‪.‬‬ ‫ئەگەر باشىىقا چاغدا بولغان بولسىىا خىزمەتكارغا ئۇ مۇسىىاتىرننى باشىىقا‬ ‫ئۆيگە باشىالب ئالدنغا ئىسىسى ئاش قو ‪ ،‬قازر بىپەن ئۇنىج ھەمراھپىرر‬ ‫كېتى‪ ،‬بولغىچە شىىۇ يەردە كەتەب تۇرسىىۇن“ دەيتتىن‪ .‬ئەمما باش قازننىج‬ ‫سىىىىۆھبىتىىدنال بىزار بولۇشىىىىقىا بىاشىىىىپىغىانىىدنن‪ .‬بۇ يەرگە كەلگەن ئۇ‬ ‫اھانكەزدننى سىورۇنغا چاقىرسىاق‪ ،‬بىزگە يىراق ايالرنىج ھېكايىپىرننى‬ ‫سىىىىۆزلەب بەرسىىىىە‪ ،‬ئۆيىدنكى ىىددني كەيپىيىا يوقىامىدنكىال دەب ئويالب‬ ‫ئۇنىڭغا ماڭ‪ ،‬بېرن‪ ،‬ئۇ دەرۋنشنى چاقىرن‪ ،‬كە “ دتدنن‪.‬‬ ‫بىر دەمىدنال كېيىال ئىشىىىىىىك ئېچىپىى‪ ،،‬بېشىىىىىىدنال ئىايىغىغىچە‬ ‫كىيىنگەن‪ ،‬تەمكىال ۋە مەغرۇر‪ ،‬يېشىىىىىنى ئۇققىپى بولمايدنغان بىر ئادەم‬ ‫كىردر؛ بويى ئېگىز‪ ،‬ئورۇق‪ ،‬چەبدەس‪ ،‬تېشىانىسىى كەڭ‪ ،‬بۇرنى ئىپىپتە ‪،‬‬ ‫كۆزلىرر قاتقارا بولۇب‪ ،‬ئۇزۇن چاچپىرر كۆزنگە تا ‪-‬تا چەشىەب تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئۇچىسىىىىىغىا ئۇزۇن يە سىىىىىز يەكتە ‪ ،‬يۇڭ تون‪ ،‬يىاۋا كىاال تېرنسىىىىىىدنال‬ ‫ىنى غىى ا بىىر نەچىچە تىۇمىىار‬ ‫تىىكىىپىگەن ىىپىىتىكە كىىيىىېالىغىىان بىولىۇب‪ ،‬بىوي ى‬ ‫ئېسىىىىىېالغىانىىدر؛ قولىىدا بىر يىاغىا تىاۋاق بولۇب‪ ،‬دۇنيىا مېپىىدنال يىراق‬ ‫ىىىدن غىىان قەلەنىىدەرلەر يىىاكىى دۇنىيىىا‬ ‫تى پەمىچىىپىىىك قىىپ ى‬ ‫تىۇرۇش ئىەچىەن ى‬ ‫①‬ ‫مەنپەئەتپىرننى رە قىپىىدنغىان مەالمىيپەرگە ئوخشىىىىاش‪ ،‬ەمدىيەتنىىج‬ ‫قانۇن‪-‬ھۆكەمپىرنگە ئەزەلدنال قۇالق سالمايدنغاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫بۇ كەتەلمىگەن مېھمىىاننى كۆر تال ئىىا ىىايىىى‪ ،‬بىر ئىىادەمگە ئۇچراب‬ ‫قالغىنىمنى ھېر قىپدنن‪ .‬ئۇنىج كۆزلىرندە‪ ،‬ئىپادنپىرندە‪ ،‬ھەرنكەتپىرندە‬ ‫ئادەتتىال تاشىىقىرر ئاالمەتپەر بار ئىدر‪ .‬بىپمەيدنغان ئادەمگە دۇب يا ىقى‬ ‫دائىن يەرگە چەشىىىىىدنغان‪ ،‬ئاسىىىىان چېقىپىدنغان نەرسىىىىىدە كۆر نىدۇ‪،‬‬ ‫ھالبۇكى ئۇ كېيىال مەغرۇر‪ ،‬يوغان دۇب دەرنخىنىج ۋەكىپى‪ ،‬خەۋەرچىسىگە‬ ‫ئايپىنىدۇ‪ .‬ئەلېەتتە‪ ،‬ئۇنى كۆرەلەيدنغان كۆزلەرگە شۇنداق كۆر نىدۇې‬ ‫مۇساتىر گەب قىپما ‪ ،‬بوينىنى ئېگى‪ ،‬ساالم بەردر‪.‬‬ ‫‪ −‬دەرگاھىمىزغا كەلگەن قەدنمىڭگە مۇبارە ‪ −،‬دتدنن ۋە ئۇدۇلۇمدنكى‬ ‫دنېانغا كېپى‪ ،‬ئولتۇرۇشقا ئىشارە قىپدنن‪.‬‬ ‫ئىۆيىىدنىكىى ھەمىمەيىپەنىگە بىىر‪-‬بىىرلەب سىىىىىىاالم بىېىرنىى‪،،‬‬ ‫دەرۋنى‬ ‫كۆرسىىىىىتىپگەن ىايغىا كېپىى‪ ،‬ئىاسىىىىتىا ئولتۇردر‪ .‬ھېچنېمىنى كۆزدنال‬ ‫① مەالمىيلەر‪ −‬مەالمىي تەرىقىتىگە مەنسۇپ بولغۇچىالر‪ ،‬ئۇالر قەلەندەرلەرچە ياشاشنى ئادەتكە ئايالندۇرغان بىر‬ ‫پىرقە بولۇپ‪” ،‬قەلبىييە تائىپىسى“ دەپمۇ ئاتىلىدۇ‪.‬‬

‫‪55‬‬

‫قاچۇرماسىپىققا تىرنشىىېاتقاندە ئەتراتقا بىر كۆز يەگەرتتى‪ ،‬ئاخىرندا ئۇنىج‬ ‫كۆزر قىازنغىا كېپىى‪ ،‬توختىىدر‪ .‬ئىككەيپەن بىر ئېغىز گەب قىپىشىىىىمىا ‪،‬‬ ‫بىر‪-‬بىرنگە ئۇزۇن قارنشىى‪ ،‬تۇرۇب قالدر‪ .‬ئاسىمان‪-‬زتمىال تەرقپىنىدنغان‬ ‫بۇ ئىككى ئىىادەمنىىىج بىر‪-‬بىرننى نېمە دەب ئويپىغىىانپىقىغىىا قىزنقىىى‪،‬‬ ‫قالدنن‪.‬‬ ‫دەرۋنشىىىكە باشىىىتا ئۆچكە سىىىەتى‪ ،‬ئەنجەر‪ ،‬خورما قاتپىمىسىىىى ئېپى‪،‬‬ ‫كەلسىىىىە ھەمىمىسىىىىىىنىى چىىرايىپىى رە قىىپىىدر‪ .‬ئىسىىىىىمىىنىى‬ ‫سىىىورنسىىىاق تەبرنزلىك شىىىەمسىىىىددنال“ دتدر ۋە تاغ‪-‬داۋانالردا ئالالھنى‬ ‫ئىزدەيدنغان بىر دەرۋن ئىكەنپىكىنى ئېيتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ئىزدنگىنىڭنى تاتالىدنڭمۇ ‪ −‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫دەرۋن ئۆزنگە ئىشىىەنگەن ھالدا بېشىىىنى لىڭشىىىتتى؛ قارا كۆزلىرندە‬ ‫كەچپە ‪ ،‬تارالق ئۇچقۇنالر چاقنىدرئ‬ ‫‪ −‬تاتتىن‪ ،‬ئەسپىدە ئۇ دائىن مەن بىپەن بىپپە ئىكەن‪.‬‬ ‫بۇنى ئا پىغان قازر ئۆزننى باسالما مەسخىرە قىپى‪ ،‬كەلدرئ‬ ‫‪ −‬سىىىپەر دەرۋنشىىپەر غەيخ مەخپۇقالرمۇ ئۆزە الرنى نېمىشىىقا بۇنچە‬ ‫قىينايدنغىنىڭالرنى زادر چەشىىەنمەيمەن‪ .‬ئالالھ باشىىتىال ئاخىر سىىېنىج‬ ‫بىپەن بىپپە ئىكەنۇ‪ ،‬نېمىشقا ھەر تەرەتكە چېپى‪ ،‬ئۇنى ئىزدەب تاغ‪-‬داۋان‬ ‫كېزن‪ ،‬يەر يسەن‬ ‫شىەمر بېشىىنى ئەگدر‪ ،‬يەزندە سىىرلى بىر ئىپادە تەيدا بولۇب يوقاب‬ ‫كەتتى‪ ،‬بىر ھازا الم‪ -‬ىن دتمىدر‪ .‬ئارقىدنال گەب باشىپىغىنىدا تەمكىال‪،‬‬ ‫خاتىر ەم ئىدر‪ ،‬سۆزنى ايىدا قىالتتىئ‬ ‫‪−‬توغرا‪ ،‬تەرۋەردنگىارنى ئىزدنگەن بىپەنال تىاتقىپى بولمىايىدۇ‪ ،‬ئەممىا ئۇنى‬ ‫تەقە ئىزدنگەنپەرال تاتااليدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬قۇرۇق گەب‪ −،‬دتدر باش قازر ئاغزننى تەر شىتەر ب‪ −،‬يەنى سىەن‬ ‫بىزگە ئۆمەر بويى بىر ايدنال تۇرسا الر ئالالھنى تاتالمايسىپەر دتمەكچىمۇ‬ ‫ۇلدۇر‪-‬كېپەنگە‬ ‫تۆۋە تۆۋەې ئالالھنى تېپى ئەچەن ھەممە ئادەم سىىەندە‬ ‫يۆگىنى‪ ،‬سىىىەتەر قىپسىىىا بوالمتى ئۇنداق بولسىىىا ەمدىيە ‪ ،‬مەدەنىيە‬ ‫دتگەنپەر نەدنال بارلىققا كېپىدۇ‬ ‫ئۆيىدنكى ئىادەمپەر بىاش قىازنغىا يىاخشىىىىىچىاق بولۇش ئەچەن گەتكە‬ ‫ئارنپىشىى‪ ،،‬ھەممىسىى دتگەدە ئارقا‪-‬ئارقىدنال كەلەشىەب كەتتى‪ .‬ئىچىن‬ ‫سىىقىپدر‪ .‬روشىەنكى‪ ،‬قازر بىپەن دەرۋنشىنى بىر يەرگە ەم قىپى ياخشىى‬ ‫ئى ئەمەس ئىدر‪.‬‬

‫‪56‬‬

‫‪ −‬مەقسىىىىەتنى توغرا ئىپادنپىيەلمىگەندە قىپىمەن‪ .‬كىشىىىىى ئۆزر‬ ‫تۇغۇلغان ئۆيدە قالسىىا ھەقتائاالنى تاتالمايدۇ دتمىدنن‪ ،‬ئەلېەتتە تاتالىشىىى‬ ‫مۇمكىال‪ −،‬دتدر شىەمر‪ −،‬ئۆز مەھەلپىسىىدنال چىقما تۇرۇتمۇ دۇنيانى‬ ‫بىپگەن كىشىپەر بولغان ھەم كەلگەسىدنمۇ بولىدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬مەنمۇ شىىىىۇنى دتمەكچىې‪ −‬دەب تەسىىىىتىقپىىدر قىازر ئەتەنىدر ۋە‬ ‫غالىبالرچە كەلدر‪ .‬ئەمما بۇ كەلكىسىىىىى دەرۋنشىىىىنىج ئارقىدننال ئېيتقان‬ ‫سۆزلىرر بىپەن تەڭ يوقالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬لېكىال دتمەكچى بولغىنىن شىىۇ ئىدر‪ − ،‬دتدر شىىەمر سىىۆزننى‬ ‫داۋامالشىىىىتۇرۇب‪ −،‬ئەگەر بىر ئىنسىىىىىان مىا ‪-‬دۇنيىا‪ ،‬ھوقۇق‪-‬مەرتىېنگە‬ ‫بېرنپىى‪ ،،‬تىاۋار‪-‬دۇردۇنغىا يۆگىنىى‪ ،،‬ئەنچە‪-‬مەرۋايىىا‪ ،‬شىىىىىايى ئەتپەس‬ ‫قوينىدا ياشىىىسىىا‪ ،‬يەنى قازر ھەزرەتپىرر‪ ،‬سىىىزدە مۇشىىۇنداق ياشىىىسىىا‪،‬‬ ‫ئالالھنى تېپى تەسې‬ ‫ئۆيدنكىپەر چۆچەب‪ ،‬چىرايپىرر ئاقىرن‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ھېچكىمدنال سىىىىادا‬ ‫چىقمىىدر‪ .‬بىاش قىازننىىج گۇتپىا چىپىرر نەتەس ئېپىشىىىىقىمۇ ەرئە‬ ‫قىاللما بىر‪-‬بىرنگە ئەنسىىىىز قارنشىىىى‪ ،‬قالدر‪ .‬ئارندنال بىر نەچچىسىىىى‬ ‫قىپىچىغا قو ئۇزاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۆزەڭ بىر دەرۋن تۇرۇب گېپىج سىىېسىىىقكەن‪ −،‬دتدر قازر گەب‬ ‫ياندۇرۇب‪.‬‬ ‫‪ −‬دتمىسىىىىە بولمىايىدنغىان گەتنى خەلقى ئىالەم بىر بولۇب يىاقىامغىا‬ ‫ئېسىپسىمۇ دەيمەن‪ −،‬دتدر تەبرنزلىك شەمر‪.‬‬ ‫ىقى نىى تىەر ب تىۇرسىىىىىىمىۇ‪ ،‬دەرۋنشىىىىىنىى ئىىانىچە‬ ‫بىىاش قىىازر قىىاتى ى‬ ‫مەنسىىىتمەيدنغانپىقىنى كۆرسىىىتى‪ ،‬قويۇش ئەچەن دولىسىىىنى چىقىرن‪،،‬‬ ‫گەتنى ئالدنراب تەگەتمەكچى بولدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئىشىقىپى‪ ،،‬قۇرۇق گەتنى بە توال ئا پىدۇق‪ −،‬دتدر ئۇ‪ −،‬نېمە‬ ‫بولسىىىىىا بولسىىىىۇن‪ ،‬بىز ئىزدەۋاتقىان كىشىىىىى سىىىىەن ئىكەنسىىىىەن‪ .‬بىز‬ ‫شىىەھىرنمىزنىج كاتتىپىقى ھەققىدە تارا پىشىىىېاتاتتۇق‪ .‬ئالالھ بىپىدۇ‪،‬‬ ‫كۆب يەرلەرنى كۆر تسىىىىەن‪ ،‬دتگىنە‪ ،‬شىىىىۇنچە ىايالر ئىچىىدە بىاغىداتتىال‬ ‫چىرايپى شەھەر بارمىكەن‬ ‫شىىىەمر مۇاليىمالشىىىقان نەزەرر بىپەن ھەممەيپەنگە بىرمۇ بىر قاراب‬ ‫چىقتى‪.‬‬ ‫‪ −‬باغداتنىج ئەزەلدنال كاتتا شىىەھەر ئىكەنپىكىگە قى‪ ،‬سىىىغمايدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما دۇنيادا ھېچبىر گەزەلپىك مە گەلە ئەمەس‪ .‬شىىىەھەرلەر مەنىېنيە‬ ‫تەۋر كپىرننىىج ئەسىىىىتىىدە قەد كۆتەر ب‪ ،‬شىىىىەھەر خەلقىنىىج قەلبپىرننى‬ ‫‪57‬‬

‫غىىايە چىوڭ ئەيىنەكىتە ئەكىر ئەتىتىەر ب تىۇرنىىدۇ‪ .‬ئەگەر ئىۇ قەلىبىپەر‬ ‫قاسىىاۋەتپەشىىسىىە ياكى قارنيى‪ ،‬كەتسىىە‪ ،‬شىىەھەرلەرمۇ ئۆزننىج ەزبىسىىىنى‬ ‫يوقىتىدۇ‪ .‬نۇرغۇن شىەھەرلەر ئاشىۇنداق خاراتالشىتى‪ ،‬كەلگەسىىدنمۇ شىۇنداق‬ ‫بولىدۇ‪.‬‬ ‫بېشىىمنى ئىختىيارسىىز لىڭشىىتتىن‪ .‬شىەمسىى تەبرنزر ما ا قارندر‪،‬‬ ‫كالپىسىىىىدنكى تىكىرلەردنال بىر دەم يىراقالشىىىقاندە قىالتتى‪ ،‬كۆزلىرندە‬ ‫دوسىىىىتىىانە نۇر بىىار ئىىىدر‪ .‬ئۆتكەر نەزەرنىىدنال يەز مگە گويىىا كەن نۇرر‬ ‫چەشىكەندە ‪ ،‬ئىچىن يورۇب كەتتى‪ .‬شىۇ ھامان بۇ ئادەمنىج ئىسىمى بىپەن‬ ‫ىسىىىىمىنىىج بىر ئىكەنپىكىنى بىپىدنن‪ .‬ئۇ قۇيىاش“ دتگەن ئىسىىىىمىغىا‬ ‫ئوخشىىىىاش ھاياتبەخ نۇر چاچاتتى‪ ،‬ئى ‪-‬ئىچىدنال گۇلخىانغىا ئوخشىىىىاش‬ ‫ياناتتى‪ ،‬ھەقىقىي قۇياش ئىدر شەمر‪.‬‬ ‫ئەمما قازر ئەتەندر باشقا تىكىردە ئىدرئ‬ ‫‪ −‬سىىىپەر سىىوتىالر شىىائىر‪ ،‬تەيالسىىوتالرغا ئوخشىىاش‪ ،‬ئىشىىنى دائىن‬ ‫مۇرەككەتپەشىتەر ۋتتىسىىپەر‪ .‬ھەممىڭالر قۇرۇق گەب خالتىسىىې بۇنچە گەب‬ ‫قىپىشىىنىج نېمە ھا ىتى شىىۇنداق گەتپەرنى قىپىسىىىپەركى‪ ،‬ئادەمنىج‬ ‫كىالپىسىىىىى قېيىى‪ ،‬كېتىىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى خەل ‪ ،‬ئىادەتتىكى نەرسىىىىىپەرگە‬ ‫ئېھتىيىا پى ‪ ،‬ھورۇن مەخپۇقالردۇر‪ .‬ھۆكەمىدارالرنىىج ۋەزنپىسىىىىى ئۇالرنى‬ ‫خاتا نەرسىىىىپەرگە بېرنپى‪ ،‬كېتىشىىىتىال توسىىىۇب‪ ،‬ئېزن‪ ،‬كېتىشىىىىنىج‬ ‫ئالدننى ئېپىشىتۇر‪ .‬بۇنىج ئەچەن بىردننبىر يو شىەرندەتكە تولۇق ئەمە‬ ‫قىپى ‪ .‬ئۇنىج قانداق بولىدنغانپىقىنى بىز بىپىمىز‪.‬‬ ‫‪ −‬شىىىىەرندە قەندنپگە پچىراغقا) ئوخشىىىىايدۇ‪ −،‬دتدر شىىىىەمسىىىىى‬ ‫تەبرنزر‪ −،‬كىشىىىگە نۇر‪ ،‬يورۇقپۇق بېرندۇ‪ .‬ئەمما ئېسىىىمىزدە بولسىىۇنكى‪،‬‬ ‫قەنىدنى‪ ،‬قىارا غۇلۇقتىا كېتىېاتقىانىدا ئىالىدنمىزنى يورنتىشىىىىقىا يىارايىدۇ‪.‬‬ ‫شىىىىەرندەتتىال كېيىال تەرنقە ‪ ،‬تەرنقەتتىال كېيىال مەرنپە ‪ ،‬مەرنپەتتىال‬ ‫كېيىال ھەقىقە كېپىىدۇې ئەگەر بىاش نىشىىىىىان ئۇنتۇلۇب‪ ،‬ئىنسىىىىىانالر‬ ‫شىىەرندەتنى ۋاسىىىتە ئەمەس‪ ،‬بەلكى مەقسىىە دەب بىپسىىە‪ ،‬ئۇ قەندنپنىج‬ ‫نېمە تايدنسى قالىدۇ‬ ‫ئىچىمنى ۋەھىمە قىاتپىىدر‪ .‬شىىىىەرندەتنىىج ئىاچقۇچىنى ئۆز قولىىدا‬ ‫تۇتۇب تۇرغىنىغا ئىشىىىنىدنغان ئۇ تەكەببۇر ئادەمگە شىىەرندەتتىنمۇ ئۆتەش‬ ‫كېرەكپىكى ھەققىدە سىىىىۆزلەش خەتەرلىك قاينامدا سىىىىۇز ئەزگەندە ئى‬ ‫ئىدر‪ .‬شەمر بۇنى بىپمەيدنغانمىدۇ‬

‫‪58‬‬

‫بۇ دەرۋنشىىىىنى ئۆيىىدنال چىقىرنېتتى ئەچەن مۇۋاتى بىر بىىاھىىانە‬ ‫ئىزدەۋاتقىنىمدا ئۇ سىىۆزننى داۋام قىپدرئ مەقسىىىتىمنى تېخىمۇ ياخشىىى‬ ‫چەشەند رندنغان بىر نىزامنى تىپغا ئاال دەيمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە نىزام ‪ −‬دتدر قازر گۇمان بىپەن‪.‬‬ ‫شىىەمسىىى تەبرنزر ئۆزننى رۇسىىالب‪ ،‬كۆر نمەس بىر كىتابتىال رنسىىالە‬ ‫ئوقۇۋاتقاندە تەرتىپپىك ئاھا دا چەشىىەند ردرئ تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالم‬ ‫قۇرئىىاننىىىج يەتتە خىىى‪ ،‬ئوقۇلىىىدنغىىانپىقىنى ئېيتقىىان‪ .‬بىز بۇنى تۆتكە‬ ‫يىغىنچىىاقاليمىز‪ .‬ئۈچىنچى ىزام‪ :‬قۇرئەەان ت ە سەەە ەەەۋليەدە ئوقۇلىەەدۇ‬ ‫بىرلنچىسەەەەى راھىرلن مە ە‪ ،‬ئىككىنچىسەەەەى باتىنىن مە ە‪ ،‬ئۈچىنچىسەەەەى‪،‬‬ ‫باتىنىينىئ باتىنىيس ەەىدۇرت ت تىنچى س ەەەۋليە ق ەەۇ قەدەر يۈكس ەەەككى‪ ،‬ئۇ ى‬ ‫تەرلپلەقكە تىل ئاجىزلىق قىلىدۇ‬ ‫شىىىەمر كۆزلىرندنال سىىىېھىرلىك نۇر چاقنىتى‪ ،،‬سىىىۆزلىرننى داۋام‬ ‫قىپدرئ شىەرندەتكىال قاراب ئۇنىج نېرنسىىنى كۆرمىگەنپەر زاھىرني مەنىنى‬ ‫بىپىدۇ‪ .‬سىىىوتىالر بولسىىىا باتىنىي مەنىنى بىپىدۇ‪ .‬ئەۋلىيا‪ ،‬يەنى ۋەلىيپەر‬ ‫باتىنىينىج باتىنىيسىىىنى بىپىدۇ‪ .‬تۆتىنچى سىىەۋنيەدنكى مەنىنى بولسىىا‬ ‫تەقە ئالالھنىج يېقىال دوستپىرر ۋە تەيغەمبەرلىرر بىپىدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬يەنى‪ ،‬سىىىەن دتمەكچىكى‪ ،‬ئادەتتىكى بىر تەسىىىەۋۋۇتچى قۇرئاننىج‬ ‫ھۆكەمپىرننى مەنىدە بىر شىىىىەرندە ئىالىمىىدنال يىاخشىىىىىراق بىپىىدۇ‪،‬‬ ‫شۇنداقمۇ‬ ‫دەرۋنشىىىنىج مېيقىدا بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس تەبەسىىىسىىىۇم تەيدا بولدر‪،‬‬ ‫ئەمما اۋاب بەرمىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىىىۆز گە دنققە قىى‪ −،،‬دتىدر بىاش قىازر قوتىا تېگىى‪−،،‬‬ ‫ھەددنڭدنال ئېشىىى‪ ،‬كېتىېاتىسىىەن‪ ،‬گۇناھكار بولۇشىىقا ئاز قالدنج‪ ،‬مېنى‬ ‫ئاگاھالندۇرمىدر دتمەې‬ ‫بىىاش قىىازر بۇ گەتپىرننى قورقۇتۇب دەۋاتسىىىىىمۇ‪ ،‬شىىىىەمر بۇنى‬ ‫بىپمىگەندە تەمكىنپىك بىپەن سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫‪−‬باشىىىقىالرغا بۇنداق ئالدنراب ھۆكەم قىپماسىىىپى كېرە ‪ .‬قۇرئاندا‬ ‫ئىالالھ مېنىىج ئىالىدنمغىا بىر‪-‬بىرنڭالرغىا قەرزدار ھىالەتتە كەلمە الر دەيىدۇ‪،‬‬ ‫بۇنى ئۇنتۇب قىىالىىدنڭالرمىىا كۇفرنپى دتگەن نېمە گۇنىىاھ دتگەنچۇ بۇ‬ ‫ئۇقۇمالرنى ئوبدان ئايدنڭالشىىتۇرۇش كېرە ‪ −،‬دتدر شىىەمر‪ −،‬رۇخسىىە‬ ‫قىپسا الر‪ ،‬سىپەرگە بىر ھېكايە ئېيتى‪ ،‬بېرە ‪.‬‬ ‫ئۇ ھېكايىسىنى باشپىدرئ‬

‫‪59‬‬

‫ھەزرنتى مۇسىىا بىر كەنى ئۆزر يالغۇز تاغدا يەرگەندە يىراقتىال نامرا ‪،‬‬ ‫تەنھىا بىر تىادنچىنى كۆر تتۇ‪ .‬قىارنسىىىىا ئۇ تىزلىنىى‪ ،،‬قولىنى كۆتەر ب دۇئىا‬ ‫قىپىېاتقۇدە ‪ .‬مۇسا ئۇنىڭغا زوقپىنى‪ ،،‬يېقىنالب بېرن‪ ،‬دۇئاسىنى ئا الب‬ ‫ھەيران قاتتۇ‪.‬‬ ‫ېنىن سىىىا ا تىدا بولىدنغان ئى رەببىن‪ .‬سىىىېنى نەقەدەر ياخشىىىى‬ ‫كۆرندنغانپىقىمنى بىر بىپسىىەڭ‪ .‬نېمە قى‪ ،‬دتسىىەڭ شىىۇنى قىال ‪ ،‬سىىەن‬ ‫تەقە تەلەب قىپسىىا ال بولدر‪ .‬تادننىج ئارنسىىىدنكى ئەڭ سىىېمىز قوينى‬ ‫بوغۇزال دتسىىىىەڭ‪ ،‬ئالدر‪-‬كەينىمگە قارنما دەرھا بوغۇزاليمەن‪ .‬قورۇلغان‬ ‫قو گۆشى ناھايىتى تەمپىكتۇر ئى رەببىن‪ ،‬قۇيرۇق يېغىنى ئېپى‪ ،‬تولوغا‬ ‫قاتقىال‪ ،‬ئەمما يېگەسىز بولىدۇ“‪.‬‬ ‫مۇسا بۇ دۇئانى ئا پىغا چوتانغا تېخىمۇ يېقىال كەتتۇ‪.‬‬ ‫سىىىىەن تەلەب قىىپسىىىىىىا ىال بىولىىدر‪ ،‬تىۇتىۇ ىنىى يىۇيىۇب قىويىىمەن‪،‬‬ ‫قۇالقپىرنڭنى تازناليمەن‪ ،‬تىتپىرنڭنى تېرنمەن‪ .‬سىېنى شىۇنچىپىك ياخشىى‬ ‫كۆرنمەن‪ ،‬سا ا شۇنچىپىك مەستانىمەنې “‬ ‫بۇنى ئىا الب مۇسىىىىىا غەزەتتىال يېرنپغۇدە بولۇب‪ ،‬ۋاقىراب‪ -‬ىاقىراب‬ ‫ئۇنىج دۇئاسىنى بۆلەۋتتىپتۇئ‬ ‫‪ −‬زۇۋانىڭنى يىغ ئى ىاھىى‪،‬ې نېمە قىپىېاتىسىىىىەن ئۆزە چە‪ ،‬ئىالالھ‬ ‫تولو يەمدۇ ئالالھنىج تۇتى بارمىكەن سىەن يۇيۇب قويىدنغان نەدە بۇنداق‬ ‫دۇئا بار باشتىال ئاخىر گۇناھكار بولدۇڭ‪ ،‬دەرھا تەۋبە قى‪،‬ې‬ ‫تىادنچى مۇسىىىىىادنال ئىزا ئىشىىىىتىى‪ ،‬قۇالقپىرنغىچە قىزنرنى‪ ،،‬يەرگە‬ ‫كىرنى‪ ،‬كەتكەدە بوتتۇ‪ .‬قىايتىا‪-‬قىايتىا ئۆز ر تىپەب‪ ،‬ئەمىدر ھەرگىز بۇنىداق‬ ‫دۇئا قىپمايمەن دەب قەسىىىىەم قىپىپتۇ‪ .‬شىىىىۇ كەنى مۇسىىىىا كە كىرگىچە‬ ‫تىادنچىنىىج يېنىىدا تۇرۇب ئۇنىڭغىا ئىاسىىىىىاسىىىىپى دۇئىاالرنى ئۆگىتىپتۇ‪.‬‬ ‫ئىانىدنال ئىالالھ مەنىدنال رازر بولىدر‪ ،‬يىاخشىىىىى ئى قىپىدنن“ دەب ئويالب‬ ‫يولىنى داۋامالشىىىىتۇرۇتتۇ‪ .‬ئەمما شىىىىۇ كەنى كېچىدە بىر ئاۋاز ئا التتۇ‪ ،‬بۇ‬ ‫تەرۋەردنگارنىج ئاۋازر ئىكەنئ‬ ‫‪ −‬ئى مۇسىىىىىا‪ ،‬بەگەن نېمە ئى قىپىدنىج سىىىىەن ئىارننى بۇزغىپى‬ ‫كەلدنڭمۇ ياكى ياراشىىىتۇرغىپىمۇ شىىىۇ غېرن‪ ،‬چوتانغا ئازار بەردنج‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫مىىا ىىا نەقەدەر يېقىال ئىكەنپىكىنى بىپەلمىىىدنىىج‪ .‬ئۇ ئىىاغزنىىدنال نېمە‬ ‫چىقىېاتقانپىقىنى بىپمىسىىمۇ‪ ،‬لېكىال ئېتىقادندا سىەمىمىي‪ ،‬قەلبى تا ‪،‬‬ ‫نىيىتى خىالىر ئىىدر‪ .‬بىز گەتكە ئەمەس‪ ،‬نىيەتكە قىارايمىز‪ .‬ئەگەر گەتكە‬ ‫قىاراب تۇرۇۋالىىدنغىان بولسىىىىىاق زتمىنىدا بىر ئىنسىىىىىان قىالمىايتتى‪ .‬بىز‬ ‫چوتاندنال رازر ئىدۇق‪ .‬ئۇنىڭغا گەزە بىپىنگەن سىۆز سىا ا يىرگىنچپىك‪،‬‬ ‫‪60‬‬

‫ئۇنىڭغا ھەسىىە بولغان سىىۆز سىىا ا زەھەر بولۇب تۇيۇلدر‪ .‬سىىەن ئۆزە نىج‬ ‫ئا پىغانپىرننى كۇترنپى دەب قارندنج‪ ،‬ئەمما بىپسىىىىەڭ‪ ،‬ئۇنىج سىىىىۆزر‬ ‫قوتا ‪ ،‬سە بولسىمۇ‪ ،‬ماھىيىتى گەزەلدۇر‪.‬‬ ‫مۇسىىىا خاتالىقىنى تونۇب‪ ،‬ئەتىسىىىى كەن چىقىشىىىى بىپەنال تادنچىنى‬ ‫ئىزدەب تىاغقىا چىقىپتۇ‪ .‬قىارنسىىىىا چوتىان يەنە دۇئىا قىپغىپى تۇرۇتتۇ‪ ،‬ئەممىا‬ ‫تەنەگەنكىى ھىىايىىا ىنىىىدنال‪ ،‬سىىىىەمىمىيىپىكىىىدنال ئەسىىىىەر يوقمى ‪.‬‬ ‫ئۆگىتىپگىنى بويىچە دۇئىا قىپىشىىىىقىا تىرنشىىىىقىاچقىا ئېزنى‪ ،‬كەتمە دەب‬ ‫كېكەچپەب‪ ،‬تەرلەب ئولتۇرنمى ‪ .‬مۇسىىىا تادنچىغا قىپغانپىرندنال ئۆكەنەب‪،‬‬ ‫د مبىسىگە تەتىپەب مۇنداق دەتتۇئ‬ ‫‪ −‬ئە دوسىتۇم‪ ،‬مەن خاتا قىپىپتىمەن‪ ،‬مېنى كەچەر ۋە ‪ .‬ئۆزە نىج‬ ‫بىپگىنى بويىچە دۇئا قى‪ .،‬ئالالھنىج نەزەرندە بۇ تېخىمۇ قەدنرلىك‪.‬‬ ‫تىىادنچى مۇسىىىىىادنال بۇ گەتنى ئىىا الب ھەيران قىىاتتۇيۇ‪ ،‬ئىىا ىىايىىى‪،‬‬ ‫يە گىپپەب قاتتۇ‪ .‬شىىۇنداقتىمۇ ئۇ ئەمدر يەكسىىە سىىەۋنيىگە يەتكەنپىكى‬ ‫ئەچەن سىىىاددا ئىنكارنغا‪ ،‬سىىىۆيەمپە گۇناھىغا قايتما ‪ ،‬مۇسىىىا ئۆگەتكەن‬ ‫دۇئانىمۇ يادالتمۇ يەرمە ‪ ،‬بۇالرنىج ھەممىسىىىىدنال ھالقى‪ ،‬ئۆتەب‪ ،‬رەببىگە‬ ‫يېقىال‪ ،‬بەخا‪-‬سائادەتپىك‪ ،‬گەزە ھايا كەچەر تتۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬مانا شىۇ سىەۋەبتىال‪ ،‬بىرسىىنىج ئاغزندنال ھەسىەلدە تامغان سىۆز‬ ‫يەنە بىرسىىىىنىج قۇلىقىغا نەشىىىتەردە سىىىانچىپىدۇ‪ −،‬دتدر شىىىەمر‪− ،‬‬ ‫ھالبۇكى ئالالھ سىۆزگە ئەمەس‪ ،‬نىيەتكە قارايدۇ‪ .‬ئەدەب بىپىدنغانالر باشىقا‪،‬‬ ‫يەرنكى كۆيىدنغان ئاشىقالرنىج شەرندىتى بارلى دننالردنال ئايرنمدۇر‪ .‬بىز‬ ‫مەزھەب‪ ،‬دنال يىاكى تىى‪ ،‬تەرقىنى بىپمەيمىز‪ ،‬بىارلى ئىنسىىىىىان زاتىنى‬ ‫ئوخشىىىىىاش دەب قىارايمىز ۋە تەڭ كۆرنمىز‪ .‬بىراۋنىىج ئىاغزنىدنال چىققىان‬ ‫سىىىىۆزنىى گىۇنىىاھ“ دتىمەيىمىىز‪ .‬چىەنىكىى قەلىبىپەرنىى ئىىالىالھ بىىپىىىدۇ‪ ،‬بىىز‬ ‫بىپمەيمىز‪ .‬شىىىىۇ ا سىىىىەكە قىپىمىز‪ ،‬بىرسىىىىىنى خالىغانچە باھاالب‪،‬‬ ‫كۆ پىگە ئىازار بەرمەيمىز‪ .‬بىزنىىج بىرال مەزھىپىمىز بىار‪ ،‬ئۇ بولسىىىىىمۇ‬ ‫ئالالھ‪.‬‬ ‫شىىىىەمر سىىىىۆزندنال توختىغاندا قازر ھەزرەتپىرنگە كۆز منىج ئۇچىدا‬ ‫قارندنن‪ .‬ئۇ ئۆزننى تەمكىال‪ ،‬خاتىر ەم كۆرسىىتىشىكە تىرنشىسىىمۇ تېرنكى‪،‬‬ ‫تۇرغىانپىقى ئېنى ئىىدر‪ .‬ئەممىا نىاھىايىتى ھىيپىگەر بولغىاچقىا شىىىىۇنىمۇ‬ ‫ھېر قىپى‪ ،‬بولغانىدرئ ئەگەر شەمر ئېيتقان ھېكايىگە رەددنيە بېرنشكە‬ ‫ئۇرۇنسىىىىىا‪ ،‬تېخىمۇ ئىچكىرنپەب‪ ،‬ئۇنى ھەددنىدنال ئىاشىىىىتى دەب ئەيبپەب‬ ‫ازالىشىىى كېرە ئىدر؛ ئەمما بۇنداق قىپسىىا ئىشىىالر چىڭىغا چىقى‪،،‬‬ ‫ئادەتتىكى بىر دەرۋنشىىىىنىج شىىىىۇنچە چوڭ قازنغا ەڭ ئېالن قىپغانپىقى‬ ‫‪61‬‬

‫بولمىغاندە ‪ ،‬گەتنى‬

‫باغداد شەھىرنگە تۇر كېتەتتى‪ .‬بۇ ئەھېالدا ھې ئى‬ ‫مەشەدنال تەگىتى‪ ،‬كەتكىنى ياخشى ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ شۇنداق قىپدر‪.‬‬ ‫سىىرتتا كەن ئولتۇرۇۋاتاتتى‪ ،‬كۆ يەزر قىزغۇ شىەتەق نۇرنغا تولۇب‪،‬‬ ‫بۇلۇتالر ھەر خى‪ ،‬شىىىەكىپگە كىرن‪ ،،‬غايە رە دار تەس ئېپىېاتاتتى‪ .‬بىر‬ ‫دەمىىدنال كېيىال قىىازر ئەتەنىىدر ئورنىىىدنال قوتۇب‪ ،‬مۇھىن بىر ئىشىىىىى‬ ‫بارلىقىنى ئېيتتى‪ .‬ما ا مۇنداقال بىر سىىىاالم بېرن‪ ،،‬شىىىەمسىىىكە سىىىە‬ ‫ئىىالىيىىى‪ ،‬قويۇب چىقىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئىىادەمپىرر بىر‪-‬بىرننى ئىتتىرنىى‪،‬‬ ‫دتگەدە ئۇنىج ئارقىسىدنال مېڭىشتى‪.‬‬ ‫ھەممىسى كېتى‪ ،‬دەرۋن بىپەن ئىككىمىز يالغۇز قالدۇق‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەتسۇس‪ ،‬باش قازر سەندنال رەنجىگەندە قىپىدۇ‪ −،‬دتدنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمسىىىىى تەبرنزر كۆزنگە چەشىىىىكەن چاچپىرننى بىر يانغا ئېتى‪،‬‬ ‫كەلەمسىرندرئ‬ ‫‪ −‬نېمە بولسىىىا بولسىىىۇن‪ ،‬ئەمما ئۇنىڭدنال رەنجىشىىىىن يوق‪ .‬مەن بۇ‬ ‫قازنالرنىج مېنى ياقتۇرماسپىقىغا كۆنە ‪.‬‬ ‫ھىايىا ىانالنمىىدنن دتسىىىىەم يىالغىان بولىىدۇ‪ .‬بۇنىداق ئىسىىىىيىانكىار‪ ،‬ئۆز‬ ‫بېشىىىىمچى‪ ،‬مەيدانى مۇسىىىتەھكەم‪ ،‬ھەققە تەسىىىپىن بولغىنىدنال كۆ پى‬ ‫خىىاتىر ەم مۇسىىىىىاتىرنىىىج قىرن يىپىىدا بىر قېتىن كېپىىىدنغىىانپىقىنى‬ ‫بىپەلىگەدە دەرنجىدە ئۇزۇن يى‪ ،‬باشقۇردۇم بۇ دەرگاھنى‪.‬‬ ‫‪ −‬قېنى ئېيىا‪ −،‬دتىدنن‪ −،‬قىانىداق بولۇب بىاغىداتقىا كېپىى‪ ،‬قىالىدنىج‬ ‫بۇ يەردە نېمە ئىزدەيسەن‬ ‫بىر ياقتىال ئۇنىج اۋابىنى كەتەب ھايا انالنسىام‪ ،‬بىر ياقتىال اۋاب‬ ‫نېمىش قىدۇر ئۇقمايمەن‪ ،‬كەتكەن اۋابىن كۆ پەمگە‬ ‫ى‬ ‫بەرمىسىىكەن دەيتتىن‪.‬‬ ‫قورقۇن سېپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-20‬ماي‬ ‫ئېپال بېشىىىنى ئاشىىخانىدنكى شىىىرەنىج ئەسىىتىگە قويۇب‪ ،‬ئېچىقپى‬ ‫تۇرغان كىتابنىج قېشىىىدا ئاغزر ئوچۇق ئۇخالب قالغانىدر‪ .‬چەشىىىدە ئۇ‬ ‫يو بويىىىدنكى بىر كىىارۋانسىىىىىىارايىىدا ئىىىدر‪ .‬ئۇنىىىج ئىچى تور كۆتە‬ ‫ىدەلخورالر‪ ،‬ناز‪-‬خۇل چىقىرندنغان ئۇسىىىىسىىىىۇلچى ئايالالر‪ ،‬سىىىىىرلى‬

‫‪62‬‬

‫دەرۋنشىىىىپەر بىپەن تولغانىدر‪ .‬ئالدندنكى تاۋاقالردا ئۆيدە قىپىنغان تور ‪،‬‬ ‫تەرمۇدە‪ ،‬تېچىنە‪-‬تىرەنىكپەر تىزنقپى تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئىانىدنال كىارۋانسىىىىىارايىدنال چىقىى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬مىاكىان ئۆزگەردر‪ ،‬يىراقتىال‬ ‫ئۆزننى كۆردر‪ .‬ناتونۇش دنياردا‪ ،‬بىر قەلدەنىج ئىچىدە‪ ،‬ھەرە ئۇۋنسىىىىىدە‬ ‫مىغ‪-‬مىغ بازاردا ئالدنراش كېتىېاتاتتى؛ بىرسىىنى ئىزدەۋاتقانپىقى ئېنى‬ ‫ئىىدر‪ .‬ئەتراتىىدنكى ئىادەمپەر ئىاسىىىىتىا‪-‬ئىاسىىىىتىا ھەرنكەتپىنىى‪ ،،‬بىر ئۆزنال‬ ‫ئا پىيالمىغان نەزمىنامىگە ئۇسىىىسىىىۇ ئويناۋاتاتتى‪ .‬ئۇ ئۇزۇن بۇرۇتپۇق‪،‬‬ ‫بەسىتپىك بىر سىېھرنگەردنال بىر نەرسىىنى سىورندر‪ ،‬ئەمما ئاغزننى ئاچقاندا‬ ‫ئۇنىڭغا گەب قىاللمايدنغانپىقىنى بايقىدر‪ .‬سېھرنگەر ئۇنىڭغا قاراب قويۇب‬ ‫ئۆز يولىغا كەتتى‪ .‬ئېپال ئەمدر دۇكاندارالر‪ ،‬سىىىىودا‪-‬سىىىىېتى قىپىېاتقان‬ ‫خېرندارالر بىپەن تارا الشماقچى بولسىمۇ يەنىال گەب قىاللما ‪ ،‬ھېچكىمگە‬ ‫دەردننى تۆكەلمىدر‪ .‬دەسىىىىپەتتە ئۇالرنىج تىپىنى بىپمىگەنپىكىن ئەچەن‬ ‫گېپىمنى ئۇقتۇرالمىايېاتىمەن دەب ئويپىغىانىىدر‪ ،‬ئەممىا قولىنى ئىاغزنغىا‬ ‫ئىاتىرنى‪ ،‬چۆچەب كەتتى‪ ،‬ئۇنىىج تىپى يوق ئىىدر‪ .‬ئۇنىىج تىپى ئۆلە‬ ‫تىرمىاققىا ئوخشىىىىاش چەشىىىىەب كەتكەنىىدر‪ .‬ئۇ ىىددنيپىشىىىىىى‪ ،‬ئەينە‬ ‫ئىزدەشىىىىكە بىاشىىىىپىىدر‪ ،‬ئۆزننىىج بۇرۇنقىىدە تۇرغىان‪-‬تۇرمىغىانپىقىنى‬ ‫بىپمەكچى ئىدر‪ .‬ئەمما شىىىۇنچە چوڭ بازاردا ئەينە چاغپى نەرسىىىە يوق‬ ‫ئىدر‪ .‬ئۇ يىغالشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫ئۇ قۇلىقىنى توختىمىا تىرمىالۋاتقىانىدە بىر ئىاۋازدنال بىدىارام بولۇب‬ ‫ئويغىنى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬كۆزننى ئاچار‪-‬ئاچما بىرننچى قىپغان ئىشىىىىى تىپىغا‬ ‫قىاراب بېقى بولىدر‪ .‬خۇداغىا شىىىىەكرر‪ ،‬تىپى ىايىىدا ئىىدر‪ .‬ئىاۋاز چىققىان‬ ‫تەرەتكە قاراب‪ ،‬كۆلە گە“نىج ئاشىخانىنىج باغقا ئېچىپىدنغان ئىشىىكىنى‬ ‫تىرمىالۋاتقانپىقىنى كۆردر‪ .‬بالكونغا بىر نەرسىىىىە كىرنېالغاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫ئۇ نەرسىىىىە بىىالكونىىدا كىتىرالب بۇ يىىاقتىىا ئىتنى تېرنكتەرەتتى‪ .‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،‬كۆلە گە“ سىىېسىىى كەزەنگە ناھايىتى ئۆ ئىدر‪ .‬ھەممەيپەننىج‬ ‫ئېسىىدە‪ ،‬ئۆتكەن يىپى قىشىتا ئۇ سىېسىى كەزەنگە ئۇچراب ئۇنىڭغا ھۇ ۇم‬ ‫قىپغاندا‪ ،‬سىېسىى كەزەنمۇ سىېسىى تۇراق چىقىرن‪ ،‬ئۇنىڭدنال ئىنتىقام‬ ‫ئالغانىدر‪ .‬بىچارە ئىتنى شوخۇال سەيى بىپەن تولدۇرۇلغان ۋاننىغا سېپى‪،‬‬ ‫يۇيۇشىىىىقا مە بۇر بولغانىدر‪ .‬شىىىىۇنداقتىمۇ رتزننگە تۇرايدنغان ئۇ بەدبۇ‬ ‫تۇراق نەچچە ھەتتىگىچە ئۇنىڭدنال كەتمىگەنىدر‪.‬‬ ‫ئېپال تامدنكى سىائەتكە قارندر‪ ،‬كېچە سىائە ئە بولغان‪ ،‬داۋند يەنىال‬ ‫ئۆيگە قىايتمىغىانىىدر‪ ،‬بەلكى ئەمىدر يېنىى‪ ،‬كەلمەيتتى‪ .‬ېنېتمۇ ئۇنىڭغىا‬ ‫تېپېكون قىپمىىدر‪ ،‬بەلكى ئەمىدر زادر تېپېكون قىپمىايتتى‪.‬ئەمەلىيەتتە‪،‬‬ ‫‪63‬‬

‫شىۇ ئەسىنادا ئېپالنىج ھېچقانداق ئىشىنى ياخشىى تەرەتتىال ئويپىغۇسىى يوق‬ ‫ئىىدر‪ .‬ئېرر ۋە قىزننىىج ئۇنى تىاشىىىىالب كەتكەنپىىك تۇيغۇسىىىىى ئىچىنى‬ ‫سىىىىىقتى‪ .‬ئورنىىدنال قوتۇب تو التقۇنى ئېچىى‪ ،،‬ئىچىگە قىاراب بىاقتى‪.‬‬ ‫مۇزالتقۇدنكى قىاچىپى مىارۇژنىنى ئېپىى‪ ،‬بىر نەچچە قوشىىىىۇق يېمەكچى‬ ‫بولغىان بولسىىىىىمۇ‪ ،‬ئۆزننىىج ھېپىمۇ بە سىىىىېمىز ئىكەنپكىنى ئويالب‬ ‫تو التقۇنىج ئىشىكىنى قاتتى يېپىېەتتى‪.‬‬ ‫ئىارقىىدنال‪ ،‬ئىادەتتە يىالغۇز قىالسىىىىىمۇ ھې ئىچىى‪ ،‬بىاقمىايىدنغىان قىزنى‪،‬‬ ‫ئەز م ھىىارنقىنىىىج ئىىاغزننى ئېچىىى‪ ،‬قەدەھكە قۇيىىدر‪ .‬ئۇ قويۇق ھەم‬ ‫كىشىىنىج كەيپىنى كۆتەرندنغان ئېسىى‪ ،‬ھاراق ئىدر‪ .‬يەنە كېپى‪ ،،‬تەمى‬ ‫ئۆزر ئىارزۇ قىپغىانىدە قىا سىىىىى بولۇب‪ ،‬ئورمىان‪ ،‬موگو‪ ،‬تۇتراقنىىج ھىىدر‬ ‫كېپەتتى‪ .‬ئەممىىا ئىككىنچى قەدەھكە ھىىاراق قۇيۇۋاتقىىانىىدا داۋنىىدنىىىج‬ ‫قىممەتپىىك بوردو ھىارنقىىدنال① بىرننى ئېچىى‪ ،‬سىىىىىالغىانپىقىنى ئويالب‪،‬‬ ‫دەرھا ئۇنىج چەشىىەند ر شىىىنى ئوقىدر‪ ، Chateau Margaux 1996 :‬ئاتالې‬ ‫داۋنىد بۇ ھىاراقنى ئىاالھىىدە بىر ئىاخشىىىىىام ئەچەن سىىىىىاقالۋاتىاتتى‪ .‬ئۇ نېمە‬ ‫قىالرننى بىپمە قىاتىقىنى تەر ب بوتۇلكىغىا قىارنىدر‪ .‬ئەممىا ئىارقىىدننال‬ ‫ئۇنداق بولسىىا نېمە بوتتۇ دتگەندە مەرنسىىىنى قىسىىى‪ ،‬قويدر‪ .‬بۇمۇ بىر‬ ‫ئىاالھىىدە ئىاخشىىىىىام ئىىدر‪ ،‬تەنھىالىقىنى تەبرنكپەۋاتىاتتى‪ .‬ئۇ بىرال كۆتەر ب‬ ‫قەدەھنى قۇرۇقىداب قويىدر‪ .‬ئۇ بۇ گەزە شىىىىىارابىدنال ئەمىدر نېرر تۇرا‬ ‫دتسىمۇ‪ ،‬شارابنىج ئۇنى قويۇب بەرگەسى يوق ئىدر‪.‬‬ ‫ئېپال ئەسىىىىتەلگە كېپى‪« ،،‬ئىشىى ى شىىىىەرندىتى»نى قولىغا ئېپى‪،‬‬ ‫ۋاراقپىىدر‪ ،‬ئەممىا ئوقۇشىىىىقىا كىرنشىىىىمىىدر‪ .‬بىرەر قۇرمۇ ئوقۇيىالمىغۇدە‬ ‫ھىارغىال‪ ،‬ئۇيقۇچىان ئىىدر‪ .‬ئۇنى تىاشىىىىالب ئىنتېرنېتقىا كىرنى‪ ،،‬ئېپخە‬ ‫ئادرنسىىغا قارندر‪-‬دە‪ ،‬بىر مۇنچە ئەخپە ئۇچۇرالرنىج ئارنسىىدا مىچېپنىج‬ ‫كىتاب تەقرنزر يېزن ئىشىىنىج قانداق كېتىېاتقانپىقىنى سىوراب يازغان‬ ‫قىسقا‪ ،‬زترنكىشپىك خېتىنىج ئاستىدنال ئۆزر كەتەۋاتقان خەتنى كۆردر‪.‬‬ ‫اۋاب قايتۇرغانىدرئ‬ ‫ئەزنز‪ .‬ز زەھرا ئۇنىڭغا دەرھا‬

‫سۆيەمپە ئېپالئ‬ ‫كەتەلمىگەن خېتىج مېنى گېېاتىماالدا‪ ،‬موموستېناگو دەيدنغان چە‬ ‫بىر يېزنىىدا تۇتۇۋالىىدر‪ .‬بۇ يەر دۇنيىىادا تېخىچە مىىايىىا كىىالېنىىدارننى‬ ‫قولپىنىدنغان ئاز سىىىاندنكى ايالرنىج بىرر‪ .‬مەن چەشىىىكەن قونالغۇنىج‬ ‫ئۇدۇلىىدا تىپە تىپەيىدنغىان بىر دەرە بىار‪ .‬شىىىىىاخپىرنغىا ھەر خىى‪ ،‬رە ىدە‪،‬‬ ‫گىەلىپىە التىىا تىۇرۇچىالر چىىگىىى‪ ،‬قىويىۇلىىىدنىغىىان بىۇ دەرەخىنىى يەرلىىىك‬

‫①‬

‫بوردو ھارىقى‪ −‬فرانسىيىنىڭ غەربىي جەنۇبىدىكى بوردو شەھىرىدە ئىشلەپچىقىرىلىدىغان داڭلىق ئۈزۈم ھارىقى‬

‫‪64‬‬

‫كىشىىىىىپەر دەرتمەنپەر دەرنخى“ دەب ئاتايدۇ‪ .‬قەلبى يارنالنغان كىشىىىىىپەر‬ ‫ئىسىىىمىنى بىر قەغەزگە يېزن‪ ،،‬بۇ دەرەخنىج شىىىېخىغا ئېسىىىى‪ ،،‬دەردنگە‬ ‫دەرمان تېپى ئەچەن دۇئا قىپىشىدۇ‪.‬‬ ‫ھەددنمىىدنال ئىىاشىىىىمىغىىانىىدنمەن‪ ،‬ئەممىىا خېتىڭنى ئوقۇتال تىپە‬ ‫دەرنخىنىىج يېنىغىا بېرنى‪ ،،‬قىزنىج بىپەن بولغىان ئۇقۇشىىىىمىاسىىىىپىقنى‬ ‫تەگىتىشىىج ئەچەن دۇئا قىپدنن‪ .‬ئىنسىان ئۆز يېقىنپىرنغا ياخشىى بولسىۇن‬ ‫دەب ئۇالرنىج ئىشىىغا ئارنپىشىىېالىدۇ‪ ،‬ئەمما بۇنىج تايدنسىىنى كۆرمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۆزەمنى ئېيتسىىىام‪ ،‬باشىىىقىالرنىج ئىشىىىىغا ئارنپىشىىىىېالما ‪ ،‬تەۋەككۇ‬ ‫قىپغان“ چېغىمدا ئارام تېپى‪ ،‬قالدنن‪ ،‬بىپەمسەن‬ ‫تەۋەككۇ قىپى كۆتپىگەن ئىنسىانالرغا نىسىبەتەن ئامالسىىز قېپى‬ ‫دتمەكتۇر‪ .‬ھىىالبۇكى‪ ،‬ئى دە ئۇنىىىج ئەكسىىىىىچە‪ .‬تەۋەككۇ قىپى ‪،‬‬ ‫ئىنسانالر قوبۇ قىالاليدنغان ھەم ماسپىشااليدنغان ئاخىرقى خۇشالپىقتۇر‪،‬‬ ‫ئۇ تاسىسىى‪ ،‬ئەمەس‪ ،‬ئاكتىپتۇر‪ .‬كائىناتتا بىز ئۆزگەرتەلمەيدنغان‪ ،‬سىىرننى‬ ‫تولۇق بىپەلمەيدنغان ھادنسىىپەر يەز بېرن‪ ،‬تۇرندۇ‪ .‬تۇرمۇشىتىكى ئىشىالرمۇ‬ ‫شىۇنىج ئىچىدە‪ ،‬بولۇب ئۆتكەن بارلى ئىشىالرغا ئىشى ‪-‬مۇھەببە بىپەن‬ ‫يېقىنپىشىىىىى مۇمكىال‪ ،‬ھې بولمىغاندا ئۇنى سىىىىىناب باقااليمىز‪ .‬رۇمى‬ ‫ئىشىقنىج ئابىھايا سىەيى ئىكەنپىكىگە ئىشىىنەتتى‪ ،‬ئەگەر شىۇنداق بولسىا‬ ‫ئۇنىج بىر قەترنسىمۇ زايە بولماسپىقى كېرە ‪.‬‬ ‫مىىايىىا كىىالىېىنىىدارنىغىىا كىۆرە‪ ،‬بىەگىەن تەۋقىۇلىدىىاددە بىىر كىەن بىولىۇب‪،‬‬ ‫ئۆزگىرنشىىىپەردنال‪ ،‬يىپيېڭى‪ ،‬تاكالنغان قەلبتىال خۇشىىىخەۋەر بېرندنكەن‪.‬‬ ‫كەن تېتى‪ ،‬بۇ كەن ئاياغپىشىىى‪ ،‬بولغىچە بۇ خەتنى دەرھا سىىېپىېتتە ‪،‬‬ ‫سېھرني كەچى يوقالمىسۇن‪.‬‬ ‫دەرە شىىىىېخىدا لەتىپدەب تۇرغان ئىسىىىىمىج رە گا رەڭ چىچەكپەرگە‬ ‫تولغا ‪ ،‬ئىشىى ‪-‬مۇھەببە سىىەن ھې ئويپىمىغان‪ ،‬كەتمىگەن بىر يەردنال‬ ‫ئالدنڭدا تەيدا بولىدۇ‪.‬‬ ‫دوستانە تىپەكپىرنن بىپەن‬ ‫ئەزنز‬ ‫ئېپال خەتنى ئىككى قېتىن ئوقۇدر‪ ،‬ئىا ىايىى‪ ،‬ئىادەم ئىىدر ئەزنز‪.‬‬ ‫خەتنى شىىىۇ قەدەر چىال كۆ پىدنال يازغانىدرې بۇ ئايا قانداق بولۇب ما ا‬ ‫خە يېزن‪ ،‬قالدر دتمەسىىىتىال‪ ،‬ئەسىىىتايىدنپپى ‪ ،‬سىىىەمىمىيپىك بىپەن‬ ‫اۋاب يازغانىدر‪ .‬ئۇ ئېپالنىج نېمىسىى ئىدر ئېپال تونۇيدنغان ھېچكىن‬ ‫ئۇنىڭغا بۇنداق خە يازمايتتى‪.‬‬

‫‪65‬‬

‫ئەمەلىيەتتە‪ ،‬ئۇ نىاتونۇش بىر ئىادەمنىىج دۇنيىانىىج ئۇ قېتىىدا تۇرۇب‬ ‫ئۆزنگە دۇئا قىپىشىىىدنال تەسىىىرلەندر‪ .‬كۆزننى يۇمۇب‪ ،‬ئىسىىمى يېزنپغان‬ ‫قەغەز تارچىسىىىنى ئويپىدر‪ .‬ئۇ قەغەز شىىامالدا لەگپەكتە ئۇچاتتى‪ ،‬شىىۇ‬ ‫قەدەر بە ېاش‪ ،‬ئەركىال‪ ،‬يە گى‪ ،،‬بەختىيار ئىدر‪...‬‬ ‫بىر نەچچە مىنۇتتىال كېيىال ئۇ ئاشىىىىخانىنىج ئىشىىىىىكىنى ئېچى‪،‬‬ ‫ئارقىدنكى باغقا چىقتى؛ سىەھەرنىج مەيىال شىامىپى بۇرنىنى غىدنقپىدر‪،‬‬ ‫ئۇ ئۇيقۇچان ھالدا بۇ ھاۋانى تۇراب‪ ،‬كۆزننى قىسى‪ ،،‬تەتەن دنققىتى بىپەن‬ ‫شامالنىج تىېنشپىرنغا قۇالق سالدر‪.‬‬ ‫بىاھىارنىىج ئىاخىرقى تەيتىىدە‪ ،‬ئىامېرنكىىدنكى كىاتتىا بىر ئۆينىىج ئىارقىا‬ ‫بېغىدا‪ ،‬كۆكتە ئا بىپەن بۇلۇ ‪ ،‬يەردە ئېپال بىپەن ئىتى قاتار تۇرۇشتى‪.‬‬ ‫ئەمەلىىيەتىتە‪ ،‬قىېىرر ئىىىا بىىپەن ئىۇنىىىج ئىىگىسىىىىىى كىېىچىىنىىىج‬ ‫ۋەھىمىپىرندنال‪ ،‬ھاياتنىج سىىىىىرلىقپىقىدنال قورقاتتى‪.‬ھەر ئىككىسىىىىى‬ ‫ئۆزننى تۇتۇۋتپىىى‪ ،،‬قورقۇن ھەم بىدىىارامپى بىپەن قىىارا غۇلۇققىىا نەزەر‬ ‫سالدر‪.‬‬ ‫چۆمەز‬ ‫باغدات‪-1242 ،‬يىل ‪-4‬ئاي‬ ‫باش قازر بىپەن ئۇنىج ئادەمپىرننى ئىشىككىچە ئۇزنتى‪ ،‬قويغاندنال‬ ‫كېيىال مەينە قاچىالرنى يىغىشىتۇرۇش ئەچەن ئۆيگە كىردنن‪ .‬قارنسىام بابا‬ ‫زامان بىپەن اھانكەزدر دەرۋن بايىقىدە تۇرۇتتۇ‪ ،‬ھېچقايسىىىسىىدنال بىر‬ ‫ئېغىز گەب چىقمىايتتى‪ .‬ئىككىسىىىىىگە كۆز منىىج ئۇچىىدا قىاراب قويىدۇم‪،‬‬ ‫ئە ىبىا ئىاۋاز چىقىارمىا تىارا پىشىىىىى مۇمكىنمۇ ئۇالرغىا قىزنقىى‪ ،‬تۇرۇب‬ ‫قىىالىىدنن‪ ،‬گەب قىالرمىكىال دەب يىىاسىىىىتۇقالرنى ئو شىىىىىىىدنن‪ ،‬ئۆينى‬ ‫يىغىشىىىىتۇردۇم‪ ،‬گىپەمدنكى ئەخپەتنى بىرمۇ بىر تەردنن‪ .‬ئاخىردا بۇ ئۆيدە‬ ‫تۇرۇشىىىقا ھې باھانەم قالمىدر‪ .‬ئۇالرنى ئۆيدە قالدۇرۇب يېنى‪ ،‬چىقىشىىىقا‬ ‫مە بۇر بولدۇم‪.‬‬ ‫ئىاشىىىىخىانىغىا ئىالىدنرنمىا كىردنن‪ ،‬زالىن ئىاشىىىىپەز قېرر مېنى كۆر تال‬ ‫كەينى‪-‬كەينىدنال ئىشقا بۇيرۇب كەتتىئ‬ ‫‪−‬نەگە كەتتىج المزەلپە سىىۇترننى دەرھا تاكىزال‪ ،‬يەرلەرنى سىىەتەرې‬ ‫قاچا‪-‬قۇچىالرنى يۇ ‪ ،‬ئوچاقنى تازنال‪ ،‬تامدنكى ئىسىىىىنىج قارنسىىىىى‪ ،‬ياغ‬ ‫يۇقىنى سىىىەرتىېە ‪ ،‬ئىشىىىىج تەگىگەندە قاتقانغا قاراب بېقىشىىىنى ئۇنتۇب‬

‫‪66‬‬

‫قالماې قازناقتا بىپەكتە يوغان چاشقانالرنى كۆرد م‪ ،‬بېرن‪ ،‬ئۇ مەينەتپەرنى‬ ‫تۇ ې بولمىسا تىشالقنىج ئورنىغا سېنى قويىمەن قاتقانغاې‬ ‫بۇ دەرگىاھقىا كەلگىپى ئىالتە ئىا بولىدر‪ ،‬ئەممىا كەلگەن كەنىىدنال‬ ‫باشىىالتال ئاشىىپەز قېرننىج قولى ياقامدا‪ .‬نېمە ئى بولسىىىال تاكىزلى‬ ‫ئىبىادەتتۇر‪ ،‬ئىبىادە تىاكىزلىقتۇر“ دەب تۇرۇۋالىىدۇ زومىگەر قېررې ئۇنىىج‬ ‫مە بۇرلىشىىىىى بىپەن ھەر كەنى ئېشىىىىەكتە ئىشىىىىپەيمەن‪ .‬بۇ زۇلۇمنى‬ ‫تېخى مەنىېر تەربىيە“ دەب قويۇشىىىىى قىززن ې يىاغپىشىىىىىى‪ ،‬كەتكەن‬ ‫قاچىالرنى يۇيۇش‪ ،‬يەرلەرنى سەتەر شتە قانداقمۇ مەنىېنيە بولسۇن‬ ‫بىر كەنى ئۇنىڭغا مىقتە تىكىپى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬تاكىزلى ئىبادە بولسىىدر‪ ،‬باغداتتىكى خوتۇنالرنىج ھەممىسىى‬ ‫تىر ئەۋلىيا مەرتىېنسىگە يېتەتتى‪−،‬دتدنن‪.‬‬ ‫ئاشىىىىپەز قېرر بېشىىىىىمغا ياغا قوشىىىىۇق ئېتى‪ ،‬ېنىنىج بارنچە‬ ‫ۋارقىرندرئ‬ ‫ىن‬ ‫‪ −‬ھە گۇ ‪ ،‬دەرۋن بولماقچى بولسىىاڭ شىىۇ ياغا قوشىىۇقتە‬ ‫تۇر‪ .‬مەسىىىىە‪-‬كىىاالچتە بىكىىار تۇرمىىايىىدنغىىان ئېغىزنىىج بىپەن دەرۋن‬ ‫بواللمايسەن‪ .‬زۇۋانىڭنى يىغى‪ ،‬ئاز گەب قىپساڭ بالدۇرراق ئادەم بولىسەنې‬ ‫ئىىاچچىقىن كېپەتتى بۇ قېرنغىىا‪ ،‬ئەممىىا ئۇنىڭىىدنال شىىىىۇنچىپىىىك‬ ‫قورقاتتىمكى‪ ،‬تاكى مۇشۇ ئاخشامغىچە گېپىدنال چىقما كەلگەنىدنن‪...‬‬ ‫بۇ نۆۋە ئۇ قېرر كېتىشىىگە ئاشخانىدنال قېچى‪ ،‬چىقى‪ ،،‬تۇتۇمنىج‬ ‫ئۇچىدا دەسىىسىىەب ھېپىقى دەرۋن تۇرغان ئۆيگە يېقىنالشىىتىن‪ .‬تۇيۇقسىىىز‬ ‫كەلگەن بۇ دەرۋنشىىىى كە شىىىىۇنچە قىزنقىېاتىاتتىن‪ .‬ئۇ كىن قىانىداق ئىادەم‬ ‫قەلەنىدەرمۇ بۇ يەرگە نېمە قىپغىپى كەلىدر كۆزنىدە مە نۇنپۇق‪ ،‬ھەر بىر‬ ‫قارنشىىىىدنال سىىىەركەشىىىپىك‪ ،‬كەسىىىكىنپىك‪ ،‬چاققانپى ‪ ،‬قورقۇمسىىىىزلى‬ ‫بالقى‪ ،‬تۇرندۇ‪ .‬كەمتەرلىك بىپەن بېشىىنى ئېگى‪ ،‬تۇرغاندنمۇ كۆزندنكى ئۇ‬ ‫يوقىالمىاي دۇ‪ .‬شىىىىۇ قەدەر ئىسىىىىيىانكىار‪ ،‬قىارام كۆر نىىدنغىان بىر‬ ‫ى‬ ‫ئىپىادنپەر‬ ‫ئىنسىىىىىانكى‪ ،‬ئۇنى كۆرگەن ھەر كىشىىىىى ئۇنىڭغىا زوقپىنىى‪ ،‬قىالىىدۇ ھەم‬ ‫ئۇنىڭدنال ئەيمىنىدۇ‪.‬‬ ‫ئۆيگە كىرگەنىىدە ئىشىىىىىىىك ئېتىكپىىىك ئىىىدر‪ .‬بىر تۆشىىىىەكتىال‬ ‫مارندنن‪.‬باشىىىىتا ھېچنېمىنى كۆرەلمىگەن بولسىىىىاممۇ‪ ،‬كۆز م غۇۋا يورۇققا‬ ‫كۆنگەندە ئۇالرنىج چىرايىنى كۆرەلىدنن‪.‬‬ ‫بىر دەمدنال كېيىال بابا زامان شەمستىال بىر سوئا سوردرئ‬ ‫‪ −‬قېنى ئېيتسا چۇ‪ ،‬قانداق بولۇب باغداتقا كېپى‪ ،‬قالدنج ياكى بۇ‬ ‫دەرگاھنى چەشە دە كۆرد مۇ‬ ‫‪67‬‬

‫دەرۋن بېشىنى چايقىدرئ‬ ‫‪ −‬ياق‪ ،‬بۇ يەرگە كېپىشىىمگە چەشىەم سىەۋەب بولمىدر‪ ،‬مەن ئەزەلدنال‬ ‫چەش كۆرمەيمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ھەر كىن چەش كۆرنىدۇ‪ −،‬دتىدر بىابىا زامىان مۇاليىمپى بىپەن‪−،‬‬ ‫چەشىەڭ ئېسىىڭدە قالمىغان بولسىا ئۇ باشىقا‪ ،‬چەشىەڭ ئېسىىڭدە قالمىسىا ئۇ‬ ‫چەش كۆرمىگەنپىك بولمايدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمما مەن چەش كۆرمەيمەن‪ −،‬دتدر يەنە شىەمر‪ −،‬بۇ ئالالھنىج‬ ‫مىا ىا قىپغىان لۇتكى كەرەمىنىىج بىر قىسىىىىمى‪ .‬بىالىپى چىاغپىرنمىدنال‬ ‫كىائىنىاتنىىج بەزر سىىىىىرلىرر كۆز ئىالىدنمىدا نىامىايەن بوالتتى‪ .‬بۇالرنى ئىاتىا‪-‬‬ ‫ئانامغىا دەب بەرسىىىىەم خوش بولمىاقتىا يوق‪ ،‬ئۇالرنى خىيىالىڭىدا كۆر تسىىىىەن‬ ‫دەيتتى‪ .‬دوسىىىتپىرنمغا سىىىۆزلەب بەرسىىىەم‪ ،‬ئۇالرمۇ مېنى خىيالپەرەس‪،‬‬ ‫يالغانچى“ دتيىشتى‪ .‬ئۇستازلىرنمدنال تىكىر ئالدنن‪ ،‬ئەمما ئۇالرمۇ شۇنداق‬ ‫دەب قارندر‪ .‬ئاخىردا شىىىىۇنى چەشىىىىەندنمكى‪ ،‬ئىنسىىىىانالر تەۋقۇلداددە بىر‬ ‫ئىشنى ئا پىسا ئۇنى خىيا ياكى چەش دەتال قارايدنكەن‪.‬‬ ‫ىمى‪،‬‬ ‫دەرۋن سىىىۆزلەۋتتى‪ ،‬قانداقتۇر بىر تىېنشىىىنى ئا پىغاندە‬ ‫قالدر‪ .‬ئاندنال ئا ايى‪ ،‬بىر ئى بولدر‪ ،‬ئۇ قەددننى رۇسىىالب‪ ،‬ئىشىىىككە‬ ‫بۇرۇلىدر‪-‬دە‪ ،‬بىارنىدنغىان يېرننى بىپىىدنغىانىدە مەن تەرەتكە قىاراب مىا ىدر‪،‬‬ ‫مېنىىج بۇ يەردە تۇرۇب ئۇالرنى مىاراۋاتقىانپىقىمنى كۆر ۋاتقىانىدە ‪ ،‬مەن‬ ‫تۇرغان يەرگىال قارايتتى‪ .‬كۆزر ئىشىىىكنىج نېرنسىىىنىمۇ كۆرەلەيدنغاندە‬ ‫قىالتتى‪.‬‬ ‫يەرنكىن د تەلدەب سىىىوقۇب كەتتى‪ ،‬ئاشىىىخانىغا قاچا دەب ئويپىدنن‪،‬‬ ‫ىان دە مىىدنرلىيىالمىىدنن‪ .‬شىىىىەمسىىىىى‬ ‫ئەممىا تۇ ‪-‬قولپىرنن قېتىى‪ ،‬قىالغ ى‬ ‫تەبرنزننىج ئۆتكەر كۆزلىرر ئىشىىكتىال ئۆتەب يىراقالرغا باراتتى‪ .‬دەھشىە‬ ‫قورقۇۋاتىاتتىن‪ ،‬ئەممىا ۋۇ ۇدۇم ئىا ىايىى‪ ،‬كەچكە تولغىانىىدر‪ .‬شىىىىەمر‬ ‫يېقىنپىشىى‪ ،‬كېپى‪ ،،‬ئىشىىكنىج قۇلپىسىىغا قو ئۇزنتى‪ ،،‬ئىشىىكنى‬ ‫ئېچى‪ ،‬مېنى نەق مەيداندا تۇتۇۋاال دتگەندە تۇرۇب قالدر‪ .‬ئۇ ئىشىىىىككە‬ ‫بە يېقىال تۇرۇۋالغاچقا تۆشىەكتىال ماراشىنىج ھا ىتى يوق ئىدر‪ .‬ئۇنىج‬ ‫يەزننى كۆرەلمىىىدنن‪ ،‬بۇنىىداق تۇرۇش مىىا ىىا قەبرە ئىىازابىىىدە تۇيۇلىىدر‪،‬‬ ‫ئۆتكەمنى بېسىىى‪ ،‬چاندۇرما تۇرۇۋالدنن‪.‬بۇ تەيتتە شىىەمر يەنە تۇيۇقسىىىز‬ ‫ئارقىغا بۇرۇلۇب‪ ،‬ئىشىكتىال يىراقپىشى‪ ،‬ھېكايىسىنى داۋام قىپدرئ‬ ‫‪ −‬ئەڭ ئاخىردا ئالالھتىال ئەمدر زادر چەش كۆرمەسپىكنى تىپىدنن‪.‬‬ ‫شىىۇنداق بولغاندا قاچان بىر ئاالمەتكە يولۇقسىىام ياكى ئۇ دۇنياغا كەشىىى‬ ‫ئەچەن چىقسىىىام بۇنىج چەش ئەمەسىىىپىكىنى ئېنى بىپەلەيتتىن‪ .‬ئالالھ‬ ‫‪68‬‬

‫تىپىكىمنى ئىجابە قىپدر‪ ،‬چەش تەرنشىتىسىىنى مەندنال ئايرندر‪ ،‬شىۇ ا‬ ‫مەن زادر چەش كۆرمەيمەن‪.‬‬ ‫شىىەمر ئۆينىج ئۇ تەرنپىدە بولۇب‪ ،‬ئېچىقپى دترنزننىج يېنىدا ئۆرە‬ ‫تۇراتتى‪ .‬سىىىىىرتتا سىىىىىن‪-‬سىىىىىن يامغۇر يېغىېاتاتتى‪ .‬ئۇ يامغۇرغا قاراب‬ ‫خىيالغا چۆكەب ئاندنال مۇنداق دتدرئ‬ ‫‪ −‬ئالالھ چەش تەرنشىىىىتىسىىىىىنى مەندنال ئايرنېەتكەن بىپەن بۇنىج‬ ‫ئورنىغا ما ا باشقىالرنىج چەشىگە تەبىر بېرن ئىقتىدارننى بەردر‪.‬‬ ‫بابا زامان بۇ گەتپەرگە ئىشىىىەنمەيدۇ‪ ،‬ما ا ئازار بەرگىنىدە ئۇنىڭغىمۇ‬ ‫شىىىىۇنداق ئازار بېرندۇ دەب ئويپىدنن‪ .‬ئەمما ئۇ بېشىىىىىنى ئاسىىىىتا ئېگى‪،‬‬ ‫شۇنداق دتدرئ‬ ‫‪ −‬ئا ايى‪ ،‬ئادەمدە قىپىسىەن‪ ،‬قېنى ئېيتقىنا‪ ،‬سىا ا نېمە قىپى‪،‬‬ ‫بەرسە بولىدۇ‬ ‫‪ −‬بىپمەيمەن‪ ،‬راسىىىىتىنى ئېيتقىانىدا‪ ،‬بۇنىىج ىاۋابىنى سىىىىىپەردنال‬ ‫كەتىمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇ قانداق گەب ‪ −‬دتدر بابا زامان چەشەنمە ‪.‬‬ ‫‪ −‬قىرن يىپىدنال بېرر دەرۋنشىىىىمەن‪ ،‬قۇر ‪-‬قو غۇز‪ ،‬چەمەلە‪ ،‬ئۇچىار‬ ‫انىېارالرنىج ھەممە تەرننى بىپىمەن‪ .‬ئامالسىىىز قالسىىام ياۋايى ھايېاندە‬ ‫ئېپىشىىىىىمەن‪ ،‬ئەممىىا ھېچكىمگە چېقىپمىىايمەن‪ .‬كۆكتىكى بۇرۇ الرنى‪،‬‬ ‫ئورماندنكى موگوالرنى‪ ،‬يايالقتىكى ئو ‪-‬چۆتپەرنى‪ ،‬دەريادا بېپىقالرنى ساناب‬ ‫بېرەلەيمەن‪ .‬ئالالھ ئۆز سەرنتىدە ياراتقان ئىنساننى گويا ئوچۇق كىتابتە‬ ‫ئوقۇيمەن‪...‬‬ ‫مۇرشىىىىدنمىز قەندنپنى يېقى‪ ،‬بولغىچە شىىىەمر بىر دەم تۇرنېتپى‪،‬‬ ‫سىىىىۆزننى داۋام قىپىدرئ چەنكى ئۇ قىرن نىزامنىىج بىرنىدۇر‪ .‬ت تىنچى‬ ‫ىزام‪ :‬كائىناتتىكى ھەر رەررلدلك ئالالھنىئ سەەە ەەۈ ەتلىرلنى تا ا‪،‬يسەەەەەن‪،‬‬ ‫چۈ كى ئۇ مەسەەە ەەچىە ‪ -‬جەامەدە‪ ،‬چېركەاۋدا‪ ،‬يەھۇدلن ئىبەادەتىەا ىسەەە ەەەى دا‬ ‫ئەمە ‪ ،‬ھەر ۋاقىە ‪ ،‬ھەر جەايەدلەدۇر ئەالالھنى ك رپپ يەاقەەەەەايەدلغەا الر‬ ‫بول ىغىنىەدەك‪ ،‬ئۇ ى ك رپپ ئ لگە لەرمۇ يوق كىم ئۇ ى تەا سەەەەەا ئۇ ىەئ‬ ‫بىلەن ئەبەدلن قالىدۇ‬ ‫تىترە ‪ ،‬غۇۋا يورۇقپۇقتا شىىىەمسىىىى تەبرنزننىج بويى تېخىمۇ ئېگىز‬ ‫كۆر نەتتى‪ ،‬چاچپىرر دولىسىغا دولقۇنسىمان چەشەب تۇراتتى‪.‬‬

‫‪69‬‬

‫‪ −‬ئەمما ئىپمى لەدۇن① بىر يەرگە تارالمىسىىا لو قىنىج ئاسىىتىدنكى‬ ‫قىرتىاق سىىىىۇغىا ئوخشىىىىىاب قىالىىدۇ‪ .‬ئىچىمگە توتالنغىان ئىپىمىدنال تەڭ‬ ‫بەھرنمەن بوالاليدنغان بىر دوسا تېپى ئەچەن ئالالھقا كۆب دۇئا قىپدنن‪.‬‬ ‫ئىاخىردا سىىىىەمەرقەنىد ئەتراتىىدنكى بىر ئۆتە ىدە مىا ىا تىچىرلىغىان ئىاۋاز‬ ‫ئا الندر‪ .‬تەقدنرنمنىج تە ەلپىي بولۇشى ئەچەن باغداتقا بېرنشىن كېرە‬ ‫ئىكەن‪ .‬ئىشىىىنىمەنكى‪ ،‬ئەمدر نەگە بارندنغانپىقىمنى سىىىپەر ئەتە‪-‬ئۆگەن‬ ‫ئېيتى‪ ،‬بېرنسىپەر‪.‬‬ ‫تاالدا قارا غۇ چەشىەب ئا تۇغقان بولۇب‪ ،‬دترنزندنال ئاتداق شىولىسىى‬ ‫كىرنېاتاتتى‪ .‬خېپىال كە بولۇب قالغانىدر‪ ،‬ئاشىىىىپەز قېرر مېنى ئىزدەب‬ ‫چىققان بولۇشىى مۇمكىال‪ ،‬ئەمما چاتىقىن بولمىدر‪ .‬بىرەر قېتىن بولسىىمۇ‬ ‫قائىدننى بۇزنېتتى كارامە ئى ئىدرې‬ ‫‪ −‬مەندنال قانداق اۋاب كەتىسىىىىەن‪ ،‬بىپمەيمەن‪ −،‬دتدر بابا زامان‬ ‫بوش ئىاۋازدا‪ −،‬ئەممىا مەنىدە سىىىىىا ىا بېرنىدنغىان مەلۇمىا بولسىىىىىال ۋاقتى‬ ‫كەلگەندە چوقۇم يەتكەزنمەن‪ .‬شىۇ چاغقىچە مېھمىنىمىز بولۇب‪ ،‬بىز بىپەن‬ ‫قالساڭ بولىدۇ‪.‬‬ ‫شىەمر ھۆرمە بىپەن ئېگىپى‪ ،‬سىاالم بېرن‪ ،،‬بابا زاماننىج قولىنى‬ ‫سۆيدر‪ .‬شۇ ئەسنادا مۇرشىدنن ئا ايى‪ ،‬بىر سوئا سورندرئ‬ ‫‪ −‬بارلى ئىپمىمنى باشىىقا بىرنگە يەتكەزنمەن دەيسىىەن‪ ،‬ئىچىڭدنكى‬ ‫بىپىمپەرنى ئەنچە‪-‬مەرۋايىتتە ئېپى‪ ،‬بىر زاتقا بەرمەكچى بولۇۋاتىسىىىەن‪.‬‬ ‫لېكىال بىراۋنىج قەلبىگە مەنىېنيە نۇرر يەتكەزمە بەدەلسىىىىز ئىشىىىمۇ‬ ‫ئۇنىج ئەچەن قانداق بەدە تۆلەيسەن‬ ‫دەرۋنشنىج اۋابىنى ئۆمەر بويى ئۇنتۇمايمەن‪ .‬ئۇ بىر دەم تۇرنېتپى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬بېشىىىمنى‪ −‬دتدر تەمكىنپىك بىپەن‪ − ،‬ئۇنىج ئەچەن بېشىىىن‬ ‫تەييار‪.‬‬ ‫د مبەمىدنال سىىىىوغۇق تەر ئىاقتى‪ ،‬چۆچەب كەينىمگە دا ىىدنن‪ .‬قىايتىا‬ ‫تۆشىىىىەكنىىج ئىالىدنغىا كېپىى‪ ،‬مىارنغىنىمىدا مۇرشىىىىىىدنمىزنىڭمۇ تىترەب‬ ‫كەتكەنپىكىنى كۆرد م‪.‬‬ ‫بابا زامان ئېغىر تىنى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬بەگەنكى سىىۆھبىتىمىز مۇشىىۇنچىپىك بولسىىۇن‪ ،‬ھېرن‪ ،‬كەتتىج‪.‬‬ ‫بىزنىىج قىزنى‪ ،‬چۆمەزنى چىاقىرا ‪ ،‬يىاتىىدنغىان ىايىڭنى كۆرسىىىىىتىى‪،‬‬ ‫قويسۇن‪ ،‬تاكىز كىرلىك بىپەن سە ئەكىپى‪ ،‬بەرسۇن‪.‬‬ ‫① ئىلمى لەدۇن‪ −‬ئالالھنىڭ رەھمىتى‪ ،‬ھادىسىلەرنىڭ ماھىيىتى ۋە ھېكمىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىلىم بولۇپ‪،‬‬ ‫تىرىشىش ئارقىلىق ئەمەس‪ ،‬ئىالھىي ئىلھام بىلەن قولغا كېلىدۇ‪ .‬خىزىر ئەلەيھىسساالم بۇ ئىلىمگە ئېرىشكەن‪.‬‬

‫‪70‬‬

‫شىىىىەمر بۇنى ئىىا الب ئىشىىىىىككە قىىارنىىدر‪ ،‬كۆز نۇرر بەدننىمنى‬ ‫تېشىىىىېەتكەندە بولدر‪ .‬ئۇنىج كۆزلىرر گويا تامنىمۇ تېشىىىى‪ ،‬ئۆتەتتى‪،‬‬ ‫ئىشىىىىىكنىج نېرنسىىىىىنى ئەمەس‪ ،‬ئىچىمدنكى ھەممە نەرسىىىىىنى كۆر ب‪،‬‬ ‫خۇتىيىانە سىىىىىرلىرنمنى مەنىدننمۇ بە بىپىىدنغىانىدە قىالتتى‪ .‬ئىچىمگە‬ ‫قورقۇن كىرنېالىدر‪ ،‬بەلكىن ئۇ سىىىىېھىر قىپىشىىىىنى بىپىىدۇ‪ .‬قۇرئىانىدا‬ ‫ئاگاھالندۇرۇلغان‪ ،‬بابىپنىج ئىككى مەشىىىھۇر تەرنشىىىتىسىىىى ھارۇ بىپەن‬ ‫مارۇ ئۇنىڭغا سىىېھىر ئۆگەتكەن بولۇشىىى مۇمكىال‪ .‬ياكى ئۇنىڭدا تامنىج‬ ‫نېرنسىىىىىنى كۆرەلەيىدنغىان بىاشىىىىقىا ئىقتىىدار بىار‪ ،‬ئىشىىىىقىپىى‪ ،،‬مېنى‬ ‫قورقىتىېتتى‪ ،‬باراتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬قىزن‪ ،‬چۆمەزنى چاقىرنشىىىنىج ھا ىتى يوق‪ −،‬دتدر شىىىەمر‪−،‬‬ ‫بىىايىىاتىىال بىېىرر ئىۇنىىىج يىېىنىىمىىزدا تىۇرۇب‪ ،‬تىىارا ىپىىرنىمىىزنىى ئىىا ىالب‬ ‫تۇرۇۋاتقىنىنى تۇيۇب تۇرۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫ئىختىيىىارسىىىىىز ۋاھ“ دەۋەتتىن‪ ،‬چۆچەب ئورنۇمىىدنال قوتۇب بىىاغقىىا‬ ‫يەگەرد م‪ .‬ئەمما ئۇ يەردە كەتەلمىگەن تاالكەتكە يولۇقتۇمئ ئاشپەز قېررې‬ ‫‪ −‬سىىىەن گۇ بۇ يەردنكەنسىىىەنغۇې‪ −‬دتدر ئاشىىىپەز قېرر ۋە قولىغا‬ ‫سىەتەرگىنى ئېپى‪ ،‬مېنى قوغالشىقا باشىپىدر‪ −،‬ۋۇ باال تەگكەر‪ ،‬تەيمانىج‬ ‫توشتى‪ ،‬بۇ ياققا كە ې‬ ‫سىىەتەرگە تېگى‪ ،‬بولغىچە باغدنال ئوقتە ئېتىپى‪ ،‬چىقى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫دەرگاھتىال چوڭ يولغا چىقىدنغان چىغىر يولدا قېچىېاتقاندا شىىىىەمسىىىىى‬ ‫تەبرنزننىىج چىرايى كۆز ئىالىدنمىدنال كەتمەيتتى‪ .‬ئۇالرنى مىاراۋاتقىانپىقىمنى‬ ‫نەدنال بىپگەندۇ سىېھرنگەرمىدر بۇ ئادەم يەگەر ب خېپى ئۇزاب كەتسىەممۇ‬ ‫ئۆزەمنى زادر توختىتىالمىىدنن؛ ئۆتكەم ئىاغزنمغىا تىقىپىى‪ ،،‬ئىاغزنن قۇرۇب‬ ‫كەتىتىى‪ .‬تىۇتىپىىرنىن بىوشىىىىىىاب‪ ،‬يىەرنىكىىن تىىقىىپىىى‪ ،‬قىىالىغىىچە يىەگىەر ب‬ ‫كېتىېەردنن‪...‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-21‬ماي‬ ‫ئېپال كارنېنتىدا ئۇخالب قالغىان بولۇب‪ ،‬بېشىىىىىدا قۇرۇقدالغىان قەدەھ‪،‬‬ ‫قۇچىقىدا «ئىشىى شىىەرندىتى» تۇراتتى‪ .‬ئەتىسىىى داۋند ئۆيىگە كەلگەندە‬ ‫ئۇنى مۇشىىۇ ھالەتتە كۆردر‪ .‬كارنېاتقا يېقىنپىشىىى‪ ،،‬ئايالىنىج ئەسىىتىنى‬ ‫يېپى‪ ،‬قويغۇسىىىى كەلدنيۇ‪ ،‬بۇ خىيالىدنال يېنى‪ ،‬دەرھا مۇنچىغا كىرن‪،‬‬ ‫كەتتى‪.‬‬ ‫‪71‬‬

‫ئون‪ ،‬ئونبەش مىنۇتالردنال كېيىال ئېپال ئۆزر ئويغىىانىىدر‪ ،‬ئېرننىىىج‬ ‫مۇنچىدا يۇيۇنۇۋاتقانپىقىنى كۆر ب ھەيران قالمىدر‪ .‬داۋند قەيەردنال بولسىىا‬ ‫باشىقا ئايالالرنىج ئۆيىگە بېرن‪ ،،‬ھەتتا ئۇالر بىپەن بىپپە بوالاليتتى‪ ،‬ئەمما‬ ‫ھەر ئەتىگىنى چوقۇم ئۆزننىىج مۇنچىسىىىىىىدا يۇيۇنىاتتى‪ .‬ئېپال كىارنېنتىىدنال‬ ‫قوتما ‪ ،‬سىىىۇنىج شىىىاقىراب چەشىىىەۋاتقان ئاۋازننى ئا پىدر‪ .‬بىر دەمدنال‬ ‫كېيىال داۋنىىدنىىىج مۇنچىىىدنال چىققىنىنى تۇيۇب‪ ،‬كۆزننى يەنە يۇمۇب‬ ‫ئۇخپىغان بولۇۋالدر‪ .‬شىىۇنداق قىپى‪ ،،‬ئېرننىج ئاخشىىام نېمىشىىقا ئۆيگە‬ ‫كەلمىگەنپىكىنى سىىوراشىىنىج ھەمدە ئېرننىج ئۇنىڭغا اۋاب بېرنشىىىنىج‬ ‫ھا ىتى قالمىدر‪.‬‬ ‫بىر سىىىائەتچە ۋاقىا ئۆتكەندنال كېيىال داۋند بىپەن بالىالر سىىىىرتقا‬ ‫كېتى ‪ ،،‬ئېپال ئىاشىىىىخىانىىدا يىالغۇز قىالىدر‪ .‬ھىايىا بۇرۇنقىىدە ئۆز‬ ‫ى‬ ‫چىقىى‪،‬‬ ‫يۆنىپىشىىىىدە كېتىېترندنغاندە قىالتتى‪ .‬ئۇ ئۆزر ئەڭ ياخشىىىى كۆرندنغان‬ ‫تاماق قولالنمىسىى ئاچتىئ ئەتچى‪ ،‬تاماق ئېتى سىەندىتى‪ .‬ئۇ بىر قانچە‬ ‫چەشىىەند ر شىىكە تەتسىىىپىي قاراب‪ ،‬چەشىىتە ئۆزننى مەشىىغۇ قىالاليدنغان‬ ‫تاماق تەرننى تالپىدرئ‬ ‫زەتىران‪ ،‬ھىندنسىىتان يا ىقى‪ ،‬ئاتېپسىىىال‪ ،‬يەلپەگەچسىىىمان قۇلۇلە‬ ‫شىورتىسىى‪ ،‬موگو قىيامى قېتىپغان يېشىى‪ ،‬كۆكتا ‪ ،‬بەش خى‪ ،‬تىشىالق‬ ‫قېتىپغان چۆب‪ ،‬ئاچچىقسىىۇدا قىزارتىپغان سىىامسىىاق بىپەن تىشىىۇرۇلغان‬ ‫موزا قوۋۇرغىسى‪ ،‬قايماق قېتىپغان چېچەكسە ساالتاسى‪.‬‬ ‫ئارقىدنال تاتپى تەر مدنال بىرننى تالپىدرئ قەھېە تەمپىك تېچىنە‪.‬‬ ‫ئۇ تاماق ئېتىشىكە شىۇ قەدەر ئامراق ئىدر‪.‬چەنكى ئۆزر يالغۇز‪ ،‬ۋايىغا‬ ‫يەتكەز ب قىالاليدنغان ئىشىى مۇشىۇ ئىدر ھەمدە تاماق ئەتسىە كۆ پى ئارام‬ ‫تېپىى‪ ،‬قىاالتتى‪ .‬ئىادەتتىكىچە نەرسىىىىىپەردنال لەززەتپىىك‪ ،‬ئېسىىىىىى‪ ،‬تىائىام‬ ‫ئېتى‪ ،‬داسىىىتىخانغا قويۇش كىشىىىىنى خۇشىىىا قىپىدنغان ئى ئىدر‪.‬‬ ‫ئىاشىىىىخىانىىدا تىامىاق ئەتسىىىىە كەنىدنپىىك تۇرمۇشىىىىتىكى چەكپىمە ۋە ئى‬ ‫تۇشىۇغىدنال قۇتۇالتتى‪ .‬ئاشىخانا ئۇنىج تاشىقى دۇنيادنال قېچى‪ ،،‬ۋاقىتتىال‬ ‫ئۆزر بىپگەنچە تىايىدنپىنىااليىدنغىان بىردننبىر ىايى ئىىدر؛ بەلكى بەزنپەرنىىج‬ ‫ئەر‪-‬خوتۇنپۇق تۇرمۇشىىتىال ئالىدنغان خۇشىىالپىقىنى ئېپال تاماق ئېتى‬ ‫ئىارقىپى ‪ ،‬يەنە كېپىى‪ ،‬ئۆزر يىالغۇز تىاتىااليتتى‪ ،‬ئۇنىڭغىا تەقە بىر ئىاز‬ ‫ۋاقىا‪ ،‬ئەمگە ‪ ،‬الزنمەتپىكپەر كېتەتتى‪.‬‬ ‫ئۇ تېپېېنزوردنكى ئىاشىىىىپەزلىىك تروگراممىپىرننى تولۇق كۆرسىىىىىمۇ‪،‬‬ ‫ئۇنىڭغىا ئىشىىىىىنىى‪ ،‬كەتمەيتتى‪ .‬بۇ تروگراممىغىا چىققىانالرنىىج تىامىاق‬ ‫ئىىېىىتىشىىىىىىنىىى ھە دتسىىىىە خىىاسىىىىىىپىىى “‪ ،‬ئىىىجىىادنىىيىىپىىى “‪،‬‬ ‫‪72‬‬

‫ھەتتا ئەسىىىەبىيپىك“ دەۋتپىشىىىپىرر ئېپالغا غەلىتە تۇيۇالتتى‪ .‬ئاشىىىخانا‬ ‫ھەرگىز تە رنبىخانا ئەمەس‪-‬تەې ئالىمالر تە رنبە ئىشپىسۇن‪ ،‬سەندەتچىپەر‬ ‫ئا ايى‪-،‬غارايى‪ ،‬بولسىۇنې ئاشىپەزلىك باشىقا ئى ‪ .‬ياخشىى ئاشىپەز بولۇش‬ ‫ئەچەن تە رنبە ئىشىىپەش‪ ،‬ئەسىىەبىيپىشىىى نە ھا ە ې تاماق ئېتىشىىنى‬ ‫ئۆگىنىدنغان ئادەم باشىىتا ئۇنىج سىىاۋاتپىرننى ئۆگىنىشىىى كېرە ‪ .‬تاماق‬ ‫ئېتى سىىىىەندىتى يىپالر‪ ،‬ئەسىىىىىرلەر داۋامىدا مەيدانغا كەلگەن‪ .‬ئادەمپەر‬ ‫يېڭى تاماق ئىجاد قىپىشىىىتىال ئاۋۋا ھازنر بارلىرننى ھۆرمە قىپىشىىىى‬ ‫كېرە ‪ .‬ھىازنرقى ەمدىيەتتە ھېچكىن كونىا ئىادەتپەرنى يىاكى ئەندەنىېر‬ ‫بىپىمپەرنى ئىىاالھىىىدنپىىىك دەب قىىارنمىغىىان بىپەن‪ ،‬ئېپال رۇبېنسىىىىتېال‬ ‫ئاشخانىدا ئەندەنىچى ئايا ئىدر‪.‬‬ ‫ئېپال ئۆز تۇرمۇشىىىغا كۆنەب كەتكەنپەردنال بولۇب‪ ،‬ھەر كەنى ئوخشىىاش‬ ‫ۋاقىتتا ناشىىتىپى تەيياراليتتى‪ ،‬ھەر ھەتتىنىج ئاخىرندا شىىۇ بىرال بازارغا‬ ‫باراتتى‪ ،‬ھەر ئاينىج تۇنجى يەكشىىىەنبىسىىىىدە قوشىىىنىپىرر بىپەن كاۋاب‬ ‫تىشىىىىۇرۇب يەيتتى‪ .‬داۋنىد خىزمە سىىىىەۋداسىىىىى بولغىاچقىا ئۆينىىج تەتەن‬ ‫ئىشىىىىپىرننى ئېپال باشىىىىقۇراتتىئ ھېسىىىىاب‪-‬كىتابنى ئۆزر قىالتتى‪ ،‬ئۆ‬ ‫ىىاھىىازنپىرننى ئۆزر يېڭاليتتى‪ ،‬الزنمپى نەرسىىىىىپەرنى ئۆزر ئېپىىى‪،‬‬ ‫كېپەتتى‪ ،‬ئۆينىىج بىر يېرننى رتمونىا قىپى توغرا كېپىى‪ ،‬قىالسىىىىىا‬ ‫ئۇسىىىىتىالرنى ئۆزر چاقىرن‪ ،‬كېپەتتى‪ .‬بالىپىرننى بالېا‪ ،‬ۋاسىىىىكېتبو ‪،‬‬ ‫چويال توب كۇلۇبپىرنغا ۋە تۇغۇلغان كەنى ئولتۇرۇشىىىپىرنغا ئۆزر ئاتىراتتى‪،‬‬ ‫تاتشىىۇرۇقپىرنغا ياردەم قىالتتى ۋە بۇ ئىشىىالرنى ئاقسىىىتى‪ ،‬قويماسىىپى‬ ‫ئەچەن ۋاقتىنى زن ئورۇنالشتۇراتتى‪.‬‬ ‫ھەر تەيشىەنبە ئاخشىىمى ئېپال ئۆزندە ئۆ خوتۇنپىرر تەشىكىپپىگەن‬ ‫ئاشىىپەزلىك كۇلۇبىغا باراتتى پكۇلۇبنىج ئەزالىرر ھەر قايسىىى دۆلەتپەرنىج‬ ‫ئىاشىىىىخىانىپىرننى تەتقى قىپىى‪ ،،‬كونىا رتتسىىىىىپالرنى يېڭى تەم بىپەن‬ ‫بېيىتىدنغان تاماق ئېتى ئۇسىىۇلپىرننى ئۆگىنەتتى)‪ .‬ھەر ەمە كەنى ئۇ‬ ‫ئورگىانىىك مەھسىىىىۇالتالر بىازنرنىدا سىىىىىائەتپەب ئىايپىنىى‪ ،،‬دتھقىانالر بىپەن‬ ‫مەھسىىىۇالتالر ھەققىدە تارا پىشىىىى‪ ،،‬شىىىېكەر تەركىېر تۆۋەن مۇرابباالرنى‬ ‫قىانىداق يىاسىىىىىاشىىىىنى تەتقى قىالتتى‪ ،‬يىاكى ئۆزنگە ئوخشىىىىىاش تىائىام‬ ‫ھەۋەسىىىكارلىرنغا كىچىك موگونى قانداق تىشىىىۇرۇش كېرە “ دتگەندە‬ ‫ماھارەتپەرنى تەتسىىىىپىي چەشىىىەند رەتتى‪ .‬بازاردنال يېنى‪ ،‬كەلگەندە ئەگەر‬ ‫بىر نەرسىىىنى ئېپىشىىنى ئۇنتۇب قالغان بولسىىا يو بويىدنكى تالال بازنرنغا‬ ‫كىرن‪ ،‬ئاالتتى‪.‬‬

‫‪73‬‬

‫شىىەنبە كەنى داۋند ئېپالنى سىىىرتتا تاماق يېگىپى ئېپى‪ ،‬چىقاتتى‪،‬‬ ‫ئىاسىىىىاسىىىىەن تەيېەن يىاكى يىاتون رتسىىىىتورانپىرنغىا بىاراتتى‪ .‬ئۆيگە قىايتىى‪،‬‬ ‫كەلگەندە ئىككىسىىىى مەسىىىا ياكى كۆ ەلسىىىىز بولۇب قالمىسىىىىال بىپپە‬ ‫بوالتتى‪ .‬قىسىىقا‪ ،‬ئالدنراب سىىۆيەشىىپەر‪ ،‬يېقىمسىىىز ئۇرۇنۇشىىالر‪ ،‬يالغاندنال‬ ‫سىىىالب قويۇشىىالر‪ ...‬بىر‪-‬بىرنگە ئىنتىپى‪ ،‬ئەمەس‪ ،‬بىر‪-‬بىرنگە كۆيەنەب‬ ‫بىپپە بولىىدنغىان ئەر‪-‬خوتۇنالر ئىىدر بۇالر‪ .‬نىكىاھ رنشىىىىتىسىىىىىنى تۇتۇب‬ ‫تۇرغان ىنسىىىيە خېپى بۇرۇنال ئۆزننىج سىىېھرني كەچىنى يوقاتقانىدر‪.‬‬ ‫ئىارنالب بىپپە بولغىاننى ھېسىىىىىابقىا ئىالمىغىانىدا بىر‪-‬بىرنگە زادر يېقىال‬ ‫كەلمەيتتى‪ ،‬بەزنىىدە ھەتتىىا ھەتتىپەب‪ ،‬ئىىايالب بىپپە بولمىىايتتى‪ .‬ئېپال‬ ‫بۇنىڭدنال بە ئاغرننى‪ ،‬كەتمەيتتى‪ .‬بىر چاغالردا شىىىىۇنچە ئىنتىپىدنغان‬ ‫ىنسىىىىي تۇرمۇشىىىقا ھازنر قىزنقماس بولۇب قالغانپىقىنى چەشىىىىنەلمە‬ ‫ئىاۋارە ئىىدر‪ .‬شىىىىۇنىداقتىمۇ تو قىپغىپى ئۇزۇن بولغىانىدنكىال ئۇنىداق‬ ‫ھەۋەسنىج سۇسپىشى‪ ،‬قېپىشىنى تەبىدىيپىك دەب قارايتتى‪.‬‬ ‫ئەمما ئېرر باشىىىقىچە ئويپىشىىىى مۇمكىال‪ .‬داۋند ئۆزننىج خوتۇنىدنال‬ ‫سىىوۋۇب كەتكەن بىپەن‪ ،‬باشىىقا خوتۇنالر بىپەن بىپپە بولۇشىىقا رازر ئىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بەگەنگىچە ئۇنىڭدنال ئۆزننى ئالدنغان‪-‬ئالدنمىغانپىقىنى سىورنمىدر‪،‬‬ ‫گۇمانىنى ئاشىىىكارە ئېيتمىدر‪ .‬داۋندنىج ئەڭ يېقىال دوسىىىتپىرننىڭمۇ ئۇ‬ ‫ئەھېالنى بىپمەسىىپىكى ئۇالرنىج خۇتسىىەن گاس بولۇۋتپىشىىىغا ئاسىىانپى‬ ‫يارنتى‪ ،‬بەردر‪ .‬شىىىۇ ا داۋند ھېچكىمگە ئۆزننى چەشىىىەند ر شىىىكە مە بۇر‬ ‫بولمىىدر‪ ،‬ئۆزننى رەسىىىىېا قىپىىدنغىان خەۋەرلەر يىاكى غەيېەتپەردنال ئىامىان‬ ‫قىالىدر‪ .‬ئېپال ئۇنىىج قىانىداق ئويۇن ئوينىاۋاتقىانپىقىنى بىپەلمىىدر‪ .‬ئەگەر ئۇ‬ ‫دائىن باشىىقا ئايالالر بىپەن‪ ،‬بولۇتمۇ كاتىپپىرر بىپەن ئاتاق‪-‬چاتاق بولۇب‬ ‫يەرگەن بولسىىا بۇ ئىشىىقىېازلىقنى خۇتىيانە قىپىېاتقانپىقى ئېنى ئىدر‪.‬‬ ‫ئەمما ئۇ بۇنى قانچىپىك يوشىىۇرسىىۇن‪ ،‬سىىاداقەتسىىىزلىكنىج ئۆزنگە خاس‬ ‫تۇرنقى بار ئىدر‪ ،‬ئېپال بۇ تۇراقنى سېزنېاالتتى‪.‬‬ ‫ۋاھالەنكى‪ ،‬ئېپال ئۆتمەشىىكە نەزەر سىىالسىىا ئىشىىنىج باش‪-‬ئاخىرننى‬ ‫ئۇقالما ئاۋارە بوالتتى‪ .‬باشىىتا نېمە بولدر ئېرر ئالدنغانپىقى ئەچەن ئۆز‬ ‫ىسىمى بىپەن كارر بولما ‪ ،‬ىنسىىىي ھەۋنسىى سىۇسىالب كەتتىمۇ ياكى‬ ‫ئۆزنگە ئەھمىيە بەرمىگەچكە ئېرر بىاشىىىىقىا ئىايىالالرغىا قىزنقىى‪ ،‬كەتتىمۇ‬ ‫بىپەلمىىدر‪ .‬ئىشىىىىقىپىى‪ ،‬نەتىجە ئوخشىىىىاش ئىىدرئ يىگىرمە يىى‪ ،‬بىپپە‬ ‫يىاشىىىىىاب‪ ،‬ئە ىب الىپى بولغىانىدنال كېيىال ئەر‪-‬خوتۇنپۇق تۇرمۇشىىىىىنىىج‬ ‫مەززنسى قالمىغانىدر‪.‬‬

‫‪74‬‬

‫مۆلچەرلىگەن ئە سىىىائە ئىچىدە ئېپال تەرلە خىيالالرنى سىىىەر ب‪،‬‬ ‫تاماققا تەييارلى قىپدر‪.‬شىوخۇال توغرندر‪ ،‬سىامسىاق ئەزدر‪ ،‬تىياز قورندر‪،‬‬ ‫ئە پىك ئو توغرندر‪ ،‬قىيام قايناتتى‪ ،‬ئاتېپسىىىىىال توسىىىىتىنى ئاقپىدر‪،‬‬ ‫خېمىر يۇغۇردر‪ .‬داۋنىد بىپەن تو قىپىىدنغىان چىاغىدا داۋنىدنىىج ئىانىسىىىىى‬ ‫ئېيتقان دۇردانە نەسىھەتنى ئۇنتۇب قالمىغانىدرئ‬ ‫‪ −‬ياخشىى تىشىقان ناندنال بۆلە ھېچقانداق نەرسىە ئەر كىشىىنى ئۆيگە‬ ‫باغالب تۇرالمايدۇ‪ −،‬دتگەنىدر قېينانىسىى‪ −،‬ھەرگىز بازاردنال نان ئېپى‪،‬‬ ‫سىىىىىالمىا‪ ،‬ئۆز نېنىڭنى ئۆزەڭ تىشىىىىۇر‪ ،‬ئۇنىىج كىارامىتىنى كېيىال كۆر ب‬ ‫قالىسەن‪.‬‬ ‫تەتەن چەشىىتىال كېيىال ئىشىىپىگەن ئېپال ناھايىتى مو داسىىتىخان‬ ‫ھازنرلىدر‪ .‬سىالكېتكىالرنى ئە بەر ە قاتالب وزنغا قويدر‪ ،‬خۇشىپۇراق‬ ‫شىامالرنى ياقتى؛ وزننىج ئوتتۇرنسىىغا ئاق‪ ،‬سىېرن گەلپەردنال چىرايپى‬ ‫گەلدەستە تىزن‪ ،،‬ئارقىدنال رەخا سالكېتكىالرنى يۇمىالق يۆگەب تارقىراق‬ ‫كومزە ئىچىگە قويدر‪ .‬ھەممە ئىشىىىى تەتكەندە‪ ،‬تاماق ئەسىىىتىپى گويا‬ ‫سىىىىەرەتتە چىرايپى بولۇب كەتكەنىىدر‪ .‬ئېپال ھىارغىال‪ ،‬ئەممىا مەمنۇن‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇنىج قىپىدنغان ئىشىىىى قالما ‪ ،‬ئاشىىىخانىدنكى تېپېنزورنى ئېچى‪،‬‬ ‫يەرلىك خەۋەرلەرنى ئا الشىقا باشىپىدر‪ .‬مۇشىۇ بىر كېچە‪-‬كەند زدە بوسىتوندا‬ ‫يىاش بىر دوختۇر ئۆيىىدە تىچىاقالنغىان‪ ،‬بىر دوختۇرخىانىىدا تو سىىىىىمىىدنال‬ ‫چىاتىاق چىقىى‪ ،‬ئو كەتكەن‪ ،‬تىامالرغىا ۋە ھەيكەلپەرگە قىااليمىقىان گەتپەرنى‬ ‫يېزن‪ ،‬قويغان تولۇق ئوتتۇرا مەكتەتنىج تۆ ئوقۇغۇچىسىىىى تۇتۇلغانىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بۇ خەۋەرلەرنى ئىا الب بىدىارام بولىدر‪ .‬ئىامېرنكىنىىج ئەڭ بىخەتەر‬ ‫ھېسىابپىنىدنغان شىەھەر سىىرتى رايونپىرندنمۇ خاتىر ەمپىك قالمايېاتقاندا‬ ‫ئەزنز زەھرادە ئىىادەمپەر دۇنيىىانىىىج ئەڭ قىىاالق ىىايپىرنغىمۇ قورقمىىا‬ ‫كېتىېترندنغان كە ۋە اسارەتنى نەدنال تاتىدنغاندۇ‬ ‫تونۇش ھىىايىىاتنىىىج بۇنچە نىىائېنى ‪ ،‬دۇنيىىانىىىج بۇنچە غەلىتە ۋە‬ ‫ۋەھىمىپىك بولۇشىىىى ئېپالدە ئىنسىىىانالرنىج ئەنسىىىىزلىك ئىچىدە ئۆيگە‬ ‫بېكىنىېتپىشىىىىغا سىىىەۋەب بولسىىىا‪ ،‬ئەزنزدە ئىنسىىىانالرغا ئەكىر تەسىىىىر‬ ‫كۆرسىىتى‪ ،،‬ئۇالرنى توختىما سىاياھە قىپىشىقا‪ ،‬سىەرگەزەشىتپەر ئىچىدە‬ ‫ياشىاشىقا ئەندەب تۇراتتى‪ .‬ئېپال بۇنىڭدنال ئە ەبپەندر‪ ،‬نېمىشىقا ئوخشىاش‬ ‫بىر سەۋەبتىال ئىككى خى‪ ،‬نەتىجە ھاسى‪ ،‬بولىدۇ‬ ‫رۇبىنسىىىتېال ئائىپىسىىىى كە سىىىائە ‪ 7:30‬دا سىىىەرەتتە چىرايپى‬ ‫راسىالنغان تاماق شىىرەسىىگە ەم بولدر‪.‬يېنىېاتقان شىامالر شىىرەگە تولىمۇ‬ ‫‪75‬‬

‫ياراشىقانىدر‪ .‬ئەگەر بىرسىى شىۇ ئاندا دترنزندنال ئۇالرغا قارنسىا بۇ ئائىپە شىام‬ ‫يورۇغىىىدە گەزە ‪ ،‬كۆ ەلپە ئىكەن دەب ئويالب قىىاالتتى‪ .‬ېنېتنىىىج‬ ‫ئارندا يوقپۇقىمۇ بۇ مۇكەممە مەنزنرنگە نۇقسىان يەتكەزەلمىگەنىدر‪ .‬ئورلى‬ ‫بىپەن ئاۋر مەكتەتتە بولغان ئىشىىىالر ھەققىدە توختىما تاراڭ سىىىالدر‪.‬‬ ‫ئىېىپىال بىىر قىېىتىىن بىولسىىىىىىمىۇ ىب ۇ قىوشىىى ىكىېىزەكىپەرنىىىج ۋاراڭ‪-‬چىۇرۇڭ‬ ‫قىپىشىىپىرندنال خۇشىىا بولدر‪ .‬ئېرر بىپەن بولغان سىىوغۇقچىپىقنى بۇ‬ ‫بالىالرنىج چاندۇرمىغانپىقىدنال مىننەتدار بولدر‪.‬‬ ‫ئۇ داۋندنىج تەخسىىىىدنكى چېچەكسىىىەيگە ئارننى چوقۇب‪ ،‬ئېغىزندنكى‬ ‫لوقمىسىىىنى ئاسىىتا‪-‬ئاسىىتا چايناشىىپىرنغا كۆزننىج ئۇچىدا قارندر‪ ،‬ئۆزر‬ ‫ئوبدان بىپىدنغان‪ ،‬تاال قېتىن سىۆيگەن تاتىرا غۇ‪ ،‬ئىنچكە كالپۇكپىرنغا‪،‬‬ ‫رەتپىك سىىاتا چىشىىپىرنغا تىكىپى‪ ،‬تۇرۇب قالدر‪ .‬ئۇنى باشىىقا بىر ئايا‬ ‫بىپەن سىىۆيەشىىەۋاتقان ھالەتتە تەسىىەۋۋۇر قىپدر‪ .‬خىيالىغا كەلگەن ئايا‬ ‫داۋندنىج كاتىپى ئەمەس‪ ،‬بەلكى ھولپىېود چولپىنى ۇلىيا روبېرتىسىنىج‬ ‫كۆكسىىىىى يوغىان ھىالىتى ئىىدر‪ .‬خىيىالىىدا ىانالنغىان بۇ قو ۇر چىا ئىايىا‬ ‫نىاھىايىتى سىىىىىاغالم‪ ،‬تەننىاز بولۇب‪ ،‬ئۆزنگە ئىشىىىىىنەتتى؛ تىار كىيىنىى‪،،‬‬ ‫كۆكسىىىىىنى چىقىرن‪ ،‬تۇراتتى‪ ،‬تىزنغىچە كېپىدنغان ئېگىز تاشىىىىنىپى‬ ‫قىزن‪ ،‬ئۆتە كىيىېالغانىدر؛ گىرنمنى بولۇشىىىىغا قىپغان بولۇب‪ ،‬يەزننى‬ ‫بە مىايپىېالغىانپىقتىال ئىايىدە تىارقىرايتتى‪ .‬ئۇ داۋنىدنىىج بۇ ئىايىالنى‬ ‫ئالدنراب‪-‬تېنەب‪ ،‬ئەسىەبيىپەرچە‪ ،‬ئاچكۆزلە بىپەن سىۆيەشىپىرننى خىيا‬ ‫قىپىدر‪ .‬شىىىىۇ تىاتتىا ئۇنىىج ئۆيىىدنكىپىرر بىپەن ەم بولغىان چىاغىدنكى‬ ‫زنپپىقى‪ ،‬نازاكەتپىرندنال ئەسەرمۇ قالمىغانىدر‪...‬‬ ‫شىۇ تەيا‪ ،‬شىۇ ئورۇندا «ئەتچى‪ ،‬تاماق ئېتى سىەندىتى» كىتابىدنال‬ ‫ئۆگىنىى‪ ،‬ئەتكەن تىامىاقنى يەۋتتىى‪ ،‬ئېرننىىج بىاشىىىىقىا ئىايىا بىپەن قىانىداق‬ ‫سىۆيەشىكەنپىكىنى ئويالب ئولتۇرغان ئېپالنىج كالپىسىىدا چاقماق چاقتى‪،‬‬ ‫سىىىوغۇققانپى بىپەن بىر ئىشىىىنى چەشىىىەندر‪ .‬شىىىۇنداق‪ ،‬ئۇ قورقۇنچاق‪،‬‬ ‫دەرتمەن‪ ،‬ئۆيىگە مەھكەم بىاغالنغىان بىر ئىنسىىىىىان ئىىدر‪ .‬بەلكى مۇشىىىىۇ‬ ‫ۋاققىچە ئۆز مەۋقەيىدە مۇسىىىىتەھكەم تۇرۇشىىىىنى ئۆگىنەلمە كەلگەنىدر‪،‬‬ ‫ئەمما كەنپەرنىج بىرندە ھەممە نەرسىىىىنى‪ ،‬ھەممە ئادنمىنى تاشىىىپىېتتى‪،‬‬ ‫كېتەلەيتتىئ ئاشىىخانىسىىىنى‪ ،‬ئىتىنى‪ ،‬زەنجىېن‪ ،‬سىىالغان تېچىنىپىرننى‪،‬‬ ‫تۇراقپى شىامپىرننى‪ ،‬بالىپىرننى‪ ،‬چىرايپى ئۆيىنى‪ ،‬قوشىنىپىرننى‪ ،‬داال‬ ‫تىامىقى زنيىاتەتپىرننى‪ ،‬ئېرننى‪ ،‬كىتىاب ى ازنسىىىىىىدنكى ئىاشىىىىپەزلىىك‬ ‫قولالنمىپىرننى‪ ...‬ھەممىسىىىنى تاشىىالب‪ ،‬شىىۇ ئىشىىىكتىال بىر چامادان‬

‫‪76‬‬

‫ۋە قىىااليمىقىىانچىپىققىا‬

‫بىپەن چىقىىى‪ ،‬كېتەلەيتتى؛ تەگىمەس قىىابىىاھە‬ ‫تولغان سىرتقى دۇنياغا شۇ غۇب كىرەلەيتتى‪.‬‬ ‫شىۇنداق‪ ،‬ئېپال رۇبىنىسىتېال بۇ ئاخشىام شىۇنى چەشىەندنكى‪ ،‬كەنپەرنىج‬ ‫بىرندە تۇيۇقسىىىىز تارتىالب‪ ،‬يىپالردنال بۇيان قىزنقى ‪ ،‬غەم‪-‬ئەندنشىىىە ۋە‬ ‫دائىن كۆرنىدنغىان خەۋەرلەردنكى ھىادنسىىىىىپەر يەز بېرنىدنغىان ئۇ قىاينىام‪-‬‬ ‫تاشقىنپى دۇنيادا ئۆزننى كۆرەتتى‪.‬‬ ‫ئەپەندى‬ ‫باغدات‪-1243 ،‬يىل ‪-11‬ئاينىڭ ‪-26‬كۈنى‬ ‫شىەمسىنىج ئارنمىزغا قېتىپغىنىغا ‪ 9‬ئا بولدر‪ .‬باشىتا ئۇنى كەدە‪-‬‬ ‫كۆرتىسىىىنى كۆتەر ب تۇيۇقسىىىز كېتى‪ ،‬قاالمدنكىال دەب ئويپىدنن‪ .‬ئۇنىج‬ ‫دەرۋنشىىىىخىانىنىىج قىاتتى تەز مپىرنىدنال بىزار بولغىنى كەنىدە روشىىىىەن‬ ‫ئىىىدر‪ .‬ئۇنىىىج ھەممەيپەن بىپەن بىرال ۋاقىتتىىا يېتىىى‪-،‬قوتۇشىىىىتىال‪،‬‬ ‫بەلگىپەنگەن ۋاقىتتىىا تىىامىىاق يېيىشىىىىتىال‪ ،‬بىىاشىىىىقىالرنىىىج نىزامىغىىا‬ ‫بويسۇنۇشتىال ئۆلگىدە سىقىپېاتقانپىقىنى كۆر ب تۇراتتىن‪ .‬ئۇ يالغۇز بىر‬ ‫قۇشىتە يەككە‪-‬يىگانە‪ ،‬ھۆر ياشىاشىقا ئادەتپەنگەنىدر‪ .‬دەرۋنشىخانا ھاياتى‬ ‫ئۇنىج سىىىەۋر‪-‬تاقىتىنى سىىىىناۋاتاتتى‪ .‬راسىىىتىنى ئېيتقاندا‪ ،‬ئۇنى قاچان‬ ‫قېچىىى‪ ،‬كېتەركىال دەب كەتەۋاتىىاتتىن‪ .‬ئەممىىا ئۇ ھېچنەگە كەتمىىىدر‪.‬‬ ‫روھداشىنى تېپى ئارزۇسى شۇنچىپىك كەچپە ئىدنكى‪ ،‬نېمە بولۇشىدنال‬ ‫قەتدىينەزەر بۇ يەردە قالدر ھەم سىەۋر بىپەن كەتتى‪ .‬كەنپەرنىج بىرندە‪ ،‬ئۇ‬ ‫زارنقى‪ ،‬كەتكەن ئۇچۇرنى ئۇنىڭغا بېرندنغانپىقىمغا‪ ،‬نەگە‪ ،‬كىمنىج ئالدنغا‬ ‫بارندنغانپىقىنى ئېيتىدنغانپىقىمغا ئىشىىەنچى كامى‪ ،‬ئىدر‪.‬شىىۇ ئىشىىەن‬ ‫بولغاچقا ئۇ بىز بىپەن قالدر‪.‬‬ ‫بۇ ‪ 9‬ئايدنال بېرر ئۇنىڭغا دنققە قىپى‪ ،‬يەرد م‪ .‬ئۇنىڭغا كۆرە ۋاقىا‬ ‫بۆلەكچە تېز‪ ،‬بەرنكەتپىىك ئۆتەۋاتقىانىدە قىالتتى‪ .‬بىاشىىىىقىا دەرۋنشىىىىپەر‬ ‫ھەتتىپەب‪ ،‬ئايالب چەشىىىنەلمەيدنغان مەسىىىپىپەرنى شىىەمر تەبرنزر بىر‬ ‫قىانچە سىىىىىائە ‪ ،‬بىر قىانچە كەن ئىچىىدە چەشىىىىىنىى‪ ،‬بوالتتى‪ .‬يېڭى ۋە‬ ‫ئادەتتىال تاشىىقىرر نەرسىىىپەرگە ئا ايى‪ ،‬قىزنقاتتى‪ .‬ھەر ئەتىگىنى تاالغا‬ ‫چىقى‪ ،‬ئايپىنى‪ ،،‬تەبىدە دۇنياسىىىنى ئۇزۇندنال ئۇزۇن تاماشىىا قىالتتى‪.‬‬ ‫كۆب ۋاقىتالردا ئۇنى بىاغىدا بىر ئۆمەچە تورنغىا يىاكى كېچىىدنال ئېچىپغىان‬ ‫بىر گەلىدنكى شىىىىەبنەم تىامچىپىرنغىا قىاراۋاتقىان ھىالەتتە تىاتىاتتىن‪ .‬قۇرتالر‪،‬‬ ‫ئۆسىىىىەمپەكپەر‪ ،‬كىرنسىىىىتىالالر‪ ،‬دەرە يىپىمى‪ ،‬تىكەنپەر‪ ،‬ئىشىىىىقىپىى‪،‬‬ ‫‪77‬‬

‫تەبىدەتتىكى بىارلى نەرسىىىىىپەر ئۇنىڭغىا كىتىاب‪-‬رنسىىىىالىپەردنال بەكرە‬ ‫ەلىپكىار‪ ،‬ئىپھىامبەخ تۇيۇالتتى‪ .‬ئەممىا ئۇنى كىتىابخۇمىار ئەمەس دەب‬ ‫ئويالب يەرگىنىمىدە قىارنسىىىىىام قولىىدا بىر قوليىازمىا‪ ،‬يېزنپغىان ھەرتپەرنىىج‬ ‫مەنىسىىىىنى ئىشىىىتىياق بىپەن ئوقۇب بىرمۇ بىر يېشىىىەتتى؛ تېخىمۇ كۆب‬ ‫كىتاب ئوقۇش ئەچەن بەزندە كېچە ياكى كەند ز ئۇيقۇسىىىز قاالتتى‪ .‬كېيىال‬ ‫بىر قىارنسىىىىىام‪ ،‬كىتىابنىىج بىرەر بېتىنىمۇ ئېچىى‪ ،‬قويمىا ھەتتىپەرنى‬ ‫ئۆتكەزەتتى‪.‬‬ ‫بۇنى ئۆزندنال سىورنسىام شىۇنداق اۋاب بەردرئ ئىنسىان ئۆز ئەقپىنى‬ ‫ئا ۋە مۇھتاغ بىر بوۋاقتە كۆر ب‪ ،‬ئۇنى قوشىىۇق‪-‬قوشىىۇق بىپىن بىپەن‬ ‫تويغۇزۇشىىىىى كېرە ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬بەزر يېمەكپەر بوۋاققىا ئېغىر كەلگەنىدە ‪،‬‬ ‫بەزر بىپىمپەرمۇ ئەقىپگە ئېغىر كېپىدۇ‪ ،‬ئۇنى ئۇنتۇماسپى كېرە ‪.‬‬ ‫ئۇنىج قىرن نىزامىنىج بىرر مۇشۇ ھەقتە ئىكەن‪.‬‬ ‫بەقەىنچى ىزام‪ :‬ئەقىل ماددلسەى بىلەن ئىشەق ماددلسەى باقە ا‪-‬باقە ا‬ ‫ئەقى ەەل تەمكىك ەرسەەە ەەە‪ ،‬قەدەملىرلنى ئ ەەاۋايالپ ب ەەاسەەە ەەى ەەدۇ ” ئ رەڭنى‬ ‫ھە ەەا لە بەۇكەى‪ ،‬ئىشەەە ە ە چەۇ ئەۇ‬ ‫ئە ەەاۋايەال“ دەپ تە ەبىەە بە ېەرلە ەەا تەۇرلەەدۇ‬ ‫ەقەە‪ ” :‬ئ رەڭنى قويۇپ بەر‪ ،‬كېتىۋەرسۇن!“دەيدۇ‬ ‫ئەقىل ئاسە ەەا لى چە يى ىل ايدۇ ئىشە ەەق بولسە ەەا ئ رلنى رەۈى لە دپرپپ‬ ‫ۈەاراپ قىل ىەدۇ ھەالبۇكى ۈەرلنىلەر‪ ،‬دە نە ‪ -‬دۇ يەا‪،‬ر ۈەارابىلىەك ئەارلسەەە ە ىەدا‬ ‫بولىدۇ ۈاراپ قەلبتە ھەم ە ەرسە بار!‬ ‫شىىىىەمسىىىىنى بىپگەنچە ئۇنىىىج تىىاراسىىىىىتىگە‪ ،‬ئەدەب‪-‬ئەخالقىغىىا‪،‬‬ ‫چېچەنپىكىگە زوقمەن بولدۇم‪ .‬ئەمما شىىىۇنى بىپەتتىمكى‪ ،‬شىىىەمسىىىنىج‬ ‫ھېچكىمگە ئوخشىىىىىمىىايىىدنغىىان تەرەتپىرننىىىج بولمىغۇر يەرلىرنمۇ بىىار‬ ‫ئىدر‪.‬مەسىىىىپەن‪ ،‬گەب‪-‬سىىىۆزنگە دنققە قىپمايتتى‪ .‬مەن دەرۋنشىىىپەرگە‬ ‫باشقىالرنىج خاتالىقپىرننىمۇ ئەتۇ قىپىشنى‪ ،‬كەڭ قورساق بولۇشنى‪ ،‬باش‬ ‫كەتسىىىمۇ سىىىر بەرمەسىىپىكنى ئۆگەتكەنىدنن‪ .‬ئەمما شىىەمر ھېچقانداق‬ ‫خىاتىالىقنى كەچەرمەيتتى‪ .‬خىاتىالىقنى كۆرگەن ھىامىان شىىىىۇ يەردنال دەيتتى‪،‬‬ ‫ئىچىىدنكىنى يوشىىىىۇرمىايتتى ھەم گەب يورغىالتمىايتتى‪ .‬بىاشىىىىقىالرنى‬ ‫رەنجىتى‪ ،‬قويىدنغانپىقىنى بىپسىىىىىمۇ ھېچكىمنى ئاۋايپىمايتتى‪ .‬ھەتتا‬ ‫قىارشىىىىى تەرەب غەزەتپەنگەنىدە شىىىىەمر بۇ نىالە‪-‬تەريىادنى ئۆزر كۆرسىىىىۇن‪،‬‬ ‫چەشىىەنسىىۇن دتگەندە قىپى‪ ،‬ئۇ ئادەمنى قەسىىتەن تېرنكتەر ۋاتامدنكىال‬ ‫دەب ئويالب قاالتتىن‪ .‬ئۇنى ئادەتتىكى ئىشىىىالرغا سىىىېپى ناھايىتى تەس‬ ‫ئىدر‪ ،‬كەندنپىك مەسىپىپەردنال زترنكەتتى‪ .‬بىر ئىشقا ئەمدر كۆنەب قاال‬ ‫دتگەنىدە ئۇنىڭغىا قىزنقمىا قويىاتتى‪ .‬قىانىداقتۇر بىرەر مە بۇرني ئەمگەككە‬ ‫‪78‬‬

‫قاتناشىقىال دتيىپسىە‪ ،‬قەتەزگە سىوالنغان يىپپىزدە قوتالپىشىى‪ ،‬كېتەتتى‪.‬‬ ‫داۋامپىشىىىىېاتقان بىرەر سىىىۆھبەتتىال ئىچى سىىىىقىپسىىىا ياكى بىرسىىىى‬ ‫ھىامىاقەتپەرچە گەب قىپسىىىىىا شىىىىۇئىان قوتۇب چىقىى‪ ،‬كېتەتتى‪ .‬ئۇ ھەممە‬ ‫ئىىادەمگە ئوخشىىىىىىاش مۇئىىامىپە قىالتتى‪ ،‬بىر كىن بىپەن قېرنشىىىىىپمۇ‬ ‫قىالمىايتتى‪ .‬نۇرغۇن ئىنسىىىىىان چوڭ بىپىىدنغىان راھە ‪-‬تىاراغە ‪ ،‬ئورۇن‪-‬‬ ‫مەرتىېە قىىاتىىارلى نېمەتپەر ئۇنىىىج ئىىالىىدنىىدا ھېچنېمىگە ئەرزنمەيتتى‪،‬‬ ‫سۆزلەرگە ئېتىبار قىپمايتتى‪ .‬بۇمۇ ئۇنىج نىزامپىرندنال بىرسى ئىدرئ‬ ‫ئەالتىنچى ىزام‪ :‬بۇ دۇ يەادلكى رلەددليەە‪ ،‬تەئەسەەە ەەسەەە ەەۇبىيەە (بىر‬ ‫تەرە لى ىلىك ) ۋە ۈۇ سەۇمەتلەر ىئ ك ىنچىسەى تىلدلك كېلىدۇ سەەن سەەن‬ ‫بول‪ ،‬سەەە رلەرگە بەك كىرلشەەەىۋال ا ئىشەەەق دليارلدا تىل راتەن ئەمەلدلك‬ ‫قالىدۇ ئاقىق تىلسىز بولىدۇ‬ ‫ۋاقىىا ئۆتكەنچە ئۇنىىج سىىىىىاالمەتپىكىىدنال ئەنسىىىىىرەيىدنغىان بولۇب‬ ‫قىىالىىدنن‪ .‬ئەلېەتتە‪ ،‬تەقىىدنرنمىز ئىىالالھنىىىج ئىپكىىىدە‪ ،‬مۆھپىتىمىزنىىج‬ ‫قاچان‪ ،‬قانداق توشىىىىىدنغىانپىقىنى تەقە ىئالالھ بىپىدۇ‪ .‬شىىىىۇنداقتىمۇ‪،‬‬ ‫شىىەمسىىنىج ئۆتكىسىىىنى بېسىىىشىىقا‪ ،‬ئۇنى تېخىمۇ سىىالماق‪ ،‬تەرتىپپىك‬ ‫ياشىىىاشىىىقا كۆند ر شىىىكە قولۇمدنال كېپىشىىىىچە تىرنشىىىتىن‪ .‬مۇشىىىۇنداق‬ ‫قىالاليدنغانپىقىمغا بىر مەزگى‪ ،‬ئىشىىىەندنن‪ .‬ئەمما ئارقىدنال قى كەلدر‬ ‫ۋە سىىىىوغۇق بىپەن تە ال يىراقتىال مەكتۇب ئىالغىا كەلگەن بىر خەۋەرچى‬ ‫كەلدر‪ .‬بۇ مەكتۇب ھەممە ئىشنى ئاستى‪-‬ئەستەن قپىېەتتى‪.‬‬ ‫مەكتۇپ‬ ‫قەيسەرىيدىن باغداتقا‪-1243 ،‬يىل ‪-2‬ئاي‬ ‫بىسمىپالھىر رەھمانىر رەھىن‬ ‫مۆھتەرەم بىابىازامىان‪ ،‬ئۇزاق بولىدر كۆر شىىىىەلمىىدۇق‪ .‬بۇ مەكتۇتنىىج‬ ‫سىىزگە خۇشىالپى ئېپى‪ ،‬كېپىشىىنى ئالالھتىال تىپەيمەن‪ .‬سىىز باغداتتا‬ ‫قۇرغان دەرۋنشخانا ھەققىدە ياخشى گەتپەرنى ئا الب تۇرۇۋاتىمەن‪ .‬ئۇزاقتىال‬ ‫بېرر كىالالمغىا كىرنېالغىان‪ ،‬ئىككىمىزال بىپىى‪ ،‬قىالىىدنغىان بىر ئىشىىىىنى‬ ‫سىزگە ئېيتى ئەچەن بۇ مەكتۇتنى يازدنن‪ .‬گەتنى باشتىال باشال ‪.‬‬ ‫سىىىىىزگە مەلۇم بولغىنىىدە ‪ ،‬مەرھۇم سىىىىۇلتىان ئىاالئىىدنال كەيقۇبىاد‬ ‫ھەزرەتپىرر مۇشىەققەتپىك يىپالردا سىەلتەنە سىەرگەن ئېسىى‪ ،‬زا بولۇب‪،‬‬ ‫شىىائىرالر‪ ،‬سىىەندەتكارالر‪ ،‬تەيالسىىوتالر ھۇزۇر ئىچىدە ياشىىاب بىماال مېھنە‬ ‫قىالاليدنغان بىر شىىەھەر قۇرۇشىىنى ئوياليتتى‪ .‬دۇنيادا بۇنچە ئۆچمەنپىك ۋە‬ ‫‪79‬‬

‫قىااليمىقىانچىپى بولۇۋاتقىانىدا‪ ،‬بىر يىانىدنال ئەھپى سىىىىەلىپپەر‪ ،‬بىر يىانىدنال‬ ‫مو غۇلالر ھۇ ۇم قىپىېاتقىان چىاغىدا بۇ خىيىا كۆتپىگەن كىشىىىىىپەرگە‬ ‫ئەتسىىىىىانىىدە تۇيۇلغىانىىدر‪ .‬بەگەنگىچە نېمە ئىشىىىىالرنى كۆرمىىدۇقكىئ‬ ‫خرنسىتىدانالر مۇسىۇلمانالرنى‪ ،‬خرنسىتىدانالر خرنسىتىدانالرنى‪ ،‬مۇسىۇلمانالر‬ ‫خرنسىىىىتىدىانالرنى‪ ،‬مۇسىىىىۇلمىانالر مۇسىىىىۇلمىانالرنى ئۆلتەرمىىدنمۇ دننالر‪،‬‬ ‫مەزھەتپەر‪ ،‬قەبىپىپەر‪ ،‬ھەتتا قېرننداشىىىالر ەڭ‪ -‬ېدە قىپىشىىىمىدنمۇ‬ ‫شىىىىۇنىداقتىمۇ‪ ،‬كەيقۇبىاد ئەقىپپى ھۆكەمىدار ئىىدر‪ .‬خىيىالىنى ئەمەلگە‬ ‫ئاشۇرۇش ئەچەن كونيانى‪ −‬نۇھ ئەلەيھىسساالم زامانىدنكى توتاندنال كېيىال‬ ‫تۇنجى بولۇب سە يەزنگە چىققان شەھەرنى تالپىدر‪.‬‬ ‫ھىىازنر كونيىىادا بىر ئىىالىن يىىاشىىىىىىايىىدۇ‪ ،‬نىىامىنى ئىىا پىىىدنڭىز يىىا‬ ‫ئا پىمىدنڭىز‪ .‬ئىسىمى مەۋالنە االلىدنال بولسىىمۇ بەزنپەر ئۇنى رۇمى دەب‬ ‫ئاتايدۇ‪ .‬بەختىمگە يارنشىا ئۇنىج بىپەن تونۇشىتۇم‪ ،‬تونۇشىۇتال قالما بەلكى‬ ‫ئۇنىج مۇئەلپىمى بولدۇم‪ ،‬دادنسىىنىج ۋاتاتىدنال كېيىال ئۇنىج مۇرشىىدر‬ ‫بولىدۇم ۋە نەچچە يىپالردنال كېيىال ئۇنىىج تىالىپى بولىدۇم‪ .‬تەلىيىمگە‪،‬‬ ‫ئۇنىىج بىپەن بىپپە ئولتۇرۇب ئىپىن تەھسىىىىىى‪ ،‬قىپىدنن‪ .‬شىىىىۇنىداق ئى‬ ‫بۇرادنرنن‪ ،‬مەن ئۆز ئوقۇغۇچۇمنىج تالىپى بولدۇم‪ .‬ئۇ شىىىىۇنچە بىپىمپىك‪،‬‬ ‫ھەممە دەرسىىىىتە ئەال ئ ىى دنكى‪ ،‬ئىاخىرنىدا ئۇنىڭغىا بېرەلىگەدە بىپىمىن‬ ‫قىالمىىدر‪ .‬ئەمىدر ئۇنىڭىدنال ئۆگىنىشىىىىكە بىاشىىىىپىىدنن‪ .‬ئەلېەتتە‪ ،‬ئۇنىىج‬ ‫دادنسىىىىىمۇ مەشىىىىھۇر ئىالىن ئىىدر‪ .‬ئەممىا رۇمى ئىالىمالردا نىاھىايىتى ئىاز‬ ‫كۆر لىدنغان بىر ئاالھىدنپىككە ئىگە ئىدرئ دنننىج تاشىىىىقى توسىىىىتىنى‬ ‫ئېپىېتتى‪ ،،‬ئۇنىج ئىچىدنكى ئالەمشۇمۇ ۋە ئەبەدني ەۋھەرلەرنى تارتى‪،‬‬ ‫چىقىرااليتتى‪.‬‬ ‫شىۇنى بىپىشىىڭىز كېرەككى‪ ،‬بۇ تەقە مېنىج قارنشىىن ئەمەس‪ .‬رۇمى‬ ‫ياش ۋاقتىدا مەشھۇر سوتى‪ ،‬كاتتا تېېن‪ ،‬تەرنددنال ئەتتار بىپەن تونۇشقاندا‪،‬‬ ‫تەرنىددنال ئەتتىار ھەزرەتپىررئ كۆب ئۆتمە بۇ ئوغالن دۇنيىادنكى ئىاتەش‬ ‫قەلىخ كىشىىىىىپەرنىىج يەرەكپىرنگە ئو سىىىىىالىىدۇ“ دتگەنىىدر؛ مۆتىېەر‬ ‫تەيالسىوب‪ ،‬ئەدنخ‪ ،‬تەسىەۋۋۇتچى ئىبنى ئەرابى ھەزرەتپىرر بىر كەنى رۇمىنى‬ ‫دادنسىىغا ئەگىشىى‪ ،‬كېتىېاتقان ھالدا كۆر ب سىۇبھانالال‪ ،‬بىر ئوكيان بىر‬ ‫كۆلنىج ئارقىسىدنال كېتىېاتىدۇ“ دتگەنىكەن‪.‬‬ ‫رۇمى ‪ 24‬يېشىىدنال شىەيخپىك مەقامىغا ئېرنشىتى‪ ،‬شىۇنىڭدنال ‪ 13‬يى‪،‬‬ ‫كېيىال بەگەنكى كونيا خەلقى ئۇنى ئۆزلىرننىج ئەلگىسىىىىى قىپماقتا‪ .‬ھەر‬ ‫ەمە كەنى كىشىىىپەر مەۋالنانىج ەمە خۇتبىسىىىنى ئا الش ئەچەنال توب‪-‬‬ ‫توب بولۇب شىەھەرگە كىرندۇ‪ .‬زاتى ئالىيپىرر فىقھىدا‪ ،‬تەلسىەتەدە‪ ،‬ئىپمى‬ ‫‪80‬‬

‫نۇ ۇمىىدا‪ ،‬خىمىيىىىدە‪ ،‬ھەتتىىا ئەلجەبىر پئىىالگېبرا) دە تە ىىدنشىىىىى يوق‬ ‫ئىالىمىدۇر‪ .‬ھىازنرغىچە ئۇنىىج ‪11‬مىىج مۇرنتى بىار ئىكەن‪ .‬مۇرنتپىرر ئۇنىىج‬ ‫ئاغزندنال چىققان ھەر بىر سىۆزنى دۇردانە بىپىدۇ ھەمدە ئۇنى تەقە ئىسىالم‬ ‫تارنخىدنال ئەمەس‪ ،‬دۇنيا تارنخىدنمۇ تايدنپى بىر ئىسالھاتقا باشالمچىپى‬ ‫قىپىدنغان ئۇلۇغ ئەرباب ھېساباليدۇ‪.‬‬ ‫ئۇنىج بىپەن بىر مۇددە ئىپگىرر قەيسەرنيدە تونۇشتۇم‪ ،‬ئارنپىقىمىز‬ ‫يىراق بولسىىىىىمۇ ئۇنى ھەر قىاچىان ئۆز تەرزەنتىمىدە كۆرنمەن‪ .‬مەرھۇم‬ ‫ئاتىسىىغا ئۇنى دۇئالىرنمدا ياد ئېتى‪ ،‬تۇرۇش ھەققىدە ۋەدە بەردنن‪ .‬لېكىال‬ ‫ئۆمر م ئاياغپىشى ئالدندا تۇرندۇ‪ ،‬بىر تۇتۇم گۆرگە سا گىپىدر‪.‬‬ ‫رۇمى ھەر ەھەتتىال تىشىىىى‪ ،‬يېتىپگەن‪ ،‬ئىپىمدە كامالەتكە يەتكەن‬ ‫ئىنسىىان بولسىىىمۇ ئىچىدە ھېچكىن تولدۇرالمايدنغان بىر بوشىىپۇق بار‪ .‬بۇ‬ ‫بوشىىپۇقنى ئۇنىج ئائىپىسىىىدنكىپەرمۇ‪ ،‬مۇرنتپىرنمۇ تولدۇرالمايدۇ‪ .‬ئۇ بىر‬ ‫قىانچە قېتىن مىا ىا كۆ پىىدنكىنى ئېيتقىانىدا شىىىىۇ ئەھېالىنى بىپىد ر ب‬ ‫قويدر‪ .‬شىەبھىسىىزكى‪ ،‬تىشىى‪ ،‬يېتىپدنج ھەم تاكالندنج‪ .‬ئەمما ئىشى‬ ‫ئوتىدا تىشىىمىدنج‪ .‬قەدەھىج شىىارابقا لى تولسىىا روھىڭغا شىىۇنداق بىر‬ ‫ئىشىىك ئېچىشىىج كېرەككى‪ ،‬تولغان قەترنپەر تاشىسىۇن“ دتدنن‪ .‬ئۇ قانداق‬ ‫قىپى كېرە دەب سىىىىورنغاندا‪ ،‬سىىىىا ا بىر يولداش كېرە “ دەب‪ ،‬بىر‬ ‫ھەدنسنى ئېسىگە سالدننئ مۇئمىال مۇئمىننىج ئەينىكىدۇر“‪.‬‬ ‫ئۇ مەسىىپە ئاشىكارنالنمىغان بولسىا بەلكى ئۇ ئىشىنى تامامەن ئۇنتۇب‬ ‫كەتكەن بوالتتىن‪ ،‬كونيادنال ئايرنپىشتىال ئىپگىرر رۇمى ما ا بىر چەشىنى‬ ‫سىىىىۆزلەب بەردرئ ئۇ يىراق بىر دنيىاردا‪ ،‬ھەرە كۆنەگىسىىىىىىدە مىغ‪-‬مىغ‬ ‫شىىىەھەردە بىر ئادەمنى ئىزدەۋاتقۇدە ‪ .‬ئەتراتىدا ئەرەبچە سىىىۆزلەر يېزنقپى‬ ‫تۇرارمى ‪ .‬ئىىادەمنىىىج نەتسىىىىىنى بوغىىىدنغىىان زاۋا ۋاقتىمى ‪ ،‬ئە مە‬ ‫دەرەخپىرنىدە غوزنپىرنىدنال چىقمىا تۇرغىان تىپە قۇرتپىرر بىارمى ‪ .‬ئىانىدنال‬ ‫كېيىال ئۇ ئۆز ئۆيىنىج ھويپىسىدا‪ ،‬قۇدۇق بېشىدا‪ ،‬بىر قولىدا تەنەر تۇتۇب‬ ‫تۇرغان ھالەتتە تۇرنمى ‪ .‬بىرننىج ئارقىسىدنال يىغالۋاتقۇدە ‪.‬‬ ‫دەسىىىىپەتتە بۇ چەشىىىىنىىج نېمىىدنال بېشىىىىىارە بېرنىدنغىانپىقىنى‬ ‫ئۇقىالمىىدنن‪ ،‬ئېيتقىانپىرنغىا توغرا كېپىىدنغىان بىرەر ئى يوق ئىىدر‪ .‬شىىىىۇ‬ ‫كەنپەردە تەسىىىىىاددنپىي ھىالىدا بىر يىپە قوليىاغپى ھەدنيە ئېپىى‪ ،،‬ئۇ‬ ‫تېپىشىىىىماقنى يەشىىىىتىن‪ .‬تىپە قۇرتپىرنغا نەقەدەر ئامراق ئىكەنپىكىڭىز‬ ‫يادنمغا كەلدر‪ .‬دەرۋنشخانىڭىز ھەققىدە ئا پىغانپىرنمنى ئەسپىدنن‪ .‬رۇمى‬ ‫ئۆزننىج چەشىىىدە كۆرگەن يەر سىىىزنىج دەرگاھىڭىز بولۇشىىى مۇمكىال دەب‬

‫‪81‬‬

‫ئويپىدنن‪ .‬گەتنىج قىسىقىسىى‪ ،‬بۇرادنرنن‪ ،‬رۇمى ئىزدەۋاتقان دوسىا‪-‬ھەمراھ‬ ‫سىزنىج يېنىڭىزدا‪ ،‬شۇنىج ئەچەن بۇ مەكتۇتنى يازدنن‪.‬‬ ‫بۇنداق ئادەم دەرۋنشىىخانىڭىزدا بارمۇ‪-‬يوقمۇ‪ ،‬بىپمەيمەن‪ ،‬ئەمما بولۇب‬ ‫قالسىىىا ئۇنى كەتەۋاتقان بۇ مەكتۇتنى ئۇنىڭغا بىپد ر ش‪-‬بىپد رمەسىىىپىك‬ ‫سىىىزگە ئامانە ‪ .‬ئەگەر بۇ ۇشىىقۇن ئېقىنالرنى بىر‪-‬بىرنگە ئۇچراشىىتۇرۇب‪،‬‬ ‫بىر دەريادا ئىالھىي ئىشىى دتڭىزنغا ئېقىتىشىىقا‪ ،‬ئىككى ھەق دوسىىتىنى‬ ‫تونۇشىىتۇرۇشىىقا ئازراق بولسىىىمۇ تايدنمىز تەگسىىە‪ ،‬ئىككىپىمىزگە ياخشىىى‬ ‫بوالتتى‪.‬‬ ‫لېكىال شىۇنىمۇ نەزەردە تۇتىشىىمىز كېرەككى‪ ،‬رۇمى شىۇنچە نوتۇزلۇق‪،‬‬ ‫ئېتىبارلى ‪ ،‬بە ھۆرمە تاتقان زا بولسىىىىىمۇ ئۇنىج مۇخالىپەتچىپىرر‬ ‫يوق‪ .‬يەنە كېپى‪ ،،‬روھانىي رەھبەرلىك سىىىەتىتىگە ئىگە بىر ئىنسىىىاننىج‬ ‫ئۆزگىرنى‪ ،‬كېتىشىىىىى بىز تەسىىىىەۋۋۇر قىاللمىايىدنغىان كۆ ەلسىىىىىزلىىك ۋە‬ ‫ئىختىالتالرنى تەيدا قىپىشىىىى مۇمكىال‪ .‬رۇمىنىج ئۆز دوسىىىتىغا بېرنپى‪،‬‬ ‫كېتىشىى ئائىپىسىى ۋە يېقىنپىرر ئارنسىىدا مەسىىپە چىقىرنشىى مۇمكىال‪.‬‬ ‫كۆتچىپىك ياخشىىىى كۆرندنغان بىر ئىنسىىىاننىج يېقىال دوسىىىتى يەنە ھەر‬ ‫كىمنىج يامان كۆزدە قارنشىغا دۇچار بولىدۇ‪.‬‬ ‫بۇالرنىج ھەممىسىى رۇمىنىج ان دوسىتىغا كەتەلمىگەن خەۋب‪-‬خەتەر‬ ‫ئېپىى‪ ،‬كېپىشىىىىى مۇمكىال‪ .‬يەنى بۇ دتمەككى بۇرادنرنن‪ ،‬كونيىاغىا قەدەم‬ ‫باسىىىقان كىشىىىى ئىككىنچى قايتى‪ ،‬كېپەلمەسىىىپىكى مۇمكىال‪ .‬شىىىۇ ا‬ ‫رۇمىنىج ان دوستىنىج كىن ئىكەنپىكىنى بىپمە تۇرۇب‪ ،‬بۇ مەكتۇتنى‬ ‫ئۇنىڭغا كۆرسىىتىشىتىال ئاۋۋا ‪ ،‬بۇ مەسىىپىنى ئالدنرنما ‪ ،‬ئۇزاق ئويپىنى‪،‬‬ ‫باققايسىز‪.‬‬ ‫سىىزنى اتاغا قويغان بولسىام‪ ،‬ئەسىتەغكۇرۇلالھ‪ .‬ئەمما ھەر ئىككىمىز‬ ‫بىپىمىزكى‪ ،‬ئىالالھ تىائىاال ئۆز بەنىدنپىرننى تىاقىتى يەتمەيىدنغىان ئىشىىىىالرغىا‬ ‫زورلىمايدۇ‪ .‬تېقىرنىج سىىاناقپىقال كەنپىرر قالدر‪ .‬اۋابىڭىز كەلگەندە بۇ‬ ‫دۇنيادنال كېتى‪ ،‬قېپىشىىن مۇمكىال‪ .‬ئەمما نەتىجە قانداق بولسىا بولسىۇن‪،‬‬ ‫توغرا يولنى تالاليدنغىنىڭىزغا ئىشەنچىن كامى‪.،‬‬ ‫ئالالھ تائاال دەرۋنشخانىڭىزگە شەتقە ۋە مەرھەمە قىپغا ‪.‬‬ ‫شەيخ سەئىد بۇرھانىدنال‬

‫‪82‬‬

‫شەمس‬ ‫باغدات‪-9 1243 ،‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫بىر ئىشىىىىالر بولۇۋاتىىدۇ‪ .‬ئۆتكەن قىشىىىىتىا شىىىىىامىدنال كەلگەن بىر‬ ‫خەۋەرچىىنىى كىۆر ب ھەمىمىىمىىز ئە ەبىپەنىىدۇق‪ .‬يىولىالر قىېىپىىال قىىارغىىا‬ ‫كۆمەلىدنغان بۇ مەۋسىىىىەمدە بۇ تەرەتپەرگە ئاسىىىىانپىقچە ياقا يۇرتپۇق ئادەم‬ ‫كەلمەيتتى‪ .‬ئەگەر بىر خەۋەرچى قار‪-‬شىىىىىېنرغانغا قارنما مەكتۇب ئېپى‪،‬‬ ‫كەلسىىىىە بۇ تەقە مۇنىىداق ئىككى خىىى‪ ،‬ئېھتىمىىالپىقنى بىپىىد رەتتىئ‬ ‫نىاھىايىتى مۇھىن بىر ئى يەز بەردر يىاكى شىىىىۇنىداق بىر ئى يەز بېرن‬ ‫ئالدندا‪.‬‬ ‫خەۋەرچى كەتكەنىىدنال كېيىال ھەممەيپەن ئۇ مەكتۇتتىىا نېمىپەرنىىىج‬ ‫يېزنپغىانپىقى ھەققىىدە خىپمۇ خىى‪ ،‬تەرەزلەرنى قىپىشىىىىتى‪ .‬بىارلى يىاش‬ ‫دەرۋنشىىىىپەر بابا زامانغا كەلگەن خەۋەرگە شىىىىۇنچىپىك قىزنقاتتىكىې ئەمما‬ ‫مۇرشىىىىىىد ھېچكىمگە بىر نەرسىىىىە دەب بەرمىىدر‪ .‬چېھرر گويىا تىاقىاقپى‬ ‫ئىشىىىىكتە سىىىىرلى ‪ ،‬ئويچان‪ ،‬خىيالچان ئىدر‪ .‬ۋنجدانى بىپەن كەرەش‬ ‫ىمىىى‪،‬‬ ‫قىپىېاتقىىان‪ ،‬ئەممىىا بىر قىىارارغىىا كېپەلمەيېاتقىىان ئىىادەمىىدە‬ ‫كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫بۇ كەنپەردە بىىابىىا زامىىاننى يېقىنىىدنال كۆزەتتىن؛ تەقە قىزنقىپال‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ئەسىتايىدنپپى بىپەن شىۇنداق قىپدنن‪ .‬خەۋەرچى ئېپى‪ ،‬كەلگەن‬ ‫مەكتۇتقىا قىزنقىى‪ ،‬قىالغىنىن بىپەن‪ ،‬ئۇنىىج قىانىداق خە ئىكەنپىكىنى‬ ‫بىپەلمەيېاتاتتىن‪ .‬ئالالھنىج ما ا يو كۆرسىىىىتىشىىىىنى تىپەب كېچىپەب‬ ‫تەسىىبى ئېيتى‪ ،،‬ئالالھنىج ‪ 99‬ئىسىىىن‪-‬سىىەتىتىنى زنكرر قىپدنن‪ .‬ھەر‬ ‫قېتىمدا ئالالھنىج ئىسىىىىمپىرندنال بىرسىىىى ئالدنغا چىقتىئ ئەلقەييۇم‪−‬‬ ‫ئۇخالب ياكى مەگدەب قالمايدنغان‪ ،‬ىمى مەۋ ۇداتالرنى باشىىىقۇرندنغان ۋە‬ ‫يېتەكپەيدنغان‪ ،‬ئەزەلىي ۋە ئەبەدني تىرنك‪ ،‬ئويغاق بولغان‪...‬‬ ‫شىىىىۇ كەنپەردە دەرگاھتىكى ھەممەيپەن شىىىىۇ مەكتۇب ھەققىدە تاراڭ‬ ‫سىېپىشىى‪ ،‬تۇرغاندا مەن باغنىج بىر بۇلۇ ىدا‪ ،‬قار لىباسىىغا چەمكەلگەن‬ ‫تەبىدەتنى تاماشىا قىپى‪ ،‬يەرد م‪ .‬ئاخىر بىر كەنى ئەتىگىنى ئاشىخانىدنكى‬ ‫مىر قو غۇراقنىىج چېپىنغىانپىقىنى ئىا پىىدۇق‪ .‬ھەممىمىز مە پىسىىىىكە‬ ‫چاقىرنپىېاتاتتۇق‪ .‬خانىقاغا كىرسىىەم كونا يېڭى دەرۋنشىىپەرنىج ھەممىسىى‬ ‫يىغىپى‪ ،‬بوتتۇ‪ .‬ھەلقىنىج ئوتتۇرنسىىىدا مۇرشىىىد بار ئىدر؛ لېېننى چىج‬ ‫ھىمىرنى‪ ،،‬خىيىالچىان ھىالىدا قولپىرنغىا قىارايتتى‪ .‬ھەممەيپەن ىايىىدا‬ ‫ئولتۇرۇب بولغاندنال كېيىال بابا زامان بېشىنى كۆتەر ب مۇنداق دتدرئ‬ ‫‪83‬‬

‫‪ −‬سىىىىپەرنى نېمىشىىىقا بۇ يەرگە چاقىرغىنىمغا قىزنقىېاتقانسىىىىپەر‪.‬‬ ‫ئويپىغىنىڭالردە ‪ ،‬بۇ ئاشىىىۇ مەكتۇب بىپەن مۇناسىىىىېەتپىك‪ .‬مەكتۇتنىج‬ ‫كىمىدنال كەلگەنپىكىنى سىىىىورنمىا الر‪ .‬ئۇ مەكتۇب نىاھىايىتى مۇھىن بىر‬ ‫مەسىپە ھەققىدە مېنى ئويالندۇرۇب قويدر دتسەمال كۇتايە‪.‬‬ ‫بابا زامان بىر دەم تۇرۇۋتپى‪ ،،‬دترنزندنال سىىىىرتقا قارندر؛ سىىىولغۇن‪،‬‬ ‫ھارغىال كۆر نەتتى‪ .‬شىۇ بىر قانچە كەندە ئا ىزلىشىى‪ ،،‬قېرن‪ ،‬كەتكەندە‬ ‫قىالتتى‪ .‬ئەمما سىۆزننى داۋامالشىتۇرغىنىدا ئاۋازندا توسىاتتىال قەتدىيپىك‬ ‫تەيدا بولدرئ‬ ‫‪ −‬ئىىانچە يىراق بولمىغىىان بىر شىىىىەھەردە بىر ئەلالمەئى ىىاھىىان‬ ‫ياشىاۋاتقان بولۇب‪ ،‬قۇرئاندا يېتە ‪ ،‬تەقېالى ۋە ئىبادەتتە كامى‪ ،،‬ئىپىن‪-‬‬ ‫مەرنپەتكە توشىقان ئادەم ئىكەن‪ .‬نۇرغۇن كىشىىپەر ئۇنى ياخشىى كۆرندنكەن‬ ‫ھەم ھۆرمەتپەيىدنكەن؛ سىىىىۆزلىرنىدنال نۇرغۇن كىشىىىىى ئىپھىام ئىالىىدنكەن‪،‬‬ ‫ئەگەشىىىىكەچىپىرر نىاھىايىتى كۆب ئىكەن‪ ،‬ئەممىا ئۇالر ئىالھىي ئىشىىىىققىا‬ ‫چۆكەلمىگەنپىكتىال شىىىىەخسىىىىىيەتچىپىىك ئېڭىىدنال تەتەنپە قۇتۇلۇب‬ ‫كېتەلمەتتۇ‪ .‬سىىىىىپەرنىج ۋە مېنىج ئىشىىىىىمدننمۇ مۇھىمراق بولغان بۇ‬ ‫سەۋەب تەتەيپىدنال دەرۋنشخانىمىزدنال بىرەيپەننىج ئۇ يەرگە بېرن‪ ،‬ئۇ زاتقا‬ ‫سىرداش دوسا بولۇشىدا ياخشىپى باردۇر‪.‬‬ ‫بۇ گەتنى تەتەن دنققىتىن بىپەن ئا پىدنن‪ ،‬ئۆتكەمنى بېسىىىىىېالدنن‪.‬‬ ‫شىىۇنچىپىك ھايا انالندنمكى‪ ،‬يەرنكىن ئىچىمگە تاتما قالغاندە بولدر‪.‬‬ ‫قىرن نىزامدنال بىرر يادنمغا كەلدرئ‬ ‫يەتتىنچى ىزام‪ :‬بۇ ھەەاي ەەاتت ەەا ئ ر ئەەال ەەدلدغ ەەا تەركى دۇ ي ەەا بولۇپ‪،‬‬ ‫ئ رەڭنىەئ ئەاۋارلنى ئ رەڭال ئەاڭالپ ھەقى ەتنى بەاي ىيەا ل ەايسەەە ەەەن ئ رەڭنى‬ ‫ەقەە باق ا بىر ئىنسا نىئ ئەينىكىدە تولۇق ك رەلەيسەن‬ ‫بابا زامان سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫‪ −‬بۇ نىاھىايىتى مۇشىىىىەققەتپىىك مەنىېنيە سىىىىەتىرنىدۇر‪ .‬ئىارا الردنال‬ ‫مۇۋاتى بىرسىىىى چىقار دتگەن مەقسىىىەتتە سىىىىپەرنى بۇ يەرگە چاقىردنن‪.‬‬ ‫بىرنڭالرنى بۇ ئىشىىقا تەيىال قىپسىىاممۇ بوالتتى‪ ،‬ئەمما بۇ ۋەزنپە سىىەتىتىدە‬ ‫قىپىدنغان ئى ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئىشىى ئەچەن‪ ،‬ئىشىى بىپەن قىپىدنغان‬ ‫ئى ‪.‬‬ ‫ياش بىر تالى‪ ،‬ئىجازە بىرلە سوئا سورندرئ‬ ‫‪ −‬سىز گېپىنى قىپغان بۇ ئالىن كىن بولىدۇ خو ام‬ ‫‪ −‬ئۇنىج ئىسىىىمىنى تەقە ئۇ يەرگە بېرنشىىىنى خااليدنغان كىشىىىىگە‬ ‫ئېيتىمەن‪.‬‬ ‫‪84‬‬

‫بۇنى ئا الب بىر قانچە دەرۋن ھايا ان‪ ،‬تاقەتسىىزلىك بىپەن قولىنى‬ ‫كۆتەردر‪ ،‬ەمدىي توققۇز كىشىىىىى ئۇ يەرگە بېرنشىىىىنى خىااليتتى‪ .‬مەنمۇ‬ ‫قېتىپى‪ ،‬ئون بولدۇق‪ .‬بابا زامان قولىمىزنى چەشەر شكە ئىشارە قىپى‪،،‬‬ ‫بوش ئاۋازدائ‬ ‫‪ −‬سىىپەر بۇ قارارغا كېپىشىتىال ئاۋۋا شىۇنىمۇ دەب قويا ‪ −،‬دتدر ۋە‬ ‫بۇ سىى ەتەرنىج خىپمۇ خى‪ ،‬توسىىقۇنپۇق‪ ،‬اتا‪-‬مۇشىىەققە ‪ ،‬خەۋب‪-‬خەتەرگە‬ ‫تولغان سەتەر ئىكەنپىكىنى‪ ،‬ھەتتا قايتى‪ ،‬كېپەلمەيدنغانپىقىنى ئېيتتى‪.‬‬ ‫شۇئان مەندنال باشقىالرنىج ھەممىسى قولىنى چەشەردر‪.‬‬ ‫بىابىا زامىان مىا ىا بۇرۇلۇب كۆزلىرنمگە تىكىپىدر‪ ،‬كۆزنمىز ئۇچراشىىىىتى‪،‬‬ ‫چەشىىىەندنن‪ .‬ئۇ مېنىج ئۇ يەرگە بېرنشىىىنى خااليدنغان بىردننبىر كىشىىىى‬ ‫ئىكەنپىكىمنى باشتىال بىپەتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬تەبرنزلىىك شىىىىەمر‪ − ...‬دەب گۇ ۇرلىىدر گويىا بۇ ئىسىىىىىمنى‬ ‫تەلەتپۇز قىپى ئېغىر كېپىېاتقاندە ‪ −،‬بارنمەن دەب چىج تۇرۇۋاتىسىىەن‪،‬‬ ‫بۇ قەتدىيپىكىڭكە قىايىپمەن‪ .‬ئەممىا سىىىىەن بۇ دەرۋنشىىىى خىانىنىىج ئىادنمى‬ ‫ئەمەس‪ ،‬سەن دتگەن مېھمان‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇنىج نېمە تەرقى‪ ،‬خو ام بۇ قانداقمۇ سىەۋەب بواللىسىۇن ‪ −‬دەب‬ ‫چىج تۇرۇۋالدنن‪.‬‬ ‫تىرنمىز بىر دەم ىمىىى‪ ،‬كېتىىى‪ ،،‬توسىىىىىىاتتىال ئورنىىىدنال قوتۇب‬ ‫مە پىسنى تەگەتتىئ‬ ‫‪ −‬بۇ ئى ھازنرچە تۇرۇب تۇرسىۇن‪ ،‬ئالدنراشىنىج ھا ىتى يوق‪ ،‬باھار‬ ‫كەلگەندە يەنە تارا پىشارمىز‪.‬‬ ‫يەرنكىن سىىىىقىپدر‪ ،‬ئىچىمدە ئىسىىىيان كۆتەرد م‪ .‬ان دوسىىىتۇمنى‬ ‫تېپى ئەچەن باغداتقا كەلگەن تۇرسىىىام بابا زامان نېمىشىىىقا تەقدنرنمنىج‬ ‫تە ەلپىيسىدنال مېنى مەھرۇم قىپىدۇ‬ ‫‪ −‬تىرنن‪ ،‬تېزدنال يولغىا چىقىا دەۋاتسىىىىىام نېمىشىىىىقىا سىىىىىاقالب‬ ‫ئولتۇرنمەن دتسىىڭىزچۇ ئۇ قايسىى شىەھەردە‪ ،‬قانداق ئالىن دەب بېرنج‪،‬‬ ‫ئۇ يەرگە بالدۇرراق ما ا ‪.‬‬ ‫ئەمما مۇرشىىىىد ئادەتتە بىز كۆر ب باقمىغان قوتا ‪ ،‬يا تەرزدە گەتنى‬ ‫تەگەتتىئ‬ ‫‪ −‬تاالشقۇدە ھېچنېمە يوق‪ ،‬گەب مەشەدە تەگىدرې‬ ‫*‬

‫*‬

‫‪85‬‬

‫*‬

‫نىاھىايىتى ئۇزۇن ھەم قىاتتى سىىىىوغۇق بىر قى بولىدر‪ ،‬بىاغالرمۇ‬ ‫مۇزلىىدر‪ .‬كېيىنكى ئە ئىايىدا ھېچكىن بىپەن تىارا الشىىىىمىىدنن‪ .‬بىخ‬ ‫سىىىىەرگەن بىرەر دەرە كۆرەرمەن دەب ھەر كەنى قاردا ئۇزۇن‪-‬ئۇزۇن ما دنن‪.‬‬ ‫قى تولىمۇ بەتتەر كۆ ەلسىىىىز ئىدر‪ ،‬باھار ھېچقاچان بۇنداق كېچىكى‪،‬‬ ‫كەلمەس ئىدر‪ .‬مېنى كۆرگەنپەر مېنى چەشىىكەن دەب بىپسىىىمۇ ئىچىمدە‬ ‫دائىن ئەمىد‪ ،‬مىننەتدارلى تۇيغۇسىى بار ئىدر‪ .‬چەنكى يەنە بىر نىزامنى‬ ‫ھەرگىز ئۇنتۇمايتتىنئ‬ ‫سەەە ەەەككىزلنچى ىزام‪ :‬بېشەەە ەەىد غەا ې ە كەلسەەە ەەە كەلسەەە ەەۇن ھەرگىز‬ ‫چۈق ەەكە لەق ە ە بارلىق ئىش ەەىكلەر تاقالس ەەى ۇ‪ ،‬ئالالھ س ەەاڭا باق ە ا ھ ېچكىم‬ ‫بىل ەيدلغان يە ە بىر يولنى ئاچىدۇ ھارل ر ئۇ ى ك رەل ەيسەەەەن‪ ،‬ئەم ا تار‬ ‫يولالر ئارقىسەىدا ۇرغۇن جە نەە باغچىلىرى بار قەۈكرى قىل! تىلىگىنىدگە‬ ‫ئېرلشەەكەن چېغىددا قەەۈكرى قىل اق ئاسەەان سەەو ىالر ئاررۇسەەى ئەمەلگە‬ ‫ئاق ىغا دل ۇ قۈكرى قىال‪،‬يدلغا الردۇر‬ ‫نىھايە ‪ ،‬بىر كەنى سىەھەردە كۆرد مكى‪ ،‬كۆزنى قاماشىتۇرندنغان قېپىال‬ ‫قارنىج ئارنسىىدا نازۇ ‪ ،‬شىېدىردە گەزە بىر قار لەيپىسىى ماراب تۇراتتى‪.‬‬ ‫قەلبىن ئىپھام ۋە سىىائادەتكە تولدر‪ .‬دەرۋنشىىخانىغا ئالدنراب قايتىېاتقاندا‬ ‫يولدا قىزن‪ ،‬باشىىىپى چۆمەزگە ئۇچراب‪ ،‬ئۇنىڭغا خۇشىىىالپى بىپەن قو‬ ‫تۇال التتىن‪ .‬بۇ يىگىىا نەچچە ئىايىدنال بېرر مېنى ىمغۇر‪ ،‬قىاتىقى يىامىان‬ ‫كۆر ب كۆنەب قالغاچقىمۇ‪ ،‬ئاغزننى ئېچى‪ ،‬ھا ېتقى‪ ،‬قالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬كەلمەمسىەن يىگىا‪ −،‬دتدنن ئۇنىڭغا‪ −،‬كەن ئىسىسىىېاتىدۇ‪ ،‬باھار‬ ‫كېپە دەب قالدر‪ ،‬كۆرمەيېاتامسەن‬ ‫شىۇ كەندنال باشىالب تەبىدە تېز ئۆزگەردر‪ ،‬ئاخىرقى قارالرمۇ ئېرندر‪،‬‬ ‫دەرەخپەر بىخ سىىىىەردر؛ كۆچمەن قۇشىىىىالر بىر‪-‬بىرلەب قىايتىى‪ ،‬كەلىدر‪،‬‬ ‫قۇشىىىقاچالر تالالردا گەزە نەغمىپىرننى باشىىىپىدر‪ .‬ئەتراتنى باھار خۇش‬ ‫تۇراقپىرر قاتپىدر‪.‬‬ ‫بىر كەنى ئەتىگىنى يەنە قو غۇراق چېپىندر‪ .‬بۇ قېتىن تۇنجى بولۇب‬ ‫خىانىقىاغىا مەن بىاردنن‪ .‬ھەممىمىز يەنە تىرنمنى چۆرنىدەب ئولتۇردۇق‪.‬بىابىا‬ ‫زامان يېقىال ايدنكى شەھەردە ياشاۋاتقان ئىسالم ئالىمى ھەققىدە سۆزلەب‬ ‫يەنە سورندرئ‬ ‫‪ −‬ئۇنىج قەلخ ئىشىكىنى ئاچا دتگەنپەر بارمۇ بۇ مە پىستە‬ ‫ئاندنال بۇنىج بارسىىىىا كەلمەس بىر يو ئىكەنپىكىنى قايتىا ئېيتتى‪.‬‬ ‫نەتىجىدە يەنىال مەن ئوتتۇرنغا چىقتىن‪.‬‬

‫‪86‬‬

‫‪ −‬دتمە ‪ ،‬بۇ سىىىەتەرگە ھازنرالنغۇچى تەقە تەبرنزلىك شىىىەمسىىىتۇر‪.‬‬ ‫لېكىال بىر قارارغا كېپىشتىال ئاۋۋا كەزگىچە ساقپىساق دەيمەن‪.‬‬ ‫ھەيران بولۇب تۇرۇب قالدنن‪ .‬ئە ئايپى كېچىكتەر شىىىىتىال كېيىال‬ ‫ئەمدر يولغا چىقا دتگەندە ياشىىىانغان تىر يەنە ئالتە ئا سىىىاقپىشىىىىمنى‬ ‫تەلەب قىپىېاتىاتتى‪ .‬يەرنكىن كۆكرنكىمىدنال ئۇچۇب چىقىى‪ ،‬كەتكەنىدە‬ ‫بولدر‪ .‬بابا زاماندنال ئۇ ئۇ ئالىمنىج ئىسىمىنى سىوراب بىپىېتپىشىقا شىۇنچە‬ ‫تىرنشىتىن‪ ،‬ئەمما بولمىدر‪ .‬ئۇ چىرايىمغا قاراتمۇ قويما ئورنىدنال تۇرۇب‬ ‫گەتنى تەگەتتى‪.‬‬ ‫شىىىىۇنداقتىمۇ بۇ قېتىمقى كەتەشىىىىنىج ئاسىىىىانراق بولىدنغانپىقىنى‬ ‫بىپەتتىن‪ .‬قىشىىىى تىال بىاھىارغىچە چىىدنغىانىدنكىال‪ ،‬بىاھىاردنال كەزگىچىمۇ‬ ‫چىىدايتتىن‪ .‬بىابىا زامىاننىىج مېنى يەنە رە قىپىشىىىىى ئىچىمىدنكى ئوتنى‬ ‫ئۆچەرمەكتە يوق‪ ،‬تېخىمۇ ئۇلغايتىېەتكەنىدر‪.‬‬ ‫توق ۇرلنچى ىزام‪ :‬سەەۋر قىلىش قەۇ ېتى كۈتۈش دېگە لىك ئەمە ‪،‬‬ ‫ئەالەدلك ك رەلەيەدلغەان دا ەا بولۇش دې ەكتۇر سەەە ەەەۋر‪ -‬تەاقەە ې ىەدۇر‬ ‫تىكە گە قەاراپ گۈلنى‪ ،‬كېچىگە قەاراپ كۈ ەدپر ى ۈىيەال قىلىش دې ەكتۇر‬ ‫ئالالھ ئا قەەە ى لىرى سەەەەۋر‪ -‬تاقەتنى گۈل ە تتەك تاتلىق‪ -‬تاتلىق قەەەورايدۇ‪،‬‬ ‫ھەرلم قىلىدۇ ھەمدە قە ەەۇ ى بىلىدۇكى‪ ،‬ئاسە ە ا دلكى ھىالل ئاينىئ تولۇن‬ ‫ئايغا ئ رگىرلشى ئۈچۈن ۋاقى كېرەك تۇر‬ ‫نىھىىايە ‪ ،‬كەزنىىىج بىر سىىىىەھىرنىىدە قو غىۇراق ئەچىنىچىى قېىتىىن‬ ‫چېپىنىدر‪ .‬بۇ قېتىن ئىالىدنرنمىا ‪ ،‬ئىالىدنىدنمۇ بېرنېالمىا ‪ ،‬سىىىىىالمىاق ھەم‬ ‫ئۆزەمگە ئىشىىەنگەن ھالدا خانىقاغا باردنن‪ .‬سىىەۋر‪-‬تاقىتىمنىج نەتىجىپىك‬ ‫بولىدنغانپىقىغا‪ ،‬ئىشىىىىپىرنمنىج ئو غا تارتىدنغانپىقىغا ئىشىىىىىنەتتىن‪.‬‬ ‫مۇرشىىىىىىدنمىز ۋۇ ۇدنىدا ھې كە قىالمىغىانىدە تېخىمۇ ئىا ىز‪ ،‬ىمغۇر‬ ‫كۆر نەتتى‪ .‬ئىپگىرنكى سىۆزننى تەكرارلىغاندنال كېيىال يەنىال مېنىج قو‬ ‫كۆتەرگىنىمنى كۆر ب مىا ىا قىاراتمۇ قويمىا ‪ ،‬گېپىنى ھەم ئېپىى‪ ،‬قىاچمىا ‪،‬‬ ‫سالماق تەرزدە بېشىنى لىڭشىتتىئ‬ ‫‪ −‬بوتتۇ شىۇنداق بولسىۇن شىەمر‪ ،‬سىەتەرگە چىقىدنغان كىشىى سىەن‬ ‫ئىكەنسىىەن‪ ،‬بۇنىڭغا شىىەكسىىىز ئىشىىەندنن‪ .‬ئەتە كەن ئولتۇرۇشىىتىال بۇرۇن‬ ‫دەرۋنشخانىمىزدنال ئايرنپساڭ بولىدۇ‪.‬‬ ‫بېرن‪ ،‬مۇرشىىدنىج قولىنى سىۆيد م‪ .‬نىھايە ‪ ،‬ئۆزەم ئىزدەۋاتقان ان‬ ‫دوسىىتۇمنى تېپى‪ ،،‬كېيىنكى ئۆمر منى شىىۇ يەرگە ئۆتكەزەتتىن؛ بەلكى بۇ‬ ‫دۇنيادنكى ئاخىرقى ھاياتىمنى شۇ يەردە باشاليتتىن‪.‬‬

‫‪87‬‬

‫بىابىا زامىان شىىىىەتقەتپىىك ۋە غەمكىال كۆزلىرنىدە‪ ،‬گويىا ئوغپىنى ە گە‬ ‫ئۇزنتىېاتقان ئاتىدە قايغۇلۇق‪ ،‬ئەمما شىىىىۇ قەدەر خۇرسىىىىەنپىك‪ ،‬رازنپى‬ ‫بىپەن مىا ىا قىارنىدر‪ .‬ئىانىدنال تونىىدنال مۆھەرلەنگەن بىر مەكتۇتنى چىقىرن‪،‬‬ ‫مىا ىا بەرگەنىدنال كېيىال خىانىقىادنال چىقىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬دەرۋنشىىىىپەرمۇ بىر‪-‬‬ ‫بىرلەب قوزغىپى‪ ،‬ئۇنىڭغا ئەگىشىىى‪ ،‬چىقى‪ ،‬كېتىشىىتى‪ .‬خانىقادا يالغۇز‬ ‫قىالغىنىمىدا شىىىىىام مەھەرنى قىرنى‪ ،‬خەتنى ئىاچتىن‪ ،‬ئۇسىىىىتىا خەتتىاتنىىج‬ ‫قولىىدنال چىققىانىدە چىرايپى يېزنپغىان بۇ خەتتە ئىككى قىممەتپىىك‬ ‫مەلۇما ‪ −‬مەن بارندنغان شىەھەر ۋە تاتىدنغان كىشىىنىج ئىسىىمپىرر بار‬ ‫ئىدر‪ .‬دتمە ‪ ،‬كونيا دتگەن بىر شىىىەھەرگە بېرن‪ ،‬مەۋالنە االلىدنال رۇمى‬ ‫دەيدنغان مەشھۇر ئالىمنى تاتاتتىن‪.‬‬ ‫بۇ ئىسىىىمنى ئىپگىرر تەقە ئا الب باقمىغانىدنن‪ .‬بەلكىن مەشىىھۇر‬ ‫زاتتۇر ‪ ،‬ئەممىا ئۇ مەن ئەچەن تىامىامەن سىىىىىر ئىىدر‪ .‬ئىسىىىىمىنى تىاكى ئۇ‬ ‫ئىسىىىىىن تىپىمغا رام بولغىچە ھەق‪ ،‬ھۇۋەپئۇ ئالالھ)“ ياكى نان‪ ،‬سىىىىۇ‪،‬‬ ‫سە ‪ ،‬ھەسە “ دتگەن كەلىمىپەردە قايتا‪-‬قايتا ئېيتتىن‪...‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-5‬ئاينىڭ ‪-22‬كۈنى‬ ‫بۇ تەيشىىەنبە كەنى ئەتىگىنى ئېپال گېپى قىززن‪ ،‬ئويغىنى‪ ،‬كەتتى‪،‬‬ ‫كەيپىيىاتى نىاھىايىتى نىاچىار ئىىدر‪ .‬بىر قىانچە كېچە تەن تە گىچە ئولتۇرۇب‬ ‫ۋاق يېتىى‪ ،‬قىالغىاچقىا بەدننىنىىج رتتىمى بۇزۇلغىانىىدر‪ .‬شىىىىۇنىداقتىمۇ‬ ‫نىىاشىىىىتىپىقنى ۋاقتىىىدا تەييىىارالب ئېرر‪ ،‬بىىالىپىرر بىپەن بىر وزنىىدا‬ ‫ئولتۇردر‪ .‬قوشىىىكېزە بالىالر مەكتەتتە ئەڭ ئېسىىىى‪ ،‬ماشىىىىنا قايسىىىى‬ ‫ئوقۇغۇچىنىج دتگەن مەسىپىنى تالىشىېاتقاندا ئۇالرنىج گېپىنى ئا پىغان‬ ‫بولۇب ئولتۇردر‪ .‬كۆ پىدە بولسىا ياسىتۇقنى قىرالب بىر ئۇخپىېالسىام دەتال‬ ‫ئوياليتتى‪.‬‬ ‫شۇ ئەسنادا ئورلى بىر سوئا سورندرئ‬ ‫‪−‬ئىىاچىىام ئەمىىدر ئۆيگە ھەرگىز قىىايتىىى‪ ،‬كەلمىگىىىدەكمى ‪ ،‬ئىىاۋر‬ ‫شۇنداق دەيدۇ‪ .‬راستمۇ ئانا‬ ‫ئۇنىج تەلەتپۇزندا گۇمان ھەم تەنقىد بار ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەلېەتتە ئۇنىداق ئەمەس‪ ،‬ئىاچىاڭ بىپەن ئىازراق دتيىشىىىىىى‪ ،‬قىالىدنن‬ ‫شىىۇ‪ .‬ھەممە ئۆيدە بۇنداق ئىشىىالر بولۇب تۇرندۇ‪ ،‬كېيىال ھەممىسىىى ئۆتەب‬ ‫كېتىدۇ‪ −،‬دتدر ئېپال‪.‬‬ ‫‪88‬‬

‫بۇ قېتىن ئىاۋر گەب قىپىدر‪ ،‬سىىىىۆزلىرنىدە تەنە‪-‬مەسىىىىخىرە چىقىى‪،‬‬ ‫تۇراتتىئ‬ ‫‪ −‬راسىىىتىنال سىىىىكوتقا تېپېكون قىپى‪ ،‬ئۇنىڭغا ئاچامدنال ئايرنپى‪،‬‬ ‫كېتىشنى ئېيتتىڭمۇ ئانا‬ ‫ئېپالنىىىج كۆزلىرر چەكچىيىىى‪ ،،‬ئېرنگە كۆزننىىىج ئۇچىىىدا قىىاراب‬ ‫قويدر‪ .‬داۋند قاشىپىرننى ئېتى‪ ،،‬قولپىرننى كېرن‪ ،،‬بالىپىرنغا بۇ گەتنى‬ ‫ئۆزننىج دتمىگەنپىكىنى بىپد ردر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇنىداق بولمىىدر‪ −،‬دتىدر ئېپال ئىانىالرچە سىىىىالمىاق تەلەتپۇزدا‪−،‬‬ ‫شىىۇنداق‪ ،‬سىىكو بىپەن تارا الشىىتىن‪ ،‬ئەمما ئۇنىڭغا ېنېتتىال ئايرنپى‪،‬‬ ‫كە دتمىدنن‪ ،‬مەن تەقە ئۇالرنىج بە بالدۇر تو قىپىشىنى خالىمىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىىىەن غەم قىپما ئانا‪ ،‬مەن تەقە تو قىپمايمەن‪ −،‬دتدر ئورلى‬ ‫ئۆزنگە قالتىر ئىشەنگەندە ‪.‬‬ ‫ئاۋر ئاغزننى چىكىپداتتىئ‬ ‫‪ −‬خۇددر يىگىتتىال بىرنى تاتقاندە گەب قىپىسەنغۇ‬ ‫ئېپال قوشىىىىكېزەكپەرنىىىج بىر‪-‬بىرر بىپەن چېقىشىىىىىشىىىىپىرننى‬ ‫ئىا الۋتتىى‪ ،‬مېيىغىىدا سىىىىەندىي كەلكە تەيىدا بولغىانپىقىنى ھېر قىپىدر‪،‬‬ ‫كەلمە دتسىىىىىمۇ بولمىىدر‪ .‬نىاشىىىىتىىدنال كېيىال بىالىپىرننى مەكتەتتە‬ ‫ئىۇزنىتىىېاتىقىىانىىدا‪ ،‬داۋنىىد بىىپەن ئىشىىىىىىىك تىەۋنىىدە بىىر نەچىچە ئىېىغىىز‬ ‫تارا پىشىىىېاتقاندنمۇ ئۇ قامالشىىمىغان كەلكە ۋۇ ۇدننىج بىر يېرنگە ئورناب‬ ‫كەتكەندە ھې يوقالمىدر‪.‬‬ ‫چىرا ئىپادنسىىى تەقە ھەممەيپەن كېتى‪ ،،‬ئاشىىخانىغا ئۆزر يالغۇز‬ ‫قىايتىېاتقىانىدا ئىانىدنال ئۆزگەردر‪ ،‬تەبەسىىىىسىىىىۇمى يوقىپىى‪ ،‬ئويچىان ھىالەتكە‬ ‫ئۆتتى‪ .‬ھالسىىىىز كۆزلىرر بىپەن ئەتراتقا نەزەر تاشىىىپىدر‪ .‬ئاشىىىخانىنىج‬ ‫ھەممە يېرر قىااليمىقىان ئىىدر‪ ،‬ئۇ يەب يېرنن قىالغىان تۇخۇم ۋە قونىاق‬ ‫توشىىىىكىپى قىىاچىپىرنغىىا‪ ،‬مەينەتپىشىىىىىىى‪ ،‬كەتكەن داسىىىىتىخىىانغىىا‬ ‫قىارنىدر‪ .‬كۆلە گە“دەرھىا تىاالغىا چىقىشىىىىنى كەتەب بىر بۇلۇ ىدا قىاراب‬ ‫تۇراتتى‪ .‬ئەممىا ئېپال ئىككى تىيىالە قەھېە بىپەن كۆب ئوزۇقپۇق ۋنتىامىال‬ ‫ئىىچىىمىپىىكىىنىى ئىىچىىپىمىۇ ھىىارغىىنىپىىقىىنىى تىەگىىتەلىمە ‪ ،‬ئىىتىى بىىپەن‬ ‫ھويپىنىج بېغىغىچە بىپپە بارالىدر‪.‬‬ ‫ئۇ قىايتىى‪ ،‬كىرگەنىدە تېپېكون خىاتىرلىگەچنىىج قىزنى‪ ،‬چىرنغىنىىج‬ ‫يېنى‪ ،‬ئۆچكەنپىكىنى كۆردر‪ ،‬كونۇتكىنى بېسىىشىىغا ېنېتنىج مۇاليىن‬ ‫ئاۋازر ئۆينى بىر ئالدرئ‬

‫‪89‬‬

‫‪ −‬ئاتا‪ ،‬ئۆيدنمۇسىىەن ھە‪ ،‬يوق ئوخشىىايسىىەن‪ ،‬بولمىسىىا تېپېكوننى‬ ‫ئىاالتتىىج پقىقىپىداب كەلگەن ئىاۋاز)‪ ،‬بىپەمسىىىىەن‪ ،‬سىىىىىا ىا بە ئىاچچىقىن‬ ‫كەلگەن‪ ،‬لېكىال ھىىازنر ھەممە ئى ئۆتەب كەتتى‪ .‬قىپغىىانپىرنىىج خىىاتىىا‬ ‫ئەلېەتتە‪ ،‬سىىكوتقا تېپېكون قىپمىسىىاڭ بوالتتى‪ .‬گەرچە نېمىشىىقا ئۇنداق‬ ‫قىپغىىانپىقىڭنى بىپسىىىىەممۇ‪ ،‬ئەممىىا ئىىاتىىا‪ ،‬مىىا ىىا داۋامپى يىىار‪-‬يۆلە‬ ‫بولۇشىىىىۇ نىج ھا ىتى يوق‪ .‬بۇرۇن تۇغۇلۇب قېپى‪ ،،‬ئەينە سىىىىاندۇقتا‬ ‫بېقىپغىىان بوۋاق ئەمىىدر چوڭ بولىىدر‪ .‬كۆز مگە بۇنىىداق كىرنېالمىىاې ئۆز‬ ‫ئىشىمغا ئۆزەم ئىگە بوال ‪ ،‬بوالمدۇ‬ ‫ئېپالنىىج كۆزلىرنگە يىاش كەلىدر‪ ،‬ېنېتنىىج دۇنيىاغىا كۆز ئىاچقىان‬ ‫ۋاقىتتىكى ھىالىتى يىادنغىا كەلىدر‪ .‬تۇغۇلغىانىدا ئۇ قىزنى‪ ،‬قۇرتتە كىچىىك‪،‬‬ ‫بىر بوۋاق‬ ‫كىچىككىنە يەزر تەرلىشىىىىى‪ ،‬كەتكەن‪ ،‬بارماق ئۇچى سىىىىەز‬ ‫ئىدر‪ .‬ئۆتكىسىىىىى تېخى تەرەققىي قىپى‪ ،‬بواللمىغاچقا نەچچە ھەتتىگىچە‬ ‫نەيچە ئىارقىپى سىىىىەندىي نەتەسىىىىپەنىد ر لگەنىىدر‪ .‬بۇ دۇنيىاغىا شىىىىۇنچە‬ ‫تەييارلىقسىىز كەلگەنىدنكى‪ ،‬ئېپال تاال كېچە ئۇيقۇسىىز قالغانىدر‪ .‬بۇرۇن‬ ‫تۇغۇلۇب قالغان ئۇ بوۋاقنىج ھايا ياشىىىشىىىدنال خاتىر ەم بولۇش ئەچەن‬ ‫ھەر كەنى‪ ،‬ھەر ھەتتە ئۇنىج نەتەس ئېپىشپىرنغا دنققە قىالتتى‪ .‬ئاخىرندا‬ ‫تە رنگە دۇئا قىپغانىدر‪.‬‬ ‫ئۇچۇر ئاخىرالشقاندا ېنېتنىج ئاۋازر كەلدرئ‬ ‫‪ −‬ئاتا‪ ،‬سېنى سۆيىمەن‪ ،‬بۇنى ئۇنتۇما‪.‬‬ ‫ئېپال كەلەمسىرندر‪ ،‬ئەزنز زەھرا يازغان خەتنى ئويالب قالدر‪ .‬دتمە ‪،‬‬ ‫گېېاتىماالدنكى دەردمەنپەر دەرنخىنىج تايدنسىىىى بولغان‪ ،‬ئەزنزنىج تىپىكى‬ ‫يېرنن بولسىىمۇ ئەمەلگە ئاشىقانىدرې ېنېا ئانىسىىغا تېپېكون قىپى‪ ،‬بۇ‬ ‫ئۇچۇرنى قىالىدۇرۇب ئۆز بۇرچىنى ئورۇنىدنغىانىىدر‪ .‬ئەمىدر نۆۋە ئېپالغىا‬ ‫كەلگەنىدر‪.‬‬ ‫ئۇ قىزنغىا تېپېكون قىپىى‪ ،،‬ئۇنى كەتەتخىانىىدا ئۆگىنى قىپىېاتقىانىدا‬ ‫تاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬قىزنن‪ ،‬سىىىىۆز نى ئا پىدنن‪ ،‬ئۆتكەنكى ئىشىىىىالردنال كۆ پەم بە‬ ‫يېرنن‪ ،‬مېنى ئەتۇ قى‪.،‬‬ ‫ېنېا يېنىك ئۇھ تارتتىئ‬ ‫‪ −‬بولدر قايغۇرۇب كەتمە ئاتا‪ ،‬ھې ئى يوق‪.‬‬ ‫‪ −‬ياق‪ ،‬بار‪ −،‬دتدر ئېپال گېپىنى داۋامالشتۇرۇب‪ −،‬ھېسسىياتىڭنى‬ ‫ھۆرمە قىپىشىن كېرە ئىدر‪ ،‬شەخسىي ئىشىڭغا بۇنداق ئارنپىشىېالسام‬ ‫بولمايتتى‪.‬‬ ‫‪90‬‬

‫ېنېا ئۆز يېشىغا ماس كەلمىگەن تەمكىنپىك بىپەنئ‬ ‫‪ −‬ئۇ ئىشىىىىالرنى ئۇنتۇب كېتەيپى‪ ،‬بوالمىدۇ ‪ −‬دتىدر‪ −،‬ھەممە ئۆيىدە‬ ‫بۇنداق ئىشالر بولۇب تۇرندۇ‪.‬‬ ‫بۇنى ئا پىغان ئادەم ئۇنى ئانا‪ ،‬ئېپالنى بولسىىىا ئىسىىىيانكار قىزر دەب‬ ‫ئويالب قاالتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬بولىدۇ‪ −،‬دتدر ئېپال راھەتپىنى‪ ،‬قالغاندە ‪.‬‬ ‫شىىىىۇ ئەسىىىىنىىادا ېنېىىا ئىىالىىىدنغىىان ىىاۋابتىال قورقۇۋاتقىىانىىدە‬ ‫ئىككىپىنى‪ ،،‬خىجى‪ ،‬بولغاندە ‪ ،‬تەس ئاۋازدا سورندرئ‬ ‫‪ −‬ئاتا‪ ،‬شىىىىۇ كەنى تېپېكون خاتىرنپىگەچكە قالدۇرغان سىىىىۆز ڭ ما ا‬ ‫بە تەسىر قىپدر‪ .‬دتگەنپىرنج راستمۇ سەن راستىنال بەختسىزمۇ‬ ‫‪ −‬مەن بەختپىك ئەلېەتتە‪ ،‬ئۇ گەتپەرنى شىۇ چاغدنكى روھىي ھالىتىن‬ ‫بىپەن باغالب چەشىىىەن‪ −،‬دتدر ئېپال چاندۇرما ‪ −،‬ئە ئېسىىىى‪ ،‬بالىنى‬ ‫بېقى‪ ،‬چوڭ قىپدنن‪ ،‬قانداقمۇ بەختسىز بوال‬ ‫ئەمما ېنېا بۇنىڭغا ئانچە ئىشەنمىدرئ‬ ‫‪ −‬دتمەكچى بولغىنىن‪ ،‬دادام بىپەن ياشاب بەختسىز بولۇب قالدنڭمۇ‬ ‫بۇنىڭغا ئۇسىىىتىپى بىپەن يالغاننى توقۇيالمىغان ئېپال راسىىىتىمنى‬ ‫دە دەب ئويپىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬داداڭ ئىككىمىز ئۇزۇن يىپالردنال بېرر ئۆ تۇتۇب كېپىېاتىمىز‪.‬‬ ‫شىىىىۇنچە يىى‪ ،‬ئۆتەب ئەمىدر مۇھەببەتپەشىىىىمە تەس‪ .‬بۇ ئەر‪-‬خوتۇننىىج‬ ‫بېشىغا ھامان كېپىدنغان ئىشالر‪.‬‬ ‫‪ −‬چەشىىىىىنىمەن‪ −،‬دتدر ېنېا‪ ،‬ئە ەبپىنەرلىكى شىىىىۇكى‪ ،‬ئېپال‬ ‫تىېىخىى ئىۇنىىېتىرسىىىىىىتىېىتىتىىا ئىوقىۇۋاتىقىىان قىىزنىنىىىج ئىۆزنىنىى ھەقىىقەتەن‬ ‫چەشىنىدنغانپىقىنى ھېر قىپدر‪.‬‬ ‫ئۇ تېپېكوننى قويۇب‪ ،‬نەچچە ۋاقىتتىال بېرر قىپمىغىان‪ ،‬بەلكى دائىن‬ ‫ئەتىگە سىىىىەرگەن بىر ئىشىىىىنى قىپدرئ ھاياتىدا ئىشىىىى ‪-‬مۇھەببەتنىج‬ ‫بولۇشىىىنى تىپىدر‪ .‬مۇھەببە ئۇنىج ئالدنغا كەلمىسىىە‪ ،‬ئۇ مۇھەببەتنىج‬ ‫ئىالىدنغىا بىاراتتى‪ .‬لېكىال قىانىداق قىپىى‪ ،‬ئۇ شىىىىۇنچە دەر تىارتقىان‪ ،‬ئۆزنگە‬ ‫بولغان ئىشەنچى كەچىيىېاتقان ھالەتتە ئېرننى قايتا ياخشى كۆرەلەرمىدر‬ ‫يا باشىقا بىرنگە ئاشىى بوالالرمىدر مۇھەببەتنىج چېچىال غۇالرغا رتتىن‪،‬‬ ‫غىايىسىىىىىزالرغىا غىايە‪ ،‬دەرتمەنپەرگە بىر دەمپىىك ھىايىا ىان ۋە خۇشىىىىىالپى‬ ‫بېغىشىىالشىىتىال بۆلە نېمە تايدنسىىى بار بۇ دۇنيادا سىىۆيگەگە ئېرنشىىى‬ ‫سەۋداسىدنال بۇرۇنال ۋاز كەچكەنپەرچۇ‪ ...‬ئۇالرنىج ھالى نېمە بولماقچى‬ ‫بۇ بىر كەن ئۆتەب كېتىشتىال ئىپگىرر ئۇ ئەزنزگە خە يازدرئ‬ ‫‪91‬‬

‫قەدنرلىك ئەزنزئ‬ ‫دەرتمەنپەر دەرنخىگە ئېسىى‪ ،‬قويغان تىپە خېتىڭگە رەھمە ‪ .‬بەلكى‬ ‫سىىېنىج سىىايە دە ئائىپىمىزدنكى مەسىىىپىنى ھە قىپدۇق‪ .‬چوڭ قىزنن‬ ‫بىپەن يارنشىىى‪ ،‬قالدنن‪ .‬سىىەن توغرا ھۆكەم قىپغان ئوخشىىايسىىەن‪ .‬دائىن‬ ‫ئىككى قۇتۇب ئارنسىىىىىدا تېڭىرقاب يەر يمەنئ بىر بولسىىىىا ھەممە ئىشىىىىقا‬ ‫ئارنپىشىىىىىېالىمەن يا تاسىىىىسىىىىى‪ ،‬بولۇب قالىمەن‪ .‬بىر بولسىىىىا ىگەر‬ ‫تارنپىرنمنىج ئىشىىىىغا بە ئارنپىشىىىىېالىمەن يا بولۇۋاتقان ئىشىىىالرنىج‬ ‫سىرتىدا تاماشىبىال بولۇب تۇرۇب قالىمەن‪.‬‬ ‫تەۋەككۇلچىپىىك ھەققىىدە سىىىىۆزلەتسىىىىەن‪ .‬مەن بۇ ئۆمر مىدە ھې‬ ‫تەۋەككۇلچىپىك قىپى‪ ،‬باقمىدننې ئېتىراب قىپىشىىى ىن كېرەككى‪ ،‬سىىىەن‬ ‫ئېيتقان ئۇ كۆ ەلپە تەسىىپىمىيەتنى ھې باشىىتىال كەچەر ب باقمىدنن‪.‬‬ ‫مەندە ئەسىىىپىدنال سىىىوتىپىقنىج ھە ەيرنسىىىى يوق‪ .‬ئەمما شىىىۇنى ھېر‬ ‫قىپدننئ مەن ېنېتنى زورالب ئەمەس‪ ،‬ئۇنىج ئىشىىغا ئارنپىشىىېتپىشىتىال‬ ‫ۋاز كەچكەنىدنال كېيىال ئىانىدنال ئىارنمىز يىاخشىىىىىالنىدر‪ .‬ئەگەر مۇشىىىىۇنى‬ ‫تەۋەككۇلچىپىك دتسە ‪ ،‬ئۇنداقتا بۇنىج تايدنسى بولدر‪.‬‬ ‫مەنمۇ سىىىىا ىا دۇئىا قىپىمەن‪ ،‬ئەممىا تە رننىىج ئىشىىىىىكىنى چېكىى‪،‬‬ ‫بىاقمىغىپى شىىىىۇنچىپىىك ئۇزاق بولىدنكى‪ ،‬مېنى ئىچىگە كىرگەزمەمىدنكىال‬ ‫دەب ئوياليمەن‪ .‬ئەسىىىىتىا‪ ،‬رومىانىڭىدنكى لەكچە خىانجىىدە گەب قىپىدنن‬ ‫بەلكىن‪ ،‬ئەممىا تەرنشىىىىىان بولمىا‪ ،‬قەلبىن تېخى ئۇنچىپىىك كىرلىشىىىىىى‪،‬‬ ‫كەتمىدر‪ .‬تېخى ئۇنداق ئەمەس‪...‬‬ ‫بوستوندنكى يېڭى دوستۇڭئ ئېپال‬ ‫مەكتۇپ‬ ‫باغداتتىن قەيسەرىيەگە‪-1243 ،‬يىل‪-9 ،‬ئاينىڭ ‪-29‬كۈنى‬ ‫بىسمىپالھىر رەھمانىررەھىن‪،‬‬ ‫مۇھتەرەم سەيىد بۇرھانىدنال بۇرادنرنن‪ ،‬مەكتۇبىڭىزنى تاتشۇرۇۋتپى‪،،‬‬ ‫ھەقىقە يولىغا ھەر ۋاقىا ان تەسىىىەددۇق قىپىېاتقانپىقىڭىزنى بىپى‪،‬‬ ‫تولىمۇ تەسىىىرلەندنن‪ .‬لېكىال شىىۇنىج بىپەن بىرگە ئىككىپىنى‪ ،‬قالدنن‪،‬‬ ‫بۇنى ئېتىراب قىپىشىىىىىن كېرە ‪ .‬چەنكى رۇمىغا انجىگەر مەسىىىىپەكداش‬ ‫ئىزدەۋاتقىانپىقىڭىزنى ئوقۇتال كىمنى دەۋاتقىانپىقىڭىزنى بىپىدنن‪ .‬ئەممىا‬ ‫بۇندنال كېيىال نېمە قىپى كېرەكپىكىنى بىپەلمە قالدنن‪.‬‬

‫‪92‬‬

‫باشتىال سۆزلە ئ تەكيەخانامدا قەلەندەر بىر دەرۋن بار ئىدر‪ .‬ئىسمى‬ ‫شىىىىەمر تەبرنزر‪ .‬مەكتۇبىڭىزدنكى تەرنپپەشىىىىپەرگە دە چەشىىىىىدۇ‪ .‬ئۇ‬ ‫رنيىازا پمىاتېمىاتىكىا)دنال ئىالھىيەتكىچە‪ ،‬فىقھىىدنال خىمىيەگىچە تەرلە‬ ‫ئىپىن سىىاھەسىىىدە مەن تونۇيدنغان ئەڭ بىپىمپىك‪ ،‬ئەقىپپى ئىنسىىان‪.‬‬ ‫ئەممىا ئىالھىي ئىشىىىىقتىال بىاشىىىىقىا ھەر قىانىداق نەرسىىىىىنى مۇھىن دەب‬ ‫تۇرۇۋالسىىاق‪ ،‬ئۇنى يوققا چىقىرنشىىقا تىرنشىىى‪ ،،‬گاھىدا سىىاۋاتسىىىز‪ ،‬قارا‬ ‫قورسىىىىاقتە ئى قىپى‪ ،،‬كالپىنى قايمۇقتۇرندۇ‪ .‬شىىىىەمر بۇ دۇنيادنكى‬ ‫ئاخىرقى ۋەزنپىسىىىىىنىج بىر ئېسىىىىى‪ ،‬ئادەمگە ئۆز ئىچىدنكى قۇياشىىىىنى‬ ‫كۆرسىىىتى ئارقىپى ئۇنىج قەلبىنى يورۇتۇش ئىكەنپىكىگە ئىشىىىنىدۇ‪،‬‬ ‫ىان‬ ‫مۇر يىاكى مۇرشىىىىىىد ئىزدنمەيىدۇ‪ .‬ئىالالھتىال تىپەيىدنغىنى تەقە‬ ‫دوسا‪ ،‬قەلبداش تېپى ‪.‬‬ ‫بىر قېتىن ئۇنىڭىدنال نېمىشىىىىقىا كۆتپىگەن ئىنسىىىىىانغىا ئىچىىدنكى‬ ‫بىپىد ر شىىىىنى خىالىمىايىدنغىانپىقىنى سىىىىورنېنىدنن‪ ،‬بۇ دۇنيىاغىا ئىادەتتىكى‬ ‫ئىنسىىىىىانالر ئەچەن ئەمەس‪ ،‬تەقە بىرال ئىنسىىىىىان ئەچەن كەلگەنپكىنى‬ ‫ئېيتتى‪ .‬بۇ دۇنيىا ئىالالھنىىج نكۇنوپبو )دتگەن سىىىىۆزر بويىچە بولىدر‪،‬‬ ‫يەنى بىز ئاشىىىۇ بىرال سىىىۆزدنال بارلىققا كەلدۇق‪ .‬شىىىۇ ا مەنمۇ ھەرتپەردنال‬ ‫كەلىمىپەرنى‪ ،‬كەلىمىپەردنال ھەقىقەتنى ئوتتۇرنغىا چىقىرنىدنغىان نىاتى بىر‬ ‫كىشىگە ياردەم بېرن ئەچەن كەلدنن“ دتدر‪.‬‬ ‫مەكتۇبىڭىزنى ئوقۇتال رۇمى بىپەن ئۇچرنشىىىدنغان ئادەمنىج شىىەمر‬ ‫ئىكەنپىكىنى بىپىدنن‪ .‬شىىىىۇنىداقتىمۇ دەرگىاھتىكى ھەر بىر دەرۋنشىىىىكە‬ ‫ئوخشىىاش تۇرسىىە بېرن ئەچەن ھەممىسىىىنى مەيدانغا توتپىدنن‪ .‬باشىىقا‬ ‫ئىشىىىالرنى دەب يەرمە نەق گەتنىال قىپدنن‪ .‬بىر نەچچىسىىىى بۇ سىىىەتەرگە‬ ‫چىققۇسىىى بولسىىىمۇ ئىشىىنىج تەسىىپىكىنى بىپى‪ ،‬ۋاز كەچتى‪ .‬بۇ ئىشىىتا‬ ‫چىج تۇرغىنى شىەمر بولدر‪ .‬بۇ ئىشىالر ئۆتكەن قىشىتا يەز بەردر‪ .‬ئەتىياز‬ ‫ۋە كەزدە ھەر بىر دەرۋنشنى قايتا سىنىدنن‪ ،‬نەتىجە يەنىال ئوخشاش بولدر‪.‬‬ ‫نېمىشقا بۇنچە ساقپىدنج “ دتيىشىڭىز مۇمكىال‪ .‬بۇنىڭغا بېرندنغان‬ ‫اۋابىن شىىۇئ شىى ەمسىىكە بە ئامراق بولۇب قالغانىدنن‪ ،‬ئۇنى خەتەرلىك‬ ‫سەتەرگە يولغا سېپىشتىال قورقتۇم“‪.‬‬ ‫خەتەرلىك دتيىشىىىىمدە‪ ،‬شىىىەمر كىشىىىى بىپەن ئاسىىىان چىقىشىىىى‪،‬‬ ‫ئۆتەلەيىدنغىان ئىادەم ئەمەس‪ .‬غۇرۇرر نىاھىايىتى كەچپە ‪ ،‬كۆ پىىدە نېمە‬ ‫بولسىىا شىىۇنى دەۋترندۇ‪ .‬كۆچمەنپىك ھاياتىدا ئۇ ئۆزننى ئىدارە قىاللىشىىى‬ ‫مۇمكىال‪ ،‬ئەمما بىر شىىەھەردە‪ ،‬بىر ايدا مۇقىن ئولتۇراقالشىىقان ئىنسىىانالر‬ ‫ئارنسىىىىىدا ئۆزنگە ئى تېپىېتپىشىىىىىدنال ئەنسىىىىىرەيمەن‪ .‬اھىپالر ئۇنى‬ ‫‪93‬‬

‫چەشىىەنمەيدۇ‪ ،‬ئەھپى ئىپىمپەر ئۇنى كۆرەلمەيدۇ‪ ،‬چىدنمايدۇ‪ .‬شىىۇ ا ئۇنىج‬ ‫سىىىەتىرننى كېچىكتەر شىىىكە تىرنشىىىتىن‪ ،‬بىراق ھەر قانچە قىپسىىىاممۇ‪،‬‬ ‫ۋاقىتپى كېچىكتەرەلىدنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر يولغىا چىققىان كەننىىج ئىالىدننقى ئىاخشىىىىىمى ئىككىمىز‬ ‫ئە مىپىك ئەتراتىدا ئايالندۇق‪ .‬يىپەكمۇ گويا ئاشىقتە نازۇ ھەم گەزە ‪،‬‬ ‫كىشىپەرنىج ئويپىغىنىدننمۇ بە چىج ھەم چىدامپى ‪.‬‬ ‫شىەمسىكە دتدنمكى‪ ،‬قارا‪ ،‬تىپە قۇرنتى غوزندنال چىققاندا ئۆزر مىج‬ ‫تەسىتە توقۇغان يىپەكنى يىرتى‪ ،‬تىتىېتتىدۇ‪ .‬شىۇ ا دتھقانالر يا يىپەكنى‬ ‫يا تىپە قۇرنتىنى تالاليدۇ‪ ،‬ئىككىسىىنى بىپپە سىاقالب قااللمايدۇ‪ .‬كۆتىنچە‬ ‫ئىەچىەن تىىپە قىۇرنىتىىنىىىج ىېىنىىنىى‬ ‫ھىىالىالردا ئىۇالر يىىپەكىنىى ئىېىپىىېتىپىى‬ ‫ئىالىىدۇ‪ .‬بىر يىپە قوليىاغپى ئەچەن يەز تىا تىپە قۇرنتىنى ج قۇربىان‬ ‫بېرندنغانپىقىنى بىپەمسەن “‪.‬‬ ‫شىامالالر يېنىمىزدنال سىىپاب ئۆتتى‪ ،‬تىترەب كەتتىن‪ .‬ئادەم قېرنغاندا‬ ‫تو غىاق بولۇب قىالىىدۇ‪ ،‬ئەممىا بۇ تىترنشىىىىىن سىىىىوغۇقتىال ئەمەس ئىىدر‪.‬‬ ‫چەنكى شىىۇئان بىپدنمكى‪ ،‬شىىەمسىىنى بۇ باغدا ئاخىرقى قېتىن كۆر شىىەم‬ ‫مۇشىۇ بولۇب قاالتتى‪ ،‬ئەمدر كۆر شىەلمەيتتۇق‪ .‬ئۇمۇ شىۇنى سىەزگەن بولسىا‬ ‫كېرە ‪ ،‬كۆزلىرندە غەمكىنپىك تەيدا بولدر‪.‬‬ ‫قارا غۇ چەشكەندە ئۇ قو سۆيەب خوشالشقىپى كەلدر‪ .‬قارنسام ئۇزۇن‬ ‫قارا چاچپىرننى ئالدۇرۇتتۇ‪ .‬ھەيران قالدنن‪ ،‬ئەمما سىىەۋەبىنى سىىورنمىدنن‪،‬‬ ‫ئۇمۇ دتمىىدر‪ .‬تەقە شىىىىۇنى ئېيتتىئ بۇ ھېكىايىىدە مەن تىپە قۇرۇتىغىا‬ ‫ئوخشايمەن‪ ،‬رۇمى بولسا يىپەكتۇر‪ ،‬بىر يى‪-،‬بىر يىپتىال توقۇلىدۇ‪ .‬ۋاقتى‬ ‫كەلگەندە يىپەكنىج قېپىشى ئەچەن تىپە قۇرۇتى ئۆلەشى كېرە “‬ ‫شىىىىۇنىداق قىپىى‪ ،‬ئۇ كونيىاغىا قىاراب يولغىا چىقتى‪ .‬ئىالالھ ئۇنىىج‬ ‫ياردەمچىسىى بولسىۇن‪ .‬ئۇچرنشىىشىىدا نۇرغۇن ياخشىىپىقالر بولغان ئىككى‬ ‫ئىنسىىىىاننى بىر يەرگە ەم قىپى‪ ،‬توغرا قىپغانپىقىمىزغا ئىشىىىىىنىمەن‪.‬‬ ‫ئەممىا ئىچىمىدە بىر دەر بىار‪ ،‬تەكيەخىانىمىزغىا قەدەم ىب اسىىىىقىان ئۇ ئەڭ‬ ‫ۇشىىقۇن‪ ،‬ئەڭ يە گىپتە ‪ ،‬بەلكى ئەڭ مە نۇن دەرۋنشىىنى سىىېغىنىشىىقا‬ ‫باشپىدنن‪.‬‬ ‫ئاخىرندا ھەممىمىز ئالالھقا يۆلىنىمىز ۋە شە ‪-‬شۇبھىسىزكى ئۇنىج‬ ‫دەرگاھىغا قايتىمىز‪.‬‬ ‫ساالمەتپىك تىپەب‪ ،‬بابا زامان‬

‫‪94‬‬

‫چۆمەز‬ ‫باغدات‪-9 ،‬ئاينىڭ ‪-29‬كۈنى‬ ‫مەندنال سىىورنسىىىڭىز‪ ،‬تەكيەخانىدا دەرۋن بولماق ئاسىىان‪ .‬قانچىپىك‬ ‫ئى ئىدر ئۇ ئەتىگەن‪-‬ئاخشىامدا دۇئا قىپىدۇ‪ ،‬تەسىېر سىېرنيدۇ‪ ،‬زنكرر‪-‬‬ ‫چۆمەز‬ ‫تەلقىال ئېيتىىىدۇ‪ .‬خۇددر بىىالىالرنىىىج ئويۇنىې ئەڭ تەس ئى‬ ‫پمەدنكىار تىالىى‪ )،‬بولۇشې ھەممە ئىادەم دەرۋن بولۇشىىىىنىىج مۇشىىىىەققىتى‬ ‫ھەققىدە تاراڭ سالىدۇ‪ ،‬ئەمما ھېچكىن بىز بىچارە تەرنقەتچىپەرنىج تارتقان‬ ‫اتالىرننى تىپغا ئېپى‪ ،‬قويمايدۇ‪ .‬بۇ يەرگە كەلگەندنال بېرر ئېشىىىەكتە‬ ‫ئىشىپەۋاتىمەن‪ .‬بەزر كەنپىرر شىۇنچىپىك ھېرن‪ ،‬كېتىمەنكى‪ ،‬بېشىىمنى‬ ‫يىىاسىىىىتۇققىىا قويغىىانىىدا تۇ ‪-‬قولۇمنىىىج ئىىاغرنقىىىدنال ئۇخپىيىىالمىىايمەن‪.‬‬ ‫ئىسىىىىمىمنىمۇ ھېچقايسىىىىىسىىىىى بىپمەمدنكىال دەيمەن‪ ،‬نام‪-‬نىشىىىىانىن‬ ‫يوقتىكىدە ‪ ،‬اھى‪ ،‬تالى‪ “،‬دەب چاقىرنشىىدۇ‪ ،‬تېخى ئارقامدنال قاتاق‬ ‫كالال غاتى‪ ،‬تاز “ دەب تىچىرلىشىدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما ئەڭ يامىنى‪ ،‬ئاشىىپەز قېرننىج بويۇنتۇرۇقى ئاسىىتىدا ئاشىىخانىدا‬ ‫ئىشىىىىپەشې بۇ قېرننىىج كۆكرە قەتىزنىدە يەرە ئەمەس‪ ،‬تىاش بىار‪ .‬ئۇ‬ ‫تەكيەخىىانىىىدا ئىىاشىىىىپەز بولمىىا ‪ ،‬ئۇرۇش تىىارنخىنى يىىاراتقىىان مو غۇ‬ ‫لەشىىىكەرلىرنگە باشىىىپى بولسىىىا بوالتتىكەن؛ ئاغزندنال بىرەر قېتىن بىر‬ ‫يىاخشىىىىى گەب ئىا پىغىان بولسىىىىىام ئوڭ قولۇمنى كېسىىىىىى‪ ،‬بېرنمەن؛‬ ‫كەلەمسىرەشنى بىپىدنغانپىقىدننمۇ گۇمانپىنىمەن‪.‬‬ ‫بىر قېتىن ئۆزەمنى تۇتالما ‪ ،‬تەكيەخانا كۆزەتچىسىىدنال سىورندننئ بۇ‬ ‫تەكيەخىىانىغىىا كەلگەن چۆمەزلەرنىىىج ھەممىسىىىىى خىرقىىاپيۇڭ چەكمەن)‬ ‫كەيد ر لەشتىال ئاۋۋا ئاشپەز قېرننىج قىيىال سىناقپىرنغا ما ا ئوخشاش‬ ‫تۇتۇب بېرنپەمدۇ “‪.‬‬ ‫كۆزەتچى مازاق قىپغاندە كەلدرئ ھەممىسىى ئەمەس‪ ،‬تەقە سىا ا‬ ‫ئوخشاش گالېاڭ‪ ،‬ئىشقا خام بولغانالر“‪.‬‬ ‫ئىشىىىقا خام‪ ،‬گالېاڭ‪ ،‬كالېا بولغانالر‪ ،‬شىىىۇنداقمۇ نېمىشىىىقا باشىىىقا‬ ‫چۆمەزلەردننمۇ ئېغىر ىاتىا چېكىمەن نەتسىىىىىن ئۇالرنىڭكىىدننمۇ چوڭ‪،‬‬ ‫ئۇالرنىڭكىدننمۇ يامانمۇ ئەمدر‬ ‫ھەر كەنى ئەتىگەندە مەن ئەڭ بۇرۇن قوتۇب‪ ،‬دەريادنال سىوغا‪-‬سىوغا سىۇ‬ ‫توشىىىىۇيمەن‪ ،‬ئىانىدنال ئوچىاققىا ئو قىاالب‪ ،‬يەز‪-‬كۆز م ئىسىىىىالنغىچە نىان‬ ‫ياقىمەن‪ .‬ناشىىتىپىقتا ئىچىدنغان شىىورتىنى ھازنرالشىىمۇ مېنىج ۋەزنپەم‪.‬‬ ‫ئەلپىك كىشىپىك قازاندا ئاش ئەتمە ئاسىان ئەمەس‪ .‬بۇ قازان شىۇنچىپىك‬ ‫‪95‬‬

‫چو كى‪ ،‬ئىچىگە بەش ئادەم كىرسىىىىمۇ ئازادە يۇيۇنااليدۇ‪.‬ئاخىرندا بۇ يوغان‬ ‫قازاننى كىن يۇيىدۇ ئەلېەتتە يەنىال مەنې ئاشىىىخانىنى مەينە قىپغۇچىمۇ‬ ‫مەن‪ ،‬تىازنپىغۇچىمۇ مەن‪ ،‬يۇيغۇچىمۇ مەن‪ .‬ئىاشىىىىپەز قېرر ئەتىگەنىدنال‬ ‫كەچكىچە مېنى ئىشقا بۇيرۇتال تۇرندۇ‪.‬‬ ‫قاتاق كالال‪ ،‬يەرلەرنى ئېياې تەشىخوننى سەر ې تەلەمپەيپەرنى ئېرنغداې‬ ‫ھويپىنى سىىىىەتەرې بېرنى‪ ،‬ئوتۇن كەسې تىاختىايالرنى سىىىىەرتەب تىارقىرا ې‬ ‫كورنالرنى كەتشىىىەرلەې مۇراببا قاينا ې تېتىتقۇ تەييارالې تەرخەمە ‪ ،‬تىدنگەن‬ ‫توغرا‪ ،‬قىيام ھازنرال‪ ،‬خام سە چىال‪-‬تۇزر كام يا ئارتۇق بولۇب قالمىسۇن‪،‬‬ ‫سۇنى بىر تۇخۇم لەيپىگەدە قىپى‪ ،‬قۇيساڭ بولدر‪...‬‬ ‫ھەممە ئىشىنى شىۇ قېرننىج دتگىنىدە قىپمىسىام سىارا پىقى تۇتۇب‪،‬‬ ‫ھىجىر‪ ،‬كوزا بوالمدۇ‪ ،‬قولىغا نېمە چىقسىىىا شىىىۇنى كالالمغا ئاتىدۇ‪ .‬بىكار‬ ‫قالسىاڭ قايتا قى‪ ،‬دەيدۇ‪ .‬تېخى بۇنى ئاز كەلدر دەب‪ ،‬ھەر ئىشىتا كەينى‪-‬‬ ‫كەينىدنال دۇئا قىپىشىىمنى بۇيرۇيدۇ‪ .‬مەندنال ياخشىىراق سىىناق ئالسىۇن‬ ‫دەب دۇئانى يۇقىرر ئاۋازدا ئوقۇيمەن‪ ،‬بىر سىىۆزدنال ئاتالب كېتى‪ ،‬قالسىىام‪،‬‬ ‫ھىالىمغىا ۋا ‪ ،‬ېنىمنى قىاقشىىىىىتىىدۇ‪ .‬ئەھېالىن مىانىا‪ ،‬خۇدانىىج قۇتپۇق‬ ‫كەنى بىر ياقتىال دۇئا يادلىسىىام‪ ،‬بىر ياندنال ھارما ‪-‬تالما ئىشىىپەيمەن‪.‬‬ ‫ئاشىىىخانىدنكى قىيىنچىپىقالرنى يېڭەلىسىىىەم تەرنقەتتە تېخىمۇ تىشىىىى‪،‬‬ ‫يېتىپگەدەكمىشىىىىمەنې ئاشىىىىپەز قېرر شىىىىۇنداق دەيتتى‪ .‬قو ىدا ئو‬ ‫كۆيمىسە قازان قاينامدۇ نوقۇ تىشامدۇ سەنمۇ ئوتنىج ئىچىدە ئاشۇنداق‬ ‫تولغىنى‪ ،،‬تۇچۇلىنى‪ ،،‬قايناب‪-‬قايناب تىشىسەن ئەلېەتتەې“‬ ‫ئۇغۇ‬ ‫قىارا الر گېپىگەې مەن نوقۇتمىىدنن بىر قېتىن تىاقە قىاللمىا‬ ‫بىوتىتىۇ‪ ،‬لىېىكىىال بىۇ ئىو ئىىازابىىغىىا تىولىغىىان ئىىمىتىىھىىان قىىاچىىانىغىىچە‬ ‫داۋامپىشىىىىىدۇ “ دەب سىىىىورنېندنن‪ ،‬مىج بىر كەن‪ ،‬مىج بىر كېچە“دەيدۇ‬ ‫تىىېىىخىىى بىىۇ تىىاش يىىەرە قىىېىىررې ئىىارقىىىدنىىال قىىاقىىېاشىىىىىالرچە گەب‬ ‫قاتتىئ ”چۆچەكپەردنكى شىەھرنزا ھەر ئاخشىىمى بىر ھېكايە توقۇيالىسىا‪،‬‬ ‫سەنمۇ شۇنچىپىك سەۋر‪-‬تاقە قىالاليسەن ھەقىچان“‪.‬‬ ‫بېشىىنى يەيدنغان قېررې مېنىج بۇ تەرنشىان ھالىن بىپەن ئۇ مەدداھ‬ ‫شىىەھرنزا ئوتتۇرنسىىىدا قانداق ئوخشىىاشىىپى بولسىىۇن ئۇ خېنىن تەقە‬ ‫مىامۇق يىاسىىىىتۇق‪ ،‬ئەتپەس يوتقىانغىا يۆلىنىى‪ ،‬تۇتپىرننى ئىالمىاشىىىىتۇرۇب‬ ‫ئولتۇرۇب‪ ،‬بىر قولىدا زالىن تادنشىىىىاھقا خورما‪ ،‬ئەنجەر‪ ،‬ئەز م ئۇزاتقا ‪ ،‬بىر‬ ‫ياندنال ئەسىىەبىي ھېكايىپەرنى توقۇيدۇې بۇنىج نېمىسىىى تەس ئۇ كېپى‪،‬‬ ‫مەن تارتقان اتاالرنى تارتى‪ ،‬باقسىىۇن‪ ،‬مىج بىر كېچە ئەمەس‪ ،‬بىر ھەتتە‬ ‫چىدنياالمدۇ يوق‪ ،‬كۆر ب باقايپىې‬ ‫‪96‬‬

‫سىىىىناقنىج ئاخىرلىشىىىىشىىىىغا تېخى خېپى ۋاقىا بار‪ .‬بۇ كەنپەرنى‬ ‫سانىغان ئادەم بارمۇ يوق‪ ،‬بىپمەيمەن‪ .‬ئەمما مەن ھەر كەنى تامنى ىجى‪،‬‬ ‫قويىمەنئ شەتەق ‪.624‬‬ ‫بۇ تەكيەخىانىىدنكى دەسىىىىپەتكى ‪ 40‬كەنەمنى تىار‪ ،‬تىاكىار‪ ،‬قىارا غۇ بىر‬ ‫ھۇ رندا ئۆتكەزد م‪ .‬بۇ يەردە تۇ ‪-‬قولنى سوزۇب‪ ،‬كېرنپى‪ ،‬ياتقىپى‪ ،‬ئوڭ‪-‬‬ ‫بولمىاي دۇ‪ .‬ھەر ۋاقىىا تىزلىنىى‪ ،‬ئەمر‬ ‫ى‬ ‫سىىىىو تەرەتكە ئۆر لەب مىا غىپى‬ ‫كەتەب ئولتۇرۇشىىىقا مە بۇرسىىىەن‪ .‬ما ا تا ‪-‬تا تەنبى بېرنشىىىتىئ ئەگەر‬ ‫قارا غۇدنال قورقسىاڭ‪ ،‬ئاچپىقتىال قورسىىقىج كوكىراب كەتسىە ياكى شىىرنال‬ ‫چەشىىىپەرنى كۆر ب بىرەر خوتۇننى ئارزۇالب قالسىىىاڭ‪ ،‬دەرھا تورۇسىىىتىكى‬ ‫قو غۇراقنى چېپى‪ ،،‬مەنىېر ياردەم ئىزدەې‬ ‫ئۇ ھۇ رنىدا ‪ 40‬كەن تۇردۇم‪ ،‬بىر قېتىممۇ قو غۇراق چىالمىىدنن‪ .‬بۇ‬ ‫كىالالمغىا يىامىان خىيىالالرنىىج كەلمىگەنپىكىىدنال ئەمەس‪ ،‬ئىالالھ بىپىىدۇكى‪،‬‬ ‫ئۇنىداق خىيىالالر كەينى‪-‬كەينىىدنال كەلىدر‪ ،‬ئەممىا تىار يەردە قىسىىىىتىپىى‪،،‬‬ ‫بارمىقىمنىمۇ مىدنرلىتالمىسىام‪ ،‬ئۇنچىپىك يامان خىيالنىج نېمە زنيىنى‬ ‫بوالتتى‬ ‫بۇ گۇنىدنخىانىىدنال قۇتۇلسىىىىىام‪ ،‬بۇ قېتىن ئەمىدر تەرنقە رەھبىرر‬ ‫كېپى‪ ،‬ئەتى مېنىج‪ ،‬ئۇسىىتىخنى سىىېنىج“ دەب مېنى ئاشىىپەز قېرنغا‬ ‫تاتشۇردر‪ .‬ئاشخانىدا تارتىدنغان اتا ئۇنىڭدننمۇ بەتتەر ئىكەن‪ .‬بۇنىڭدنال‬ ‫ھەر قانچە قاقشىىسىاممۇ شىەمسىى تەبرنزر كەلگەنگە قەدەر ئاشىپەز قېرننىج‬ ‫قائىدە‪-‬تەز مپىرندنال چىقى‪ ،‬باقمىدنن‪ .‬ئۇ كەلگەن كېچىدە ئاشىىپەز قېرر‬ ‫مېنى ئاشخانىدنال قېچى‪ ،‬كەتتىج دەب قاتتى ئۇردر‪ ،‬د مبەمدە قىزن‪-،‬‬ ‫قىزنى‪ ،‬تىايىاق ئىزلىرر قىالىدر‪ .‬ئىانىدنال ئۇ ئىايىاغپىرنمنى ئېپىى‪ ،‬ئۇچىنى‬ ‫تاالغا قارنتى‪ ،‬ئىشىىكنىج ئالدنغا قويدر‪ .‬مۇشىۇ ئارقىپى تەكيەخانىنىج‬ ‫قائىدنسىگە ئۇيغۇن ھالدا يىگىا‪ ،‬كېتىدنغان ۋاقتىج كەلدر“ دەۋاتاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەگەر كۆ پەڭ تىنمىسىىىىىا ئۆزە نى بىكىار ئىاۋارە قىپمىا‪ ،‬مېنىمۇ‬ ‫ھىارغۇزمىا‪ −،‬دەب قىاتتى تەگىدر ئۇ قېرر‪ −،‬دەريىا ئېشىىىىەكنىىج ئىالىدنغىا‬ ‫كەلمەيدۇ‪ .‬سىىىۇ ئىچمەكچى بولغان ئېشىىىە دەريانىج ئالدنغا ئۆزر بارندۇ‪.‬‬ ‫تەسىىىىەۋۋۇب ئۇنى قېنىىى‪-،‬قېنىىى‪ ،‬ئىچمەكچى بولغىىانالر ئەچەن دەريىىا‪-‬‬ ‫دتڭىزدۇرې‬ ‫بۇ گەتچە مەن تەبىدىي ھالدا ئېشە ئىدنن‪.‬‬ ‫راسىىتىنى دتگەندە‪ ،‬ئەگەر شىىەمسىىى تەبرنزر بولمىسىىا ئىدر بۇ يەردنال‬ ‫ئىالپىبۇرۇن كېتىى‪ ،‬بوالتتىن‪ .‬بۇ ىاھىانكەزدر دەرۋن مىا ىا شىىىىۇنچىپىىك‬ ‫ئا ايى‪ ،‬تۇيۇلۇۋاتاتتىكى‪ ،‬ئۇنىڭغا بولغان قىزنقىشىن تەتەيپىدننال بۇ يەردە‬ ‫‪97‬‬

‫ئۇزۇن تۇرۇب قالدنن‪ .‬بۇنداق دەرۋنشنى ئىپگىرر ھې كۆر ب باقمىغانىدنن‪.‬‬ ‫ئۇ ھېچكىمدنال قورقمايتتى‪ ،‬ھېچكىمگە بويسىىىىۇنمايتتى‪ .‬ئاشىىىىپەز قېرر‬ ‫ېنىىدا ئۇنى ھۆرمەتپەيتتى‪ .‬مەنمۇ ئىچىمىدە شىىىىۇنىداق نىيە قىپىدننئ‬ ‫بۇنىدنال كېيىال مەن تەلىن ئىالىىدنغىان ئىادەم شىىىىەمر بولغۇسىىىىى‪ ،‬مېنىىج‬ ‫مۇرشىىىىىىدنن بىزنىىج گىالېاڭ قېرر سىىىىوتىمىز ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئۆزننىىج‬ ‫ەلىپكارلىقى‪ ،‬ئۆتكەر تىپى‪ ،‬باشىىباشىىتاقپىقى‪ ،‬ئىسىىيانكار مىجەزر بىپەن‬ ‫شەمر بولغۇسى‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداق‪ ،‬شىىىىەمر مېنىىج قەھرنمىانىن‪ .‬ئۇنى كۆرگەنىدنال كېيىال‬ ‫ئۆزەمگەئ نېمىشقا مەزلۇم مىجەز بىر دەرۋن بولىمەن‪ .‬ئەگەر ئۇنىج يېنىدا‬ ‫خۇشىىىىىالپى بىپەن قىالسىىىىىام مەنمۇ ئۇنىڭىدە يەرەكپىىك‪ ،‬ئىسىىىىيىانكىار‬ ‫بولىمەن“ دتدنن ۋە كەز كېپى‪ ،‬شىىىىەمسىىىىنىج كېتىدنغانپىقىنى بىپگەن‬ ‫ھامان‪ ،‬ئۇنىڭغا ئەگىشى‪ ،‬كونياغا كېتىشنى قارار قىپدنن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫قارارنمنى بابا زامانغا بىپد ر شىىەم كېرە ئىدر‪ .‬مەن ئۇنى تاتقاندا ئۇ‬ ‫ھۇ رنسىىىدا ئولتۇرۇب قەندن‪ ،‬يورۇقى ئاسىىتىدا مەكتۇب يېزنېاتاتتى‪ .‬مېنى‬ ‫كۆر ب خوش بولمىىىدر‪ .‬خۇددر مەن ئۇنى زترنكتەر ب قويغىىانىىدە مىىا ىىا‬ ‫بىزارلى بىپەن قارابئ‬ ‫‪ −‬نېمە ئىشىج بار قىزن‪ ،‬چۆمەز ‪ −‬دەب سورندر‪.‬‬ ‫ئارتۇق گەب قىپما دەردنمنى بىراقال ئېيتتىنئ‬ ‫‪ −‬شىىىەمر تەبرنزر كېتىدنغاندە تۇرندۇ‪ ،‬مەنمۇ ئۇنىج بىپەن بىپپە‬ ‫كېتە دتگەن‪ ،‬يولدا بەلكىن ياردەمگە ئېھتىيا ى باردۇر‪.‬‬ ‫بابازامان ما ا دنققە بىپەن سەتسالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬شىىىىەمر تەبرنزنگە يىىاردەم قىپى ئەچەن ئۇنىىىج بىپەن كېتە‬ ‫دەۋاتىامسىىىىەن يىاكى ۋەزنپە ىدنال قىاچمىاقچىمۇسىىىىەن ئىمتىھىانىىج تېخى‬ ‫تەگىمىدر‪ ،‬ھازنرچە سەن تېخى مۇر ھېسابالنمايسەن‪.‬‬ ‫‪ −‬شىىىەمسىىىتە بىر كىشىىىىگە يولدا ھەمراھ بولۇشىىىمۇ بىر تەرلە‬ ‫ئىمتىھان ئەمەسمۇ ‪ −‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫ھەددنمىىدنال ئېشىىىىىىى‪ ،‬كېتىېاتقىىانپىقىمنى بىپەتتىن‪ ،‬ئەممىىا تىر‬ ‫ئۇستازنى قايى‪ ،‬قىپى ئەچەن شۇنداق قىپما بولمايتتى‪.‬‬ ‫شىىىىەيخ بېشىىىىىنى ئېگى‪ ،‬ئويغا چۆمدر‪ .‬ئۇ ىمى‪ ،‬كەتكەنچە مەنمۇ‬ ‫ئەنسىىرەب تۇرۇب قالدنن‪ .‬ئەمدر مېنى تىپاليدۇ‪ ،‬ئاشىپەز قېرننى چاقىرن‪،‬‬ ‫مىا ىا ئوبىدان كۆز‪-‬قۇالق بولۇشىىىىنى تىاتىاليىدۇ دەب ئويپىىدنن‪ .‬يەرنكىن‬ ‫‪98‬‬

‫ئۇن داق بولمىىدر‪.‬بىابىازامىان مىا ىا ئويچىان‬ ‫ئىاغزنمغىا تىقىپىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬ئەممىا ى‬ ‫قىياتەتتە باقتى‪ ،‬بېشىنى لىڭشىتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬نەچچە ۋاقىتتىال بېرر سىىىىېنى سىىىىىنىاب كېپىېاتىاتتۇق‪ ،‬مېېە‬ ‫دەرەختىال كېيىال بىارلىققىا كەلسىىىىىمۇ‪ ،‬ھەقىقەتتە ئۇ بىاشىىىىتىا كېپىىدۇ‪.‬‬ ‫كىشىىىىىنىىج قىانىداق دەرۋن بولىىدنغىانپىقى ئۇنىىج چۆمەزلىكىىدنال مەلۇم‬ ‫بولىدۇ‪ .‬بۇ يو سىا ا ماس كەلمەيدۇ‪ .‬ھەر يىپى تەكيەخانىغا كەلگەن يەتتە‬ ‫يىگىتتىال تەقە بىرنال تەرنقەتتە قېپىشىىىقا نېسىىىى‪ ،‬بولۇۋاتىدۇ‪ .‬مەنچە‪،‬‬ ‫دەرۋن بولۇشىىقا تېخى شىىەرتىج توشىىمايدۇ‪ ،‬تەقدنر‪-‬قىسىىمىتىڭنى باشىىقا‬ ‫يەردنال ئىزدەب باققىنىج ياخشى‪.‬‬ ‫نېمە دتيىشىمنى بىپەلمە يۇتقۇنۇب تۇرۇب قالدنن‪.‬‬ ‫بابازامان ئاۋازننى كۆتەر ب سۆزننى تامامپىدرئ‬ ‫‪ −‬شىىەمر تەبرنزنگە ھەمراھ بولۇش مەسىىىپىسىىىگە كەلسىىە ‪ ،‬بۇنى‬ ‫مەندنال ئەمەس‪ ،‬ئۇنىج ئۆزندنال سورنغىنىج ياخشى‪.‬‬ ‫بۇ قەتدىي سىىۆزندنال كېيىال تىر ئۇسىىتاز ما ا ئىشىىىكنى كۆرسىىىتى‪،‬‬ ‫قويۇب‪ ،‬مەكتۇبىنى يېزنشنى داۋامالشتۇردر‪.‬‬ ‫شىىۇنداق قىپى‪ ،،‬تەكياخانىدنال ھەيدەلگەن بولدۇم‪ .‬تەرنشىىان ئىدنن‪،‬‬ ‫غۇرۇرۇم سىىىىۇنغانىدر‪ ،‬ئەمما راسىىىىتىنى دتگەندە راھەتپىنى‪ ،‬قالدنن‪ ،‬مەن‬ ‫ئەمدر قۇشالرغا ئوخشاش ھۆر‪ ،‬ئەركىال‪-‬ئازادە ئىدنن‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫باغدات‪-1243 ،‬يىل‪-9 ،‬ئاينىڭ ‪-30‬كۈنى‬ ‫بۇ ئەتىگىنى ئوتۇق يورۇغىانىدا بىابىازامىان بىپەن خوشىىىىپىشىىىىىى‪ ،‬يولغىا‬ ‫چىقتىن‪ .‬ئېتىمغىا مىنگەنچە مېڭىى‪ ،‬كېتىېەردنن‪ .‬داۋانغىا چىققىانىدا توختىاب‬ ‫تەكيەخىانىغىا يىراقتىال ئىاخىرقى قېتىن بىاقتىن‪ .‬ئە مە دەرەخپىرر بىپەن‬ ‫قورشىالغان كېسىە بىنا چىغ‪-‬قومۇش ئارنسىىغا يوشىۇرۇنغان قۇش ئۇۋنسىىغا‬ ‫ئوخشىىىايتتى‪ .‬بابازاماننىج ھارغىال چىرايى خىيالىمدا چاقماقتە چېقى‪،‬‬ ‫ئۆچتى‪ .‬ئۇنىج مەندنال ئەنسىىرنگەنپىكىنى بىپەتتىن‪ ،‬ئەمما بۇنىج تۇتامغا‬ ‫چىققۇدە سىىىىەۋەبى يوق ئىىدر‪ .‬مېنىىج بىپىىدنغىنىن‪ ،‬ئىشىىىىققىا ئۇدۇ‬ ‫كېتىېاتقانالردنال ئەمەس‪ ،‬ئىشىىقتىال يىراقالشىىقانالردنال ئەنسىىىرەش كېرە‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫ئو ىنچى ىزام‪ :‬ەگەر بارساڭ بار‪ ،‬قەەرق‪ ،‬غەر‪ ،،‬قەى ال ياكى جە ۇ‪،‬‬ ‫بولس ەەۇن‪ ،‬باق ەەلىغان ھەر س ەەە ىرلدنى ئىچ دۇ يايىدغا قىلغان بىر قېتى لىق‬ ‫‪99‬‬

‫سەاياھەە دەپ بىل! رھھىيەە سەە ىرلگە چى ان كىشى ئاۈىرقى ھېسابتا يەر‬ ‫يۈرلنى ئايال غان بولىدۇ‬ ‫كونيادا مېنى نېمىپەرنىج كەتەب تۇرندنغانپىقىنى بىپمەيتتىن‪ .‬ئەمما‬ ‫ئۇ شىەھەر ما ا قانداق قىسىمە تەييارلىغان بولسىا‪ ،‬ئۇنى بارلى كەلپە ‪-‬‬ ‫مۇشەققەتپىرر بىپەن بىپپە قوبۇ قىپىشقا ھازنر ئىدنن‪.‬‬ ‫ئون بىرلنچى ىزام‪ :‬تۇغۇە ئا ىلىرى بىلىدۇكى‪ ،‬تولغاق تۇت اي تۇرۇپ‬ ‫با‪ ،‬تۇغۇل ايدۇ‪ ،‬ئا ىنىئ باليات ۇس ەەىدلك بوۋاق ا يول ئېچىل ايدۇ س ەەە دلك‬ ‫يىپيېدى ۋە س ەەاپ بىر ”س ەەەن“ ىئ مەيدا غا كېلىش ەەى ئۈچۈن قىيىنچىلىق ۋە‬ ‫ئارابالرغا تەييارلىنىشىئ كېرەك‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫تەكيەخانىدنال ئايرنپىشىىىىتىال بۇرۇنقى ئاخشىىىىىمى ھۇ رامنىج تەتەن‬ ‫دترنزنپىرننى ئېچىېەتتىن‪ ،‬ئۆينىىج ئىچى قىارا غۇلۇقنىىج ھىىدر بىپەن‬ ‫تولىدر‪ .‬تىترەۋاتقىان قەنىدنى‪ ،‬يورۇقىىدا بىر ئەينە تىارچىسىىىىىغىا قىاراب‬ ‫چاچپىرنمنى كەسىىىىتىن‪ ،‬يۆگەم‪-‬يۆگەم چاچالر تۆكەلدر يەرگە‪ .‬ئۇسىىىىتىرا‬ ‫بىپەن بېشىىمنى تامامەن چەشىەرد م‪ .‬ئاندنال سىاقا ‪-‬بۇرۇتپىرنمنى ئالدنن‪،‬‬ ‫قاشىىىىپىرنمدنال قۇتۇلدۇم‪ .‬ئى تەگىگەندە سىىىىەرنتىمگە قارندنن‪ .‬تېخىمۇ‬ ‫ياشىىىىپىشىىىىى‪ ،،‬تارقىراب كەتكەنىدنن‪ .‬بىرەر تا چا ‪ ،‬تە ‪-‬سىىىىاقىپىن‬ ‫قالمىېندر‪ ،‬نە يېشىىن‪ ،‬ئىسىمىن‪ ،‬ىنسىىي تەرقىن قالدر؛ نە ئۆتمەش‪ ،‬نە‬ ‫كېپەچە قالدر‪ ،‬تەقە مۇشۇ تەيتكىال ئەبەدني بەنا قىپىېتتىپگەنىدنن‪.‬‬ ‫بابازاماننىج ھۇ رنسىغا بېرن‪ ،‬خوشالشماقچى بولدۇم‪.‬‬ ‫‪−‬سىەتىرنج ھازنردنال باشىالتال سىېنى ئۆزگەرتكىپى تۇرۇتتۇ‪ −،‬دتدر ئۇ‬ ‫بۇ يېڭى ھالىمنى كۆر ب‪ −،‬ئەمما سەتىرنج تېخى باشالنمىدر‪.‬‬ ‫ئون ئىككىنچى ىزام‪ :‬ئىشەق بىر سەە ەردۇر‪ ،‬بۇ سەە ەرگە چى ان ھەر‬ ‫يولۇچى ۈەالىسەەە ەەۇن ‪ -‬ۈەالى ىسەەە ەەۇن تەامەامەن ئ رگىرلەدۇ‪ ،‬بۇ يولغەا كىرلەا‬ ‫ئ رگەرمىگەن ئىنسان يوق‬ ‫بىابىازامىان بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس تەبەسىىىىسىىىىۇم بىپەن مېنى يېنىغىا‬ ‫چىاقىرنى‪ ،،‬تىاۋار قىاتپى بىر قىاتچۇقنى تۇتقۇزدر‪ .‬قىاتچۇقتىا ئە نەرسىىىىە بىار‬ ‫ئىدرئ كەمەش قاتپى ئەينە ‪ ،‬نەتر ئىشىىىپەنگەن بىر يىپە قولياغپى‬ ‫ۋە كىچىككىنە بىر بىپپۇر شىشە‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇالرنىج سىىەتەردە سىىا ا ياردنمى بولىدۇ‪ ،‬الزنن بولغاندا ئىشىىپە ‪.‬‬ ‫ئۆزە گە بولغىان ئىشىىىىەنچىىج تەۋرەب قىالسىىىىىا بۇ ئەينە سىىىىىا ىا ئىچكى‬ ‫گەزەلپىكىڭنى كۆرسىىىتى‪ ،‬بېرندۇ؛ نام‪-‬شىىەرنپىڭگە داغ تەگسىىە بۇ يىپە‬ ‫‪100‬‬

‫قولياغپى سىىىىا ا مۇھىن بولغان نەرسىىىىىنىج ئەسىىىىپىدە قەلخ تاكپىقى‬ ‫ئىكەنپىكىنى ئەسىپىتىدۇ‪ .‬شىىشىىدنكى مەلھەم بولسىا زاھىرني ۋە باتىنىي‬ ‫يارنپىرنڭغا شىپا بولىدۇ‪.‬‬ ‫ھەممە نەرسىىىىىنى بىر‪-‬بىرلەب سىىىىىالب قويغاندنال كېيىال قاتچۇقنى‬ ‫ئېتىىى‪ ،،‬بىىابىىازامىىانغىىا رەھمە ئېيتتىن‪ .‬ئۇنىىدنال كېيىال دتگەدە گەب‬ ‫قالمىدر‪.‬‬ ‫قۇيىاش نۇر چېچىى‪ ،،‬قۇشىىىىالر سىىىىىايراۋاتقىانىدا‪ ،‬غورنالر شىىىىىاخپىرنىدا‬ ‫سىىىىا گىالب تۇرغاندا ئېتىمغا مىنى‪ ،،‬كونياغا قاراب يو ئالدنن‪ ،‬ئۆزەمنى‬ ‫ئالالھنىج تەقدنر‪-‬قىسىىمىتىگە تاتشىىۇردۇم‪ .‬ئەتە‪-‬ئۆگەن نېمە بولۇشىىۇمنى‬ ‫بىپمەستىال‪ ،‬بىپىشنىمۇ خالىماستىال توختىما ئىپگىرنپىدنن‪.‬‬ ‫چۆمەز‬ ‫باغدات‪-1243 ،‬يىل‪-9 ،‬ئاينىڭ ‪-30‬كۈنى‬ ‫ئىاقىېنتىنى ئويپىمىايال ئېغىپىدنال سىىىىېمىز بىر ئىاتنى ئوغرنالب‪،‬‬ ‫شىىەمر تەبرنزننىج ئارقىسىىىغا چەشىىتەم‪ .‬ئۇنىج بىپەن ئارنپى سىىاقالب‬ ‫مېڭىشىىقا تىرنشىىقان بولسىىاممۇ مەخپىي ئىز قوغالب مېڭىشىىىن ناھايىتى‬ ‫تەس بولىدر‪ .‬بىاغىداتقىا بىارغىانىدا ئۇ بىر بىازاردا توختىاب‪ ،‬سىىىىەتەر ئوزۇقى‬ ‫ئېپىېتپىشىىىقا ما در‪ ،‬مەن ئەمدر تۇرسىىىىتى كەلدر“ دەب ئۇنىج ئالدنغا‬ ‫ئۆزەمنى ئاتتىن‪.‬‬ ‫اھى‪ ،‬يىگىا‪ ،‬نېمىشىقا يەردە ياتىسىەن ‪ −‬دەب‬ ‫‪ −‬قىزن‪ ،‬چاچپى‬ ‫سىىورندر ئۇ ئاتنىج ئەسىىتىدنال ئېڭىشىىى‪ ،،‬قارنماققا ھەيران ھەم خۇشىىا‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫مەن يەكەنەب ئولتۇرۇب‪ ،‬تىپەمچىپەردە قو قوشتۇرۇب يالېۇردۇمئ‬ ‫‪ −‬سى ى ىپى بىپەن بىپپە كېتە دەيمەن‪ ،‬سىىىىپى مېنىج قەھرنمانىن‪،‬‬ ‫مېنىج بېرنشىمغا يو قويسىال‪.‬‬ ‫‪ −‬بوتتۇ‪ ،‬ئەمما نەگە بارندنغانپىقىڭنى بىپەمسەن‬ ‫ھودۇقۇب تۇرۇتال قىىالىىدنن‪ ،‬راسىىىىتىنى ئېيتقىىانىىدا بۇنى ھې ئويالب‬ ‫باقمىغانىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ياق‪ ،‬بىراق بىپمىسىەم نېمە بوتتۇ سىىپىگە مۇر بولسىام دەيمەن‪،‬‬ ‫سىپىنى ئەلگە قىپىمەن‪.‬‬

‫‪101‬‬

‫‪ −‬يوق گەب قىپمىا‪ ،‬مەن مۇرشىىىىىىدمۇ‪ ،‬مۇرنتمۇ تەلەب قىپمىايمەن‪.‬‬ ‫ئۆزەم يىىالغۇز ىىاھىىان كېزنمەن‪ .‬بىر كىمگە ئەلگە بواللمىىايمەن‪ −،‬دتىىدر‬ ‫شەمر گەتنى تەتەر تولغاب‪.‬‬ ‫ئون ئۈچىنچى ىزام‪ :‬بۇ دۇ يەادا ئەاسەەە ە ەا ەدلكى يۇلتۇر‪،‬ردلن ۇ ك پ‬ ‫سەەە ەەاۈتا ھاجى‪ ،‬ۈوجا‪ ،‬قەەە ەەەي بار ھەقى ىن مۇرقەەەەىد سەەە ەەېنى ئ رلگە‬ ‫چوقۇ ەدۇرمەايەدۇ‪ ،‬بەل كى ئ ر قەلبىدگە قەاراقەەە ە ەا‪ ،‬ە سەەە ەەىدەدلك ھەال ىەا‬ ‫ئ رەڭدلكى گۈرەللىكلەر ى بىرمۇ بىر باي اق ا يېتەكلەيدۇ‬ ‫‪ −‬رۇخسىىىە قىپسىىىىال نېمە بولىدۇ‪ −،‬دەب يالېۇردۇم‪ −،‬يەنە كېپى‪،‬‬ ‫ھەر قانداق مەشىھۇر سىەيياھنىج يېنىدا چوقۇم شىاگىرتپى قىپىدنغان بىر‬ ‫ھەمراھى بولىدۇ‪ ،‬مەنمۇ سىپىگە شاگىر بولىمەن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر ئويچان قىياتەتتە ئېڭىكىنى قاشىىىىپىدر‪ ،‬مېنى شىىىىۇ ئاندا‬ ‫بولسىمۇ قوبۇ قىپدر دەب ئويپىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬قىزنى‪ ،‬چۆمەز‪ ،‬مىا ىا ھەمراھ بولۇشىىىىقىا كەچەڭ يېتەمىدۇ ‪ −‬دەب‬ ‫سورندر تۇيۇقسىز‪.‬‬ ‫كەچپە ئىسىىىىتە ۋە نىاھىايىتى چىېەر‪-‬چىاققىانپى بىپەن ئورنۇمىدنال‬ ‫سەكرەب قوتتۇمئ‬ ‫‪ −‬ئەلېەتتە يېتىدۇ‪ ،‬كەچەم بار‪.‬‬ ‫‪ −‬بوتتۇ ئەمىسىىىە‪ .‬ما ا مۇرنا بوال دتدنج‪ ،‬ئۇنداقتا تۇنجى ۋەزنپەڭ‬ ‫شىۇ بولسىۇنئ ئەڭ يېقىال مەيخانىغا بېرن‪ ،‬بىر كوزا شىاراب ئېپى‪ ،‬كېپى‪،‬‬ ‫نەق مەيداندا بېشىڭغا قۇيۇب‪ ،‬بۇلدۇق‪-‬بۇلدۇق ئى ې‬ ‫ئاغزنمنى ئېچى‪ ،‬قاراب قالدنن‪ .‬شىىىىۇنچە زاماندنال بېرر تەسىىىىەۋۋۇب‬ ‫يولىدا تىشىىى‪ ،‬يېتىپى ئەچەن تارتمىغان اتا‪-‬مۇشىىەققە ‪ ،‬چەكمىگەن‬ ‫دەر ‪-‬ئەلەمپىرنن قىالمىىدر‪ .‬يەرلەرنى كەنىدە يەز قېتىن ئېتەكپىرنن بىپەن‬ ‫سىەرتەشىكە؛ ئوتنىج بېشىىدا ئۆزەم يالغۇز‪ ،‬كۆز مدنال ياش چىققىچە ئىشىپەب‬ ‫كورا‪ ،‬سىىىىاتپى قازانالرنى قەلە بىپەن قاتالشىىىىقا‪ ،‬قاتقانالردنال چاشىىىىقان‬ ‫ئۆلەكپىرننى توتالشىقا‪ ،‬قىسىقىسىى ھەر تەرلە مە بۇرني ئىشىالرغا تىشىى‪،‬‬ ‫كەتكەنىدنن‪ .‬مەنىېنيىتىمنى كەچپەند ر ش ئەچەن بىر ئولتۇرۇشىتا يەز تا‬ ‫تىيىاز توغراشىىىىقىا‪ ،‬يوغىان قىازانالردا يىاغپى تولو‪ ،‬ھەسىىىىە قوشىىىىۇلغىان‬ ‫خوشىىاف①الرنى ئېتىشىىكە‪ ،‬ئەتىگەندنال كەچكىچە ئېشىىەكتە ئىشىىپەشىىكە‬ ‫كۆنەب كەتكەنىدنن‪ .‬ئەمما ئادەمپەر توتالشىىىقان بازاردا ھەممە ئادەمنىج كۆز‬

‫① خوشاف ‪ −‬قۇرۇق يەل‪-‬يېمىشلەرنى شېكەر سۈيى بىلەن قوشۇپ قاينىتىش ئارقىلىق ئېتىلىدىغان تاتلىق‬ ‫ئاش‪.‬‬

‫‪102‬‬

‫ئالدندا شاراب ئىچىشكە كەلسە ‪ ،‬مېنىج مەزھىپىن ئۇنىڭغا يو قويغۇدە‬ ‫دەرنجىدە كە چى‪ ،‬ئەمەس ئىدر‪ .‬دەھشەتكە چۆمەب تۇرۇب قالدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬تەۋبە‪ ،‬ئەسىىتەغپۇرۇلالھ‪ −،‬دتدنن‪ −،‬دادام بۇنى ئا اليدنغان بولسىىا‬ ‫تاچىقىمنى چاقىدۇ‪ ،‬ئاتا‪-‬ئانام مېنى كاتىر بولۇش ئەچەن ئەمەس‪ ،‬ياخشىىى‬ ‫مۇسىىىىۇلمان قىپى ئەچەن بابازاماننىج تەكيەخانىسىىىىىغا يولالب بەرگەن‪.‬‬ ‫بۇنداق قىپسىىام خەقپەر مېنى نېمە دەب ئويالب قالىدۇ قولۇم‪-‬قوشىىنىالر‬ ‫نېمە دەيدۇ‬ ‫شىىەمر ئۆتكەر كۆزلىرر بىپەن ما ا نەزەر سىىالدر‪ .‬ئاشىىۇ ئاخشىىىمى‬ ‫ئىشىىىىىكنىىج كەينىىدە تۇرۇب ئۇنى كۆزنتىېاتقىنىمىدا مىا ىا قىاراۋاتقىانىدە ‪،‬‬ ‫ئۆتكەر نەزەرر بىپەن ئىچىمنى ياقتى‪.‬‬ ‫ئىىاخىرنىىدا مەن توغرۇلۇق قىىارار چىقىرنىى‪ ،،‬ئېتىنىىىج تىزگىنىنى‬ ‫تارتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬قىزن‪ ،‬چۆمەز‪ ،‬سەن ما ا مۇر بواللمايسەن‪ −،‬دتدر ئۇ‪ −،‬باشقىالر‬ ‫نېمە دەب ئويالب قىالىىدنكىال دەب ئۆزە نى ئۇترنتىىدنكەنسىىىىەن‪ .‬شىىىىۇنى‬ ‫بىپگىنكى‪ ،‬باشىىقىالرنىج سىىېنى قوبۇ قىپىشىىى ۋە ھۆرمە قىپىشىىىنى‬ ‫قانچىپىك ئارزۇ قىپسىىىاڭ‪ ،‬ئۇالرنىج تەنقىدر ۋە غەيېە ‪-‬شىىىىكايەتپىرنگە‬ ‫شۇنچىپىك قامىپى‪ ،‬قالىسەن‪.‬‬ ‫شىىىەمسىىىكە ھەمراھ بولۇش تۇرسىىىىتىنى قولدنال بېرن‪ ،‬قويغىنىمنى‬ ‫چەشىىىىەندنن‪ ،‬شىىىىۇنداقتىمۇ ئاخىرقى غەيرنتىن بىپەن ئۆزەمنى ئاقالشىىىىقا‬ ‫تىرنشتىنئ‬ ‫‪ −‬شىىىىۇنداق‪ ،‬ئەمما سىىىىەن ما ا شىىىىاراب ئېپى‪ ،‬كە “ دتسىىىىەڭ‪،‬‬ ‫ئېتىقادنمنىج سىاغالمپىقىنى سىىناۋاتقان ئوخشىايدۇ دەب ئويالب قاتتىمەن‪.‬‬ ‫ئىمانىمنى‬ ‫ئەمما مەندنال بۇنداق سىىىىناق ئالمىغانپىقىڭنى نەدنال بىپە‬ ‫سىناۋاتقان ئوخشايدۇ دەتال ئويالتتىمەن‪.‬‬ ‫شەمر قوشۇمىسىنى تەردرئ‬ ‫‪ −‬بىراۋنىج ئېتىقادننىج سىاغالمپىقىنى سىىناش بىز ئىنسىانالرنىج‬ ‫ئىشىىى ئەمەس‪ .‬بۇنداق قىپى ئالالھتىال ھوقۇق‪-‬ۋەزنپە ئوغرنپىغانپى ‪.‬‬ ‫بەندننىج ئىمانىنى ئۆلچەش بەندنگە تالى ئەمەس‪ .‬بۇنى بىپمەمسەن‬ ‫ئىامىالسىىىىىزلىقتىال ئىككى يىاققىا قىاراب تۇرۇۋالىدنن‪ .‬دەرۋنشىىىىنىىج‬ ‫سۆزلىرننى دە سەب‪ ،‬ئۆلچەب باقتىن‪ ،‬ئەمما ئۇنى تارازننىج قايسى تەرنپىگە‬ ‫قويۇشىنى بىپەلمىدنن‪ .‬كالالم شىۇ قەدەر ئېپىشى‪ ،‬كەتتىكى‪ ،‬ئىككى چېكەم‬ ‫ىاق ا‪ ،‬ئېتەكپىرنمنى‬ ‫لوقۇلىداب ئىاغرنيتتى‪ .‬دتمىن سىىىىىقىپغىانىدە بولۇب‪ ،‬ي ى‬ ‫كەڭ ئېچىېەتتىن‪.‬‬ ‫‪103‬‬

‫شەمر يەنە ئېغىر‪-‬بېسىقپى بىپەن سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫‪−‬قىزن‪ ،‬چۆمەز‪ ،‬تەسىىەۋۋۇب ئوكيانىغا ئۆزە نى ئېتىشىىنى ئوياليسىىەن‪،‬‬ ‫ئەممىا ئۇنىىج ئەچەن بىرەر بەدە تۆلەش نىيىتىىج يوق‪ .‬بۇ ئى ھەرگىز‬ ‫ئۇنداق بولمايدۇې بەزنپەر ئەچەن تۇ ‪-‬ما ‪ ،‬بەزنپەر ئەچەن شىىان‪-‬شىىۆھرە ‪،‬‬ ‫بەزنپەر ئەچەن سىىىىىاقىالنىىج ھۆرمىتى‪ ،‬بەزنپەر ئەچەن تەننىىج شىىىىەھېنتى‬ ‫ئاسىاسىپى توزاق‪-‬قاتقاندۇرې ئىنسىان تەسىەۋۋۇب يولىدا ما ىمەن دەيدنكەن‪،‬‬ ‫بۇ دۇنيادا نېمىنى بە قوغالشسا ئاۋۋا شۇنىڭدنال قۇتۇلۇشى كېرە ‪.‬‬ ‫شىىىىەمر تەبرنزر بۇنى دەب بولۇب‪ ،‬ئېتىنىىج بوينىنى سىىىىىپىىدر‪،‬‬ ‫سۆزننى تەگەتمەكچى بولغاندە ئ‬ ‫‪−‬مەنچە‪ ،‬باغداتتا قېپى‪ ،،‬ئاتا‪-‬ئانا نىج يېنىغا قايتقىنىج ياخشىى‪.‬‬ ‫ئىنسىاتپى بىر ھەنەرۋەننى تېپى‪ ،،‬ئۇنىڭغا شىاگىرتپىققا كىر‪ .‬كۆ پەمدە‬ ‫بىر نەرسىىە شىىۇنداق دەيدۇكى‪ ،‬كەلگەسىىىدە سىىەندنال چوڭ مۇۋەتپەقىيەتپەر‬ ‫قىازننىىدنغىان بىر سىىىىودنگەر دۇنيىاغىا كېپىىدۇ‪ .‬ئەممىا ھەرگىز ئىاچكۆزلەردنال‬ ‫بولۇب قالماې ما ا ئەمدر ئىجازە ‪ ،‬يولۇمغا ما ا ‪.‬‬ ‫ئۇ مىا ىا ئىاخىرقى قېتىن سىىىىىاالم بېرنى‪ ،،‬ئېتىنى بېقىنىداب‪ ،‬ئۇچقۇر‬ ‫شىىىامالدە ‪ ،‬تاشىىىقىال دەريادە تېز سىىىەرئەتتە ئۇزاب كەتتى‪ .‬دۇنيا ئۇنىج‬ ‫ئېتىنىىج تۇيىاقپىرر ئىاسىىىىتىىدا غىايىىخ بولمىاقتىا ئىىدر‪ .‬مەنمۇ ئېتىمغىا‬ ‫مىنىى‪ ،‬ئۇنى بىاغىداتنىىج چېتىگىچە قوغالب بىاردنن‪ ،‬ئەممىا ئىارنمىزدنكى‬ ‫مۇسىىىىىاتە بىارا‪-‬بىارا يىراقالب كەتتى‪ .‬ئىاخىرنىدا ئۇ ئۇتۇقتىكى كىچىككىنە‬ ‫چېكىتكە ئايالندر‪.‬‬ ‫كەتتەم‪ .‬ئالالھ بىپىدۇكى‪ ،‬شىەمر ئوتۇق سىىزنقىدا تامچىدە ئېرن‪،‬‬ ‫غىىايىىىخ بولغىىانىىدنال كېيىنمۇ ئۇنىىى ج كۆز بېقىشىىىىپىرننى ۋۇ ۇدۇمىىدا‪،‬‬ ‫قەلبىمنىج قا ‪-‬قېتىدا ھېر قىپى‪ ،‬تۇردۇم‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2088 ،‬يىل‪-5 ،‬ئاينىڭ ‪-24‬كۈنى‬ ‫ئېپال ئەتىيىاز چىققىچە رۇبىنسىىىىتېيىنالرنىىج كىاتتىا ئۆيىىدە ھەر كەنى‬ ‫بىاشىىىىتىا ئويغىنىى‪ ،،‬ئىاشىىىىخىانىغىا كىرنى‪ ،‬نىاشىىىىتىپى ھىازنرلىىدر‪.‬ئېپال‬ ‫ناشىىىىتىپىقنىج ئەڭ تايدنپى تاماق ئىكەنپىكىگە ئىشىىىىىنەتتى‪ .‬ئايالالر‬ ‫ژۇرنىپىنىىىج بىرنىىدە شىىىىۇنىىداق دەب ئوقۇغىىانىىىدر‪ .‬تەتقىقىىاتالرغىىا كۆرە‪،‬‬ ‫نىاشىىىىتىپى قىپىى‪ ،‬تۇرنىدنغىان ئىائىپىپەر ئەتىگەنىدنال ئىا ‪ ،‬نىائىالغ ھىالىدا‬ ‫تاالغا چىقى‪ ،‬كېتىدنغان ئائىپىپەرگە باققاندا ئىناق‪ ،‬بەختپىك ياشايتتى‪.‬‬ ‫‪104‬‬

‫ئېپال مۇشۇنداق بولىدنغانپىقىغا ئىشەنسىمۇ‪ ،‬ژۇرنالالردا تىپغا ئېپىنغان ئۇ‬ ‫لەزنز نىاشىىىىتىپىقالرنى تېخى يەب بىاقمىغىانىىدر‪ .‬ئۆز ئۆيىىدە قىپىىدنغىان‬ ‫نىاشىىىىتىپىقمۇ بە ئىنىاق كەيپىيىا ئىچىىدە بولمىايېاتىاتتى‪ .‬كۆب ھىالالردا‬ ‫ھەممىسىىىىى ئۆزننىىج دۇمبىقىنى چېپىى‪ ،،‬بىر خىى‪ ،‬يېمەكپىكتىال تەڭ‬ ‫ھۇزۇرالنمايتتى‪ .‬بىرسىىىى مېېە قىيامى سىىىەر لگەن تىشىىىالق نېنى يەيمەن‬ ‫دتسىىە پ ېنېا)‪ ،‬بىرسىىى ھەسىىە قوشىىۇلغان قوناق ھالېنسىىىنى قوشىىۇق‬ ‫بىپەن مالتىاليتتى پئاۋر)‪ ،‬بىرسى ياغدا قىزارتىپغان تۇخۇمنى ئىسسىقىدا‬ ‫يەيىىمەن دتسىىىىە پداۋنىىد)‪ ،‬يەنە بىىىرر ھىىېىىچىىنىىېىىمە يىىېىىمەيىىمەن دەب‬ ‫تۇرۇۋاالتتىپئورلى)‪ .‬شىىىىۇنىداقتىمۇ ئېپالنىىج نەزەرنىدە نىاشىىىىتىپى مۇھىن‬ ‫ئىدر‪ .‬ھەر كەنى ئەتىگىنى زترنكمەسىتىال ھەر بىرەيپەن ئەچەن ناشىتىپى‬ ‫تەيياراليتتى؛ شىىۇنداق قىپسىىا بالىپىرر مەكتەتتە ئالدنراب‪-‬تېنەب باشىىقا‬ ‫نەرسىىىپەرنى يەب قالمايدنغانپىقىنى ئويالب‪ ،‬بىر ئانا بولۇش سىىەتىتىدە ئۆز‬ ‫ئىشىدنال خۇرسەن بوالتتى‪.‬‬ ‫بىراق بۇ قېتىن ئېپال ئىاشىىىىخىانىغىا كىرگىنىىدە‪ ،‬ئىپگىرنكىىدەكال‬ ‫ناشىتىپى تەييارالب‪ ،‬ئاتېپسىىال سىىقى‪ ،،‬بولكا قىزارتى‪ ،‬يەرمە ‪ ،‬كىرنپال‬ ‫ئاشىىىىخانا شىىىىىرەسىىىىىگە كېپى‪ ،،‬خاتىرە كومپيۇتېرننى ئاچتى‪ .‬ئېپخە‬ ‫سىىىىاندۇقىنى ئاچار‪-‬ئاچماس چېھرنگە تاتپى كەلكە يەگەردر‪ ،‬ئۇ كەتكەن‬ ‫خە كەلگەن‪ ،‬ئەزنز زەھرا اۋاب يازغانىدرئ‬

‫سىۆيەمپە ئېپال‪ ،‬قىزنج بىپەن ئەتپىشىى‪ ،‬قالغىنىڭدنال سىۆيەند م‪.‬‬ ‫مەنمۇ بەگەن ئەتىگەن موموسىىىىتېنىانگو①دنال ئىايرنپىدنن‪ .‬قىززن ئى ‪ ،‬بۇ‬ ‫يەردە تەقە بىر قىانچە كەن تۇرغىان بولسىىىىىاممۇ كېتىىدنغىان چىاغىدا كۆ پەم‬ ‫يېرنن بولىىدر‪ .‬گېېاتىمىىاالدنكى بۇ كىچىىىك يېزننى بۇ دۇنيىىادا قىىايتىىا‬ ‫كۆرەلەرمەنمۇ ناتايىال‪.‬‬ ‫قاچانكى بىر ايدنال خوشىالشىسىام‪ ،‬ۋۇ ۇدۇمنىج بىر تارچىسىى چەشىەب‬ ‫ىاھىان كېزەيپى‪ ،‬يىاكى‬ ‫قىالغىانىدە بولىىدۇ‪ .‬ئەممىا مەيپى مىاركو تولودە‬ ‫بۆشىىىىەكتىال تۆشىىىىەككە ئۇدۇ يو ئىااليپى‪ ،‬ھىايىاتپى ھەممىمىز ئەچەن‬ ‫ەريانى دتمەكتۇر‪ .‬يېڭى‬ ‫تۇغۇلۇش ۋە ئۆلەش‪ ،‬باشىپىنى ۋە ئاخىرلىشىى‬ ‫بىر مەن“نىج بارلىققا كېپىشىىىىى ئەچەن‪ ،‬بۇرۇنقى مەن“سىىىىولۇب‪ ،‬قۇرۇب‬ ‫كەتمىسىىىىە بولمىغاندە ‪ ،‬بىر تەيتنىج تۇغۇلۇشىىىىى ئەچەن ئالدننقى تەيا‬ ‫ئۆلەشى كېرە ‪...‬‬ ‫موموسىىىىتېنىانگودنال ئايرنپىشىىىىتىال ئاۋۋا روھىمغىا چو قۇر چۆكەب‪،‬‬ ‫تەتەككۇر قىپدنن‪ .‬سىىىېنى‪ ،‬بوسىىىتوندنكى يېڭى دوسىىىتۇمنى ئويپىدننې ھەر‬

‫① موموستېنانگو‪ −‬گېۋاتىماالنىڭ غەربىگە جايالشقان بىر رايون‪.‬‬

‫‪105‬‬

‫ئىنسىاننىج ئەتراتىدا ھەر خى‪ ،‬رە پەردنال شىەكىپپەنگەن بىر نۇر ھالقىسىى‬ ‫بولىدنغانپىقىغا ئىشىىىىىنىمەن‪ .‬كۆزلىرنمنى يۇمۇب سىىىىېنىج رە پىرنڭنى‬ ‫تېپىشىىىىقىا تىرنشىىىىتىن‪ .‬ئۇزاق ئۆتمەيال ئە رەڭ تەيىدا بولىدرئ ئىپپى‬ ‫سىىېرن ‪ ،‬خىجىپچان قىزغۇ ‪ ،‬چىدامپى سىىۆسىىەن‪ .‬مەنچە بۇالر سىىېنىج‬ ‫رە پىرنج‪ .‬بۇالر ناھايىتى گەزە ‪ ،‬ئايرنن‪-‬ئايرنن ھەم بىپپە‪.‬‬ ‫گېېاتىمىاالدنكى ئىاخىرقى بېكىتىن كىا ۇ دەيىدنغىان كىچىىك بىازار‪ ،‬بۇ‬ ‫يەردە ئۆيپەر كېسىىىىەكتىال سىىىىېپىنغىان‪ ،‬بىالىالرنىىج كۆزلىرر يوغىان ھەم‬ ‫ىق اتقىارا‪ .‬كۆز بېقىشىىىىپىرر يىاش قورامىىدننمۇ قېرر كۆر نىىدۇ‪ .‬ھەممە ئۆيىدە‬ ‫ھەر ياشىتىكى ئايالالر كىگىز قۇيىدۇ‪ .‬مەن بىر مومايدنال سىا ا ئاتاب كىگىز‬ ‫ئىىالىىدنىن‪.‬مىومىىايىغىىا‪ ،‬بىوسىىىىتىونىپىۇق بىىر خىىانىىن ئىەچىەن سىىىىوۋغىىاتىپى‬ ‫ئالىدنغانپىقىمنى‪ ،‬ما ا ئۇنى تالپىشىىى‪ ،‬بېرنشىىىنى ئېيتتىن‪ .‬ئۇ بىر دەم‬ ‫ئويالنغىانىدنال كېيىال ئۆيىگە بېسىىىىېتتىپگەن كىگىزلەردنال بىرنى تىارتىى‪،‬‬ ‫چىقاردر‪ .‬قەسەم قىپىمەنكى‪ ،‬ئۇ يەردە ھەر خى‪ ،‬رەڭ ۋە نۇسخىدا قۇيۇلغان‬ ‫ئەلپىكتىال ئارتۇق كىگىز توتالنغانىدر‪ .‬ئەمما موما سىىەن ئەچەن تارتى‪،‬‬ ‫چىقارغان كىگىزدە تەقە ئەچال رەڭ بار ئىدرئ سىېرن ‪ ،‬قىزغۇ ‪ ،‬سىۆسىەن‪.‬‬ ‫دۇنيادا ئەلېەتتە تەساددنپىيپى دتگەن نەرسە بولسا‪ ،‬بۇ بىر تەساددنپىيپى‬ ‫ئەمەسمۇ‪...‬‬ ‫بىزنىىىج بۇ مەۋھۇم دۇنيىىادا ئۇچرنشىىىىىىى‪ ،‬قېپىشىىىىىمىزنىڭمۇ بىر‬ ‫تەساددنپىيپى ئەمەسپىكىنى ئويالب باقتىڭمۇ‬ ‫سېنى سۆيەب‪ ،‬ئەزنز‬ ‫ئىزاھا ئ خالىسىىىاڭ كىگىزنى سىىىا ا توچتا ئارقىپى ئەۋەتى‪ ،‬بېرە‬ ‫ياكى بوستوندا بىپپە قەھېە ئىچى‪ ،‬قالساق يېنىڭغا ئالغا بارا ‪...‬‬ ‫خەتنى ئوقۇب ئېپالنىىج ئىككى مە زر قىزنرنى‪ ،‬كەتتى‪ .‬خەتنى‬ ‫نېمانچە ياخشىىى يازندۇ‪-‬ھە‪ ،‬شىىۇنچە ئىپپى ‪ ،‬سىىەمىمىي‪...‬ئۇ كۆزلىرننى‬ ‫يۇمۇب‪ ،‬بەدننىنى ئورنېالغىان رەڭ ھىالقىپىرننى خىيىا قىپىدر‪ .‬قىززن ‪،‬‬ ‫ئېپال ھىازنر ئۆزننى چوتچوڭ ئىايىا ئەمەس‪ ،‬يەتتە يىاشىىىىپى قىزدە ھېر‬ ‫قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫ئىۇ ئىۇنىتىۇب كەتىكىىپىى ئىۇزۇن بىولىغىىان كىۆ ىەلسىىىىىىز ئىشىىىىىالرنىى‬ ‫خاتىرنپىدر‪ ،‬بالىپىقىنى‪ ،‬زترنكىشىىپىكپىرننى‪ ،‬يالغۇزلۇقىنى‪ ،‬ئانىسىىىنى‬ ‫ئەسىىپىدر‪ .‬ئۇچىسىىىدا يېشىىى‪ ،‬تىسىىتە رە گىدە تۆتەكپە تەرتۇق‪ ،‬قولىدا‬ ‫يۇمىالق‪ ،‬ئوتتۇرنسىىىىى تۆشىىىىە تور قېپى‪ ،‬يەزنىىدە كەلرەڭ نىقىىاب‪،‬‬ ‫ئاشىىخانىنىج ئىشىىىكىدە بويۇن قىسىىى‪ ،،‬چەكسىىىز قايغۇ‪-‬ئەلەم ئىپكىدە‬ ‫دا قېتى‪ ،‬تۇرۇب قالغان ئېپال‪ ...‬ئەنە شىىۇ ھالدا دادنسىىىنىج ەسىىىتىنى‬ ‫‪106‬‬

‫تۇنجى بولۇب بايقىغانىدر‪.‬تورۇسىىىتىال يەرە شىىىەكىپپىك شىىىارالر‪ ،‬توتالر‪،‬‬ ‫قاتچۇقالر سىىا گىالب‪ ،‬ھەممە يەر ۋنپىپداب تۇراتتى‪ .‬بۇ مىالد بايرنمى كەنى‬ ‫بولۇب‪ ،‬بىر ىانسىىىىىز بەدەن يېڭى يىپنى قۇتپۇقالش ئەچەن ئېسىىىىىپغىان‬ ‫زنننەتپەرگە قوشىىۇلماقچى بولغاندە ‪ ،‬تورۇسىىنىج قاب ئوتتۇرندا سىىا گىالب‬ ‫تەۋرننى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬دادنسى ئېسىپى‪ ،‬ئۆلەۋالغانىدر‪.‬‬ ‫ياشىپى دەۋرر ئاخىرالشىقىچە ئېپال دادنسىىنىج ئۆلەمىنى ئانىسىىدنال‬ ‫كۆر ب كەلدر ۋە قىز چېغىدنال ئۆزنگە شىىىىۇنداق ۋەدە بەردرئ ئۇ ئانىسىىىىى‬ ‫ئۆتكەزگەن خاتالىقالرنى ھەرگىز سىىىىادنر قىپمايدۇ‪ ،‬تو قىپغاندنال كېيىال‬ ‫ئېرننى دائىن بەختپىك قىپىدۇ ۋە ئۆمرننىج ئاخىرنغىچە بىپپە ياشىىىىايدۇ‪،‬‬ ‫تۇتقان ئۆيى ئاتا‪-‬ئانىسىىنىڭكىدە قىسىقا بولمايدۇ‪ .‬بەلكى شىۇ سىەۋەبتىال‬ ‫بولسىىىا كېرە ‪ ،‬باشىىىقىچىرە تو قىپى ئەچەن ئۇ ئانىسىىىىنى دورنما ‪،‬‬ ‫قانداقتۇر خىرنستىدان بىپەن ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئېتىقادر ئوخشاش يەھۇدنيغا‬ ‫تەگمەكچى بولۇب‪ ،‬داۋندنى ئۆزننىج ئېرر قىپى‪ ،‬تالپىغانىدر‪.‬‬ ‫ئېپال خېپى ئۇزۇن زامانغىچە ئانىسىىىىى بىپەن يارنشىىىىى‪ ،‬بواللمىدر‪.‬‬ ‫تېخى يېقىنقى يىپالرغىچە ئانىسىىغا لەنە ئوقۇب كەلدر‪ ،‬تەقە بىر قانچە‬ ‫يى‪ ،‬ئىپگىرنال ئۆتكەن ئىشىىىىقا سىىىىالىېا قىپدر‪ ،‬ئاچچىقپىنىشىىىىنىمۇ‬ ‫خالىمايدنغان بولۇب قالدر‪ .‬ئۆتكەن ئىشىىىىالرغا غەزەبپىنى ‪ ،‬ئادەم ئەچەن‬ ‫ئېغىر يە ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئانا‪ ،‬ھە ئاناې‬ ‫‪...‬‬ ‫‪ −‬دۇنيادنال ئانامغا ساالمې دۇنيادنال ئانامغا ساالمې اۋاب بەر ې‬ ‫ىى ‪......‬‬ ‫ئېپال ئىاشىىىىخىانىغىا خىيىالغىا تېتىى‪ ،‬ئولتۇرغىانىدا ئىارقىسىىىىىىدنال بىر‬ ‫كىمپەرنىج تىخىپداب كەلگىنىنى تۇيۇب چۆچەب كەتتى‪ .‬ئارقىسىغا قاراب‪،‬‬ ‫ۇب كۆزنى كۆردرئ ئورلى‪ ،‬ئىاۋر‪ ،‬ېنېىا ۋە‬ ‫ئۆزنگە تىكىپىى‪ ،‬تۇرغىان تۆ‬ ‫داۋند‪ .‬ھەممىسىى بىرال ۋاقىتتا ناشىتىپىققا چەشىكەندە قىالتتى‪ .‬ئەمدر‬ ‫بولسىا يانمۇ يان تىزنپى‪ ،،‬ئا ايى‪ ،‬بىر نەرسىىنى كۆزنتىېاتقاندە ئۇنىڭغا‬ ‫قىاراب تۇراتتى‪ ،‬قىيىاتىتى‪ ،‬چىرا ئىپىادنپىرنىدنال ئۇالرنىىج بىايىاتىال بېرر‬ ‫مۇشۇنداق دنققە بىپەن قاراب تۇرغانپىقى مەلۇم ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە بولدر ئاتا‪ ،‬ئىككى سىائەتتىال بېرر سىا ا گەب قىپىېاتىمىز‪،‬‬ ‫بىر ئېغىزمۇ تۇيمىدنڭغۇ ‪ −‬دتدر ئورلى‪.‬‬ ‫داۋند كۆزلىرننى قاچۇرۇبئ‬ ‫‪ −‬ئېكرانغا تىكىپى‪ ،‬قېتى‪ ،‬قاتسەنغۇ ‪ −‬دتدر غۇدۇراب‪.‬‬ ‫‪107‬‬

‫ئېپال ئېرر تىكىپىى‪ ،‬قىاراۋاتقىان نۇقتىغىا قىارنىدر‪ ،‬ئېكرانىدا ئەزنز‬ ‫زەھرانىج ئېپخەتى ئوچۇق تۇراتتى‪ ،‬بېرنپال كومپيۇتېرننى ئېتىېەتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬نەشىىىرنيا ئەچەن ھەر كەنى بىر نەرسىىىىپەرنى ئوقۇب تۇرۇشىىىۇم‬ ‫كېرە ‪ −،‬دتدر ئېپال‪ −،‬ئوبزۇرنى ۋاقتىدا تاتشىۇرۇشىۇم كېرە ‪ .‬بىپىسىەن‪،‬‬ ‫مەن شۇ رومان بىپەن ھەتىپىشىېاتىمەن‪.‬‬ ‫ئاۋر ناھايىتى ئەستايىدن‪ ،‬تەستە سۆزگە كىرنشتىئ‬ ‫‪ −‬ئەمما سەن ئوبزۇر يازما ‪ ،‬ئېپخەتپەرنى ئوقۇۋاتاتتىجې‬ ‫ئېپال قىزنرنى‪ ،‬كەتتى‪ .‬بۇ يىاشىىىىتىكى بىالىالر نېمىشىىىىقىا چو الرنىىج‬ ‫ئەيىخ‪-‬نۇقسىىىىىانپىرننى تېپىشىىىىقىا ئىامراقىدۇ ئەممىا بىاشىىىىقىالر بۇ تىارا غىا‬ ‫قىزنقمىغىانىدە ‪ ،‬بېشىىىىىنى بۇراب قوتقورۇق ئەمبە ۋە قىازان‪-‬چۆمەچكە‬ ‫قىىارنىىدر‪ .‬ئورلى ھەيرانپى بىپەن ئىىانىسىىىىىغىىا قىىاراب‪ ،‬ھەممەيپەننىىىج‬ ‫كالپىسىغا كەلگەن سوئالنى سورندرئ‬ ‫‪ −‬ئاتا‪ ،‬بۇ ئەتىگەن بىزگە ناشتىپى تەييارلىماتسەن‪ ،‬نېمە ئى بۇې‬ ‫بىۇ گەب ئىېىپىالنىى ھىودۇقىتىۇرۇۋەتىتىى‪ ،‬ئەتىراتىىغىىا ئەمىىدر قىىارنىىدر‪،‬‬ ‫ئاشىىخانىدنال نە قەھېە ھورر چىقسىىۇن‪ ،‬قازان بېشىىىدا نە تۇخۇم بولسىىۇن‪.‬‬ ‫بولكا قىزارتى ماشىىىنىسىىى بوش تۇراتتى‪ .‬ھەر كەنى سىىەھەردە ماشىىىنا‬ ‫ئادەمدە ئىشىپەب ناشىتىپى تەيياراليدنغان ئايا بۇ ئەتىگىنى بۇ ئىشىنى‬ ‫قانداقسىگە ئۇنتۇب قالدر‬ ‫شىۇ ئان ئېپال بىپدنكى‪ ،‬تەتەن تىكىر‪-‬خىيالى ئەزنزدە قالغانىدر‪ .‬شىۇ‬ ‫ئىان بۇ كىاتتىا ئۆيىدە ئەمەس‪ ،‬گىېاتېمىاالدا‪ ،‬ئۇنىىج يېنىىدا بولۇش ئەچەن‬ ‫نېمىپەرنى قۇربان قىپماس ئىدنكى‪...‬‬

‫‪108‬‬

‫ئىككىنچى بۆلۈم‬ ‫سۇ‬ ‫ھاياتتىكى ئېقىشچان‪ ،‬قېيىشچان‪ ،‬ئۆزگىرىشچان نەرسىلەر‪...‬‬

‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل‪-10 ،‬ئاينىڭ ‪-15‬كۈنى‬ ‫بۇ كېچە چىققان ئا شىۇنچىپىك گەزە ‪ ،‬تارالق ئىدنكى‪ ،‬ئەسىتىمىزدە‬ ‫گويا سىىرلى مەرۋايىتتە تەۋرننى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬ئورنۇمدنال قوتۇب دترنزندنال‬ ‫سىىرتقا‪ ،‬ئا نۇرنغا چۆمگەن ھويپىغا قارندنن‪ .‬ئا نەقەدەر گەزە بولسىىمۇ‬ ‫يەرنكىن ۋە قولۇمنىىج تىترەشىىىىپىرنگە كىار قىپمىدر‪ .‬بۇ كېچىمۇ چۆچەب‬ ‫ئويغاندنن‪.‬‬ ‫‪ −‬باشىقىچىال تۇرنال مەۋالنا‪ ،‬يەنە شىۇ چەشىنى كۆردنپىمۇ نېمە ‪ −‬دەب‬ ‫تىچىرلىدر كەررا‪ −،‬بىر ئىستاكان سۇ ئەكىپەيمۇ‬ ‫‪ −‬ئەنسىرنمە ئۇخالۋەرگىال‪ −،‬دتدنن‪.‬‬ ‫قولىمىزدنال نېمە كېپەتتىكى‪ ،‬چەشىىىىپىرنمىز تەقىدنرنمىزدنال ئىايرنن‬ ‫بوالالمدۇ تەقدنرنمىز ئەسىىپىدنال ئۆز ئىپكىمىزدە ئەمەس‪ .‬ئۇنىج ئەسىىتىگە‬ ‫كەينى‪-‬كەينىدنال ئوخشىاش بىر چەشىنى كۆر شىەمنىج چوقۇم بىر سىەۋەبى‬ ‫بولۇشىىىىى كېرە دەب ئوياليمەن‪ .‬قىرن كېچىىىدنال بېرر بۇ چەشىىىىنى‬ ‫كىۆر ۋاتىقىىان ئىىكەنىمەن‪ ،‬ئىۇنىىڭىىدنىال نىىامىىايەن بىولىىىدنىغىىان ھىېىكىمەتىنىى‪،‬‬ ‫كۆرگەنپىرنمنىج نېمىدنال بېشىارە ئىكەنپىكىنى بەگەن يا ئەتە بىپىمەن‪.‬‬ ‫چەشىىىەمنىج بېشىىىى ھەر كېچىسىىىى ئۆزگىرن‪ ،‬تۇرسىىىىمۇ ئاخىرر ھامان‬ ‫ئوخشىىىىاش چىقىاتتى‪ .‬چەشىىىىەم گويىا غىايە زور بىنىا‪ ،‬مەن بولسىىىىام ھەر‬ ‫كېچىسى باشقا‪-‬باشقا ئىشىكتىال ئۇ يەرگە كىرەتتىن‪.‬‬ ‫بۇ قېتىن چەشىىىەمدە يەرگە ئىران گىپەمپىرر سىىىېپىنغان‪ ،‬ناھايىتى‬ ‫تونۇش بىر ئۆيىدە راھپە①نىىج ئىالىدنىدا كىتىاب ئوقۇۋاتىاتتىن‪ ،‬ئۇدۇلۇمىدا بىر‬ ‫ئىولىتىۇراتىتىى‪ ،‬بەدنىنىى ئىورۇق‪ ،‬ئىىگىىز‪ ،‬يىەزر قىېىپىىال رەخىىا بىىپەن‬ ‫دەرۋنى‬ ‫ئورالغانىدر‪ .‬قولىدا بەش شىىام يېقىپغان شىىامدان بولۇب‪ ،‬كىتابنى راھە‬ ‫① كىتاب ئوقۇيدنغان‪ ،‬خە‬

‫يازندنغان‪ ،‬بەزنپىرر ئېچى‪ ،‬قاتپىنىدنغان كىچىك شىرە‪− .‬‬

‫‪109‬‬

‫ئوقۇۋالسۇن دەب ما ا يورۇقپۇق تۇتۇۋاتاتتى‪ .‬بىر دەمدنال كېيىال بېشىمنى‬ ‫كۆتەر ب دەرۋنشىكە قارندنن‪ .‬ئوقۇۋاتقان سىەھىپىدە خەزننەئى غەيخ“ دتگەن‬ ‫بىر ئىزافەتكە ئۇچراب قالدنن‪ ،‬بۇ سۆزنىج مەنىسىنى يېشە دەب تۇراتتىن‪،‬‬ ‫ھەيرە ۋە دەھشىىىە ئىچىدە بىر نەرسىىىىنى بايقىدننئ مەن شىىىامدان دەب‬ ‫ئويپىغان نەرسىە دەرۋنشىنىج ئوڭ قولى بولۇب‪ ،‬بەش شىامنىج ئورنىغا بەش‬ ‫بىارمىقىنى ئۇزنتىپتۇ‪ ،‬بىارمىاقپىرر يىالقۇنالب كۆيەب تۇراتتى‪ ،‬دتمە دەرۋن‬ ‫ئۆزننى كۆيد ر ب ما ا يورۇقپۇق ئاتا قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫مەن ىددنيپىشىىى‪ ،‬سىىۇ ئىزدندنن‪ ،‬ئەمما ئەتراتىمدا بىر يۇتۇم سىىۇمۇ‬ ‫يوق ئىىىدر‪ .‬كوزا‪ ،‬ئىېرن دتگەن نەرسىىىىىپەرمۇ كۆر نمەيتىتىى‪ .‬تونۇمنى‬ ‫سىېپى‪ ،‬ئوتنىج ئەسىتىگە ئاتتىن‪ ،‬ئەمما توننى قولۇمغا ئالغاندا كۆرد مكى‪،‬‬ ‫ئاسىتىدا ئىر چىقىرن‪ ،‬تۇرغان شىامداندنال باشىقا ھې نەرسىە يوق‪ ،‬دەرۋن‬ ‫غايخ بولغانىدر‪.‬‬ ‫چەشىىىىنىج بۇندنال كېيىنكى قىسىىىىمى ھەر كېچىسىىىىى ئوخشىىىىاش‪.‬‬ ‫ئۆيەمىىدنال چىقمىىايمەن‪ ،‬ئۆيمۇ ئۆ ئىزدەب ئۇ دەرۋنشىىىىنى تېپىشىىىىقىىا‬ ‫تىرنشىىىىىمەن‪ ،‬ئىزدنمىگەن يېرنن قالمايدۇ‪ .‬ئاندنال ھويپىغا چەشىىىىىمەن‪،‬‬ ‫تەتەن ئەتراب تارالق سىېرن گە دتڭىزر‪ ،‬ئوڭ‪-‬سىولۇمغا قاراب توۋاليمەن‪،‬‬ ‫ئەمما ئىزدەۋاتقان ئادنمىمى ھې چىقمايدۇ‪.‬‬ ‫كەتمىسىىىىەڭ نېمە بولىدۇ انجىگەر دوسىىىىتۇم‪ ،‬نەدە سىىىىەن “ دەب‬ ‫يالېۇرنمەن‪.‬‬ ‫ئېچىنىشىىىىپى بىر ئىاۋاز ئىا پىغىانىدە بولۇب چۆچەب‪ ،‬قۇدۇقنىىج‬ ‫قېشىىىىغا بارنمەن؛ چو قۇرلۇقتا دولقۇنپىنىېاتقان قارا غۇ سىىىۇغا قارايمەن‪،‬‬ ‫باشىىىتا ھېچنېمىنى كۆرەلمەيمەن‪ ،‬ئەمما تولۇن ئا ما ا دەسىىىتە‪-‬دەسىىىتە‬ ‫نۇرلىرننى چىاچقىانىدا ھويال بىردننال يورۇب كېتىىدۇ‪-‬دە‪ ،‬شىىىىۇ چىاغىدا بىر‬ ‫نەرسىىنى تەرق ئېتىمەن‪ .‬قۇدۇقنىج ئاسىتىدا بىر ۇب قارا كۆز بار‪ ،‬ئۆلگەن‬ ‫كۆز‪ ،‬كۆزلىرنمگە تىكىپى‪ ،‬بۇ دۇنيا بىپەن خوشپىشىدۇ‪.‬‬ ‫چاتسىىان بولۇ الر‪ ،‬ياردەم قىپىڭالر‪ ،‬ئۇنى ئۆلتەر ۋەتتىې“ دەب بىرسىىى‬ ‫توۋاليدۇ‪ .‬بۇ ئادەم بەلكىن مەن بولۇشىىىۇم مۇمكىال‪ ،‬ئىزتىراب دەسىىىتىدنال‬ ‫ئىاۋازر شىىىىۇنچىپىىك ئۆزگىرنى‪ ،‬كەتكەن ئىىدنكى‪ ،‬ئىاۋازنمنى تونۇيىالمىايمەن‪.‬‬ ‫ۋاقىرايمەن‪ ،‬تەرگە چۆمەلەب كەينى‪-‬كەينىىدنال ۋاقىرايمەن‪ ،‬تىاكى ئىايىالىن‬ ‫ئويغىنى‪ ،‬ما ا چىج ئېسىىپى‪ ،،‬بېشىىمنى كۆكسىىگە قويۇب‪ ،‬مېھرنبانپى‬ ‫بىپەن ھا سورنغانغا قەدەر‪...‬ۋاقىرايمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە بولدنال مەۋالنا‪ ،‬يەنە شۇ چەشنى كۆر ب قالدنپىمۇ نېمە‬

‫‪110‬‬

‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫يېرنن كېچىىدنال ئىاشىىىىقىانىدا كەررار يەنە ئۇيقۇغىا كەتكەنىدە ھويپىغىا‬ ‫چىقتىن‪ .‬ىمجىىىا كېچە‪ ،‬قۇدۇقنى كۆر ب شىىىىەركەنەب كەتتىن‪ ،‬ئەممىىا‬ ‫يېقىال بېرن‪ ،‬ئۇنىج يېنىدا ئولتۇردۇم‪ .‬دەرەخپەرنىج ئارنسىىىىىدنال چىققان‬ ‫مەيىال شامالدا ياتراقالر شىېنرلىدر‪.‬‬ ‫بۇنداق تەيتپەردە تەرنپپەب بەرگەسىز بىر قايغۇغا چۆكىمەن‪ ،‬سەۋەبىنى‬ ‫بىپەلمەيمەن‪ .‬بولمىسا مېنىج ھاياتىن گەزە ‪ ،‬بەختىن ئوچۇق‪ ،‬شارائىتىن‬ ‫ئېسىىىىىى‪ .،‬رەببىن مىا ىا ئۆزەم ئەڭ مۇھىن دەب بىپىىدنغىان ئە نېمەتنى‬ ‫بەردرئ ئىپىن‪ ،‬ئىرتان ۋە باشقىالرغا توغرا يو كۆرسىتىدنغان ئۇستازلى ‪.‬‬ ‫‪ 37‬يېشىىىمغا كەلگىچە ئالالھ تائاال ما ا ئۆزەم ئويپىغىنىمدننمۇ كۆب‬ ‫نىېىمە بەردر‪ .‬نەبىىيىپەر‪ ،‬ۋەلىىيىپەر‪ ،‬ئىىالىىمىالرغىىچە داۋام ئەتىكەن ئىىپىمىى‬ ‫كەشكى ئىالھىي پئالالھنى تونۇش ئىپمى)دنال ئوخشاش بولمىغان دەرنجىدە‬ ‫خەۋەردار بولدۇم‪ .‬مەرھۇم ئاتام قولۇمدنال تۇتتى؛ شۇ زاماندنكى ئەڭ ياخشى‬ ‫ئۇسىتازالردنال دەرس ئالدنن‪ ،‬ئوقۇش‪ ،‬تىرنشىى ۋە باشىقىالرنىج قەلبىنى‬ ‫يورۇتۇش بەندننىج ئالالھ ئالدندنكى قەرزندۇر“ دەب ئويالب‪ ،‬مەنىېنيىتىمنى‬ ‫چو قۇرالشتۇرۇش ئەچەن كۆب ئوقۇدۇم‪ ،‬كۆب تىرنشتىن‪.‬‬ ‫ئۇسىىتازنن خو ا بۇرھانىدنال دائىن شىىەكرر قى‪ ،‬االلىدنال‪ ،‬بۇنداق‬ ‫ئى ھەر كىمگە نېسىىىىىى‪ ،‬بولمىايىدۇ“دەيتتى‪ ،‬خەلققە ھەقنى يەتكەز ش‪،‬‬ ‫كىشىىىىىپەرنىىج توغرا‪-‬خىاتىانى ئىايرنېتپىشىىىىىغىا يىاردەم بېرن دتگەنىدە‬ ‫شىىەرەتپىك ۋەزنپىنى ئەسىىتەمگە ئالغىنىن ئەچەن‪ ،‬مەن ئالالھنىج ياخشىىى‬ ‫كۆرندنغان بەندنسى ئىكەنمەن‪.‬‬ ‫يىپالردنال بېرر مەدرنسىتە مۇدەررنسىپىك قىپدنن‪ ،‬ئون نەچچە شىەرندە‬ ‫ئالىمى بىپەن ئىالھىيە مەسىىپىپىرندە بەس‪-‬مۇنازنرە قىپدنن‪ ،‬فىقھى ۋە‬ ‫ھەدنر ئىپمىدە كۆب ئۇزاب كەتتىن‪ .‬ھەر ھەتتىدە شىىىىەھەرنىج ئەڭ چوڭ‬ ‫امەسىىىدە ۋەز‪-‬تەبپىغ قىپىمەن‪ .‬مەن تەربىيىپىگەن تالىپالر شىىۇنچىپىك‬ ‫بولدۇم‪.‬‬ ‫كۆتكى‪ ،‬ئىسىىىىىمپىرر تەگە سىىىىانىنىمۇ ئېسىىىىىمىدە تۇتالمىاس ى‬ ‫كىشىىىپەر يېنىمغا كېپى‪ ،،‬سىىۆزلىرنمنىج ئۇالرغا راھە ‪ ،‬زوق بېغىشىىالب‪،‬‬ ‫توغرنپىققىا يېتەكپەۋاتقىانپىقىنى ئېيتقىانپىرنىدا‪ ،‬بىپىن ۋە قىابىپىيىتمنى‬ ‫مىاختىغىانپىرنىدا سىىىىۆيەنەب كېتىمەن‪ .‬ئىالالھقىا كۆب شىىىىەكرر‪ ،‬بەختپىىك‬ ‫ئىائىپەم‪ ،‬تىا ئىابرۇيۇم‪ ،‬كونىا دوسىىىىتپىرنن‪ ،‬سىىىىادن مۇرتپىرنن ۋە مەنىدنال‬ ‫زوقپىنىىدنغىان تىالىپپىرنن بىار‪ .‬ئۆمر مىدە تەقىرلىىك‪ ،‬مۇھتىا پى كۆر ب‬ ‫باقمىدنن‪.‬‬

‫‪111‬‬

‫تۇنجى ئىايىالىن ۋاتىا بولغىانىدا بېشىىىىىمغىا كەن كەلىدر‪ ،‬ئەممىا ئىالالھ‬ ‫كەررادنال رازر بولسىۇن‪ ،‬ئۇنىج ۋەسىىپىسىى بىپەن سىۆيگە ۋە خۇشىالپىقتىال‬ ‫يەنە بەھرنمەن بولدۇم‪ .‬ھەر ئىككى ئوغپۇم بەختپىك مۇھىتتا ئۆسىەب چوڭ‬ ‫بولدر‪ ،‬شىىۇنداقتىمۇ ئىككىسىىى بىر‪-‬بىرنگە تەقە ئوخشىىىمايدۇ‪ ،‬بۇنىڭغا‬ ‫ھازنرغىچە ھەيرانمەن‪ ،‬گويا بىر تۇتراققا يانمۇيان سىىىىېپىنغان ئوخشىىىىاش‬ ‫ئىككى ئۇرۇق‪ ،‬ئوخشىىىىاش كەن نۇرر ‪ ،‬ئوخشىىىىاش سىىىىۇ بېرنپگەن‪ ،‬ئەمما‬ ‫قارنسىىڭىز تامامەن ئوخشىىمايدنغان ئىككى گىياھ ئۆسىەب چىققان‪ .‬ئۆگە‬ ‫قىىزنىمىىدنىال تەخىىرلەنىگەنىىدە ‪ ،‬بىۇ ئىوغىۇلىپىىرنىمىىدنىنىمىۇ تەخىىرلىىنىىمەن‪،‬‬ ‫سىىۆيەمپە كىميا ھېچكىمگە ئوخشىىىمايدۇ‪ ،‬شىىۇنچە ئەقىپپى ۋە مېھىر‪-‬‬ ‫شىىىىەتقەتپىىك‪ .‬بىر يىانىدا ئە ‪-‬ئىاۋام ئىچىىدە بەختپىكمەن‪ ،‬بىر يىانىدا ئۆ‬ ‫ئىچىىىدە‪ .‬ئۇ ھىىالىىدا ئىچىمىىدە نېمىشىىىىقىىا ئۆزەممۇ ئىىا قىرالمىىايىىدنغىىان‪،‬‬ ‫چەشىەند رەلمەيدنغان بىر بوشىپۇق بار بۇ بوشىپۇق نېمىشىقا كەندنال كەنگە‬ ‫چو ىيى‪ ،‬كېتىدۇ چاشىىىقاندە تىمىسىىىقىالب‪ ،‬يوشىىىۇرۇنچە‪ ،‬ئاچكۆزلەرچە‬ ‫ھەرنكەتپىنىېاتقان بۇ كەمتەكپە تۇيغۇسىىى يەرنكىمنى غا ىماقتا‪ .‬نەگىال‬ ‫بارسام بۇ بوشپۇق مەن بىپەن بىپپە‪.‬‬ ‫ئىنسىىىىىان بۇنچە كىامىى‪ ،‬تۇرۇب‪ ،‬ئۆزننى يەنە كەمتە ھېر قىالرمۇ‬ ‫يىاكى شىىىىۇنچە بەختپىىك تۇرۇب‪ ،‬بەختسىىىىىزمۇ بولۇب قىاالرمۇ كەنىد زر‬ ‫ۋاقىتپىرنن شىىۇنچە كاتتا‪ ،‬كۆ ەلپە ‪ ،‬مۇكەممە تۇرۇب‪ ،‬مۇۋەتپەقىيەتتىال‬ ‫مۇۋەتپەقىيەتكە‪ ،‬مەرتىېندنال مەرتىېنگە يەكسىىپىېاتقان تۇرۇقپۇق‪ ،‬نېمىشىقا‬ ‫ھەر ئاخشىمى چەشەمدە زارلىنى‪ ،،‬بىرسىنى ئىزدەيمەن‬ ‫گويا باشىقىالردنال ئەمەس‪ ،‬ئاسىاسىپىقى ئۆزەمدنال مەخپىي تۇتۇلغان بىر‬ ‫سىىرنى سىاقالۋاتىمەن‪ .‬كەنپەرنىج بىرندە چەشىەمدنكى دەرۋنشىنى تاتسىام‪ ،‬بۇ‬ ‫سىرنى ئۇنىڭدنال ئا اليمەن‪.‬‬ ‫ئەگەر بۇ رتدالپىققا بەرداشىىىپى بېرەلمىسىىىەمچۇ ئىشىىىالر ما ا ئېغىر‬ ‫كەلسىچۇ‬ ‫قىززن ‪ ،‬مەن االلىدنال ئۆزەمنى تېخى قورقۇن ياكى ۋەسىىېەسىىىنىج‬ ‫نېمىپىكىنى بىپمەيدۇ دەب چاغاليتتىن‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل‪-10 ،‬ئاينىڭ ‪-16‬كۈنى‬ ‫قىپى دنغىان بىر‬ ‫ى‬ ‫بىر شىىىىەھەرگە بېرنشىىىىتىال ئىاۋۋا ئىزچىى‪ ،‬ئەمە‬ ‫ئادنتىن بارئ شىىەھەر دەرۋازنسىىىدنال كىرنشىىتىال بۇرۇن بىر مەزگى‪ ،‬تەخىر‬ ‫‪112‬‬

‫قىپىى‪ ،،‬ئۇ يەردنكى بىارلى ۋەلىپەرگە ئىچىمىدە سىىىىىاالم بېرنمەن‪ .‬ئۆلە‬ ‫بولسىىۇن‪ ،‬تىرنك بولسىىۇن‪ ،‬مەشىىھۇر بولسىىۇن‪ ،‬نام‪-‬نىشىىانسىىىز بولسىىۇن‪،‬‬ ‫شىىەھەردە ياشىىىغان ۋە ياشىىاۋاتقان بارلى ۋەلىپەرگە باشىىتا سىىاالم بېرن‪،،‬‬ ‫ئۇالردنال ئىجىازە سىىىىورايمەن‪ .‬يىپالردنال بېرر ۋەلىپەرنىىج ئىجىازنتىنى‬ ‫ئالما تۇرۇب ھېچبىر شىىىەھەر‪ ،‬بازار ياكى يېزنغا ئاياغ باسىىىمىدنن‪ .‬بارغان‬ ‫يېرنمدە مۇسىىۇلمانالر كۆب بولسىىۇن ياكى خىرنسىىتىدانالر‪ ،‬يەھۇدنيىالر كۆب‬ ‫ش اش‪ .‬ھەر ايدا‬ ‫بولسىۇن ياكى مە ۇسىىيالر پئاتەشىپەرەسىپەر)‪ ،‬ئەھېا ئوخ ى‬ ‫ىسىىىىمانىي تەرقپەردنال‬ ‫چوقۇم بىر ۋەلى بار‪ ،‬ئۇالر دنال ۋە باشىىىىقا بارلى‬ ‫ھالقى‪ ،‬كەتكەن‪ ،‬ئۇالر كىشىپەرنىج رەھبىرندۇر‪.‬‬ ‫بۇ قېتىممۇ‪ ،‬يىراقتىال كونيىىانى كۆر ب بۇرۇنقى ئىىادنتىمگە ئەمە‬ ‫قىپىدنن‪ .‬ئەممىا ئىا ىايىى‪ ،‬بىر ئى بولىدر‪ .‬شىىىىەھەرنىىج ۋەلىپىرر قىائىىدە‬ ‫بويىچە سىاالمىمغا اۋاب بەرمەكتە يوق‪ ،‬مازارلىقنىج چېقى تاشىپىرندە‬ ‫ىمىپال كەتتى‪ .‬سۆز منى ئا پىما قالغان ئوخشايدۇ دەب تېخىمۇ يۇقىرر‬ ‫ئىاۋازدا قىايتىا سىىىىىاالم بەردنن‪ ،‬ئەممىا يەنە ىن‪ .‬بىپىدنمكى‪ ،‬كونيىا ۋەلىپىرر‬ ‫ئىاۋازنمنى ئىا پىمىا تۇرۇتال تۇيغىانىىدر‪ ،‬مەن بىپمەيىدنغىان بىر سىىىىەۋەب‬ ‫تەتەيپىدنال مېنى شەھەرگە تەكپى‪ ،‬قىپمايېاتاتتى‪.‬‬ ‫سىىىىۆزلىرنمنى ھەر تەرەتكە يەتكەز ش ئەچەن ئۇنى شىىىىىىامىىالالرغىىا‬ ‫تاتشىىىىۇردۇمئ ئە كونيىا ۋەلىپىرر‪ ،‬بۇ مۇسىىىىاتىرغا نېمىشىىىىقىا ئىجىازە‬ ‫بەرمەيسىپەر “‬ ‫بىر دەمىىدنال كېيىال شىىىىىىامىىالالر بۇ ىىاۋابالرنى ئېپىىى‪ ،‬قىىايتىىى‪،‬‬ ‫كەلىدرئ ئە دەرۋن ‪ ،‬ئىجىازە بېرنمىز‪ ،‬ئەممىا بىپىى‪ ،‬قىالىسىىىىەنكى‪ ،‬بۇ‬ ‫شىەھەردە سىەن ئەچەن تەتتىال زنا كېپىدنغان ئىككى نەرسىە بار‪ ،‬ئوتتۇرندا‬ ‫ھېچنېمە يوق‪ .‬تىىا ئىشىىىى پمۇھەببە ) يىىاكى كەچپە نەترەتكە دۇ‬ ‫كېپىسەن‪ ،‬بۇنى ئوبدان ئويال“‪.‬‬ ‫ئۇنداقتا غەم قىپغۇدە ئى يوق‪ −،‬دتدنن‪ −،‬تا ئىشى بولسىىال‬ ‫كۇتايە“‬ ‫كونيىا ۋەلىپىرر بۇنى ئىا التال بىر ئېغىزدنال ئىجىازە بېرنشىىىىىى‪،،‬‬ ‫خەيرلىك دۇئاسىىىى قىپىشىىىتى‪ .‬شىىىۇنداقتىمۇ شىىىەھەرگە دەرھا كىرگەم‬ ‫كەلمەيېاتاتتى‪ .‬بىر تۆتىپىكتە قېرر دۇب دەرنخىنىج ئاسىىىتىدا ئولتۇردۇم‪.‬‬ ‫ئېتىن ئەتراتتىكى شىىاالڭ ئو ‪-‬چۆتپەرنى يەۋاتاتتى‪ ،‬مەن بولسىىام ئالدنمدا‬ ‫قەد كۆتەر ب تۇرغان شىىىىەھەرگە نەزەر سىىىىالدنن‪ .‬كونيانىج مۇنارلىرر كۇن‬ ‫نۇرندا چېقى ئەينە تارچىپىرندە تارقىرايتتى‪ .‬ئىتالرنىج قاۋاشىىىپىرر‪،‬‬ ‫ئېشىەكپەرنىج ھا راشىپىرر‪ ،‬بالىالرنىج قاقاخالب كەلەشىپىرر ۋە زۇۋانىنىج‬ ‫‪113‬‬

‫بېرنچە ۋارقىراۋاتقىان دۇكىانىدارالرنىىج ئىاۋازننى تىا ‪-‬تىا ئىا الب تۇراتتىن‪.‬‬ ‫مانا بۇالر قاينام‪-‬تاشىىىقىنپىققا چۆمگەن شىىىەھەرنىج سىىىاداسىىىى‪ .‬تاقالغان‬ ‫ئىشىىىىىكپەر‪ ،‬ئېتىپگەن دترنزنپەر ئارقىسىىىىىدا نېمە ئىشىىىىالر بولۇب‪ ،‬نېمە‬ ‫ھېكىايىپەر يېزنپىېاتقىانىدۇ نىاتونۇش بىر يەرگە قەدەم بېسىىىىى ئىالىدنىدا‬ ‫تۇراتتىن‪ .‬بىر ئىاز بىدىارام بولىدۇم‪ ،‬ئەممىا قىرن نىزامىدنال بىرننى دەرھىا‬ ‫ئەسپىدننئ‬ ‫ئون ت تىنچى ىزام‪ :‬ھەق تائا‪ ،‬سە ەەېنى دۇچار قىلغان ئ رگىرلشە ەەلەرگە‬ ‫تاقابىل تۇرل ەن دې ەي ئۇ ىدغا تەسەەەەلىم بول ھاياتىئ سەەەەاڭا قارقەەەەى‬ ‫كەل ەي ‪ ،‬بەلكى سەەەن بىلەن بىللە ئاقسەەۇن ”تۇرمۇش تەرتىپىم بۇرۇلۇپ‪،‬‬ ‫ۈتۈ لەي ئاسەەەتىك‪ -‬ئۈسەەەتۇن بولۇپ كېتىدۇ“ دەپ ئە دلشەەەە قىل ا يامان‬ ‫كۈ لەر ىئ يەاۈشەەە ەەى كۈ لەرگە بەاق ەا دا ۈەيرلىك بول ەايەدلغا لى ىنى ەدلك‬ ‫بىلىسەن‬ ‫بىر ئاۋاز چىقى‪ ،،‬مېنى خىيالىمدنال ئويغاتتىئ‬ ‫‪ −‬ئەسساالمۇ ئەلەيكۇم دەرۋن ې‬ ‫بۇرۇلۇب قارنسىىىام‪ ،‬بىر كاال ھارۋنسىىىىدا سىىىېرن بۇرۇتپۇق‪ ،‬قارامتۇ ‪،‬‬ ‫تەمبە بىر دتھقان ئولتۇرۇتتۇ‪ .‬ھارۋننى سىۆرەۋاتقان ئۆكەز ناھايىتى قېرر‪،‬‬ ‫ئا ىز بولۇب‪ ،‬ئۆمرننىج ئاز قالغانپىقى كۆر نەب تۇراتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ۋەئەلەيكۇم ئەسساالم‪ −،‬دتدنن‪.‬‬ ‫نېمىش قا بۇ يەردە يالغۇز ئولتۇرنسىەن ئا چاتتۇرۇب ھېرن‪ ،‬قالغان‬ ‫ى‬ ‫‪−‬‬ ‫بولساڭ كە ھارۋامغا چى ‪ ،‬سېنى كونياغا ئاتىرن‪ ،‬قويا ‪.‬‬ ‫كەلەمسىرندننئ‬ ‫‪ −‬خىاتىر ەم بو ‪ ،‬ئەممىا تىيىادە مىا سىىىىىام سىىىىېنىىج ئۆكەز ىدنال‬ ‫ئىتتىكرە بارنمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۆكەز منى سىە چاغپىما‪ −،‬دتدر دتھقان خاتا بولۇب‪ −،‬ئۇ قېرر‪،‬‬ ‫ئا ىز بولغان بىپەن‪ ،‬مېنىج ئەڭ سادن دوستۇم‪.‬‬ ‫بۇ سىۆز ما ا ئېغىر كەلدر‪ ،‬ئۆزەمنى رۇسىالب ئۇنىج ئالدندا ئېگىپدنن‪.‬‬ ‫ئالالھنىج سىىىان‪-‬سى ى اناقسىىىىز مەخپۇقاتپىرر ئىچىدنال بىرر بولغان مەن‬ ‫ئىنسىىان بولسىىۇن‪ ،‬ھايېان بولسىىۇن‪ ،‬باشىىقا بىر انپىقنى گەرچە چاقچاق‬ ‫بولسىىىمۇ‪ ،‬نېمىشىىقا كەمسىىىتىدۇ نېمىشىىقا ناباب گەتپەرنى قىپىدۇ خاتا‬ ‫ئى قىپى‪ ،‬بىرننى رەنجىتكەن ئىكەنمەن‪ ،‬كەچەر م سورنشىن كېرە ‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىىىەنىدنال ۋە ئۆكەز ىدنال ئەتۇ سىىىىورايمەن‪ −،‬خىاتىا قىپىدنن‪،‬‬ ‫كەچەرگىالې‬

‫‪114‬‬

‫دتھقىان ئىاغزننى ئېچىى‪ ،‬ھىا ېتقىى‪ ،‬قىالىدر‪ ،‬چىرايىىدا ھەيرانپى ‪،‬‬ ‫مېنى چىىاقچىىاق قىپىېاتىىامىىدۇ نېمە دەب ئويپىغىىانىىدە بىر دەم قىىاراب‬ ‫كەتتى‪ .‬ھېچكىن بۇنىداق قىپىى‪ ،‬بىاقمىغىان“دەب‪ ،‬خىجىپپى ئىچىىدە‬ ‫كەلەمسىرندر‪.‬‬ ‫‪ −‬دتمە ‪ ،‬ھېچكىن ئۆكەز دنال ئۆز ر تىپىمىدر‪ ،‬شۇنداقمۇ‬ ‫‪ −‬ھە‪ ،‬ئۇمۇ بار ئەلېەتتە‪ .‬ئەمما ئۇنى دتمەكچى ئەمەسىىمەن‪ .‬دتمەكچى‬ ‫بولغىنىن‪ ،‬ھېچكىن مەنىدنال كەچەر م سىىىىورنمىىدر‪ .‬كۆب ھىالالردا ئى‬ ‫باشىىقىچە‪ ،‬باشىىقىالردنال ئەتۇ سىىورايدنغان ئادەم دائىن مەن بولىمەن‪ .‬گۇناھ‬ ‫باشقىالردا بولسىمۇ‪ ،‬دائىن مەن ئەتۇ سورايمەن‪.‬‬ ‫بۇنى ئا الب كۆ پەم يېرنن بولدرئ‬ ‫‪ −‬يىگىىا‪ ،‬قۇرئىان كەرنمىدە ئىالالھ بىز ئىنسىىىىىاننى ئەڭ گەزە‬ ‫شىەكىپدە ياراتتۇق“ دەيدۇ‪ .‬ئىنسىان ئۇلۇغدۇر‪ ،‬قەدنرلىكتۇر‪ ،‬ئەرزنمەس ياكى‬ ‫ئا ىز ئەمەسىتۇر‪ .‬ئالالھنىج ‪ 99‬گەزە ئىسىىن سىەتەتپىرندە ئا ىز“ دتگەن‬ ‫سەتە ئەسال يوقتۇر‪ .‬بۇمۇ قىرن نىزامدنال بىرندۇر‪ −،‬دتدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬قايسى نىزام ‪ −‬دەب سورندر ئۇ بېشىنى قاشالب‪.‬‬ ‫ئون بەقەەە ەەىنچى ىزام‪ :‬ئەالالھ تەائەا‪ ،‬بىز ى ھەر ۋاقىە ئىچى ىز ۋە‬ ‫تېشەەەەى ىزدلك كامالىغا يەتكۈرپش بىلەن مەقەەەەغۇلدۇر ھەر بىرل ىز تېىى‬ ‫تامامال ىغان بىر سەەەەە ئەە ئەسەەەەىرى بىز باقەەەەتىك كەچۈرگەن ھ ەر بىر‬ ‫ھادلسەەەە‪ ،‬ئاتالپ ئ تكەن ھەر بىر ۇتلىكاقەەەاڭ‪ ،‬ئەي ‪ -‬ۇقسەەەا لىرل ىز ى‬ ‫تۈگىتىش ئۈچۈن ىال ال غەا ەدۇر رەببى ىز بىز ىەئ ۇقسەەەەەا لىرل ىز بىلەن‬ ‫ئايرلم‪ -‬ئايرلم ھە ىلىشەىدۇ‪ ،‬چۈ كى بە قەەرليەە(ئادەمزاە) دېگەن بۇ ئە سەەر‬ ‫ۇقسا سىزلى نى ىشان قىلىدۇ‬ ‫دتھقان كۆزلىرننى چىمچىقالتتى‪.‬‬ ‫‪−‬سىەنمۇ ۋەز ئا پىغىپى كەلگەن ئوخشىىمامسىەن ‪ −‬دەب سىورندر ئۇ‪−،‬‬ ‫ئۇنىىداقتىىا ھىىازنر مىىا غىنىىىج يىىاخشىىىىى‪ .‬بەگەن يىغىپىىىدنغىىان ئىىادەمپەر‬ ‫بۇرۇنقىدننمۇ كۆتمى ‪ .‬ئەمما قالتىر ئېسى‪ ،‬خاتى‪-،‬دەې‬ ‫ئۇنىىج كىمنى دەۋاتقىانپىقىنى بىپىى‪ ،‬يەرنكىن توختىاب قىالغىانىدە‬ ‫بولدر‪.‬‬ ‫‪ −‬قېنى ئېيتقىنا‪ ،‬رۇمىنىج ۋەزلىرر سېنى نېمانچە ەل‪ ،‬قىپىدۇ‬ ‫دتھقان گەب قىپما ‪ ،‬ئۇتۇق ئاسىىمىنىغا قاراب بىر دەم تۇرۇب كەتتى‪.‬‬ ‫كىالپىسىىىىى ھەر يەردە‪ ،‬ھەم ھې بىر يەردە ئەمەسىىىىتە قىالتتى‪ .‬ئىانىدنال‬ ‫مۇنداق دتدرئ‬

‫‪115‬‬

‫‪ −‬بىزنىىج يېزا ھەر تەرلە ئىاتەتپەرنى بىاشىىىىتىال كەچەردر‪ .‬ئىاۋۋا‬ ‫قەھەتچىپىىك يەز بەردر‪ ،‬كېيىال مو غۇلالر كېپىى‪ ،‬بۇ يېزننى كۆيىد ر ب‬ ‫ۋەيران قىپدر‪ ،‬شىىەھەردە قىپغانپىرر بۇنىڭدنال بەتتەر‪ ،‬ئەرزۇرۇم‪ ،‬سىىىېاس‪،‬‬ ‫قەيسىىەرنينى بېسىىىېالدر‪ ،‬ئەرلەرنىج كالپىسىىىنى ئېپى‪ ،،‬ئايالالرنى قۇ‬ ‫قىپىدر‪ .‬مەن ئۆ ‪-‬ئوچىاق يىاكى يىاخشىىىىى كۆرگەن ئىادنمىمىدنال ئىايرنپىى‪،‬‬ ‫قىالمىىدنن‪ .‬ئەممىا نىاھىايىتى مۇھىن بىر نەرسىىىىىنى يەتتەر ب قويغىانىدە‬ ‫بولدۇم‪ .‬ئۆزەمنى دائىن ئەيىبپەيمەن‪ ،‬ئەمما بۇنى چەشەند ر ب بېرەلمەيمەن‪،‬‬ ‫ئىشقىپى‪ ،،‬دائىن بەختسىزمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬لېكىال بۇنىج رۇمى بىپەن نېمە مۇناسىېنتى بار ‪ −‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫دتھقان بىر دەم ئويپىنىېتپى‪ ،‬ئاندنال دتدرئ‬ ‫‪ −‬خو ا مەۋالنانىج ۋەزلىرننى بىر نەچچە قېتىن ئا پىساڭ دەرتپىرنج‬ ‫يوقايمى ‪ ،‬ھەممە ئادەم شۇنداق دتيىشىدۇ‪.‬‬ ‫خۇسىىىۇسىىىەن مەن غەمكىال بولۇشىىىنى ئەيخ دەب ھېسىىىابپىمايتتىن‪.‬‬ ‫ئەكسىىىىىچە‪ ،‬رنيىا ۋە ئويۇن كىشىىىىىپەرنى بەختپىىك قىالتتى‪ ،‬ھەقىقەتتىال‬ ‫خەۋەردار بولۇش بولسىا كىشىىپەرنى ئېغىرالشىتۇرۇب‪ ،‬غەم‪-‬قايغۇغا سىاالتتى‪.‬‬ ‫بۇ ھاياتتا كۆترە نەرسىىىىە بىپىدنغانالر تېخىمۇ ئېغىر‪-‬بېسىىىىى بوالتتى‪.‬‬ ‫ئەممىا بۇالرنى ئېيتمىاقنى الزنن كۆرمە ‪ ،‬كە ‪ ،‬كونيىاغىچە بىپپە مىا ىايپى‪،‬‬ ‫سەن ما ا رۇمى ھەققىدە سۆزلەب بەرگىال‪ ،‬بوالمدۇ “ دتدنن‪.‬‬ ‫ئېتىمنىىج چۇلېۇرننى ھىارۋنغىا بىاغالب‪ ،‬دتھقىاننىىج يېنىىدا ئولتۇردۇم‪.‬‬ ‫قېرر ئۆكەز يەكنىج ئېغىرالشىىىىقىانپىقىغا تىسىىىىەنا قىپما ‪ ،‬بۇرۇنقىدە‬ ‫ئېغىر قەدەمپىرر بىپەن تۇشىىىىۇلداب كېتىېاتاتتى‪ .‬دتھقان ما ا نان بىپەن‬ ‫ئۆچكە سىەتىدنال ياسىالغان تىشىالقنى تە پىدر‪ .‬ئۇنى يېگە تارا الشىتۇق‪.‬‬ ‫مۇشىىىىۇنداق مېڭى‪ ،،‬قېنى كۆ ئاسىىىىمان ئەسىىىىتىمىزدە تەخسىىىىىدە‬ ‫تارقىرنغاندا شەھەر ۋەلىپىرننىج نەزەرر ئاستىدا كونياغا قەدەم باستىن‪.‬‬ ‫ھارۋندنال چەشىىەۋتتى‪ ،‬ئۆزە گە تۇختا بو دوسىىتۇم“ دتدنن‪ .‬ۋەز‪-‬‬ ‫تەبپىغنى چوقۇم ئىىا ال“ دتىىدر ئۇ زوقمەنپىىىك بىپەن‪ .‬ھىىازنر ئەمەس‪،‬‬ ‫كېيىنچە‪ “...‬دەب قولۇمنى تۇال التتىن‪.‬‬ ‫مەۋالنانىج خۇتبىسىىىىىنى ئا الشىىىىقا شىىىىۇنچە تەقەززا بولغان‪ ،‬ئۆزننى‬ ‫كۆر شىىىىكە شىىىىۇنچە ئىنتىپگەن بولسىىىىاممۇ‪ ،‬باشىىىىتا قىپىېالىدنغان بەزر‬ ‫ئىشىپىرنن بار ئىدرئ بۇ شىەھەر بىپەن تونۇشىۇب‪ ،‬كونيا خەلقىنىج بۇ ئۇلۇغ‬ ‫ۋائىزغا قانداق قارايدنغانپىقىنى بىپىېتپىشىن كېرە ئىدر‪ .‬روھداشىمنى‬ ‫ئۆز كۆز م بىپەن كۆر شىىتىال ئاۋۋا ‪ ،‬ئۇ كۆر ب باقمىغان ئىنسىىانالر ئۇنىڭغا‬

‫‪116‬‬

‫قانداق باھا بېرندۇ‪ ،‬ئا الب بېقىشىىىىىن كېرە‬ ‫ئۇنىج ئى ‪-‬تېشى مەلۇم بوالتتى‪...‬‬

‫ئىدر‪ .‬شىىىىۇنداق قىپغاندا‬

‫تىلەمچى ھەسەن‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل‪-10 ،‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫ئۆمر م تەگىمەس ئىىازاب ئىچىىىدە ئۆتتى‪ ،‬ھىىايىىاتپى بىپەن ئۆلەم‬ ‫ئارنسىىىىدا سىىىىقىپىپال ياشىىىاۋاتىمەن‪ ،‬گويا ەننە بىپەن دوزا ئارنسىىىىدا‬ ‫قالدنن‪ .‬ماخاۋ كېسىىىپى ئادەمنى مۇشىىۇنداق قىپىېتتىدۇ‪ ،‬تىرنك تۇرغۇزۇب‬ ‫مىىازارغىىا كۆمىىىدۇ‪ .‬كوچىالردا ئىىانىالر بىىالىپىرننى قورقۇتۇش ئەچەن مېنى‬ ‫چىنەب كۆرسىىىىىتىىدۇ‪ .‬بە ېاش بىالىالر مىا ىا تىاش ئىاتىىدۇ‪ ،‬مېنى زا پى‬ ‫قىپىدۇ‪ .‬ھەنەرۋەنپەر بولسا دۇكان ئىشىكىدنال مېنى ھەيدنېتتىدۇ‪ ،‬شۇمپۇق‬ ‫ئېپى‪ ،‬كېپىدۇ دەب سىىىەر ب قوغاليدۇ‪ .‬ھامىپدار ئايالالر ما ا قاراب قالسىىىا‬ ‫بىالىپىرر مېيىى‪ ،‬تۇغۇلۇب قىالىىدنغىانىدە ‪ ،‬بېشىىىىىنى ئېپىى‪ ،‬قىاچىىدۇ‪ .‬بۇ‬ ‫ئىادەمپەرنىىج ھېچقىايسىىىىىسىىىىى شىىىىۇنى بىپمەيىدۇئ ئۇالر بىز مىاخىاۋالرنى‬ ‫كۆرمەسىىىىپىىىك ئەچەن ھەر نېمە قىپغىنى بىپەن‪ ،‬بىز تېخى ئۇالردنال‪،‬‬ ‫ئۇالرنىج بىزگە ئى ئاغرنتى‪ ،‬قاراشپىرندنال يىراق تۇرۇشنى تىپەيمىزې‬ ‫ماخاۋ كېسىپى بىر ئازابتۇر‪ ،‬ھەر كەنى تېنىمنى‪ ،‬روھىمنى ئاز‪-‬ئازدنال‬ ‫غا ايدۇ‪ .‬دەسىىىپەتتە تەن ئۆزگىرندۇ‪ ،‬تېرە قارنيىدۇ‪ ،‬كۆكىرندۇ‪ ،‬ئاشىىىالنغان‬ ‫قو تېرنسىىدە قېپىنپىشىىدۇ‪ .‬مەرە‪ ،‬تىز‪ ،‬قو ‪ ،‬يەزلەردە بۇزۇلغان تۇخۇم‬ ‫رە گىدە قا ‪-‬قا قاسىىراقالر شىىەكىپپىنىدۇ‪ .‬بۇ چاغدا داۋامپى قىززن‪،،‬‬ ‫بەدننىج تىكەنپىشىىشىكە باشىاليدۇ‪ .‬كېيىال نېمىشىقىدۇر ئازاب يېنىكپەب‪،‬‬ ‫ئاغرنقالر ئازنيى‪ ،،‬بەدننىج ئارام تېپىشىىقا باشىىاليدۇ‪.‬شىىۇ چاغدا قاسىىراقالر‬ ‫يوغىناب‪ ،‬ئىشىىشىىى‪ ،،‬قېپىال قاتاراتمىالرغا ئايپىنىدۇ‪ .‬قولالر كىرنشىىى‪،‬‬ ‫كېتىىدۇ‪ ،‬چىرا شىىىىۇنىداق بۇزۇلىىدۇكى‪ ،‬تونۇغىپى بولمىايىدنغىان ھىالغىا‬ ‫كېپىدۇ‪.‬‬ ‫بۇ كېچىىىدنمۇ تىپەمچىپىىىك قىپىىدنن‪ ،‬كۆز منى يۇمىىالمىىىدنن‪ ،‬كۆز م‬ ‫مەنىدنال خەۋەرسىىىىىز يىغاليىدۇ‪ ،‬ئىاغزنمىدنال داۋامپى شىىىىۆلگە ئىاقىىدۇ‪،‬‬ ‫تۇتىالمىايمەن‪ .‬قولۇمىدنال ئىالتە تىرمىاق چەشىىىىتى‪ ،‬يەتتىنجىسىىىىى يولىدا‪.‬‬ ‫قىىززنى يىېىرر‪ ،‬چىېىچىىن بىېشىىىىىىمىىدا‪ .‬ئىۆزەمىنىى ھەر ھىىالىىدا تەلەيىپىىىك‬ ‫ھېسابپىشىن كېرە ‪.‬‬ ‫ئا پىسىىام رۇمپۇقالر ماخاۋالرنى قەلدەنىج سىىىرتىغا چىقىرنېتتەرمى ‪.‬‬ ‫ئۇالرنى قايتا كىرنېالمىسىىىۇن دەب شىىىەھەر دەرۋازنسىىىىنى تاقاب قويارمى ‪.‬‬ ‫‪117‬‬

‫ھالبۇكى‪ ،‬كونيادا بۇنداق ئەمەس‪ ،‬بۇ يەردە بىر قو غۇراقنى ئېپى‪ ،‬يەرنمىز‪،‬‬ ‫شىىىۇنداق قىپسىىىاق ئاھالىپەرنى ئاگاھالندۇرغان مۇددە ئىچىدە شىىىەھەردە‬ ‫ئىىايىپىىنىىى‪ ،‬يىەرسىىىىە بىولىىىدۇ‪ .‬نىېىمىىال بىولىمىسىىىىىۇن‪ ،‬تىىپەمىچىىپىىىك‬ ‫قىپىشىىمىزغىمۇ رۇخسىە قىپىدۇ‪ ،‬بولمىسىا ئاچپىقتىال ئۆلگەن بوالتتۇق‪.‬‬ ‫مىاخىاۋ كېسىىىىىپى بولسىىىىىاڭ‪ ،‬تىرنىك قېپىشىىىىىڭنىىج ئىككى يولى بىارئ‬ ‫بىرننچىسى‪ ،‬تىپەمچىپىك قىپى ‪ ،‬ئىككىنچىسى باشقىالرغا دۇئا قىپى ‪.‬‬ ‫ئىككىپىسىدە قارنىج تويىدۇ‪.‬‬ ‫قانداقال بولمىسىىىۇن‪ ،‬ئاھالىپەر بىز ماخاۋالرنىج دۇئاسىىىىنىج ئاسىىىان‬ ‫مەقبۇ بولىىدنغىانپىقىغىا‪ ،‬ئىالالھنىىج بىزنى ئىايرنن سىىىىىنىايىدنغىانپىقىغىا‬ ‫ئىشىىىىىنىدۇ‪ .‬نېمىدتگەن بىمەنىپىكې ئۇنداق بولىدنغان بولسىىىىا بۇ ھالدا‬ ‫يەرەمىدۇقې ئەممىا ئۇالر بۇنىڭغىا ئىشىىىىىنىى‪ ،‬قىاتتۇ‪ .‬بىزدنال يىرگىن ىى ‪،‬‬ ‫تۇرسىىىىىمۇ‪ ،‬ئۇالر ئەچەن دۇئىىا قىپىىى‪ ،‬قويۇشىىىىىمىزنى تىپەب تۇرنىىدۇ‪.‬‬ ‫كېسىىەلپەرگە‪ ،‬تالەچپەرگە‪ ،‬قېرنالرغا‪ ،‬دەرتمەنپەرگە دۇئا قىپىشىىى‪ ،‬بېرنڭالر‬ ‫دەب بىز مىاخىاۋالرنى چىاقىرنىدۇ‪ .‬ئۇنىىج ھەققىگە تۇ بېرنى‪ ،،‬قىارنىمىزنى‬ ‫تويغۇزۇب‪ ،‬د مبىمىزنى سىىىالب قويىدۇ‪ .‬شىىۇ ئىنسىىانالرنى بىر چەشىىەنسىىەم‬ ‫كاشىىكىې كوچىالردا ماخاۋالرنى ئىتنىج ئورنىدا كۆرندنغانالر قاچانكى ئېغىر‬ ‫كېسىىەلپىك ياكى ئۆلەم ۋەھىمىسىىىگە دۇ كەلسىىە بىزنىج دۇئالىرنمىزدنال‬ ‫ئەمىد كەتىدۇ‪.‬كىشىىىىىپەر ئارنسىىىىىدا بىر تۇ چىپىك قەدرنمىز يوق‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئۆلەم ئارنالب يەرگەن ئۆيپەردە بىزلەر سۇلتانې‬ ‫قىاچىانكى دۇئىا ىغ ا تۇتۇلۇب قىالسىىىىىام بېشىىىىىمنى ئېگىى‪ ،،‬ئەرەبچە‬ ‫چەشىىىىىنىكسىىىىىز بىر نېمىپەرنى دەب‪ ،‬قورقۇن ئىچىدە يالېۇرغاندە دۇئا‬ ‫ھىيپىگەرلىك قىپماقتىال باشىىقا چارەم‬ ‫قىپىمەن‪ ،‬ئەمىسىىە قانداق قىال‬ ‫يوق‪ ،‬چەنكى ئىالالھنىىج بىز مىاخىاۋالرنىىج سىىىىۆزننى ئىا اليىدنغىانپىقىغىمۇ‬ ‫ئىشىىىىەنمەيمەن‪ .‬مېنى ئويغىىا سىىىى ېپىىى‪ ،،‬بۇنىىداق بولمىىايىىدنغىىانپىقىغىىا‬ ‫ئىشەند رندنغان ھې قانداق ئىشنى باشتىال كەچەر ب باقمىدنن‪.‬‬ ‫تۇلغىىا دۇئىىا قىپغىىانىىدنال كۆرە‪ ،‬گەرچە تىىايىىدنسىىىىى ئىىاز بولسىىىىىمۇ‪،‬‬ ‫تىپەمچىپىكنى راۋا كۆرد م‪ .‬تىپەمچپىك قىپسىىىىام ھې بولمىسىىىىا خەقنى‬ ‫ئالدنمايمەن‪ .‬رامىزاننى ئايالرنىج ئەڭ ياخشىىىسىىى دتمىگەندە‪ ،‬ەمە كەنى‬ ‫ھەتتىنىىىج ئەڭ ئېسىىىىىىى‪ ،‬كەنىىىدۇر‪ .‬مۇبىىارە رامىزان كەلگەن ھىىامىىان‬ ‫تىىپەمىچىىپەرگە بىىايىرام بىولىىىدۇ‪ ،‬رامىىزانىنىىىج ئىىاخىىرقىى ئىون كىەنىىىدە‬ ‫تىپەمچىپەرنىىج يىانچۇقى تولىىدۇ‪ .‬ئۇ كەنپەردە نىجىاتپى تىاتمىاس بېخىپالر‪،‬‬ ‫يىانچۇقىىدا چىايىان بىاقىىدنغىان تىخسىىىىىقالرمۇ ھەر قىانچە گۇنىاھ قىپسىىىىىاقمۇ‬ ‫مەغپىرە قىپىنىمىز دەب ئويالب‪ ،‬سەدنقە بېرن ئەچەن مۇسابىقىپىشىدۇ‪.‬‬ ‫‪118‬‬

‫رامىزان ئاخىرلىشىىىىشىىىتىال ئىپگىرر چوقۇم بىر ياخشىىىىپى قىپىشىىىقا‬ ‫ئىالىدنراب‪ ،‬قولىمىزغىا نىان‪-‬تىان يىاكى ئە ‪-‬تۆ كۇرۇش تە گە تۇتقۇزنىدۇ‪.‬‬ ‫يىپدا بىر ئا بولسىىىىمۇ كىشىىىىپەر تىپەمچىپەردنال قاچمايدۇ‪ ،‬ئەكسىىىىچە‬ ‫كىوچىىغىىا چىىقىىى‪ ،،‬بىۇلىۇڭ‪-‬تىۇچىقىىاقىالردنىال تىىپەمىچىى ئىىزدەيىىدۇ‪ ،‬ھەتىتىىا‬ ‫تېپىېالغىان تىپەمچى قىانچە ئەبگىا‪ ،‬بىچىارە بولسىىىىا شىىىىۇنچە خوش بولىىدۇ‪،‬‬ ‫ۋنجىدانى شىىىىۇنچىپىىك راھەتپىنىىدۇ‪ .‬نەقەدەر مەر ‪ ،‬يىاخشىىىىى ئىنسىىىىىان‬ ‫ئىكەنپكىنى كۆرسىتى ئەچەن بىر كەن بولسىمۇ بىزدنال يىرگەنمەيدۇ‪.‬‬ ‫راسىىىىتىنى ئېيتقىانىدا‪ ،‬بەگەنمۇ ئىامە يىاغىىدنغىانىدە قىپىىدۇ‪ .‬چەنكى‬ ‫مەۋالنىا بەگەن ۋەز سىىىىۆزلەش ھەم خۇتبە ئوقۇش ئەچەن مۇنبەرگە چىقىىدۇ‪.‬‬ ‫ىامىائە ئىالپىبۇرۇن يىغىپىى‪ ،،‬سىىىىەتپەر توشىىىىۇب بولىدر‪ .‬ئىچىىدە ئورۇن‬ ‫تىاتىالمىغىانالر ھويپىىدا سىىىىەب بولۇب تىزنپىدر‪ .‬مەۋالنىا قەيەردە ۋەز‪-‬تەبپىغ‬ ‫قىپسىىىىا شىىىىەھەرنىج بارلى تىپەمچىپىرر ۋە يانچۇقچىپىرر ھەسىىىىەلگە‬ ‫ئوالشىىقان ھەرنپەردە شىىۇ يەرگە توتپىنىدۇ‪ .‬بەگەنمۇ ئۇالرنىج بۇ يەردە ما ا‬ ‫ئوخشاش ھازنر ۋە نازنر بولۇب ئولتۇرغانپىقى ئېنى ‪.‬‬ ‫ئېرەن دەرنخىگە يۆنىپى‪ ،،‬مەسىىىىچىا دەرۋازنسىىىىىنىج نەق ئۇدۇلىدا‬ ‫ئولتۇردۇم‪ .‬يامغۇرنىج سىىىاب ھىدر يىراقتىكى بوسىىىتانپىقالردنال كەلگەن‬ ‫خۇشىىىىپۇراقالرغا ئارنپىشىىىىى‪ ،‬كەتكەنىدر‪ .‬تاۋاقنى ئالدنمغا قويدۇم‪ .‬مەن‬ ‫بىىاشىىىىىقىىا تىىپەمىچىىپەردە يىىغىالب‪-‬زارالب‪ ،‬يىىالىېۇرۇب يىەرمەيىمەن‪ ،‬گەب‬ ‫قىپىش ىمنىج ھا ىتى يوق‪ ،‬تاۋاقنى ئالدنمغا قويۇب سىەۋر قىپى‪ ،‬كەتەب‬ ‫ى‬ ‫ئولتۇرنمەن‪ .‬ماخاۋ كېسىىپىنىج تايدنسىى بەلكىن مۇشىۇ بولسىا كېرە ‪ .‬نالە‬ ‫قىپىى‪ ،،‬يىالېۇرۇب‪ ،‬يىاش تۆكەب‪ ،‬نەقەدەر شىىىىور تېشىىىىىانە ئىكەنپىكىڭنى‬ ‫چەشىىىەند ر شىىىە نىج ھا ىتى يوق‪ ،‬يەز نى ئېچى‪ ،‬بىرال كۆرسىىىىتى‪،‬‬ ‫قويساڭ بولدر‪ ،‬ئون ئېغىز تاراڭ سالغانغا يارايدۇ‪.‬‬ ‫بەگەنمۇ شۇنداق قىپدنن‪.‬‬ ‫كۆب ئۆتمە تىىاۋنقىمغىىا بىر نەچچە تە گە چەشىىىىتى‪ .‬ھەممىسىىىىى‬ ‫تۆشىەكپە مىر تە گە‪ .‬بىرەر ئالتۇن‪ ،‬كەمەش تە گە بولسىىدر ئارنسىىدا‪.‬‬ ‫بەلگىسىىى كەن‪ ،‬ئا ‪ ،‬شىىىر‪ ،‬نېمە بولسىىا بولىېترەتتى‪ .‬ئاالئىددنال كەيقۇباد‬ ‫ھىازنر يەرگەز ۋاتقىان قىانۇنالرنى بوشىىىىىاتقىانىدنال بېرر ھەلەب بەگپىرننىىج‬ ‫كەمەشىى‪ ،‬فاتىمىيپەرنىج دننارر‪ ،‬باغدا خەلىپىسىىنىج تە گىسىى‪ ،‬ھەتتا‬ ‫ئىتالىيە ئاقچىسىىنى ئۆتىدنغان تۇ قىپىېەتتى‪ .‬كونيانىج ھۆكەمرانپىرر‬ ‫بۇالرنى قوبۇ قىپغان يەردە‪ ،‬تىپەمچىپىرر قوبۇ قىپما قاالمدۇ‬ ‫تۇ بىپەن تەڭ بىر نەچچە غازاڭ چەشىتى قۇچىقىمغا ‪ ،‬ئەسىتەمدنكى‬ ‫دەرە قىزن‪ ،،‬سىىىېرن ياتراقپىرننى تۆكەۋاتاتتى‪ .‬شىىىاما چىقى‪ ،،‬توب‪-‬‬ ‫‪119‬‬

‫توب غىازا الر تىاۋنقىمغىا چەشىىىىەۋاتقىانىدا ئويپىىدنمكى‪ ،‬ئىرەن دەرنخى بىپەن‬ ‫ئوخشىىىشىىىدنغان تەرەتپىرنمىز كۆب ئىكەنې كەزدە ياتراقپىرننى تۆكەۋاتقان‬ ‫دەرە ھەر كەنى بەدننىىىدنال بىر نەرسىىىىە كېمىيىېاتقىىان مىىاخىىاۋالرغىىا‬ ‫ئوخشىماسمۇ‬ ‫مەنمۇ يىىاتيىىالىڭىىا بىر دەرە ‪ ،‬تېرەم‪ ،‬ئەزالىرنن‪ ،‬يەز م چېچىپىىى‪،‬‬ ‫تۆكەلمەكتە‪ .‬ھەر كەنى بەدننىمنىىج بىر تىارچىسىىىىى مېنى تەر ئېتىىدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما دەرەخنىج ئەكسىىىىچە‪ ،‬مەن يوقاتقانپىرنمنى قايتۇرۇۋااللمايمەن‪ .‬مەن‬ ‫ئەچەن قايتا بىخپىنىدنغان باھار تەسىىپى يوق‪ .‬بەگەن يوقاتقان نەرسىىەمنى‬ ‫ئاخىرنغىچە يوقىتىمەن‪.‬‬ ‫كىمكى تاۋنقىمغا تۇ تاشىىىىپىسىىىىا مەندنال قېچىېاتقاندە تېزلىك‪،‬‬ ‫ئالدنراشىىىىپى بىپەن تاشىىىىاليدۇ؛ ما ا قاراب سىىىىالما تۇرۇب قىپىدۇ بۇ‬ ‫ئىشىىنى‪ .‬كىشىىىپەر تىپەمچىپەرگە تۇ بەرگەندە نېمىشىىقا ئۇالرنىج يەزنگە‬ ‫قارنمايدۇ كۆزنمىزگە قارنسىىا نەزەرنمىزدنال بىر ئىپپە ياكى شىىۇمپۇقنىج‬ ‫كېپى‪ ،‬قېپىشىىىدنال قورقسىىا كېرە ‪ .‬ەمدىيەتنىج نەزەرندە بىز ئوغرنالر‪،‬‬ ‫قىاتىپالر‪ ،‬ئىازغۇنالردنال بەتتەر ئىنسىىىىىانالر‪ .‬ىنىايە سىىىىىادنر قىپغىانالر‬ ‫خەتەرلىىك كۆر نسىىىىىمۇ‪ ،‬ھې بولمىسىىىىىا ئۇالرنىىج چىرايىغىا قىاراب تۇرۇب‬ ‫مۇئىامىپە قىپىشىىىىىىدۇ‪ .‬بىراق بىزدە ئىادەمپەرگە كەلگەنىدە‪ ،‬بىزگە قىاراتمۇ‬ ‫قويمىايىدۇ‪ .‬بىزگە قىارنسىىىىىال ئۆلەمنى كۆرنىدۇ ھەمىدە ئۆلەمنىىج بۇنچىپىىك‬ ‫يېقىال ۋە قاباھەتپىك بولىدنغانپىقىغا ئىشىىىىەنگەسىىىىى كەلمەيدۇ‪ .‬شىىىىۇ ا‬ ‫بىزدنال كۆزلىرننى قىاچۇرنىدۇ‪ ،‬بىزگە تۇ بەرگەنىدە بىز يوقتە مۇئىامىپە‬ ‫قىپىدۇ‪.‬‬ ‫خىيالغا تېتى‪ ،‬ئولتۇرسىام‪ ،‬ئارقامدا بىر يەرلەردە ئاال‪-‬توتىالڭ چىقى‪،‬‬ ‫كەتتى‪ .‬بىرسىىىىىنىىىج كېپىېاتىىىدۇ‪ ،‬كېپىېاتىىىدۇې“ دەب توۋلىغىنىنى‬ ‫ئا پىدنن‪.‬‬ ‫كەلگەن كىشىىىى ئەلېەتتە رۇمى ئىدر‪ ،‬كېپىشىىىپىرر نەقەدەر ھەيېە ې‬ ‫ئاسىىىتىدا سىىىەتتە ئاق ئا ‪ ،‬قەھرنېا رە پىك تونىدنكى ئالتۇن مەشىىىۇتالر‬ ‫ئەنچە‪-‬مەرۋايىتتە تارقىراب تۇراتتى‪ .‬ئارقىسىىىىىدا ئۇنىج مۇرشىىىىىدلىرر‪،‬‬ ‫مەستانىپىرر‪ ،‬ئەگەشكەچىپىرر قىستا چىپى تەيدا قىپىېاتسا‪ ،‬ئۇ ئالدندا‬ ‫مەغرۇر‪ ،‬ئالىمالرچە ئېسىىىى‪ ،‬سىىىەتە بىپەن ئىپگىرلەۋاتاتتى‪ .‬ئۇنىڭدنكى‬ ‫ەلىپكارلى ‪ ،‬ئىشىىەن ‪ ،‬تاراسىىە ۋە توتنى يېرن‪ ،‬كېپىشىىپىرنگە قارنسىىا‬ ‫ئالىمدنال كۆرە ھۆكەمدارغا بەكرە ئوخشىىىىايتتىئ شىىىىاما ‪ ،‬ئو ‪ ،‬سىىىىۇ ۋە‬ ‫تۇتراقنىىج سىىىىۇلتىانى ئىىدرې ھەتتىا ئېتىمۇ ئۆزنگە مىنگەن ئىادەمنىىج‬ ‫ھۆرمىتىنى بىپىدنغاندە تىك‪ ،‬چەبدەس‪ ،‬سالماق ما اتتى‪.‬‬ ‫‪120‬‬

‫تىىاۋنقىمىىدنكى تە گىپەرنى دەرھىىا يىىانچۇقۇمغىىا تىقىىى‪ ،،‬يەز منىىىج‬ ‫يارنسىىىنى ئوچۇق قويغان ھالەتتە سىىەلپەمنى چىج ئوراب‪ ،‬امىگە كىرن‪،‬‬ ‫كەتتىن‪ .‬مەسىچىتنىج ئىچىدە ئادەم شىۇنچىپىك كۆب‪ ،‬سىەتپەر زن ئىدنكى‪،‬‬ ‫ئورۇن تېپى تۇرماق‪ ،‬ئەركىال نەتەس ئېپىشىىىىمۇ تەس ئىدر‪ .‬ئەمما ماخاۋ‬ ‫كېسىىىىپى بولۇشىىىنىج بىر ياخشىىىى تەرنپى شىىىۇكى‪ ،‬ئەڭ قىسىىىتا چىپى‬ ‫ۋاقىتتىمۇ بىر يەرنى ئاسىىىىان تاتقىپى بولىدۇې قەيەردنال بولسىىىىام ھېچكىن‬ ‫مېنىىىج يېنىمىىدا ئولتۇرۇشىىىىنى خىىالىمىىايىىدۇ‪ ،‬مېنى كۆرگەنپەر كەينىگە‬ ‫چېكىنى‪ ،،‬نەچچە قەدەم نېرنغا كېتىدۇ‪ .‬كېسىىىپىمنىج سىىايىسىىىدە بىر‬ ‫بۇلۇ دا ئورۇن تېپى‪ ،‬ئولتۇردۇم‪.‬‬ ‫بىر دەمدنال كېيىال ۋەز‪-‬تەبپىغ باشالندر‪.‬‬ ‫‪ −‬مۆھتەرەم ىامىائە ‪ −،‬دتىدر رۇمى‪ ،‬ئىاۋازر بەزنىدە چىىج‪ ،‬بەزنىدە بوش‬ ‫كېپىېاتاتتى‪ −،‬بىز دائىن گۇمانغا چەشىىىىەب قالىمىز‪ ،‬ئۆزنمىزنى كىچىك‪،‬‬ ‫بىچارە ھېر قىپىمىز‪ ،‬بەيە كائىنا ئالدندا بىز كىچىككىنە بىر نەرسىىە‪،‬‬ ‫بەدننىمىز مۇشىىىىۇنچىپىىىك‪ ،‬ئەقىىى‪-،‬ئىىىدراكىمىز‪ ،‬ئىرادنمىز چەكپىىىك‪.‬‬ ‫بۇنىڭغا قاراب بەزنپەر شىىىۇنداق سىىىوئا سىىىورايدۇئ ئالالھ ئەچەن بۇ فانىي‬ ‫ېنىمنىىىج نېمە ئەھمىيىتى بىىار مېنىىىج بۇ غىىايە زور دۇنيىىادا نېمە‬ ‫قىممىتىن بولسىىىىۇن بەگەنكى خۇتبىىىدە بۇ سىىىى وئىىالنىىىج ىىاۋابىنى‬ ‫بەرمەكچىمەن‪.‬‬ ‫ئەڭ ئالدندنكى سىەتتە رۇمىنىج ئىككى ئوغپى‪ ،‬رەھمەتپىك ئانىسىىغا‬ ‫ئوخشىىىايدۇ دتيىپگەن چوڭ ئوغپى سىىىۇلتان ۋەلەد بىپەن چىرايى تەمكىال‪،‬‬ ‫ئۇزۇن كىرتىك‪ ،‬بادام كۆزلە ‪ ،‬تېشىىانىسىىى كەڭ‪ ،‬ئەمما ئەتراتىغا سىىوغۇق‬ ‫نەزەر سىىىىېپىىى‪ ،‬ئولتۇرغىىان قېرننىىدنشىىىىى ئىىاالئىىىددنال ئولتۇراتتى‪ ،‬ھەر‬ ‫ئىككىپىسى دادنسىدنال تەخىرلىنەتتى‪.‬‬ ‫مەۋالنا بىر دەم تۇرنېتپى‪ ،‬سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫‪ −‬ئىادەم ئوغۇلپىرر‪ ،‬ھەۋۋا قىزلىرر تىاغۇ ئىاسىىىىمىان كۆتەرەلمىگەدە‬ ‫شىىىۇنداق كاتتا ئىپىمگە مۇشىىىەررەب بولدنكى‪ ،‬ئالالھ تائاال قۇرئان كەرنمدە‬ ‫مۇنداق دەيدۇئ بىز ئۇ ئامانەتنى ئاسىمانالرغا‪ ،‬يەرگە ۋە تاغالرغا تە پىدۇق‪،‬‬ ‫ئۇالر ئۇنى ئەسىىىىتىگە ئېپىشىىىىقىا ەرئە قىاللمىىدر‪ ،‬ئۇنىڭىدنال قورقتى‪،‬‬ ‫شىۇنىج بىپەن ئۇنى ئىنسىان ئەسىتىگە ئالدر“‪ .‬مانا مۇشىۇنداق ئالىي مەقام‬ ‫ۋە مەۋقى‪ ،‬مۇشىىۇنداق مۇھىن نىسىىبە ۋە نېمە بېرنپگەن ئىنسىىان نېمە‬ ‫ئەچەن ئالالھ ئۇنىج ئەچەن تىپىگەندننمۇ تۆۋەن‪ ،‬تەس نەرسىىىىپەرنى غايە‪-‬‬ ‫نىشىىان قىپىدۇ نېمە ئەچەن ئۆزننى خارالب تەسىىپەشىىتەرندۇ نېمە ئەچەن‬ ‫ئالىي مەقامدا تۇرۇب ئۆزننى رەسېا قىپىدۇ‬ ‫‪121‬‬

‫رۇمى دانە‪-‬دانە سىۆزلەيتتى‪ ،‬كۆب ئوقۇغان ئىنسىانالرغا خاس بىر خى‪،‬‬ ‫خاتىر ەمپىك بىپەن نادنر سىىۆزلەرنى تالالب ئىشىىپىتەتتى‪ ،‬نۇتقى شىىۇنچە‬ ‫راۋان بىولىۇب‪ ،‬بىىر قىېىتىىن ئىشىىىىپەتىكەن ئىوخشىىىىىىتىشىىىىنىى ئىىكىكىىنىچىى‬ ‫ئىشپەتمەيتتى‪.‬‬ ‫دتىدنكىئ ئىالالھ يەتتە قىا ئىاسىىىىمىاننىىج ئەسىىىىتىىدە بىر تەختتە‬ ‫ئولتۇرمىايىدۇ‪ ،‬بەلكى ھەر بىرنمىز بىپەن يېقىال دوسىىىىىا‪ .‬تىارتقىان بىارلى‬ ‫ئازابالر‪ ،‬ئۇچرنغان بەختسىىىىزلىك ۋە كەلپەتپەر ئەسىىىپىدە بىزنى ياراتقۇچى‬ ‫ئالالھقا تېخىمۇ يېقىنالشتۇرندۇ‪.‬‬ ‫قولپىرنمىزغىا دنققە قىپسىىىىىا الر‪ ،‬بىامىاقپىرنمىز دائىن ئېچىپىى‪،‬‬ ‫يىۇمىۇلىۇب تىۇرنىىدۇ‪ ،‬تىۇتىىمىىز‪ ،‬قىويىۇۋتىتىىمىىز؛ قىويىۇۋتىتىىمىىز‪ ،‬تىۇتىىمىىز‪ .‬بىىر‬ ‫ئىچىگە‪ ،‬بىر تېشىىغا ئاچىمىز‪ .‬مۇشىتۇمىمىزنى تەگكەندنال كېيىال چوقۇم‬ ‫ئىىاچىمىز‪ .‬ئۇنىىداق بولمىسىىىىىىا ئىىىدر‪ ،‬تىىالەچتە بولۇب قىىاالتتۇق‪.‬‬ ‫مەۋ ۇتپۇقىمىزمۇ شۇنداق‪ .‬بىر دەم ئېچىپى‪ ،،‬بىر دەم يېپىپى‪ ،‬تۇرنمىز‪.‬‬ ‫يەرنكىمىز گاھىدا سىىىقىپسىىا‪ ،‬گاھىدا يايراب كېتىمىز‪ .‬قارنمۇ قارشىىىدە‬ ‫كۆر نگەن بۇ ئەھېا مەۋ ۇتپۇقىمىزنىج دە ئۆزندۇر‪.‬ئۇچۇۋاتقان قۇشىىىالرغا‬ ‫قىاراب‪ ،‬قىانىاتپىرننى قىانىداق ھەرنكەتپەنىد ر ۋاتقىانپىقىغىا دنققە قىپىڭالر‪،‬‬ ‫بىر ئەسىىتىگە‪ ،‬بىر يۇقىرنغا قاقىدۇ قاناتپىرننى‪ .‬بىر قايغۇدنال كېيىال بىر‬ ‫بەخا‪ ،‬ھايا مانا مۇشۇنداق گەزە تەرتى‪ ،،‬ماسپى ‪ ،‬تە پۇ پۇق ئىچىدە‬ ‫داۋامپىشىدۇ‪.‬‬ ‫باشىىىتا ئا پىغانپىرنمنى ياقتۇردۇم‪ ،‬دتمە ‪ ،‬خۇشىىىالپى بىپەن ئازاب‬ ‫بىر قۇشىىىىنىىج قىانىاتپىرنىدە بىر‪-‬بىرنگە بىاغپى ئىىدر‪ ،‬بىر‪-‬بىرنگە‬ ‫تايىناتتى‪ .‬بۇنى ئويالب كۆ پەم تەسىەلپىي تاتتى‪ .‬ئەمما باشىقا بىر سىوئا‬ ‫كىالالمغىا كىرنېالىدر‪ .‬مەۋالنىا مەھرۇمىيە ‪ ،‬ئىازاب‪ ،‬بىااليى ئىاتە ۋە قورقۇن‬ ‫دتگەنپەرنى بىپەمىدۇ ئۇ ئىابرويپۇق بىر ئىادەمنىىج ئوغپى بولۇب دۇنيىاغىا‬ ‫كەلدر‪ ،‬دادنسىى‪ ،‬يەتتە ئە دادر ھەر زامان مۆتىېەر ئائىپىپەردنال بولۇب‪ ،‬ئۇ‬ ‫مۇشىىىەققەتنىج نېمىپىكىنى بىپمە ‪ ،‬باياشىىىا تۇرمۇش‪ ،‬راھە ‪-‬تاراغەتتە‬ ‫ياشىىىاب كەلدر‪ .‬تۇنجى خوتۇنىنىج ئۆلەمى ئۇنى قايغۇغا سىىىالغاندۇ‪ ،‬ئەمما‬ ‫مېنىڭچە‪ ،‬ئۇنىڭىدنال بىاشىىىىقىا ھېچقىانىداق رنيىازە چېكىى‪ ،‬بىاقمىىدر‪.‬‬ ‫تۇغۇلۇشىىىىدننال بايپى ئەسىىىتىگە چەشىىىەب‪ ،‬ئېسىىىى‪ ،‬ئادەمپەر ئارنسىىىىدا‬ ‫يېتىپى‪ ،،‬ئەڭ ياخشى ئالىمالرنىج قولىدا تەربىيىپەندر‪ ،‬دائىن سۆيەلدر‪،‬‬ ‫ئىززەتپەن در‪ .‬شىىىىۇنىداق تۇرۇب نېمىشىىىىقىا مەنىدە مىاخىاۋ‬ ‫ى‬ ‫مىاختىالىدر‪،‬‬ ‫كېسىىىپىنىج ئالدندا ئازاب چېكىشىىنىج ھەقىقىتى توغرۇلۇق سىىۆزلەيدۇ‬

‫‪122‬‬

‫ئىچىن ئىاچچىققىا تولۇب‪ ،‬ئىاغزنن قىرتىاق بولۇب كەتتى‪ ،‬دەرتنى ئىچىمگە‬ ‫يۇتالمىدنن‪.‬‬ ‫ئىچىن سىىىىىقىپىىى‪ ،،‬رۇمى بىپەن ئىىارنمىزدنكى تەرقنىىىج نەقەدەر‬ ‫قورقۇنچپۇق ئىكەنپىكىنى ھېر قىپىدنن‪ .‬ئىالالھ نېمە ئەچەن زنتپىقالرنى‬ ‫ئوخشىاشىپىقتىال‪ ،‬ماسىالشىماسىپىقالرنى ئۇيغۇنپۇقتىال‪ ،‬ئادالەتسىىزلىكپەرنى‬ ‫ئادالەتتىال بەكرە ياخشىىى كۆرندۇ چەكتىال ئېشىىى‪ ،‬كەتكەن ياكى سىىە‬ ‫قىارنغىان‪ .‬يىا ئۇنىداق‪ ،‬يىا بۇنىداق‪ .‬ئۇ مەن ئەچەن نىامراتپى ‪ ،‬مۇھتىا پى ‪،‬‬ ‫ئاچپى ‪ ،‬يوقسىىۇزلۇق‪ ،‬مۇسىىىبە ھەققىدە سىىۆزلىگەن بولسىىا‪ ،‬ئۆزر ئەچەن‬ ‫باياشىىاتپى ‪ ،‬ئىرتان‪ ،‬سىىائادە ‪ ،‬سىىاالمەتپىك ۋە مۇۋەتپەقىيە ‪...‬ھەققىدە‬ ‫سىۆزلىدر‪ .‬مەن كىشىىپەرنىج قۇسىقۇسىىنى كەلتەرمەسىپىك ئەچەن يەز منى‬ ‫ئېتىېالسىىىىىىام‪ ،‬ئۇ ئوتتۇرنغىىا چىقىىى‪ ،،‬بىىاھىىاسىىىىىز ئەنچە‪-‬مەرۋايىتتە‬ ‫چاقنايتتى‪.‬‬ ‫مېنىج ئورنۇمدا مەۋالنا بولۇب قالغان بولسىىىىا نېمە قىالر‪ ،‬نېمە بولۇب‬ ‫كېتەر بولغىيىىدر دەب ئويالب قىىالىىدنن‪ .‬ئۇ ئۆزنىىدە ئىمتىيىىازلى بىر‬ ‫ئەمىنپىىىك رەھبىرننىڭمۇ كەنپەرنىىىج بىرنىىدە تۇتپىشىىىىىىى‪ ،،‬يىقىپىىى‪،‬‬ ‫چەشىىىدنغانپىقىنى ئويالب باقامدنغاندۇ چەتكە قېقىپى ‪ ،‬خارلىنى ‪ ،‬بىر‬ ‫يەرگە ئىاتىرنېتتىپى ‪ ،‬نىاھەق گەب ئىا الش دتگەنپەر قىانىداق‪ ،‬بىپەمىدنغىانىدۇ‬ ‫بىر كەن بولسىىىمۇ باشىىقىالرنىج زەھەردە تىپپىرننى ئا الب باققانمىدر‬ ‫ما ا بېرنپگەن بۇ ھايا ئۇنىڭغا بېرنپگەن بولسىىىىىدر‪ ،‬مۇشىىىىۇنداق كاتتا‬ ‫مەۋالنىا بوالالرمىىدر كىالالمغىا كىرنېالغىان ھەر خىى‪ ،‬سىىىىوئىالالر بىپەن تەڭ‬ ‫ھەسىىىىەتخورلۇقۇم كەچىيىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئىاخىرنىدا مەۋالنىاغىا بولغىان ئىاچچىقىن‬ ‫ئۇنىڭغا بولغان مەستانىپىقىمنى بېسى‪ ،‬چەشتى‪.‬‬ ‫ئولتۇرالمىا قالدنن‪ ،‬ئورنۇمدنال قوتۇب امائەتنى ئىتتىرن‪ ،‬سىىىىوقۇب‬ ‫يەر ب تاالغا چىقتىن‪ .‬بەزنپىرر ما ا بىزارلى بىپەن‪ ،‬بەزنپىرر ھەيرانپى‬ ‫بىپەن قىاراب قويىدر‪ .‬بۇنچە كۆب ئىنسىىىىىان ۋەز ئىا الش ئەچەن ىامەگە‬ ‫كىرنشىىىىكە ئىنتىپىېاتسىىىىا‪ ،‬بىرسىىىىىنىىج تىاالغىا مېڭىشىىىىىنى ھېچكىن‬ ‫چەشەنمەيتتى‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫بۇ شەھەردە بېشىمنى تىقىدنغان بىر يەر تېپىشىن كېرە ‪.‬‬

‫‪123‬‬

‫دتھقان مېنى شىەھەر مەركىزنگە چەشىەر ب قويغاندا‪ ،‬قىپىدنغان تۇنجى‬ ‫ئىشىن تۇرندنغان بىر يەرنى ئىزدەش بولدر‪ .‬كۆرگەن مېھمانسارايالر ئىچىدە‬ ‫ناۋاتچى سىىارنيى ما ا دە ئۇيغۇن كېپىدنغاندە قىالتتى‪ .‬سىىارايېەن ما ا‬ ‫تۆ ئۆينى كۆرسىىەتتى‪ ،‬ئەشىىيالىرر ئەڭ ئاز بولغىنىنى تالپىدننئ بىر بورا‬ ‫تۆشىىىىە ‪ ،‬كونىراب كەتكەن يۇڭ ئەدنيا ‪ ،‬تىپىكى ئىچىگە كىرن‪ ،‬كەتكەن‬ ‫بىر قەنىدنى‪ ،،‬يىاسىىىىتۇق قىپى ئەچەن كەن نۇرنىدا قۇرنتىپغىان خى ‪ ،‬يەنە‬ ‫گەزە مەنزنرنسىىىىى بىار ئىىدر‪ .‬دترنزنىدنال قىارنغىانىدا تەتەن شىىىىەھەر ئۇنىىج‬ ‫ئەتراتىدنكى تۆتىپىك ئېتەكپىرنگىچە ئوچۇق كۆر نەتتى‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىىداق قىپىىى‪ ،،‬يىپالردنال بېرر داۋامالشىىىىتۇرۇب كېپىېاتقىىان‬ ‫اھانكەزدنپىك تۇرمۇشىىىۇمنى بىر كەندنال تاشىىىالب‪ ،‬مۇقىن ھاياتقا ئۆتتەم‪.‬‬ ‫سىارايغا ئورۇنپىشىىپال‪ ،‬كونيا كوچىپىرننى ئايالنغىپى چىقتىن‪ .‬ھەر قەدەمدە‬ ‫بىر بىاشىىىىقىا تىى‪ ،،‬بىاشىىىىقىا دنال‪ ،‬بىاشىىىىقىا ئىادەتپەرگە ئۇچرنىدنن‪ .‬سىىىىىگىان‬ ‫چالغۇچىپىرنغا‪ ،‬ئەرەب سىىەيياھپىرنغا‪ ،‬خىرنسىىتىدان مۇرنتپىرنغا‪ ،‬يەھۇدني‬ ‫سىىودنگەرلەرگە‪ ،‬بۇددنسىىا راھىبالرغا‪ ،‬تەرەڭ شىىائىرالرغا‪ ،‬چىال ماچىندنال‬ ‫كەلگەن چامباشىچىالرغا‪ ،‬ھىندنسىتانپى يىالن ئويناتقۇچىالرغا‪ ،‬سىېھرنگەر‬ ‫مە ۇسىىىىىيالرغىا ۋە رنن تەيالسىىىىوتپىرنغىا يولۇقتۇم‪ .‬قۇ بىازنرنىدا بەدننى‬ ‫سىىەتتە ئاق چۆرنپەرنى ۋە شىىۇنچە زۇلۇمالرنى كۆر ب تىپى تۇتۇلۇب‪ ،‬ئاختا‬ ‫قىپىنغىان قىارا تەنپىىك ھەرەم ئىاغىپىرننى كۆرد م‪ .‬قىان ئىالىىدنغىان ئۆتكەر‬ ‫تىچاقالرنى كۆتەر ۋتپى‪ ،،‬ئادەم كەتەۋاتقان سىى اتراچالرنى‪ ،‬بىپپۇر تاقىېالغان‬ ‫كاھىنالرنى‪ ،‬ئو يۇتۇۋاتقان سىىېھرنگەرلەرنى ئۇچراتتىن‪ .‬يولالردا قۇددۇسىىقا‬ ‫كېتىېاتقىان ھىا ىالر‪ ،‬ئەھپى سىىىىەلىپنىىج ئىاخىرقى ئۇرۇشىىىىىىدنال قېچىى‪،‬‬ ‫كەلگەن ئەسىىكەرلەر بار ئىدر‪ .‬ئاھالىپەر گېنوۋاچە①‪،‬فرانسىىوزچە‪ ،‬گېرنكچە‪،‬‬ ‫تارسىچە‪ ،‬تەركچە‪ ،‬كۇرتچە‪ ،‬ئەرەبچە‪ ،‬ئەرمەنچە‪ ،‬سىۇريانچە‪ ،‬ئىبرانچە ۋە قايسىى‬ ‫تىپغا تەۋەلىكىنى ئۇققىپى بولمايدنغان ھەر خى‪ ،‬تىپالردا تارا پىشىىاتتى‪.‬‬ ‫بۇ ئىنسىانالر شىۇنچە زور تەرقپى بولغىنىغا قارنما ھەممىسىىدە ئورتاق بىر‬ ‫تامامالنماس پى ھالى‪ ،‬ھەر بىرر تېخىچە تەتمىگەن بىرەر‬ ‫ى‬ ‫نەرسىە بار ئىدرئ‬ ‫سەندە ئەسىرر ئىدر‪.‬‬ ‫كونيا شىىىىەھىرر بابى‪ ،‬قەلدەسىىىىىگە ئوخشىىىىايتتى‪ ،‬ئىشىىىىالر دائىن‬ ‫ئۆزگىرنى‪ ،،‬بۆلەنەب‪ ،‬ھە قىپىنىى‪ ،،‬بۇزۇلۇب‪ ،‬يېڭىپىنىى‪ ،،‬تەكرارلىنىى‪،،‬‬ ‫ئايدنڭپىشىىى‪ ،،‬چەكتىال ئېشىىى‪ ،،‬ھاياتىي كەچى تەيدا بولۇب ھەم يوقاب‬ ‫تىۇراتىتىى‪ .‬كىۆرگەنىپىىرنىن دە مىۇرەكىكەب ئىشىىىىىالر‪ ،‬تىىاتىپىىاراقىچىىپىى ۋە‬ ‫ئالدنراشىىىچىپى بولۇب‪ ،‬ھەممىسىىىىنىج دەردر بار ئىدر‪ ،‬ئەمما ھېچكىن‬ ‫①‬

‫گېنوۋاــ ئىتالىيىنىڭ غەربىي شىمال قىسمىغا جايالشقان بىر ئۆلكىسى‪.‬‬

‫‪124‬‬

‫ھېچكىمدنال ئاغرننمايتتىې ئىنسىانالرنى تەرقپەند رمەسىتىال ھەر كىشىى ۋە‬ ‫ھەر ىايغىا تەكشىىىىى بىاقتىن‪ ،‬دەرتپىرنگە يىراق‪ ،‬ئەممىا قەلبپىرنگە يېقىال‬ ‫تۇردۇم‪.‬‬ ‫ئون ئالتىنچى ىزم‪ :‬ئالالھ تائا‪ ،‬ۇقسەا سەىزدۇر‪ ،‬ئۇ ى ياۈشەى ك رپش‬ ‫ئاسەەان ئەم ا ا ىن ئىنسەەا الر ى ئۇ‪،‬ر ىئ توغرا‪ -‬ۈاتالى لىرى بىلەن بىللە‬ ‫ئېسىددە بولسۇ كى‪ ،‬كىشى بىر ەرسىنى ەقەە ئۇ ى‬ ‫ياۈشى ك رپش تە‬ ‫يەاۈشەەە ەەى ك رگەن دەرلىىەدە بىلەلە يەدۇ دې ەككى‪ ،‬بەاقەەە ە ىالر ى بەاغرلدغەا‬ ‫باس ە اس ەەتىك‪ ،‬يارلتىلغۇچىنى يارات ۇچىنىئ ئۇلۇغلۇقى س ەەەۋەبىدلك ياۈش ەەى‬ ‫ك رمەسەەە ەەتىك ئەالالھنى ھەقلىق رەۋلشەەە ەەتە بىلەل ەيسەەە ەەەن ھەم يەاۈشەەە ەەى‬ ‫ك رەل ەيسەن‬ ‫قېرر‪-‬يىىاش‪ ،‬ھەر كەسىىىىىپتىكى ھەنەرۋەنپەر كەن بويى تەر تۆكەب‬ ‫ئىشىىىپەيدنغان كىچىك‪ ،‬زە دۇكانالر ايالشىىىقان تار كوچىالرنى ئايالندنن‪.‬‬ ‫ھەر بۇلۇ ىدا بىر كىمپەر چوقۇم مەۋالنىا ھەققىىدە تىاراڭ سىىىىىاالتتى‪ .‬بۇنچە‬ ‫ياخشىىى كۆر لەش قانداق ئىشىىتۇ بۇنچە مەشىىھۇر بولۇش‪ ،‬دائىن ھۆرمە ‪-‬‬ ‫ئېتىبارغا ئېرنشىىى ئىنسىىاننى قانداق قىپىېتتەر دەب ئويالب قالدنن‪ .‬بۇ‬ ‫سىىىىوئىالالرغىا بېرنپىى‪ ،‬كېتىى‪ ،،‬رۇمى ۋەز‪-‬تەبپىغ سىىىىۆزلەيىدنغىان ىامەگە‬ ‫ئەمەس‪ ،‬قارشىىىى يۆنىپىشىىىكە كېتىېاتقانپىقىمنى سىىىەزدنن‪ .‬ئەتراتىمدنكى‬ ‫مەنزنرە ئۆزگىرنشكە باشپىدر‪ .‬شەھەرنىج شىما تەرنپىگە ما غانچە خاراب‬ ‫ئۆيپەر ‪ ،‬ۋەيرانە بىاغ‪-‬ۋارانالر ئىالىدنمغىا چىقتى‪ ،‬كوچىالردا ە گى‪ -‬ېىدە‬ ‫قىپىى‪ ،‬ئوينىاۋاتقىان نىامرا ‪ ،‬بە ېاش بىالىالرغىا ئۇچرنىدنن‪ .‬ئىچكىرنپەب‬ ‫مىىا غىىانچە ئۆيپەر‪ ،‬ئىىادەمپەرال ئەمەس‪ ،‬تۇراقالرمۇ ئۆزگەردر ۋە بىىارا‪-‬بىىارا‬ ‫كەچىيى‪ ،‬كەتتى؛ دورا‪-‬دەرمە ‪ ،‬ياغ‪ ،‬سىىىىامسىىىىاق تۇرنقى قويۇقالشىىىىتى‪.‬‬ ‫ئىىاخىرنىىدا بىر تىىار كوچىغىىا كىردنن‪ ،‬بۇ يەردە ئە تۇراق كەچپە ئىىىدرئ‬ ‫مۇشىىك‪-‬ئەنبەر‪ ،‬تەر ۋە شىىەھېە ‪ .‬دتمە ‪ ،‬كونيا شىىەھىرننىج بۇزۇقچىپىقتا‬ ‫نامى چىققان بىر مەھەلپىسىگە كېپى‪ ،‬قالغانىدنن‪.‬‬ ‫يولىغىا تىاش يىاتقۇزۇلغىان دۆڭ كوچىنىىج بېشىىىىىىدا ئىانىدنال‪-‬مۇنىدنال‬ ‫قوراشىىىىتۇرۇلغىان‪ ،‬ال تېمى قومۇش بىپەن تۇختىالنغىان بىر ئۆ بولۇب‪،‬‬ ‫ئۇنىج ئالدندا بىر توب ئايا تارا پىشىىىىى‪ ،‬ئولتۇراتتى‪ .‬مېنىج يېقىنالب‬ ‫بىارغىنىمنى كۆر ب تىارنڭىنى توختىتىى‪ ،،‬مىا ىا گۇمىان بىپەن قىاراشىىىىتى‪،‬‬ ‫چىرايپىرننى بىزارلى ۋە مەسىىىىخىرە قىاتپىىدر‪ .‬ئىايىالالرنىىج يېنىىدا ئىادەم‬ ‫زوقپىنىى‪ ،‬قىاراب قىالغۇدە چىرايپى گەلپەرگە تولغىان ىب اغ بولۇب‪ ،‬بۇنىىج‬ ‫باغېننى كىن بولغىيدر دەب قىزنقى‪ ،‬قالدنن‪.‬‬

‫‪125‬‬

‫بىاغقىا بېرنى‪ ،‬تۇرۇشىىىىۇمغىا ئۆينىىج ئىشىىىىىكى تىاراقالب ئېچىپىدر‪-‬دە‪،‬‬ ‫ئىگىز بو ‪ ،‬تەتەر ئۇسىىىىتىخىىان‪ ،‬چىرايىىىدنال مۇز يىىاغىىىدنغىىان‪ ،‬دتڭىز‬ ‫قاراقچىسىىىغا ئوخشىىايدنغان بىر ئايا تاالغا ئېتىپدر؛ ئېڭىكى قا ‪-‬قا ‪،‬‬ ‫قىس ىپسىا سىېمىز قاتاقپىرننىج‬ ‫ى‬ ‫كىندنكى يۇمىالق بولۇب بولۇب‪ ،‬كۆزلىرر‬ ‫ئىارنسىىىىىىدا غىايىىخ بولۇب‪ ،‬ئىككى ئىنچكە سىىىىىزن قىاالتتى‪ .‬ئېيى يەز‪،‬‬ ‫دوردا كىالپۇ بولۇب‪ ،‬كىالپۇكىنىىج ئەسىىىىتىىدە قىارا بۇرۇتى بىار ئىىدر‪ .‬بىر‬ ‫قاراتال ئۇنىج خۇنسالىقىنى‪ ،‬ئەر ھەم ئايا بولۇب تۆرەلگەنپىكىنى بىپدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬كىمسەن نېمە قىال دەيسەن ‪ −‬دەب سورندر خۇنسا گۇمانسىراب‪.‬‬ ‫تەلدەتى بىر ئۆرلەب‪ ،‬بىر تەسىىيىېاتقان تاشىقىندە ‪ ،‬تۇرۇب ئەرگە ئايالنسىا‪،‬‬ ‫تۇرۇب ئايالغا ئۆزگىرن‪ ،‬قاالتتى‪.‬‬ ‫ئۆزەمنى تونۇشىىتۇرسىىام گەب قىپمىدر‪ .‬ئىسىىمىنى سىىورندنن‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئىا پىمىغىان بولۇۋالىدر‪ .‬بىر قولىىدا تىاشىىىىىا‪-‬چىېنال قوغپىغىانىدە مېنى‬ ‫ھەيدەبئ بۇ يەر سەن كېپىدنغان يەر ئەمەس“ دتدر‪.‬‬ ‫ىى نېمىشقا ‪ −‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫‪ −‬كۆرمەيېاتامسىىنا بۇ دتگەن تاھىشىخانا‪ .‬سىىپەر دەرۋنشىپەر دائىن ەر‬ ‫سىىىىېپىى‪ ،،‬خوتۇن‪-‬قىزالرنى كۆرگەنىدە ىال‪-‬ئىالېاسىىىىتىنى كۆرگەنىدە‬ ‫قىاچىسىىىىىپەرغۇ نېمە ئىشىىىىىىج بىار بۇ يەردە سىىىىىا ىا دەب قويىا ‪ ،‬مېنى‬ ‫تاھىشىىىخانىنىج خو ايىنى‪ ،‬ئەخالق دتگەن نېمە يوق‪ ،‬ئىشىىىرەتېازلىقتىال‬ ‫قو ئەزمەيىدۇ دەب ئويپىشىىىىىىدۇ‪ ،‬لېكىال ھەر يىپى زاكىا ئىايرنى‪ ،‬تۇرنمەن‪،‬‬ ‫رامىزاندا بۇ يەرنى تاقايمەن‪ .‬ھازنر مانا سىىىېنى گۇناھتىال قۇتقۇزۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫بىزدنال يىراق تۇر‪ ،‬بۇ يەر شەھەرنىج ئەڭ بەتتەر‪ ،‬مەينە يېرندۇر‪ ،‬بۇ يەرگە‬ ‫كەلمەې‬ ‫‪ −‬ھالبۇكى‪ ،‬ما ا كۆرە ناتاكپى ئادەمنىج سىىىرتىدا ئەمەس‪ ،‬ئىچىدە‬ ‫بولىدۇ‪ −،‬دتدنن ئېتىراز بىپد ر ب‪ −،‬بۇمۇ بىر نىزام‪.‬‬ ‫‪ −‬قانداق نىزامالرنى دەۋاتىسەن سەن ‪ −‬دتدر ئۇ ىپە بولۇب‪.‬‬ ‫ئون يەتتىنچى ىزام‪ :‬ەا ەاكلىق ئەاسەەەەەاسەەە ەەەن تېشەەە ەەى ىزدا ئەمە ‪،‬‬ ‫ئىەچىە ىەزدە‪ ،‬كىەيىە ەلىەرلە ىەزدە ئەمە ‪ ،‬قەلەبىە ىەزدە بەولىە ەەدۇ ئەۇ ىە ەەئ‬ ‫سەەە ەەىرتىەدلكى ھەر قەا ەداق دا قەا چە سەەە ەەەە ك رپ سەەە ەەى ۇ يۇيەغ ان ھەامەان‬ ‫ەاكىزلىنىدۇ‪ ،‬سەەە ەەۇ بىلەن چى ىا كېتىدۇ يۇيۇ ۇ چى ەارغىلى بول ەايدلغەان‬ ‫بىردلنبىر ەاسەەە ەەكىنىلى ق قەلبلەردە يىغىلىەا قەالغەان ھەسەەە ەەەە ۋە ۈەائىك‬ ‫ىيەتتۇر‬ ‫ئەمما خۇنسا مېنىج بۇ دتگەنپىرنمنى ئا پىماسقا سالدرئ‬

‫‪126‬‬

‫‪ −‬دەرۋنشىپەردە چېچىنى سىا ا ئوخشىاش چەشىەرندنغانالر يوق‪ .‬بىزنىج‬ ‫بۇ يەرگە ھەر تەرلە ئىادەمپەر كېپىىدۇ‪ ،‬ئەممىا دەرۋنشىىىىپەر ئەسىىىىال يېقىال‬ ‫يولىمىايىدۇې بۇ يەردە چۆگىپەب يەرسىىىىەڭ ئىالالھ بۇ يەرنى كۆيىد ر ب يوق‬ ‫قىپىدۇ‪ .‬بىر تەقېا ئادەمنى ئازدۇردۇڭ دەب بىزگە لەنە ئوقۇب‪ ،‬ماكانىمىزنى‬ ‫ۋەيران قىپىدۇ‪ .‬شۇ ا بۇ يەردنال چاققان كە ې‬ ‫كەلد مئ‬ ‫‪ −‬بۇنداق قااليمىقان گەتپەرنى نەدنال تاتىسىىەن سىىېنىڭچە بولغاندا‪،‬‬ ‫ئىالالھ ئىاسىىىىمىانىدنال قىاراب تۇرغىان ئىاچچىقى يىامىان‪ ،‬زالىن بىر ئىاتىمۇ ھەر‬ ‫قېتىن خىاتىا ئى قىپسىىىىىاق بېشىىىىىمىزغىا تىاش‪-‬چىالمىا يىاغىدۇرنىدۇ دەب‬ ‫ئويالمسەن ھەقتائاالنى مۇنداقمۇ چەشەنگەن بارمۇ‬ ‫دەلىال خىۇنسىىىىىىا يىىپىتە بىۇرۇتىىنىىىج ئىۇچىىنىى تىولىغىى اب‪ ،‬ھىىازنىرال‬ ‫ئۇرنېتتىدنغاندە غەزەب بىپەن ما ا قارندر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەنسىرنمە‪ ،‬بۇ يەرگە تاھىشخانىنى كۆرگىپى كەلمىدنن‪ −،‬دتدنن‪−،‬‬ ‫مەن شىىىىۇ گەلپە بىاغقىا ھەيران قىالىدنن‪ ،‬ئۇنىڭغىا قىاراب بېقى ئەچەن‬ ‫كەلگەنىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ھە‪ ،‬ئۇمۇ ‪ −‬دەب مەرنسىىنى سىىپكى‪ ،‬قويدر خۇنسىا‪ −،‬قىزالردنال‬ ‫بىرسىنىج ئىشى بۇ‪ .‬گە ئۆستەرەيپى دەب تۇرۇتپىېالدر‪ ،‬گەب قىپمىدنن‪.‬‬ ‫چۆ گەلىنىج ئەقپىدنال تەيدا بولغان باغچە بۇ‪.‬‬ ‫ئۇ نېرنقى تەرەتتە تىاھىشىىىىەلەرنىىج ئىارنسىىىىىىدا تۇرغىان بىر قىزنى‬ ‫كۆرسىىىىەتتى‪ .‬ئۇ ئېڭەكپىرر يۇمىالق‪ ،‬بەدەنپىرر سىىىىەدەتتە سىىىىىپى ‪،‬‬ ‫كۆزلىرر تىنى ‪ ،‬ئەممىا دەرتپىىك‪ ،‬كۆرگەنال ئىادەمنىىج ئەقپىنى ئىالغۇدە‬ ‫گەزە قىز ئىىدر‪ .‬ئۇنىڭغىا قىاراب ئۇنىىج ئىىدنيىسىىىىىىدە بەيە ئۆزگىرن‬ ‫بولۇۋاتقانپىقىنى سەزدنن‪.‬‬ ‫بېشىىىمنى ئېگى‪ ،،‬ھېچكىن تۇيمىغۇدە ئاۋازدا خۇنسىىانىج قۇلىقىغا‬ ‫تىچىرلىىدننئ بۇ قىز قەلبى تىا ئىنسىىىىىانىدە قىپىىدۇ‪ .‬ھىامىان بىر كەنى‬ ‫اينى تاشىالب كېتىدۇ‪ .‬شىۇ‬ ‫بەيە مەنىېر سىەتەرگە ئاتپىنى‪ ،،‬بۇ مەينە‬ ‫چاغدا سەن ئۇنىڭغا توسقۇن بولىمەن دتمە‪.‬‬ ‫خۇنسا كەينىگە چېكىنى‪ ،،‬ما ا غەزەب بىپەن تىكىپدرئ‬ ‫‪ −‬ەھەننەمگە ئوتۇن بولغايسىىەن‪ ،‬زەبانىيالر تىپىڭنى سىىۇغۇرۇۋالغا ې‬ ‫سىەن ئۆزە نى نېمە چاغاليسىەن بۇ قىزالر مېنىج سىەرمايەم‪ .‬كىمگە قانداق‬ ‫مۇئامىپە قىپىشىىىنى ئۆزەم بىپىمەن‪ ،‬ئۇقتۇ مۇ بۇ يەرنىج خو ا ئاكىسىىىى‬

‫‪127‬‬

‫مەن‪ .‬يوقا بۇ يەردنالې ئىككىنچى كۆز م كۆرمىسىىىۇن سىىىېنىې بولمىسىىىا‬ ‫چاكا كافانى① چاقىرنمەنې‬ ‫‪ −‬ئۇ كىن ‪ −‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫خۇنسا بارماقپىرننى ئوينىتى‪،‬ئ‬ ‫‪−‬بىر باالخور‪ ،‬ھەم ئۇنداق‪-‬مۇنداق يامانالردنال ئەمەس‪ ،‬شىىىۇ ا ئۇنىج‬ ‫ئالدنغا بېرن‪ ،‬قالىمەن دتمە ‪ −‬دتدر‪.‬‬ ‫‪ −‬كىن بولسىىىا بولسىىىۇن‪ −،‬دتدنن مەرەمنى سىىىىپكى‪ −،،‬كېتىمەن‪،‬‬ ‫ئەمما يەنە كېپىشىىن مۇمكىال‪ .‬مېنى بۇ يەردە قايتا كۆر ب قالسىاڭ ھەيران‬ ‫قالما‪ .‬مەن تەتەن ئۆمرننى ايناماز ئەسىتىدە تەسىېر سىېرن‪ ،‬ئۆتكەزندنغان‬ ‫دەرۋنشىىىپەردنال ئەمەسىىىمەن‪ .‬ئۇنداقالر قۇرئاننى كىتاب سىىىەھىپىپىرندنال‬ ‫ئوقۇيدۇ‪ ،‬مەن بولسىىىىام ھەر ايدنال‪ ،‬ھەر بىر باشىىىىاقتىال‪ ،‬چەمەلىپەردنال‪،‬‬ ‫بۇلۇتالردنال ئوقۇيمەن‪ ،‬ئوقۇغىنىن نەتەس ئېپىېاتقان قۇرئاندۇر‪.‬‬ ‫‪ −‬مەسىىىىپەن قانداق ئىنسىىىانالرنى كىتاب ئوقۇغاندە ئوقۇيسىىىەن‪،‬‬ ‫شىىىىۇنىداقمۇ ‪ −‬دتىدر دەلال خۇنسىىىىا قىاقىاخالب كەلەب‪ −،‬خېپى ۆيپەب‬ ‫قويىدنكەنسەن ۇمۇې‬ ‫ىىىىىىىى ھەر ئىنسان بەئەينى ئوچۇق كىتابتۇر‪ ،‬ئوقۇلۇش ئالدندا تۇرندۇ‪.‬‬ ‫ھەر بىرنمىز ئەسىىىىپىىىدە مېڭىېاتقىىان‪ ،‬نەتەس ئېپىېاتقىىان بىر كىتىىاب‪،‬‬ ‫ئۆزنمىزنى بىپسىىىە ‪ ،‬تونۇسىىىاق كۇتايە‪ −،‬دتدنن‪− ،‬مەيپى تاھىشىىىە ياكى‬ ‫بىاكىرە② بو ‪ ،‬مەيپى خىار يىاكى ئەزنز بو ‪ ،‬ئىالالھنى تېپى ئىارزۇسىىىىى‬ ‫ەۋھىرننى‬ ‫ھەممىمىزنىج قەلبىدە مەۋ ۇ ‪ ،‬تۇغۇلغاندنال تارتى‪ ،‬ئىشى ى‬ ‫ئىچىمىزدە سىاقالب كېپىېاتىمىز‪ .‬ئۇ شىۇ يەردە بايقىپىشىنى كەتەب تۇرندۇ‪،‬‬ ‫بۇمۇ بىر نىزام‪.‬‬ ‫بۇ قېتىن ئۇ قىايسىىىىى نىزامنى دەۋاتقىانپىقىمنى سىىىىورنمىىدر‪ ،‬مەن‬ ‫سۆز منى داۋامالشتۇردۇمئ‬ ‫يەت تىەنەچەى ىەزام‪ :‬ەۈتەۈن كە ەەائىەنە ەەاە جىە ەى قە ەەاتەالمەلىەرى ۋە‬ ‫ئەون ە‬ ‫مۇرەككە لىكى بىلەن بىللە ئىنسەەا نىئ ئىچىگە يوقەەۇرۇ غا دۇر قەەەيتان‬ ‫تەاقەەە ە ى دۇ يەادا بىز ى قەايىەل ق ىل ەاقچى بولۇۋات ەان قورقۇ چلۇق مەۈلۇق‬ ‫ئەمە ‪ ،‬بەلكى ئىچى ىزدلكى بىۋاسەەەىتە ئاۋاردۇر قەە ەەەيتا نى سەەەىرتتىك‪،‬‬ ‫باقەەەە ىالردلك ئەمە ‪ ،‬ئ رەڭدلك ئىزدە ئېسەەەەىددە بولسەەەەۇ كى‪ ،‬ئ رلنى‬ ‫تو ۇغەان ئەادەم رەببىنى تو ۇيەدۇ بەاقەەە ە ىالر بىلەن ئەمە ‪ ،‬ەقەە ئ رى‬

‫① چاكال كافا‪ −‬ھىيلىگەر‪ ،‬پەسكەش‪ ،‬تۇڭگۇز باش دېگەن مەنىدە‪.‬‬ ‫① باكىرە ــ يۈزى ئېچىلمىغان قىز ‪-‬ت‬

‫‪128‬‬

‫بىلە ال كۈرەش قىلىەدلغەان ئىنسەەەەەان ئەڭ ئەاۈىرلەدا غەلىبە سەەە ەەۈ ىتىەدە‬ ‫يارات ۇچىسىنى تو ۇيدۇ‬ ‫خۇنسىىىىا بۇ قېتىن قولپىرننى كىرنشىىىىتەر ب‪ ،‬كۆزلىرننى قىسىىىىى‪،،‬‬ ‫تەھدنتكار قىياتەتتە ما ا باشتىال ئاياغ سەتسالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬تىاھىشىىىىەلەرگە ۋەز ئېيتىمەن دەۋاتقىان سىىىىىاراڭ دەرۋن ې‪ −‬دتىدر‬ ‫ئىاچچىقىىدا بوغۇلۇب‪ −،‬نېمە ئىادەم سىىىىەن‪ ،‬كونيىادنال نېمە ئىزدەيسىىىىەن‪،‬‬ ‫بىپمەيمەن‪ ،‬ئەمما ھوشۇ نى يىغىېا ې بۇ ئەتراتتا بىرەرسىنىج كالپىسىنى‬ ‫قايمۇقتۇرۇشىىۇ غا يو قويمايمەن‪ .‬تاھىشىى خانامدنال يىراق تۇر‪ ،‬بولمىسىىا‪،‬‬ ‫قەسىىىىەم قىپىمەنكى‪ ،‬چاكا كافا كېپى‪ ،‬تىپىڭنى كېسىىىىىدۇ‪ ،‬مەن ئۇنى‬ ‫تۇزالب ئىشتىھا بىپەن يەيمەن‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل‪-5 ،‬ئاينىڭ ‪-28‬كۈنى‬ ‫ئېپال بەگەن ئەتىگەن باشىقىچە كەيىپسىىز قوتتى‪ .‬ئەمما كەيپىياتىنى‬ ‫بە ناچار دتگىپى بولمايتتى‪ ،‬بەلكى ئىستەكسىز‪ ،‬ھېسسىياتسىز‪ ،‬بەئەينى‬ ‫رە سىىز بىر روھىي ھالەتتە ئىدر‪ .‬گويا ئۆزر بېرنشىنى خالىمايدنغان بىر‬ ‫ئىشىىىىىككە يېقىنالشىىىىقانىدر‪ ،‬تۇرمۇشىىىىىدا ئۆزگىرن بولۇۋاتاتتى‪ ،‬بۇنى‬ ‫سىىىېزنېاتاتتى ھەم شىىىۇنى كەتەۋاتاتتى‪ .‬ئاشىىىخانىدا قەھېە تەييارالۋتتى‪،،‬‬ ‫ئۆتكەندە يېزن‪ ،‬تارتمىغا تاشالب قويغان قارارنامىسىنى تاتتى‪.‬‬ ‫‪ 40‬ياشىىىقا بېرنشىىىتىال ئاۋۋا چوقۇم قىپىشىىىىن كېرە بولغان ئون‬ ‫ئى ئ‬ ‫بۇندنال كېيىال تېخىمۇ تەرتىپپىك بولۇب‪ ،‬ۋاقتىڭدنال تېخىمۇ ياخشىى‬ ‫تايدنالن‪ ،‬ئۆزە گە يېڭى تىالن تەز‪ .‬پتامام)‬ ‫تەز مىڭنى ئىجرا قىى‪ ،،‬يىاغ‪ ،‬شىىىىېكەر‪ ،‬تۇزدنال قو ئەز ب‪ ،‬مېنىرا‬ ‫ماددا ۋە ئانتى ئوكسىد تولۇقال‪ .‬پتامام)‬ ‫ئورۇنىدۇقالرنىىج يىاتقۇچىنى ئىالمىاشىىىىتۇر‪ ،‬مېھمىانخىانىغىا يېڭى زنننە‬ ‫گەلپىرر ئا ‪ ،‬ياستۇقالرنى يېڭىال‪ .‬پتامام)‬ ‫ھاياتىڭغا بىر نەزەر سا ‪ .‬پھە‪ ،‬بۇنىمۇ تامامالندر دتيىشكە بولىدۇ)‬ ‫گۆش يېيىشىىىنى تاشىىىال‪ ،‬ھەر ھەتتىدە سىىىاغالمپىققا تايدنپى تاماق‬ ‫تىزنمپىكى تەز ب‪ ،‬بەدەنىڭگە ھەقىقىي كۆ ە بۆلەشىكە باشىال‪ .‬پتامامالندر‬ ‫دتيىشكە بولىدۇ)‬

‫‪129‬‬

‫رۇمىنىىج كىتىابپىرننى ئېپىى‪ ،،‬ھەر كەنى ئەڭ ئىاز بولغىانىدا ئىككى‬ ‫شېدىرننى ئوقۇ‪ .‬پتامام)‬ ‫بالىالرنى برودۋا تىياتىرخانىسىغا ئاتارغىال پتامام)‬ ‫تاماق ئېتى بىپىمپىرر ھەققىدە كىتاب يېزنشقا باشال‪ .‬پتامام)‬ ‫قەلبىڭنى مۇھەببەتكە ئا ې‬ ‫ئېپال بۇ قارارنامىنىج ئاخىرقى ماددنسىىىىىغا تىكىپى‪ ،‬بىر ھازا تۇرۇب‬ ‫قىالىدر‪ .‬بۇنى يىازغىانىدا نېمىنى ئويپىغىان بولغىيىدر كىالپىسىىىىىىدا نېمە بىار‬ ‫بولغىيدر «ئىشىى شىىەرندىتى»نىج تەسىىىرندنال ئوخشىىايدۇ دتدر ئۆز‪-‬‬ ‫ئۆزنگە‪ .‬يېقىنىىدنال بېرر ئەزنز زەھرانىىىج رومىىانىنى ئوقۇب‪ ،‬ئىشىىىى ‪-‬‬ ‫مۇھەببەتنى كۆب ئوياليدنغان بولۇب قالغانىدر‪.‬‬

‫سۆيەمپە ئەزنز‬ ‫بەگەن مېنىىج تۇغۇلغىان كەنەم‪ .‬ئۆزەمنى بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسىىىىىغىا‬ ‫كېپى‪ ،‬قالغاندە سېزنېاتىمەن‪ .‬قىرنققا كىرگىنىڭدە قېرن‪ ،‬قالغىنىڭنى‬ ‫ھېر قىپىسىىىىەن‪ ،‬بۇ سىىىىا ىا ئېغىر تۇيۇلىىدۇ‪ .‬بولۇتمۇ بىز ئىايىالالر ئەچەن‬ ‫شۇنداق‪ .‬ئامېرنكىدنكى ئايالالر ژۇرنىپى ئىنسان ئۆمرننىج ئۇزارغانپىقىنى‪،‬‬ ‫ئىپگىرنكى ‪ 30‬ياشىىىنىج ھازنر ‪ 40‬ياش دەب ھېسىىىابپىنىدنغانپىقىنىپ‪40‬‬ ‫ياشىنىج بولسىا ‪ 60‬ياشىقا تەڭ كېپىدنغانپىقىنى) ئوتتۇرنغا قويۇشىتى‪ .‬ئەمما‬ ‫كىمنى ئالدايمىز ‪ 40‬ياش دتگەن ‪ 40‬ياش‪ .‬كۆب نەرسىىىپەرگە ئېرنشىىتىنئ‬ ‫تېخىمۇ بىپىمپىىىىك‪ ،‬تە رنبىپىىىك‪ ،‬ئەقىپپى بولىىدۇم‪ .‬ئەممىىا يەز مگە‬ ‫قورۇقالر چەشىىىىتى‪ ،‬چېچىن كىرلەشىىىىتى‪ ،‬تېخىمۇ سىىىىەترا‪ ،‬ھارغىال بولۇب‬ ‫كەتتىن‪...‬‬ ‫تۇغۇلغىان كەنەم مېنى ھەر قېتىن خۇشىىىىىا قىالتتى‪ ،‬ئەممىا بەگەن‬ ‫ئەتىگەن قوتقاندا نېمىشىىقىدۇر ئىچىن سىىىقىپدر‪ .‬ئۆمر منىج مۇشىىۇنداق‬ ‫ئۆتەب كېتىېترندنغانپىقىنى ئويالب‪ ،‬بۇ خىيالدنال شەركىنى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫ئۇنىىداقتىىا ھىىايىىاتىمىىدا ئۆزگىرن بولۇشىىىىىنى راسىىىىتتىنال ئىىارزۇ‬ ‫قىالمدنمەن شىۇنداق“ دتسىەم تېخى‪ ،‬ئۇنداق ئەمەس“ دتسىەم تېخى‪ .‬ھەر‬ ‫ئىككى نەتىجە مېنى چۆچەتىدۇ‪.‬‬ ‫مەندنال بەكرە خۇشا بولۇشۇ نى تىپەب‪ ،‬دوستۇڭ ئېپال‬ ‫ئىزاھىا ئ بۇ بىر ئىاز كۆ ەلسىىىىىز خە بولىدر بەلكىن‪ ،‬كەچەرگىال‪ .‬بۇ‬ ‫كەنپەردە ئۆزەم بىپەن توال ئېتىشىىىىىىدنغىان بولۇب قىالىدنن‪ .‬بەلكىن شىىىىۇ‬ ‫رومىاننىىج تەسىىىىىرنىدۇر‪ ،‬يىا بولمىسىىىىىا ئوتتۇرا يىاشىىىىپى دەرتپىرنىدە‬ ‫قالغاندنمەن‪...‬‬ ‫‪130‬‬

‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫سۆيەمپە ئېپال‪،‬‬ ‫تۇغۇلغان كەنە گە مۇبارە بولسۇنې‬ ‫ئەرلەر ئەچەنمۇ‪ ،‬ئىايىالالر ئەچەنمۇ ‪ 40‬يىاش ئەڭ گەزە يىاشىىىىتۇر‪،‬‬ ‫مەنچە‪ 40 ،‬سىىىرلى سىىان‪ .‬دەرۋەقە‪ ،‬توتان باالسىىى ‪ 40‬كەن داۋامالشىىتى‪،‬‬ ‫ھەممە يەرنى سىىۇ باسىىتى‪ ،‬ئەمما ھەممىنى يىقىتقان بۇ غايە زور كەلكەن‬ ‫بۇرۇنقى كىر‪ ،‬ئەخپەتپەرنى سىەتەر ب تاشىالب‪ ،‬يېڭى ھاياتپى تۇرسىىتى ئاتا‬ ‫قىپدر‪ .‬ئىسىىالم تەسىىەۋۋۇتىدا ‪ 40‬سىىانى بىر مەرتىېە يەكسىىىپى ئەچەن‬ ‫كېتىدنغان ۋاقىتقا‪ ،‬مەنىېر ئويغىنىشىىىقا ۋەكىپپىك قىپىدۇ‪ .‬مەرنپەتنىج‬ ‫ئاسىاسىپى تۆ باسىقۇچى باردۇر‪ ،‬ھەر بىرندە ‪ 10‬دەرنجە بولىدۇ‪ ،‬قوشىۇلسىا ‪40‬‬ ‫بولىدۇ‪ .‬ھەزرنتى ئىسىىىىا چۆلدە ‪ 40‬كېچە‪-‬كەند ز رنيازە چەكتى‪ .‬ھەزرنتى‬ ‫مۇھەممەدكە ‪ 40‬يېشىىىىىدا ۋەھىي كەلدر‪ .‬بۇدسىىىىاتىېا فىكۇس دەرنخىنىج‬ ‫ئاسىىتىدا ‪ 40‬كەن تەتەككۇر قىپدر‪ .‬يەنە شىى ەمسىىنىج ‪ 40‬نىزامى بار‪ ،‬بۇنى‬ ‫ئۇنتۇب قالماسپى كېرە ‪.‬‬ ‫‪ 40‬يېشىىدا ئىنسىان يېڭى ۋەزنپىنى ئەسىتىگە ئالىدۇ‪ .‬مېنىڭچە سىەن‬ ‫كىاتتىا يېشىىىىىڭغىا كەلىدنىجې قېرنى‪ ،‬قىالىدنن دەب كۆ پە نى ھەرگىز يېرنن‬ ‫قىپما‪ 40 .‬شىۇنداق قۇدرەتپىك سىانكى‪ ،‬قورۇقپىرنج‪ ،‬چېچىڭدنكى ئاقالرمۇ‬ ‫ئەرزنمەس نەرسە بولۇب قالىدۇ‪.‬‬ ‫ئۆزە نى ئاسرنغىال‪ ،‬ئەزنز‬ ‫پاھىشە چۆل گۈلى‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫يىىپىالردنىال بىېىرر بىۇ مەيىنە يىولىىدا كىېىتىىېاتىىمەن‪ ،‬بىىر ئىشىىى ىنىى‬ ‫چەشىىەنمەيمەن‪ .‬ئادەمپەر دائىن تاھىشىىىېازلىققا قارشىىى تۇرندنغانپىقىنى‪،‬‬ ‫تاھىشىەلەرگە ئېچىنىدنغانپىقىنى ئېيتىشىسىىمۇ‪ ،‬بىرەر تاھىشىىنىج تەۋبە‬ ‫قىپى‪ ،،‬ھاياتىنى يېڭىدنال باشىپىشىىېتپىشىىغا تۇرسىە بەرمە ‪ ،‬تاتقاققا‬ ‫چەشىىىكەن ئىكەنسىىىەن‪ ،‬مە گە شىىىۇ يەردە قا “ دەيدۇ‪ .‬بۇنىج سىىىەۋەبىنى‬ ‫بىپمەيمەن‪ .‬بىپىىدنغىنىنئ بۇ دۇنيىادا نۇرغۇن ئىنسىىىىىان بىاشىىىىقىالرنىىج‬ ‫نامراتپىقىدنال‪ ،‬ئا ىزلىقىدنال تايدنپىنىدۇ‪ ،‬يىقىپى‪ ،‬چەشىىىكەن بىرننىج‬ ‫ئورنىدنال قوتۇب بېپىنى رۇسىىىپىېتپىشىىىىنى خالىمايدۇ‪ ،‬دۇنيادا بىر ئا ىز‬ ‫بەندە ئازايسىا بىدارام بولىدۇ‪ .‬ئەمما كىن نېمە دتسىە دتسىۇن‪ ،‬شىۇنى نىيە‬

‫‪131‬‬

‫قىپىدنمكى‪ ،‬يېقىنىدا بۇ تىاھىشىىىىخىانىىدنال ئىايرنپىمەن‪ ،‬بۇ يەرنى تىاشىىىىالب‬ ‫كېتىمەن‪.‬‬ ‫بەگەن ئەتىگەندە ئويغانغىنىمدا خۇشىىالپىقىن ئىچىمگە سىىىغمايتتى‪.‬‬ ‫مەۋالنىانىىج ۋەز‪-‬تەبپىغىنى ئىا الشىىىىنى شىىىىۇنچىپىىك ئىارزۇ قىالتتىمكى‪،‬‬ ‫كۆز مگە ھېچنېمە كۆر نمەيتتى‪ .‬خو ايىندنال رۇخسىىىە سىىىورنسىىىام مېنى‬ ‫چوقۇم زا پى قىپىى‪ ،،‬تىاھىشىىىىەلەر قىاچىانىدنال بېرر ۋەز ئىا الش ئەچەن‬ ‫مەسىچىتكە بارندنغان بولۇب قالدر “ دەيتتى‪ .‬مۇشىۇنداق مەسىخىرە قىپغان‬ ‫چاغدا توختىما كەلەب يەزر تىدنگەندە كۆكىرن‪ ،‬كېتەتتى‪.‬‬ ‫شىىىىۇ ىا ئۇنىڭغىا يىالغىان سىىىىۆزلەش نىيىتىگە كەلىدنن‪ .‬گە بىاغنى‬ ‫كىمنىج يېتىشىىىىتەرگەنپىكىنى سىىىىورنغان ئۇ ئېگىز بويپۇق‪ ،‬چېچى يوق‬ ‫دەرۋن كەتكەندنال كېيىال قارنسىام‪ ،‬بىزنىج خۇنسىا خىيالغا چۆكەب تۇرۇب‬ ‫قىاتتۇ‪ .‬مۇشىىىىۇنىداق چىاغىدا ئۇ خېپى ئو پۇق بولۇب قىاالتتى‪ .‬تەيتى كەلىدر‬ ‫دەب ئويالب ئۇنىج يېنىغا باردنن‪.‬‬ ‫‪ −‬بازاردا قىپىدنغان بىر‪-‬ئىككى ئىشىىىن بار‪ ،‬رۇخسىىە قىپسىىاڭ‪−،‬‬ ‫دتدنن‪.‬‬ ‫ما ا ئىشىىىەندر‪ .‬نېمىال بولسىىىۇن توققۇز يىپدنال بېرر ئۇنىج يېنىدا‬ ‫ئىتتە سىاداقەتمەنپىك بىپەن ئىشىپىگەچكە ئاز‪-‬توال بولسىۇن ئىشىەنچپىك‬ ‫ھېسابپىناتتىن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمما بىر شىىەرتىن بار‪−،‬دتدر خو ايىال‪− ،‬سىىۇسىىام بىپەن بىپپە‬ ‫بارنسەن‪.‬‬ ‫بۇنىڭدا چاتاق يوق ئىدر‪ ،‬سىۇسىامنى ياقتۇراتتىن‪ ،‬ئۆزر ئاق كۆ ە ‪،‬‬ ‫بويى ئىگىز بولغىان بىپەن ئەقپى ئىالتە يىاشىىىىپى بىالىغىا ئوخشىىىىايىدنغىان‪،‬‬ ‫ھىيپىگەرلىكنىىج نېمىپىكىنى بىپمەيىدنغىان ھىايىالى ۋە ئىشىىىىەنچپىىك‬ ‫بىر ئادەم ئىدر‪ .‬ھېچكىن ئۇنىج ئەسىىىپى ئىسىىىمىنى بىپمەيتتى‪ ،‬بەلكىن‬ ‫ئۆزنمۇ بىپمەسىىىىپىكى مۇمكىال‪ .‬ھىالېنغىا بە ئىامراق بولغىانپىقى ئەچەن‬ ‫ئۇنى سىىىىۇسىىىىام“① دەيتتۇق‪ .‬تاھىشىىىىىخانىدنال بىرەر تاھىشىىىىە كوچىغا‬ ‫چىقماقچى بولسىا سىۇسىام ئۇنىج ئارقىسىىدنال سىايىدە ئەگىشىى‪ ،‬ما اتتى‪.‬‬ ‫ئۇنىڭدنال ياخشى مۇھاتىزەتچىنى تىپەتمۇ تاتالمايتتىن‪.‬‬ ‫بوسىىتانپى ئارنسىىىدنكى توتا يولدنال بىپپە ما دۇق‪ .‬بىر دوقمۇشىىقا‬ ‫كەلگەندە سىۇسىامغا بىر دەم سىاقالب تۇرۇشىنى ئېيتى‪ ،،‬بىر چاتقالپىقنىج‬ ‫ئىارقىسىىىىىغىا ئۆتەب‪ ،‬ئىپگىرر بۇ يەرگە يوشىىىىۇرۇب قويغىان بىر تىاغىار ئەرلەر‬ ‫كىيىمىنى چىقاردنن‪.‬‬ ‫① سۇسام‪ −‬كۇنجۇت دېگەن مەنىدە ‪−‬ت‬

‫‪132‬‬

‫ئەمما كىيىمىمنى ئالماشىىتۇرۇب ئەرەنچە ياسىىانماق ئويپىغىنىمدننمۇ‬ ‫تەس بولىدر‪ .‬ئىاۋۋا كۆكسىىىىەمگە ئۇزۇن شىىىىىارتىالرنى بىاغالب مەيىدەمنى‬ ‫تەزلىشىىىىىن كېرە ئىىدر‪ .‬ئىانىدنال قو ۇر رە پىىك تىامبىا ‪ ،‬يۇڭ ىپتكە‪،‬‬ ‫سىىىىۇس قو ۇر رە پىك تون كىيدنن‪،‬ئاندنال بېشىىىىىمغا دەسىىىىتار ئورندنن‪.‬‬ ‫ئاخىرندا ئۇالر مېنى ئەرەب ىس ەيياھى دەب قالسىۇن دەب يەز منىج يېرنمىنى‬ ‫رەخا بىپەن ئورنېالدنن‪.‬‬ ‫سىۇسىامنىج يېنىغا قايتى‪ ،‬بارغىنىمدا ئۇنىج كۆزلىرر ھەيرانپىقتىال‬ ‫چەكچىيى‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬يەر‪ ،‬ما ايپى‪ −،‬دەب ئۇنىج يېڭىدنال تارتسام ىن تۇرندۇ‪ ،‬يەز منى‬ ‫ئېچى‪ −،،‬بۇ مەن‪ ،‬مېنى تونۇمىدنڭمۇ ‪ −‬دتدنن‪.‬‬ ‫سۇسام بىر قولىنى ئاغزنغا ئاتىرن‪ ،،‬ھەيرانپىقتا توۋلىدرئ‬ ‫‪ −‬چۆ گەلى‪ ،‬بۇ سەنمۇ نېمىشقا بۇنداق كىيىندنج‬ ‫‪ −‬ئەش ‪ ،‬سا ا بىر ئىشنى دتسەم‪ ،‬مەخپىيەتپىكنى ساقپىياالمسەن‬ ‫سۇسام ئەلېەتتە“ دتگەن مەنىدە بېشىنى لىڭشىتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬يىىاخشىىىىى‪ −،‬دەب تىچىرلىىىدنن‪ −،‬ھېچكىمگە ئېيتمىىا‪ ،‬بولۇتمۇ‬ ‫خۇنسىاغا بىر ئېغىز گەب قىپى‪ ،‬سىالماې بىز ئەمدر بازارغا ئەمەس‪ ،‬امىگە‬ ‫بارنمىز‪.‬‬ ‫سۇسام قورقۇن ئىچىدە چىرايىمغا تىكىپدر‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇ مەن ئەچەن بە مۇھىن‪ −،‬دەب يىىالېۇردۇم ئۇنىڭغىىا‪ −،‬ئەگەر‬ ‫گېپىمگە كىرن‪ ،،‬بۇنى ھېچكىمگە دتمىسىىىەڭ سىىىا ا چوڭ بىر قاچا ھالېا‬ ‫ئېپى‪ ،‬بېرنمەن‪.‬‬ ‫ھالېا“ دەب سىۆزننى تەكرارلىدر سىۇسىام ۋە ئاغزنغا تاتپى بىر نەرسىە‬ ‫تەگكەندە تىپىنى تامىشىى‪ ،‬قويدر‪ .‬مۇشىۇنداق تاتپى ئەمىدلەر بىپەن‬ ‫مەۋالنا ۋەز سۆزلەيدنغان امىگە قاراب ما دۇق‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫نىكىيىاغىا① يېقىال كىچىىك بىر يېزنىدا تۇغۇلىدۇم‪ ،‬ئىانىام دائىن سىىىىەن‬ ‫يىاخشىىىىى مىاكىانىدا‪ ،‬ئەممىا يىامىان زامىانىدا تۇغۇلۇب قىالىدنىج“ دەيتتى‪ .‬دەۋر‬ ‫زۇلمەتپىىك ئىىدر‪ ،‬ئەتە نېمە بولىىدنغىانپىقىنى بىپگىپى بولمىايتتى‪ .‬بىر‬ ‫يىپىدنال يەنە بىر يىپغىچە ئىشىىىىالر ئۆزگىرنى‪ ،‬تۇراتتى‪.‬دەسىىىىپەتتە ئەھپى‬ ‫سىىىىەلىپپەرنىىىج قىىايتىىىدنغىىانپىقىنى ئىىا الب قىىايغۇردۇق‪ ،‬ئۇالرنىىىج‬ ‫كونسىىىىتىانتىنپولىدا قىپغىان زۇلۇمپىرننى ئىا پىىدۇق‪ ،‬ئۆ ‪-‬ئىمىارەتپەرنى‬ ‫① نىكىيا‪−‬ھازىرقى ئىسمى ئىزنىك‪ ،‬تۈركىيە بۇرسا ۋىاليىتىنىڭ بىر ناھىيىسى ‪−‬ت‬

‫‪133‬‬

‫ۋەيران قىپىىى‪ ،،‬چوڭ‪-‬كىچىىىك چېركىىاۋالردنكى ھەيكەلپەرنى چېقىپتۇ‪.‬‬ ‫كېيىال كىشىىپەرنىج ھەممىسىى سىەلجۇقىيالرنىج ھۇ ۇمى ھەققىدە تاراڭ‬ ‫سىېپىشىقا باشىپىدر‪ .‬سىەلجۇق ئەسىكەرلىرر تەيدا قىپغان ۋەھىمە تەگىمە‬ ‫تۇرۇتال ۋەھشىى قالماقالرنىج ھۇ ۇمى باشىالندر‪ .‬د شىمەنپەرنىج ئىسىمى ۋە‬ ‫ىسىىىىمى دائىن ئىالمىشىىىىىى‪ ،‬تۇراتتى‪ ،‬ئەممىا بىزنىىج ھىاال بولۇش‬ ‫ىىايىىىدا‬ ‫قورقۇنچىمىز ئىىىدا تېغىنىىىج ئەسىىىىتىىىدنكى قىىار دۆۋنپىرنىىدە‬ ‫قېپىېترەتتى‪.‬‬ ‫ئاتا‪-‬ئانام ناۋا بولۇب‪ ،‬ئىككىپىسىىىىى خىرنسىىىىتىدان دننىغا ئېتىقاد‬ ‫قىپىدنغان ئېتىقادلى ئىنسىىانالر ئىدر‪ .‬ئوچاقتىال يېڭى چىققان ناننىج‬ ‫تۇرنقى بالىپىقىمدنال بېرر ئېسىىىىمدە قالغان ئەڭ دەسىىىپەتكى خاتىرندۇر‪.‬‬ ‫بى زنىى بىىا دتىگىىپىى بىولىمىىايىتىتىى‪ ،‬بىىالىىپىى ۋاقىتىىمىىدنىال بىۇنىى ھىېىر‬ ‫ى‬ ‫قىپغىانىىدنن‪ .‬ئەممىا نىامرا ئەمەسىىىىپىكىمىزنىمۇ بىپەتتىن‪ .‬دۇكىنىمىزغىا‬ ‫كېپىىى‪ ،‬تىپەمچىپىىىك قىپىىىدنغىىان تېقىر تۇقراالرنىىىج تەلمەر ب تۇرغىىان‬ ‫كۆزلىرنىدنال بىپەتتىن ھىالىمىزنى‪ .‬ھەر ئىاخشىىىىىمى ئۇخالشىىىىتىال ئىاۋۋا‬ ‫يەكەنەب ئولتۇرۇب دۇئىىا قىپىىى‪ ،،‬بىزنى ئىىا قويمىغىىان تە رنگە رەھمە‬ ‫ئېيتاتتىن‪ ،‬ئۇنىج بىپەن دوسىتانە تارا پىشىاتتىن‪ ،‬چەنكى ئۇ چاغدا رەببىن‬ ‫مېنىج دوستۇم ئىدر‪.‬‬ ‫مەن يەتتە ياشىىقا كىرگەندە ئانامنىج بويىدا قالدر‪ .‬ھازنر ئويپىسىىام‪،‬‬ ‫ئانام نەچچە قېتىن بويىدنال ئا راب كەتكەن بولسىىا كېرە ‪ ،‬ئەمما ئۇ چاغدا‬ ‫بۇ ئىشىىالرغا ئەقپىن يەتمەيتتى‪ .‬شىىۇنچىپىك سىىاددا ئىدنمكى‪ ،‬بوۋاقالر بۇ‬ ‫دۇنياغا قانداق تۇغۇلىدۇ دەب بىرسىىى سىىورنسىىا‪ ،‬تە رر ئۇالرنى يۇمشىىاق‪،‬‬ ‫تاكىز خېمىردنال يۇغۇرندۇ دتيىشىن مۇمكىال ئىدر‪.‬‬ ‫ئەمما ئانامنىج قارنىدا يۇغۇرۇلغان خېمىر غايە يوغان بىر نەرسىىىىگە‬ ‫ئوخشايتتى‪ ،‬كۆب ئۆتمە ئانامنىج قورسىقى بادا دە يوغىناب‪ ،‬ما الماس‬ ‫ھالغا كەلدر‪ .‬ئەمما يېزننىج تۇغۇ ئانىسىىىىى ئانامنىج تېنىدە سىىىىۇلۇق‬ ‫ئىشىىىىشىىىى ىى بىى ارلىىقىىنىى ئىېىيىتىتىى‪ ،‬ئەمىمىىا نىېىمە دتىمەكىچىى بىولىغىىنىىنىى‬ ‫چەشىنەلمىدنن؛ بۇنىج نېمىسى يامان بولغىيدر‪.‬‬ ‫ئەممىىا ئىىانىىاممۇ‪ ،‬تۇغۇ ئىىانىسىىىىىمۇ ھېچنېمىنى بىپەلمىگەنىىىدرئ‬ ‫ئانامنىج بالىياتقۇسىىىىدا بىر ئەمەس‪ ،‬ئە كېزە باال بولۇب‪ ،‬ئەچىپىسىىىى‬ ‫ئوغۇ ئىدر‪ .‬ئۇالر ئانامنىج قورسىىقىدا سىوقۇشىماقتا ئىدر‪ .‬تۇغۇتقا يېقىال‬ ‫ئە كېزەكنىىج بىرر يەنە بىرسىىىىىنى بىاال ھەمرنيى بىپەن بوغۇۋالغىان‪،‬‬ ‫بوغۇلغىان بوۋاق بولسىىىىىا ئۆ ئىالمىاقچى بولغىانىدە بىالىيىاتقۇنىىج چىقى‬ ‫ئېغىزننى توسىىىىۇۋالغىانىدر‪ .‬شىىىىۇنداق قىپى‪ ،‬بوۋاقالرنىج ھەممىسىىىىى‬ ‫‪134‬‬

‫سىقىپى‪ ،،‬بالىياتقۇدنال چىقالماس ھالغا كېپى‪ ،‬قالغانىدر‪ .‬ئانام بۇ ئە‬ ‫كېزەكنى تۇغۇش ئەچەن تۆ كەن كەچەب بىاقتى‪ ،‬تىاكى نەتسىىىىى ئەز لەب‬ ‫ئاۋازر توختىغىچە كېچە‪-‬كەند ز ئۇنىج دا ‪-‬تەريادلىرننى ئا پىدۇق‪.‬‬ ‫تۇغۇ ئىانىسىىىىى ئىانىامنى قۇتقۇزالمىغىانىدنكىال ئە كېزە ئىنىمنى‬ ‫قۇتۇلدۇرۇشىىقا تۇتۇندر‪ ،‬قولىغا قايچا ئېپى‪ ،‬ئانامنىج قورسىىىقىنى يارغان‬ ‫بولسىىمۇ ئاران بىرسىىنى قۇتۇلدۇرالىدر‪ .‬ئىنىن مانا مۇشىۇنداق تۇغۇلدر‪.‬‬ ‫دادام بۇ تېشىىىىكەلپىكنى ئۇنىڭىدنال كۆرگەنىدە قىپىى‪ ،،‬تۇغۇلغىان كەنىدنال‬ ‫ئېتىبىىارەن ئۇنىڭغىىا سىىىىوغۇق مۇئىىامىپە قىپىىدر‪ ،‬ھەتتىىا يۇيۇنىىدۇرۇش‬ ‫مۇراسىمىغىمۇ قاتناشمىدر‪.‬‬ ‫ئىانىام ئۆلەب كېتىى‪ ،،‬دادام قىاتىقىنى ئىاچمىايىدنغىان‪ ،‬قوتىا ‪ ،‬سىىىىەترا‬ ‫ئادەمگە ئايپىنى‪ ،‬كەتكەندنال كېيىال تۇرمۇشىىمىز كۆ ەلسىىزلىككە تاتتى‪،‬‬ ‫ناۋايخانىنىج ئىشىىپىرر ئاقمىدر‪.‬كەنپەرنىج بىرندە ناۋايخانىغا كېپىدنغان‬ ‫تىپەمچىپەردە بولۇب قېپىشىىىىىمىزدنال ئەنسىىىىىرەيتتىن‪ .‬كىارنېنتىمنىىج‬ ‫ئاسىتىدا نان سىاقالشىقا باشىپىدنن‪ ،‬نانالر بۇ يەردە قۇرۇب كۆكىرن‪ ،‬قاالتتى‪.‬‬ ‫ئەممىا ئىنىن مىا ىا قىارنغىانىدا كۆب ئىازاب چەكتى‪ .‬ھې بولمىغىانىدا مەن بىر‬ ‫مەزگى‪ ،‬بولسىىىمۇ مېھىر‪-‬مۇھەببە ‪ ،‬غەمخورلۇققا ئېرنشىىكەنىدنن‪ ،‬ئىنىن‬ ‫بۇنىىج ھې بىرننى كۆر ب بىاقمىىدر‪ .‬ئۇنىىج بۇنىداق يىامىان مۇئىامىپىگە‬ ‫ئۇچرنشىىىىى مېنى غەزەبپەند رەتتى‪ .‬ئەمما راسىىىىتىنى ئېيتقاندا‪ ،‬دادامنىج‬ ‫غەزنىپىىگە ئىۇچىرنىغىۇچىى مەن بىولىمىىغىىانىپىىقىىن ئىەچىەن ئىۆزەمىنىى تەلەيىپىىىك‬ ‫ھېسىىىىاباليتتىن‪ .‬ئىنىمغا تەڭ تۇرۇشىىىىۇب بەرگەن بولسىىىىام‪ ،‬ھەممە ئى‬ ‫بىاشىىىىقىچە بوالتتى‪ .‬مەنمۇ بەگەن كونيىادنكى بۇ تىاھىشىىىىخىانىغىا كىرنى‪،‬‬ ‫قالمىغان بوالتتىن‪ .‬بۇ ھايا نېمىدتگەن غەلىتە‪-‬ھەې‬ ‫بىر يىپىدنال كېيىال دادام قىايتىا ئۆيپەنىدر‪ .‬ئىنىمنىىج ھىايىاتىىدا بولغىان‬ ‫بىردننبىر ئۆزگىرن شىۇ ئىدنكى‪ ،‬ئىپگىرر ئۇ دادامدننال يامان مۇئامىپىگە‬ ‫ئۇچرنغىان بولسىىىىىا‪ ،‬ئەمىدر دادامىدنال ھەم ئۆگە ئىانىامىدنال تە ال زۇلۇمغىا‬ ‫ئۇچراۋاتاتتى‪ .‬ئۇ تۇرسىە تاتسىىال ئۆيدنال قاچاتتى‪ ،‬قايتى‪ ،‬كەلسىە يامانالر‬ ‫بىپەن دوسىا بولۇب‪ ،‬خۇ ‪-‬تەيپى تېخىمۇ ئەسىكىپىشىى‪ ،‬كەتكەن ھالەتتە‬ ‫قىايتىى‪ ،‬كېپەتتى‪ .‬بىر قېتىن دادام ئۇنى شىىىىۇنچىپىىك قىاتتى ئۇردنكى‪،‬‬ ‫تىرنك قېپىشىىىى بىر مۆ ىزە ئىدر‪ .‬شىىىۇندنال ئېتىبارەن ئىنىن تەتەنپە‬ ‫ئۆزگىرنى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬كۆزلىرنىدە قەھر‪-‬غەزەب‪ ،‬ئۆچمەنپىىك ئورنىاب قىالىدر‪ ،‬بىر‬ ‫نەرسىىىىىپەرنى ئويالۋاتقىانىدە قىالتتى‪ ،‬ئەممىا كۆ پىگە شىىىىۇم نىيەتپەرنى‬ ‫تەكەۋاتقىىانپىقىىىدنال خەۋەرسىىىىىز ئىىىدر‪ .‬بىپگەن بولسىىىىىىام ئىىىدر‪ ،‬ئۇ‬ ‫تا ىدەلەرنىج ئالدننى ئااللىغان بوالتتىن‪.‬‬ ‫‪135‬‬

‫ئۇزاق ئۆتمە دادام بىپەن ئۆگە ئانامنىج ئۆلەكىنى تاتتۇق‪ .‬بىرسىى‬ ‫ئىۇالر يەيىىدنىغىىان نىىانىنىىىج ئىۇنىىغىىا چىىاشىىىىىقىىان ئىۆلىتىەرنىىدنىغىىان دورا‬ ‫ئارنالشىىىىتۇرۇۋەتكەنىدر‪ .‬بۇنى ئا التال ھەممە ئادەم ئىنىمدنال گۇمانالندر‪.‬‬ ‫تاشىشىاتالر ئۇنى سىوراق قىپى‪ ،‬بولغىچە ئۇ قورقۇب قاچتى‪ .‬شىۇندنال كېيىال‬ ‫ئۇنى كۆرمىىدنن‪ .‬بۇ دۇنيىادا ئۆزەم يىالغۇز قىالغىانىىدنن‪ .‬ئىانىام ئۆلگەن ئۆيىدە‬ ‫تۇرالمىىدنن‪ ،‬نىاۋايخىانىىدنمۇ قىااللمىىدنن‪ .‬كېيىال بۇ دۇنيىالىقتىا بىردننبىر‬ ‫تۇغقىنىن بولغان ھامماچامنىج ئۆيىگە كېتىشىنى قارار قىپدنن‪ .‬ھامماچام‬ ‫تېخى ئەرگە تەگمىگەن قېرر قىز بولۇب‪ ،‬كونسىتانتىنپولدا ياشىايتتى‪ .‬ئۆ‬ ‫بىپەن ناۋايخانىنى شىىىىۇنداقال تاشىىىىالب ئۇنىج يېنىغا بېرن ئەچەن يولغا‬ ‫چىقتىن‪ ،‬ئۇ چاغدا ‪ 13‬ياشتا ئىدنن‪.‬‬ ‫كونسىىىىتىانتىنپولغىا بىارنىدنغىان بىر كىرا ھىارۋنسىىىىىغىا چىقتىن‪ .‬بۇ‬ ‫ھىىارۋنىىدنكى ئەڭ يىىاش يولۇچى مەن ئىىىدنن‪ .‬يولغىىا چىقىىى‪ ،‬بىر نەچچە‬ ‫سىىائەتتىال كېيىال باندنتالر يولىمىزنى توسىىۇب‪ ،‬سىىومكا‪-‬چامادان‪ ،‬دوتپا‪-‬‬ ‫قالپاق‪ ،‬ئۆتە ‪ ،‬كەمەر‪ ،‬اۋاھىرا ‪ ،‬ھەتتا ھارۋنكەشىىنىج ھېسىىىبپىرندنال‬ ‫تىارتىى‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىىمىزنى ئېپىېالىدر‪ .‬مېنىىج بەرگەدە ھېچنېمەم‬ ‫بولمىغىانىدنكىال بىر بۇلۇ ىدا ئەن‪-‬تىنسىىىىىز قىاراب تۇردۇم؛ مىا ىا ئۇالر‬ ‫زنيانكەشپىك قىپمايدۇ دەب ئوياليتتىن‪.‬‬ ‫ئەمما ئۇالر مېڭى‪ ،‬تۇرۇشىغا باندنتالرنىج كاتتىبېشى ما ا قارابئ‬ ‫گەزە قىز‪ ،‬ما ا قارا‪ ،‬سەن يەزر ئېچىپمىغان قىزمۇ “ دتدر‪.‬‬ ‫خىجىپپىقتىال قىزاردنن‪ .‬بۇنىداق بىمەنە سىىىىوئىالغىا ىاۋاب بەرمىىدنن‪.‬‬ ‫شۇنداقتىمۇ مېنىج قىزنرنشىن ئۇنىڭغا بېرنپگەن اۋاب ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمىىدر كېتەيپىې‪ −‬دەب توۋلىىىدر كىىاتتىبىىاش‪ −،‬ئىىاتالرنىىىج‬ ‫ھەممىسىنى ئېپىڭالر‪ ،‬بۇ قىزنىمۇ ئېپى‪ ،‬مېڭىڭالرې‬ ‫مەن يىغالب زارالب شىۇنچە تىركەشىسىەممۇ يولۇچىالرنىج ھېچقايسىىسىى‬ ‫يىاردەمگە كەلمىىدر‪ .‬بىانىدنتالر مېنى بىر چوڭ ئورمىانپىققىا ئېپىى‪ ،‬كەلىدر‪.‬‬ ‫ئورمانپىقنىج ئوتتۇرنسىدا ئۆزلىرننىج بىر مەھەلپىسى بولۇب‪ ،‬ئۇ يەردە بىر‬ ‫توب ئىايىالالر ۋە بىالىالر بىار ئىىدر‪ .‬ھەممىال يەردە غىاز‪-‬ئۆدەكپەر‪ ،‬ئۆچكىپەر‪،‬‬ ‫چوشىىىقىالر ئەركىال يايالب يەرەتتى‪ .‬ئەگەر بۇ يەردە قاراقچىالر ياشىىىىمىغان‬ ‫بولسا‪ ،‬ھەر كىن اھاندنكى ئەڭ چىرايپى يېزا مۇشۇكەن دەب قاالتتى‪.‬‬ ‫ئۇزاق ئۆتمە قىىاراقچىالر بىىاشىىىىپىقىنىىىج مېنىىىج قىز يىىاكى قىز‬ ‫ئەمەسىىىىپىكىمنى نېمىشىىىىقا سىىىىورنغانپىقىنى بىپدنن‪ .‬قاراقچىالرنىج بىر‬ ‫رەھبىرر بولۇب‪ ،‬قىارا كېزنككە گىرنپتىار بوتتۇ‪ ،‬كېسىىىىىپى ئېغىر بولۇب‪،‬‬ ‫ئۇزۇن ۋاقىتتىال بېرر ئورۇن تۇتۇب يىاتقىانمى ‪ ،‬ھەر خىى‪ ،‬دورا‪ ،‬ئىال الرنى‬ ‫‪136‬‬

‫قىپىى‪ ،‬بېقىپتۇ‪ ،‬ئەممىا تىايىدنسىىىىى بولمىاتتۇ‪ .‬كېيىال بىرسىىىىى بۇنىىج‬ ‫سېھىرلىك داۋاسى ھەققىدە ئۇنىج قۇلىقىغا تىچىرالبئ يەزر ئېچىپمىغان‬ ‫بىر قىز بىپەن بىپپە ياتسىىىىاڭ كېسىىىىىپىج ئۇنىڭغا كۆچىدۇ‪-‬دە‪ ،‬سىىىىەن‬ ‫تاكپىنى‪ ،‬شىپالى تاتىسەن“ دەتتۇ‪.‬‬ ‫ئۆمر مدە ئەسىپەشىنى خالىمايدنغان بىر مۇنچە ئىشىالر بار‪ .‬ئورمانپىقتا‬ ‫ئۆتكەزگەن كەنپىرنممۇ بۇنىج ئىچىدە‪ .‬ھازنرمۇ شىىىۇ ئورمانپىقنى ئەسىىىپەب‬ ‫قىالسىىىىىام تەقە قىارنغىايالرنى خىيىا قىپىمەن‪ .‬مەھەلپىىدنكى ئىايىالالرنىىج‬ ‫يېنىىدا تۇرغىانىدنال كۆرە دەرەخپەرنىىج ئىارنسىىىىىغىا كىرنى‪ ،‬يىالغۇز ئولتۇرۇب‬ ‫يىغاليتتىن‪ .‬بۇ يەردنكى ئىايىالالر قىاراقچىالرنىىج ئىايىالپىرر يىاكى قىزلىرر‬ ‫ئىدر‪ .‬يەنە ئۆزر خاالب كەلگەن تاھىشىەلەرمۇ بار ئىدر‪ .‬بۇالرنىج نېمىشىقا‬ ‫بۇ يەرگە كېپىىدنغىانپىقىغىا ئەقپىن يەتمەيتتى‪ .‬مەن بولسىىىىىام بۇ يەردنال‬ ‫ھامان قاچىمەن دەب ئوياليتتىن‪.‬‬ ‫مەن دائىن بۇ ئورمىانپىقتىال ئۆتىىدنغىان ئىا ھىارۋنپىرننى كۆرەتتىن‪،‬‬ ‫بۇالرنىج كۆتىنچىسىىى ئېسىىىپزادنپەرنىج ئىدر‪ .‬بۇ ھارۋنالرنىج نېمىشىىقا‬ ‫بۇالڭ‪-‬تىاال غىا ئۇچرنمىايىدنغىانپىقىغىا ھەيران ئىىدنن‪ .‬كېيىال بىپىدنمكى‪،‬‬ ‫ھارۋنكەشىىىپەر بۇ ئورمانپىقتىال ئۆتەشىىىتىال ئاۋۋا قاراقچىالرغا تارا بېرن‪،‬‬ ‫ئاندنال خاتىر ەم ئۆتىدنكەن‪ .‬بۇ ئىشىىىالرنىج مەخپىيىتىنى ئۇقۇۋالغاندنال‬ ‫كېيىال بىر تىالن تەز ب‪ ،‬چوڭ شىىىىەھەرگە بىىارنىىدنغىىان بىر ھىىارۋننى‬ ‫توختىتىى‪ ،،‬ھىارۋنكەشىىىىكە مېنى ئېپىېنپېشىىىىنى ئېيتىى‪ ،‬يىالېۇردۇم‪ .‬ئۇ‬ ‫مېنىىج تۇلۇمنىىج يوقپۇقىنى بىپىى‪ ،‬تۇرۇب يۇقىرر ھەق تەلەب قىپىى‪،‬‬ ‫تۇرۇۋالدر‪ ،‬بۇنىج بەدنپىنى باشقا ئۇسۇ بىپەن تۆلىدنن‪.‬‬ ‫كونسىىىىتىانتىنپولغىا بېرنى‪ ،‬بىر قىانچە كەن يىاشىىىىىاب‪ ،‬ئورمىانپىقتىكى‬ ‫تاھىشىىەلەرنىج نېمىشىىقا ئۇ يەرگە بېرنشىىنى تالپىغانپىقىنىج سىىەۋەبىنى‬ ‫چەشىىىىەنىدنن‪ .‬شىىىىەھەر ئورمىانپىقتىال نىاچىار ئىىدر‪ ،‬ھىاممىاچىامنى ئىزدەب‬ ‫بىارغۇممۇ كەلمىىدر‪ .‬مەنىدە بىچىارننى ھېچكىن ئۆيىىدە تۇرغۇزمىايتتى‪.‬‬ ‫يالغۇز ئىدنن‪ ،‬بۇ شىەھەرنىج روھىي ەھەتتىال ما ا زۇلۇم سىېپىشىى ئۇزاققا‬ ‫بىارمىىدر‪ .‬كېيىال تىامىامەن بىاشىىىىقىا بىر دۇنيىاغىا‪ −‬قوتىالپى ‪ ،‬يىامىانپى ‪،‬‬ ‫بىاسىىىىقۇنچىپى ‪ ،‬زۇلۇم ۋە مەرەزنىىج ئىچىگە كىرنى‪ ،‬قىالىدنن؛ كەينى‪-‬‬ ‫كەينىىدنال‪ ،‬قىانچە قېتىن بويۇمىدا قىالىدر‪ ،‬ئىازاب ۋە ئىاغرنققىا چىىداب نەچچە‬ ‫بىالىنى ئىالىدۇرۇۋەتتىن‪ .‬بەدننىن كىاردنال چىقتى‪ ،‬ھەيز توختىىدر‪ ،‬يىاش‬ ‫تۇرۇتال تۇغماس بولدۇم‪.‬‬ ‫ئۇ كوچىالردا شىۇنچە كۆب ئىشىالرغا شىاھىا بولدۇمكى‪ ،‬بۇنى سىۆزلەشىكە‬ ‫تىى‪ ،‬ئىا ىزلى قىپىىدۇ‪ .‬شىىىىەھەردنال ئىايرنپىى‪ ،‬ئەسىىىىكەرلەر‪ ،‬ىانبىازالر‪،‬‬ ‫‪137‬‬

‫سەندەتچىپەر‪ ،‬كاھىنالر‪ ،‬سىگانالر ئارنسىدا يەرد م‪ .‬ئۇالرنىج شەھېە نەتسى‬ ‫ئەچەن قۇ بولىدۇم‪ .‬كېيىال چىاكىا كىافىا دەيىدنغىان بىر زوراۋان لەكچە‬ ‫مېنى تۇتۇب‪ ،‬كونيادنكى بۇ تاھىشخانىغا ئەكەلدر‪.‬‬ ‫مېنى ج نەدنال‬ ‫ى‬ ‫خۇنسىىىىىا خو ىايىال مەن كىارغىا كەلگەن مۇددە ئىچىىدە‬ ‫كەلگەنپىكىن بىپەن ھېسىىابپىشىىى‪ ،‬ئولتۇرمىدر‪ .‬تۇغماس ئىكەنپىكىمنى‬ ‫بىىپىىى‪ ،‬خىۇش بىولىىدر‪ ،‬مەنىىدنىال ھىىامىىپىىدارلىى مەسىىىىىىپىسىىىىىى‬ ‫چىقمايتتى‪.‬تۇغماسىپىقىمغا قاراب ما ا چۆ “ دەب لەقەم قويدر‪ ،‬ئەمما بۇ‬ ‫لەقەمنى تەز‪ ،‬قوتا دەب ئويالب‪ ،‬يېنىغا گە “ نى قوشىىىۇب زنننەتپىدر‪.‬‬ ‫شۇنىج بىپەن چۆ گەلى“ دەب ئاتىپى‪ ،‬قالدنن‪.‬‬ ‫مەن ئەچەن ھەممىسىىىىى بەرنبىر ئىدر‪ ،‬قاقشىىىىىمىدنن‪ ،‬زارلىمىدنن‪،‬‬ ‫گەلپەرنى ياخشى كۆرەتتىن‪ ،‬يوقاتقۇدە نېمەم قالدر‬ ‫ئىماننىمۇ يوشىىىۇرۇن بىر گە باغچىسىىىى دەب ئوياليتتىن‪ .‬تۇرسىىىە‬ ‫بولسىىىىىال ئۇ بىىاغچىنىىىج ئىچىىىدە ئىىايپىنىىى‪ ،‬خۇش تۇراقالرنى قېنىىى‪،‬‬ ‫تۇرايتتىن‪ ،‬ئەممىا بىر كەنى تۇيۇقسىىىىىز ئۆزەمنى سىىىىىرتتىا‪ ،‬ەننە “تىال‬ ‫قوغالنغىان ھىالىدا كۆرد م‪ .‬تە رننىىج مىا ىا قىايتىا قۇچىاق ئېچىشىىىىىنى‬ ‫شىۇنچىپىك ئارزۇ قىالتتىن‪ .‬بالىپى ۋاقتىمدنكىدە ‪ ،‬ئۇنىڭغىال يۆنەلسىەم‬ ‫كاشىىىكى‪.‬مۇشىىىۇ ئارزۇ بىپەن ئىمان باغچىسىىىىنىج ئەتراتىنى ئايپىنى‪،،‬‬ ‫ئوچۇق بىر ئىشىكنى ئىزدەيتتىن‪ ،‬ئەمما تاتالمايتتىن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫شىىىىۇنىداق قىپىى‪ ،‬سىىىىۇسىىىىىام بىپەن ىامىگە بىاردۇق‪ .‬كۆزلىرنمگە‬ ‫ئىشىىىەنمە قالدنن‪ .‬ھەر كەسىىىى‪ ،،‬ھەر سىىىاھەدنكى كىشىىىىپەر بۇلۇڭ‪-‬‬ ‫تۇشىىىىقىاقالرنى تولىدۇرۇب ئولتۇرغىانىىدر‪ .‬ئىايىالالر نىامىاز ئوقۇيىدنغىان يەرنىمۇ‬ ‫ئەرلەر ئىگىپىېالغانىدر‪ .‬ئاسىمانغا يىڭنە ئاتسىا يەرگە چەشىمەيدنغان بۇنداق‬ ‫قىسىىىىتىا چىپىقتىا نەدنال ىا تىاتىااليمەن ىايىدنال ئەمىىد ئەز ب كەينىمگە‬ ‫ئۆر لەب مىا ىا دەب تۇرسىىىىىام‪ ،‬ئىالىدنمىدنكى رەتتە ئولتۇرغىان بىر تىپەمچى‬ ‫ئورنىدنال دەرھا قوتۇب‪ ،‬توتنى يېرن‪ ،‬امىدنال چىقى‪ ،‬كەتكىپى ما در‪.‬‬ ‫دەرھا ئۇنىج ايىدا ئولتۇرۇۋالدنن‪ .‬سۇسام تاالدا قالدر‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداق قىپىى‪ ،،‬مەن چۆ گەلى تەتەنپە ئەرەنچە يىاسىىىىىنىى‪،،‬‬ ‫ئۆزەمنى امىدە كۆرد م‪ .‬ئەنسىىىىىرەتال ئولتۇراتتىن‪ ،‬ئۇالر ئەرلەر ئارنسىىىىىدا‬ ‫ئەرەنچە ياسىىىىنى‪ ،‬ئولتۇرغان بىر ئايالنى بىپى‪ ،‬قالسىىىا نېمە قىپىېتتەر‬ ‫بۇنى ئويالب بواللمىىايېاتقىىانىىدا‪ ،‬ئۇالرنىىىج تېخى ئۇ ئىىايىىالنىىىج تىىاھىشىىىىە‬ ‫ئىكەنپىكىنى بىپىى‪ ،‬قىالسىىىىىا نېمە بولۇب كېتىىدنغىانپىقىنى كىالالمغىا‬ ‫‪138‬‬

‫كەلتەر شىىىىنىمۇ ئەسىىىىال خالىمايتتىن‪ .‬ھالبۇكى مەن بۇ يەرگە مەۋالنانىج‬ ‫تەبپىغىنى ئىا پىغىپى كەلگەنىىدنن‪ ،‬مىا ىا توغرا يو كۆرسىىىىىتىىدنغىان‬ ‫سىۆزلەرگە مۇھتاغ ئىدنن‪ .‬بارلى خىيا ‪ ،‬ۋەھىمىپەرنى قوغالب چىقىرن‪،،‬‬ ‫ۋەزگە دنققە قىپدنن‪.‬‬ ‫رۇمى دانىمۇ دانە سىىىىۆزلەيتتىئ ئىالالھ تىائىاال زنتپىقالردنال بەخىا‪-‬‬ ‫سائادە تۇغۇلسۇن دەب تەقدنرنى ياراتتى‪ .‬بۇ دۇنيا بىكاردنال بىكار ئالەمى‬ ‫كەۋنۇ فەسىىىىاد“ يەنى بولۇش‪ ،‬مەۋ ۇ بولۇش ئالەمى“ دەب ئاتالمىغان‪.‬‬ ‫دۇنيىىادا ھەممە نەرسىىىىە ئۆزننىىىج زنتپىقى بىپەن زاھىر بولىىىدۇ‪ .‬تەقە‬ ‫تەرۋەردنگارنىڭال زنتى يوقتۇر‪ ،‬شۇ ا ئۇ ھەر قاچان مەخپىي قالىدۇ“‪.‬‬ ‫ۋائىز گەب قىپىېاتقاندا ئاۋازر تاغ بۇالقپىرندە ھەيېە ئاقاتتى‪.‬‬ ‫ئەسىىتىدە ئاسىىمان‪ ،‬تەسىىتە تۇتراق‪ ،‬دۇنيا مانا مۇشىىۇنداق‪ .‬مولپۇق‬ ‫بىپەن قەھەتچىپىك‪ ،‬تىنچپى بىپەن ئۇرۇش‪ ...‬ھەممە شەيدىنىج چوقۇم‬ ‫بىر زنتى بار‪ .‬ئۇنتۇما الركى‪ ،‬ئالالھ ھې نەرسىىىىنى بىكار ياراتمىغان‪ ،‬ھەر‬ ‫بىر دانچە‪ ،‬زەررننىڭمۇ ئىالھىي نىزامدا ئورنى بار“‪.‬‬ ‫چەشىەندنمكى‪ ،‬بۇ دۇنيادا ھې قانداق نەرسىە تەسىاددنپىي ياكى ئارتۇق‬ ‫ئەمەس‪ .‬ھەممە نەرسىىىىە بىر مەقسىىىىە ئەچەن خىزمە قىپىدۇ‪ .‬ئانامنىج‬ ‫بويىدا قېپىشىىىىى‪ ،‬ئە ئىنىمنىج بالىياتقۇدا توختىما ئېپىشىىىىىشىىىىى‪،‬‬ ‫ئىنىمنىىج يىالغۇزلۇقى‪ ،‬ئىاخىرنىدا ئۇنىىج دادام ۋە ئۆگە ئىانىامنىىج قىاتىپىغىا‬ ‫ئايپىنىشىى‪ ،‬ئورمانپىقتا ئۆتكەزگەن ئۇ قاباھەتپىك كەنپەر‪ ،‬كونسىتانتىنپو‬ ‫كوچىپىرندنكى كەلپەتپىرنن‪ ...‬بۇالرنىج ھەممىسىىىى ۋە ھەر بىرر مېنىج‬ ‫سىىەرگەزەشىىتپىرنمنى تەيدا قىپغانىدر‪ .‬ھەر بىر زوراۋانپىقنىج ئارقىسىىىدا‬ ‫ياكى نېرنسىىىىدا باشىىىقا بىر سىىىىر‪ ،‬باشىىىقا بىر سىىىەۋەب بار ئىدر‪ .‬بۇنى‬ ‫چەشەند رەلمىسەممۇ ئىچىمدنال ھېر قىالتتىن‪.‬‬ ‫بەگەن چەشىىىىتىال كېيىال ئىادەمگە لى تولغىان بۇ ىامىىدە رۇمىنىىج‬ ‫تەبپىغىنى ئىا الۋتتىى‪ ،‬راھەتپەنىدنن‪ ،‬تىنچالنىدنن‪ .‬بۇ شىىىىۇنىداق گەزە‬ ‫تەسپىمىيە ئىدنكى‪ ،‬ئانام ياققان ناندە ئىسسى ‪ ،‬يۇمشاق ئىدر‪...‬‬ ‫تىلەمچى ھەسەن‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل‪-10 ،‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫بېشىىىىغا ئى كەلمىگەن‪ ،‬قورسىىىىقى توق مەۋالنا ئازاب چېكىشىىىنىج‬ ‫تەزنپىتىنى يەزر قىزارما تۇرۇب قانداق سىىىىۆزلەيدنكىال‪ ،‬ئىنسىىىىان ئۆزر‬ ‫بىپمەيدنغان ئىشىىىالردنال ئەمەس‪ ،‬بىپىدنغان ئىشىىىالردنال گەب ئېچىشىىىى‬

‫‪139‬‬

‫كېرە ‪ .‬قىاراب چىىداب تۇرالمىا ‪ ،‬ئۆزەمگە ئۆزەم غۇدۇرلىغىنىمچە ىامەدنال‬ ‫چىقىى‪ ،،‬ئىرەن دەرنخىنىىج تەۋنگە قىايتىا بېرنى‪ ،‬ئولتۇردۇم‪ .‬ىامەدنكى‬ ‫امائە تارقالغىچە ھېچكىن ئالدنمدنكى تاۋاققا تۇ تاشىىىپىمايدنغانپىقى‬ ‫ئەچەن ئەتراتقىا مۇ پۇق نەزەردە قىاراب ئولتۇراتتىن‪ .‬كۆز م ئۇيقۇغىا ئىپىنىا‬ ‫دەب تۇرۇشىىىىىغىىا‪ ،‬ئىپگىرر ھې كۆر ب بىىاقمىغىىان بىر ئىىادەم كۆز مگە‬ ‫چېپىقتى‪ .‬ئۇ باشىىتىال ئاياغ تولۇق كىيىنگەن بولۇب‪ ،‬يەزر كوسىىا‪ ،‬قولىدا‬ ‫ئۇزۇن ھىاسىىىىىا‪ ،‬بىر قۇلىقىىدا كەمەش زنرە‪ ،‬تۇرقى ئىا ىايىى‪ ،‬ئىىدنكى‪،‬‬ ‫كۆزلىرنمنى ئۇنىڭدنال ئەزەلمە قالدنن‪.‬‬ ‫دەرۋن ئىككى تەرنپىگە قىاراب‪ ،‬مېنى كۆردر‪ .‬كىشىىىىىپەرنىىج مېنى‬ ‫كۆرسىىمۇ كۆرمەسىكە سىېپىشىىغا شىۇنچىپىك كۆنە ئىدنمكى‪ ،‬ئۇنىج ما ا‬ ‫بۇرۇلۇب قارنشىىىنى كەتتەم‪ .‬ئەمما دەرۋن ئوڭ قولىنى كۆكسىىىگە ئېپى‪،،‬‬ ‫ما ا كونا دوسىىتالردە سىىاالم بەردر‪ .‬ھەيران قېپى‪ ،،‬باشىىقىسىىىغا سىىاالم‬ ‫بېرنېاتقان ئوخشىايدۇ دەب ئويالب‪ ،‬ئىككى تەرنپىمگە ئىختىيارسىىز قارندنن‪،‬‬ ‫ئەممىا بۇ يەردە تەقە مەن ۋە ئېرەن دەرنخى بىار ئىىدر‪ .‬دتمە ‪ ،‬سىىىىىاالم‬ ‫بېرنپگەچىنىىج ئۆزەم ئىكەنپىكىنى بىپىى‪ ،،‬مەنمۇ قولۇمنى كۆكسىىىىەمگە‬ ‫ئېپى‪ ،‬ئۇنىڭغا اۋاب بەردنن‪.‬‬ ‫ئۇ ما ا ئاسىىتا يېقىنالب كەلدر‪ ،‬بېشىىىمنى ئېگى‪ ،،‬تاۋنقىمغا تە گە‬ ‫ياكى نان تاشىاليدۇ دەب ئولتۇردۇم‪ .‬ئەمما دەرۋن ئالدنمغا كېپى‪ ،‬يەكەنەب‬ ‫ئولتۇرۇب ما ا تىكىپى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬ئەسساالمۇ ئەلەيكۇم‪ ،‬قېرنندنشىن‪−،‬دتدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ۋەئەلەيكۇم ئەسىىىىسىىىىاالم دەرۋن ‪ −،‬دتدنن گاراڭ‪-‬گۇرۇڭ‪ .‬ئاۋازنن‬ ‫ئۆزەمگە غەلىتە ئا الندر‪ .‬دتمە ‪ ،‬بىرسىىىى بىپەن تارا الشىىىمىغىپى ئۇزۇن‬ ‫زامىىانالر بولغىىاچقىىا‪ ،‬ئىىاۋازنمنىىىج نېمىگە ئوخشىىىىىايىىدنغىىانپىقىنى ئۇنتۇب‬ ‫كەتكەنىدنن‪.‬‬ ‫ئۇ ئۆزننى تونۇشىىىتۇردر‪ ،‬ئىسىىىمى شىىىەمسىىىى تەبرنزنمى ‪ .‬مېنىج‬ ‫ئىسمىمنى سورندر‪.‬‬ ‫كەلد مئ‬ ‫‪ −‬مېنىج ئىسمىن بولسا نېمە بوتتۇ‪ ،‬بولمىسا نېمە بوتتۇ‬ ‫دەرۋن ئېتىراز بىپد ردرئ‬ ‫‪ −‬ھەر ئادەمنىج بىر ئىسىىمى بولىدۇ‪ .‬ئالالھنىج سىىانسىىىز ئىسىىىن‪-‬‬ ‫سىىىىەتىتى بىار‪ ،‬بىز تەقە بۇالرنىىج توقسىىىىىان توققۇزننى بىپىمىز‪ .‬ئويالب‬ ‫باققىنا‪ ،‬ئالالھنىج بۇنچە كۆب ئىسىمى تۇرسىا‪ ،‬ئۇ ئۆز رۇھىدنال ان بەرگەن‬ ‫بىر ئىنسان قانداقمۇ نام‪-‬نىشانسىز ياشايدۇ‬ ‫‪140‬‬

‫بۇ سىىىىوئالغا نېمە دەب اۋاب بېرنشىىىىىمنى بىپمىدنن‪ ،‬اۋاب بېرن‪،‬‬ ‫باقا دەتمۇ ئويپىمىدنن‪ .‬راستىمنى ئېيتى‪ ،‬ئىشنى تەگەتتىنئ‬ ‫‪ −‬ئىپگىرر مېنىج بىر ئانام ۋە ئايالىن بولۇب‪ ،‬مېنى ھەسىىىىەن دەب‬ ‫ئاتايتتى‪.‬‬ ‫شىىىەمر بېشىىىىنى لىڭشىىىىتى‪ ،‬ئۇنداقتا مەن سىىىېنى ھەسىىىەن دەب‬ ‫ئاتا “ دتدر‪ .‬ئاندنال مەن ئويالب باقمىغان بىر ئىشىىنى قىپدر‪ ،‬قوينىدنال‬ ‫بىر كەمەش ئەينە چىقىرنى‪ ،‬مىا ىا ئۇزنتىى‪ ،‬بۇنى ئىا ‪ −‬دتىدر‪ −،‬بۇنى‬ ‫باغداتتىكى مۇبارە بىر زا بەرگەنىدر‪ ،‬سىىىىېنىج رنسىىىىقىج چەشىىىىكەن‬ ‫ئوخشىىىايدۇ‪ .‬ئەگەر ئۆزە نى ئۇنتۇب قالغۇدە بولسىىىاڭ‪ ،‬بۇ ئەينە سىىىا ا‬ ‫ئىچىڭدنكى ئىالھىي گەزەلپىكنى كۆرسىتىدۇ“‪.‬‬ ‫‪ −‬ماخاۋ كېسىىىپى بولغان بىر ئادەمگە ئەينە بېرە دەۋاتامسىىەن ‪−‬‬ ‫دتدنن ھەيرە بىپەن‪ −،‬مەن شۇنداق سە تۇرسام‪...‬‬ ‫گېپىمنى داۋامالشىىىىتۇرۇشىىىىقىا تۇرسىىىىە بولمىىدر‪ ،‬ئىارقىمىزدنال‬ ‫تىاتپىاراقچىپى چىقتى‪ .‬دەسىىىىپەتتە ىامىىدە بىرەر يىانچۇقچى تۇتۇلغىان‬ ‫ئوخشىىايدۇ دەب ئويپىدنن‪ ،‬ئەمما ۋاقىراش‪ -‬اقىراشىىالر بارغانچە كەچىيى‪،‬‬ ‫كەتتى‪ .‬بەلكى ئۇ يەردە ئۇنىڭىدننمۇ قورقۇنچپۇق بىر ئى يەز بەرگەنىىدر‪.‬‬ ‫بىر يانچۇقچى ئەچەن بۇنچىېاال غەلېە‪-‬غوغا كۆتەر لمەيتتى‪.‬‬ ‫كۆب ئۆتمە نېمە ئى بولغىانپىقىنى بىپىدۇق‪ .‬بىر ئىايىا ئەرەنچە‬ ‫ياسىىىنى‪ ،‬امەگە كىرنشىىكە ئۇرۇنغانمى ‪ ،‬ئۇنىج ئەسىىتىگە ئۇ ئىپپەتپىك‬ ‫ئايا ئەمەس‪ ،‬بەلكى بىر تاھىشىىەمى ‪ .‬ئۇنى تۇتۇۋالغان بولۇب‪ ،‬قارنسىىاق‪،‬‬ ‫بىر توب ئادەم ئۇنى دۆشكەلپەب‪،‬ئىتتىرن‪ ،‬تاالغا چىقىرنېاتاتتى‪ ،‬كەينىدنال‬ ‫بىر توب ئادەم غەزەب بىپەن ۋاقىرايتتىئ‬ ‫‪ −‬ئۇرۇ الر بۇ يالغانچىنى‪ ،‬ئۇرۇ الر بۇ االتنىې‬ ‫غەزەب بىپەن ئېتىپغىان ئىايىاقالر كوچىغىا چىقتى‪ .‬ئوتتۇرنىدا ئەرەنچە‬ ‫ياسىىىانغان بىر ئايالنى كۆرد م‪ ،‬قورقۇنچتىال ھازنرال ئۆلىدنغاندە تاتىرن‪،،‬‬ ‫ئىاقىرنى‪ ،‬كەتكەنىىدر‪ .‬بىادام كۆزلىرر دەھشىىىىەتپىىك تىپىدنراليتتى‪ .‬بەگەنگە‬ ‫قەدەر نۇرغۇن ئۆلەم ىازالىرننى كۆرد م‪ ،‬ھەر قېتىن ھەيران قىاالتتىن‪ .‬ئۆزر‬ ‫يالغۇز چاغدا شىىۇنچە كەمتەر‪ ،‬سىىەۋرچان‪ ،‬ھەتتا مۇاليىن كىشىىىپەر بىر توب‬ ‫ش ى‪،‬‬ ‫ئادەمنىج ئارنسىىغا كىرگەندە ئۆزگىرن‪ ،،‬قوتالپىشىى‪ ،،‬رەھىمسىىزلى ى‬ ‫كېتەتتى‪ .‬ھەنەرۋەن‪ ،‬تىجىارەتچى‪ ،‬دۇكىانىدار‪ ،‬يىاغىاچچى دتگەنپەر‪ ،‬ئۆمرنىدە بىر‬ ‫تا چەمەلىنىمۇ دەسىىسىىىمەيدنغان شىىۇ ئادەمپەر بىر گۇرۇھ بولۇب ھەرنكە‬ ‫قىپسىىا ۋەھشىىىيپىشىىى‪ ،‬كېتەتتى‪ ،‬مەيداندا ازاالش ئادەتتىكى ئىشىىالر‬

‫‪141‬‬

‫ئىدر‪ .‬بۇنداق ئىشىىىىالر كۆتىنچە قانپى تا ىدە بىپەن ئاخىرلىشىىىىاتتى‪،‬‬ ‫ەسەتپەر ئىبرە ئەچەن شۇ مەيدانغا ئېسى‪ ،‬قويۇالتتى‪.‬‬ ‫بىچارە ئايا “ دتدنن دەرۋنشكە‪ ،‬ئەمما قارنسام دەرۋن يوق‪ ،‬ئولتۇرغان‬ ‫يېرنىدە شىىىىىامىا ئۇچۇب تۇراتتى‪ .‬كۆرد مكى‪ ،‬ئۇ شىىىىىامىالىدە قوزغىپىى‪،،‬‬ ‫ئوقيىىادنال ئېتىپغىىان ئوقتە تېزلىىىك بىپەن شىىىىۇ ئىىادەمپەرگە قىىاراب‬ ‫كېتىېاتاتتىې مەن دەرھا ئۇنىج كەينىدنال ئەگەشىىىتىن‪ ،‬يېتىشىىىىېتپى‬ ‫ھەرگىز مۇمكىال ئەمەس ئىدر‪.‬‬ ‫ئېتىپغان ئاياقالر ئۇ ئايالنىج كالپىسىىىىىغا تېگى‪ ،‬بولغىچە شىىىىەمر‬ ‫ھاسسىسىنى بايراقتە كۆتەر ب ئاۋازننىج بارنچە توۋلىدرئ‬ ‫‪−‬توختا الرې‬ ‫ئىادەمپەر دەۋرەب كەتتى‪ ،‬ئۇالر ئىايىالنى ئىتتىرنشىىىىنى توختىتىى‪،،‬‬ ‫ئۆزلىرننىج ئالدننى توسقان بۇ قارا كىيىمپىك تەلېنگە قارندر‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە ئى بۇ‪ ،‬نومۇس قىپمامسىىىپەر ‪ −‬دەب ۋاقىرندر شىىەمر ۋە‬ ‫ھاسىىسىىسىنىج تۆمەر ئۇچىنى يەرگە ئۇردر‪ −،‬ئوتتۇز ئادەم بىر ئايا بىپەن‬ ‫ئېپىشىېاتامسىپەر بۇ ئىشىڭالر ئادنپپىقمۇ‬ ‫تور كۆتە ‪ ،‬ئېيى يەز‪ ،‬بىر كۆزر ئا ىز بىرسى ئالدنغا چىقى‪،‬ئ‬ ‫ازالىنىشىىىىقا ھەقپى ‪ −،‬دتدر‪ −،‬گۇناھسىىىىىز بولسىىىىا‬ ‫‪ −‬بۇ ئايا‬ ‫ازالنمايدۇ‪.‬‬ ‫بۇ ئەلپىازنىدنال ئۇ ئۆزننى مۇشىىىىۇ بىر توب ئىادەمنىىج بىاشىىىىپىقى دەب‬ ‫ھېسىاباليتتى‪ ،‬يېقىال بېرن‪ ،‬ئۇنى تونىدنن‪ ،‬ئۇ بايبارنر دەيدنغان تاشىشىاب‬ ‫بولۇب‪ ،‬كونيا شەھىرننىج بارلى تىپەمچىپىرر ئۇنىڭدنال بىزار ئىدر‪.‬‬ ‫ىامىائەتنى ئىالىداش ئەچەن ئەرەنچە يىاسىىىىىنىى‪ ،‬ىامەگە‬ ‫‪ −‬بۇ ئىايىا‬ ‫سىىوقۇنۇب كىرن‪ ،،‬نومۇس قىپماسىىتىال ئەرلەرگە ئارنپىشىىىېالدر‪ −،‬دتدر‬ ‫بايبارس سۆزننى داۋامالشتۇرۇب‪.‬‬ ‫‪ −‬يەنى سىىىېنىڭچە‪ ،‬بۇ ئىنسىىىان امەگە ۋەز‪-‬تەبپىغ ئا الش ئەچەن‬ ‫كەلدر‪ ،‬بۇنىڭغا قانداق ازا بېرنشىىمىز كېرە ‪ ،‬شىۇنداقمۇ ‪ −‬دەب سىورندر‬ ‫شىىىەمر‪ −،‬ەمە نامىزنغا كېپى قاچاندنال بېرر ىنايە بولۇب قالدر‪،‬‬ ‫دەب بېقىڭالرچۇ‬ ‫ئادەمپەردنال ھې سادا چىقمىدر‪.‬‬ ‫غەزەبتىال يەزر قىزنرن‪ ،‬كەتكەن بىر ئادەمئ‬ ‫‪ −‬ئىايىالالرغىا ەمە تەرز ئەمەس‪ ،‬كەلمىسىىىىۇنې‪ −‬دەب ۋاقىرنىدر نېرنىدا‬ ‫تۇرۇب‪ −،‬ئۇنىج ئەسىىتىگە بۇ ئىپپەتپىك ئايا ئەمەس‪ ،‬بەلكى تاھىشىىەې بۇ‬ ‫امەدە ئۇنىج نېمە ئىشى بار‬ ‫مۇبارە‬ ‫‪142‬‬

‫بۇنىىىج بىپەن ئىىارقىىىدا تۇرغىىان بىر نەچچە ئىىادەم ئىختىيىىارسىىىىىز‬ ‫ۋاقىرنشى‪ ،‬كەتتىئ‬ ‫‪ −‬تەسكەش‪ ،‬رەسېاې‬ ‫بۇ مىىالىمىىانچىپىققىىا قېتىپغىىان بىر يىگىىىا ئېتىپىىى‪ ،‬بېرنىى‪ ،‬ئۇ‬ ‫ئايالنىج سىەلپىسىىنى قامالپىدر‪ .‬سىەلپە يېشىىپى‪ ،‬ئۇ ئايالنىج تارقىراق‪،‬‬ ‫ئۇزۇن‪ ،‬بۇغدا رە گىدنكى سىىىىاغۇ چاچپىرر دولقۇنالب يېيىپدر‪ .‬ھەممە‬ ‫ئىادەمنىىج دتمى ئىچىگە چەشىىىىەب كەتتى‪ ،‬بۇ تىاھىشىىىىەنىىج يىاشىىىىپىقى‪،‬‬ ‫گەزەلپىكى ھەممىنىج ئەقپىنى ئازدۇراتتى‪.‬‬ ‫شىەمر ئۇالرنىج ئىچىدنكى مۇرەككەب ھېسىسىىياتالرنى بىپگەن بولسىا‬ ‫كېرە ‪ ،‬ھەممىسىگە قاراب شۇنداق دتدرئ‬ ‫‪ −‬بۇ ئايالنى ياخشىىى كۆرەمسىىىپەر يا يامان كۆرەمسىىىپەر‪ ،‬بىر نەرسىىە‬ ‫دە الر قېرننداشپىرنن‬ ‫شىىىەمر شىىىۇنداق دەتال تاھىشىىىەنىج قولىنى تۇتۇب ئۆزنگە تارتى‪،،‬‬ ‫ئاياقالرنىج ھۇ ۇمىدنال سىاقالب قالدر‪ .‬ياش ئايا دەرۋنشىنىج ئارقىسىىغا‬ ‫يوشۇرۇنۇب‪ ،‬ئانىسىنىج ئېتىكى ئاستىغا كىرنېالغان كىچىك قىزدە يەرگە‬ ‫ئولتۇرۇۋالدر‪.‬‬ ‫بايبارس شەمسنىج ئالدنغا ما غا گەكىرندرئ‬ ‫‪ −‬چوڭ خاتالى ئۆتكەز ۋاتىسىىىىەن دەرۋن ‪ ،‬سىىىىەن بۇ شىىىىەھەرلىك‬ ‫ئەمەس‪ ،‬بىزنىج ئادەتپىرنمىزنى بىپمەيسەن‪ ،‬شۇ ا بۇ ئىشقا ئارنالشماې‬ ‫تاھىشىەنى قوغداشىتىال باشىقا مۇھىن ئىشىىج‬ ‫‪ −‬سىەن قانداق دەرۋن‬ ‫يوقمۇ ‪ −‬دتدر يەنە بىرر‪.‬‬ ‫شىىىەمر تەبرنزر بۇ قارشىىىىپىقنى توغرا چەشىىىىنىېاتقاندە بىر دەم‬ ‫تۇرۇۋالىدر‪ ،‬چىرايىىدنال ھې ئىاچچىقالنغىانپىقى كۆر نمەيتتى‪ ،‬تەمكىال ۋە‬ ‫قەتدىي ئىدرئ‬ ‫‪ −‬ئۇنداقتا سىىىپەر باشىىتا بۇ ئايالنى قانداق تونۇب قالدنڭالر دتمە ‪،‬‬ ‫سىىىىىپەر ىامەگە بېرنى‪ ،‬ئوڭ‪-‬سىىىىولۇ الرغىا قىاراب ئولتۇردۇ الر‪ .‬ھەقىقىي‬ ‫مۇئمىال يېنىدنكى ئادەمنىج بىر يېرر ئوچۇق قالسىىمۇ دنققە قىپمايدۇ‪.‬‬ ‫كىمكى ئىالالھنى ھەقىقىي زنكرر قىپسىىىىىا ئۇ ئىالالھتىال بىاشىىىىقىا ھەممە‬ ‫نەرسىىىىىنى ئۇنتۇيىدۇ‪ .‬سىىىىىپەر بەگەن بۇ ئىايىالنى تۇتۇۋالمىىدنڭالر‪ ،‬بەلكى‬ ‫ئىىارقىىپىى ئەقىپىى‪-‬‬ ‫ئىۆزە ىالرنىى رەسىىىىىېا قىىپىىدنىڭىالرې ئىۇنىى تىۇتىۇۋتىپىى‬ ‫ھوشىىۇ الرنىج باشىىقا يەردە ئىكەنپىكىنى ئاشىىكارنپىدنڭالرې ئەمدر امەگە‬ ‫كېتىڭالر‪ ،‬ئىنشائالال‪ ،‬بۇ قېتىن ھەقىقىي ئىمان ئېيتقايسىپەر‪.‬‬

‫‪143‬‬

‫كوچىنىج ئىچى ىمىپال كەتتى‪ ،‬ئادەمپەر ئەسىتىدە ئۇچۇشىۇب يەرگەن‬ ‫توتا‪-‬توزاندنال باشقا ھې نەرسە مىدنرلىمىدر‪.‬‬ ‫ئاخىرندا شىەمر تەبرنزر ھاسىىسىىنى تۇال پىتى‪ ،‬قېنى‪ ،‬ھەممىڭالر‬ ‫ىامەگە‪ ،‬مەۋالنىانىىج تەبپىغىنى ئىا پىغىپى مېڭىڭالر“ دەب كىشىىىىىپەرنى‬ ‫ھەيدندر‪.‬‬ ‫كىۆزلىىرنىمىگە ئىشىىىىەنىمە قىىالىىدنىن‪ ،‬ھەمىمە ئىىادەم ھىۇدۇقىۇب تىۇرۇب‬ ‫قېپىشقانىدر‪ .‬ھېچكىن ئارقىسىغا يانمىدر‪ ،‬ئەمما كۆتىنچىسى بىر نەچچە‬ ‫قەدەم چېكىنگەنىىدر‪ .‬نېمە قىپىشىىىىپىرننى بىپمە ئەتراتىغىا ھىا ېتقىى‪،‬‬ ‫قاراۋاتقانالر كۆب ئىدر‪ .‬شىىىۇ ئەسىىىنادا تاھىشىىىە دەرۋنشىىىنىج ئارقىسىىىىغا‬ ‫يوشىىىىۇرۇنۇۋالغان يېرندنال ئەركە تاغ توشىىىىقىنىدە ئېتىپى‪ ،‬چىقى‪،،‬‬ ‫ئۇزۇن سىىىىاغۇ چاچپىرننى تۇال پىتى‪ ،‬يەگەرگىنىچە يان كوچىغا كىرن‪،،‬‬ ‫ھەش‪-‬تەش دتگەچە كۆزدنال غايىخ بولدر‪ .‬ئىككى ئادەم ئۇنى قوغپىماقچى‬ ‫بولىېندر‪ ،‬شىەمر تەبرنزر ھاسىىسىىنى ئۇالرنىج تۇتىغا ئاتتى‪ ،‬ئىككىپىسىى‬ ‫يەرگە د م چەشىىىتى‪ .‬ئەتراتتىكىپەر كەلەشىىىكە باشىىىپىدر‪ ،‬مەنمۇ كەلد م‪.‬‬ ‫ھودۇقۇب بېشىىىىى قېيى‪ ،‬كەتكەن كەتكەن ئىككىسىىىىى ئورنىدنال تۇرغاندا‬ ‫تاھىشە ئالپىقاچان ئۇزاب كەتكەن‪ ،‬دەرۋن بولسا‪ ،‬بۇ ئىشنى تەگەتتىن دەب‬ ‫ئويالب بۇ يەردنال كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫ھاراقكەش سۇاليمان‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل‪-10 ،‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫بېشىىىىىن ئېغىر‪ ،‬قولپىرنمنىج ېنى يوق‪ ،‬كۆز منى يۇمدۇم‪ .‬ئۇخالب‬ ‫قىاال دتگەنىدە تىاالدا چىققىان ئوتۇر‪-‬توتۇردنال سىىىىەكرەب قوتتۇم‪ ،‬قورقۇب‬ ‫كېتى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬نېمە بولدر ‪ −‬دەب ۋاقىرندنن‪ −،‬مو غۇلالر باستۇرۇب كەلدنما‬ ‫بىرلىرر تىخىپداب كەلەشىىەتال كەتتى‪ ،‬قارنسىىام باشىىقا ھاراقكەشىىپەر‬ ‫مېنى مازاق قىپغىپى تۇرۇتتۇ‪ .‬قارا بۇ سارا الرغاې‬ ‫‪ −‬قورقما‪ ،‬سىىىىۇاليمان زابو ې‪ −‬دەب توۋلىدر مەيخانىنىج خو ايىنى‬ ‫خىرنسىىىىتوس‪ −،‬كوچىىدنال كېپىېاتىىدۇ بۇ تىاتپىاراق ئىاۋازالر‪ ،‬مەۋالنىا ۋەز‪-‬‬ ‫تەبپىغىنى تەگىتى‪ ،‬قايتىىېاتىدۇ‪ ،‬مۇخپىسىىىپىرر كەينىدنال ئەگىشىىىى‪،‬‬ ‫كېتى‪ ،‬بارندۇ‪.‬‬ ‫دترنزنگە كېپىى‪ ،‬قىارنىدنن‪ ،‬ئەھېا دەرۋەقە ئۇنىىج دتگىنىىدە ئىىدر‪،‬‬ ‫مەۋالنا ئاتنىج ئەسىىىتىدە‪ ،‬مۇخپىسىىىپىرر ئۇنىج كەينىدە ئۇزۇن بىر سىىىەب‬ ‫‪144‬‬

‫بولۇب كوچىدنال ئۆتەب كېتىېاتاتتى‪ .‬رۇمى توتنىج ئوتتۇرنسىىىىىدا‪ ،‬ئاتنىج‬ ‫ئەستىدە قەددننى تىك تۇتۇب ئولتۇراتتى‪.‬‬ ‫دترنزننى ئېچى‪ ،،‬بەلگىچە ئېگىپى‪ ،‬بۇ قاينام‪-‬تاشقىنپىقنى تاماشا‬ ‫قىپىشىىىقا باشىىىپىدنن‪ .‬كىشىىىىپەر قو غۇزدە ئاسىىىتا كېتىېاتاتتى‪ ،‬ئۇالرغا‬ ‫شىىىۇنچىپىك يېقىال ئىدنمكى‪ ،‬قولۇمنى ئۇزاتسىىىام بىرسىىىىنىج بېشىىىىنى‬ ‫تۇتىىااليتتىن‪ .‬كىىالالمغىىا تۇيۇقسىىىىىز قىتىغۇر بىر خىيىىا كەلىىدرئ بىر‬ ‫نەچچىسىنىج سەلپىسىنى ھېچكىمگە تۇيدۇرتما ئالماشتۇرۇب قويسامچۇې‬ ‫دەرھا بېرن‪ ،‬خىرنسىىىتوسىىىنىج ياغا دەسىىىتىپىك قاشىىىپىغۇچىنى‬ ‫ئىېىپىىى‪ ،‬كەلىىدنىن‪ ،‬بىىر قىولىۇمىىدا دتىرنىزنىنىى تىۇتىۇب‪ ،‬يەنە بىىر قىولىۇمىىدا‬ ‫ىق اشىىىىپىغۇچنى سىىىىىا گىپىتىى‪ ،،‬ئىالىدنمغىا تىازا ئېگىپىى‪ ،،‬بىر ئىادەمنىىج‬ ‫سىەلپىسىىنى ئاال دتگەندە توتنىج ئىچىدنال بىرسىى يۇقىرنغا قاراب‪ ،‬مېنى‬ ‫كۆر ب قالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەسساالمۇ ئەلەيكۇم‪ −،‬دتدنن يەزر قېپىنپى بىپەن‪.‬‬ ‫‪ −‬شىىىوتا خانىدنال سىىىاالم قىپىېاتامسىىىەن تېخى‪ ،‬ھۇ ئەخالقسىىىىزې‬ ‫مۇسىۇلمانمى تېخىې نومۇس قى‪ ،،‬نومۇس‪ −،‬دەب ۋاقىرندر ئۇ‪ −،‬شىاراب‬ ‫ئىچمە شەيتاننىج ئىشى‪ ،‬بۇنى بىپمەمسەن‬ ‫بىر نەرسىىىە دە دەب تۇراتتىن‪ ،‬كالالمدنال بىر نەرسىىىە ۋنج“ قىپى‪،‬‬ ‫ئۇچۇب ئۆتەب كەتتى‪ ،‬نېمە بولغىنىنى بىپىى‪ ،‬قورقۇب كەتتىن‪ ،‬بىرسىىىىى‬ ‫ما ا تاش ئاتقانىدر‪ ،‬ئاخىرقى تەيتتە ئېڭىشىىىېالمىغان بولسىىام كالالمنى‬ ‫يېرنېتتەتتى‪ .‬ئوچۇق دترنزندنال كىرگەن تاش بېشىىىىىمنى سىىىىىپاب ئۆتەب‬ ‫ئارقامدا ئولتۇرغان ئىرانپى گىپەم سىىىىودنگىرننىج وزنسىىىىىغا تاققىدە‬ ‫چەشىكەنىدر‪ .‬نېمە بولغىنىنى بىپەلمىگەدە دەرنجىدە چاال مەسىا بولۇب‬ ‫كەتكەن سودنگەر ئۇ تاشنى قولىغا ئېپى‪ ،‬كۆزنتىېاتاتتى‪.‬‬ ‫خرنستوس ئەنسىرەب توۋلىدرئ‬ ‫‪ −‬سۇاليمان‪ ،‬دترنزننى چاتسان تاقاب‪ ،‬ايىڭدا ئولتۇرې‬ ‫‪ −‬نېمە بولغىنىنى كۆرد مۇ ‪ −‬دەب سىىىىورندنن ھايا اندنال دنر‪-‬دنر‬ ‫تىترەب‪ ،‬ھاراق شىىىىرەسىىىىگە يېنى‪ ،‬كەلدنن‪−،‬بىرسىىىى ما ا تاش ئاتتى‪،‬‬ ‫ئۆلگىپى تاس قالدننې‬ ‫خرنستوس بىر قېشىنى ئاتتىئ‬ ‫‪ −‬ئۇالرنى نېمە قىپىىدۇ دەب ئويپىغىانىىدنىج ئۇالرنىىج مەيخىانىىدا بىر‬ ‫مۇسىىىۇلماننى كۆرسىىىە ئۆ كۆرندنغانپىقىنى بىپمەمتىج سىىىەنمۇ مەسىىىا‬ ‫بوتسىىىىەن‪ ،‬ئىاغزنڭىدنال ھىاراق تۇرنتىى‪ ،،‬بۇرنۇ نى ئوتقىاشىىىىتە قىزارتىى‪،‬‬ ‫يەرسەڭ‪ ،‬شۇنداق بولما قانداق بوالتتى‬ ‫‪145‬‬

‫‪ −‬مەيپى‪ ،‬گۇناھ مەندە‪ ،‬خەقنىج نېمە ئىشىىىى‪ −،‬دەب غۇدۇرلىدنن‪−،‬‬ ‫مەن ئىنسان ئەمەسمۇ‬ ‫‪ −‬بۇنچە نازۇ بولۇب كەتمە سىۇاليمانې‪ −‬دتدر خىرنسىتوس د مبەمنى‬ ‫سىالب‪.‬‬ ‫‪ −‬بولۇشىۇم شىۇ‪ ،‬بۇ مۇتەئەسىسىىپپەردنال بە بىزار بولدۇم‪ .‬تە رننىج‬ ‫يېنىغا بېرنېالغانپىرنغا شىىىۇنچىپىك ئىشىىىىنىدۇكى‪ ،‬باشىىىقىالرنى كۆزنگە‬ ‫ئىپمايدۇ‪.‬‬ ‫خىرنسىىىىتوس اۋاب بەرمىدر‪ .‬ئۇ دنندار ئادەم بولسىىىىىمۇ‪ ،‬مەسىىىىا‬ ‫خېرندارلىرننى رازر قىپىشىىىنىمۇ بىپىدنغان ماھىر مەيخانىچى ئىدر‪ .‬بىر‬ ‫دەمىدنال كېيىال ئۇ ئىالىدنمغىا بىر قەدەھ قىزنى‪ ،‬شىىىىىاراب قويىدر‪ .‬مەن ئۇنى‬ ‫كۆتەر ب ئىچىېاتقىانىدا ئۇ بىر چەتتە مىا ىا قىاراب تۇردر‪ .‬سىىىىىرتتىا غۇر‪-‬غۇر‬ ‫شىىاما چىقتى‪ ،‬ئۇنىج نېمە دەۋاتقانپىقىنى بىپمەكچى بولغاندە بىر دەم‬ ‫دنققە بىپەن ئا پىدۇق‪.‬‬ ‫‪ −‬مۇشىىىىۇ شىىىىىاراتنىىج ھىارامپىقى كىالالمىدنال ھې ئۆتمەيىدۇ‪ −،‬دەب‬ ‫غۇدۇرلىدنن‪ −،‬شىاراب ناچار نەرسىە بولسىا نېمىشىقا ەننەتتە چەكپەنمەيدۇ‬ ‫ەننەتتە چەكپەنمىگەن ئىكەن‪ ،‬نېمىشقا بۇ يەردە چەكپىنىدۇ‬ ‫خىرنستوس ما ا نەزەر تاشپىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬بولىدر‪ ،‬يەنە گەب بىاشىىىىپىمىا ‪ −،‬دتىدر ئۇ‪ −،‬بۇنچە كۆب سىىىىوئىا‬ ‫سورنمىساڭ تۇرالمامسەن‬ ‫‪ −‬ئەلېەتتە‪ ،‬ئەگەر ئويپىنى‪ ،‬سىىوئا سىىوراب تۇرمىسىىاق‪ ،‬تەرخەمە ‪،‬‬ ‫كالپە بەسىىىەيدنال نېمە تەرقىمىز قالىدۇ خۇدا بىزگە ئويالنسىىىۇن دەب بۇ‬ ‫ئەقىپنى بەرگەن‪.‬‬ ‫‪ −‬سۇاليمان‪ ،‬دوستۇم‪ ،‬بەزندە سەندنال ئەنسىرەب قالىمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬مەندنال غەم قىپما‪ −،‬دتدنن گەتنى تەگىتى‪.،‬‬ ‫ئەمما خىرنستوسنىج گېپى تېخى تەگىمىگەنىدرئ‬ ‫‪ −‬بىز كونا تونۇش‪ ،‬سىېنى خېرندارنن ئەمەس‪ ،‬دوسىتۇم دەب تونۇيمەن‪.‬‬ ‫ئۆزەڭ ھەربىي ئىادەمسىىىىەن‪ ،‬بىر كىمگە يىامىانپى قىپغىنىڭنى كۆرمىىدنن‪،‬‬ ‫ئەمما گەتكە دنققە قىپمايسىەن‪ .‬شىۇ ا سىەندنال ئەنسىىرەيمەن‪ .‬كونيادا ھەر‬ ‫خى‪ ،‬ئادەمپەر بار‪ ،‬مۇسىىۇلماننىج ھاراق ئىچىشىىىدنال يىرگىنىدنغانالر بار‪.‬‬ ‫كىشىىپەر بىپەن ئارنالشىقاندا دنققە قى‪ ،،‬سىۆز گە دنققە قى‪ ،،‬ئۆزە نى‬ ‫ئاۋايال‪...‬‬ ‫مەن بۇ گەتپەرنى ئىختىيارسىز بېسىقتۇردۇمئ‬

‫‪146‬‬

‫‪ −‬قېنى‪ ،‬ھەييامنىج بىرەر روبائىيسىىىىىنى ئوقۇب تارا الرنى ئەۋ ىگە‬ ‫كۆتەرەيپى‪.‬‬ ‫خىرنسىىتوس يەنە بىر نەرسىىە دەب بولغىچە‪ ،‬بايا تارنڭىمىزنى ئا الب‬ ‫ئولتۇرغان ئىرانپى سودنگەرئ‬ ‫‪ −‬ياشاب كە ې ھەييامنىج روبائىيسىنى ئا اليمىزې‪ −‬دتدر‪.‬‬ ‫باشىىىقا خېرندارالرمۇ ئۇنى تەلەب قىپما قاالرمىدر ئۆزەمنى تۇتالما‬ ‫شىرەنىج ئەستىگە چىقى‪ ،‬روبائىي ئوقۇشقا باشپىدننئ‬ ‫شاراب ئىچمە كەيىپتىال ئەمەس‪،‬‬ ‫دنال يا ئەخالقىي ئەيىبتىال ئەمەس‪.‬‬ ‫ئىرانپى سودنگەر ھايا انپىنى‪ ،‬ۋاقىرندرئ‬ ‫‪ −‬شۇ ئەمەسمۇ‪ ،‬كۆ پىمىزدنكىنى دەتتۇې‬ ‫بىر ئان يوقىتىشچەن خۇدنمىزنى‪،‬‬ ‫ئىچى‪-،‬ئىچى‪ ،‬بولدۇق مەسا‪-‬ئەلەس‪.‬‬ ‫شىىىۇنچە يىپالردنال بېرر ئىچى‪ ،‬كېپىېاتىمەن‪ ،‬تەبىدىتىن شىىىۇنداق‪،‬‬ ‫قىانىداق قىپىمەن بىپىىدنغىنىن‪ ،‬ھەر كىن ئۆز مىجەزنگە بېقىى‪ ،‬ئىچىىدۇ‪.‬‬ ‫بەزنپىرر ھەر ئىاخشىىىىىمى چىالشىىىىقۇدە ئىچىى‪ ،‬يەنە ھېچكىمگە زنيىان‬ ‫سىىىىالمىايىدۇ‪ .‬تەقە چىاال مەسىىىىا بولۇب غەزە توۋالب‪ ،‬ئىاخىرنىدا غىپپىىدە‬ ‫تىكىېتتىىدۇ‪ .‬بەزنپىرر بىر قەدەھ ئىچىپال ھىايېانغىا ئىايپىنىى‪ ،،‬ئۇنىىج‪-‬‬ ‫بۇنىڭغا نوچىپى قىپىدۇ‪ ،‬ئادەم ئۇرندۇ‪ .‬دتمە ‪ ،‬مەسىىىپە‪ ،‬ھاراقتا ئەمەس‪،‬‬ ‫بىزدە‪.‬‬ ‫كۆب ئىچسەم بارغانچە يوقايدۇ ئەقپىن‪،‬‬ ‫ئىچمىسەم بارغانچە قاچىدۇ كەيپىن‪.‬‬ ‫ساق ياكى مەسا ئەمەس ھالىمىز بارغۇ‪،‬‬ ‫شۇ ھالدا ياشىغان ئەڭ ياخشى بەلكىن‪.‬‬ ‫ئالقى سىىىاداسىىىى يا رندر‪ ،‬خىرنسىىىتوسىىىمۇ ئۆزننى تۇتالما چاۋا‬ ‫چىالىدر‪ .‬كونيىانىىج يەھۇدني مەھەلپىسىىىىىىدە‪ ،‬بىر خىرنسىىىىتىدىاننىىج‬ ‫مەيخانىسىىدا‪ ،‬ھەر خى‪ ،‬ئېتىقاد‪ ،‬ھەر خى‪ ،‬مىجەزدنكى تەتەن ھاراقكەشىپەر‬ ‫خۇشىىالپى بىپەن قەدەھپىرنمىزنى كۆتەردۇق‪ .‬بىر دەم بولسىىىمۇ ئارنمىزدا‬ ‫ئايرنن‪ ،‬غەيرني ئادەمپەر قالمىدر‪ ،‬شىىىۇنداقال ھەممىمىز‪ ،‬شىىىۇنچە ئەيىخ‪-‬‬ ‫نۇقسىانپىرنمىز بولسىىمۇ ئالالھنىج بىزنى كەچەرگەنپىكىنى‪ ،‬ھەتتا بىزنى‬

‫‪147‬‬

‫ئىۆزنىمىىزدنىنىمىۇ بە يىىاخشىىىىىى كىۆرگەنىپىىكىىنىى گەب‪-‬سىىىىىۆزدنىال ئەمەس‪،‬‬ ‫يەرنكىمىزدنال ھېر قىپدۇق‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-5‬ئاينىڭ ‪-30‬كۈنى‬ ‫«ئۆ ئىايىالپىرر بىپىشىىىىكە تېگىشىىىىپىىك بىپىمپەر» نىامپى بىر‬ ‫ئىنتېرنېىىا تورنىىدا مۇنىىداق يېزنپغىىانىىىدرئ بۇ يىىى‪ ،‬ئۇچپىرنغىىا دنققە‬ ‫قىپىجئ ئېرنڭىز ئۆيگە كەلگەندە ئۇنىج چاتىنى‪ ،‬كۆينىكىنى تەكشىىىەر ڭ‪.‬‬ ‫يىىا ئەتىر تۇرنقى يىىاكى گىرنن داغپىرننى بىىايقىسىىىىىڭىز ئۇنىڭىىدنال‬ ‫گۇمانالنسىڭىز بولىدۇ‪ ،‬بولۇتمۇ لەۋسۇرۇخقا بە دنققە قىپىجې“‪.‬‬ ‫‪-5‬ئىاينىىج ئىاخىرقى كەنپىرر‪ ،‬ئېپال رۇبىنسىىىىتېال ئۆيىىدە «ئىشىىىى‬ ‫شىىەرندىتى»نى ئوقۇب دەم ئېپى ئارنپىقىدا تەسىىاددنپىي زنيارە قىپغان‬ ‫بىر تور بېكىتىىىدە ئۇچراتقىىانئ ئېرنڭىزنىىىج سىىىىىزنى ئىىالىىدنغىىان‪-‬‬ ‫ئىالىدنمىغىانپىقىنى ئون سىىىىوئىا ئىارقىپى قىانىداق بىپىسىىىىىز “ دتگەن‬ ‫سىىىوئالالرغا اۋاب بېرنېاتاتتى‪ .‬سىىىوئالالر شىىىۇنچە ئاددني‪ ،‬كونا بولسىىىىمۇ‪،‬‬ ‫ئۇنىڭغىا ىاۋاب بەرمە تۇرالمىىدر‪ .‬ئەر‪-‬خوتۇن مۇنىاسىىىىىېەتپىرنگە دائىر‬ ‫سىىناق سىوئالپىرر شىۇنچە مۇھىن ھەم شىۇنچە بىمەنە سىوئالالر بولسىىمۇ‪،‬‬ ‫ئېپال بۇ ھىايىاتنىىج بەزنىدە ئىاشىىىىۇنىداق ئىاددني بولىىدنغىانپىقىنى بىپەتتى‪،‬‬ ‫تۇرمۇش تە رنبىپىرر بۇنى ئىسپاتاليتتى‪.‬‬ ‫بېرن‪ ،‬بولغىانىدنال كېيىال‪ ،‬نومۇرالرنى توتالب‬ ‫ئېپال سىىىىوئىالالرغىا ىاۋاب ى‬ ‫نەتىجىگە قاراب باقسىىا بوالتتى‪ ،‬ئەمما ئۇنداق قىپمىدر‪ .‬سىىوئالالرغا اۋاب‬ ‫بەرگەسىىى بولسىىىمۇ‪ ،‬ئېرننىج ئۆزننى ئالدنغانپىقىنى باشىىقا بىرسىىىنىج‬ ‫ئاغزندنال‪ ،‬يەنە كېپى‪ ،‬بىر تور بېكىتىدنال بىپىشىنى خالىمايتتى‪ .‬بۇ ھا‬ ‫داۋن د بىپەن تىارا پىشىىىىىشىىىىنى خىالىمىغىانپىقىغىا‬ ‫ئۇنىىج بۇ مەسىىىىىپىىدە ى‬ ‫ئوخشىىىايتتى‪ .‬ئېپال ئۇنىج ئۆيگە كەلمىگەن ئاخشىىىىمى نەدە قونغانپىقىنى‬ ‫تېخى سىىىورنمىغانىدر‪ .‬كۆتىنچە ۋاقتىنى «ئىشىى شىىىەرندىتى»گە تەقرنز‬ ‫يېزن بىپەن ئالدنراش ئۆتكەزەتتى‪ .‬ئۆزر تۇرمۇشىىىىى بىپەن كىچىككىنە‬ ‫ئىىاالقىسىىىىىمۇ بولمىغىىان بۇ تەسىىىىەۋۋۇر ئۇنى ئىىا ىىايىىى‪ ،‬بىر ھىىالەتتە‬ ‫ئورنېالغىانىىدر‪ .‬زاھىارا يىازغىان رومىاننى ئوقۇغىانىدا بىر بۇلۇ غىا كىرنېتپىى‪،،‬‬ ‫بېشىىىىىنى قوچىغىان مەسىىىىىپىپەرنى ئويپىمىا ‪ ،‬تىنچپى ‪ ،‬خىاتىر ەمپىك‬ ‫بىپەن ھېكايىدنال ھۇزۇرلىنى‪ ،‬ئولتۇراتتى‪.‬‬

‫‪148‬‬

‫ئۇنىج بۇنىڭدنال باشىىىقا كەندنپىك تۇرمۇشىىىى تەكرارلىقتىال ئىبارە‬ ‫ئىىدر‪ ،‬بىالىپىرر يېنىىدنكى چىاغىدا بىر‪-‬بىرنگە ھەممە ئى نورمىالىدە‬ ‫مۇئامىپە قىپىشىىىى‪ ،،‬رولنى تەبىدىي ئاالتتى‪ .‬ئىككىسىىىى يالغۇز قالغاندا‬ ‫بولسىىىا يىرنكپەشىىىكەن مۇناسىىىىېەتپىرر دەرھا چىرايىغا چىقاتتى‪ .‬ئېپال‬ ‫بەزندە داۋندنىج ئۆزنگە دنققە بىپەن‪ ،‬ھەتتا ھەيرە بىپەن قاراۋاتقانپىقىنى‬ ‫بىايقىايتتى‪ ،‬بىر ئىايىا ئېرننىىج كېچىىدە نەدە قون ىغ انپىقىنى نېمىشىىىىقىا‬ ‫سورنمايدۇ ئۇ گويا بۇنىج اۋابىنى تېپىشقا تىرنشىېاتقاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫ھالبۇكى ئېپالنىج ئۇنىڭدنال بۇنداق سىوئا سىورنماسىپىقىنىج سىەۋەبى‬ ‫بىار ئىىدرئ ئېرننىىج ىاۋابىنى قىانىداق بىر تەرەب قىپىشىىىىنى بىپمەيتتى‪.‬‬ ‫ئادەمنى بىرەر ئى قىپىشىىقا باشىىپىيالمىغان بىپىمنىج نېمە تايدنسىىى‬ ‫بىپمەكچى بولغان ئىشىىىپىرنڭنى قانچىپىك ئاز بىپسىىىەڭ شىىىۇنچە ئاز دەر‬ ‫تىارتىسىىىىەن‪ ،‬بىاغرنىج ئىازراق قىانىايىدۇ‪ .‬بۇنىڭىدنال قىارنغىانىدا‪ ،‬ىاھىپىيەتمۇ‬ ‫ئەسپىدە ئۇنچە يامان ئى ئەمەس ئىدر‪.‬‬ ‫بۇ سىىاختا بەختنىج نىقابىنى يىرتىدنغان ھادنسىىە ئۆتكەن يىپى يى‪،‬‬ ‫بېشىدا يەز بەرگەنىدر‪ .‬بىر كەنى ئەتىگىنى ئېپال ئۆيگە كەلگەن خەتپەرنىج‬ ‫ئارنسىىىدنال بىر مېھمانخانىنىج بەلگىسىىى چەشىىەر لگەن كونېترتنى كۆر ب‬ ‫قىىالىىدر‪ .‬ئىۇنىى ئىېىچىىى‪ ،‬كىەتىەلىمىىگەن بىىر ئىۇچىۇرنىى كىۆردر‪ .‬ئەتىراتىتىىكى‬ ‫مىېىھىمىىانىخىىانىىالرنىىىج بىىرنىنىىىج خىېىرنىىدارالر خىىزمىىتىى مىۇدنىرر داۋنىىد‬ ‫رۇبىنسىتېندنال بۇ مېھمانخانىدا قونغانپىقىغا رازر بولغان‪-‬بولمىغانپىقىنى‬ ‫سىوراب‪ ،‬ئۇنىج تولدۇرۇشىى ئەچەن بىر مەمنۇنىيە كارتىسىى ئەۋەتكەنىدر‪.‬‬ ‫ئېپال ھې ئى بولمىغاندە ‪ ،‬ئۇ كونېترتنى شىىىرەنىج ئەسىىتىگە تاشىىالب‬ ‫قويىدر‪ .‬ئىاخشىىىىىمى داۋنىد ئۇ خەتنى ئېچىى‪ ،‬ئوقۇغىانىدا ئېپالمۇ ھې گەب‬ ‫قىپماسىتىال‪ ،‬سىوئا سىورنماسىتىال‪ ،‬چەشىەنچە بەرمەسىتىال ئۇنى بىر ياندنال‬ ‫كۆزنتى‪ ،‬تۇردر‪.‬‬ ‫‪ −‬مۇشىۇ نەرسىىال كەم قالغان‪ ،‬خۇددر باشىقا ئىشىىن يوقتىكىدە ې‪−‬‬ ‫دتدر داۋند خەتنى بىر يانغا تاشىالب‪ ،‬ئاندنال بۇنى چەشىەند ر ب قويۇشىنىج‬ ‫زۆر رلەكىنى ھېر قىپىى‪ ،،‬دەرھىا گەب بىاشىىىىپىىدر‪ −،‬ئۆتكەن يىپى بۇ‬ ‫مېھمانخانىدا چى مۇتەخەسىىىىسىىىپىرر ئىپمىي يىغىنى ئۆتكەزگەنىدۇق‪.‬‬ ‫دتمە ‪ ،‬ئۇالر بۇ يىغىنغىىا قىىاتنىىاشىىىىقۇچىالرنى خېرنىىدارالر تىزنمپىكىگە‬ ‫ئېپىېالغان گەب‪.‬‬ ‫ئېپال ئۇ گەتكە ئىشىىىىنىشىىىنى خالىغانپىقى ئەچەن ئىشىىىەنگەنىدر‪.‬‬ ‫سىۇزۇ سىۇنى لېيىتىشىتىال ئەنسىىرەب‪ ،‬ئۇنىج چەشىەند ر شىىنى دەرھا‬ ‫قوبۇ قىپغىانىىدر‪ .‬ئەممىا تولۇق قىانىائە تىاتمىغىان‪ ،‬كۆ پىنىىج بىر يېرنىدە‬ ‫‪149‬‬

‫گىۇمىىان قىىالىغىىانىىىدر‪ .‬بىۇنىىڭىىدنىال قىۇتىۇلىۇش ئىەچىەن‪ ،‬قىولىالنىمىىىدنىال ئىۇ‬ ‫مېھمانخانىنىج تېپېكونىنى تېپى‪ ،،‬باش مۇالزنمەتچىگە تېپېكون قىپى‪،،‬‬ ‫ىاۋابقىا ئېرنشىىىىكەنىىدر‪ .‬يەنى بۇ يىپمۇ‪،‬‬ ‫ئۇالردنال ئۆزر تەرەز قىپغىانىدە‬ ‫ئۆتكەن يىپمۇ ئۇ مېھمىانخىانىىدا ھې قىانىداق چى مۇتەخەسىىىىىسىىىىپىرر‬ ‫ئىپمىي يىغىنى ئۆتكەز لمىگەنىدر‪.‬‬ ‫ئىالىدننى ئېپالدا ئۆزننى كەمسىىىىىتى ھەم گۇنىاھ تۇيغۇسىىىىى تەيىدا‬ ‫قىپىدر‪ ،‬ئۆزنگە ئىاچچىقى كەلىدر‪ ،‬ئەمىدر ئۇنىىج يىاشىىىىپىقى‪ ،‬ەزبىسىىىىى‬ ‫قىالمىغىانىىدر‪ .‬مۇشىىىىۇ ئىالتە يىى‪ ،‬مىابەينىىدە كۆب سىىىىەمرنى‪ ،،‬ئۆزننى‬ ‫تاشپىېەتكەنىدر‪ .‬ئايالر ئۆتكەنچە ەل‪ ،‬قىپى كەچى تۆۋەنپەب‪ ،‬ىپېنسى‬ ‫بىر ئىاز يوقىالغىانىىدر‪ .‬ھەتتىىدە بىر قېتىن قىاتنىشىىىىىىدنغىان ئىاشىىىىپەزلىىك‬ ‫دەرسىىپىرر ئۇنىج ئورۇقپىشىىىنى تەسىىپەشىىتەر ۋەتكەنىدر‪ .‬گەرچە كۇرسىىتا‬ ‫ئۇنىڭىىدنال كۆب تىىامىىاق ئېتىىىدنغىىان ۋە كۆب يەيىىدنغىىان‪ ،‬ئەممىىا ھې‬ ‫سەمرنمىگەن بىر توب ئايالالر بولسىمۇ‪ ،‬ئۇ باشقا‪-‬دە‪.‬‬ ‫ئۇ بالىپى ۋە ياشىىپى دەۋرننى ئەسىىپەب قالسىىا ئۆزننىج ھېچقاچان‬ ‫بە ېاش ئەمەسىىىىپىكى يىادنغىا يېتەتتى‪ ،‬مىجەزر تىپىكتە يۇمشىىىىىاق‪،‬‬ ‫مۇاليىن‪ ،‬ئو پۇق ئىدر‪ .‬ئەڭ شىىاش قىز ۋاقىتپىرندنمۇ دوسىىتپىرر بىپەن‬ ‫مەخپىي يىغىپىى‪ ،‬تىامىاكىا چېكىى‪ ،،‬قىاۋاقخىانىالرغىا بېرنى‪ ،‬كەيى‪-،‬سىىىىىاتىا‬ ‫قىپى‪ ،‬يەرمىگەنىدر‪ ،‬بىرسىىىنى ئېزن‪-،‬تېزن‪ ،‬ياخشىىى كۆر ب قالمىغان‪،‬‬ ‫بىرسىى بىپەن ئاقىېە تۇشىايمان قىپغۇدە يەر ب باقمىغان؛ ئەسىەبىيپەرچە‬ ‫ىىنسىىىىىىي مىۇنىىاسىىىىىىېە ئىۆتىكىەز ب ئىىارقىىىدنىال چىۆچىەب ئىويىغىىنىىى‪،،‬‬ ‫ھامىپدارلىقتىال سىىاقپىنى دورنسىىى يەيدنغان ھالغا چەشىىەب قالمىغان‪،‬‬ ‫ھەتتا تە تۇشىىىپىرننىج بېشىىىىغا دائىن كېپىدنغان باال‪-‬قازا ۋە تاالكەتپەر‬ ‫ئۇنىڭغىا يېقىال يولىمىغىان بولۇب‪ ،‬بىرەر قېتىممۇ قىاتتى قورقۇب يىاكى‬ ‫غەزەبىپىىنىىى‪ ،‬بىىاقىمىىغىىان‪ ،‬نىېىرۋنىنىى تىىنىچىالنىىدۇرۇش دورنىپىىرنىنىى يەب‬ ‫بىىاقمىغىىانىىىدر‪ .‬شىىىىۇنچىپىىىك ئىتىىائەتچىىان ئىىىدنكى‪ ،‬ئىىانىسىىىىى يىىاكى‬ ‫ئوقۇتقۇچىسىىىىىغا تەقە يالغان ئېيتمىغان ‪ ،‬بىر قېتىممۇ دەرس قالدۇرۇب‬ ‫باقمىغانىدر‪ .‬تولۇق ئوتتۇرننىج ئاخىرقى يىپىدا كۆتپىگەن دوسىتپىرننىج‬ ‫بويىدا قېپى‪ ،،‬بالىسىنى ئالدۇرۇۋەتكەندە ئۇالرنى يوقالب بارغان‪ ،‬ياكى ئۇالر‬ ‫بالىپىرننى خەققە بېرنېەتكەندە بۇ تراگېىدنيىپىك ئىشىىىىالرنى تەكشىىىىەر ب‬ ‫خىاتىرنپىېاتقىانىدە ‪ ،‬ھەممىگە سىىىىىرتتىال شىىىىىاھىىد بولۇب تۇرغىانىىدر‪.‬‬ ‫تە تۇشىىىىپىرننىىىج دەر ‪-‬ئەلەمپىرنگە شىىىىىاھىىىد بولمىىاق تېپېېنزوردنال‬ ‫ئېكوتىيەدنكى قەھەتچىپىكنى كۆر ۋاتقىانىدە بىر ئى ئىىدر‪ .‬ئۇ ئۇالرنىىج‬ ‫بېشىىىىىغىا كەلگەن ئىشىىىىالرغىا قىايغۇراتتى‪ ،‬ھەتتىا ئۆزنمۇ بەزنىدە ھەر خىى‪،‬‬ ‫‪150‬‬

‫ئىشالرغا ئۇچراب بېقىشنى ئوياليتتى‪ ،‬ئەمما ئويالب ئاخىر ئۆزننىج ئۇالردنال‬ ‫تەتەنپە باشقىچە بىر دۇنيادا ياشاۋاتقانپىقىغا ئىشىنەتتى‪.‬‬ ‫ئۇ ئەسىىىىەبىي ئويۇن‪-‬تىامىاشىىىىىا يىغىپىشىىىىپىرنغىا بىارمىايتتى‪ ،‬قىز‬ ‫ۋاقىتپىرنىدنال بېرر ەمە كەنپىرر سىىىىىرتقىا چىقىى‪ ،‬بىاشىىىىقىالر بىپەن‬ ‫ئارنپىشىى‪ ،‬يەر شىنىج ئورنىغا‪ ،‬راھەتپىنى‪ ،‬ئولتۇرۇب ئېسىى‪ ،‬بىر كىتاب‬ ‫ئوقۇيتتى‪.‬‬ ‫نېمىشىىىىقىىا ئېپالدە‬ ‫مەھەلپىىىدنكى ئىىانىالر قىزلىرنغىىا دائىن‬ ‫بواللمايسىىىەن قارا‪ ،‬ئۇ شىىىۇنچە ئېغىر‪-‬بېسىىىى ھەم كەمتەر‪ .‬ئۇنىج بىرەر‬ ‫چاتاق چىقارغىنىنى كۆرد مۇ “ دەب سوئا قوياتتى‪.‬‬ ‫ئىىانىالر ئېپالنى چوڭ بىپگەنچە‪ ،‬تە تۇشىىىىپىرر ئۇنىڭغىىا ئۆچپە‬ ‫قىالتتى‪ .‬ئۇالرچە ئېپال ئوقۇشىنىال بىپى‪ ،،‬كۆ ە ئېچىشىنى بىپمەيدنغان‬ ‫بىر ئىنە ئىدر‪ ،‬شىىۇنچە تىرنشىىىپمۇ مۇنەۋۋەر ئوقۇغۇچى بواللمىغانىدر‪.‬‬ ‫ھەتتا بىر قېتىن بىر سىاۋاقدنشىى ئۇنىج ئالدنغا كېپى‪ ،‬ئۆزە نىج نېمە‬ ‫دەردر بارلىقىنى بىپەمسىىىىەن شىىىىۇنچىپىك ئېھتىياتچان ئىكەنسىىىىەنكى‪،‬‬ ‫روھىج ئالپىبۇرۇن قېرن‪ ،‬كەتكەن“ دتگەنىدر‪.‬‬ ‫ئۇ نەچچە يىپالرغىچە چا تاسىىونىنى ئۆزگەرتى‪ ،‬باقمىغانىدر‪ ،‬چېچى‬ ‫ئۇزۇن‪ ،‬تەز‪ ،‬بىىا رە گىىىدە بولۇب‪ ،‬كۆب ھىىالالردا ئۇنى تەگەۋاالتتى يىىاكى‬ ‫ئىارقىىدنال ئۆر ب قويىاتتى‪ ،‬گىرنمنىمۇ بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس قىالتتى‪ ،‬ئۆزنگە‬ ‫بە ئىشىىىنى‪ ،‬كېتىشىىنى خالىمايتتى‪ .‬ئىشىىپىتىدنغىنى تەقە قىزغۇ‬ ‫قەھېە رە پىك لەۋسىىۇرۇ بىپەن سىىۇس يېشىىى‪ ،‬كۆز قەلىمى ئىدر پھازنر‬ ‫چوڭ قىزر كۆزلىرننى نىىامىىايەن قىپىشىىىىنىىىج ئەكسىىىىىچە ئۇنى يۇمۇب‬ ‫يۇشىىىۇرۇۋالىدۇ)‪ .‬ئېپال تا ھازنرغىچە كۆز قەلىمى بىپەن كۆزنگە بىر‪-‬بىرنگە‬ ‫ماس سىىىىزنقالر سىىىىزن‪ ،‬باققىنى يوق‪ ،‬بىر كۆزننى ھەمىشىىىە خاتا ھالدا‬ ‫قېنى بوياب قوياتتى‪.‬‬ ‫ئىۇ قىى انىىداقىتىۇر بىىر ئىشىىى ىنىى خىىاتىىا قىىپىىدنىن دەتىال ئىويىاليىتىتىى‪،‬‬ ‫ئەتراتىدنكىپەرنىج ئىشىىىىغا توال ئارنپىشىىىېاالتتى پخۇددر ېنېتنىج تو‬ ‫ئىشىىىغا ئارنپىشىىىېالغاندە ) ياكى تاسىىسىىى‪ ،،‬رايى بولۇۋاالتتى پخۇددر‬ ‫ئېرننىىج يوشىىىىۇرۇن ئىشىىىىپىرنغىا كۆزننى يۇمۇۋالغىانىدە )‪ ،‬بىر بولسىىىىىا‬ ‫باشىىقىالرنىج كۆزنگە كىرنېالىدنغان ئېپال‪ ،‬بىر بولسىىا يۇۋاش‪ ،‬تاسىىسىىى‪،‬‬ ‫ئېپال‪ .‬قىىايسىىىىى ئېپالنىىىج قىىاچىىان مەيىىدانغىىا چىقىىىدنغىىانپىقىنى ئۆزنمۇ‬ ‫بىپمەيتتى‪.‬‬ ‫يەنە تېخى ھەممە ئىشىنى ياندنال كۆزنتى‪ ،‬تۇرغان‪ ،‬ھەر ئىشىنىج بىر‬ ‫تەيتىنى كەتەب تۇرغان ئەچىنچى ئېپالمۇ بار ئىدر‪ ،‬ھازنر مانا يوشىىۇرۇنغان‬ ‫‪151‬‬

‫يېرندە قىمىرالشىقا باشىپىغان‪ ،‬ئۆزننى ئاشىكارنالشىقا تەييارلىنىېاتقان ئېپال‬ ‫دە مۇشىىۇ ئېپال بولۇب‪ ،‬مۇشىىۇنداق كېتىېترندنغان بولسىىاڭ قۇرۇۋالغان‬ ‫تەتەن سىىىىسىىىتېماڭ بۇزۇلىدۇ“ دەب ئۆزننى ئاگاھالندۇرۇب تۇراتتى‪ ،‬بۇنىج‬ ‫تەقە ۋاقىا مەسىپىسى ئىكەنپىكىنى ئۆزر بىپەتتى‪.‬‬ ‫ئىېىپىال ‪-5‬ئىىايىنىىىج ئىىاخىىرقىى كىەنىپىىرنىىدە بىۇالرنىى ئىويىالب ئىولىتىۇرۇب‬ ‫خېپىىدنال بېرر قىپمىغىان بىر ئىشىىىىنى قىپىدرئ دۇئىا قىپىدر‪ .‬تە رنن‪،‬‬ ‫ئىشىىىىىىكىىڭىنىى چەكىمىىگىىپىى خىېىپىى ئىۇزاق بىولىىدر‪ ،‬بىۇنىى بىىپىىمەن‪.‬‬ ‫تىپەكپىرنمنى يەنە ئىا اليىدنغىان يىاكى ئىا پىمىايىدنغىانپىقىڭغىا ئىشىىىىەن‬ ‫قىاللمايمەن‪ .‬ئەمما بۇ ھالىمنى كۆر ۋاتىسىىىىەن‪ ،‬ئىچىن سىىىىىقىپىېاتىدۇ‪.‬‬ ‫بۇنىڭدنال قۇتۇلۇشىىىىۇم ئەچەن ما ا ھەقىقىي بىر ئىشىىىى ‪-‬مۇھەببە ئاتا‬ ‫قى‪،‬؛ ياكى مېنى شىۇنداق ھېسىسىىياتسىىز بىر مەخپۇق قىپىېەتكىنكى‪ ،‬بۇ‬ ‫ئۆمر مدە ئىش ‪-‬مۇھەببە دتگەن نەرسىدنال قىپچە تامايىن بولمىسۇن“‪.‬‬ ‫ئۇ بىر دەم تۇرنېتپىى‪ ،،‬بىر نەرسىىىىىنى يۇتقىانىدە بولۇب‪ ،‬تەس ئىاۋازدا‬ ‫دۇئايىنى داۋامالشىىىتۇردرئ قايسىىىىسىىىىنى تالپىسىىىاڭ تالال‪ ،‬چاققانراق‬ ‫بولغايسىەن‪ .‬سىا ا مەلۇم‪ ،‬قىرن ياشىقا قەدەم قويدۇم‪ ،‬ياش ئەمەسىمەن‪ ،‬بۇ‬ ‫مېنىج ئاخىرقى تۇرسىىىىتىن“‪ .‬ما ا يا مۇھەببەتنى ياكى مۇھەببەتسىىىىز‬ ‫ياشاشقا ئېچىنماسپىقنى ئۆگەتكىال“‪.‬‬ ‫پاھىشە چۆل گۈلى‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫مېنى ئۇ امەدنال خۇددر ھايېانغا ئوخشىىىىاش قوغالب چىقىرنشىىىىتى‪،‬‬ ‫ئۇالرنىىىج قولىىىدنال قۇتۇلۇتال تىىار كوچىالرنى بويالب قىىاچتىن‪ ،‬ئىىارقىىامغىىا‬ ‫قاراشىىتىنمۇ قورقتۇم‪ .‬ئاخىرندا ئادەمپەر قايناب تۇرغان بازارغا كېپى‪ ،،‬بىر‬ ‫تامنىج كەينىگە ئۆتەب‪ ،‬شىۇ يەردە يوشىۇرۇنۇب ئۆتكەمنى باسىتىن‪ .‬تەقە شىۇ‬ ‫چىاغىدنال ئىارقىامغىا قىاراشىىىىقىا ەرئە قىاللىىدنن‪-‬دە‪ ،‬ھېچكىمنىىج مېنى‬ ‫قوغالب كەلمىگەنپىكىنى كۆر ب ھەيران ھەم خۇشىىىىا بولىدۇم‪ .‬ئىارقىامىدنال‬ ‫كېپىېاتقىنى بىچارە سىىىىۇسىىىىامنىج ئاياغ ئاۋازنال ئىدر‪ .‬ئۇ ئاخىر يېنىمغا‬ ‫كېپىى‪ ،‬يەكەنەب ئولتۇرۇب قىالىدر‪ ،‬مەيىدنسىىىىى كەرەكتە بىر ئۆرلەب بىر‬ ‫بولغىىانپىقىنى‪،‬‬ ‫تەسىىىىىيىىى‪ ،‬تۇراتتى‪ ،‬چىرايىىىدا ھەيرانپى ‪ ،‬نېمە ئى‬ ‫نېمىشىقا بۇنداق كوچىمۇ كوچا سىارا دە چېپى‪ ،‬چىقى‪ ،‬كەتكەنپىكىمنى‬ ‫بىپەلمە قالغانىدر‪.‬‬

‫‪152‬‬

‫ھەممە ئى شىىىىۇنچىپىىك تېز يەز بەردنكى‪ ،‬بولغىان ئىشىىىىالر ئەمىدر‬ ‫ئېنى ئېسىىىىىمگە كەلىدر‪ .‬ىامىىدە تەتەن دنققىتىن بىپەن ۋەز‪-‬تەبپىغ‬ ‫ئىا الب ئولتۇراتتىن‪ ،‬مەۋالنىانىىج ھەر بىر سىىىىۆزر يىاقۇتتە قىممەتپىىك‬ ‫ئىىدر‪ .‬ۋەزگە بە بېرنپىى‪ ،‬كېتىى‪ ،،‬يېنىمىدنكى يىاش بىالىنىىج يەز منى‬ ‫ئورنېالغىان يۇڭ يىاغپىقنىىج ئۇچىنى تىارتقىانپىقىنى بىپمە قىاتتىمەن‪.‬‬ ‫قىانىداق بولىدر‪ ،‬ىي اغپى ئېچىپىى‪ ،،‬سىىىىەلپە چۇۋۇلۇب‪ ،‬يەز‪-‬كۆز م كۆر نەب‬ ‫قىالىدر‪ .‬بىرسىىىىى بۇ ھىالىمنى كۆر ب قىالمىسىىىىۇن دەب ئۆزەمنى دەرھىا‬ ‫ئو شىىېالدنن‪ .‬ئەمما بېشىىمنى كۆتەر شىەمگە ئالدننقى سىەتتىكى بىرننىج‬ ‫ما ا تىكىپى‪ ،‬قاراۋاتقانپىقىنى كۆرد م‪ .‬سىىىىە ‪ ،‬سىىىىوغۇق تەلدەتى‪ ،‬كۆ‬ ‫كۆزلىرنىدنال مۇز يېغىى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬دەرھىا تونۇدۇم‪ ،‬تونۇمىا قىاالمتىن ئۇ‬ ‫بايبارس ئىدر‪.‬‬ ‫بايبارس تاھىشىىىخانىدنكى ھې بىرر بىپپە بولۇشىىىنى خالىمايدنغان‬ ‫ئوسىىىا خېرندارالردنال ئىدر‪ .‬بەزر ئەرلەرنىج تاھىشىىىەلەرگە ئامراق تۇرۇب‬ ‫يەنە نېمىشىقا ئۇالردنال نەترەتپىنىدنغانپىقىنى چەشىەنمەيمەن‪ .‬بايبارس دە‬ ‫شىىىىۇنداق ئادەم ئىدر‪ ،‬تاھىشىىىىەلەرگە قوتا چاقچاق قىالتتى‪ ،‬ئېغىزننى‬ ‫بۇزۇب تىپاليتتى‪ ،‬قەسىىىىتەن قۇسىىىىۇر ئىزدەب ئاچچىقىنى چىقىراتتى‪ .‬بىر‬ ‫قېتىن ئۇ بىر قىزنى قىىاتتى ئۇرۇۋەتتىكى‪ ،‬تۇلغىىا بۇتقىىا چوقۇنغىىانىىدە‬ ‫بولىىدر كە ‪،‬‬ ‫چوقۇنىىىدنغىىان خو ىىايىنمۇ ئۇنىڭغىىا تىىاقە قىاللمىىا‬ ‫ئىككىنچى كەلمە“ دەب ئۇنى يولغىا سىىىىالىدر‪ .‬ئەممىا بىايبىارس يەنە كەلىدر‪.‬‬ ‫كېيىال بىر قانچە ئايدنال بېرر نېمىشىىقىدۇر كەلمەس بولدر‪ ،‬شىىۇنىڭدنال‬ ‫كېيىال ئۇنى كۆرمىىدنن‪ .‬ئەممىا ھىازنر ئۇ ىامەدە ئولتۇراتتى‪ ،‬سىىىىوتىالردە‬ ‫يۆگىمە سىاقا قويۇۋالغان بولسىىمۇ كۆز بېقىشىپىرر بۇرۇنقىدەكال بولۇب‪،‬‬ ‫كۆز قىارنچۇقىىدا يەنە شىىىىۇ ۋەھشىىىىى ئۇچقۇنالر چىاقنىاب تۇراتتى‪ .‬كۆز منى‬ ‫ئۇنىڭدنال قاچۇرغان بولساممۇ ئەلگەرەلمىدنن‪ ،‬ئۇ مېنى تونۇب قالغانىدر‪.‬‬ ‫بىايبىارس يېنىىدنكى ئىادەمگە بىر نېمىپەرنى دەب تىچىرلىىدر‪ ،‬ئىانىدنال‬ ‫ئىككىسىى ئارقىسىىغا بۇرۇلۇب ما ا سىوغۇق نەزەردە سىەتسىالدر‪ .‬شىۇ ئەسىنادا‬ ‫ئۇالر ئەچىنچى بىر ئادەمگە مېنى ئىشىارە قىپدر‪ ،‬ئاندنال باشىقىپىرنغا‪...‬‬ ‫شىىۇنداق قىپى‪ ،‬ئۇ سىىەتتىكى تەتەن ئادەمپەر ما ا قارنغىپى تۇردر‪ .‬يەز م‬ ‫ئو ئېپىىى‪ ،،‬يەر كەم د تەلىىدەب سىىىىوقۇب كەتتى‪ ،‬ئەممىىا ىىايىمىىىدنال‬ ‫مىدنرلىيالمىدنن‪ .‬بالىالرچە سىاددا ئەمىد بىپەن‪ ،‬كۆز منى يۇمسىامال ھەممە‬ ‫ىممىدە ئولتۇردۇم‪.‬‬ ‫ئى ئۆتەب كېتىدنغاندە‬ ‫ئەمما كۆز منى ئېچى‪ ،‬شىىىۇنداق قارنسىىىام‪ ،‬بايبارس امائە توتىنى‬ ‫يېرنى‪ ،‬ئۆتەب مىا ىا قىاراب كېپىېتتىپتۇې ئىشىىىىىككە قىاراب مىا غىان بىپەنمۇ‬ ‫‪153‬‬

‫ئىادەم دتڭىزنىدنال قۇتۇلۇش مۇمكىال ئەمەس ئىىدر‪ ،‬بىايبىارس مىا ىا بىردەمىدە‬ ‫يېتىشىىىېتپى‪ ،‬قولۇمدنال تۇتتى‪ ،‬ما ا شىىۇنچىپىك چاتالشىىتىكى تىنىقى‬ ‫بۇرنۇمغا تۇراب تۇراتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ھۇ رەسىىېا‪ ،‬سىىەندە بۇزۇقنىج بۇ يەردە نېمە ئىشىىى بار ‪ −‬دتدر‬ ‫ئۇ‪ −،‬نومۇس دتگەن زادر يوقمۇ سەندە‬ ‫‪ −‬مېنى قويۇۋە ‪ ،‬بۇ يەردنال كېتە ‪ −...‬دتىدنن كېكەچكەب‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئۇ بۇنى ئا پىمىدر‪.‬‬ ‫شىىىىۇ تەيتتە ئۇنىىج ھەمراھپىرنمۇ كەلىدر‪ ،‬ئۇالر بىر‪-‬بىرنىدنال ئۆتە‬ ‫ئىاچكۆز‪ ،‬سىىىى ەترا‪ ،‬قوتىا ئىادەمپەر بولۇب‪ ،‬غەزەب ئىاچچىقتىال تۇشىىىىۇلىداب‬ ‫تۇراتتى‪ .‬ئۇالر ىامەدە تۇرغىانپىقىمىزنى ئۇنتۇب قىالغىانىدە ‪ ،‬ئەتراتىمنى‬ ‫قورشىىىاب ما ا تى‪-،‬ھاقارە ياغدۇرۇشىىىقا باشىىىپىدر‪ .‬ھەممە ئادەم بىزگە‬ ‫ھەيىرانىپىى بىىپەن قىىارنىىدر‪ ،‬بىىر قىىانىچىسىىىىىى مىېىڭىىڭىالر‪ ،‬چىىقىىڭىالر‪،‬‬ ‫چىقىڭالر“ دەب ئەيبپىگەن بولسىىىىمۇ‪ ،‬ھېچكىن بۇ ئىشىىىقا ئارنالشىىىمىدر‪.‬‬ ‫بەدننىن خېمىردە ئەيپىنىىى‪ ،،‬تۇتپىرنن بوشىىىىىىاب كەتتى‪ .‬ئۇالر مېنى‬ ‫ئىتتىرنى‪ ،‬تىاالغىا چىقىرنېەتتى‪ .‬كوچىغىا چىققىان ھىامىان سىىىىۇسىىىىىام مىا ىا‬ ‫يىاردەمگە كېپىىدۇ‪ ،‬بىر يولنى تېپىى‪ ،‬قىاچىمەن دەب ئويپىغىانىىدنن‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئۇنىداق بولمىىدر‪ .‬كوچىغىا چىقىپال ئۇالر تېخىمۇ يىامىان‪ ،‬زوراۋان‪ ،‬ۋەھشىىىىى‬ ‫بولۇب كەتتى‪ .‬دەھشە ئىچىدە شۇنى ھېر قىپدنمكى‪ ،‬ئۇالر امەدە ئىمام‬ ‫ۋە ىامىائەتنىىج ھۆرمىتىنى سىىىىىاقالب زۇۋانىنى چىقىارمىغىانىكەن‪ ،‬ئەممىا‬ ‫كوچىدا ئۇالرنى توسۇب قالىدنغان ھېچنېمە يوق ئىدر‪.‬‬ ‫ئۆمر مدە كۆتپىگەن ئازابپى تەيتپىرنن بولدر‪ ،‬ئەمما ھېچقايسىىىسىىى‬ ‫بۇ قېتىمقىىدە تەسىىىىىر قىپمىغىانىىدر‪ .‬نەچچە يىپالر ئۆتەب‪ ،‬يىامىان يولىدا‬ ‫مىا غىنىمغىا تەۋبە قىپىشىىىىنى ئويالب‪ ،‬تە رنگە يېقىنپىشىىىىى ئەچەن‬ ‫ئۆزلەكىمىدنال‪ ،‬ئۆزلە قەدرنن ئەچەن بۇ قەدەمنى بىاسىىىىقىانىىدنن‪ .‬ئەممىا ئۇ‬ ‫بۇنىڭغىا قىانىداق ىاۋاب بەردر‪ ،‬مېنى ئۆز ئۆيىىدنال مۇشىىىىۇنىداق ئىتتىرنى‪،‬‬ ‫قوغالتمۇ‬ ‫‪ −‬ىامەگە زادر بىارمىسىىىىىام بوتتىكەنې‪ −‬دتىدنن ئۆز‪-‬ئۆزەمگە ئەنپە‬ ‫ئىاۋازدا‪ − ،‬خەقپەر توغرا دەيىدۇ‪ ،‬مەنىدەكپەرنىىج ئۇ مۇقەددەس يەردە نېمە‬ ‫ئىشى بار امەمۇ‪ ،‬چېركاۋمۇ مېنى ئۆزنگە سىغدۇرمايدۇې‬ ‫‪ −‬ئۇنداق دتمە‪ −،‬دتدر بىر ئاۋاز‪.‬‬ ‫كەينىمگە بۇرۇلۇب كۆزلىرنمگە ئىشىەنمە قالدنن‪ ،‬چا ‪-‬سىاقىپى يوق‬ ‫ھېپىقى دەرۋن قىاراب تۇراتتىې ئورنۇمىدنال دەرھىا تۇرۇب ئۇنىىج قولىنى‬ ‫سۆيگىپى تەمشەلدنن‪ ،‬ئەمما ئۇ مېنى توسۇب قويدر‪.‬‬ ‫‪154‬‬

‫سۆيد رمەيمەن‪ −،‬دتدر ئۇ قەتدىي‪،‬‬

‫‪ −‬ئەسىتاغپۇرۇلال‪ ،‬بىر كىمگە قو‬ ‫سالماق تەلەتپۇزدا‪.‬‬ ‫‪ −‬مەن سىزگە ان قەرزدار‪ −،‬دەب تىچىرلىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىەن ما ا قەرزدار ئەمەس‪ −،‬دتدر ئۇ ھەيران بولۇب‪ − ،‬بىز تەقە‬ ‫ئىالالھقىال قەرزدار‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬ئۇ قۇرئىانىدا نېمە دەيىدۇ‪ ،‬بىپەمسىىىىەن نمىا ىا‬ ‫قەرزني ھەسىەنە پياخشىى قەرز) بېرنڭالرو دەيدۇ‪ .‬شىۇنچە ئۇلۇغ تەرۋەردنگار ئۆز‬ ‫بەندنپىرندنال نېمىشقا قەرز سورايدۇ‪ ،‬بۇنى ئويالب باقتىڭمۇ‬ ‫ھا ېتقى‪ ،‬قاراب تۇردۇم‪.‬‬ ‫‪ −‬ئىمان ئېيتماق ئۇنىڭغا ياخشىى قەرز بېرن دتمەكتۇر‪ .‬ئەگەر سىەن‬ ‫بۇ قەرزنى چىال قەلبىڭدنال بەرسىىەڭ‪ ،‬ئۇ سىىا ا قەرزنڭنى ھەسىىسىىسىىىپەب‬ ‫قايتۇرندۇ‪.‬‬ ‫دەرۋن بۇالرنى دەب بولۇب ئۆزننى تونۇشىىىىتۇردر‪ ،‬ئىسىىىىمى شىىىىەمر‬ ‫تەبرنزر ئىكەن‪ .‬ئۇ قىاتقىارا كۆزلىرننى مىا ىا تىكىى‪ ،،‬ئۆمر مىدە ئىا الب‬ ‫باقمىغان ئا ايى‪ ،‬بىر گەب قىپدرئ‬ ‫‪ −‬بەزر ئىنسىانالر تۇغۇلىشىىدننال نۇرلۇق‪ ،‬تارالق بولۇب‪ ،‬ئەتراتىغا نۇر‬ ‫چېچى‪ ،‬تۇرندۇ‪ .‬ئەمما ۋاقىا ئۆتكەنچە رە گى سىولىشىى‪ ،،‬خۇنۇكپىشىىدۇ‪.‬‬ ‫سىەن ئەنە شىۇنداق ئىنسىان‪ .‬بىر چاغدا ئەتراتىڭدنكى نۇر كەمەشىتە ئاق‪،‬‬ ‫تىارالق بولۇب‪ ،‬ئىارنپىقتىا ئۇنىڭغىا سىىىىېرن ‪ ،‬قىزغۇ داغالر قېتىپىېاتتۇ‪.‬‬ ‫ئەمدر بولسىا ۋۇ ۇدۇ نىج ئەتراتىدا بېغىر رە پىك نۇر لېنتىسىى بار‪ .‬سىا ا‬ ‫ئۇۋا ئەمەسىىىىمۇ ھەقىقىي رە پىرنڭنى سىىىىېغىنمىىدنڭمۇ ئۆزەڭ بىپەن‬ ‫بىرلىشىشنى خالىمامسەن‬ ‫ئىىاغزنمنى ئېچىىى‪ ،‬قىىاراب قىىالىىدنن‪ ،‬ئۇنىىىج گەتپىرنىىدنال خۇدۇمنى‬ ‫يوقىتى‪ ،‬قويغانىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬نۇرۇڭ يوقىىاب كېتىپتۇ‪ ،‬چەنكى ئۆزە نى ئوسىىىىىا ‪ ،‬مەينە دەب‬ ‫ئويالب‪ ،‬شۇنىڭغا ئىشىنى‪ ،‬يەر تسەن‪.‬‬ ‫لېېنمنى چىشپىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەمما‪ ،‬مەن شىىىۇنداق‪ ،‬تاسىىىكىنا‪ −...‬دتدنن تۆۋەن ئاۋازدا‪ −،‬ئۇالر‬ ‫مېنىىىج قىىانىىداق ئىىادەمپىكىمنى ئېيتتىغۇ‪ ،‬نېمىگە تىىايىنىىى‪ ،‬كەن‬ ‫كەچەر ۋاتقانپىقىمنى بىپمەمسىز‬ ‫شىەمر اۋاب بەرمە كۆزلىرننى يىراققا تىكتى‪ ،‬خالىسىاڭ سىا ا بىر‬ ‫ھېكايە ئېيتى‪ ،‬بېرە “ دەب تۆۋەندنكى ھېكايىسىنى بايان قىپدرئ‬ ‫بۇرۇنقى زاماندا بىر تاھىشىىىە يولدا كېتىېتتى‪ ،‬بىر اللما ئىتقا ئۇچراب‬ ‫قاتتۇ‪ .‬بۇ انىېار كەننىج ئىسىسىىقىدا شىۇنچىپىك ئۇسىسىاب كەتكەن بولۇب‪،‬‬ ‫‪155‬‬

‫تىپى تا پىيىغا چاتپىشىىىى‪ ،‬قالغانمى ‪ .‬تاھىشىىىە شىىىۇ ھامان ئايىغىنى‬ ‫سىېپى‪ ،،‬شىارتىسىىغا چېگى‪ ،‬يېقىال ئەتراتتىكى بىر قۇدۇقتىال ئىتقا سىۇ‬ ‫تارتى‪ ،‬بېرن‪ ،،‬يولىنى داۋامالشتۇرۇتتۇ‪.‬‬ ‫ئەتىسى ئۇ ئىپمگە توشقان بىر سوتىغا ئۇچراب قاتتۇ‪ ،‬سوتى ئۇ ئايالنى‬ ‫كۆر تال قولىغا ئېسىىىپى‪ ،،‬ھۆرمە بىپەن سىىۆيەتتۇ‪ .‬تاھىشىىە ھەيران قاتتۇ‬ ‫ھەم خىجى‪ ،‬بوتتۇ‪ .‬ئۆمرندە ھېچكىن ئۇنىج قولىنى سىۆيەب باقمىغان‪-‬دەې‬ ‫سىوتىدنال نېمىشىقا مۇشىۇنداق قىپغىنىنى سىورنغىنىدا‪ ،‬سىوتى تەنەگەن‬ ‫سىەن ئۇ ئۇسىسىاب كەتكەن ئىتقا ھەقىقەتەن رەھىن قىپدنج‪ ،‬شىۇنىج بىپەن‬ ‫تەرۋەردنگىار سىىىىېنىىج تەتەن گۇنىاھپىرنڭنى كەچەر ۋەتتى‪ ،‬سىىىىەن ئەمىدر‬ ‫قاردننمۇ ئاق ۋە تا “ دەتتۇ‪.‬‬ ‫چو قۇر تىنىدنن‪ ،‬شىىىىەمر تەبرنزننىىج نېمە دتمەكچى بولغىانپىقىنى‬ ‫چەشىىىىەنگەنىدنن‪ .‬چەشىىىىەندنن‪ ،‬ئەمما ئۇنىڭغا نېمىشىىىىقىدۇر ئىشىىىىەنگەم‬ ‫كەلمەيېاتاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇ ھېكايىڭىز تەسىىىىرلىككەن‪ ،‬ئەمما ئىشىىىەنسىىىىڭىز‪ ،‬كونيادنكى‬ ‫بارلى ئىتالرنىج قارنىنى تويدۇرساممۇ گۇناھپىرنمغا كاتارە بواللمايدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇنى سىىەن بىپەلمەيسىىەن‪ −،‬دتدر شىىەمر‪ − ،‬ئۇنى تەقە ئالالھ‬ ‫بىپىىدۇ‪ .‬يەنە بەگەن سىىىىېنى ىامەدنال چىقىرنېەتكەن ئىادەمپەرنىىج ئىالالھقا‬ ‫سەندننمۇ بە يېقىال ئىكەنپىكىنى نەدنال بىپىسەن‬ ‫‪ −‬ئۇنىداق بولسىىىىا بۇنى شىىىىۇ ئىادەمپەرنىىج ئۆزنگە ئېيتىىج‪ −،‬دتىدنن‬ ‫ئىچىن سىقىپى‪.،‬‬ ‫ئەمما دەرۋن بېشىنى چايقىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬يىاق‪ ،‬تەلەكنىىج چىاقى بۇنىداق چۆگىپىمەيىدۇ‪ .‬ئەگەر ئۇالرغىا بۇنى‬ ‫ئېيتىدنغان كىشى چىقسا‪ ،‬ئۇ چوقۇم سەن‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇ قىانىداق گەب خۇددر ئۇالر سىىىىۆز منى ئىا اليىدنغىانىدە ې ئۇالر‬ ‫مەندنال نەترەتپىنىدۇ‪ ،‬ئۆلتەر ۋەتكىپى تاس قالدر‪ ،‬كۆرمىدنڭىزمۇ‬ ‫‪ −‬ئىىا ىىاليىىدۇې‪ −‬دتىىدر شىىىىەمىىر قەتىىدىىىيىىپىىىك بىىىپەن‪−،‬‬ ‫چەنكى مەن“ دەيدنغان بىر نەرسىىىىە بولمىغاندە ‪ ،‬ئۇالر“ دەيدنغان ئايرنن‬ ‫مەۋ ۇداتالرمۇ يوق‪ .‬شىىۇنى ئۇنتۇب قالمائ كائىناتتىكى ھەممە نەرسىىە بىر‪-‬‬ ‫بىرنگە مۇناسىىېەتپىك‪ .‬ئىنسىان‪ ،‬ھايېان‪ ،‬ئۆسىەمپە ‪ ،‬انسىىز ىسىىن‪...‬الر‬ ‫بىر‪-‬بىرندنال تەرقپى ‪ ،‬خىپمۇ خى‪ ،‬مەخپۇقالر ئەمەس‪ ،‬بەلكى ھەممىسىىى‬ ‫بىر‪.‬‬ ‫ئۇنىج نېمە دتمەكچى بولغىنىنى چەشىىىەنمىدنن‪ ،‬چەشىىىەند ر شىىىىنى‬ ‫كەتتەم‪ .‬ئەمما ئۇ زوق‪-‬شو بىپەن سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫‪156‬‬

‫بۇمۇ نىزامالردنال بىرر‪ .‬ئون توق ۇرلنچى ىزام‪ :‬با قە ىالردلك ھ رمەە‪،‬‬ ‫ئېتىبەار يەاكى مۇھەببەە كۈتسەەە ەەەڭ‪ ،‬ئەاۋۋال قەەە ەەۇ تەرتىەا بويىچە ئ رەڭگە‬ ‫قەرردارسەەن ئ رلنى س ە ي ەيدلغان ئادەمنىئ س ە يۈلۈقەى مۇمكىك ئەمە‬ ‫سەن ئ رەڭنى س يگەن ھالەتتە دۇ يا ساڭا تىكەن يوللىغان بولسا بۇ ىددلك‬ ‫ۈۇقال بولغىك چۈ كى ئۇ يې ىندا ساڭا گۈل تەقدلم قىلىدۇ‬ ‫ھېچنەرسىىىىە دتيەلمە قىاراب تۇردۇم‪ .‬بىر يىاقتىال بۇ گەتپەرنى تىازا‬ ‫چەشىىىىىنەلمە تۇرسىىىىام‪ ،‬بىر ياقتىال ئا پىغانچە ھۇزۇرلىنى‪ ،،‬بۇ ماددني‬ ‫دۇنيادنال غايىخ بولۇب كېتىېاتاتتىن‪.‬‬ ‫‪ −‬سىەن ئۆزە نى ياخشىى مۇئامىپىگە اليى كۆرمىسىەڭ‪ ،‬باشىقىالر ما ا‬ ‫ياخشىىى مۇئامىپە قىپمىدر دەب ئۇالردنال ئاغرننى‪ ،‬يەرەلەمسىىەن ‪ −‬دتدر‬ ‫شەمر‪.‬‬ ‫بەگەنگىچە مەن بىپەن بىپپە بولغىان ئەرلەرنى‪ −‬ئۇالرنىىج تۇراقپىرر‪،‬‬ ‫نەتەسىىپىرر‪ ،‬كەچپە قولپىرننى‪ ،‬يۇقىرر تەلپىگە چىققاندا ھايا انپىنى‪،‬‬ ‫ۋاقىراشىپىرننى‪ ...‬ئويپىدنن‪ .‬بۇ ئۆمر مدە ئا ايى‪ ،‬ئۆزگىرنشىپەرگە شىاھىد‬ ‫بولىدۇمكى‪ ،‬تىاكىز چوڭ بولغىان بىالىالرنىىج كىارنېاتتىا غىالجىرلىشىىىىىى‪،‬‬ ‫كەتكىنىنى‪ ،‬ۋەھشىىىى ھايېاندە كۆر نگەن ئادەمپەرنىج كۆ پىنىج نەقەدەر‬ ‫يۇمشاق‪ ،‬كۆيەمچان ئىكەنپىكىنى كۆرد م‪.‬‬ ‫قوتا ‪ ،‬سىىوقۇشىىقاق بىر خېرندارنن بولىدنغان‪ ،‬ھەر قېتىن ىنسىىىي‬ ‫مىىۇنىىاسىىىىىىىېە ئىىۆتىىكىىەزگەنىىدە يىىەز مىىگە تىىەكىىەر شىىىىىىنىىى ئىىادە‬ ‫قىپىېالغىانىىدرئ تىاسىىىىكىنىاې‪ -‬دەب ۋاقىرايتتى ھەر قېتىن‪ −،‬تىاسىىىىكىنىا‬ ‫بۇزۇقې“‪.‬‬ ‫ھىالبۇكى‪ ،‬قىاتقىارا كىيىنگەن بىر دەرۋن ئىالىدنمغىا كېپىى‪ ،‬مېنىىج‬ ‫تاغ بۇالقپىرننىج سىىىەيىدە تاكىز ئىكەنپىكىمنى ئېيتىېاتاتتى‪ .‬چاقچاق‬ ‫قىپىېاتقىانىدە قىالتتى‪ ،‬كەلە دەب تۇرۇشىىىىۇمغىا گېپىمغىا بىر نەرسىىىىە‬ ‫تەر لگەندە بولۇب‪ ،‬ھەلقۇمۇمنى يۇتالمىدنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر مېنىىىج نېمە ئويالۋاتقىىانپىقىمنى بىپگەنىىدە يېقىمپى‬ ‫كەلەمسىرندرئ‬ ‫‪ −‬ئىۆتىمىەش گىويىىا قىىايىنىىام‪ ،‬سىىىىىېىنىى بىىپىىنىىد رمە ئىىچىىگە‬ ‫سىىىۆرەيدۇ‪−،‬دتدر‪ −،‬ھالبۇكى سىىىا ا الزنن بولغىنى تەقە ھازنرقى تەيا‪،‬‬ ‫ئادەم ئەسپىدە شۇ تەيتنى قەدنرلەب ياشىشى كېرە ‪.‬‬ ‫ئۇ بۇنى دەب بولۇب‪ ،‬يىانچۇقىىدنال بىر يىپە قوليىاغپى چىقىرنى‪،‬‬ ‫ما ا ئۇزاتتى‪.‬‬

‫‪157‬‬

‫‪ −‬ئا بۇنى‪ −،‬دتدر‪ −،‬باغداتتا مۇبارە بىر زا بەرگەنىدر‪ ،‬سېنىج‬ ‫رنسىىىىقىىج ئىكەن‪ .‬بۇ قوليىاغپىقنى تىاكىز تۇ ‪ ،‬ئۆزە ىدنال گۇمىانپىنىى‪،‬‬ ‫قىىالغىىان ۋاقتىڭىىىدا بۇ يىىاغپى سىىىىېنىىىج تىىا ‪ ،‬تىىاكىز ئىكەنپىكىڭنى‬ ‫ئەسپىتىدۇ‪.‬‬ ‫شەمر سۆزننى تەگىتى‪ ،‬ھاسىسىنى ئېپى‪ ،‬ما غىپى قوتتى‪.‬‬ ‫‪−‬تاھىشىىىىخىانىدنال بۇرۇنراق چىقى‪ ،‬كە ‪ ،‬ئىككىنچى قايتى‪ ،‬بارماې‬ ‫سىىىىەن ئەنقىا تۇرۇب‪ ،‬ئەخپەتخىانىىدا نېمە ئى قىپىسىىىىەن مىاڭ كەتكىال‪،‬‬ ‫ئارقا غا قارنما‪.‬‬ ‫‪ −‬لېكىال نەگە كېتەلەيمەن بىارنىدنغىان يېرنن يوق‪ .‬مېنى ھىامىان‬ ‫تۇتۇۋالىدۇ‪ ،‬تاھىشخانىدنال قاچقان قىزالر ياخشى ئاقىېە كۆرمەيدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬كىېىيىىال نىېىمە بىولىىىدنىغىىانىپىىقىىمىىزنىى بىىز بىىپىمەيىمىىز‪ −،‬دتىىدر‬ ‫شىىىىەمر‪ ،‬يولالر ىەەئ ئەەاۈىر ە گە بەەارلەەدلغەەا لى ىنى ئويالش بى ۇدە‬ ‫ئاۋارلچىلىق‪ ،‬سەەن ەقەە دەسەلە كى قەدەمنى قا داق ئېلىشەنى ئويلىسەاڭال‬ ‫بولدى‪ ،‬قالغىنى ئ رلۈكىدلك كېلىدۇ“‪.‬‬ ‫بېشىىىمنى لىڭشىىىتتىن‪ ،‬ئېنىقكى‪ ،‬بۇمۇ شىىەمسىىنىج نىزامپىرندنال‬ ‫بىرر بولۇب‪ ،‬ئۇنى سوراشنىج ھا ىتى يوق ئىدر‪.‬‬ ‫ھاراقكەش سۇاليمان‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-18‬كۈنى‬ ‫قەدەھتىكى ھاراقنىج ھەممىسىىىنى بىر كۆتەر تال ئىچىېتتى‪ ،،‬يېرنن‬ ‫كېچە بوال دتگەندە مەيخانىدنال ئايرنپدنن‪ .‬خىرنسىتوس مېنى ئىشىىككىچە‬ ‫ئۇزنتىېتتى‪ ،‬گېپىمنى ئۇنتۇما سىىىۇاليمان‪ ،‬سىىىۆز گە دنققە قى‪ “،‬دەب‬ ‫قايتا‪-‬قايتا ئاگاھالندۇردر‪.‬‬ ‫بېشىىىىىمنى لىڭشىىىىىتتىن‪ ،‬بىر تۇرۇب ئى ‪-‬ئىچىمدنال سىىىىۆيەند م‪،‬‬ ‫ئىنسىىىاننىج ئۆزر ئەچەن قايغۇرندنغان بىر دوسىىىتىنىج بولغىنى ياخشىىىى‬ ‫ئى ئىىدر‪ .‬ئۆزەمنى تەلەيپىىك ھېسىىىىىابپىىدنن‪ ،‬ئەممىا قىارا غۇ كوچىغىا‬ ‫چىقىپال بايا ھېر قىپمىغان بىر ھارغىنپى باسىىىتى مېنى‪ ،‬يېنىمدا بىر‬ ‫كوزا ھاراق بولسىدر‪ ،‬بىر يۇتۇم ئىچىپال انپىنى‪ ،‬كېتەتتىن‪.‬‬ ‫يولىىدا كەشىىىىىمىىدنال تىىاراق‪-‬تۇرۇق ئىىاۋاز چىقىرنىى‪ ،‬كېتىېتتىىى‪،،‬‬ ‫مەۋالنىانىىج ئەگەشىىىىكەچىپىرر بىپەن بىپپە كوچىىدا ئۆتەشىىىىپىرر يىادنمغىا‬ ‫كەلدر‪ .‬دا پى ۋائىزنىج ئىخالسىمەنپىرننىج مېنى ئەيىبپىشىى ئىچىمنى‬ ‫سىىىقى‪ ،،‬دنپىمنى ئاغرنتقانىدر‪ .‬مېنى تونۇيتتى‪ ،‬ئەمما مەيخانىدا ھاراق‬ ‫‪158‬‬

‫ئىچتى دەتال مېنى مۇنىاتىققىا چىقىرنېەتكەنىىدر‪ .‬بۇ دۇنيىادا مېنى ئەڭ بىزار‬ ‫قىپىدنغان نەرسىىىە ئاشىىىۇنداق تەكەببۇر ئىنسىىىانالر ئىدر‪ .‬ھەر كىن گۇناھ‬ ‫قىپسىىا ئۆزنگە قىپسىىا‪ ،‬ھەر كىن ئۆز گۇناھىغا ئۆزر مەسىىدۇ تۇرسىىا‪ ،‬ئۇالر‬ ‫نېمىشقا شۇنداق قىپىدۇ بۇنى ھې چەشەنمەيمەنې بۇ يېشىمغىچە قانداق‬ ‫يامان كەن كۆرسىەم شىۇنداق تا ياشىايدنغانالردنال كۆرد م‪ ،‬ئۇالر تەرنپىدنال‬ ‫شۇنچە چەتكە قېقىپدنمكى‪ ،‬ئويپىسامال بەدەنپىرنن تىكەنپىشى‪ ،‬كېتىدۇ‪.‬‬ ‫مانا مۇشىۇنداق خىيالالر بىپەن ئېتىشىى‪ ،‬دوقمۇشىتىال قايرنپى‪ ،‬يان‬ ‫كوچىغىىا كىردنن‪ .‬ئوڭ‪-‬سىىىىو تەرنپىمىىدە ئەرۋاھالردە قىىاتىىار تۇرغىىان‬ ‫دەرەخپەرنىج كۆلە گىسىىدنال بۇ يەر تېخىمۇ قارا غۇ ئىدر‪ .‬بۇنى ئاز كەلدر‬ ‫دەب‪ ،‬ئىىا بىىردنىنىال بىۇلىۇتىنىىىج كەيىنىىگە ئىۆتىەۋنىىدر‪ ،‬ئەتىراب زۇلىمە‬ ‫قىارا غۇلۇققىا ئىايالنىدر‪ .‬بۇنىداق بولمىغىان بولسىىىىىا يېقىنالب كېپىېاتقىان‬ ‫ئىككى قاراۋۇلنى بۇرۇنراق تەرق ئېتەلەيتتىن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەسساالمۇ ئەلەيكۇم‪ −،‬دتدنن ئۇالرنى كۆر ب‪.‬‬ ‫ئەمما قاراۋۇلالر سىىاالمغا اۋاب بەرمە ‪ ،‬كېچىنىج بۇ ۋاقتىدا بۇ يەردە‬ ‫نېمە ئى قىپى‪ ،‬يەرگەنپىكىمنى سورندر‪.‬‬ ‫‪ −‬ھې ئى قىپمىدنن‪ ،‬ئۆيگە كېتىېاتاتتىن‪ −،‬دتدنن كېكەچپەب‪.‬‬ ‫قارنشىىى‪ ،‬تۇردۇق‪ ،‬ئارنمىزنى سىىوغۇق ىمجىتپى باسىىتى‪ .‬يىراقتا‬ ‫قاۋاۋاتقان ئىتالرنىج ئاۋازنال بۇ ىمجىتپىقنى بۇزۇب تۇراتتى‪ .‬شىىىىۇ چاغدا‬ ‫بىرسى ما ا بىر قەدەم يېقىنپىشى‪ ،‬ئەتراتنى تۇرندرئ‬ ‫‪ −‬تەف‪ ،‬نېمانچە سىىېسىىى تۇرايدۇ بۇ يەرې‪ −‬دتدر ئىشىىنى كۆتتەر ب‬ ‫ھەم ما ا مەسخىرنپىك تىكىپى‪.،‬‬ ‫يەنە بىرنمۇ گەتكە قېتىپدرئ‬ ‫‪ −‬شۇنداق‪ ،‬لەشتە سېسى ھاراق تۇرۇۋاتىدۇې‬ ‫بۇنىڭغا كۆرە مەنمۇ گەب ئويناتماقچى بولدۇمئ‬ ‫‪ −‬ئەنسىىىىىرنمە الر‪ ،‬بۇ تۇراق يىالغىان‪ .‬ھىاراقنىىج ئۆزر ھىارام‪ ،‬ئەممىا‬ ‫مە ىازني مەيپەر مۇبىاھتۇر‪ ،‬ئۇنىداقتىا سىىىىىپەر تۇراۋاتقىان بۇ تۇراقمۇ مە ىازني‬ ‫بولسا كېرە ‪.‬‬ ‫ياشراق قاراۋۇلغا بۇ اۋاب ياقمىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە دەب ۆيپەۋاتىسەن ەھەننەم تەۋر كىې ‪ −‬دتدر ئۇ ۋارقىراب‪.‬‬ ‫شىۇ ئەسىنادا ئا بۇلۇتالر ئارنسىىدا تەيدا بولۇب‪ ،‬ھەممىمىزنى يورۇتتى‪.‬‬ ‫ئىالىدنمىدنكى قىاراۋۇلنى ئەمىدر ئېنى كۆرەلىىدنن‪ .‬توڭ چىرا ‪ ،‬ئېڭىكى‬ ‫ئۇچپۇق‪ ،‬كۆ كۆز‪ ،‬قۇش بۇرۇن بىرسىى ئالدنمدا تۇراتتى‪ ،‬بىر كۆزر ئالغا‬ ‫ھەم توڭ قاتاق بولمىسا‪ ،‬خېپى كېپىشكەن ئادەم دتيىشكە بوالتتى‪.‬‬ ‫‪159‬‬

‫قاراۋۇ يەنە سورندرئ‬ ‫‪ −‬بۇ كېچىىدە كوچىىدە نېمە ئى قىپىسىىىىەن نەدنال كەلىدنىج نەگە‬ ‫بارنسەن‬ ‫‪ −‬نەدنال كەلدنج‪ ،‬نەگە بارنسىەن ‪ −‬دتدنن ئۇنىج سىۆزننى شىاتۇتىدە‬ ‫تەكرارالب‪ −،‬يىگىىا‪ ،‬بۇالر بە چوڭ تېمىا‪ ،‬ئەگەر بۇنىىج ىاۋابىنى بىپگەن‬ ‫بولسام‪ ،‬كاتتا ئۆلىما بولۇب كېتەتتىن‪.‬‬ ‫‪ −‬ھۇ تەسىى كەش ئوغرر‪ ،‬ما ا چاقچاق قىپىېاتامسىىەن تېخىې‪ −‬دتدر‬ ‫قاراۋۇ قاتىقىنى تەر ب‪.‬‬ ‫مەن نېمە بولغىنىنى بىپمەيال ئۇ قولىغىىا قىىامچىىا ئېپىىى‪ ،‬ھىىاۋادا‬ ‫قارسىپداتتى‪.‬‬ ‫ئىختىيىارسىىىىىز كەلىد م‪ .‬ئۇ بىر بىاھىانە ئىزدەۋاتىاتتى‪ ،‬ھەرنكەتپىرر‬ ‫شىىىىۇنچە قىپىقسىىىىىز‪ ،‬ئويۇن ئوينىاۋاتقىانىدەكمۇ قىالتتى‪ .‬ئەممىا مەيىدەمگە‬ ‫ئۇشىىىىتۇمتۇ تەگكەن قىامچىىدنال چۆچەب كەتتىن‪ ،‬بۇ زەربە شىىىىۇنچىپىىك‬ ‫تۇيۇقسىز كەلدنكى‪ ،‬تە پۇ پۇقۇمنى يوقىتى‪ ،‬يەرگە يىقىپدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ياخشىىى گەب ئا پىمىغاننىج ازاسىىى مانا‪ −...‬دتدر قاراۋۇ ۋە‬ ‫قىامچىنى يەنە بىر قولىغىا ئىالىدر‪ −،‬ھىاراق ئىچىشىىىىنىىج گۇنىاھپىقىنى‬ ‫بىپمەمسەن‬ ‫ئىاغزنن ئىسىىىىسىىىىى ‪ ،‬تۇزلۇق بولۇب كەتكەنىىدر‪ ،‬ئۆزەمنىىج قېنىنى‬ ‫تېتىېاتقانپىقىمنى بىپدنن‪ .‬بۇ ئىشىىىىنىج يوغىناب كەتمەسىىىىپىكى ئەچەن‬ ‫ئاغزنمنى يۇمۇشىىىۇم كېرە ئىدر‪ ،‬ئەمما ئوغپۇمدە بىر يىگىتتىال تاياق‬ ‫يېيىشنى غۇرۇرۇم كۆتەرمىگەچكە‪ ،‬ئۆزەمنى تۇتالمىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەگەر ەننەتكە سىەندەكپەر بارندنغان ئى بولسىا‪ ،‬مەن بارمىسىاممۇ‬ ‫بولىىدۇ‪ −،‬دتىدنن‪ −،‬ھىارنقىمنى ئىچىى‪ ،‬گۇنىاھىمنى كۆتەيتسىىىىەم تېخىمۇ‬ ‫ياخشى‪.‬‬ ‫‪ −‬دەيەز ئوغررې‪−‬دەب گەكىرندر قاراۋۇ ‪ ،‬ئاندنال مېنى قامچىالشىىىقا‬ ‫باشىپىدر‪ .‬يەز منى قولۇم بىپەن توسىۇۋالسىاممۇ تايدنسىى بولمىدر‪ .‬قامچە‬ ‫ھەر بىر ئۇرۇلغاندا بىر ۋاقىرايتتىن‪ .‬ئەمما شىىىۇ ئەسىىىنادا كونا‪ ،‬شىىىو بىر‬ ‫خەل ناخشىسى يادنمغا كېپى‪ ،‬قالدر‪-‬دە‪ ،‬غىڭشى‪ ،‬ئوقۇشقا باشپىدننئ‬ ‫ئە يارنن‪ ،‬ان يارنن‪ ،‬بۇ انىن سا ا قۇربان‪،‬‬ ‫سەن مە ‪ ،‬مەن قەدەھ‪ ،‬تولدۇر ياندنال شۇئان‪.‬‬ ‫مەن بۇ ناخشىىنى ئوقۇغانچە قاراۋۇلنىج غەزنېر ئۆرلەب‪ ،‬مېنى تېخىمۇ‬ ‫قاتتى قامچىالشىىىقا باشىىىپىدر‪ .‬مەنمۇ ان ئاچچىقىمدا تېخىمۇ ۋاقىراب‬ ‫‪160‬‬

‫ناخشىىىا توۋاليتتىن‪ .‬بىر‪-‬بىرنمىز بىپەن د شىىىمەنپەرچە قېرنشىىىتۇق‪ ،‬مەن‬ ‫ۋاقىىرنىغىىانىچە ئىۇ تىىپىاليىتىتىى؛ ئىۇ تىىپىپىىغىىانىچە مەن ۋاقىىرايىتىتىىن‪ .‬قىولىى‬ ‫تالدنمىكىال دتسىىىىەم ھې تالمىدر‪ ،‬ئا ايى‪ ،‬ئى ‪ ،‬دتمە ئىنسىىىىاننىج‬ ‫غەزنېر بېسىپمايدنكەنې‬ ‫ئاخىردا ئاۋازنن بوغۇلدر‪ ،‬بىر نۇر دەسىىتىسىىى كۆز ئالدنمدنال قېيى‪،،‬‬ ‫ھەممە نەرسىە بىردننال قارا غۇلىشىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬يەنە بىر قاراۋۇلنىج ئاۋازننى‬ ‫بوش ئا پىدننئ‬ ‫‪ −‬بايبارس‪ ،‬بولدر قى‪،‬ې توختاب قا ې‬ ‫قامچا زەربىسىىىى توختىدر‪ .‬بىر نەرسىىىىپەر دتمەكچى بولدۇم‪ ،‬ئاخىرقى‬ ‫گەتنى ئۆزەم قىپىمەن دەب ئويپىغىانىىدنن‪ ،‬ئەممىا ئىاغزنمغىا لى قىان تولۇب‬ ‫كەتكەچكە سۆزلىيەلمىدنن‪ .‬كۆ پەم ئېپىشى‪ ،‬ئۆزەمگە قۇستۇم‪.‬‬ ‫‪ −‬قارا شىىىىۇ ھالىڭغاې ئېسىىىىىا سىىىىەندە ئادەمگە‪ ،‬ھەر كىن سىىىىا ا‬ ‫ئېچىنىدۇ‪ −،‬دتدر بايبارس‪ − ،‬ئەمما ئۆزە گە ئۆزەڭ قىپدنجې‬ ‫ئەمىىدر ئۇالرنىىىج مەن بىپەن ېىىدنپى تەگىگەن بولۇب‪ ،‬كەينىگە‬ ‫بۇرۇلۇب كېتىشتى‪ ،‬يىراقپىشىېاتقان ئاياغ ئاۋازلىرننى ئا پىدنن‪.‬‬ ‫ئۇ يەردە ئون مىنۇ يىاكى بىرەر سىىىىىائە ‪ ،‬قىانچىپىىك يىاتقىانپىقىمنى‬ ‫بىپمەيمەن‪ ،‬ۋاقىا خۇددر تۇمان تەردنسىىىدە شىىاال پىدر‪ .‬ئاسىىماندنكى‬ ‫ئا بۇ ھالىمنى كۆر شىنى خالىمىغاندە بۇلۇ ئارنسىىغا مۆكتى‪ .‬تېنىن‪،‬‬ ‫ئاڭ‪-‬سىىىىەزگەلىرنن ھاياتپى بىپەن ئۆلەم ئارنسىىىىىدنكى بەرزە ئالىمىدە‬ ‫ئەز ب كېتىېاتاتتى‪ .‬شىىىىۇ ئەسىىىىنادا ۋۇ ۇدۇمنى قورشىىىىىغان مەسىىىىتپىك‬ ‫يوقىپى‪ ،،‬تېنىمنىج ھەر بۆلىكى زنڭپىداب ئاغرنشىقا باشىپىدر‪ .‬يارنالنغان‬ ‫ھايېاندە شۇ يەردە ئىڭراب ياتتىن‪.‬‬ ‫بىر ھىىازادنال كېيىال بىرسىىىىىنىىىج يېقىنالب كەلگىنىنى تۇيىىدۇم‪،‬‬ ‫دەسىىىىپەتتە قورقۇنچتىال تاشىىىىتە قېتى‪ ،‬قالدنن‪ ،‬بىرەر ئوغرر‪-‬بۇال چى‬ ‫بولسىىچۇ ئاندنال كەلگەم كەلدر‪ ،‬قاراۋۇلالردنال تاياق يەب بولغان تۇرسىام‪،‬‬ ‫ئوغرر‪-‬قاراقچىدنال قورقامتىن‬ ‫چىقى ‪ ،،‬مىا ىا يېقىال‬ ‫ى‬ ‫سىىىىىايىپەر ئىچىىدنال ئىگىز‪ ،‬ئورۇق بىر دەرۋن‬ ‫كېپىى‪ ،‬سىىىىىاالم بەردر‪ ،‬ئورنۇمىدنال قوتۇشىىىىۇمغىا يىاردەمپەشىىىىتى‪ ،‬ئۆزننى‬ ‫تونۇشتۇردر‪ ،‬ئىسمى شەمر تەبرنزر ئىكەن‪ ،‬مېنىج ئىسمىمنى سورندر‪.‬‬ ‫‪ −‬كونيالى سىىىۇاليمان مەسىىىا‪ ،‬ئەمرنڭىزگە تەييارمەن‪ .‬سىىىىزدنال‬ ‫شەرەب ھېر قىپدنن‪ −،‬دتدنن‪.‬‬ ‫شەمر تەبرنزر يەز مدنكى قانالرنى سەرتەشكە باشپىدر‪.‬‬

‫‪161‬‬

‫‪ −‬يىارنىدارسىىىىەن‪ −،‬دتىدر ئۇ تىچىرالب‪ −،‬بىاتىنەن ھەم زاھىرەن‪،‬‬ ‫ئىچىڭدنال ھەم تېشىڭدنال‪.‬‬ ‫ئۇ تونىنىىج يىانچۇقىىدنال بىپپۇر شىىىىىشىىىىە چىقىرنى‪ ،‬بۇ مەلھەمنى‬ ‫يارا غا سىىىەر ‪ −،‬دتدر‪ −،‬بۇ باغداتتىكى بىر مۇبارە زاتنىج ھەدنيەسىىىى‬ ‫ئىدر‪ ،‬سا ا نېسى‪ ،‬بوتتۇ‪ .‬ئىچىڭدنكى ياراڭ تېشىڭدنكىدنال ئېغىر“‪.‬‬ ‫‪ −‬رەھىمە ‪ −...‬دەب كىېىكەچىپىىىدنىن‪ ،‬ئىۇنىىىج شىىىىەتىقىىتىىىدنىال‬ ‫تەسىىىىىرلەنگەنىىدنن‪ −،‬مېنى قىامچىپىغىان ئىادەم دتىدنكى‪ ،‬مەنىدەكپەر بۇ‬ ‫زتمىنغا ئارتۇق يەكمى ‪.‬‬ ‫بۇالرنى دەۋتتىى‪ ،‬ئىاۋازنن تىترەب كەتتى‪ ،‬يىغپىېتتە دتىدنن‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئا ىزلىقىمدنال نومۇس قىپدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬خاتا دەتتۇ‪ −،‬دتدر شىەمر‪ −،‬ھەر بىر ئادەم ناھايىتى مۇھىن ھەم‬ ‫ۋاز كېچىپمەسىىىىتۇر‪ .‬بۇ دۇنياغا تەسىىىىاددنپىي ياكى ئارتۇق كېپى‪ ،‬قالغان‬ ‫بىرمۇ نەرسە يوق‪ .‬نىزامالرنىج بىرر شۇ‪.‬‬ ‫قايسى نىزام دەب سورنسام‪ ،‬مۇنداق دتدرئ‬ ‫يىەگىەرمە بىەرلەنەچەى ىەزام‪ :‬بىەز ھەر ۈىە ەەل سەەەەەۈ ەتەلەر بىەلەن‬ ‫سەەە ەەۈ ەتلە دپرپلدۇق ئەگەر ئالالھ تائا‪ ،‬ئادەملەر ى بىر ‪ -‬بىرلگە يۈردە يۈر‬ ‫ئوۈشەەەايدلغان قىلىا يارات اقچى بولسەەەىدى‪ ،‬جەرمەن قەەەۇ داق قىالتتى‬ ‫ۈىل ۇ ۈىللى نى ھ رمەتلى ەسەەەەلىك‪ ،‬ئ رلنىئ قاراقەەەەلىرلنى باقەەەە ىالرغا‬ ‫ىزامىنى ك رگە ئىل ىغا لى تۇ ر“‪.‬‬ ‫تېدىش ا ئۇرۇ ۇش ھەقتائا‪ ،‬ىئ مۇقەددە‬ ‫‪ −‬ئېيتقىانپىرنىج بەلەن گەتپەر‪ ،‬ئەممىا‪ −‬دتىدنن تەسىىىىپىكتە‪ −،‬مەن‬ ‫ھەممە نەرسىدنال گۇمانپىنىمەن‪ ،‬ھەتتا تە رندنال‪.‬‬ ‫شەمر تەبرنزر ھارغىال كەلەمسىرندرئ‬ ‫‪ −‬شىىىىە قىپى يامان ئى ئەمەسىىىى قۇ‪ ،‬شىىىىە ‪-‬شىىىىەبھە ئىچىدە‬ ‫ياشاۋاتىسەن‪ ،‬دتمە تېخى تىرنكسەن‪ ،‬ئىزدننى ئىچىدە تۇرۇۋاتىسەن‪.‬‬ ‫ىانپى تەرزدە سىىىىۆزننى‬ ‫ئۇ كىتىابتىال بىر نەرسىىىىە ئوقۇۋاتقىانىدە‬ ‫داۋامالشتۇردرئ‬ ‫‪ −‬ئىنسىىىىان بىر كېچە ئۇخالب قوتۇتال ئىمىان سىىىىاھىبى بواللمىايىدۇ‪،‬‬ ‫سىۇاليمان‪ .‬ئىنسىان ئۆزننى ئىمانىن بار دەب ئوياليدۇ‪ ،‬ئەمما كېيىال بېشىىغا‬ ‫كەتەلمىگەن بىر ئىشىىىىالر كېپىىدۇ‪-‬دە‪ ،‬ئىككىپىنىى‪ ،،‬نېمە قىپىشىىىىىنى‬ ‫بىپەلمە قىالىىدۇ‪ .‬ئىانىدنال قىايتىا ئۆزننى ئو شىىىىىايىدۇ‪ ،‬ئىمىانى كەچىيىىدۇ‪،‬‬ ‫ئارقىدنال يەنە گۇمان ھا پىرنغا دومىاليدۇ‪...‬بۇ مۇشىىۇنداق داۋامپىشىىىدۇ‪.‬‬ ‫ئېنى بىر تەلپىگە كېپىى‪ ،‬بولغىچە بىر دەم ئۇيىاققىا‪ ،‬بىر دەم بۇ يىاققىا‬ ‫تەۋرننىمىز‪ ،‬گىىاھ مۇئمىال‪ ،‬گىىاھ كىىاتىر‪ ،‬گىىاھ مۇتەرەددنىىا پ تەرەددۇ‬ ‫‪162‬‬

‫قىپغۇچى‪ ،‬ئىككىپەنگەچى)‪ ،‬گىاھ ەننەتپىىك‪ ،‬گىاھ ەھەننەمپىىك‪ ،‬تەقە‬ ‫مىۇشىىىىۇ بىويىىچە ئىىپىگىىرنىپەيىمىىز‪ .‬ھەر قەدەمىىدە ھەقىتىىائىىاالغىىا بىىر ئىىاز‬ ‫يېقىنپىشىمىز‪ .‬گۇمان بولما تۇرۇب ئىمان بولمايدۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬خىرنسىىىىتوس بۇنداق دتگىنىڭنى ئا پىسىىىىا ھودۇقۇب‪ ،‬سىىىىۆز گە‬ ‫دنققە قى‪ ،‬دەب سېنى ئاگاھالندۇرندۇ‪ −،‬دتدنن‪ −،‬ئۇ ما ا دائىن بىر سۆز‬ ‫ھەممە قۇالققا ياقماس“ دەب نەسىھە قىپى‪ ،‬تۇرندۇ‪.‬‬ ‫شىىىەمر تەبرنزر كەلەب ھە‪ ،‬ئۇنىج دتگىنىمۇ توغرا“ دەب ئورنىدنال‬ ‫دەس تۇردر‪.‬‬ ‫‪ −‬سىىىىېنى ئۆيە گە ئىىاتىرنىى‪ ،‬قويىىا ‪ ،‬يىىارا نى تىىا ىىايپى‪ ،‬ئىىانىىدنال‬ ‫ئۇخپىشىج كېرە ‪.‬‬ ‫ئۇ قولتۇقۇمدنال يۆلەب ئۆزەمنى رۇسىپىېتپىشىىمغا ياردەمپەشىتى‪ .‬ئەمما‬ ‫مىا ىالمىغۇدە ھىالىدا ئىىدنن‪ .‬بۇ چىاغىدا دەرۋن ئىككىپەنمەيال مېنى ھىاتىاش‬ ‫قىپدر‪ ،‬ئۆز تۇرنقىن بۇرنۇمغا تۇرندر‪ ،‬خىجى‪ ،‬بولدۇم‪.‬‬ ‫‪ −‬مېنى كۆتەرمە‪ ،‬لەشتە بەدبۇ تۇرايمەن‪ −،‬دتدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬بۇنى ئويپىما ‪ ،‬ئۆيە گە بارندنغان يولنى كۆرسىىىىىتى‪ ،‬بەرسىىىىە ال‬ ‫بولدر‪.‬‬ ‫شىىىۇنداق قىپى‪ ،،‬شىىىەمر تەبرنزر ئەسىىىتەمدنكى قان‪ ،‬سىىىەيد ‪،‬‬ ‫قۇسىىىىۇقالردنال يىرگىنمە مېنى كونيانىج تار كوچىپىرندا يەد ب ما در‪.‬‬ ‫ئېغىر ئۇيقۇدا يىىاتقىىان ئۆيپەر‪ ،‬دۇكىىانالر‪ ،‬غېرنىىخ كۆلبىپەرنىىىج يېنىىىدنال‬ ‫ئۆتتۇق‪ .‬باغ تامپىرننىج ئارقىسىدنكى ئىتالر قاۋندر‪.‬‬ ‫كېپىېاتقىان بىر نەرسىىىىە بىار‪ −،‬دتىدنن‪−،‬‬ ‫‪ −‬مەن دائىن بىپەلمە‬ ‫سىىىىوتىالر مەدھىيىپەيىىدنغىىان مە ھەقىقىي مەيمۇ يىىاكى بىر مە ىىازني‬ ‫ۋاسىتىمۇ‬ ‫شىىىىەمر بىالىالر بىپەن تىارا پىشىىىىىېاتقىانىدە مېھرنبىانپى بىپەن‬ ‫كەلەمسىرندرئ‬ ‫‪ −‬يا ئالال‪ ،‬سىۇاليمان‪ ،‬بۇنىج نېمىسىىنى سىورايسىەن ئىككىسىىنىج‬ ‫نېمە تەرقى ‪ −‬دتدر‪.‬‬ ‫ئۆيەمنىىج ئىالىدنغىا كېپىى‪ ،‬قىالغىانىىدۇق‪ .‬ئۇ مېنى د مبىسىىىىىىدنال‬ ‫ئىاۋايالب چەشىىىىەر ب بولۇب‪ ،‬مۇنىداق دتىدرئ يىگىرمە ئىككىنچى ىزام‪:‬‬ ‫ئالالھنىئ ھەقى ىن ئاقەەى ى بىر مەيىا ىگە كىرگەن ھ امان ئۇ يەرمۇ ئۇ ىدغا‬ ‫امارگاھ بولىدۇ ئەم ا ھاراقكەش قەەەەۇ امارگاھ ا كىرسەەەەە ئۇ يەر ئۇ ىدغا‬ ‫مەيىا ە بولىدۇ بۇ ئ مرل ىزدە ې ە قىلساق قىاليلى‪ ،‬ئىشى ىز ۋە ەتىىى ىز‬ ‫قەكىل ياكى بەلگى ىزگە قاراپ ئەمە ‪ ،‬ىيىتى ىزگە قاراپ بولىدۇ“‬ ‫‪163‬‬

‫ىاندنال كېيىال ئۇزۇن ۋە ھىارغىال‬ ‫شىىىىەمر مېنى ئۆيەمگە ئىاتىرنى‪ ،‬قويغ ى‬ ‫كېچە ئىاخىرلىشىىىىىى‪ ،‬تىاڭ يورا دتگەنىدە كىارنېنتىمىدا ئو ىدا يىاتتىن‪.‬‬ ‫ئاغرنقپىرنن دەسىىىىتىدنال ئۇخالش مۇمكىال بولمىسىىىىىمۇ‪ ،‬ئىچىمنىج بىر‬ ‫يەرلىرندە ئۆزەم بىپمەيدنغان بىر خى‪ ،‬ھۇزۇر ۋە تەسپىمىيە بار ئىدر‪.‬‬ ‫ھەممە يېرنن ئاغرنېاتاتتى‪ ،‬ئەمما شىىۇنىسىىى ئا ايىپكى‪ ،‬ېنىن ئۇنچە‬ ‫قاقشاب كەتمىدر‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاينىڭ ‪-3‬كۈنى‬ ‫ئىيۇننىج دەسىىىپەتكى كەنپىرندە ئۇنىج بېشىىىىغا بىر مۇنچە ئىشىىىالر‬ ‫كەلىىدنكى‪ ،‬ئوڭ‪-‬سىىىىولىنى بىپەلمە قىىالىىدر‪ .‬بولۇتمۇ كۆلە گە“نىىىج‬ ‫ئاشىخانىدا ئۆلەب قالىدنغانپىقىنى زادنال ئويالب باقمىغانىدر‪ ،‬گەرچە ئۇنىج‬ ‫قېرن‪ ،‬ئۆمرننىج تەگەب قالغانپىقىنى بىپسىىىىىمۇ‪ ،‬نەچچە ۋاقىتتىال بېرر‬ ‫ئۆزنگە ھەمراھ بولۇب كەلگەن يېقىال مەخپۇقىىدنال ئىايرنپىى‪ ،‬قېپى ئۇنى‬ ‫نىاھىايىتى ئىازابپىىدر‪ .‬ئىارقىىدنال ئورلىنىىج مەكتەب مۇدنرنىدنال بىر خە‬ ‫تىاتشىىىىۇرۇۋالىدر‪ ،‬خەتتە قىزننىىج بىر دەردر بىارلىقى‪ ،‬بىرەر تسىىىىىخىكىا‬ ‫دوختۇرنغىىا كۆر نسىىىىە يىىاخشىىىىى بولىىىدنغىىانپىقى يېزنپغىىانىىىدر‪ .‬ئۇنىىىج‬ ‫سىىنىپىدنكى بالىالرنىج ھەممىسىى بۇنى بىپەتتى‪ ،‬ئېپال بۇ ئىشىتىال خەۋەر‬ ‫تېپى‪ ،‬ئېغىر گۇناھ تۇيغۇسىىىىغا چۆمدر‪ .‬ئۆز بالىسىىىىنىج بۇنداق روھىي‬ ‫كىرزنسىىقا دۇ كەلگەنپىكىنى نېمىشىىقا بىپەلمەيدۇ نېمىشىى قا كۆز ئالدندا‬ ‫تۇرغان مەسىىىىىپىنى ۋاقتىدا بايقىيالمايدۇ گۇناھ تۇيغۇسىىىىى ئېپال ئەچەن‬ ‫يېڭى نەرسىىە بولمىسىىىمۇ‪ ،‬ئۆزننىج ئانىپى سىىەتىتىدنال گۇمانپىنىشىىى‬ ‫يېڭىپى ئىدر‪.‬‬ ‫بۇ كەنپەردە ئېپال ھەر كەنى ئەزنز زاھارا بىپەن خە يېزنشىىى‪ ،‬تۇردر‪.‬‬ ‫بىر كەنىىدە ئىككى‪-‬ئە ‪ ،‬ھەتتىىا بەزنىىدە بەش‪-‬ئىىالتە ئۇچۇر يېزنشىىىىقىىان‬ ‫ۋاقىتپىرر بولدر‪ .‬ئۇ ئۆز خىيالىغا كەلگەن‪ ،‬ئىچىنى سىىىققان ھەر قانداق‬ ‫ىاۋاب قىايتۇراتتى‪ .‬ئۇنىىج‬ ‫ئىشىىىىنى ئەزنزگە ئېيتىاتتى‪ ،‬ئەزنزمۇ دەرھىا‬ ‫ىايپىرنىدا ئىايپىنىى‪،‬‬ ‫توختىمىا سىىىىىايىاھە قىپىى‪ ،،‬دۇنيىانىىج ئەڭ چە‬ ‫يەرسىىىىمۇ تور ئاالقىسىىىىنى يوقىتى‪ ،‬قويمىغانپىقى ئېپالغا سىىىىرلى بىر‬ ‫تېپىشماق ئىدر‪ .‬ئۇ ئۆزنمۇ بىپى‪ ،‬بىپمە ئەزنزنىج خېتىگە خۇمار بولۇب‬ ‫قالغانىدر‪.‬‬

‫‪164‬‬

‫ئۇ ئەتىگەندە ئورنىدنال قوتقان ھامان‪ ،‬ناشىىىىتىدنال كېيىال‪ ،‬ئەتىگەندە‬ ‫مېڭى‪ ،‬چېنىقىشىىىىتىال قايتقاندا‪ ،‬چەشىىىىتە تاماق ئېتىېاتقاندا‪ ،‬سىىىىىرتقا‬ ‫چىقىشىىتىال ئاۋۋا دائىن ئېپخە سىىاندۇقىغا قارايتتى‪ ،‬ھەتتا كوچىدا بىر‬ ‫نەرسە ئېپىېاتقاندا تورخانىالرغا كىرن‪ ،‬خېتىگە قاراب باقاتتى‪ .‬ئۆزر ياخشى‬ ‫كۆرندنغان تېپېېنزنيە تىياتىرلىرننى كۆر ۋاتقاندا‪ ،‬ئاشىىىپەزلىك بىرلەشىىىمە‬ ‫كىۇلىۇبىىىدا شىىىىوخىۇال تىوغىراۋاتىقىىانىىدا‪ ،‬قىوشىىىىنىىپىىرر بىىپەن تىېىپىېىكىونىىدا‬ ‫سىىىىۆزلىشىىىىىېاتقىانىدا يىاكى قوشىىىىكېزە بىالىپىرننىىج مەكتەتتە ۋە ئۆيىدە‬ ‫ئىشىىىپىگەن تاتشىىىۇرۇقپىرننى ئا الۋاتقاندا خاتىرە كومپيۇتېرر ھەمىشىىىە‬ ‫يېنىىدا‪ ،‬ئېپخە سىىىىىانىدۇقى دائىن ئوچۇق ئىىدر‪ .‬ئەزنزدنال يېڭى خە‬ ‫كەلمىسىە كونىپىرننى باشىتىال ئوقۇيتتى‪ .‬قاچانكى يېڭى بىر خە كەلسىە‬ ‫ئوتتۇرا مەكتەتنىىج مە نۇن قىزلىرنىدە ھىايىا ىانپىنىى‪ ،‬تۇرالمىايتتى‪.‬‬ ‫چەنكى ئۆز كۆ پىگە ئىايىان ئىىدنكى‪ ،‬بۇ خە يېزنشىىىىالر تەقە ئىادەتتىكى‬ ‫دوستپۇقتىال ئىبارە ئەمەس ئىدر‪.‬‬ ‫ئەزنز بىپەن بولغىىان خە ‪-‬ئىىاالقىسىىىىى كەچەيگەنچە ئېپال ئۆزننىىىج‬ ‫بىۇرۇنىقىى ھىىالىىتىىىدنىال يىىراقىالب كىېىتىىېاتىقىىانىپىىقىىنىى ھىېىر قىىالتىتىى‪.‬‬ ‫رەسىىسىىامنىج كەلرەڭ‪ ،‬سىىاغۇ رە پەرگە تولغان ماتاسىىىغا ئوخشىىايدنغان‬ ‫ھاياتىغا ئەمدر تارالق‪ ،‬كەمەشتە ئاق‪ ،‬كۆركەم سۆسەن رە پەر قوشۇلماقتا‬ ‫ئىىىدر‪ .‬بۇ رە پەرگە بېرنپىىى‪ ،‬كەتمە دەيتتى‪ ،‬ئەممىىا ئۇنىڭغىىا مەتتۇن‬ ‫بولما تۇرالمايدنغانپىقىنى بىپەتتى‪.‬‬ ‫ئەزنز تىاغىدنال‪-‬بىاغىدنال خە يىازنىدنغىان ئىادەم ئەمەس ئىىدر‪ ،‬قەلبىنى‬ ‫يولباشىچى قىپمىغان‪ ،‬ئىشى ‪-‬مۇھەببەتكە تەسىپىن بولمىغان ئادەم ئەزنزگە‬ ‫كۆرە ئۆسىىىەمپەكتىال تەرقسىىىىز ئىدر‪ .‬ئەزنز بىرەر گەب قىپىېتپى ئەچەنال‬ ‫خە يازمايتتى‪ ،‬بەلكى ھەممە خېتىگە ئېتىبار بېرن‪ ،،‬ئۆلەم ۋە ھاياتپى ‪،‬‬ ‫ئېتىقاد ۋە تەلسىىىەتە‪ ،‬يەنە مۇھەببە دتگەندە ئاسىىىاسىىىپى مەسىىىىپىپەر‬ ‫ھەققىىىدە يىىازاتتى‪ .‬ئېپال بۇنىىداق چوڭ تېمىالردا تىكىر يەرگەز شىىىىكە‬ ‫ئادەتپەنمىگەن تۇرۇب‪ ،‬ئۇنىڭغا كىرنشى‪ ،‬قېپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫بۇ مۇناسىىىىىېەتنىج بىر يېرندە يوشىىىىۇرۇن مۇھەببە بار دتيىپسىىىىە‪،‬‬ ‫دتمىسىمۇ بار ئىدر‪ ،‬ئېپال ئۇنىج تا مۇھەببە ئىكەنپىكىگە ئىشىنەتتى‪.‬‬ ‫تور دۇنياسى ىدنال ئىبارە بۇ مەۋھۇم بوشىىپۇقتا تەسىىاددنپىيپىقالرغا تولغان‬ ‫سىىىىىرلى ئوردننىىىج ئىككى بۇلۇ ىىىدنال بىر‪-‬بىرر بىپەن ئى ‪-‬تەش‬ ‫تارتىشىىىىى‪ ،‬قالسىىىىا نېمە بوتتۇ مۇشىىىىۇ ئارقىپى تو قىپغاندنال بېرر‬ ‫يوقىپىى‪ ،‬بېرنېاتقىان ئۆزلە ئىشىىىىەنچىنى قىايتىا تېپىېاالاليتتى‪ ،‬يەنە بىر‬ ‫تەرەتتىال‪ ،‬ئوتتۇرا يىاشىىىىپى ‪ ،‬ئۆ ‪-‬ئوچىاقپى بىر ئىامېرنكىپى ئىايىالنىىج‬ ‫‪165‬‬

‫ياخشىى كۆر شىىگە ئېرنشىى بەلكى ئەزنزنىمۇ خۇشىا قىالتتى‪ .‬ئەزنز ھەر‬ ‫قانداق ئەھېالدا كەم تېپىپىدنغان ئىنسىىان بولۇب‪ ،‬بىر ئايالنىج كۆ پىنى‬ ‫ئۇتۇۋالغىنىنى بىپىپال ئېشىىىېتپى‪ ،،‬بۆرندە ھۇ ۇم قىپىدنغان ئەرلەردنال‬ ‫ئەمەس ئىدر‪.‬‬ ‫ئېرر‪ ،‬بالىسى تۇرۇب يا ئەر بىپەن كېچە‪-‬كەند ز خە ‪-‬ئاالقە قىپى‪،‬‬ ‫ئاتاق‪-‬چاتاق بولۇش ئېپالنىج ۋنجدانىنى ئازاباليتتى‪ ،‬ئەمما بۇ مۇناسىىېە‬ ‫ھەر قانچە بولسىىمۇ ىسىمانىي يېقىنچىپى دەرنجىسىىگە بارمايتتى‪ ،‬تەقە‬ ‫كۆ ەلدە غايىېر مۇھەببە بولۇب ساقپىنى‪ ،‬قاالتتى‪.‬‬ ‫تا “ گۇناھ‪ ،‬تا “ قاباھە ئىدر بۇ مۇھەببە ‪...‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاينىڭ ‪-5‬كۈنى‬

‫ئىالىدننقى خېتىڭىدە توغرا قىارار چىقىرن ‪ ،‬تىالنالر تەز ش ئىارقىپى‬ ‫تۇرمۇشىىمىزنى بىر ئىزغا سىاالاليمىز دەب ئوياليمىز‪ ،‬ھالبۇكى بېپى ئۆزر‬ ‫ئەز ۋاتقىان ئوكيىاننى كونترو قىالالمىدۇ ئۇنىىج تەيىدا قىپىىدنغىنى تەقە‬ ‫قۇرۇق خىيا ۋە ئاچچى زنيان“ دەب يېزنپتىكەنسەن‪.‬‬ ‫مىېىنىىىج تىۇرمىۇشىىىىۇم دائىىن تىىالن‪ ،‬تەرتىىى‪ ،‬بىويىچە ئىۆتىىىدۇ ئەزنىز‪،‬‬ ‫ئائىپىمىزنىج ھەممە ئىشىىغا مەن مەسىدۇ ‪ ،‬ئەڭ كىچىك ئىشىالرنىمۇ مەن‬ ‫كونترو قىپىمەن‪ .‬مېنى تونۇيدنغانالردنال سىورنسىاڭ ھەممىسىى شىۇنداق‬ ‫دەب بېرنىدۇ‪ .‬قىائىىدە‪-‬يوسىىىىۇنپۇق ئىانىمەن‪ .‬ئۆز قىائىىدنپىرنمىدنال چىقىى‪،‬‬ ‫كېتىشىىىنى خالىمايمەن پمېنىج قائىدە‪-‬نىزامپىرنن شىىىەمر تەبرنزننىج‬ ‫ەلىى‪ ،‬قىالرلى ئەمەس‪ ،‬ئەلېەتتە)‪ .‬بىر قېتىن كىچىىىك‬ ‫نىزامپىرنىىدە‬ ‫قىزنن ما ا ئاچچىقپىنى‪ ،،‬تارتىزانالرچە تاكتىكا قولپىنى‪ ،‬تۇرمۇشىىمىزغا‬ ‫تىىارا پىشىىىىىىى‪ ،،‬بىراقال‬ ‫ئىىارنالشىىىىتىىىج دتگەنىىىدر‪ .‬ئۇالر بىپەن تەز‬ ‫سىىىوقۇشىىىۇشىىىنىج ئورنىغا تۇرمۇشىىىىغا سىىىىڭى‪ ،‬كىرن “ چارنسىىىىنى‬ ‫قولپىنىپتىمىشمەن‪.‬‬ ‫‪“ Que sera sera‬پموزاينىج يەگەر شىىى سىىامانپىققىچە) دەيدنغان بىر‬ ‫ناخشىىا ئېسىىىڭدنمۇ ئۇ مېنىج ناخشىىام ئەمەس‪ ،‬ئۆزەمنى تەقە ئەركىال‬ ‫قويۇۋتتەلمەيمەن‪ .‬سىىىىەن دننىدار ئىادەم‪ ،‬ئەممىا مەن ئۇنىداق ئەمەس‪ .‬گەرچە‬ ‫ھەر ھەتتە ئىائىپە بويىچە شىىىىەبتى ① كەنىنى تەبرنكپەيمىز‪ ،‬ئەممىا بۇ بىز‬ ‫① يەھۇدىيالرنىڭ جۈمە كۈنى كۈن پېتىشتىن سەل بۇرۇن باشالپ ئەتىسى شەنبە كۈنى ئاخشامغىچە بىر كۈن دەم‬ ‫ئالىدىغان قۇتلۇق كۈنى‪ .‬ـ ت‬

‫‪166‬‬

‫ئەچەن دننىي زۆر رنيەتتىال كۆرە ئۆرب‪-‬ئىىادە تەسىىىىىنى ئىىالغىىان بىر‬ ‫تائالىيە ‪ .‬ئۇنىېترسىىىىىتېتتا ئوقۇۋاتقان چاغپىرنمدا بىر مەزگى‪ ،‬شىىىىەرق‬ ‫مىسىىىتىتسىىى ىزمىگە قىزنقى‪ ،،‬بۇددنزم ۋە تەرنقەتچىپىكنى خېپى تەتقى‬ ‫قىپى‪ ،‬باققانىدنن‪ .‬ھەتتا بىر قىز دوسىىىىتۇم بىپەن بىپپە ھىندنسىىىىتانغا‬ ‫بېرن‪ ،‬ھىندر دننى ئىبادەتخانىسىىىدا ئىسىىتىقامە قىپى تىالنپىرننىمۇ‬ ‫تەز ب قويغانىدۇق‪ .‬ئەمما ئۇ ئىشىىىالر ئۇزۇن داۋامالشىىىمىدر‪ .‬ئۇ ۋاقىتالردا‬ ‫مىسىىتىك تەلىماتالر ھەر قانچە ئا ايى‪ ،‬بولسىىىمۇ زامانىېر ئىنسىىانالرنىج‬ ‫مەنىېر تەلەتپىرننى قاندۇرۇب بواللمايدۇ دەب ئويپىغانىدنن‪.‬‬ ‫دننغا بۇنداق سىىۇس قارنشىىىن كۆ پە گە كەلمىگەندۇ دەب ئوياليمەن‪.‬‬ ‫سىىا ا ھەر ۋاقىا دۇرۇس مۇئامىپە قىپىشىىنى ئويپىغانپىقىن ئەچەن بۇالرنى‬ ‫يېزنېاتىمەن‪ .‬بۇنى ئۆز تەيتىدە قىپىنغان ئېتىراب دەب بى‪.،‬‬ ‫سېنى كۆرمە تۇرۇب سېغىنغان ئېپال‬ ‫سىىىىۆيەمپە تارتىزان ئېپال‪ ،‬ئامىسىىىىتىردامدنال ماالۋنگە كېتىېتتى‪،‬‬ ‫خېتىڭنى تاتشىىۇرۇۋالدنن‪ .‬ئەيدنز كېسىىىپى كەڭ تارالغان‪ ،‬ئەچتىال ئىككى‬ ‫قىسىىىىىن بىالىالر يېتىن قىالغىان بىر يېزننىىج سىىىىەرنتىنى تىارتى ئەچەن‬ ‫كېتىېاتىمەن‪ .‬ئىشىىىىالر ىىايىىىدا بولسىىىىىا تۆ كەنىىدنال كېيىال ئۆيەمگە‬ ‫قايتىمەن‪ .‬بۇنى ئەمىد قىالاليمەنمۇ ئەلېەتتە‪ ،‬ئەمما كونترو قىالاليمەنمۇ‬ ‫ياق‪.‬‬ ‫قىالاليىدنغىان بىردننبىر ئىشىىىىىن خىاتىرە كومپيۇتېرننى ئېپىېتپىى‪،،‬‬ ‫تورغا چىقىشىىقا تىرنشىىى ۋە بۇ ئۆمر مدە بىر كەن ئارتۇقراق ياشىىاشىىنى‬ ‫ئەمىد قىپغا ھەرنكەتپىنىشتۇر‪ .‬قالغىنى مېنىج ياكى سېنىج ئىپكىڭدە‬ ‫ئەمەس‪.‬‬ ‫بىز كونترو قىاللمايدنغان شىىىۇ قىسىىىىمنى سىىىوتىالر بەشىىىىنچى‬ ‫ئۇنسىۇر“ دەب ئاتايدۇ‪ .‬ئو ‪ ،‬ھاۋا‪ ،‬شىاما ۋە سىۇ بىپەن بىرلىكتە بۇ دۇنيانى‬ ‫شىەكىپپەند رگەن بەشىىنچى ئۇنسىۇرئ بوشىپۇق‪ .‬ئۇ چەشىەند رگىپى‪ ،‬كونترو‬ ‫قىپغىپى ھەم شىىىىۇ سىىىىەۋەبتىال تىارتىزانالرچە تىاكتىكىا ئىشىىىىپەتكىپى‬ ‫بولمىايىدنغىان بىر ئۇنسىىىىۇر‪ .‬بىز ئىنسىىىىىانالر ئۇنى تولۇق چەشىىىىىنىى‪،‬‬ ‫كېتەلمىسەكمۇ ئەمما ئۇنىج مەۋ ۇتپۇقىنى بىپىمىز‪.‬‬ ‫تەسىپىمىيەتنى بىپمەيمەن دەتسىەن‪ ،‬ئەگەر بۇ گېپىڭدنال ھې ئىرادەم‬ ‫يوق‪ ،‬تىرنشىىمايمەن‪ ،‬تىكىر بايان قىاللمايمەن دتمەكچى بولغان بولسىىاڭ‪،‬‬ ‫بۇنىڭغا ئىشىىىەنمەيمەن‪ .‬مەن تەسىىىپىميەتنى بەشىىىىنچى ئۇنسىىىۇرغا رندايە‬ ‫قىپى دەب چەشىنىمەن‪.‬‬ ‫‪167‬‬

‫تەسىىىىەۋۋۇتنى بىپگىنىمىدە تەرۋەردنگىارنىج ئالدندا ۋەدە قىپىدنن‪ ،‬توغرا‬ ‫يولدنال ئايرنپماسىپى ئەچەن كەچەمنىج بارنچە تىرنشىىشىقا‪ ،‬ئۆز نەتسىىمگە‬ ‫بويسىۇنماسىپىققا‪ ،‬قالغان ئىشىنىج ھەممىسىىنى تەقە ئۇنىڭغا تاتشىۇرۇشىقا‬ ‫قەسىىىىەم قىپدنن‪ .‬ئۆزەمدنال ھالقىغان ئىشىىىىالرنىج مەۋ ۇ ئىكەنپىكىگە‬ ‫ئىقرار بولىدۇم‪.‬قىسىىىىقىسىىىىى‪ ،‬ئۇنىڭغىا ئىشىىىىەنىدنن‪ ،‬ئېتىقىاد مۇھەببەتكە‬ ‫ئوخشىىايدۇ‪ ،‬تاكىا تەلەب قىپمايدۇ‪ ،‬مەنتىقىپى چەشىىەند ر شىىنىج ئەسىىال‬ ‫ھا ىتى يوق‪ .‬ئۇ بار ياكى يوق‪.‬‬ ‫مېنى دنندار دەب قاراتسىىەن‪ ،‬ئەمما مەن دنندار ئەمەس‪ .‬دنندار بولۇش‬ ‫بىپەن ئېتىقىادلى بولۇش ئىككى ئى ‪ .‬بۇ ئىككى ئۇقۇم ئىارنسىىىىىىدنكى‬ ‫تەرق ھېچقىاچىان بەگەنكىىدە ئېنى ئىايرنپمىغىانىىدر‪ .‬بەگەنكى دۇنيىادا‬ ‫بىىارغىىانىچە زورنىيىىېاتىقىىان بىىر قىىاتىمىىالىپىى بىىار‪ .‬دنىنىىدنىال‪ ،‬دۆلەتىتىىال‪،‬‬ ‫ەمدىيەتتىال مۇسىىتەسىىنا ھالدا ئەقپىيەتچىپەر“نىج ھۆرلەكىنى ئاسىىاس‬ ‫قىپغان بىر سىىىىسىىىتېما قۇردۇق‪ .‬يەنە بىر تەرەتتىال ئىنسىىىانىيە تېخى‬ ‫ئۆزننىىج مەنىېر ئىزدننىشىىىىپىرنىدنال ۋاز كەچمىىدر‪ .‬ئەقىپنىىج يەنە بىر‬ ‫تەرنپىنى بىپسىىىىە دەيمىز‪ .‬شىىىىۇنچە زاماندنال بېرر ئەقىپگە تايانغاندنال‬ ‫كىېىيىىال زتىھىنىىمىىزنىىى ج چەكىپىىىك ئىىكەنىپىىكىىنىى ئىېىتىىراب قىىپىشىىىىىقىىا‬ ‫باشپىدۇق‪.‬‬ ‫بىەگىەن زامىىانىىېنىيىپىى ئەڭ مىودا بىولىغىىانىىدە ‪ ،‬مەنىىېنىيەتىكە كىۆ ىە‬ ‫بۆلەشىىمۇ باشىىقىچە انپىنى‪ ،‬كەتتى‪ .‬دۇنيادا تېخىمۇ كۆتپىگەن ئىنسىىان‬ ‫تېز‪ ،‬ئىالىدنراش كېتىېاتقىان تۇرمۇشىىىىىغىا مەنىېر ئىارامپى ئىزدەشىىىىكە‬ ‫تىرنشىىىىمىاقتىا‪ .‬ئەممىا روھىانىيپى يېڭى ھەۋەس“ ئەمەس‪ ،‬ھىايىاتىمىز ۋە‬ ‫خاراكتېرنمىزدە ئۆزگىرن ھاسى‪ ،‬قىپما تۇرۇب ئۇنى بىپگىپى بولمايدۇ‪.‬‬ ‫تاماق ئېتىشىىىكە ئامراقمەن دتگەنىدنج‪ ،‬شىىىەمر تەبرنزر بۇ دۇنيانى‬ ‫داشىىىىقىازانغىا ئوخشىىىىىتىاتتى‪ ،‬ئۇنىىج ئىچىىدە نىاھىايىتى مۇھىن بىر تىامىاق‬ ‫تىشىىىىىىېاتىىىدۇ‪ .‬قىىپىغىىان‪-‬ئەتىكەنىپىىرنىمىىز‪ ،‬ھىېىر قىىپىغىىانىپىىرنىمىىز‪،‬‬ ‫سىىىىۆزلىگەنپىرنمىز‪ ،‬ھەتتا ئويپىغانپىرنمىزدنال تارتى‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىە ئۇ‬ ‫قىازانغىا خۇرۇ بولۇب كىرنىدۇ‪ .‬ئۇنىداقتىا بۇ دۇنيىاۋر ئىاشىىىىقىا نېمە قىاتتۇق‬ ‫كۆ ەلسىىىىىزلىك‪ ،‬غەزەب‪-‬نەترە ‪ ،‬قان دەۋالىرر‪ ،‬ئۇرۇش‪ -‬ېدە قاتتۇقمۇ‬ ‫يىىاكىى مىۇھەبىبە ‪ ،‬ئىېىتىىقىىاد ۋە ئىىنىىاقىپىى قىىاتىتىۇقىمىۇ دەب ئىۆزنىمىىزدنىال‬ ‫سورنشىمىز كېرە ‪.‬‬ ‫سىىىىەنچۇ سىىىىۆيەمپە ئېپال ئادنمىيپىك دتگەن بۇ شىىىىورتىغا سىىىىەن‬ ‫نېمىپەرنى قېتىېاتىسىىىەن ھەر قېتىن سىىىېنى ئويپىسىىىام دۇنياغا كەلكە‪-‬‬

‫‪168‬‬

‫تەبەسىىسىىسىىۇم قېتىېاتقاندە‬ ‫سېنى سېغىنماقتىمەن‪...‬‬ ‫سېنى سۆيەب‪ ،‬ئەزنز‬

‫تۇيۇلىسىىەن‪ .‬سىىەن بىپەن كۆر شىىمە‬

‫‪169‬‬

‫تۇرۇب‬

‫ئۈچىنچى بۆلۈم‬ ‫شامال‬ ‫ھاياتتىكى تەرك ئېتىدىغان‪ ،‬كۆچىدىغان‪ ،‬يۆتكىلىدىغان نەرسىلەر‪...‬‬ ‫مۇتەئەسسىپ‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-19‬كۈنى‬ ‫كوچىدنكى ئىتالرنىج تۇيۇقسىىز قاۋاشىپىرننى ئا الب ئورنۇمدنال تۇرۇب‬ ‫كەتتىن‪ .‬ئىتالر يېقىال ئەتراتتىا ئۆيگە كىرنشىىىىكە ئۇرۇنۇۋاتقىان بىرەر ئوغرر‬ ‫يىاكى يولىدنال ئۆتەۋاتقىان بىرەر مەسىىىىنىىج ھىىدننى تۇراب قىالغىان بولسىىىىىا‬ ‫كېرە ‪ .‬بۇ كەنپەردە تا ئىنسىىانالرغا خاتىر ەم ئۇيقۇ ھارام بولدر‪ .‬ھەممە‬ ‫ىىاينى ئەي ‪-‬ئىشىىىىرە ‪ ،‬چەشىىىىكەنپە قىىاتپىىىدر‪ .‬ئىپگىرر كونيىىا‬ ‫مۇشىىىىۇنداقمىدر تېخى بىر نەچچە يى‪ ،‬ئىپگىرر بۇ شىىىىەھەر خاتىر ەم‪،‬‬ ‫تىاكىز يەر ئىىدر‪ .‬ئەممىا ئەخالقىي بۇزۇلۇش دەب ئىاتىپىىدنغىان بۇ ئىپپە‬ ‫ال ‪-‬تاتقاققا ئوخشىاش نەرسىە بولۇب‪ ،‬تېگىپال كەتسىەڭ يۇقىدۇ ياكى سىېنى‬ ‫ئىچىگە سىۆرەيدۇ‪ .‬بۇ شىۇنداق بىر مۇسىىبەتكى‪ ،‬ئادەمپەرنى با ‪-‬كەمبەغە ‪،‬‬ ‫قېرر‪-‬ياش دتمەسىىىتىال ئۆز ئىپكىگە ئېپىېالىدۇ‪ .‬بىر چاغدا قارنسىىىاڭ‪ ،‬ئۇ‬ ‫شىىىىىامىالىدا ئۇلغىيىى‪ ،‬كەتكەن ئوتتە تۆ تەرەتنى قورشىىىىىغىان‪ .‬ىم انىا بۇ‬ ‫شىىەھىرنمىزنىج بەگەنكى شىىەرندە ئەھېالى‪ ...‬مەدرنسىىتە مۇدەررنسىىپىك‬ ‫قىپمىغىان بولسىىىىام ئەتىگەنپىرر ئىاسىىىىاسىىىىەن ئۆيىدنال تىاالغىا چىقمىغىان‬ ‫بوالتتىن‪.‬‬ ‫دەۋر بۇزۇلغان‪ ،‬ئەمما خەل نىزامى رەھبەرسىىز‪ ،‬مۇداتىدەسىىز قالغىنى‬ ‫يوق‪ .‬امائەتنىج مەنپەئەتىنى شىىىىەخسىىىىى مەنپەئە ئەسىىىىتىگە قويۇب‪،‬‬ ‫ئەتىگەن‪-‬ئاخشىىىامپىرر تەرتى‪ ،‬سىىىاقالۋاتقانالر بار‪ .‬مەسىىىىپەن‪ ،‬ىيەنىن‬ ‫بىايبىارسې خوتۇنۇممۇ‪ ،‬مەنمۇ ئۇنىڭىدنال تەخىرلىنىمىز‪ .‬بىايبىارس ۋە بىاشىىىىقىا‬ ‫مۇھىاتىزەتچىپەر كېچىنىىج شىىىىۇ زۇلمە ۋاقىتپىرنىدا گۇنىاھكىارالر الغىايالب‬ ‫يەرمىسىۇن دەب‪ ،‬بىزلەرنى تۆشىەكپىرنمىزدە راھە ئۇخپىسىۇن دەب ئەتراتنى‬ ‫چارالب يەرندۇ‪.‬‬ ‫بىر قانچە يى‪ ،‬بۇرۇن ئىنىمنىج ئە ىپى توشۇب بۇ دۇنيادنال كەتكەندە‬ ‫بايبارسىىىنىج ۋەلىسىىىى بولۇب‪ ،‬ئۇنى ئۆز ئوغپۇمدە بېقى‪ ،‬چوڭ قىپدنن‪.‬‬ ‫ئۆزر قىارام ۋە ەسىىىىۇر بولۇب‪ ،‬بۇنىڭىدنال ئىالتە ئىا ئىپگىرر مۇھىاتىزەتچى‬ ‫‪170‬‬

‫بولىدر‪ .‬خەقنىىج گېپىگە قىارنغىانىدا‪ ،‬مەن مەدرنسىىىى ىىدە مۇدەررنر بولمىغىان‬ ‫بولسىىىىىام بىايبىارس ئى تىاتىالمىاسىىىىكەن‪ .‬قىپقىزنى‪ ،‬يىالغىانې بىايبىارس بۇ‬ ‫ۋەزنپىنى ئورۇنالشىىىىقا اليى ئەقى‪ ،‬ۋە اسىىىىارەتكە ئىگە‪ .‬ئەگەر خالىسىىىىا‬ ‫قىالتىر ئەسىىىىكەر بوالاليتتى‪ .‬ئەممىا بىاشىىىىتىا قۇددۇسىىىىنى ئېپى ئەچەن‬ ‫كېتىېاتقان ئەھپى سىىىەلى‪ ،‬قوشىىىۇنپىرنغا‪−‬دننىمىزنىج د شىىىمەنپىرنگە‬ ‫قارشىىىى ئۇرۇشىىىقا ئاتپىنىشىىىقا تەييار تۇرسىىىىمۇ ئۇنىج بۇ يەردنال كېتى‪،‬‬ ‫قېپىشىىنى مەنمۇ‪ ،‬ئايالىممۇ خالىمىدۇق‪ .‬مەشىەدە قېپى‪ ،‬ئۆ ‪-‬ئوچاقپى‬ ‫بو ‪ ،‬ئەمدر ئۆيپىنىدنغان ۋاقتىج كەلدر دتدۇق‪.‬‬ ‫‪ −‬ئوغپۇم‪ ،‬مەر ‪ ،‬مەردانىسىەن‪ ،‬تۇتقىنىڭنى يۇلۇب ئاالاليسىەن‪ .‬بىز بۇ‬ ‫يەردە سىىا ا مۇھتاغ‪ −،‬دتدنن ئۇنىڭغا‪ −،‬مەقسىىىتىج ىھاد قىپى بولسىىا‬ ‫بۇ شەھەردنمۇ سەن ىھاد قىپغۇدە نۇرغۇن ئىشالر بار‪.‬‬ ‫دتمىسىىمۇ شىۇنداق‪ .‬ئەتىگەندە ئايالىمغا قىيىال كەنپەرنى باشىتىال‬ ‫كەچەر ۋاتىمىز خوتۇن‪ ،‬ئە ‪-‬ئاۋام بۇزۇلۇب كېتىېاتىدۇ“ دتدنن‪.‬‬ ‫ھەر كەنى بىر يەردە تىا ىدە يەز بېرنېاتقىانپىقىنى ئىا الۋاتىمىز‪ .‬بۇ‬ ‫تەسىىىىەددنپىيپى ئەمەس‪ .‬ئەگەر مو غۇلالر بۇنىىداق غەلبە قىىازانسىىىىىىا‪،‬‬ ‫خىرنسىىتىدانالر دنال دەۋاسىىىنى چىڭىغا چىقارسىىا‪ ،‬ئىسىىالم د شىىمەنپىرر‬ ‫يېزنمۇ يېزا‪ ،‬شىەھەرمۇ شىەھەر كىرن‪ ،‬مۇسىۇلمانالرغا ھۇ ۇم قىپسىا بۇالرغا‬ ‫ئالالھنىج ئارغامچىسىىىىغا مەھكەم ئېسىىىىپمىغانالر سىىىەۋەبچىې ئەگەر بىر‬ ‫ىاينىىج ئىاھىالىسىىىىى توغرا يولىدنال چىقسىىىىا مىانىا مۇشىىىىۇنىداق نىجىاتپى‬ ‫تىاتىالمىايىدنغىان ھىالغىا كېپىىدۇ‪ .‬مو غۇلالر بىزنىىج گۇنىاھپىرنمىزنىىج‬ ‫كاتارنتى‪ ،‬شىۇ سىەۋەبتىال ئۇالر بىزگە ئەۋەتىپگەن باال‪-‬قازا بولدر‪ .‬مو غۇلالر‬ ‫بولمىغىان بولسىىىىىا يەر تەۋرەش‪ ،‬قەھەتچىپىىك‪ ،‬كەلكەن دتگەنىدە بىااليى‪-‬‬ ‫ئاتەتپەر كېپەتتى‪ .‬گۇناھكارالرنىج بۇالردنال ئىبرە ئېپى‪ ،‬تەۋبە قىپىشىىىى‬ ‫ئەچەن يەنە قانچىپىغان مۇسىىبەتپەرگە ئۇچرايمىز بېشىىمىزغا تەقە تاش‬ ‫ياغمىغىنىال قالدر‪ ،‬ئەگەر مۇشىىىىۇنداق كېتىېەرسىىىىە بۇ ئاتەتمۇ كېپىدۇ‪.‬‬ ‫سىىىودوم شىىىەھىرندە ئۆتكەن سىىىودوم ۋە گومورە ① دە ياشىىىىغان رەزنپپەرنىج‬ ‫يولىدنال ما ىدنغان بولساق‪ ،‬ھەممىمىز يەر يەزندنال تازنپىنىمىز‪.‬‬ ‫شىۇ مەنمەنچى‪ ،‬تەلېە سىوتىالر ھەممە ئادەمنى يامان يولغا باشىالۋاتىدۇ‪.‬‬ ‫مۇسىىىۇلمانغا ياراشىىىمايدنغان بىمەنە گەتپەرنى قىپى‪ ،‬تۇرۇب يەنە دنندنال‪،‬‬ ‫ئىمىانىدنال سىىىىۆزلەيىدۇ ئەمەسىىىىمۇ‪ ،‬بۇنىڭغىا غەزنېنن كېپىىدۇ‪ .‬ىئ اقمىاس‬ ‫كەچىنى ئىىاشىىىىۇرۇش ئەچەن تەيغەمبەر‬ ‫گەتپىرننىىىج قىىايىىى‪ ،‬قىپى‬ ‫① سودوم ۋە گومورە‪ −‬ئىبراھىم ئەلەيھىسساالم زامانىسىدا لۇت كۆلى ۋادىسىدا جايالشقان شەھەرلەر بولۇپ‪ ،‬شەھەر‬ ‫ئاھالىسى زىنا‪ ،‬بەچچىۋازلىقتا ھەددىدىن ئېشىپ كەتكەچكە ئالالھ ئۇالرنى يەر بىلەن يەكسان قىلغان‪− .‬ت‬

‫‪171‬‬

‫ئەلەيھىسىىىىسىىىىاالمنىج مۇبارە ئىسىىىىمىنى ئېغىزنغا ئالغانپىقىغا قارنىن‬ ‫كۆتىىىدۇ‪ .‬تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىىىسىىىىىاالم ئۇرۇشىىىىتىال قىىايتىىى‪ ،‬كېپىىى‪،‬‬ ‫خەلققەئ كىچىىك ىھىادنى ئىايىاغالشىىىىتۇردۇق‪ ،‬ئەمىدر چوڭ ىھىادقىا‬ ‫ئىاتپىنىمىز“ دتگەنمى ‪ .‬سىىىىوتىالر بۇنى تۇتىېتپىى‪ ،‬ئەمىدر بىزنىىج‬ ‫بىىردنىنىبىىر د شىىىىىمىىنىىمىىز ئىۆز نەتسىىىىىىمىىز‪ ،‬ھىېىچىكىىن بىىپەن ئىۇرۇش‬ ‫قىپمايپىې“ دتمەكتە‪ .‬بەلكى بەزنپەرگە بۇ گەب خوشىىىىياقىدۇ‪ ،‬ئەمما تىچاق‬ ‫سىىىىۆ ەككە يېتىى‪ ،،‬كىاتىرالر‪ ،‬مۇلھىىدالر بىپەن ئۇرۇش قىپىشىىىىقىا توغرا‬ ‫كەلگەندە بۇ گەتنىج نېمە تايدنسى بار‬ ‫تەسىەۋۋۇب ئەھپى دتگەنپەر ئىشىنى چو ايتى‪ ،‬ئالدنمىزدا شىەرندە ‪،‬‬ ‫مەرنپە ‪ ،‬تەرنقە ‪ ،‬ھەقىقە دتگەن تۆ ئىشىك بار‪ ،‬بۇنىڭغا قەدەممۇ قەدەم‬ ‫يىېىقىىنىالشىىىىىقىىپىى بىولىىىدۇ“ دەيىىدۇ‪ .‬ئىىارقىىىدنىال بەزنىپىىرر قىوشىىىىىۇمىچە‬ ‫قىپى‪ ،‬شىىىەرندە تەقە بىر مەنزنپدۇر“ دەيدۇ‪ ،‬ئۇالردنال سىىىورايمەنكى‪ ،‬ئۇ‬ ‫نېمىنىج مەنزنپىكەن‬ ‫يەنە بىرر تېخى تەب تارتماسىىىتىال تۆتىنچى ئىشىىىىككە بارغۇچىنى‬ ‫بىرننچى ئىشىىىىىكنىىىج قىىائىىىدنپىرر چەكپىيەلمەيىىدۇ‪ ،‬ھەقىقە ئەھپى‬ ‫شىىەرندە قائىدنپىرنگە ئەمە قىپمىسىىىمۇ بولىدۇ“‪ .‬ۋاھې ئۇالر ئۆزلىرننى‬ ‫ئۇلۇغ مەرتىېنپەرگە ئېرنشىتۇق دەب ئوياليدۇ‪ ،‬شىۇنداقمۇ ھەممىسىى قۇرۇق‬ ‫گەبې ئۇالرغا كۆرە ھاراق ئىچى ‪ ،‬ئۇسىسىۇ ئويناش‪ ،‬سىاز چېپى ‪ ،‬شىېدىر‬ ‫يېزن ‪ ،‬رەسىىىىن سىىىىزن ‪...‬دننىي مە بۇرنيەتپەردننمۇ بە مۇھىن‪ .‬ئۇالر‬ ‫توختىما ۋەز ئېيتى‪ ،‬ئىسىالمدا دەرنجە‪-‬مەرتىېە يوق‪ ،‬ھەر ئادەمنىج ئۆز‬ ‫خۇداسىىىىىنى تېپىېتپى ھەققى بىار“ دتيىشىىىىىىدۇ‪ .‬بۇ گەتپەر توغرنىدە ‪،‬‬ ‫ھېچقىانىداق مەسىىىىىپە يوقتە تۇيۇلىىدۇ‪ ،‬ئەممىا مەن بىپىمەنكى‪ ،‬ئۇالرنىىج‬ ‫تەبپىغىىىدە ئىىايە ‪-‬ھەدنسىىىىپەرنى ئىىا پىمىىا الر‪ ،‬ئۇنىىىج نېمە كېرنكى‬ ‫بارې“ دەيدنغان شۇم نىيە بار ‪ ،‬ئەسپىدە ئۇالر بىز بىپەن قېرنشماقتا‪.‬‬ ‫سىوتىالردنال سىورنسىاڭ‪ ،‬ئۇالر قۇرئان كەرنن سىىرلى سىمېۇ ۋە بەلگە‪-‬‬ ‫ئىشىىىىىارەتپەرگە تولغىان“ دتيىشىىىىىىدۇ‪ ،‬ئىايەتپەرنى ھەرتپەر بويىچە ئەبجەد‬ ‫ھېسىىىىىابىغىا قويۇب يوشىىىىۇرۇن مەنىپەرنى ئىزدەيىدۇ‪ .‬ھەر بىر كەلىمىنىىج‬ ‫زاھىرني ۋە باتىنىي مەنىسىى بارمى ‪ ،‬شىۇ سىەۋەبتىال ئۇالر ھەر بىر ئايەتكە‬ ‫نەچچە ھەسىسىە دنققە بىپەن قارايدۇ‪ .‬غاتىپالرې ئالالھ ھېچقانداق سىۆزننى‬ ‫يوشىۇرمىغان‪ ،‬ئوچۇق‪-‬ئوچۇق بايان قىپغان تۇرسىا‪ ،‬ئىزدەيدنغان نېمە بار‬ ‫سىىوتىالر ئايەتپەردنكى يوشىىۇرۇن خاسىىپىقالر‪ ،‬مەخپىي بىپگىپەرنى تاتىمىز‬ ‫دەب كالپىسىىىىدنال كېتى‪ ،‬قالغاچقا ئالالھ تائاالنىج روشىىىەن سىىىۆزلىرننى‬ ‫چەشىنىشكە نېسى‪ ،‬بواللمايدۇ‪.‬‬ ‫‪172‬‬

‫بەزر سوتىالر ئىنسان بەئەينى سۆزلەۋاتقان قۇرئاندۇر“ دەب تۇرۇۋالىدۇ‪،‬‬ ‫تەۋبە ئەسىتاغپۇلالھې ئۇ قانداق گەب بۇ سىېپى ئۆزندنال كۇترنپى ې ئازغۇن‬ ‫ۋە ئىاۋارە ئىابىدالالر قەلەنىدەرر‪ ،‬ھەيىدەرر‪ ،‬ىامى‪ ،‬گەيالنى‪ ...‬دتگەنىدە‬ ‫كەرمىىج ئىسىىىىىمالر بىپەن ىاھىان كېزنى‪ ،‬يەرمەكتە‪ ...‬ئەڭ بەتتەرلىرر‬ ‫شۇالرمىكىال دەيمەن‪ .‬بىر يەرگە بىرەر تا كۆچە تىكەلمەيدنغان ئادەمنىج‬ ‫امائەتكە نېمە تايدنسىىىى بار تەۋەلىك تۇيغۇسىىىى كەم‪ ،‬شىىىامالدا قالغان‬ ‫غىازا ىدە ھەر تەرەتكە ئۇچۇب يەر يىدنغىان‪ ،‬تەتەن دۇنيىانى ئۆيەم“ دەيىدنغىان‬ ‫ئادەم شەيتانمۇ ئىزدەب تاتالما يەرگەن ھەمراھدۇر‪.‬‬ ‫تەيالسىىوتالرمو سىىوتىالردنال قېپىشىىمايدۇ‪ ،‬چەكپىك ئەقپى بىپەن شىىۇ‬ ‫چەكسىىىز كائىناتنى بىپەلەيدنغاندە داۋامپى ئويپىنىدۇ‪ .‬ھوقۇشىىمۇسىىەن‬ ‫تەيالسىوتالر بىپەن سىوتىالر ئەز م شىارابى ئىشىپىگەچى بىپەن‬ ‫زاتى مۇبارە‬ ‫ياما چىقارغۇچىغا ئوخشايدۇ‪ ،‬ئۇالرغا ئائىا بىر ھېكايە بارئ‬ ‫بىر كەنى تەيالسىىىىوب يولىدا كېتىېتتىى‪ ،‬دەرۋنشىىىىكە ئۇچراب قىاتتۇ‪.‬‬ ‫ئىككىپىسىىىىى بىر‪-‬بىرننى كۆر ب تىارا الشىىىىقۇسىىىىى كەتتۇ‪ ،‬نەچچە كەن‬ ‫مۇ دنشىپتۇ‪ ،‬بىرر گەب باشپىسا يەنە بىرر ئۇنى تامامالتتۇ‪ .‬ئاخىرندا ئۇالر‬ ‫خوشىىالشىىقاندا ئەتراتتىكىپەر ھەر ئىككىسىىىدنال نېمىشىىقا بۇنچە قىزغىال‬ ‫تارا پىشىى‪ ،‬كەتكەنپىكىنى سىوراتتۇ‪ .‬تەيالسىوبئ تارا پىشىى‪ ،‬بىپدنمكى‪،‬‬ ‫مەن بىپگەن ھەممە نەرسىىىنى ئۇ بۇرۇنال كۆر ب يەتكەنىكەن“ دەتتۇ‪ .‬سىىوتى‬ ‫بولسائ تارا پىشى‪ ،‬بىپدنمكى‪ ،‬مەن كۆرگەن ھەممە نەرسىنى ئۇ ئەسپىدنال‬ ‫بىپىدنكەن“ دەتتۇ‪.‬‬ ‫دتمە ‪ ،‬غاتى‪ ،‬سىىوتى ئۆزننى كۆرد م دەب ئويپىسىىا‪ ،‬غاتى‪ ،‬تەيالسىىوب‬ ‫ئۆزننى بىپىىدنن دەب ئوياليىىدنكەن‪ .‬ھىىالبۇكى ئۇ ھېچنېمىنى بىپمىگەن‪،‬‬ ‫سىىوتىمۇ ھېچنېمىنى كۆرمىگەن‪ .‬كالپىسىىى ئاددني‪ ،‬چەكپىك ۋە بۇ دۇنياغا‬ ‫ۋاقىتپى كەلگەن بىز ئىنسىىىىىانالرنىىج ئۆزنمىزدنال ھىالقىغىان ئىشىىىىالرغىا‬ ‫كەچىمىز يەتمەيدنغانپىقىنى ئۇالر نېمىشىىىقا ئېتىراب قىپمايدۇ ئىنسىىىان‬ ‫دتگەن مەخپۇق ھەر قانچە تىرنشىسىىمۇ تەقدنرننى قانچىپىك ئۆزگەرتەلەيدۇ‬ ‫ئۇ ئۆز يولىدنال بىر قەدەممۇ نېرر كېتەلمەيدۇ‪ .‬قادنر ئالالھ تېشىىىانىمىزگە‬ ‫نېمە تەتكەن بولسىىىىىا شىىىىۇنى كۆرنمىز‪.‬بىزنىىج ۋەزنپىمىز يىاراتقۇچىنىىج‬ ‫ئەمرنپىرننى چەشىەند ر ش ئەمەس‪ ،‬چەشىىنىشىكە ئۇرۇنۇشىمۇ ئەمەس‪ ،‬بەلكى‬ ‫نېمە دتگەن بولسا شۇنى قىپىشتۇرې‬ ‫بىىايىبىىارس ئىۆيىگە كەلسىىىىۇنىچىۇ قىېىنىى‪ ،‬مىۇشىىىىۇ ھەقىتە بىىر‪-‬بىىرلەب‬ ‫تارا پىشىىمىز‪ .‬بۇنداق سىۆھبەتپەر بىزنىج ئادنتىمىزگە ئايپىنى‪ ،‬قالدر‪.‬‬ ‫ھەر ئاخشىىمى ئۇ ئۆيگە ھېرن‪-،‬ئېچى‪ ،‬كەلگىنىدە تونۇر بېشىىدا ئولتۇرۇب‬ ‫‪173‬‬

‫مۇ دنشىىمىز‪ .‬ئۇ ئايالىن ھازنرلىغان شىورتىغا نان سىېپىېاتقاندا بىر ياندنال‬ ‫ھىىازنرقى ئەھېا ۋە شىىىىەرندە ھەققىىىدە تىىارا غىىا چەشىىىىەب كېتىمىز‪،‬‬ ‫ئىشىىىىتىھالى سىىىىۆھبە بۇ‪ .‬ئۇ نېمىال دتگەنبىپەن قىززن قان يىگىا‪،‬‬ ‫ئىنس اننىج بۇ دننسىىز‬ ‫ى‬ ‫كە ‪-‬قۇۋۋنتى ايىدا‪ ،‬ئۇنىڭدە ياش‪ ،‬ەسىۇر‪ ،‬تا‬ ‫شىىەھەردە قىپىدنغان نۇرغۇن ئىشىىى بار‪ .‬كاتىر بولسىىۇن‪ ،‬تاسىىى بولسىىۇن‪،‬‬ ‫ازاغا تارتىدنغان بە كۆب ئىنسان بار‪ ،‬بە كۆبې‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-29‬كۈنى‬ ‫مۇزدە سىوغۇق كېچە‪ ،‬ھالېنچىخاننىج بالكونىدا ئولتۇراتتىن‪ .‬مەۋالنا‬ ‫بىپەن تونۇشىىىىۇشىىىىۇمغىا ئىاز قىالغىانىىدر‪ .‬تەتەككۇر قىاينىمىغىا چۆكتەم‪.‬‬ ‫ئىالالھ قىايسىىىىى تەرەتكە مىا سىىىىىاڭ مىاڭ‪ ،‬مېنى ئىزدە‪ ،‬مېنى تىاب“ دەب‬ ‫ياراتقان كائىناتنىج چەكسىىزلىكى ئالدندا قەلبىمىز سىۆيەنەش ۋە سىۆيگەگە‬ ‫تولۇشىى كېرە ئىدر‪ ،‬ئەمما بۇنداق مىننەتدارلى تۇيغۇسىىدا ياشىايدنغان‬ ‫ئىنسان تولىمۇ ئاز‪.‬‬ ‫كونياغا كەلگىنىمدنال بېرر تونۇشىىىىقان ئىنسىىىىانالرنى ئەسىىىىپىدننئ‬ ‫تىپەمچى ھەسىىى ەن‪ ،‬مەسىىىا سىىىۇاليمان‪ ،‬تاھىشىىىە چۆ گەلى‪ .‬باشىىىقىالر‬ ‫تەرنپىدنال كەمسىىى ىتىپگەن‪ ،‬ئېزنپگەن بۇ ئىنسىىىانالر مەنپىك گۇمانى“دنال‬ ‫ئىبىارە كەڭ تىارالغىان كېسىىىىەلگە گىرنپتىار بولۇب‪ ،‬ەمدىيە تەرنپىىدنال‬ ‫چەتكە قېقىپغىانىىدر‪ .‬ئۇالر ئىاتدىاق قەسىىىىىرلىرنىدە ئولتۇرغىان ئىالىمالرنىىج‬ ‫نەزەرنگە چېپىقمىغىان ئىنسىىىىىانالر ئىىدر‪ .‬مەۋالنىانىىج ئۇالر بىپەن بولغىان‬ ‫مۇنىاسىىىىىېنتى قىانىداقتۇ دەب ئوياليتتىن‪ .‬ئەگەر مەۋالنىا تۆۋەن تەبىقىىدنكى‬ ‫كىشىىپەرگە تېخى باغرننى ئاچمىغان بولسىا ئۇنىڭغا ياردەم قىپى‪ ،،‬ئۇنىج‬ ‫بولسام دەيمەن‪.‬‬ ‫بىپەن شۇ كىشىپەر ئوتتۇرنسىدا كۆۋر‬ ‫شىىىىەھەر ئىاخىر ئۇيقۇغىا چۆمىدر‪ ،‬كېچە ھىايېانپىرنمۇ بۇ تىنچپىقنىىج‬ ‫تەيزننى بۇزالمايدنغان ۋاقىتالر يېتى‪ ،‬كەلدر‪ .‬بىر شىەھەرنىج ئۇيقۇسىىنى‬ ‫تۇيماق كىشىىىگە تەرنپپىگەسىىىز ئازاب ھەم تەرنپپىگەسىىىز شىىادلى ئاتا‬ ‫قىپىدۇ‪ .‬تاقالغان ئىشىىىكپەرنىج ئارقىسىىىدا نېمە ئىشىىالر يەز بېرنېاتقاندۇ‬ ‫ئۆمر مدە باشىىقا بىر يولنى تالپىغان بولسىىام بېشىىىمغا نېمە ئىشىىالر كېپەر‬ ‫بولغىيىىدر دەتمۇ ئويالب قىىالىمەن‪ ،‬ئەممىىا بىپىمەنكى‪ ،‬مەن بۇ يولنى‬ ‫تالپىمىدنن‪ ،‬بەلكى بۇ يو مېنى تالپىدر‪.‬‬

‫‪174‬‬

‫بىر ئابدا شىىىىەھەرگە كىرنپتۇ‪ ،‬بۇ يەرنىج ئاھالىسىىىىى ياتالرغا تەقە‬ ‫ئىشىىەنمىگەچكە دەرۋنشىىكە سىىېنى ھېچقايسىىىمىز تونۇمايمىز‪ ،‬بۇ يەردنال‬ ‫تەمىكىىنىپىىىك بىىپەنئ مەن ئىۆزەمىنىى‬ ‫يىوقىىا ې“ دەب ۋاقىىراتىتىۇ‪ .‬دەرۋنى‬ ‫تونۇيمەن ئەمەسمۇ‪ ،‬مۇھىن بولغىنى شۇ‪ ،‬ئەگەر سىپەر مېنى تونۇغان بىپەن‬ ‫مەن ئۆزەمنى تونۇمىسام‪ ،‬چاتاق بوالتتى“‪.‬‬ ‫كونيىا خەلقى مېنى تونۇمىسىىىىىا مەيپى‪ ،‬ئۆزەمنى تونۇغىانپىقىن ئەچەن‬ ‫ئىشپىرنن ايىدا‪ .‬ئۆزننى بىپگەن ئادەم رەببىنى تونۇيدۇ‪.‬‬ ‫يىگىرمە ئۈچىنچى ىزام‪ :‬ھ ەەاي ەەاتى ىز قولى ىزغ ەەا ۋاقىتلىق تۇت ۇرۇلغ ەەان‬ ‫رەڭگارەڭ ئويۇ چۇقتىك ئىبارەە‪ ،‬بەرللەر ئۇ ئويۇ چۇقنى قەە ەەۇ چىلىك چوڭ‬ ‫بىلىدۇكى‪ ،‬ئۇ ىئ ئۈچۈن يىغاليدۇ‪ ،‬ەرلشەەان بولىدۇ بەرللەر ئۇ ى قولىغا‬ ‫ئېلىپال مىىىيەدۇ‪ ،‬ئەاتىەدۇ‪ ،‬تەاقەەە ەەاليەدۇ بىر بولسەەەەەا ئۇ ى قەەە ەەۇ چىلىەك‬ ‫قەدلرلەي ىز‪ ،‬بىر بولسەەە ەەا ئۇ ىەئ قى ىتىنى بىل ەي ىز چەكتىك ئېشەەە ە ىەا‬ ‫كەت ە سەو ىالر چەكتىك ئا قە ايدۇ ھەم سەەل قارل ايدۇ‪ ،‬بەلكى دائىم ئۇ ىئ‬ ‫ئوتتۇرلسىدا تۇرلدۇ‬ ‫ئەتە ئەتىگەن مەن ىىامىىائەتكە قېتىپىىى‪ ،‬چوڭ ىىامەگە بېرنىى‪،‬‬ ‫رۇمىنىج تەبپىغىنى ئا اليمەن‪ .‬ئۇ باشىىقىالرنىج دتگىنىدە ئۇسىىتا ۋائىز‬ ‫بولۇشىى مۇمكىال‪ ،‬شىۇنداقتىمۇ ھەر خاتىپنىج گېپىنىج چو قۇرلۇقى ئۇنى‬ ‫ئا پىغۇچىالرنىج نېمىنى چەشىەنگەنپىكى بىپەن ئۆلچىنىدۇ‪ .‬كىشىىپەر ۋەز‬ ‫ئىا پىغىانىدا ئۆزلىرننىىج ئىا پىمىاقچى بولغىانپىرننى ئىا اليىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‬ ‫ئەسىپىدە قۇالققا ياقمايدنغان سىۆزلەردە كارامە باردۇر‪ .‬مېنىڭچە‪ ،‬مەۋالنانىج‬ ‫ۋەزلىرر چاققاق ئوتى‪ ،‬بوغسىىاق ئوتى‪ ،‬سىىەتەرگە ئوتپىرر بىپەن قاتالنغان‬ ‫تەبىدىي باغقا ئوخشىىىىايدۇ‪ .‬ئۇ يەرگە كىرگەنپەر كۆزنگە چىرايپى كۆر نگەن‬ ‫گەلپەرنى ئەز ب‪ ،‬باشىىىقا ئوتالرغا قاراتمۇ قويمايدۇ‪ .‬تىكەنپىك‪ ،‬كۆر مسىىىىز‬ ‫ئۆسىىىىەمپەكپەرنى يىاخشىىىىى كۆرنىدنغىىانالر تولىمۇ ئىاز‪ .‬ھىالبۇكى نۇرغۇن‬ ‫كېسەلپەرنىج شىپاسى ئەنە شۇنداق ئۆسەمپەكپەردنال تېپىپىدۇ‪.‬‬ ‫ئىشى باغچىسىىمۇ شىۇنداق ئەمەسىمۇ تەقە ياخشىى نەرسىىگە‪ ،‬ئاسىان‬ ‫بولغىنىغىا ئېسىىىىىپىى‪ ،،‬تەس‪ ،‬قىيىال بولغىانپىرننى تىاشىىىىپىسىىىىىاق‬ ‫ئۇ ئىشى “ بوالمدۇ گەزەلنى سىۆيەب‪ ،‬سىەتنى نېرر تۇر دەب ئىتتىرنېتتى‬ ‫بە ئاسىان‪ .‬مۇھىمى‪ ،‬ياخشىى‪-‬يامان دەب ئايرنما ئۇالرنى تەڭ سىۆيەشىنى‬ ‫بىپى ‪ .‬تەقە ئۆزنمىز ياخشىى كۆرگەن نەرسىىگىال شىەكرر قىپى نېمىگە‬ ‫ئەرزنيدۇ بەلخنىج ئىتپىرنمۇ شىۇنداق قىپىشىنى بىپىدۇئ سىۆ ە تاشىالب‬ ‫بەرسىەڭ خوش بولۇب قۇيرۇقپىرننى شىىپا پىتىدۇ‪ .‬شىەبھىسىىزكى‪ ،‬ئىنسىان‬ ‫بۇنىڭدنال كۆب ئىشىىالرنى قىالاليدۇ‪ .‬ياخشىىى‪-‬يامان نەرسىىىپەردنال ھالقى‬ ‫‪175‬‬

‫سىىىىەتەتپەر ئۆز‬

‫تىامىامەن مۇمكىالې يەنە كېپىى‪ ،‬بىاشىىىىقىا بىر يەر‪ ،‬بىارلى‬ ‫مەنىسىنى يوقاتقان باشقا بىر دائىرە بار‪.‬‬ ‫ئەتە رۇمىنى كۆرنمەن‪.‬‬ ‫كەلىمىپەر‪ ،‬ھەرنپپەر‪ ،‬مەنە ئالىمىنىج خو ىسىىى‪ ،‬دۇنيانىج شىىەرنپى‬ ‫بولغان ئە رۇمىې مېنى كۆر ب تونۇياالمسەن مېنى كۆر‪ ،‬مېنى كۆرې‬ ‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-30‬كۈنى‬ ‫ېنىن تېنىمدنال بولسىا شىەمر تەبرنزر بىپەن تونۇشىقان شىۇ كەننى‬ ‫ئۇنتۇمىايمەن‪ .‬ەمىادنيە ئەۋۋەلنىىج ئىاخىرقى كەنپىرر ئىىدر‪ ،‬يىازغىا يېقىال‬ ‫سى اب‪ ،‬ئىپپى ‪ ،‬غۇر‪-‬غۇر شىىاما چىقى‪ ،،‬ئاخىرقى باھارنىج تەتەن كەچى‬ ‫بىپەن ئىپگىرلەۋاتقانپىقىدنال خۇش خەۋەر بېرن‪ ،‬تۇراتتى‪.‬‬ ‫امەدە بۇرۇنقىدەكال ئادەم كۆب‪ ،‬سىىىەتپەر زن ئىدر‪ .‬ھەر قېتىن بۇنچە‬ ‫كۆب ئىىادەمگە ۋەز سىىىىۆزلەش توغرا كەلگەنىىدە ىىامىىائەتنى بە ئويالب‬ ‫كەتمەيمەن‪ ،‬ئويپىمىىايمۇ قىىالمىىايمەن‪ ،‬ئوتتۇرنغىى ا تىىاسىىىىىىى‪ ،‬قويىمەن‪،‬‬ ‫ئا پىغۇچىالرنى ئونپىغان‪ ،‬يەزلىگەن ئىنسىىان ئەمەس‪ ،‬بەلكى بىر ئىنسىىان‬ ‫دەب قىارنسىىىىاقال ئى ھە بولىىدۇ‪ .‬ھەر ھەتتىىدە نەچچە يەز ئىادەم مېنىىج‬ ‫تەبپىغىمنى ئىىا پىغىپى كېپىىىدۇ‪ ،‬ئەممىىا مەن بىر ئىىادەمگىال خىتىىاب‬ ‫قىپىمەن‪ ،‬تەقە شىىىۇ ئادەمال گېپىمگە قۇالق سىىىېپىېاتىدۇ دتگەن تۇيغۇدا‬ ‫سۆزلەيمەن‪.‬‬ ‫ۋاز ئاياغالشىىىقاندنال كېيىال امەدنال چىقى‪ ،‬قارنسىىىام ئېتىن تەييار‪،‬‬ ‫يىىايىىپىى ئىىالىتىۇن يىىى‪ ،‬بىىپەن ئىۆر لىەب‪ ،‬بىويىنىىغىىا كىەمىەش قىو ىغىۇراقىالر‬ ‫ئېسىپىپتۇ‪ .‬ئا ھەر بىر قەدەم ما غاندا قو غۇراقنىج بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس‬ ‫ىرنڭپىشىىىىغا خۇشىىىتار ئىدنن‪ ،‬ئەمما ئەتراتتا ئادەم كۆب‪ ،‬يو قىسىىىتاڭ‪،‬‬ ‫قانداق تېز ما غىپى بولسىۇنې ئالدنمدا مەن ۋە تالىپپىرنن‪ ،‬ئارقىمىزدا بىر‬ ‫توب ئەگەشىىىىكەچىپەر ئېغىر‪-‬ئېغىر قەدەم ئېپىى‪ ،،‬كەتە ئۆيپەر‪ ،‬كىچىىك‪-‬‬ ‫كىچىك دۇكانالرنىج ئالدندنال ئۆتتۇق‪.‬‬ ‫ئەتراتىن شىىۇنچىپىك تاتپاراق‪ ،‬شىىاۋقۇن‪-‬سىىەرەن ئىدنكى‪ ،‬يولدا قاتار‬ ‫تۇرغانالرنىج ئالقى سىىادالىرر دەرتمەنپەرنىج شىىىكايەتپىرنگە‪ ،‬بالىالرنىج‬ ‫قاقشاشپىرر ۋە ئاتا‪-‬ئانىالرنىج ئەيبپەشپىرنگە‪ ،‬ساتارمەنپەرنىج ۋاقىراش‪-‬‬ ‫اقىراشىپىرر ۋە تىپەمچىپەرنىج نالە‪-‬تەريادنغا ئارنپىشىى‪ ،‬كەتكەنىدر‪ .‬بۇ‬ ‫ئىنسىانالرنىج كۆتىنچىسىى ئۆزلىرر ئەچەن دۇئا قىپى‪ ،‬قويۇشىۇمنى ئەمىد‬ ‫‪176‬‬

‫قىپسىا‪ ،‬بىر قىسىمى تەقە قو تۇتۇب كۆر شىەۋتپى ياكى يېنىمدا بىپپە‬ ‫مېڭىشىىىىنى ئىارزۇ قىالتتى‪ .‬يەنە ئۇنىڭىدننمۇ چوڭ ئىشىىىىالرنى‪ ،‬ئە ەلپىىك‬ ‫كېسىىىەلپىكپەرگە شىىىىپالى ئاتا قىپىشىىىىمدنال تارتى‪ ،‬سىىىېھىر بۇزۇب‬ ‫بېرنشىىىىىمنى تەلەب قىپىىدنغىانالر كېپەتتى‪ ،‬مىانىا بۇالر مېنى تىاراكەنىدە‬ ‫قىالتتى‪ .‬ئۇالر ئۇقمىامىدۇ مەن كىارامە كۆرسىىىىىتىىدنغىان تەيغەمبەرمىىدنن‬ ‫ياكى كېسەلپەرگە شىپالى بېرندنغان لوقمان ھېكىممىدنن‬ ‫شىىىىۇنىداق خىيىا سىىىىەر ب كېتىېاتىاتتىن‪ ،‬دوقمۇشىىىىتىال قىايرنپىى‪،‬‬ ‫ھالېنچىخانغا يېقىنالشىقاندا بىر دەرۋنشىنىج ما ا ئۆتكەر نەزەردە تىكىپى‪،،‬‬ ‫توتنى يېرنى‪ ،‬ئىالىدنمغىا كېپىېاتقىانپىقىنى كۆرد م‪ .‬ھەرنكەتپىرنىدنال بىر‬ ‫ئىشىىىىقىا ئىاتالنغىان كىشىىىىىگە خىاس قەتدىيپىىك‪ ،‬تۇرقىىدنال ئەتراتىمىدنكى‬ ‫ئادەمپەر ۋە باشقا ھەممە نەرسىگە ئوخشىمايدنغان ھالىتى چىقى‪ ،‬تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئۆزر يىالغۇز بولۇب‪ ،‬تەقە مۇشىىىىۇ تەيتتىال ئەمەس‪ ،‬تەتەن ئۆمرنىدە يىالغۇز‬ ‫ياشىىىىغاندە قىالتتى‪ .‬چېچى‪ ،‬سىىىاقا ‪-‬بۇرۇتى‪ ،‬قېشىىىى يوق ئىدر‪ ،‬بىر‬ ‫ئىنسىاننىج يەزر ھەر قانچە بولسىا مۇشىۇنچىپىك ئوچۇق بوالر‪ ،‬ئەمما چىرا‬ ‫ئىپادنسى سىرلى ‪ ،‬بىپگىپى بولمايتتى‪.‬‬ ‫مەن ئۇنىج سىىىرتقى قىياتىتىدنال ھەيران قالمىدنن‪ ،‬كونيا شىىەھىرر‬ ‫ىاھىانكەزدر ئىابىدالالر توال كېپىىدنغىان ىا بولۇب‪ ،‬ئىالالھنى ئىزدەب يەرگەن‬ ‫ھەر تەرلە دەرۋنشىىىىپەر بۇ يەرگە كېپىى‪-،‬كېتىى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬قولپىرنغىا ھەر‬ ‫خىى‪ ،‬گە چەكتەر ۋالغىان‪ ،‬بۇرۇن‪ ،‬قۇالقپىرنغىا قىاتىار ھىالقىا سىىىىېپىېالغىان‪،‬‬ ‫بويۇنپىرنغا بۇرغا‪ ،‬مە گەز ئېسىىىېالغان دەرۋنشىىپەرنى كۆب كۆرد م‪ .‬شىىۇ ا بۇ‬ ‫دەرۋنشىىنى دەسىىپەتتە كۆرگىنىمدە ئۇنىج تۇرقىغا ھەيران قالمىدنن‪ ،‬بەلكى‬ ‫كۆزلىرنگە تىكىپى‪ ،‬تۇرۇب قالدنن‪.‬‬ ‫ئۇ ئادەمگە خەنجەردە ئۆتكەر نەزەردە قارايتتى‪ ،‬كوچىنىج ئوتتۇرنسىىدا‬ ‫ئىككى قولىنى قاناتتە كېرن‪ ،،‬ما ا شىىۇنداق بىر نەزەر سىىالدنكى‪ ،‬مېنى‬ ‫ۋە ئىارقىامىدنال كېپىېاتقىانالرنى ئەمەس‪ ،‬بەلكى مۇشىىىىۇ تەيتنى توختىتىى‪،‬‬ ‫قويمىاقچىىدە قىالتتى‪ .‬ۋۇ ۇدۇم بىردننال تىترەب‪ ،‬يەرنكىن ئىاغقىانىدە‬ ‫بولىدر‪ .‬ئېتىن خۇيپىنىى‪ ،‬ئىاچچى كىشىىىىنىگىپى تۇردر‪ ،‬بۇ ھىايېاننى‬ ‫بېسىىىىىقتۇرا دتسىىىىەممۇ بولمىىدر‪ ،‬ئىالىدر تۇتىنى كۆتەر ب مېنى يەرگە‬ ‫ئېتىېەتكىپى تاس قالدر‪.‬‬ ‫دە شىىىىۇ تەيتتە دەرۋن ئېتىمغىا قىاراب كەلىدر‪-‬دە‪ ،‬ئۇنىىج قۇلىقىغىا‬ ‫بىر نەرسىىپەرنى تىچىرلىدر‪ .‬ئا شىۇ ھامان ىمى‪ ،،‬ئېغىر‪-‬ئېغىر نەتەس‬ ‫ئېپىشىىىقا باشىىىپىدر‪ .‬ئەتراتىمىزدنكى كىشىىىىپەر كۆز ئالدندا بولۇۋاتقان بۇ‬

‫‪177‬‬

‫بىپەن قىاراب تۇراتتى‪ ،‬ئۇالرنىىج تىچىرالشىىىىقىانپىرننى‬

‫ئىشىىىىالرغىا دنققە‬ ‫ئا پىدننئ‬ ‫‪ −‬بۇ ئادەم سېھرنگەر ئىكەن‪ ،‬ئاتقا سېھىر قىپدرې‬ ‫دەرۋن بولسىىىا ئەتراتىدنكىپەردنال خەۋەرسىىىىزدە ‪ ،‬دنققىتىنى ئەمدر‬ ‫ما ا ئاغدۇرۇب‪ ،‬چىرايىمغا سىرلى تىكىپى‪ ،‬تۇراتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ئە ئەلالمەئى ىاھىان رۇمى‪ ،‬شىىىىەرق ۋە غەربتە تە ىدنشىىىىى يوق‬ ‫مەۋالنا‪ ،‬سىەن توغرۇلۇق گەزە ماختاشىالرنى ئا پىدنن‪ ،‬رۇخسىە قىپسىاڭ‪،‬‬ ‫سەندنال سوئا سوراش ئەچەن شۇنچە يىراقتىال كەلدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەلېەتتە بولىدۇ‪ −،‬دتدنن مۇاليىمپى بىپەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئۇنداقتا ئاۋۋا ئاتتىال چەشەب ئالدنمغا كە ې‬ ‫بۇنى ئىىا الب ىىىددنيپىشىىىىىىى‪ ،‬ئىىاغزنمنى ئىىاچىىالمىىا قىىالىىدنن‪.‬‬ ‫يېنىمىدنكىپەرمۇ ھەيران قىالىدر‪ .‬بەگەنگە قەدەر ھېچكىن مىا ىا بۇنىداق گەب‬ ‫قىپىشقا ەرئە قىاللمىغانىدر‪.‬‬ ‫يەز م قىزاردر‪ ،‬ئىچىن سىىقىپدر‪ ،‬ھەتتا غەزەبپەندنن‪ ،‬ئەمما نەتسىىمگە‬ ‫ھاكىن بولۇب ئاتتىال چەشىىىىتەم‪.‬ئا غىچە دەرۋن كەينىگە بۇرۇلۇب مەندنال‬ ‫يىراقپىشىشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ھە توختا‪ ،‬سىىوئالىڭنى ئا الب باقا ‪ − ،‬دتدنن ئۇنى دەرھا‬ ‫توختىتى‪.،‬‬ ‫دەرۋن شاتپىدە توختاب ئارقىسىغا بۇرۇلۇب كەلەمسىرندرئ‬ ‫‪ −‬سىىېنىڭچە‪ ،‬شىىۇ ئىككى كىشىىىدنال قايسىىىسىىى ئىپگىرر كەتكەن‬ ‫ھەزرنتى مۇھەممەدمۇ ياكى سوتى بەيازندر بەستامىمۇ‬ ‫‪ −‬بۇ قىىانىىداق سىىىىوئىىا ‪ −‬دەب تېرنكتىن‪ −،‬ئىىاخىرقى تەيغەمبەر‬ ‫رەسىىىۇلۇلالھ سىىىەلپەلالھۇ ئەلەيھى ۋەسىىىەلپەم بىپەن بىر سىىىوتىنى قانداق‬ ‫تە پەشتەرنسەن‬ ‫گېپىمىزگە ھەيرانپى بىپەن قۇالق سىىىىېپىى‪ ،‬تۇرغىان كىشىىىىىپەر‬ ‫ئەتراتىمىزغىىا توتالنىىدر‪ ،‬ئەممىىا دەرۋن ھېچكىمنىىىج دنققىتىنى ەلىى‪،‬‬ ‫قىپىشىىنى خالىمىغاندە ‪ ،‬چىرايىنى ھې ئۆزگەرتمەسىىتىال سىىۆزننى داۋام‬ ‫قىپدرئ‬ ‫‪ −‬ئويالب باق‪ ،‬تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىىىسىىىىاالم ئى رەببىن‪ ،‬سىىىىېنى‬ ‫ئۇلۇغاليمەن‪ .‬سىىىىېنى ئۆز اليىقىىدا بىپەلمىىدنن“ دتمىگەنمىىدر ھىالبۇكى‬ ‫بەيازندر بەسىىتامى مەن ئۆزەمنى ئۇلۇغاليمەن‪ ،‬مېنىج شىىان‪-‬شىىەرنپىن‬ ‫يەكسىىىە ‪ ،‬چەنكى خىرقامدا① ئالالھ بار“ دتدر‪ .‬بىرر ئالالھقا كۆرە ئۆزننى‬ ‫① خىرقا‪ −‬دەرۋىشلەرنىڭ يۇڭ ياكى ماتادىن تىكىلگەن تونى‪ .‬ـ ت‬

‫‪178‬‬

‫كىچىىك‪ ،‬ئىا ىز ھېر قىپسىىىىا‪ ،‬يەنە بىرر ئىالالھنى ئۆزنىدە ئېپىى‪ ،‬يەرنىدۇ‪،‬‬ ‫سەنچە بۇ ئىككىسىدنال قايسىسى ئىپگىرر كەتكەن‬ ‫دتمىمنى ئااللما قالدنن‪ ،‬ھەلقۇمۇمنى يۇتتۇم‪ .‬دەسىىپەتتە ئا پىغاندا‬ ‫بىمەنە تۇيۇلغان بۇ سىىىىوئا بىردننال باشىىىىقىچە مەنىگە ئىگە بولدر‪ ،‬تەردە‬ ‫قايرنپى‪ ،،‬ئاسىتىدنال ئا ايى‪ ،‬تېپىشىماق چىققاندە بولدر‪ .‬دەرۋنشىنىج‬ ‫چىرايىدا غى‪-،‬تا تەبەسسۇم تەيدا بولۇتال يوقالدر‪ .‬ئالدنمدا قاراب تۇرغان‬ ‫ئادەمنىج ئازغۇن ئەمەسىىىپىكىنى بىپدنن‪ ،‬ئۇ مەندنال راسىىىتچىپپى بىپەن‬ ‫بىر نەرسىىىىىنى ‪ −‬ئىپگىرر ھې ئويالب بىاقمىغىان بىر سىىىىوئىالنى ئويالب‬ ‫بېقىشىمنى تەلەب قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬نېمە دتمەكچى بولغىنىڭنى چەشىىىىەنىدنن‪ −،‬دتىدنن‪ − ،‬بۇ ئىككى‬ ‫سىىىۆزنى سىىىېپىشىىىتۇرۇب‪ ،‬بەسىىىتامىنىج سىىىۆزننىج ھەر قانچە دەبدەبىپىك‬ ‫بولسىىىمۇ‪ ،‬ئەسىىپىدە تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالمنىج سىىۆزننىج ئۇنىڭدنال‬ ‫چو قۇرراق ئىكەنپىكىنى چەشەند ر شكە تىرنشىمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬خوش‪ ،‬قۇلىقىن سەندە‪ −،‬دتدر دەرۋن ‪.‬‬ ‫‪ −‬ئىالھىي ئىشىىىى دەريا‪ ،‬دتڭىزغا ئوخشىىىايدۇ‪ .‬ھەر كىن ئۇنىڭدنال‬ ‫ئۆزنگە چۇشىپۇق سىۇ ئالىدۇ‪ .‬شىۇغىنىسىى‪ ،‬كىمنىج قانچىپىك سىۇ ئېپىشىى‬ ‫سىىۇ ئالىدنغان نەرسىىىنىج قانچىپىك چو پۇقىغا باغپى ‪ .‬بەزنپىرر تۇ غا‬ ‫ئالسا‪ ،‬بەزنپىرر كوزنغا‪ ،‬بەزنپىرر تۇلۇمغا ئالسا‪ ،‬بەزنپىرر سۇدانغا ئالىدۇ‪.‬‬ ‫مەن سىىىىۆزلىگەنچە دەرۋنشىىىىنىىج چىرايىىدنكى ئىپىادە ئۆزگىرنشىىىىكە‬ ‫باشىپىدر‪ ،‬ئۆز تىكىرننىج ئىنكاسىىنى باشىقىسىىنىج ئاغزندنال ئا الۋاتقان‬ ‫ئادەمدە مۇاليىن‪ ،‬دوستانە قىياتەتتە ما ا قارندر‪.‬‬ ‫‪ −‬بەسىىتامىنىج سىىۇ قاچىسىىى تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالمنىڭكىگە‬ ‫بىاققىانىدا كىچىىك ئىىدر‪ ،‬بىر ئوچۇم ئىچىپال قىانىدر ۋە شىىىىۇنىىج بىپەن‬ ‫بەختتىال مەسىىا بولدر‪ .‬نەقەدەر گەزە ‪ ،‬ئۇ ئۆزندە ئىالھىي مەۋ ۇتپۇقنىج‬ ‫ئىزناسىىىنى بايقىدر‪ .‬ئەمما شىىۇ تېتى قېپى شىىۇ يەردە توختاب قېپى‬ ‫دتگەنپىك ئەمەس‪ .‬ئۇ شۇ دەرنجىگە يەتكەن ھالەتتىمۇ ئالالھ بىپەن باشقا‪-‬‬ ‫باشىىقا‪ .‬تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالم بولسىىا ئالالھنىج سىىۆيەمپە بەندنسىىى‪،‬‬ ‫ئۇنىج قاچىسىىى ئاسىىان تولمايدۇ‪ .‬شىىۇ ا ئالالھ قۇرئان كەرنمدە سىىېنىج‬ ‫قەلبىڭنى كەڭ قىپمىىدۇقمۇ “ دەيىدۇ‪ .‬قەلىخ بۇنىداق كېڭەيگەنچە‪ ،‬يەنى‬ ‫قىاچىا يوغىانغىانچە ئۇنىىج ئىچىىدە قىانمىاس ئۇسىىىىسىىىىۇزلۇق تەيىدا بولىىدۇ‪،‬‬ ‫شىىىىۇ ىا سىىىىېنى اليىقىىدا بىپەلمىىدۇق“ دەيىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬ئىالالھ تىائىاالنى‬ ‫ئۇنىڭدە بىپەلىگەن ئىنسان يوق‪.‬‬

‫‪179‬‬

‫دەرۋن تەمكىنپىك‪ ،‬خاتىر ەمپىك بىپەن كەلەمسىىرەب‪ ،‬باش ئېگى‪،‬‬ ‫سىاالم بەردر‪ ،‬ئاندنال مىننەتدار بولغان تەرزدە قولىنى كۆكسىىگە قويۇب بىر‬ ‫دەم تۇردر‪ ،‬مىا ىا قىايتىا قىارنغىنىىدا بىاشىىىىقىچە زوق‪ ،‬قىزنقى بىپەن‬ ‫تىكىپدر‪.‬‬ ‫ئۇ ئىالىدنمىدا ھۆرمە بىپەن ئېگىپىدر‪ ،‬مەنمۇ ئۇنىىج ئىالىدنىدا ھۆرمە‬ ‫بىپەن ئېگىپدنن‪ .‬قانچىپىك مۇشىىىىۇندااق تۇردۇق‪ ،‬بىپمەيمەن‪ ،‬ئاسىىىىمان‬ ‫كۆكەش رە گە تولدر‪ .‬ئەتراتىمىزدنكى كىشىىىىىپەر بىدارامپىقتا تولغىنى‪،‬‬ ‫غۇلغۇال قىپىشىىى‪ ،،‬غۇدۇرلىشىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئۇالر ئارنمىزدا بولغان ئىشىىالرغا‬ ‫دەسىىىىپەتتە قىزنقى ‪ ،‬كېيىنچە ھەيرانپى بىپەن دنققە قىپىشىىىىىى‪،‬‬ ‫تۇراتتى‪ ،‬ئەمما ئاخىرندا بۇ ھەيرانپىقىنى نارازنپى بېسى‪ ،‬كەتتى‪ .‬چەنكى‬ ‫ھىېىچىكىىن مىۇشىىىىۇ ۋاقىقىىچە مىېىنىىىج بىىر كىىمىگە ئىېىگىىپىگىىنىىمىنىى كىۆر ب‬ ‫باقمىغانىدر‪ .‬مۇرنتپىرنن ئادەتتىكى بىر ئابدالنىج ئالدندا ئېگىپگىنىمنى‬ ‫ياقتۇرمىدر‪.‬‬ ‫دەرۋن كىشىىىپەرنىج بىدارام بولۇشىىقىنىنى سىىەزگەن بولسىىا كېرە ‪،‬‬ ‫مىا ىا تىچىرلىغىانىدە قىپىى‪ ،‬مېنىىج ئەمىدر كەتكىنىن يىاخشىىىىى‪،‬‬ ‫مۇخپىسپىرنڭدنال ئايرنپى‪ ،‬قالمىغىال“ دتدر‪.‬‬ ‫بۇ گەتتە بىر ئىىاچچى ‪ ،‬ھەتتىىا تەنە‪-‬مەسىىىىخىرە بىىارمۇ قىىانىىداق‪،‬‬ ‫بىپەلمىدنن‪ .‬ئەمما ئۇ مېڭىشىىى ھامان ئېتىرازنمنى بىپد ر ب توختا‪ ،‬بۇ‬ ‫يەردنال كەتمە“ دتدنن‪.‬‬ ‫ئۇ ئىارقىسىىىىىغىا بۇرۇلۇب مىا ىا دنققە بىپەن قىارنىدر‪ ،‬كۆزلىرنىدنال بىر‬ ‫بىۇلىۇ ئىەز ب ئىۆتىتىى‪ ،‬بىىر گەتىنىى دە دەب دتىيەلىمەيىېاتىقىىانىىدە لىېىېنىنىى‬ ‫چىشىپىدر‪ .‬شىۇ تەيا‪ ،‬شىۇ سىەكەتتە ئۇنىج ئەسىپىدە مەندنال سىورنماقچى‬ ‫بولغان مەخپىي سوئالىنى بىپدننئ‬ ‫سەنچۇ‪ ،‬ئۇلۇغ خاتى‪ ،‬سېنىج قاچاڭ قانچىپىك چوڭ‬ ‫دەرۋنشىىىىكە قىاراب بىر قەدەم مېڭىى‪ ،،‬ئۇنىىج قىارا كۆزلىرنىدنكى ئۆتكەر‬ ‫نۇرالرنى تەرق ئېتەلىگەدە يېقىنالشىىىىتىن ۋە توسىىىىاتتىال غەلىتە تۇيغۇغا‬ ‫كېپى ‪ ،‬قىالىدنن‪ .‬مۇشىىىىۇ تەيتنى ئىپگىرر بىر ئەمەس‪ ،‬ئون يىاكى قىرن‬ ‫ى‬ ‫قېتىن باشىتىال كەچەرگەندە قىالتتىن‪ ،‬تارچە‪-‬تۇرا كۆر نەشىپەر زتھنىمدە‬ ‫توتالنىىدر‪ ،‬ئىگىز‪ ،‬ئورۇق‪ ،‬يەزننى ئورۇۋالغىىان‪ ،‬بىىارمىىاقپىرر يىىالقۇنالب‬ ‫كۆيەۋاتقان بىر ئادەم‪ ...‬شىۇ ئان بىپدنمكى‪ ،‬ئالدنمدنكى دەرۋن چەشىەمدە‬ ‫كۆرگەن ئادەمنىج دە ئۆزر ئىدر‪.‬‬

‫‪180‬‬

‫ىان ىگەر دوسىىىىتۇمنى تىاتقىنىمنى بىپىى‪ ،،‬ھىايىا ىانىدنال تىزلىرنن‬ ‫تىترەب كەتتى‪ .‬ئەمما بۇ ئۆمر مدە ھېچبىر بەختنى بۇنچە ئازابپى ‪ ،‬كۆ پى‬ ‫يېرنن ھالدا باشتىال كەچەر ب باقمىغانىدنن‪.‬‬ ‫شادلى ئىپكىدە ئىچىمنى قورقۇن باستى‪...‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-8‬كۈنى‬ ‫بىاھىار كېتىى‪ ،‬يىاز كىرگەنىدە ئەزنز بىپەن ئېپالنىىج خە ئىاالقىسىىىىى‬ ‫كۆتىيى‪ ،‬قالدر‪ .‬ئېپال كۆ پىدنكى مەخپىيەتپىكتە سىىىاقالب كەلگەن بۇ‬ ‫ئىشىىىنىج تەرەققىياتىدنال ھەيران ئىدر‪ ،‬ئىككىسىىىى قايسىىىى ەھەتتىنال‬ ‫بولسىۇن ئىككى دۇنيا تۇرۇقپۇق بىر‪-‬بىرنگە يېزنشىقۇدە شىۇنچە گەتپەرنى‬ ‫نەدنال تاتىدنغانپىقىنى بىپمەيتتى‪ .‬بىرسىىىى كېپى‪ ،‬نېمە ئورتاقپىقىڭالر‬ ‫بار “ دەب سوراب قالسا نېمە دەب اۋاب بېرنشپىرننىمۇ ئۇقمايتتى‪.‬‬ ‫ئېپالنىىج نەزەرنىدە ئەزنز زاھىارا گويىا ئېپال بىر‪-‬بىرلەب ئۆز ىايىغىا‬ ‫قويۇشىىىىقىا تىرنشىىىىىېاتقىان رەسىىىىىن تىارچىپىرر ئىىدر‪ .‬ئۇ ئەزنز زاھىارادنال‬ ‫كېپىېاتقىان يېڭى توچتىا كىارتىپىرر ئىارقىپى ئۇ توغرۇلۇق تېخىمۇ يېڭى‬ ‫ئۇچۇرالرغا ئىگە بولۇب‪ ،‬قولىدنكى تېپىشىىماق رەسىىىمنىج بىر تارچىسىىىنى‬ ‫ئۆز ايىغا قوياتتى‪ .‬رەسىىىىىمنىج تەتەن كۆر نەشىىىىى يەنىال تېپىشىىىىماق‬ ‫بولسىىىمۇ‪ ،‬ئېپال ھې بولمىسىىا «ئىش ى شىىەرندىتى»نىج ئاتتورر ھەققىدە‬ ‫خېپى بىپىمپەرگە ئىگە بولۇب قالدر‪ .‬مەسىىىىپەن‪ ،‬ئۇ ئەزنزنىج كەسىىىپىي‬ ‫فوتوگرافچى ئىكەنپىكىنى بىپەتتى‪ ،‬ئۇ بۇ كەسىىىىىپنى قىپغىانپىقى ئەچەن‬ ‫كۆب سىىاياھە قىالمدۇ ياكى سىىاياھە قىپىشىىقا ئامراق بولغانپىقتىال بۇ‬ ‫كەسىىىىىپنى تىالپىغىانمۇ دەب ئوياليتتى‪ .‬ئەزنز ىاھىانكەزدر ئىادەم ئىىدر‪.‬‬ ‫ىايپىرنغىا بېرن ئۇنىىج ئەچەن يېقىال ئەتراتتىكى‬ ‫دۇنيىانىىج ئەڭ چە‬ ‫بىاغچىغىا بىارغىانىدە ئى ئىىدر‪ .‬ئەڭ مۇشىىىىەققەتپىىك سىىىىەتەرمۇ ئۇنى‬ ‫قورقۇتىالمىايتتى‪ ،‬گويىا دۇنيىانى د مبىسىىىىىگە ئىارتىى‪ ،‬كېتىېاتقىان غىايە زور‬ ‫تاشىىپاقىدە چىدامپى سىىەيياھ ئىدر‪ .‬سىىىبىرنيە‪ ،‬شىىا خە ‪ ،‬كۇلكۇتتا‪،‬‬ ‫كاسىىىىابالنكا‪ ...‬دۇنيانىج قەيىرنگىال بارسىىىىا ئۆزننى ئۆز ئۆيىدە تۇرغاندە‬ ‫ھېر قىالتتى‪ ،‬يولغىا چىققىانىدا تەقە بىر بوخچىا بىپەن نە ئېپىېاالتتى‪،‬‬ ‫ئېپال خەرنتىىدننمۇ تىاتىالمىايىدنغىان يەردە ئۇنىىج كونىا دوسىىىىتپىرر بولۇب‪ ،‬ئۇ‬ ‫ايغا بېرنشىنىج اتاسىى‪ ،‬قوتا ‪،‬‬ ‫بارمىغان يەر ئاسىاسىەن قالمىغانىدر‪ .‬يا‬ ‫ئىنسىىىىىاتسىىىىىز تىاموژنىا خىادنمپىرر‪ ،‬چىرنكپىشىىىىىى‪ ،‬كەتكەن ھۆكەمە‬ ‫‪181‬‬

‫تاماقپىرندنال ۋنزا ئېپىشىنىج تەسىپىكى‪ ،‬ئىچىمپىك سىۇالردنكى تارازنتالر‪،‬‬ ‫يىېىمەكىپىىكىتىىال زەھەرلىىنىى ‪ ،‬ئىىاشىىىىىقىىازان بىۇزۇلىۇش‪ ،‬بىۇال ىچىىپىىقىقىىا‬ ‫ئۇچراش‪...‬قىسىقىسىى سىەتەر‪ ،‬سىاياھەتتىكى ھەر تەرلە قىيىنچىپى ۋە‬ ‫تېشىىىىكەلپىكپەر ئەزنزغىا نىسىىىىبەتەن ئىادەتتىكى ئىشىىىىالر ئىىدر‪ .‬ئېپال‬ ‫دۇنىيىىانىى خىىاتىىر ەم يىىاۋروتىىا دۆلەتىپىىرر“ ۋە قىىاالق‪ ،‬قىورقىۇنىچىپىۇق‬ ‫دۆلەتپەر“ دەب ئايرنسىىىىا‪ ،‬ئەزنز ئەچەن شىىىىەرق‪ ،‬غەرب‪ ،‬ەنۇب‪ ،‬شىىىىىما‬ ‫ھەممىسىى ئوخشىاش ئىدر‪ .‬ئېپالنىج ھاياتى توختام كۆ بولسىا ئەزنزنىج‬ ‫تاشىقىال دەريا ئىدر‪ ،‬ئېپال ئېھتىيا بىپەن قەدەم ئالسىا ئەزنز يەلتاتاندە‬ ‫ما اتتى‪ .‬ئېپال قەدەم ئېپىشتىال ئاۋۋا مىج قېتىن ئويالنسا‪ ،‬ئەزنز ئاۋۋا‬ ‫قەدەم بېسىىىى‪ ،‬بولۇب ئاندنال ئويپىناتتى‪ ،‬ئويالنسىىىا تېخى‪ .‬ئۇ شىىىۇ قەدەر‬ ‫انپى ‪ ،‬قىزنقچى‪ ،‬غايە‪-‬ھەۋەسىپىرنگە ئاشىى ئىنسىان بولۇب‪ ،‬ئىسىمىمۇ‬ ‫توال ئىدر ۋە ھەر بىر ئىسمىغا ئائىا ئۇزۇن ھېكايىسى بار ئىدر‪.‬‬ ‫ئىېىپىال ئىۆزنىنىى ئىۇن ىىڭىغىىا ئەركىىنىپ ىىكىنىى يىىاقىپىىغىۇچىى‪ ،‬ت ىىكىرر ئىوچىۇق‪،‬‬ ‫دتموكراتىيەچى‪ ،‬ئىشىىىىالرغىا زنى‪ ،،‬مەدەنىي‪ ،‬دننىي ەھەتتىال ئەمەس‪،‬‬ ‫ەھەتتىال“ يەھۇدر ۋە كەنپەرنىىج بىرنىدە گۆش يېمەيىدنغىانالر‬ ‫ئۆرب‪-‬ئىادە‬ ‫قىاتىارنغىا ئۆتىىدنغىان ئىايىا دەب تونۇشىىىىتۇراتتى‪ .‬بىارلى نەرسىىىىە ۋە ىمى‬ ‫ئادەمنى ياخشىىىىى كۆرندنغانپىرنن“‪ ،‬نەترەتپىنىدنغانپىرنن“ دەب ئىككى‬ ‫تەرگە ئايرنېاالتتى‪ .‬ئۇنى بىپگىپى بولماسىىىپى نەزەرنيەسىىىىنى ياقپىغۇچى‬ ‫دتگىپىمۇ بولمىايتتى‪ ،‬نېمىال بولسىىىىۇن‪ ،‬ئۆيىىدنكىپەر بىپەن بىپپە بەزر‬ ‫دننىي قىائىىدنپەرنى بە ىا كەلتەر ب تۇراتتى‪ .‬ئەممىا ئېپال دنال ۋە دننىدارالرنى‬ ‫بە يىاقتۇرۇب كەتمەيتتى‪ .‬تىارنختىا يەز بەرگىنىىدە ‪ ،‬بەگەنكى دۇنيىادنمۇ‬ ‫ئەڭ قورقۇنچپۇق‪ ،‬ئەڭ قانپى توقۇنۇشىالر دنال تەتەيپىدنال بولۇۋاتىدۇ دەب‬ ‫ئوياليتتى‪ .‬دنننىج ئىنسىانالرنى ئۆزئارا قىرغىنچىپىققا سىېپىشىتىال باشىقا‬ ‫نېمە رولى بولسىۇن ئېپال قايسىى دنال بولسىا بولسىۇن‪ ،‬مۇتدەسىسىىپپىككە‬ ‫ئۆ ئىىدر‪ .‬يەنە تېخى پبۇنى ئەزنزنىىج ئىالىدنىدا ئېتىراب قىپمىسىىىىىمۇ)‬ ‫ئىسىىىالم دننىنىج خىرنسىىىتىدان دننى‪ ،‬يەھۇدني دننى دتگەندە سىىىاماۋر‬ ‫دننالرغىا بىاققىانىدا تېخىمۇ خەتەرلىىك ئىكەنپىكىگە ئىشىىىىىنەتتى‪ .‬بىارلى‬ ‫سىىاماۋر دننالر بىر‪-‬بىرنگە ئوخشىىايدۇ‪ ،‬ئەمما ئىسىىالمىيە تېخىمۇ چىج‪،‬‬ ‫تېخىمۇ بېكىنمە دنال ئەمەسىىىىمۇ بولۇتمۇ ئىىايىىالالر ئەچەن‪ .‬ئوچۇقىنى‬ ‫ئېيتقىانىدا‪ ،‬ئېپال رۇبىنسىىىىتېال مۇسىىىىۇلمىان ئىايىالالرغىا ئى ئىاغرنتىاتتى‪،‬‬ ‫ھەممىسىىنى ئوخشىاش بىچارە كۆرەتتى ۋە ئۆزننىج مۇسىۇلمان ئايا بولۇب‬ ‫قالمىغىنىدنال تەخىرلىنەتتى‪.‬‬

‫‪182‬‬

‫ئەزنز بولسىىىا دنال‪ ،‬ئېتىقاد مەسىىىىپىپىرنگە ئەسىىىتايىدن‪ ،‬قارايدنغان‪،‬‬ ‫مەنىېني ەھەتتىال كەچپە ئىنسىىىىىان ئىىدر‪ .‬كەنىدنپىىك سىىىىىيىاسىىىىە‬ ‫مەسىىىىىپىپىرنىىدنال مۇمكىنقەدەر يىراق تۇراتتى‪ ،‬ئۆمرنىىدە نەترەتپەنگەن‬ ‫ھېچقىىانىىداق نەرسىىىىە يوق بولۇب‪ ،‬نەترە “ سىىىىۆزننى ئۆز لۇغىتىىىدنال‬ ‫چىقىرنېەتكەنىىدر‪ .‬گۆش يېمەيىدنغىانالردنال ئەمەس ئىىدر‪ ،‬گۆشىىىىكە ھەم‬ ‫ئامراق ئىدر‪ ،‬گېپىگە قارنغاندا‪ ،‬ياخشى تىشقان كاۋاتنى ئوبدان يەيتتى‪.‬‬ ‫ئەزنز شىىوتالندنيەلىك بولۇب‪-1970 ،‬يىپالرنىج ئوتتۇرنسىىىدا كەچپە‬ ‫ئىاتېزنمچى ۋاقتىىدا مۇسىىىىۇلمىان بولغىانىىدر‪ .‬ئۇ چىاقچىاق قىپىى‪ ،‬مەن‬ ‫كېرنن ئابدۇ اتپاردنال كېيىال‪ ،‬يەسىىىىەب ئىسىىىىالمدنال بۇرۇن مۇسىىىىۇلمان‬ ‫بولدۇم“ دەيتتى‪ .‬ئۇ شىىىۇ ۋاقىتتىال بېرر ھەممە دۆلەتتە ھەر خى‪ ،‬دنال ۋە‬ ‫مەدەنىيەتتىكى دنندارالر بىپەن ھەمسۆھبە ‪ ،‬ھەمداستىخان بولغانىدر‪ .‬ئۇ‬ ‫ئۆزننى تونۇغاندنال باشىالب تىنچپىقنى سىۆيەب‪ ،‬ئۇرۇشىقا قارشىى تۇردر‪ .‬بۇ‬ ‫دۇنيادا بولۇۋاتقان توقۇنۇش‪ ،‬ئۇرۇش‪ -‬ېدەلپەرنىج دنال مەسىىىپىسىىى“دنال‬ ‫ئەمەس‪ ،‬تى‪ ،‬مەسىىپىسىى“دنال ئىكەنپىكىگە ئىشىىنەتتى‪ .‬ئىنسىانالر دائىن‬ ‫بىر‪-‬بىرننى خاتا چەشىىىىنى‪ ،،‬بىر‪-‬بىرلىرنگە خاتا ھۆكەم قىالتتى‪ .‬خاتا‬ ‫تەر ىمىپەر“ ئىچىدە ياشىىىىاۋاتاتتۇق‪ .‬بۇنداق دۇنيىادا بىرەر ئىشىىىىتىا چىج‬ ‫تۇرۇۋتپىشىنىج نېمە ئەھمىيتى بولسىۇن ئۆزنمىز ئەڭ ئىشىەنگەن نەرسىىمۇ‬ ‫ناھايىتى ئاددني ۋە خاتا چەشىىەنچىدنال كېپى‪ ،‬چىققان بولۇشىىى مۇمكىال‪.‬‬ ‫دتمىسىىىىمۇ بۇ دۇنيادا بىر ئىشىىىتا چىج تۇرۇۋتپىشىىىنىج زۆر رنيىتى يوق‬ ‫ئىدر‪ ،‬چەنكى ياشاش دتمە داۋامپى ئۆزگىرن دتمە ئىدر‪.‬‬ ‫ئەزنز بىپەن ئېپال ئەمەلىي ھەرنكە ۋە مە ازني مەنىدە ئوخشىىىمىغان‬ ‫ۋاقىا ئىپكىدە ياشىىىايتتى‪ .‬ئېپالغا نىسىىىبەتەن ۋاقىا كەلگەسىىىى“دنال‬ ‫ئىبىىارە بولۇب‪ ،‬كەنىىدنپىىىك ۋاقتىنىىىج بىر قىسىىىىمى كېيىنكى يىىى‪،،‬‬ ‫كېيىنكى ئىا ‪ ،‬كېيىنكى كەن‪ ،‬ھەتتىا كېيىنكى تەيتنى تىالنالش بىپەن‬ ‫ئۆتەتتى‪ .‬سىىودنپى قىپى ‪ ،‬قاچا يۇيۇش ماشىىىنىسىىىنى رتمونا قىپى‬ ‫دتگەندە ئۇشىىىشىىىاق ئىشىىىالرمۇ شىىىۇ تىالننىج ئىچىدە بولۇب‪ ،‬يىپىدنال‬ ‫يىڭنىسىىىىىغىچە تىالنالنغىان ئىشىىىىالر ۋە ئۇنى ئورۇنالش ۋاقتى كىالېنىدار‬ ‫شەكپىدە تەز لەتتى ھەم بۇ قەغەز ئۇنىج سومكىسىدنال ئايرنپمايتتى‪.‬‬ ‫ھالبۇكى ئەزنزغا نىسبەتەن ۋاقىا دە مۇشۇ تەيا ئىدر‪ ،‬ھازنر“دنال‬ ‫باشىىىقا ھەممە نەرسىىىە يېڭىپىشىىىتىال ئىبارە ئىدر‪ .‬شىىىۇ ا ئۇ ئىشى ى ‪-‬‬ ‫مۇھەببەتنىىج كەلگەسىىىىى تىالن“ يىاكى ئۆتمەش خىاتىرنپىرر“ بىپەن‬ ‫ھېچقانداق مۇناسىىىېنتى يوقپۇقىغا ئىشىىىنەتتى‪ ،‬ئىشىى تەقە ھازنرنىج‬ ‫ئۆزنىدە‪ ،‬دە مۇشىىىىۇ يەردە ئىىدر‪ .‬بىر قېتىن خېتىىدە ئۇ مەن سىىىىوتى‪،‬‬ ‫‪183‬‬

‫ۋاقىتنىىج ئوغپى‪ ،‬ھىازنرنىىج بىالىسىىىىى‪ “...‬دەب يىازغىانىىدر‪ .‬ئېپال مۇنىداق‬ ‫ىاۋاب بەرگەنىىدرئ سىىىىېنىىج بۇ گېپىىج ئۆتمەشىىىىىنى خىاتىرنپەب‪،‬‬ ‫كەلگەسىىىىىنى ئەتراتپى تىالنالشىىىىقىا ئىادەتپەنگەن بىر ئىايىالغىا غەلىتە‬ ‫تۇيۇلىدنكەن‪.“...‬‬ ‫ئاالئىدىن‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل‪-12 ،‬ئاينىڭ ‪-10‬كۈنى‬ ‫دادامنىىج ئىالىدنغىا ئۇ غەلىتە دەرۋن چىققىان كەنى مەن ئۇ يەردە يوق‬ ‫ئىدنن‪ ،‬بىر قانچە دوسىىىىتۇم بىپەن ئوۋغا چىققان بولۇب‪ ،‬ئەتىسىىىىى ئاندنال‬ ‫ئۆيگە قايتى‪ ،‬بارالىدنن‪ .‬كونياغا بارسام دادام بىپەن دەرۋنشنىج كۆر شەشى‬ ‫تەتەن شىىىىەھەرگە تۇر كېتىپتۇ‪ .‬ئۇ قىانىداق ئىادەم بولغىيىدر مەۋالنىىدە‬ ‫ئالىن نېمىشقا ئۇنى چوڭ بىپى‪ ،،‬ئۇنىج ئالدندا ئېگىپدر‬ ‫كىچىكىمىدنال بېرر بىاشىىىىقىالرنىىج دادامنىىج ئىالىدنىدا ئېگىپگىنىنى‬ ‫كۆر ب كۆنەب كەتكەچكە‪ ،‬ئەمدنپىكتە دادامنىج باشىىىىقا بىرنگە ئاشىىىىۇنداق‬ ‫ھۆرمە بىپىىد ر شىىىىى كىىالالمىىدنال ھې ئۆتمەيېاتىىاتتى‪ .‬دادام تەقە بىر‬ ‫ھۆكەمىدار يىاكى بىاش ۋەزنرنىىج ئىالىدنىدا تىزلىنىاتتىكى‪ ،‬بۇنىڭىدنال تۆۋەن‬ ‫ئادەمپەرنىج ئالدندا ئېگىپمەيتتى‪ .‬شىىىۇ ا ئا پىغانپىرنمغا ئىشىىىەنمىدنن‪.‬‬ ‫ئەمما ئۆيگە كەلگىنىمدە كەررا ئۇ ئىشىىىنىج راسىىىتپىقىنى ئېيتتى‪ .‬ئۆگە‬ ‫ئىانىامنىىج بەگەنگىچە يىالغىان سىىىىۆزلىگىنىنى يىاكى مۇبىالىغە قىپغىنىنى‬ ‫كۆرمىگەچكە ئۇنىڭغا ئىشىىىىنىشىىىكە مە بۇر بولدۇم‪ .‬دتمە دادام كوچىدا‪،‬‬ ‫خەقپەرنىج كۆز ئالدندا بىر ياال تۆش دەرۋنشىىىىنىج قولىنى سىىىىۆيگەنىدر‪.‬‬ ‫ئۇنى ئىاز كەلىدر دەب‪ ،‬شىىىىەمر تەبرنزر دتگەن بۇ يەزر قېپىال مېھمىان‪،‬‬ ‫كەررانىج ئېيتقىنىغا قارنغاندا‪ ،‬بۇندنال كېيىال بىز بىپەن تۇراتتى‪.‬‬ ‫دادامنىج ئالدنغا ئاسىماندنال چەشىكەندە تەيدا بولۇب‪ ،‬تۇرمۇشىىمىزغا‬ ‫سىىىىوقۇنۇب كىرگەن بۇ يۆچەن ئىىادەم زادر كىن ئۆز كۆز م بىپەن كۆر ب‬ ‫باقسىىىام دەيتتىن‪ .‬بۇ ئادەم نېمىشىىىقا بىزگە ئۇچرنمايدۇ “ دەب سىىىورندنن‬ ‫كەررادنال‪.‬‬ ‫ىىىىىى ئەش ‪ ،‬ىن بو ‪ −،‬دەب تىچىرلىدر كەررا ئەنسىزلىك بىپەن‪−،‬‬ ‫داداڭ بىپەن ئىككىسى كۇتۇبخانىغا بېكىندر‪.‬‬ ‫ئىۇالرنىىىج گىۇدۇ ىالشىىىىىقىىان ئىىاۋازنىنىى ئىىا ىاليىتىتىىن‪ ،‬ئەمىمە نىېىمە‬ ‫دتيىشىىىىىېاتقىانپىرننى بىپگىپى بولمىايتتى‪ .‬ئۇ يەرگە ئىالىدنراب مېڭىېنىدنن‪،‬‬ ‫كەررا يولۇمنى توستىئ‬ ‫‪184‬‬

‫‪ −‬بىر ئىاز كەتەب تۇرغىنىىج يىاخشىىىىى ئىاالئىىدنال‪ ،‬ئۇالر ھىازنر بىر‬ ‫كىمنىج دەخپى قىپىشىنى خالىمايدۇ‪.‬‬ ‫ئۇالر كەنبويى كۇتۇبخانىدنال چىقمىدر‪ ،‬ئەتىسىىمۇ‪ ،‬ئۆگەنىمۇ شىۇنداق‬ ‫بولىدر‪ ...‬بۇنچە ئۇزۇن تىارا پىشىىىىىى‪ ،‬نېمە قىپىىدنغىانىدۇ دادامىدە ئىادەم‬ ‫بىپەن بۇ ئادەتتىكى دەرۋنشنىج نېمە ئورتاقپىقى بولماقچىدر‬ ‫بىىر ھەتىتە ئىۆتىتىى‪ ،‬ئىىارقىىىدنىال يەنە بىىر ھەتىتە‪ ...‬كەررا ھەر كىەنىى‬ ‫ئەتىگەندە ناشىىتىپى تەييارالب‪ ،‬ئۇنى تەتنۇسىىقا ئېپى‪ ،‬ئۇالرنىج ئىشىىىكى‬ ‫ئىىالىىدنغىىا قويۇب قويىىاتتى‪ .‬ھەر كەنى تېخىمۇ لەززەتپىىىك يېمەكپىكپەر‬ ‫تەييارالنغان بولسىىىىمۇ‪ ،‬دادام بىپەن شىىىەمر بىر بۇردا بۇغدا نېنى بىپەن‬ ‫بىر تىيالە ئۆچكە سەتىدنال باشقا ھېچنېمىنى يېمىدر‪.‬‬ ‫ئۆيىدنكى تەرتىپىمىز ئىاسىىىىتىال‪-‬ئەسىىىىتەن بولىدر‪ ،‬ھەر بىر كەنىمىز‬ ‫ئىىالىىدننقى كەنگە بىىاققىىانىىدا تېخىمۇ بۇزۇلىىدر؛ ئەسىىىىكىپىشىىىىىىى‪،‬‬ ‫كېتىېاتقانپىقىمنى بىپەتتىن‪ ،‬ئەمما ئاچچىقىمنى باسىالمايېاتاتتىن‪ .‬كەندە‬ ‫نەچچە قېتىن ئىشىىىىىكنىىج تۆشىىىىەكىنى مىاراب كۇتۇبخىانىنىىج ئىچىنى‬ ‫كىۆزنىتەتىتىىن‪ ،‬ئىۇالر ئىشىىىىىىكىنىى ئىىاچسىىىىىىال ئىوغىرنىپىىقىچە تىىاراڭ‬ ‫تىڭشىىاۋاتقانپىقىمنى كۆرەتتى‪ ،‬ئەمما بۇنىج بىپەن چاتىقىن بولمىدر‪.‬ھەر‬ ‫بىر نەرسىىىە بىپەلمىدنن‪ .‬تەردە‬ ‫كەنى ئۇالرنى زترنكمە كۆزەتسىىىەممۇ تەز‬ ‫سىىىە چەشىىىەر ب قويۇلغانپىقتىال ئۆينىج ئىچى غۇۋا ئىدر‪ ،‬ئاندا‪-‬سىىىاندا‬ ‫بىرە ر سىىىىۆز ئىا الب قىالمىسىىىىىام‪ ،‬ئىا اليىدنغىنىن ئىاسىىىىىاسىىىىەن ئۇالرنىىج‬ ‫تىچىرالشىىىىپىرر ئىدر‪ ،‬كۆرگەدە ‪ ،‬ئا پىغۇدە بىر نەرسىىىىە تاتالمىغىانچە‬ ‫كالالمغا ھەر خى‪ ،‬خىيالالر كەلدر‪.‬‬ ‫بىىر قىېىتىىن كەررا مىېىنىى قىۇلىىقىىمىنىى ئىشىىىىىىكىكە يىېىقىىى‪ ،‬گەب‬ ‫تىڭشىاۋاتقاندا تۇتۇۋالدر‪ ،‬ئەمما ئاچچىقىپىمىدر‪ ،‬ئەيىبپىمىدر‪ .‬ئۇمۇ ما ا‬ ‫ئوخشىاش ھەيرانپى ئىچىدە‪ ،‬ئۆيدە نېمە گەب‪-‬سىۆزلەرنىج بولۇۋاتقانپىقىغا‬ ‫ئوتتە قىزنقاتتى‪ .‬ئايالالر ئاسىىىىاسىىىىەن قىزنقىشىىىىچان خەق‪ ،‬بۇ ئۇالرنىج‬ ‫تەبىدىتى‪.‬‬ ‫ئەمما بىر كەنى ئاكام مېنى نەق مەيداندا تۇتۇۋتپى‪،‬ئ‬ ‫‪ −‬بىاشىىىىقىالرنى مىارايىدنغىانغىا نېمە ھەددنىج‪−،‬دتىدر ئەيىبپەب‪ −،‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،‬ئۆز دادا نى مارنساڭ قانداق بولىدۇ “‪.‬‬ ‫ئۇنى سىپكىېەتتىنئ‬ ‫‪ −‬دادنمىز كېچە‪-‬كەند ز بىر يا ئادەم بىپەن تارا پىشى‪ ،،‬ئائىپىسى‬ ‫بىپەن كارر بولمىسا چاتىقىج يوق‪ ،‬مەن گەب تىڭشاب تۇرسام نېمە بوتتۇ‬

‫‪185‬‬

‫دادامنى كۆرمىگىپى بىر ئايدنال ئاشىىىتى‪ ،‬مۇشىىىۇنداق تاشىىىپىېتتىپسىىىەڭ‬ ‫ئازابالنمامسەن‬ ‫ىىىىىىىىىىى دادام ھېچكىمنى تاشىپىېەتمىدرې‪ −‬دتدر ئاكام كەسىكىنپىك‬ ‫بىپەن‪ −،‬دادنمىز يىپالردنال بۇيىان ئىزدەۋاتقىان دوسىىىىتى‪ ،‬قەلبىدنشىىىىى‪،‬‬ ‫سىىەتدنشىىىنى تاتتى‪ .‬بالىالردە داتالب غەلېە قىپى‪ ،‬يەرمە ئۇنىج ئەچەن‬ ‫خۇشىىا بو ‪ ،‬ئەگەر بىر ئىنسىىاننى ھەقىقەتەن ياخشىىى كۆرسىىە ‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫بەختپىك بولۇشىنى ئەمىد قىپىمىز‪.‬‬ ‫مانا قارا‪ ،‬تەقە ئاكامغىال يارنشىىىدنغان سىىاددا‪ ،‬چىرايپى گەب بۇې ئۇ‬ ‫ھەممە نەرسىىنىج سىەتتە ئاق‪ ،‬ھەممە ئادەمنىج تا بولۇشىىنى تىپەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۇ كىچىكىدننال مۇشىىۇنداق‪ ،‬دادامنىج كۆز قارنچۇقى‪ ،‬تەربىيەلىك‪ ،‬كامى‪،‬‬ ‫ئوغالن‪ .‬مەن بولسىىىىىام يىارنمىاس‪ ،‬قىنىغىا تىاتمىاس‪ ،‬مىجەزر تەتەر بىاال‪ .‬بۇ‬ ‫دۇنيىادا بەلكىن ھەر كىمنىىج ئوينىايىدنغىان رولى بىار‪ ،‬بىارلى رولالر ئۆزننى‬ ‫كۆرسىىىتىشىىتىال مەھرۇم قالسىىىمۇ سىىەن ئۆز رولۇ نى ئويناۋترنسىىەن‪ ،‬بۇ‬ ‫سىىىىېنىىج مەيپىڭگە بىاغپى ئەمەس‪ .‬چو پىرنمىزنىىج بىردننبىر ۋەلى‬ ‫ئەھدنسىىى‪ ،‬دادامنىج تۇنجى يەرە تارنسىىى بولۇش ئاكامنىج رنزقى بولۇب‪،‬‬ ‫قالغان ناچار سەتەتپەر مېنىج تېشانەمگە تەتەلگەنىدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫دادام بىپەن شىىىىەمر كۇتۇبخىانىگە بېكىنىى‪ 40 ،‬كەنىدنال كېيىال بۇ‬ ‫ئەتىگەندە ئا ايى‪ ،‬ئى بولدر‪ .‬ئىشىىككە يەنە قۇلىقىمنى يېقى‪ ،‬ئۆينىج‬ ‫ئىچىدنكى ىمجىتپىقنى تىڭشاب تۇرنېندنن‪ ،‬دەرۋنشنىج ئاۋازر كەلدرئ‬ ‫‪ −‬ئەمدر بۇ ئۆيدنال چىقىدنغان ۋاق بولدر مەۋالنا‪ ،‬كۆ پى كۆكسىىىىى‬ ‫كەڭ‪ ،‬روھى ەۋالن قىپىدنغان سىىىوتىالرنىج ‪ 40‬نىزامىنى ھەر كەنى بىر‪-‬‬ ‫بىرلەب تەتەككۇر قىپىىدۇق‪ .‬بەگەن ئىىاخىرقى نىزامنى تەگەتتۇق‪ ،‬ئەمىىدر‬ ‫كىشىىىپەر ئارنسىىىغا چىققىنىمىز ياخشىىى‪ .‬ئائىپەڭ سىىېنىج يوقپۇقۇ دنال‬ ‫ئەنسىراۋاتقان ئوخشايدۇ‪.‬‬ ‫دادام دەرھا ئېتىراز بىپد ردرئ‬ ‫‪ −‬غەم قىىپىمىىا‪ ،‬خىوتىۇن‪-‬بىىالىىپىىرنىن مىېىنىىىج يىوقىپىۇقىۇمىنىى تىوغىرا‬ ‫چەشىنىدنغان‪ ،‬يېتىشكەن ئىنسانالر‪.‬‬ ‫‪ −‬ئايالىڭنى بىپمەيمەن‪ ،‬ئەمما ئىككى ئوغپۇڭ ياز بىپەن قىشىىىىتە‬ ‫تەرقپى ‪ −،‬دتدر شىەمر‪ −،‬ھەدنر شىەرنپتە دتيىپگەنكى‪ ،‬ئوغۇ ئاتىنىج‬ ‫چوڭ ئوغپۇڭ سىىېنىج ئىزنڭدنال بېسىىى‪،‬‬ ‫سىىىرندۇر‪ .‬ئەمما قايسىىى ئوغۇ‬

‫‪186‬‬

‫كېپىېاتىىدۇ‪ ،‬ئەممىا كىچىىك ئوغپۇڭ بىاشىىىىقىا يىاققىا كېتىېاتىىدۇ‪ .‬ھەسىىىىە ‪،‬‬ ‫گۇمان‪ ،‬ئەيبپەشپەر ئۇنىج يەرنكىنى قارايتىېتتىپتۇ‪.‬‬ ‫بۇالرنى ئا الب قىزنرن‪ ،‬كەتتىن‪ ،‬ۋا ئالىجوقا دەرۋن ‪ ،‬مېنى تونۇما‬ ‫تۇرۇب نېمىشقا مەن توغرۇلۇق بۇنداق گەتپەرنى قىپىدنغاندۇ‬ ‫كالالمدنال بۇ سىىىوئالالر كېچى‪ ،‬تۇرۇشىىىىغا‪ ،‬شىىىەمر خۇددر بۇنىڭغا‬ ‫اۋاب بېرنېاتقاندە سۆزننى داۋام قىپدرئ‬ ‫تونۇمىاي دۇ دەب ئوياليىدۇ‪ ،‬ئەممىا مەن‬ ‫ى‬ ‫‪ −‬كىچىىك ئوغپۇڭ مېنى ئۆزننى‬ ‫ئۇنى تونۇيمەن‪ .‬چەنكى ئۇ ‪ 40‬كەندنال بېرر ئىشىىىىككە قۇلىقىنى يېقى‪،،‬‬ ‫تۆشەكتىال بىزنى ماراۋاتقاندا مەنمۇ ئۇنى كۆر ب تۇردۇم‪.‬‬ ‫بەدەنپىرنن تىكەنپىشىىى‪ ،،‬كۆز منى يۇمۇتال ئىشىىىكنى يوغان ئېچى‪،‬‬ ‫ئىۆيىگە ئىۇدۇلىال كىىردنىن‪ ،‬دادامىنىىىج كىۆزلىىرر ھەيىرانىپىىقىتىىال چەكىچىىيىىى‪،‬‬ ‫كەتىتىى‪ .‬بىىر لەھىزە ئىۆتە‪-‬ئىۆتىمە ھەيىرانىپىىقىىنىىىج ئىورنىىنىى ئىىاچىچىى‬ ‫ئىگىپىدرئ‬ ‫‪ −‬نېمە قىپىېاتىسىەن ئاالئىدنال نېمىدتگەن ئەدەبسىىزلىك بۇ سىاراڭ‬ ‫بولدۇ مۇ ‪ −‬دەب ۋاقىرندر‪ −،‬بىزگە دەخپى قىپىشقا قانداق تېتىندنج‬ ‫بۇ گەتپەرنى ئا پىمىغانغا سىىىېپى‪ ،،‬بىگىز بارمىقىمنى شىىىەمسىىىكە‬ ‫قاراتتىن‪ .‬ۋاقىرنما دتگەنىدنن‪ ،‬ئەمما غەزەبتىال تىترەب تۇرغاندا ئاۋازنمنى‬ ‫باسالمىدننئ‬ ‫‪ −‬ما ا گەب قىپما ‪ ،‬ماۋۇ ئوغرندنال بىر سىىىوراب باققىنا‪ ،‬نېمىشىىىقا‬ ‫مېنىج ئەستەمدنال گەب قىپىدۇ‬ ‫دادام گەب قىپمىا ئېغىر تىنىدر‪ ،‬مەن گويىا ئۇنىىج بوينىغىا ئىارتىپغىان‬ ‫تەگمەن تېشىىىى ئىدنن‪ .‬ئۇ شىىىۇ تەرزدە تۇرۇب ئاندنال ما ا قارندر‪ ،‬چىرايى‬ ‫تۆمەر ئىشىكتە تاقالدر‪.‬‬ ‫‪ −‬دادا‪ ،‬كەررا سىىىىىزنى بە سىىىىېغىندر‪ ،‬تالىپپىرنڭىزمۇ سىىىىىزنى‬ ‫كۆرگەسىىى كەلدر‪ .‬بۇ ئېپى‪ ،‬قاچار دەرۋنشىىكە بۇنچە ۋاقتىڭىزنى ئىسىىراب‬ ‫قىپى‪ ،،‬يېقىنپىرنڭىزدنال نېمىشقا يەز ئۆر يسىز‬ ‫بۇ گەتپەر ئېغىزنمىدنال چىققىان ھىامىان تۇشىىىىىايمىان قىپىدنن‪ ،‬ئەممىا نە‬ ‫تايدا دادامنىج چىرايى سىىىاغىرن‪ ،،‬كۆزلىرر دەر ‪-‬تىغانغا تولدر‪ .‬ئۇنى‬ ‫ھېچقاچان بۇ ھالدا كۆر ب باقمىغانىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئىاالئىىدنال‪ ،‬بۇ ئۆيىدنال دەرھىا يوقىا ‪ −،‬دنىدر ئۇ‪ −،‬ئېپىشىىىىىى‪،‬‬ ‫كىرن ‪ ،‬ىن ئولتۇرۇب قىپغىان خىاتىالىقپىرنڭىنى‬ ‫ى‬ ‫قىاتسىىىىەن‪ ،‬بىر بۇلۇ غىا‬ ‫ئويال‪ ،‬ئوبىىدان ئويپىنىىى‪ ،،‬تۇشىىىىىىايمىىان قىپمىغىچە ئۇ يەردنال قوتمىىا‪.‬‬ ‫گۇناھىڭىنى تونۇمىغىچە يېنىمغا كەلمە‪.‬‬ ‫‪187‬‬

‫‪ −‬ئەمما دادا‪...‬‬ ‫‪ −‬ماڭ يوقا ې‪ −‬دتدر دادام بۇ قېتىن تېخىمۇ ئاچچىقى بىپەن‪.‬‬ ‫تۇ ‪-‬قولۇم تىترەب‪ ،‬ئۆزەمنى تىىاالغىىا ئىىاتتىن‪ ،‬ئىىالقىنىن تەرلەب‪،‬‬ ‫تىزلىرنن بوشاب كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫بۇ ئى مىا ىا تۇيۇقسىىىىىز زەربە بولىدر‪ .‬شىىىىەمر تەبرنزر تەتەيپىىدنال‬ ‫تۇرمۇشىىىىمىز ئاسىىىتىال‪-‬ئەسىىىتەن بولۇب كەتتى‪ .‬بۇندنال كېيىال ئىشىىىالر‬ ‫بۇرۇنقىىدە بولمىايتتى‪ .‬يىپالر ئىاۋۋا ‪ ،‬تېخى بىاال ۋاقتىمىدنال ئىانىامىدنال‬ ‫ئىايرنپغىانىىدنن‪ ،‬ئەمىدر دادامىدنال ئىايرنپى ئىازابىنى تىارتىېاتىاتتىن‪ .‬بىر‬ ‫كىمنىىج دادنسىىىىى ھەم تىرنىك‪ ،‬ھەم ئۆلگەن بوالمىدۇ دتمە ‪ ،‬شىىىىۇنىداق‬ ‫بولۇتمۇ قالىدنكەن‪...‬‬ ‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫قوتقۇرۇق ئىدر بۇ دۇنيا‪ ،‬چوڭ كوچىالر‪ ،‬بۇلۇتسىىىز ئاسىىمان ۋە تەتەن‬ ‫كونيا‪ .‬شىىەمر تەبرنزر ئالدنمغا چىقى‪ ،‬مەندنال شىىۇ سىىوئالنى سىىورنغاندا‬ ‫ىمى ئادەم‪ ،‬ىمى نەرسىىىىە بىر لەھزە بولسىىىىىمۇ يوقالغاندە بولدر‪ .‬بۇ‬ ‫شەھەردە تەقە ئىككىمىزال قالدۇقئ سورنغۇچى ۋە اۋاب بەرگەچى‪.‬‬ ‫ئىېىيىتىقىىال‪ ،‬بەسىىىىىتىىامىى ئىىپىگىىرر كەتىكەنىمىۇ يىىاكىى تەيىغەمىبەر‬ ‫ئەلەيھىسىسىاالممۇ “‪ .‬بۇ سىوئالنى رە قىپى ياكى ئۆتكەز ۋتتى ئاسىان؛‬ ‫سىىىىورنغۇچىغا ئاچچىقپىنى‪ ،‬ئۇنى ىمىقتۇرۇش ئاسىىىىان‪ .‬تەس بولغىنى‪،‬‬ ‫ئۇنىج نېمىنى سوراۋاتقانپىقىنى چەشەنمە ھەمدە اۋابىنى تاتماق‪.‬‬ ‫ئىنسىىان ھاياتى دائىمپى سىىەتەر‪ ،‬بۆشىىەكتىال تۆشىىەككىچە سىىەتەر‬ ‫قىپىمىز‪ .‬ئىالىدنمىزدا يەتتە بىاسىىىىقۇ ‪ ،‬يەتتە داۋان بىار‪ .‬بىپىىدنغىانالر ھەر‬ ‫مەنزنپگە بىر نام قويغان‪ .‬نەتسىىىىمىز بۇالردنال بىر‪-‬بىرلەب ئۆتمە تۇرۇب‪،‬‬ ‫ئۆزننى ئايرنن مەۋ ۇدا دەب ئويالشىتىال ۋاز كەچمە تۇرۇب‪ ،‬ئۆز سىەتىرننى‬ ‫تىامىامالب ھەقتىائىاال بىپەن بىرلىشىىىىەلمەيىدۇ‪ .‬ئىنسىىىىىان يىالغىانچىپى‬ ‫ئىچىىدنىدۇر‪ ،‬زنيىاننىىج ئىچىىدىن دۇر‪ ،‬گۇمىان ئىچىىدنىدۇر‪ .‬يەتتە داۋانىدنال‬ ‫چىقما تۇرۇب ھەقىقەتكە يېتەلمەيدۇ‪.‬‬ ‫تۇنجى مەرتىېننىج نامى نەفسىىىى ئەممارە‪ .‬ئاينىغان‪ ،‬تىشىىىمىغان ۋە‬ ‫دائىن باشىىىقىالرنى ئەيبپەيدنغان نەفر باسىىىقۇچى‪ .‬ئەتسىىىۇسىىىكى‪ ،‬نۇرغۇن‬ ‫ئىنسىىىان ئۆمەر بويى مۇشىىىۇ داۋانغا قاتسىىىىپى‪ ،‬قالىدۇ‪ ،‬قىسىىىىپچاقتىال‬ ‫چىقالمايدۇ‪ .‬دۇنيا ئىشىىىپىرندنال باشىىىقىنى ئويپىمايدنغان‪ ،‬تۇ ‪ ،‬ھوقۇق‪،‬‬ ‫‪188‬‬

‫ئىابرۇ تەمە قىپىىدنغىان‪ ،‬تور سىىىىېمىز مەن“ لىىك مەسىىىىتخۇشىىىىپۇقىىدا‬ ‫ياشىىايدنغان ئىنسىىان بۇ مەقامدندۇر‪ .‬بۇ مەقامدا تۇرۇب قالغان كىشىىىپەرنى‬ ‫دەرھىا تونۇۋالىسىىىىەن‪ ،‬دائىن بىاشىىىىقىالرنى ئەيىبپەيىدۇ‪ ،‬تەنقىىدلەيىدۇ‪،‬‬ ‫چېقىشىىىتۇرندۇ‪ ،‬نەتەس ئېپىېاتقاندە تەبىدىيپىك بىپەن غەيېە قىپىدۇ‪،‬‬ ‫تۆھمە قىپىىدۇ‪ ،‬ئۆزلىرنىدنال ھەرگىز ئەيىخ ئىزدنمەيىدۇ‪ .‬بىاشىىىىقىالرغىا تون‬ ‫تىچىدۇ‪ ،‬شىىە ‪-‬شىىەبھە‪ ،‬تەكەببۇرلۇق بىپەن ياشىىايدۇ‪ .‬ئۇالرنى بىپىسىىەن‪،‬‬ ‫ئىچىڭدنال تونۇيسەن‪ .‬چەنكى بىز ئىنسان‪ ،‬ئىنساننىج ھەممىسى ئازغۇچى‬ ‫بولغاچقا‪ ،‬نەتسىىىى ئەممارنگە چەشىىىمىگەن ئىنسىىىان يوقتۇر‪ .‬مۇھىمى‪ ،‬ئۇ‬ ‫قىسىپچاقتىال تېز قۇتۇلۇش‪.‬‬ ‫ئەگەر ئۇ كىشىىىىى نەفسىىىىانىي ئارزۇلىرننى‪ ،‬كۆ پىدنكى چاتاقپىرننى‪،‬‬ ‫خىاتىالىقپىرننى تەرق ئېتىى‪ ،‬ئۇنى تەزنتىشىىىىكە نىيە قىپسىىىىا‪ ،‬ئۇ چىاغدا‬ ‫مەنىېر سىىىەتەرگە چىققۇچى بولىدۇ‪-‬دە‪ ،‬تاشىىىقى دۇنياغا كۆز تىكمە ‪ ،‬ئۆز‬ ‫قەلبىگە قارايدنغان بولىدۇ‪ .‬نەتىجىدە ئۇنىڭدنال كېيىنكى مەقامغا قەدەممۇ‬ ‫قەدەم يېقىنپىشىىىىىدۇ‪ .‬بۇ مەقام ئالدننقى مەقامنىج دە ئەكسىىىىىدۇر‪ .‬بۇ‬ ‫مەقەمدا كىشىىىى باشىىىقىالرنى ئەيبپىمە ئۆزندنال ئەيخ ئىزدەيدۇ‪ .‬قىپغان‬ ‫ھەر ئىشىىىىىىىدا ئۆزنىىدنال ھېسىىىىىىاب ئىىالىىىدۇ‪ .‬بۇ ئىىالەم گەزە ‪ ،‬مەن‬ ‫بەدبەشىىىرە“ دەيدنغان باسىىقۇچتۇر‪ .‬بۇ باسىىقۇچتىكى نەفر نەفسىىى لەۋۋامە‪،‬‬ ‫يەنى ئۆزنگە ماالمە قىپىدنغان‪ ،‬ئۆزننى ئەيبپەيدنغان نەفستۇر‪.‬‬ ‫ئەچىنچى مەرتىېنىدە كىشىىىىى بىر ئىاز تىشىىىىىى‪ ،‬يېتىپىى‪ ،،‬نەفسىىىىى‬ ‫مۇلھىمەگە ئېرنشىىدۇ‪ .‬بۇ باسىقۇچتا ئىنسىاننىج نەفسىى ئىپھامغا ئېرنشىى‪،‬‬ ‫تۇرغاچقا دۇنيادا كۆرگەن ھەممە نەرسىىە ۋە ھەممە ئادەمدنال تەسىىىرلىنىدۇ‪.‬‬ ‫تەسىىىىپىمىيە دتگەن ھىالنىىج قىانچىپىىك ئەركىنپىىك ئىكەنپىكىنى ھەر‬ ‫ەھەتتىال ھېر قىپىشقا باشاليدۇ‪ .‬نېسى‪ ،‬بولسا ئىپىن شەھىرنگە قەدەم‬ ‫باسىىىدۇ‪ .‬بۇ مەقام بەزر‪-‬بەزندە ئىزتىراب‪ ،‬بېسىىىن تەيدا قىپسىىىمۇ‪ ،‬كۆب‬ ‫ھىىالالردا قەلبنى راھەتكە چۆمىىد ر ب‪ ،‬كۆ ەلنى خۇش قىپىىىدنغىىان گەزە‬ ‫مەقىامىدۇر‪ .‬ئۇنىىج ەزبىسىىىىى ئۆز نۆۋنتىىدە ئۇنىىج خەتەرلىىك تەرنپىىدۇر‪.‬‬ ‫چەنكى بۇ مەقىامغىا يەتكەنپەرنىىج كۆتىنچىسىىىىى بۇ ھىالىدنال چىقىشىىىىنى‬ ‫خىالىمىايىدۇ‪ ،‬مەنزنپىمگە يەتتىن دەب ئوياليىدۇ‪ ،‬ھىالبۇكى يو تېخى ئۇزۇن‬ ‫ھەم مۇشەققەتپىكتۇر‪.‬‬ ‫بۇ مەقىام كۆ ەلپە ‪ ،‬ەزبىپىكتۇر‪ ،‬قىانچىپىغىان ئىنسىىىىىان تېخىمۇ‬ ‫ئىپگىرنپەش ئەچەن ئەقىى‪ ،،‬ئىرادە‪ ،‬ىاسىىىىىارەتكە كېپەلمەيىدۇ‪ .‬شىىىىۇ ىا‬ ‫ئەچىنچى مەقىىام ەننە بىىاغپىرنىىدە ھەر قىىانچە گەزە بولسىىىىىمۇ‪،‬‬ ‫ئۇلۇغپۇقنى كۆزلىگەنپەر ئەچەن بىر توزاقتۇر‪.‬‬ ‫‪189‬‬

‫بۇنىج نېرنسىىىغا ئۆتەشىىكە مۇۋەتپەق بواللىغانالر ئىپىن شىىەھىرندنال‬ ‫ئىاتالب نەفسىىىىى مۇتمەئىال مەنزنپىگە يېتىىدۇ‪ .‬شىىىىۇ ىا ئۇ رازر بولغىان‬ ‫قەلخ“ دەب ئاتىپىدۇ‪ .‬بۇ مەنزنپدە كىشىى يۇقىرر ئا غا ئىگە بولىدۇ‪ ،‬كۆز‪-‬‬ ‫قارنى توق‪ ،‬كۆ پى‪-‬كۆكسىىىى كەڭ بولۇب‪ ،‬ما ‪-‬دۇنيا‪ ،‬شىىىان‪-‬شىىىۆھرە ‪،‬‬ ‫ھوقۇق‪-‬مەرتىېە تاالشىىىمايدۇ‪ .‬باشىىىقىالر بىپەن ئىناق ئۆتىدۇ‪ ،‬تەقە ناماز‬ ‫ئوقۇغىانىدنال ئەمەس‪ ،‬ھەر ۋاقىىا قەلىخ ھۇزۇرر ئىچىىدە تۇرنىدۇ‪ .‬دائىن نىامىاز‬ ‫ئوقۇيىدۇ‪ .‬ھېچكىمگە ئىازار بەرمەيىدۇ‪ ،‬بەنىدنپەرنىىج ھەققىنى يېيىشىىىىتىال‬ ‫سىىىاقپىنىدۇ‪ ،‬بىراۋنىج ئەيخ‪-‬نۇقسىىىانىغا قارنمايدۇ‪ ،‬ھەتتا باشىىىقىالرنىج‬ ‫ئەيىبىنى ياتىدۇ‪ .‬ما ‪-‬مەلكىنى تادنشىاھالرنىج تادنشىاھى بولغان ئالالھقا‬ ‫تاتشۇرندۇ‪.‬‬ ‫بۇنىج نېرنسىىى تەۋھىد شىىەھىرندۇر‪ .‬ئاخىرقى ئە مەرتىېە كامىپپى‬ ‫مەرتىېنسىىىى دتيىپىدۇ‪ .‬ئۇنىڭغا يېتەلىگەن ئىنسىىىان ھەقىقەتەن ناھايىتى‬ ‫ئازدۇر‪ .‬ئالالھ ئۇالرنى قايسىىى ھالدا قويغان بولسىىۇن‪ ،‬ئۇالر ھەر زامان تا ‪،‬‬ ‫ئاق كۆ ە ‪ ،‬شىىىىەكرر قىپغۇچى ئىنسىىىىانالردۇر‪ .‬ئاخىرقى ئە مەنزنپنىج‬ ‫بىرننچىسىىىىى بولغان نەفسىىىىى رازنيەگە ئېرنشىىىىكەنپەر دۇنيا ئىشىىىىپىرنغا‬ ‫بېرنپمەيدۇ ھەم ئالدانمايدۇ‪.‬‬ ‫ئۇنىڭدنال كېيىنكى مەقام نەفسى مەرزنيەدۇر‪ .‬بۇ مەقامغا يەتكەنپەردنال‬ ‫ئالالھ رازر بولغانپىقى ئەچەن رازنپىققا ئېرنشكەن نەفر“ دەتمۇ ئاتىپىدۇ‪.‬‬ ‫بۇ مەنزنپگە يەتكەن كىشىى باشىقىالرغا چىراغ بولىدۇ‪ ،‬كىمنى خالىسىا شىۇنى‬ ‫يورۇتىىىدۇ‪ ،‬ھەقىقىي يۇلتۇز‪ ،‬ئۆچمەس چىراغىىدە نۇر چىىاچىىىدۇ‪ .‬بەزنىىدە‬ ‫شىپالىقمۇ بېرەلەيدۇ‪ .‬ئى ‪-‬ئەمەلپىرندە چەكتىال ئاشۇرۇۋتتى ياكى سە‬ ‫قاراشىتىال سىاقپىنىدۇ‪ .‬ھېچقانداق مەسىىپىدە ئاشىقۇنپۇق قىپمايدۇ‪ ،‬بەلكى‬ ‫ئىختىالتالشىىىىقانالرنى بىرلىككە كەلتەرندۇ‪ ،‬د شىىىىمەنپەرنى ياراشىىىىتۇرندۇ‪،‬‬ ‫كىشىىىىپەر ئارنسىىىىنى تەزەيدۇ‪ .‬گويا قەھرنتاندا چىققان ئىپپى شىىىامالغا‬ ‫ئوخشايدۇ‪.‬‬ ‫يەتتىنچى ۋە ئاخىرقى مەقامدا كىشىى نەفسىى كامىپەگە ئۇلىشىىدۇ‪ .‬بۇ‬ ‫مەقەمدا مەنپىك“ ئېڭى كۆتەككە ئايپىنىدۇ‪ .‬ئەمما بۇ مەقامنى بىپىدنغان‪،‬‬ ‫بىپسىىىمۇ ئۇ ھەقتە تارا پىشىىىدنغانالر بولمىغاچقا‪ ،‬ئۇ مەنزنپدنال قارنغاندا‬ ‫دۇنيانىج قانداق كۆر نىدنغانپىقىغا دائىر مەلۇماتىمىز چەكپىك‪.‬‬ ‫ھەق يولىدنكى مەقامالرنى بىر‪-‬بىرلەب رەتكە تۇرغۇزۇش ئاسىان‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئەمە قىپمىىاق تەس‪ .‬ھەر مەنزنپنىىىج ئۆزنگە خىىاس دوقىىالپىرر ئىىاز‬ ‫كەلگەندە ‪ ،‬تەتتۇز سىىىزن ھالىتىدە ئىپگىرلىمە ھەم مۇمكىال ئەمەس‪.‬‬ ‫تۇنجى مەقىامىدنال ئىاخىرقى مەقىامغىچە مىا ىىدنغىان يو تەتتەز ئەمەس‪،‬‬ ‫‪190‬‬

‫بەلكى ئەگرر‪-‬توقايدۇر‪ .‬يەنە كېپى‪ ،،‬ئالىي مەقامالرغا يەتكەن كىشىى شىۇ‬ ‫مەقىامىدا مەزمۇ تۇرنمەن دتيەلمەيىدۇ‪ .‬مەن ئەمىدر تەزنپەتكە توشىىىىتۇم‪،‬‬ ‫يەكسىىىە مەقامغا يەتتىن‪ ،‬بۇ يولالرنىج سىىىىرننى يەشىىىتىن“ دەب ئويالب‪،‬‬ ‫يۇقىرندنال تۆۋەنگە مولالق ئاتىدنغانالرمۇ باردۇر‪ .‬شىىىىۇ ۋە ىدنال ئۆتكەن ۋە‬ ‫كېپىدنغان‪ ،‬ياشىىىىغان ۋە ياشىىىايدنغان شىىىۇنچە كۆب ئىنسىىىان ئارنسىىىىدا‬ ‫ناھايىتى ئاز ئىنسىىان ئاخىرقى مەقامغا ئۇلىشىىااليدۇ‪ ،‬ئۇالردننمۇ تەقە ھەر‬ ‫ئەسىردە ئاران بىرسى چىقىدۇ‪.‬‬ ‫مانا شىۇ سىەۋەبتىال شىەمر ما ا ھەزرنتى مۇھەممەد ۋە سىوتى بەسىتامى‬ ‫ھەققىدە سىىوئا سىىورنغاندا مەندنال تەقە كىتابىي سىىېپىشىىتۇرما تەلەب‬ ‫قىپمىغانىدر‪ .‬بەلكى ئۆز نۆۋنتىدە ما ا‪ ،‬يەنى مېنىج شىىىەخسىىىىيىتىمگە‬ ‫سىوئا قويغانىدر‪ .‬انابى ھەقتە يوق بولۇش ئەچەن نەفسىىڭىنى تامامەن‬ ‫يوق قىپىشىىىىقا تەييارمۇسىىىىەن “ دەب مېنى ئويالندۇرماقچى ئىدر‪ .‬تۇنجى‬ ‫سوئالىغا ئىككىنچى سوئالىمۇ يوشۇرۇنغانىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬بەلكى سىەنچۇ‪ ،‬ئۇلۇغ خاتى‪ − ،‬دەب سىوراۋاتاتتى ئۇ‪ −،‬قېنى سىەن‬ ‫يەتتە مەقامنىج قايسىىىىسىىىىدا يەتكەن مەرتىېە دنال رازنمۇسىىىەن ئېيا‪،‬‬ ‫قېنى سېنىج كوزاڭ قانچىپىك چوڭ‬ ‫‪ −‬ئاخىرقى مەنزنپگىچە بېرنشقا يەرنكىج چىدامدۇ‬ ‫كەررا‬ ‫كونيا ‪-1244‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫بۇ كەنپەردە شىىۇنچە كۆ ەلسىىىز‪ ،‬شىىۇنچە سىىەۋرسىىىز ئىدنمكى‪ ،‬مەۋالنا‬ ‫بىپەن شىەمر كېچە‪-‬كەند ز بېكىنى‪ ،‬تىچىرلىشىى‪ ،‬سىۆھبە قىپغانسىېرر‬ ‫تېخىمۇ ىمىى‪ ،‬كېتەتتىن‪ .‬مەنمۇ فىقھى‪ ،‬ھەدنر‪ ،‬تەلسىىىىەتە‪ ،‬تىارنخ ۋە‬ ‫مەنتىقە ئىپمىدە بىپىمپىك بولسىىىىام ئىدر كاشىىىىكى‪ ،‬بەزندە ئايا بولۇب‬ ‫يىارنپىى‪ ،‬قىالغىنىمغىا ئىسىىىىيىان كۆتەرگەم كېپەتتى‪ .‬بۇ دۇنيىاغىا قىز بولۇب‬ ‫تۆرەلگەندنال باشىىىالب ئۇالرغا تاماق ئېتى ‪ ،‬ئۆ سىىىەتەر ش‪ ،‬كىر يۇيۇش‪،‬‬ ‫دەريادنال سىىىۇ توشىىىۇش‪ ،‬كونا تايپاقالرنى ياماش‪ ،‬ياغنى سىىىەتتىال ئايرن‪،‬‬ ‫سىىىىەزمە قىپى ‪ ،‬خېمىر يۇغۇرۇش‪ ...‬دتگەنىدە ئىشىىىىالرنى ئۆگىتىىدۇ‪،‬‬ ‫ھەممىگە بىر‪-‬بىرلەب تىشىى‪ ،‬چىقىسىەن‪ .‬بەزر ئايالالر بۇالرنى بىپىشىتىال‬ ‫تىاشىىىىقىرر يەنە نىاز‪-‬كەرەشىىىىمە قىپىى‪ ،‬ئەرلەرنىىج كۆ پىنى ئېپىشىىىىنى‬ ‫ئۆگىنىدۇ‪ .‬يىغى‪ ،‬كەلسىىە ھەممىسىىى شىىۇ ئەرلەر ئەچەن خىزمە قىپى ‪.‬‬ ‫ھېچكىن ئايالالرنىج قولىغا كىتاب بەرمەيدۇ‪ ،‬بولمىسا مەن مەۋالنانىج مەن‬ ‫‪191‬‬

‫بىپەن خۇددر شىىەمر بىپەن تارا الشىىقاندە قىزغىال تارا پىشىىىشىىىنى‪،‬‬ ‫ما ىمۇ ئەقى‪ ،‬ئۆگىتىشىنى نەقەدەر ئارزۇ قىالتتىن‪-‬ھەې‬ ‫تو قىپغىان تۇنجى يىپىمىز ئىىدر‪ ،‬ئۇ چىاغىدا مەن يىالغۇز قىالسىىىىىامال‬ ‫ئېرنمنىىج كۇتۇبخىانىسىىىىىگە كىرەتتىن‪ .‬مەۋالنىا كۆرگەن كىتىابالر ۋە قو‬ ‫يازمىپىرننىج ئارنسىىدا ئولتۇرۇب‪ ،‬كونا كىتابالرنىج تۇرنقىنى تۇراب‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫ئىچىىدە نېمە سىىىىىرالرنىىج يوشىىىىۇرۇنغىانپىقىنى خىيىا قىالتتىن‪ .‬مەۋالنىا‬ ‫كىتىىابپىرنغىىا نىىاھىىايىتى ئىىامراق ئىىىدر‪ ،‬كۇتۇبخىىانىسىىىىى بىر‪-‬بىرنىىدنال‬ ‫قىممەتپىك قو يازمىالر بىپەن تولغان بولۇب‪ ،‬كۆتىنچىسىىىى ئاتىسىىىىدنال‬ ‫مىراس قالغانىدر‪ .‬بۇ كىتابالر ئارنسىىدا كۆز قارنچۇقى بولغان «مائارن »نى‬ ‫قۇرمۇ قۇر يىادا بىپەتتى‪ ،‬بەزنىدە تىاڭ ئىاتقىچە ئۇنى ئوقۇيتتى‪ ،‬ھىالبۇكى ئۇ بۇ‬ ‫كىتىابنى نەچچە قېتىن ئۆتكەز ب بولغىانىىدر‪ .‬ئوقۇب بولغىان كىتىابنى بىر‬ ‫كىن قايتىدنال قىزنقى‪ ،‬ئوقۇمدۇ‬ ‫‪ −‬مىا ىا بىر تىاغىار ئىالتۇن بەرسىىىىىمۇ ئىاتىامنىىج كىتىابپىرننىىج بىر‬ ‫ۋارنقىغىمۇ تېگىشىىىىمەيمەن‪ −،‬دەيتتى مەۋالنىا‪ −،‬بۇ بىبىاھىا كىتىابالر ئىاتىا‪-‬‬ ‫بوۋنپىرنمىدنال قىالغىان‪ ،‬مەن ئۇالرنى دادامىدنال تىاتشىىىىۇرۇۋالىدنن‪ ،‬كەنپەرنىىج‬ ‫بىرندە ئوغۇلپىرنمغا مىراس قالدۇرنمەن‪.‬‬ ‫ئەتسىىۇس‪ ،‬مەۋالنانىج ئۇ كىتابپىرننى قانچىپىك قەدنرلەيدنغانپىقىنى‬ ‫خېپى يىپالر ئىپگىرر ئېغىر دەشىىىىنىىام يەب ئىىانىىدنال بىپىىدنن‪ .‬تۇرمۇش‬ ‫قۇرغىپى بىر يىپمۇ بولمىغىانىىدر‪ ،‬ئۆيىدە يىالغۇز ئىىدنن‪ ،‬كىالالمغىا بىر خىيىا‬ ‫كەلىدر‪ ،‬قولۇمغىا التىا‪ ،‬بىر چىپە سىىىىۇ ئېپىى‪ ،‬كۇتۇبخىانىغىا كىردنن‪.‬‬ ‫ئېرنمنىج كىتابپىرننى بىرمۇ بىر سىىىەرتەب تازنالب ئۇنى تۇيۇقسىىىىز خوش‬ ‫قىپىېتتە دەب ئويپىىدنن‪ .‬بىارلى كىتىابالرنى ىازنىدنال چەشىىىىەر ب‪ ،‬تىاختىا‬ ‫رەختنى گە سىىىىەيىىدە نەمىدەب‪ ،‬كىتىابالرنى تىاكىز سىىىىەرتتەم‪ .‬بۇ يەردنكى‬ ‫كىشىىىىىپەرنىىج قىارنشىىىىىچە‪ ،‬كىتىابقىا ئىامراق‪ ،‬كىتىاب غىا ىاشىىىىتىال‬ ‫ھۇزۇرلىنىدنغان بىر اللما ىال بولۇب‪ ،‬ئىسىىمى كېبىكەچمى ې بۇ ىننى‬ ‫قوغالش ئەچەن كىتابالرنىج بېشىىىغا چوقۇم ئە كېبىكە ې بۇ كىتابتىال‬ ‫نېرر قىا ‪ ،‬ئوقۇسىىىىىاڭ بولمىاىي دۇ“ دەب يېزنى‪ ،‬قويۇش كېرەككەن‪ .‬مەن‬ ‫كىتابالرنى سەرتىېتتى‪ ،،‬شۇ خەتكە قاراب كەلەمسىرەيتتىن‪.‬‬ ‫ئۇ كەنى چەشىىتىال كېيىال كۇتۇبخانىدنكى بارلى كىتابالرنى سىىەرتەب‬ ‫تىازنپىىدنن‪ .‬تىازنالۋتتىى‪ ،‬بىر يىانىدنال ئىمىام غەززالىنىىج «دننىي ئىپىمپەرنى‬ ‫بەرتا قىپى » نامپى كىتابنى ۋاراقالب‪ ،‬ئۇنى چەشىىنىشىكە تىرنشىاتتىن‪.‬‬ ‫سىىاۋادنن بار ئىدر‪ ،‬ئەمما بۇ كىتابالرنى ھەزم قىپى ئەچەن خە بىپىشىىال‬

‫‪192‬‬

‫كۇتايە قىپمايدۇ‪-‬دەې شىۇ تەرزدە ئۆزەم بىپەن ھەتىپىشىى‪ ،‬قانچىپىك ۋاقىا‬ ‫ئۆتكىنىنى سەزمە قاتتىمەن‪ ،‬بىر چاغدا قوتا بىر ئاۋازنى ئا پىدننئ‬ ‫‪ −‬خوتۇن‪ ،‬بۇ يەردە نېمە ئى قىپىېاتىسەن‬ ‫ئارقامغا بۇرۇلۇب مەۋالنا بىپەن دوقۇرۇشىىىىتۇم‪ .‬ئۇ ئۆيگە قاچان كەلگەن‬ ‫بولغىيدر ئاياغ تىېنشىىىپىرننىمۇ ئا پىمىغانىدنن‪ .‬تىن ‪-‬ئامان كەتسىىىىز‬ ‫مەۋالنەم دتدنن‪ ،‬ئەمما اۋاب بەرمىدر‪ ،‬چىرايى غەلىتە بولۇب‪ ،‬ئۆز ئېرنمنى‬ ‫ئەمەس‪ ،‬باشىىىقا ئەرنى كۆر ۋاتقاندە بولدۇم‪ .‬تو قىپغاندنال بۇيان ئۇ ما ا‬ ‫تۇنجى رە قاتتى تەگدر‪.‬‬ ‫‪ −‬كىتابالرنى سىىەرتەب قويايال دتگەن‪ −،‬دتدنن بوش ئاۋازدا‪ −،‬سىىىزنى‬ ‫خوش بوالر دەتتىكەنمەن‪.‬‬ ‫‪ −‬ئەممىا خوش بولمىىدنن‪ −،‬دتىدر مەۋالنىا‪ −،‬نىيىتىىج دۇرۇس‪ ،‬ئەممىا‬ ‫بۇنىڭدنال كېيىال كىتابپىرنمغا قو تەگكەزمە‪ .‬سىىىەرتىدنغان ئى بولسىىىا‬ ‫ئۆزەم سىىىەرتىمەن‪ ،‬بۇنىڭدنال كېيىال بۇ ئۆيگە كىرمىگىال ھەم ھېچكىمنى‬ ‫كىرگەزمىگىال‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىڭدنال كېيىال ئېرنمنىج كىتابپىرنغا قو تەگكەزمىدنن‪ ،‬ئۆيدە‬ ‫ھېچكىن يوق چىاغىدنمۇ كۇتۇبخىانىغىا كىرمىىدنن‪ .‬كۇتۇبخىانىنىىج ئىشىىىىىكى‬ ‫مىىا ىىا تىىاقىىاغپى ئىىىدر‪.‬دتمە ‪ ،‬كېبىكەچال ئەمەس‪ ،‬مەنمۇ ئېرنمنىىىج‬ ‫كىتىابپىرنىدنال يىراق تۇرمىسىىىىىام بولمىايتتى‪ ،‬ئۇ كىتىابالرنى ئوقۇسىىىىىام‬ ‫بولمايتتىې‬ ‫يەرنكىن زتىدە بولسىىىىىمۇ ۋاقىتنىىج ئۆتەشىىىىى بىپەن بۇنىڭغىا كۆنەب‬ ‫كەتتىن‪ ،‬ھەتتىا ئۇنتۇتمۇ كەتتىن‪ ،‬شىىىىەمر تەبرنزر ئۆيىمىزگە كەلگەنگە‬ ‫قەدەر شىىىىۇنىىداق ئىىىدر‪.‬شىىىىەمر بىپەن مەۋالنىىا كۇتۇبخىىانىغىىا ‪ 40‬كەن‬ ‫بېكىنىېالغاندنال كېيىال كونا ئىشىىىالر ئېسىىىىمگە كەلدر‪ .‬دتمە ‪ ،‬مېنىج‬ ‫كىرنشىىىىىن چەكپەنگەن ئۇ ئۆ شىىىىەمر تەبرنزنگە داغىدام ئوچۇق ئىىدر‪.‬‬ ‫چىدنمىدنن‪ ،‬ئىچىمدە بىر يەردە ھېپىقى يارا يەنە قاناشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫كىميا‬ ‫كونيا‪-1244 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫مېنى ئۇالر بېقىېالغىانىدا ‪ 12‬يىاشىىىىتىا ئىىدنن‪ .‬ئۆز ئىاتىا‪-‬ئىانىام ئىاددني‬ ‫دتھقانالر ‪ ،‬ئەتىگەندنال كەچكىچە ئېتىزدا‪ ،‬باغدا ئىشىىىىپەب‪ ،‬مەزگىپسىىىىىز‬ ‫قېرن‪ ،‬كەتكەن كىشىىپەر ئىدر‪ .‬كىچىك بىر ئېغىزلى ئۆيدە ياشىايتتۇق‪،‬‬ ‫سىىڭپىن بىپەن مەن ئۆينىج بىر بۇلۇ ىدا ياتاتتۇق‪ ،‬يېنىمىزدا ئادەتتىكى‬ ‫‪193‬‬

‫كېسەلپىك تەتەيپىدنال كەينى‪-‬كەينىدنال ئۆلەب كەتكەن بەش بوۋاق‪ ،‬بەش‬ ‫قېرنندنشىىىىىمىزنىج روھى ئۇخاليتتى‪ .‬ئۆيدە تەقە مەنال ئۇالرنىج روھىنى‬ ‫كۆرەلەيتتىن‪ .‬ئۇ كىچىىك روھالرنىىج نېمە ئىشىىىىالرنى قىپىېاتقىانپىقىنى‬ ‫ئۆيدنكىپەرگە ئېيتسىىىام سىىىىڭپىن قورقۇب‪ ،‬ئانام يىغالشىىىقا باشىىىاليتتى‪.‬‬ ‫چەشىىەند ر شىىكە تىرنشىىاتتىن‪ ،‬ئەمما نېمە تايدنسىىى ئەمەلىيەتتە ئۇنىڭدا‬ ‫قورققىىدە ‪ ،‬ئىازابالنغۇدە ئى يوق ئىىدر‪ .‬چەنكى ئۇ كىچىىك روھالرنىىج‬ ‫ھې قايسىىىىسىىىى بەختسىىىىز ياكى قورقۇنچپۇق كۆر نمەيتتى‪ .‬ئەمما بۇنى‬ ‫ئۆيدنكىپەرگە تەقە چەشەند رەلمەيتتىن‪.‬‬ ‫كەنپەرنىىج بىرنىدە مەھەلپىمىزگە بىر بوۋا كەلىدر‪ ،‬ئۆزر ھىارغىال‪،‬‬ ‫كېسىىىىەلجان‪ ،‬ئا قورسىىىىاق ئىدر‪ .‬چېچى بىپەن سىىىىاقىپى بىر‪-‬بىرنگە‬ ‫كىرنشىى‪ ،‬كەتكەنىدر‪ .‬كۆزر ئاتتاتتىال توال قىسىىپغاچقا يەزنگە يو ‪-‬يو‬ ‫قورۇقالر چەشىكەنىدر‪ .‬ئاتام ئۇنى بىر دەم ئارام ئېپىېالسىۇن دەب ئۆيىمىزگە‬ ‫تەكپى‪ ،‬قىپدر‪ .‬ئۇ كېچە ھەممىمىز ئوچاق بېشىىىىدا ئولتۇرۇب‪ ،‬بوۋاينىج‬ ‫يىراق دنيارالر ھەققىدنكى ئا ايى‪-،‬غارايى‪ ،‬ھېكايىسىىىنى ئا پىدۇق‪ .‬ئۇ‬ ‫رتتىمپى ھالدا ھېكايە سىىۆزلەۋاتقاندا مەن كۆز منى يۇمۇب‪ ،‬ئۇنىج بىپەن‬ ‫بىپپە ئەرەب چۆلپىرنىدە‪ ،‬ئىافرنقىنىىج شىىىىىمىالىىدنكى بەدەۋنيىپەرنىىج‬ ‫چېدنرلىرندا‪ ،‬سىىىۇلىرر كۆتكۆ ئوتتۇرا دتڭىزدا سىىىاياھە قىپدنن‪ .‬بوۋا‬ ‫قەيەرنى سىۆزلىسىە‪ ،‬مەن شىۇ يەرنى خىيالەن زنيارە قىپدنن‪ .‬بىر قۇمپۇقتا‬ ‫يوغىان شىىىىەيتىان مۇنىارر تېپىى‪ ،،‬يىانچۇقۇمغىا سىىىىىالىدنن‪ .‬قۇمپۇقنىىج بۇ‬ ‫بېشى ى ىدنال ئۇ بېشىىىىغا تۇيۇقسىىىىز ما دنمكى‪ ،‬بۇرنۇمغا بىر تۇراق كەلدر‪،‬‬ ‫ئامالسىز توختاب كۆز منى ئاچتىن‪.‬‬ ‫ئۆزەمنى يەردە كۆرد م‪ ،‬ھوشىىىىۇمدنال كەتكەنىدنن‪ ،‬چەش كۆر ۋاتاتتىن‪.‬‬ ‫ئۆيدنكى ھەممەيپەن باش ئەسىتەمدە ما ا ئەنسىىزلىك بىپەن قاراب تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئانام بىر قولىدا بېشىىىىمنى تۇتۇب‪ ،‬يەنە بىر قولىدا يېرنن تىيازنى بۇرنۇمغا‬ ‫تە پەب‪ ،‬بۇنى تۇرنغىال دەب زورالۋاتاتتى‪.‬‬ ‫سىىىڭپىن خۇشىىالپىقتىال ئالقىنىنى كىرنشىىتەردرئ ھوشىىىغا كەلدر‪،‬‬ ‫بارنكالال‪ ،‬كىميا تىرنپدرې‬ ‫ئىانىام چو قۇر ئۇھ تىارتىى‪ ،،‬خۇداغىا شىىىىەكرر“ دتىدر‪ .‬ئىانىدنال بوۋايغىا‬ ‫قاراب ئەھېالنى چەشىىىىەند ردرئ كىميا كىچىكىدننال مۇشىىىىۇنداق ئا ىز‪،‬‬ ‫تۇرۇب‪-‬تۇرۇب ھوشىدنال كېتىدۇ“‪.‬‬ ‫بوۋا گەب‪-‬سىىىىۆز قىپما ‪ ،‬ئىچىمدنكىنى بىپمەكچى بولغاندە ما ا‬ ‫دنققە بىپەن قارندر‪ .‬ئەتىسى ئەتىگەندە ئۇ ھەممىمىزگە رەھمە ئېيتى‪،‬‬

‫‪194‬‬

‫دادامنى‬

‫خوشىالشىتى‪ ،‬يولغا چىقىشىقا تەييارالندر‪ ،‬ئەمما مېڭىشىتىال ئاۋۋا‬ ‫يېنىغا تارتى‪ ،‬مۇنداق دتدرئ‬ ‫‪ −‬سىىىىېنىىج قىزنىج ئىاالھىىدە بىر قىز‪ ،‬ئىالالھ تىائىاال ئۇنىڭغىا بەيە‬ ‫قابىپىيە بېرنپتۇ‪ ،‬بۇنداق ھەدنيە قەدنرلەنمىسىىىە ئىسىىىراب بولىدۇ‪ .‬ئۇنى‬ ‫چوقۇم ئوقۇشقا ئەۋەتىڭالر‪...‬‬ ‫تارا غا قۇالق سېپىېاتقان ئانام دەرھا گەتكە ئارنالشتىئ‬ ‫‪ −‬قىز باال ئوقۇب قانداق قىپىدۇ‬ ‫بوۋا تەمكىنپىك بىپەنئ‬ ‫‪ −‬ئالالھ تائاال سىېنىج باالڭ قىز دەب تۆۋەن كۆرمە ئۇنىڭغا ئاالھىدە‬ ‫قىابىپىيە بېرنپتۇ‪ .‬سىىىىىپەر ئىالالھتىنمۇ بە يىاخشىىىىى بىپەمسىىىىىپەر‬ ‫قىزنڭالرنى ‪ −‬دەب سىىوئا قويدر‪ −،‬ئەگەر مەدرنر بولمىسىىا قىزنڭالرنى‬ ‫بىر ئالىمغا بېرنڭالر‪.‬‬ ‫ئىانىام بۇ مۇمكىال ئەمەس“ دتگەنىدە قىپىى‪ ،‬بېشىىىىىنى چىايقىىدر‪.‬‬ ‫ئەمما دادام ئويپىنى‪ ،‬قالغانىدر‪ ،‬بوۋاينىج سىۆزلىرندنال تەسىىرلەنگەنپىكى‬ ‫ئېنى ئىدر‪ ،‬ئۇ ئىپىمنى‪ ،‬بىپىمپىك كىشىىىىپەرنى چوڭ بىپەتتى‪ ،‬مېنى‬ ‫ھەم ياخشى كۆرەتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬بىز بىرەر ئىالىمنى تونۇمىايمىز‪ ،‬نەدنال تىاتىمىز ‪ −‬دەب سىىىىورنىدر‬ ‫دادام‪.‬‬ ‫شۇ چاغدا ئۇ بوۋا ھاياتىمنى تەتتىال ئۆزگەرتىېتتىدنغان بىر تەكپى‪،‬‬ ‫بەردرئ‬ ‫‪ −‬كونيىا شىىىىەھىرنىدە مەۋالنىا ىااللىىدنال رۇمى دەيىدنغىان بىر زا بىار‪،‬‬ ‫كىميادە بىر قىزنى تەربىيىپەشىىكە رازر بولۇشىىى مۇمكىال‪ ،‬قىزنڭنى شىۇ‬ ‫يەرگە ئاتىرن‪ ،‬بەر‪ ،‬تۇشايمان قىپمايسەن‪.‬‬ ‫بوۋا كەتكەن ھىامىان ئىانىام سىىىىۇبھىانەلال“ دەۋاتقىانىدە قولپىرننى‬ ‫ئىككى يانغا كەڭ ئېچى‪ ،،‬كوتۇلداشقا باشپىدرئ‬ ‫‪ −‬بويۇمدا بار‪ ،‬كىميا ما ا يېقىال تۇرمىسىىىا بولمايدۇ‪ .‬قىز باال دتگەن‬ ‫كىتىاب ئوقۇب نېمە قىپىىدۇ ئوقۇب نېمە ئى قىالاليىدۇ ئۆيىدە ئولتۇرۇب‬ ‫باال بېقىشنى ئۆگەنسۇن‪...‬‬ ‫ئانام ئۇ يەرگە بېرنشىىمغا باشىقا سىەۋەبپەر تەتەيپىدنال قارشىى چىققان‬ ‫بولسىا‪ ،‬ما ا چىدنمايدنغانپىقىنى‪ ،‬قىسىقا ۋاقىا بولسىىمۇ باشىقا ئائىپىگە‬ ‫بېرنېتتىشىكە رازر ئەمەسىپىكىنى ئېيتقان بولسىا‪ ،‬مەنمۇ بۇ ئىشىقا قىزنقما‬ ‫مەھەلپەمىدە قىالغىان بوالتتىن‪ .‬ئەممىا ئىانىام ئۇالرنىىج ھېچقىايسىىىىىسىىىىىنى‬ ‫دتمى در‪ .‬ئۇ تەقە ئۆيىدە يىاردەمگە مۇھتىاغ بولغىاچقىا بۇ ئىشىىىىقىا قىارشىىىىى‬ ‫ى‬ ‫‪195‬‬

‫چىققانسىىىېرر مەنمۇ ئۇ يەرگە بارنمەن دەب چىج تۇرۇۋالدنن‪ .‬بۇ ئارندا ئاتام‬ ‫مېنى ئېپىى‪ ،‬ئۇ بوۋا گېپىنى قىپغىان ئىالىمنى زنيىارە قىپى قىارارنغىا‬ ‫كەلدر‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداق قىپى‪ ،‬ئىانچە ئۇزۇن ئۆتمە ئىاتىام ئىككىمىز يولغىا چىقىى‪،‬‬ ‫كونياغا كەلدۇق‪ .‬مەۋالنا دەرس بېرندنغان مەدرنسىنىج ئالدنغا كېپى‪ ،‬ئۇنى‬ ‫سىاقپىدۇق‪ .‬شىۇ كەنى ئۇسىتازنمنى تۇنجى قېتىن كۆرد م‪ ،‬ئۇ شىاگىرتپىرر‬ ‫بىپەن بىپپە سىىىىىرتقىا چىقىېنىدر‪ ،‬نېمە قىپىشىىىىىمنى بىپەلمە تۇرۇب‬ ‫قالدنن‪ ،‬بېشىىىىىمنى كۆتەر ب يەزنگە قارنيالما ‪ ،‬قولپىرنغا قارندنن‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫نىازۇ بىارمىاقپىرر ئىنچىكە‪ ،‬ئۇزۇن ئىىدر؛ ئىالىمىدنال كۆرە سىىىىەندەتكىارنىىج‬ ‫بارماقپىرنغا بەكرە ئوخشايتتى‪.‬‬ ‫دادام مەۋالنانىج ئالدنغا كېپى‪ ،‬مېنى كۆرسەتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬ھەزرنتىن‪ ،‬قىزنن كىميىا ئىاالھىىدە قىز‪ ،‬ئەممىا ئىانىسىىىىىمۇ‪ ،‬مەنمۇ‬ ‫ئىاددني ئىنسىىىىىانالر‪ ،‬ئۇنى اليىقىىدا تەربىيەلىيەلمەيمىز‪ .‬بۇ دنيىارنىىج ئەڭ‬ ‫كاتتا ئالىمى سىز ئىكەنسىز‪ ،‬كىميانى شاگىرتپىققا قوبۇ قىالرسىزمۇ‬ ‫كۆز منىىج ئۇچىىدا مەۋالنىاغىا قىارنىدنن‪ ،‬بۇ گەتتىال ھەيران قىالغىانىدە‬ ‫ئەمەس‪ ،‬قارنغاندا بۇنداق تەلەتپەرگە كۆنە ئىدر‪.‬‬ ‫‪ −‬كە قېنى كۆر ب باقايپى‪ −،‬دتدر مەۋالنا‪ − ،‬ئاتا نىج دتيىشىچە‬ ‫ئوقۇش ۋە يېزنشىنى ئۆزلەكە دنال ئۆگىنىپسىەن‪ .‬ئۆزگىچە قابىپىيىتىج بار‬ ‫ئىكەن ھەم ئوقۇشىىىىنى بە ياخشىىىىى كۆرندنكەنسىىىىەن‪ .‬قېنى ئېيتقىنا‪،‬‬ ‫كىتابالرنىج نېمىسىنى ياخشى كۆرنسەن‬ ‫بوغۇزۇمغىىا بىر نېمە كەتپىشىىىىىىى‪ ،‬تىپىن تۇتۇلۇب قىىالىىدر‪ ،‬ىىاۋاب‬ ‫بېرەلمىدنن‪.‬‬ ‫‪ −‬قېنى قىزنن‪ ،‬ھەزرنتىمگە دەب بەرگىنە‪ −،‬دتىىدر دادام تېخىمۇ‬ ‫قىستاب‪ ،‬ئۇ مەۋالنانى رەنجىتى‪ ،‬قويۇشتىال ئەنسىرەۋاتقاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫مەۋالناغا قارندننئ‬ ‫‪ −‬ئۇسىىىىتىازنمىز‪ ،‬سىىىىىزنىىج يېنىڭىزدا تەربىيىپىنى مەن ئەچەن‬ ‫شىىىىەرەب‪ ،‬ئوقۇشىىىىنى ياخشىىىىى كۆرنمەن‪ ،‬اتادنال قورقمىايمەن‪ .‬ئىپىمگە‬ ‫ھېرنسمەن قىزمەن‪ ،‬ياخشى تالىبە بوالاليدنغىنىمغا ئىشەنسىڭىز بولىدۇ‪.‬‬ ‫مەۋالنانىج كۆزلىرر چاقناب كەتتى‪ ،‬ناھايىتى ياخشىىى“ دتدر‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئىارقىىدنال ئېغىر تىنىدر‪ .‬كىالپىسىىىىىغىا كۆ ەلسىىىىىز بىر ئى كەلگەنىدە‬ ‫قىالتتى‪.‬‬

‫‪196‬‬

‫‪ −‬بىراق‪ ،‬سىىىەن قىز باال‪ ،‬تىرنشىىىى‪ ،‬ئۆگىنى‪ ،‬ئۆرلەب ئوقۇسىىىا مۇ‬ ‫ئۇزاق ئۆتمە ئەرگە تېگىسىىىەن‪ ،‬باالڭ بىپەن بولۇب كېتىسىىىەن‪ .‬شىىىۇنچە‬ ‫ئوقۇغانپىرنج بىكار كېتىدۇ‪.‬‬ ‫نېمە دتيىشىىىىىمنى بىپەلمىىىدنن‪ ،‬كۆ پەم يېرنن بولىىدر‪ .‬ئىىاتىىاممۇ‬ ‫ئو ايسىىىزلىنىېاتقاندە قىالتتى‪ ،‬تۇتىدنكى كەشىىىگە تىكىپى‪ ،‬ىمجىا‬ ‫تۇراتتى‪.‬‬ ‫‪ −‬بوتتۇ‪ ،‬بۇ يەردە تۇرۇۋالمىا ئۆيگە بىارايپى‪ −،‬دتىدر مەۋالنىا‪ −،‬بىپپە‬ ‫تاماق يەب كىميانىج ئىسىىتىقبالى ھەققىدە تارا پىشىىايپى‪.‬ئۇنىج ياخشىىى‬ ‫تالىبە بولۇشىىغا ئىشىىنىمەن‪ ،‬ھەتتا نۇرغۇن ئوغۇلالردنال ئېشىى‪ ،‬چەشىىدۇ‬ ‫بۇ‪.‬‬ ‫مەۋالنامۇ‪ ،‬داداممۇ كەلەمسىىىىرندر‪ ،‬بايىقى ئەنسىىىىرەشىىىتىال ئەسىىىەرمۇ‬ ‫قالمىدر‪ .‬شۇئان بىپدنمكى‪ ،‬مەۋالنا بىپەن بولغان بۇ مۇناسىېنتىن تېخىمۇ‬ ‫چو قۇرلىشىىدۇ‪ ،‬ئانام بىپەن ئىزچى‪ ،‬ياخشىى ئۆتەلمە كەلگەنىدنن‪ ،‬ئەمدر‬ ‫رەببىن كۆ پەمىدنكى بۇ بوشىىىىپۇقنى تولىدۇرۇش ئەچەن مىا ىا ئىككى ئىاتىا‬ ‫بەرگەندە بولدرئ ئۆز ئاتام ۋە ئۇستاز ئاتام‪.‬‬ ‫سىىىىەككىز يىى‪ ،‬ئىاۋۋا مەۋالنىانىىج ئۆيىگە كېپى ھېكىايەم مىانىا‬ ‫يۇقىرنقىىدە ‪ .‬بۇ يەرگە كەلگەنىدە ئىپىمخۇمىار‪ ،‬ئى مىجەز‪ ،‬تىارتىنچىاق قىز‬ ‫ئىىدنن‪ ،‬ئەممىا يېڭى مۇھىتقىا تېزال كۆنەب قىالىدنن‪ .‬كەنپەرنىىج ئۆتەشىىىىى‬ ‫بىپەن كەررا ئۆز ئىانىامىدنال چىارە بولۇب كەتتى‪ .‬مىا ىا ھەر زامىان مېھرنبىان‪،‬‬ ‫كۆيەمچان ئىدر‪ .‬مەۋالنانىج ئوغۇلپىرر مېنى قارشىى ئالدر‪ ،‬بولۇتمۇ چوڭ‬ ‫ئوغپى مىا ىا ھەقىقىي ئىاكىا بولىدر‪ .‬ئىاالئىىدنال مېنى بىاشىىىىقىچە يىاخشىىىىى‬ ‫كۆرەتتى‪ ،‬بىر نەرسىىىىە دتمىسىىىىىمۇ بۇنى ھېر قىالتتىن‪ .‬ئەمما مەن ئۇنى‬ ‫تەقە ئاكامدە كۆرەتتىن‪.‬‬ ‫ئاخىرقى ھېسىابتا‪ ،‬مەھەلپىمىزگە كەلگەن دانىشىمەن بوۋاينىج سىۆزر‬ ‫راسىىا چىقتى‪ .‬دادام بىپەن قېرننداشىىپىرنمنى ھەر قانچە سىىېغىنسىىاممۇ‬ ‫كونياغا كېپى‪ ،‬مەۋالنانىج ئائىپىسىىىگە قوشىى ۇلۇشىىتىال قىپچە تۇشىىايمان‬ ‫قىپمىدنن‪ ،‬بۇ ئۆيدە بىرەر قېتىممۇ رەنجى‪ ،‬باقمىدنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمسىىىىى تەبرنزر بۇ ئۆيگە كەلگەنگە قەدەر شىىىىۇنىداق بولىدر‪ ،‬ئۇ‬ ‫كەلگەندنال كېيىال ئىشالر بۇرۇنقىدە بولمىدر‪ ،‬بواللمىدر‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون ‪-2008‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-9‬كۈنى‬

‫‪197‬‬

‫ئېپال ئادەتتە يالغۇز قېپىشىىىىنى خالىمايتتى‪ ،‬بىراق ھازنر‪ ،‬بەلكىن‬ ‫ئۆمرندە تۇنجى قېتىن ئۆيدە يالغۇز قېپىشىىقا باھانە ئىزدەشىىكە باشىىپىدر‪.‬‬ ‫تۇرسىە تاتسىىال «ئىشى شىەرندىتى»نى ئوقۇب‪ ،‬رومان ھەققىدە يېزنېاتقان‬ ‫ئوبزۇرننى تامامالشىىقا تىرنشىىتى‪ ،‬مىچېپغا تېپېكون قىپى‪ ،‬يەنە بىر ھەتتە‬ ‫بېرنش ىنى تەلەب قىپدر‪ ،‬ئەسىپىدە بىر ئاز چىدنېەتكەن بولسىا ئۇنى‬ ‫ى‬ ‫ۋاقىا‬ ‫ۋاقتىىدا يېزنى‪ ،‬تەتتەرەلەيتتى‪ ،‬ئەممىا بۇنى خىالىمىىدر‪ .‬زاھىارانىىج رومىانى‬ ‫ئۇنى ئۆزلە دۇنياسىىىغا غەرق قىپىېەتكەن بولۇب‪ ،‬مۇشىىۇ باھانىدە ئۆيدنكى‬ ‫ئىشالر ۋە ئۇزاقتىال بۇيان ئەنسىرەب كېپىېاتقان ئەر‪-‬خوتۇنپۇق ېدنپىدنال‬ ‫قېچىېاتىاتتى‪ .‬بۇ ھەتتە تۇنجى قېتىن ئىاشىىىىپەزلىىك كۇلۇبىغىا كېچىكىى‪،‬‬ ‫بىاردر‪ .‬ھىازنر تۇرمۇشىىىىىىدا گىا گىراب قىالغىان بىر ئەھېالىدا كونىا تەدنىدە‬ ‫يىاشىىىىىاۋاتقىان ‪ 15‬ئىايىا بىپەن بىرلىكتە تىامىاق ئېتى ئۇنىڭغىا ئېغىر‬ ‫كېپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫بۇ ئارنپىقتا ئېپال ئەزنز بىپەن خە يېزنشىىى‪ ،‬يەرگەنپىكىنى مەخپىي‬ ‫تۇتتى‪ .‬قىززن ‪ ،‬ئەمىىدنپىكتە ئۇنىىىج بىر تىىاال مەخپىيەتپىكى تەيىىدا‬ ‫بىولىغىىانىىىدرئ مەسىىىىىىپەن‪ ،‬ئەزنىز ئىېىپىالنىىىج رومىىان ھەقىقىىىدە ئىوبىزۇر‬ ‫يېزنېاتقانپىقىنى بىپمەيتتى‪ .‬نەشىىىرنيا بولسىىىا ئېپالنىج رومان ئاتتورر‬ ‫بىپەن داۋامپى خە ئىاالقە قىپىى‪ ،‬تۇرۇۋاتقىانپىقىنى بىپمەيتتى‪ .‬يەنە بىر‬ ‫تەرەتتىال‪ ،‬بىىالىپىرر بىپەن ئېرر ئۇنىىىج يىىالغۇز قىىالغىىان تۇرسىىىىەتتىال‬ ‫تىايىدنپىنىى‪ ،‬رومىانغىا ئەسىىىىەبىيپىىك بىپەن بېرنپىى‪ ،،‬ئىاتتورر بىپەن‬ ‫يېقىنپىشىى‪ ،‬كەتكەنپىكىنى بىپمەيتتى‪ .‬بىر قانچە ھەتتە ئىچىدە ئۇ بىر‬ ‫خىپال ياشىىايدنغان سىىالماق ئايالدنال تەرۋاسىىىز‪ ،‬مەككار‪ ،‬سىىىرلى ئايالغا‬ ‫ئىىايالنىىدر‪ ،‬چىىاتىىاق يېرر‪ ،‬بۇنىڭىىدنال ھې ئىىازابالنمىىايتتى‪ ،‬ئىىا ىىايىىى‪،‬‬ ‫ىمغۇرلىشىى‪ ،‬كېتىېاتاتتى‪ .‬بىر ئىشىالرنىج يەز بېرنشىىنى سىەۋرچانپى‬ ‫بىپەن كەتەۋاتىىاتتى‪ ،‬بۇ يېڭى روھىي ھىىالىتىنى ئەيبپىمەيتتى‪ ،‬بەلكى‬ ‫ئۇنىىىج ئەكسىىىىىچە‪ ،‬ئۇزۇن زامىىانىىدنال بېرر يەرنكىنىىىج ھىىايىىا ىىانپى‬ ‫د تەلدەشپىرننى تۇنجى رە ھېر قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫كېيىنچە ئېپخە يېزنشىى كۇتايە قىپما ‪ ،‬تېپېكوندا سىۆزلىشىىشىكە‬ ‫باشىپىدر‪ .‬شىۇ دەرنجىگە باردنكى‪ ،‬يەتتە سىائە ۋاقىا تەرقىگە قارنما ھەر‬ ‫كەنى دتگەدە تارا پىشىىىاتتى‪ .‬تارا الشىىىقاندا ئېپال سىىىىپى ‪ ،‬ارا پى‬ ‫سىۆزلەيتتى‪ ،‬كەلگەندە كەلكىگە تويمايدنغاندە قاقاخالب كەلەتتى‪ ،‬ئۆمرندە‬ ‫ئۆزننى ھې قويۇۋتتىى‪ ،‬بىاقمىغىان‪ ،‬دائىن بىاشىىىىقىالرنىىج گېپىنى ئىا الب‪،‬‬ ‫ئۆزننى چەكپەب‪ ،‬ئۆزننى تەكشىىىەر ب كەلگەن بىر ئايالنىج قاقاخالب كەلەب‬ ‫بېقىشپىرر ئىدر بۇالر‪.‬‬ ‫‪198‬‬

‫بۇ ئارنپىقتا ئېپالنىج ئۆيىدە بىر قانچە ئى بىرال ۋاقىتتا كەتپىشىى‪،‬‬ ‫كەلدر‪ .‬ماتېماتىكا دەرنسىىدە ئارقا‪-‬ئارقىدنال تەنبى بېرنپگەن ئاۋر ئايرنن‬ ‫دەرس ئا الشىىقا باشىىپىغانىدر‪ .‬ئورلىنىج ئېچى ئارتى‪ ،‬قالغانپىقتىال بىر‬ ‫تسىىىىخولوگقا كۆر نەۋاتاتتى‪ .‬ئۇ ئايالردنال بېرر بۇ سىىىەھەردە تۇنجى قېتىن‬ ‫تۇخۇم قىاتپىمىنىىج يېرنمىنىمۇ يەب بواللمىا ‪ ،‬ئىارقىىدنال ئۆزننىىج قىانچە‬ ‫كىپو سىىىىەمرن‪ ،‬كەتكەنپىكىنى ھېسىىىىابالب تۇرۇتمۇ‪ ،‬يېگەنپىرندنال قىپچە‬ ‫تۇشىىىىىايمىان قىپمىىدر‪ ،‬ئۆزننى ئىاچپىققىا كۆنىد رە دتمىىدر‪ ...‬ئۇنى ئىاز‬ ‫كەلىدر دەب‪ ،‬ېنېىا بىپەن سىىىىكو ئىايرنپىى‪ ،‬كەتكەنپىكىنى ىاكىارالب‪،‬‬ ‫بولىىدر“ دەب‬ ‫ھەممەيپەننىىىج كىىالپىسىىىىىنى قوچۇۋەتتى‪ .‬نېمە ئى‬ ‫سىىىىورنغۇچىالرغىىا ئۆزلىرننىىىج بىر مەزگىىى‪ ،‬يىىالغۇز يەر ب بىىاققۇسىىىىى‬ ‫كەلگەنپىكپىرننى ئېيتتى‪ .‬ئەممىىا ئېپالنىىىج كۆرگىنىىىدە ‪ ،‬قىزر بە‬ ‫يىالغۇز قىالمىىدر‪ .‬بۇرۇن بولغىان بولسىىىىا ئېپال قىزننى دەرھىا ئەيبپەيتتى‪،‬‬ ‫ئىشىپىرنغا ئارنپىشىاتتى‪ ،‬غەزەبپىنەتتى‪ .‬ئىنسىانالرنىج مۇناسىىېە باغالش‬ ‫ۋە مۇنىاسىىىىىېەتنى بۇزۇشىىىىتىكى چىاققىانپىقى ئۇنى ئىپگىرر ھې كۆر لەب‬ ‫باقمىغان دەرنجىدە ئويالندۇرۇۋاتاتتى‪ .‬ئەزنز بىپەن يېقىنپىشىىىىشىىىىشىىىمۇ‬ ‫بەگەن بولسىا‪ ،‬ئەتە يوق‪ ،‬ئاشىۇنداق تۇترۇقسىىز ئىشىالرمىدۇ رومانغا ئوبزۇر‬ ‫يېزن ئاياغالشىقان ھامان بۇ مۇناسىىېە ئۆزلەكىدنال ئاياغپىشىامدۇ ‪ ...‬ئۇ‬ ‫مۇشۇالردنال ئەنسىرەيتتى‪.‬‬ ‫ئۇ بالىپىرننى بە باشىقۇرۇۋتپىشىتىال ئۆزننى تارتتى‪ .‬ئەزنز بىپەن‬ ‫خە ئاالقە قىپى ئارقىپى ئۆگەنگەن نەرسىىىە شىىىۇ بولدنكى‪ ،‬بۇرۇنقىدە‬ ‫قىىاتتى قولپۇق ۋە ئۆزننىڭكىنى توغرا دەيىىدنغىىان ىىاھىپپىقتىال ۋاز‬ ‫كېچىى‪ ،،‬سىىىىىالمىاق‪ ،‬تەمكىال بولغىانچە‪ ،‬بىالىپىرر ئۇنىڭغىا كۆ پىىدنكىنى‬ ‫دەيدنغان بولدر‪.‬‬ ‫ئىپگىرر ئۇ ئۆزننى ئائىپىنىج يەرنكى ھېسىىاباليدنغان‪ ،‬ھەممەيپەننى‬ ‫بىرمۇ بىر نىازارە قىپىى‪ ،‬بىاشىىىىقۇرۇب تۇرمىسىىىىام ئىائىپە تەرتىپى بۇزۇلۇب‬ ‫كېتىىدۇ دەيىدنغىان بەكمۇ زنى‪ ،‬ئىايىا ئىىدر‪ ،‬تەتەن ئىائىپە ۋە ئۆيىدنكى ھەممە‬ ‫نەرسىىىىىنىىج تە پۇ پۇقىنى سىىىىىاقالب تۇرنىدنغىان مەركىزني كە ئىىدرې‬ ‫ئەمدنپىكتە ھەممىگە ئارنپىشىىېتپىشىتىال ۋاز كەچكەن‪ ،‬سىەۋرچان‪ ،‬تەمكىال‬ ‫نىازارەتچىگە ئىايالنغىان بولۇب‪ ،‬ھەر كەنى بولۇۋاتقىان ئىشىىىىالرنى يىانىدنال‬ ‫كۆزنتى‪ ،‬تۇراتتى‪ ،‬كونترو قىاللمايدنغان ئىشىالر ئەچەن ئۆزننى ئۇتراتما ‪،‬‬ ‫تېخىمۇ ئېغىر‪-‬بېسى ‪ ،‬تەنھا‪ ،‬ھوشيار ئايالغا ئايالنغانىدر‪.‬‬ ‫داۋند خوتۇنىدا بولۇۋاتقان ئۆزگىرنشىىىپەرنى سىىىەزدر‪ ،‬شىىىۇ سىىىەۋەبتىال‬ ‫ئۇنىىج بىپەن كۆترە بىپپە بولۇشىىىىنى خىااليىدنغىان بولۇب قىالىدنمۇ ئەيتىاۋۇر‬ ‫‪199‬‬

‫ئۆيگە بۇرۇن كېپىدنغان بولدر‪ ،‬ئېپال ئۇنىج باشىىقا ئايالالردنال بىر مەزگى‪،‬‬ ‫يىراق تۇرۇۋاتقانپىقىنى تەرەز قىپدر‪.‬‬ ‫‪ −‬ياخشىىىى تۇرۇۋاتامسىىىەن سىىىۆيەمپەكەم ئىشىىىالر ايىدنمۇ ‪ −‬دەب‬ ‫سورايتتى داۋند كەندە نەچچە رە ‪.‬‬ ‫ئېپال ھەر قېتىن ئوخشاشالئ‬ ‫‪ −‬ناھايىتى ايىدا‪ −،‬دەب اۋاب بېرن‪ ،‬كەلەمسىرەيتتى‪.‬‬ ‫ئېپال بىر بۇلۇ غىىا چېكىنىىى‪ ،‬ئۆزنگە خىىاس دۇنيىىا يىىارنتىشىىىىقىىا‬ ‫باشىپىغاندنال بېرر ئائىپىسىىنى ناھايىتى گەزە ‪ ،‬بەختپىك كۆرسىىتىېاتقان‬ ‫رەڭ‪ -‬ۇال ئۆچەشىىىىكە بىاشىىىىپىغىانىىدر‪ .‬ئىائىپىىدە رو ئېپىشىىىىتىال ۋاز‬ ‫كەچكەنىىدنال بېرر ھەر ئىككەيپەننىىىج ئەيىىخ‪-‬نۇقسىىىىىىانپىرننى ئوچۇق‬ ‫كۆرەلىدر‪ ،‬قو “دە ياشىىىىاۋترنشىىىىنى خالىمىدر‪ .‬كۆ پىدە داۋند بۇنىج‬ ‫تەسىرنگە ئۇچرندر دەب ئوياليتتى‪.‬‬ ‫ئۇالرنىج دتيىشىىدنغان ى گېپى قالمىغانىدر‪ ،‬ئەتىگەن‪-‬ئاخشىمى‬ ‫بىالىپىرر بىپەن بىرگە تىامىاق يېگەنىدە بىر نەچچە ئېغىز تىارا پىشىىىىىى‪،‬‬ ‫ىمى‪ ،‬كېتەتتى‪.‬‬ ‫قوياتتى‪ ،‬خاالس‪ .‬ئاندنال بۇ ئەمەلىيەتكە تەن بەرگەندە‬ ‫بەزندە ئېپال ئېرننىج ئۆزنگە دنققە بىپەن قاراۋاتقانپىقىنى كۆر ب قاالتتى‪،‬‬ ‫داۋند ئۇنىڭدنال بىر نەرسىىپەرنى سىورنماقچىدە قىالتتى‪ ،‬ئەگەر ئېپال باشىتا‬ ‫ئېغىز ئاچسىا ھەممىنى ئېتىراب قىپىشىقا تەييار ئىدر‪ .‬بەگەنگىچە بولغان‬ ‫ئاشىىىندارچىپىقى ۋە سىىاداقەتسىىىزلىكپىرننى ئېيتىشىىى مۇمكىال ئىدر‪.‬‬ ‫تەقە ئېپالنىج گەب سىىىورنشىىى ىنى كەتەتال تۇراتتى‪ ،‬ئەمما ئېپال ئۇنىڭدنال‬ ‫ھېچنېمە سورنمىدر‪.‬‬ ‫ئىپگىرر ئۇ تۇرمۇشىىمىز بۇزۇلمىسىۇن دەب ئۆزننى تۇتىېتپى‪ ،،‬ھەممە‬ ‫ئىشىنى بىپمەسىكە سىېپى‪ ،،‬ھې ئىشىتىال خەۋنرر يوقتە يەرگەن بولسىا‪،‬‬ ‫ئەمىدنپىكتە مەخپىيەتپىكنى بىپسىىىىىمۇ كىارر يوقتە يەر ۋاتىاتتى‪ ،‬بەلكى‬ ‫خاراكتېرندنكى بۇ ئۆزگىرن ‪ ،‬بۇ تەرۋاسىىىىزلى ‪ ،‬ئېرندنال ئۆزننى قاچۇرۇش‬ ‫ۋە تەمكىنپىىك ئېرننى قورقۇتۇۋاتىاتتى‪ ...‬ئېپال ئۆزننى ھېچقىاچىان بۇنىداق‬ ‫كەچپە ھېر قىپى‪ ،‬باقمىغانىدر‪ ،‬بولمىسىىىا تەقە بىر ئا ئىپگىرنكى‬ ‫ھىالىتى ھىازنرقىغىا زادر ئوخشىىىىىمىايتتى‪ .‬ئۇ چىاغىدا داۋنىد ئىائىپىسىىىىىنى‬ ‫قوغداش ئەچەن كىچىككىنە بىر ئى قىپى‪ ،‬قويسىىىىىمۇ خۇشىىىىالپىقتىال‬ ‫بېشىىىى ئاسىىىمانغا تاقىشىىىاتتى‪ .‬ئەمما ھازنر ئۇنداق ئەمەس‪ ،‬قانداقسىىىىگە‬ ‫بۇنداق بولۇب قالدر ئە بالىنىج ئانىسىىى بولغان بۇ ئايا قانداق بولۇب‬ ‫ئەمىدسىزلىككە تېتى‪ ،،‬ئۆزنگە دادن‪ ،‬يەزلەندر‬

‫‪200‬‬

‫ئۇ تېپېكوندا ېنېتقا ئېيتقاندە بەختسىىز ئىدر‪ ،‬ئەمىسىە نېمىشىقا‬ ‫تەلەيسىىىز خوتۇنالردە مۇنچىغا كىرنېتپى‪ ،‬زو زنيى‪ ،‬يىغالب ئولتۇرمايدۇ‬ ‫ئاشىىىىخانىدا تاماق ئېتىېتتى‪ ،‬كۆز يېشىىىىى تۆكمەيدۇ نېمىشىىىىقا ئۆيدنال‬ ‫قېچىېاتقىانىدە تىاالغىا چىقىى‪ ،‬ئىايپىنىى‪ ،‬كىرمەيىدۇ يىاكى غەزەبپىنىى‪،‬‬ ‫ئەينە قاچىالرنى يەرگە ئېتى‪ ،‬چاقمايدۇ‬ ‫ئېپال ئىا ىايىى‪ ،‬ىمىى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ھەر كەنى ئەتىگەنىدە ئەينەككە قىاراب‪،‬‬ ‫چىرايىدنكى ئۆزگىرنشىىىىپەرنى ئىزدەيتتى‪ .‬بىر قارنسىىىىا‪ ،‬تۇرمۇشىىىىىدا ھې‬ ‫ئۆزگىرن يوق‪ ،‬ئائىپىسىىىى يەنە شىىىۇ ئائىپە‪ ،‬ئۆزر ھەم بۇرۇنقى ئۆزر؛ بىر‬ ‫قىارنسىىىىىا‪ ،‬ھېچقىانىداق ئى بۇرۇنقىسىىىىىغىا ئوخشىىىىىمىايتتى‪ ،‬دتمە ‪ ،‬ئۇ‬ ‫ئۆزگىرنشپەرنىج دە ئوتتۇرنسىدا تۇرۇۋاتاتتى‪.‬‬ ‫كەررا‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل‪-5 ،‬ئاينىڭ ‪-5‬كۈنى‬ ‫شىىىىەمر تەبرنزر كەلگەنىدنال بېرر ئىا ئىالتە قېتىن تولۇب‪ ،‬ئىالتە‬ ‫قېتىن غىايىخ بولىدر‪ .‬بۇ ئىارنپىقتىا ئېرنن خۇددر ھىال ئىايىدە ھەر كەنى‬ ‫ئۆزگىرن‪ ،‬مەندنال ۋە ئوغۇلپىرندنال يىراقالب‪ ،‬باشقىچە ئادەم بولۇب قالدر‪.‬‬ ‫دەسىىىىپەتتە بۇ ئۆتكەنچى ئەھېا ‪ ،‬كېيىنچە بىر‪-‬بىرنىدنال زترنكىىدۇ دەب‬ ‫ئويپىغىىانىىىدنن‪ ،‬ئەممىىا ئۇنىىداق بولمىىىدر‪ .‬بەلكى بىر‪-‬بىرنگە تېخىمۇ‬ ‫باغپىنى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئىككىسىى بىرگە بولسىا غەلىتە سىەكەتكە چۆمەتتى ياكى‬ ‫تىچىر‪-‬تىچىر تىىارا پىشىىىىىىاتتى‪ .‬نېمىشىىىىقىىا ئۇزۇنىىدنال ئۇزۇن ىمىىى‪،‬‬ ‫كېتىدنغانپىقىپىرنغا‪ ،‬شىىىۇنچە گەتپەرنى نەدنال تاتىدنغانپىقىغا ھەيرانمەن‪،‬‬ ‫مەۋالنا ھەر قېتىن شىىەمر بىپەن سىىۆھبەتپەشىىكەندنال كېيىال ئۆزگىرن‪،،‬‬ ‫بىزگە شىىىىۇنچە يىا ‪ ،‬ئويچىان‪ ،‬ئۆزر بۇ يەردە‪ ،‬ئەممىا خىيىالى بىاشىىىىقىا يەردە‬ ‫ئادەمگە ئايپىنى‪ ،‬قاالتتى‪.‬‬ ‫ئۇالرنىج دۇنياسىىى ئىككى كىشىىىپىك دۇنيا بولۇب‪ ،‬ئەچىنچى ئادەم‬ ‫ھەرگىز سىىىغمايتتى‪ .‬ئۇالر بىر سىىۆزگە دە شىىۇ تەيتتە‪ ،‬شىىۇ تەرزدە اۋاب‬ ‫قايتۇراتتى؛ يەنە بىرال چاغدا ھەسىىرەتپىنى‪ ،،‬چو قۇر خىيالالرغا چۆكەتتى‪،‬‬ ‫قەلبى بىر‪-‬بىرنگە بىاغپىنىى‪ ،‬كەتكەنىىدر‪ .‬ئۇالر بەزر كەنپىرر شىىىىىامىالىدا‬ ‫تەۋرننىېاتقان بۆشىەكتە سىالماقپى بىپەن ئولتۇرۇب يەب‪-‬ئىچەتتى؛ بەزر‬ ‫كەنپىرر شىىاۋقۇنپۇق دەريادە تىنما سىىۆزلىشىىى‪ ،،‬كىتاب ئوقۇب‪ ،‬بىپپە‬ ‫ئايپىناتتى‪ .‬سەككىز يىپپى ئېرنن‪ ،‬بالىپىرننى ئۆز باالمدە بېقى‪ ،‬چوڭ‬ ‫قىپغىان ھەم بىپپە تەرزەنىا كۆرگەن بۇ ئىادەم ھىازنر يىا ئىادەمگە ئىايالنىدر‪.‬‬ ‫‪201‬‬

‫ئۇ تەقە ئۇخالۋاتقىانىدنال مېھرنگە قىانىمەن‪ ،‬كېچىپىرر ئۇخپىمىا يېنىىدا‬ ‫يېتى‪ ،‬نەتەسىىىپىرننى تىڭشىىىايمەن‪ .‬ئۇ تەقە كۆ پى يۇمشىىىاقپى بىپەن‬ ‫مېنى ئۆزننىىج خوتۇنىىدە كۆرگەنىدنال بىز يەنىال بۇرۇنقىىدە ئەر‪-‬خوتۇن‬ ‫بوالاليمىز دەب ئۆزەمگە تەسەلپىي تاتىمەن‪.‬‬ ‫دائىن ئەمىدلىك بولۇب‪ ،‬ھەممە ئى ئو شىپى‪ ،‬كېتىدۇ دەب ئۆزەمنى‬ ‫ئىشىەند ر شىكە تىرنشىىېاتىمەن‪ .‬شىەمر ھامان بىر كەنى كېتىدۇ‪ ،‬ئۇ دتگەن‬ ‫بەرنبىر ىاھىانكەزدر دەرۋن ‪ .‬مەۋالنىا بۇ يەردە يەنىال مەن بىپەن قىالىىدۇ‪ .‬ئۇ‬ ‫بۇ شىەھەرگە‪ ،‬امائەتكە‪ ،‬تالىپپىرنغا مەنسىۇب‪ .‬سىەۋرچانپى بىپەن كەتەش‬ ‫كېرە ‪ ،‬سىىىىەۋر قىاچىام توشىىىىىا دتگەنىدە ئۆتكەن كەنپەرنى‪ ،‬رۇمى يېنىمىدا‬ ‫تۇرغان ۋاقىتالرنى سېغىنىمەن‪.‬‬ ‫رۇمى ئىككىمىزنىىىج تو قىپىىىدنغىىانپى خەۋنرر تىىارقىىالغىىانىىدا‬ ‫بەزنپەر كەررا ئەسىىپىدە خىرنسىىتىدان‪ ،‬رنمپىقالر نەسىىپىدنال؛ ھەق دننغا‬ ‫كىرگەن تەقدنردنمۇ ئۇنىڭغا قانداق ئىشىىىنىسىىەن ئۇ بىزگە تەۋە ئەمەس‪.‬‬ ‫سىەندە بىر ئىسىالم ئالىمى ئەسىپىدە مۇسىۇلمان ئائىپىنىج قىزننى ئالسىا‬ ‫بوالتتى“ دتيىشىىكەنىدر‪ .‬ئەمما مەۋالنا ئۇالرنىج سىىۆزنگە قۇالق سىىالمىدر‪.‬‬ ‫شۇندنال بېرر تا ھازنرغىچە مەۋالناغا رەھمىتىن بار‪.‬‬ ‫ئىىانىىاتىولىىيە دنىنىالر‪ ،‬مەزھەتىپەر‪ ،‬ىئ ۆرب‪-‬ئىىادە ‪ ،‬ھىېىكىىايە‪-‬رنىېايەتىپەر‬ ‫ئارنپىشىىى‪ ،‬كەتكەن دنيار‪ ،‬ئوخشىىاش تاماق يەب‪ ،‬ئوخشىىاش ناخشىىىالردنال‬ ‫مۇ پىنى‪ ،،‬ئوخشىىاش خۇراتاتپىقالرغا ئىشىىىنى‪ ،،‬كېچىدە يەنە ئوخشىىاش‬ ‫چەشىپەرنى كۆرەلەيدنغان تۇرسىاق نېمىشىقا بىپپە ياشىىيالمىغۇدەكمىز ئىسىا‬ ‫تەيغەمبەرنىىج ئىسىىىىمى قويۇلغىان مۇسىىىىۇلمىان بوۋاقالر بىار‪ ،‬مۇسىىىىۇلمىان‬ ‫ئېقىنغا‬ ‫ئىنىكدانىپىرر ئېمىتكەن خىرنسىىىتىدان بوۋاقالرمۇ بار‪ .‬سىىەز‬ ‫ئوخشىىىىايىدۇ بۇ دنيىار‪ ،‬ھېكىايىپەر بىر‪-‬بىرنگە ئىارنپىشىىىىىى‪ ،‬كەتكەن‪ ،‬ئەگەر‬ ‫خىرنسىتىدانالر بىپەن مۇسىۇلمانالر ئوتتۇرنسىىدا توسىاق بولسىا‪ ،‬بۇ توسىاقنىج‬ ‫ئىككى تەرەتتىكى ىاھىپالر ئېيتقىانىدە ‪ ،‬ئۆتكىپى بولمىايىدنغىان توسىىىىىاق‬ ‫ئىكەنپىكىگە ئىشەنمەيمەن‪.‬‬ ‫مەۋالنىادە دا پى ئۇلىمىانىىج خوتۇنى بولغىاچقىا كىشىىىىىپەر مېنى‬ ‫ئىالىمالرنى بە ھۆرمەتپەيىدۇ دەب ئوياليىدۇ‪ ،‬ئەمەلىيەتتە ئۇنىداق ئەمەس‪.‬‬ ‫ئالىمالر ى نەرسىىىىىنى بىپىدۇ‪ ،‬ئەمما ئېتىقاد دتگەن نەرسىىىىە ئەقپەن ۋە‬ ‫نەقپەن ئىايىدنڭپىشىىىىىامىدۇ يىاكى ئۇنىڭغىا ھەقىقىي ئەمە قىپى ئىارقىپى‬ ‫نامايەن بوالمدۇ ئۇسىىىتازالر بەزندە چەشىىىەنمە تەس گەتپەرنى قىپىدۇكى‪،‬‬ ‫نىېىمە دەۋاتىقىىانىپىىقىىنىى بىىپەلىمە قىىالىىمەن‪ .‬خىىرنسىىىىىتىىدىىانىالر ئىە‬ ‫بىرلىك“ تەلىماتىنى قوبۇ قىپغانپىقى ئەچەن مۇسىۇلمان ئالىمالر ئۇالرنى‬ ‫‪202‬‬

‫ئەيبپەيدۇ؛ مۇسىۇلمانالر قۇرئان مۇكەممەلدۇر“ دتگىنى ئەچەن خىرنسىتىدان‬ ‫ئالىمپىرر ئۇالرنى تەنقىدلەيدۇ‪ .‬ئىككى دنال مۇخپىسىىپىرر گويا بۇ ئىككى‬ ‫دنال بىر‪-‬بىرندنال ئاسمان‪-‬زتمىال يىراقپىشى‪ ،‬كەتكەندە تىكىرلىشىدۇ‪.‬‬ ‫دننىي ئالىمالر ئۆزئارا تارتىشىىىى‪ ،‬تۇرغان بىپەن‪ ،‬ئاناتولىيىدە ياشىىىاۋاتقان‬ ‫ئىاۋام خىرنسىىىىتىدىانالر بىپەن مۇسىىىىۇلمىانالرنىىج بىرلىككە كېپەلەيىدنغىان‬ ‫تەرەتپىرر كۆب بولۇب‪ ،‬بىر ئاسىىماننىج تېگىدە ياشىىاۋاتقان بىر زتمىننىج‬ ‫بالىپىرندۇر‪.‬‬ ‫ئۇالر دەيدۇكى‪ ،‬خرنسىىتىدان دننىغا كىرگەن مۇسىىۇلمانالرغا ئەڭ تەس‬ ‫كېپىدنغىنى ئە بىرلىك“ تەلىماتىنى قوبۇ قىپىشىىىتۇر‪ .‬شىىىۇنداقال بۇ‬ ‫دننىدنال چىقىى‪ ،‬كەتكەن مۇسىىىىۇلمىانالر ئەچەنمۇ ئەڭ تەس بولغىنى ئە‬ ‫بىرلىىك“ تەلىمىاتىنى رە قىپىشىىىىتۇر‪ .‬ئۆزەمنى ئېيتسىىىىام‪ ،‬ئىسىىىىانىىج‬ ‫ئالالھنىج ئوغپى ئەمەس‪ ،‬بەندنسىى ئىكەنپىكىگە خېپى ئاسىان ئىشىەندنن‪.‬‬ ‫قۇرئاندا ھەزرنتى ئىسىىىا ھەققىدە نېمە دتيىپگەن شىىىەبھىسىىىىزكى‪ ،‬مەن‬ ‫ئالالھنىج بەندنسىىىى‪ ،‬ئالالھ ما ا كىتاب نازن‪ ،‬قىپدر ۋە مېنى تەيغەمبەر‬ ‫قىپى‪ ،‬ئەۋەتتى‪ .‬مۇسىۇلمان بولغان چېغىمدا بۇنى باشىتىال قوبۇ قىپدنن‪.‬‬ ‫مىىا ىىا تىىاس كەلگىنى ھەزرنتى مەريەمنى تىىاشىىىىپىېتتى بولىىدر‪ .‬بۇنى‬ ‫ھېچكىمگە‪ ،‬ھەتتا مەۋالناغىمۇ دتيەلمىدنن‪.‬‬ ‫گەتنى راسىتىنى قىپغاندا‪ ،‬شىەمسىىدنال تەبرنزر ئۆيىمىزگە كەلگەندنال‬ ‫بېرر كىالالم ىايىىدا ئەمەس‪ ،‬ھەزرنتى مەريەمنى بە يىاد ئېتىىدنغىان بولۇب‬ ‫قالدنن‪ .‬ئۇنىڭغىا دۇئا قىپمىا دتسىىىىەممۇ كۆ پەم ئۇنىمىايدۇ‪ .‬بۇنداق چاغدا‬ ‫گۇناھ تۇيغۇسىى مېنى ئى ‪-‬ئىچىمدنال تەگەشىتەرنېتتىدۇ‪ .‬مەريەمنى زنكرر‬ ‫قىپىى‪ ،‬يېڭى دننىن ئىسىىىىالمىيەتتىال يەز ئۆر ۋاتىمەنمۇ نېمە مەۋالنىادنال‬ ‫سىىورا دەيتتىن‪ ،‬ئەمما دندارلىشىىىشىىمۇ تەس بولۇۋاتقاندا بۇنداق سىىەزگەر‬ ‫سوئالنى قانداق سورايمەن‬ ‫بۇ سىىىرنى ھېچكىن‪ ،‬ھەتتا بىز ھەممە گەتنى دتيىشىىىدنغان قوشىىنام‬ ‫سىىىىەفىيەمۇ بىپمەيدۇ‪ ،‬چەشىىىىەنمەيدۇ‪ .‬دەردنمنى ئېرنمگە ئېيتا دەيمەن‪،‬‬ ‫قىانىداق ئېيتىمەن ئۇنى ئۆزەمىدنال تېخىمۇ يىراقالشىىىىتۇرۇۋتتىشىىىىتىال‬ ‫ئەنسىىىرەيمەن‪ .‬ئىپگىرر مەۋالنا بارلىقىن ئىدر‪ ،‬ھازنر سىىايەمگىال ئوخشىىاب‬ ‫قالدر‪.‬‬ ‫ئەمىدر بىپىدنمكى‪ ،‬بىر ئەر بىپەن بىر ئۆيىدە يىاشىىىىىاب‪ ،‬بىر كىارنېاتتىا‬ ‫يېتىپمۇ ئۇنىج ۋنسىىالىغا يەتكىپى بولمايدنكەن‪ .‬دتمە ‪ ،‬ئىنسىىان بىرننى‬ ‫يىراقتىال ئەمەس‪ ،‬يېقىندننمۇ سىىېغىنىدنكەن‪ .‬بىر ياسىىتۇققا نەچچە يى‪،‬‬

‫‪203‬‬

‫بىاش قويغىان ئېرنىج بىر ئەتىگىنى تۇيۇقسىىىىىز يىا‬ ‫قاالاليدنكەن‪.‬‬

‫ئىادەمگە ئۆزگىرنى‪،‬‬

‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-12‬كۈنى‬ ‫نېمە توال قورقۇن ‪ ،‬ۋەھىمە ۋە چەكپىمە‪ ...‬شىۇنداق ئىنسىانالر باركى‪،‬‬ ‫ھەر يىپى رامىزانىدا روزا تۇتىىدۇ‪ ،‬ھەر ھېيتتىا گۇنىاھىنىىج كىاتىارنتى ئەچەن‬ ‫قۇربىانپى قىپىىدۇ‪ ،‬ھە گە‪ ،‬ئۆمرنگە بىارنىدۇ‪ ،‬كەنىدە بەش ۋاق نىامىاز ئوقۇب‬ ‫سىىە دە قىپىدۇ‪ ،‬ئەمما قەلبىدە سىىۆيگە‪ ،‬ۋاتادنال ئەسىىەر يوق‪ .‬ئۇ ھالدا بۇ‬ ‫ئىنسىىىان نېمىگە اتا تارتىدۇ ئىشىىىقسىىىىز ئېتىقاد بوالمدۇ سىىىۆيمە ۋە‬ ‫سىىۆيەلمە تۇرۇب دائىن بىر نەرسىىىپەردنال قاقشىىاب كوتۇلداب تۇرۇب ئىمان‬ ‫ئېيتى مۇمكىنمۇ ئىشى ى بولمىسىىىا ئىبادە “ قۇرۇق سىىىۆز‪ ،‬يانمۇ يان‬ ‫تىزنپغىان ئىالتە تىاۋۇش‪ ،‬تېشىىىىى تىا ‪-‬تىا ‪ ،‬ئىچى غىا ‪-‬غىا نەرسىىىىىىدۇر‪.‬‬ ‫ئىنسىان ئالالھ ۋە ئىنسىانغا بولغان كەچپە مۇھەببىتىنى چىال يەرنكىدنال‬ ‫ھېر قىپى‪ ،،‬ئىش بىپەن‪ ،‬ئىش ئوتىدا ئىمان ئېيتىشى كېرە ‪.‬‬ ‫ئىنسىىىىىانالر ئىالالھنى قىانىداقتۇر ئىاسىىىىمىانىدا يىاكى يەردە دەب ئوياليىدۇ‪،‬‬ ‫بەزنپىرر ئۇنى مەككە‪ ،‬مەدننەدنال ياكى مەھەلپىسىىىىىدنكى مەسىىىىچىتتىال‬ ‫ئىزدەيدۇې ئالالھ بىر ماكانغا سىىىغامدۇ بۇ نەقەدەر بەيە غەتپە ې ئۇ تەقە‬ ‫بىرال يەردە‪ −‬ئاشىىىقالرنىج كۆ پىدە‪ .‬شىىۇ ا ئالالھ تائاالئ مېنى ئاسىىمان‪-‬‬ ‫زتمىال سىىغدۇرالمايدۇ‪ ،‬مەن تەقە ئىمان ئېيتقان بەندنپىرنمنىج قەلبىگە‬ ‫سىغىمەن“ دتگەن ئەمەسمۇ‪.‬‬ ‫قارا شۇ ئەخمەقپەرگە‪ ،‬ئالالھ بىپەن سودنپىشىشقا ئۇرۇنىدۇ‪ .‬يەنى سەن‬ ‫خىپمۇ يىامىانپىقالرنى ئويالب‪ ،‬ئۇنىىج‪-‬بۇنىىج غەيېنتىنى قىپىى‪ ،،‬بىراۋنىىج‬ ‫خوتۇن‪-‬قىزلىرننى ھاقارەتپەب‪ ،‬قولۇڭ ئىشىتا‪ ،‬كۆز ڭ زننادا‪ ،‬مەسىچىتتىال‬ ‫چىقىپال ئوقۇغىان نىامىزنڭنى ئۇنتۇب‪ ،‬ئىانىدنال ئىككى قوينى قۇربىانپى‬ ‫قىپى‪ ،،‬تۆ ‪-‬بەش دۇئانى ئوقۇب قويسىىىىاڭ ھەممە ئىشىى ى ىج ھە بولغان‬ ‫بوالمدۇې ئەگەر ئاۋۋا قەلبىڭنى تاكالشىىىنى بىپمىسىىىەڭ تاھارە ئالىمەن‬ ‫دەب ئاۋارە بولما‪ .‬مېنىج رەببىن سىىىىەندەكپەر بىپەن سىىىىودنپىشىىىىىدنغان‬ ‫تىجىارەتچى ئەمەس‪ ،‬مېنىىج رەببىن دەتتەرنىىج بىر تەرنپىگە گۇنىاھ‪ ،‬بىر‬ ‫تەرنپىگە سىىىاۋاب يېزن‪ ،،‬بىر قولىدا تارازا‪ ،‬بىر قولىدا قەلەم تۇتۇب ئۇنىج‬ ‫ھېسابىنى چىقىرندنغان باققا ئەمەس‪ ...‬مېنىج رەببىن ئۇنداق ئۇششاق‬

‫‪204‬‬

‫ھېسىابالردنال بىھا ە ‪ ،‬ئۇ غايە ئۇلۇغ گەزەلپىك‪ ،‬تەتمەس‪-‬تەگىمەس نۇر‪،‬‬ ‫چەكسىز مەرھەمە ۋە رەھمەتتۇر‪.‬‬ ‫نېمىشىىىىقا مەن بۇتقا ياكى باشىىىىقا ئىالھقا چوقۇنغىدەكمەن مېنىج‬ ‫رەببىن دائىن تىرنكتۇر‪ ،‬ئىسىىىمى ھەييۇن پمە گە تىرنك)‪ .‬نېمىشىىىقا ازا‪،‬‬ ‫چەكپىمىپەر‪ ،‬گۇمىان ۋە ھېسىىىىىابالردنال قۇتۇاللمىىايمەن مېنىىج رەببىن‬ ‫سىىىىۆيگەچى ۋە سىىىىۆيەلگەچى ھەق زاتتۇر‪ ،‬ئىسىىىىمى ۋەدۇد پمېھرنبىان)‪،‬‬ ‫ئالالھنىج ھەر ۋاقىا ھەممە گەتنى ئا الب تۇرندنغانپىقىغا ئىشىىىنىدنغان‬ ‫تۇرسىام نېمىشىقا باشىقىالرنىج كەينىدنال غەيېە قىپىمەن ئۇنىج ئىسىمى‬ ‫راقىخ پكۆزەتكەچى)دۇر‪ .‬تىزنن بوشىاب ماغدۇرۇم كەتكىچە‪ ،‬نەتسىىن توختاب‪،‬‬ ‫يەرنكىن سوقۇشتىال توختىغىچە ئۇنى مەدھىيىپەش ئەچەن ناخشا ئېيتى‪،،‬‬ ‫ئۇسىسىۇ ‪-‬سىاما ئوينايمەن‪ .‬ئۇ ما ا ئۆز رۇھىدنال ان پنەتەس) بەرگەنىكەن‪،‬‬ ‫مەنمۇ ھەر نەتەسىىىتە ئۇنى ياد ئېتىمەن‪ .‬چەكسىىىىزلىكتە بىر زەررە‪ ،‬ئىشىى‬ ‫ئوتىىدا بىر يىالقۇن ۋە ئۇ يىاراتقىان تۇختىا بىنىانىىج توتىسىىىىىنىىج توتىسىىىىى‬ ‫بولغىچە نەتسىىىىىمنى كەكەم‪-‬تىىالقىىان قىپىمەن‪ .‬مىىا ىىا رنزن قىپىى‪،‬‬ ‫بەرگەنپىرر ئەچەنال ئەمەس‪ ،‬ما ا بەرمىگەنپىرر ئەچەنمۇ شىەكرر قىپىمەن‪،‬‬ ‫چەنكى ما ا نېمىنىج تايدنپى ئىكەنپىكىنى تەقە ئۇ بىپىدۇ‪.‬‬ ‫ي ىەگ ىەرمە تە ت ىە نە چەى ىەزام‪ :‬ئ ىەنسەەەەە ەەان قەەە ەەەرە ەلىە ەەك مە ۈە لەۇق‪ ،‬يە ە‬ ‫مەۋجۇداتالر ىەئ ئەڭ قەەە ەەەرە لىكى بولغەا ىكەن‪ ،‬مەاڭغەان ھەر قەدل ىەدە‬ ‫ئ رلنىەئ ئەالالھنىەئ يەر يۈر لەدلكى ۈەلىپىسەەە ەەى(ئىزبەاسەەە ەەارى) ئىكە لىكىنى‬ ‫ئويالپ‪ ،‬قەۇ ىدغا مۇ اسەىا ھەرلكەە قىلىشەى كېرەك ئىنسەان امراتلىشەىا‬ ‫كەتسەەەى ۇ‪ ،‬ت ھ ە تكە ئۇچرلسەەەى ۇ‪ ،‬تۈرمىگە كىرسەەەى ۇ‪ ،‬ھەتتا ئەسەەەىرگە‬ ‫چۈقەسەى ۇ ۈەلىپە بولۇقە ا ‪،‬يىق مەغرۇر‪ ،‬جەسەۇر‪ ،‬ۈاتىرجەم رھھىدلك ۋار‬ ‫كەچ ەسلىكى كېرەك‬ ‫سىىىېنىڭكى سىىىېنىج‪ ،‬مېنىڭكى مېنىج“ دەيدۇ‪ ،‬تەرنقە‬ ‫شىىىەرندە‬ ‫بولسا سېنىڭكى سېنىج‪ ،‬مېنىڭكىمۇ سېنىج“ دەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۇ اھىپالر ئالالھ ئىشىقىدا ئۆزننى يوق قىپى‪ ،،‬نەفسىى بىپەن ىھاد‬ ‫قىپماقتا يوق‪ ،‬ھە دەب باشىىقىالر بىپەن سىىوقۇشىىۇب‪ ،‬ئەۋالدمۇ ئەۋالد ئۆ ‪-‬‬ ‫ئاداۋە تارقىتىدۇ‪ .‬ئەگەر ئىنسىىاننىج كۆزندە كېسىىە بولسىىا ھەممە نەرسىىە‬ ‫خىرە كۆر نىدۇ‪ .‬بىر ايدا يەر تەۋرەب‪ ،‬قۇرغاقچىپى بولسىىىىا ياكى باشىىىىقا‬ ‫ئىاتەتپەر يەز بەرسىىىىە ئىالالھنىىج غەزنپى كەلىدر دەب بىپىىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‬ ‫ئىالالھ رەھمىتىن غەزنپىمىدنال غىالىى‪ ،‬كەلىدر“ دتمىگەنمىىدر شىىىىۇنىداق‬ ‫دەۋاتسىىمۇ ئالالھنىج ئۆزلىرندنال ئۆ ئېپىشىىنى كەتەب قاراب تۇرۇشىىدۇ‪،‬‬

‫‪205‬‬

‫بىپەن ئۆتكەزنىدۇ‪ ،‬قوتىالپى‬

‫ھىايىاتىنى قىارامپى ۋە ئۆ ‪-‬ئىاداۋە‬ ‫ۋۇ ۇدننى ئورنېالغان قارا بۇلۇتتۇر‪.‬‬ ‫يالغۇز دەرەخكە قاراب ئورماننى كۆزدنال قاچۇرما‪ ،‬ئۇ ئايە ‪ ،‬بۇ ئايەتپەرگە‬ ‫تىاقىشىىىىىى‪ ،‬قىالمىا‪ ،‬ئىايەتپەرنى بىر تەتەن قۇرئىاننىىج نۇرنىدا ئوقۇش كېرە ‪،‬‬ ‫ھەممە نەرسە ئۇنىج ئۆزنگە يوشۇرۇنغان‪.‬‬ ‫ىاھىپالر مۇقەددەس قۇرئىان كەرنمنىىج ئۆزننى‪ ،‬تەتەن قىسىىىىمىنى‬ ‫مۇتىالىدە قىپمىا ‪ ،‬بىر‪-‬ئىككى ئىايەتپىرنگىال ئېسىىىىىپىى‪ ،،‬ئۇرۇشىىىىخۇمىار‬ ‫ئىىدنيىسىىىىىگە مىاس كېپىىدنغىان ئەمر‪-‬بۇيرۇقالرغىا مەھكەم يېپىشىىىىىى‪،،‬‬ ‫ئىادەمپەرگە توختىمىا ۋەز سىىىىۆزلەيىدۇئ قىيىامە كەنى قىپىدنال ئىنچىكە‪،‬‬ ‫قىپىچتىال ئىتتىىك سىىىىىرا كۆۋر كىىدنال ئۆتەشىىىىكە مە بۇر بولىمىز‪.‬‬ ‫كۆۋر كتىال ئۆتەلمىگەن گۇنىىاھكىىارالر ئىىاسىىىىتىىىدنكى ەھەننەمگە غۇالب‬ ‫چەشىىىىەب‪ ،‬زەبىانىيپەرپ ىازالىغۇچى تەرنشىىىىتىپەر)نىىج قولىىدا مە گە ئىازاب‬ ‫چېكىدۇ‪ .‬ئىمان بىپەن ياشىىىغان تەزنپەتپىك كىشىىىپەر بولسىىا كۆۋر كتىال‬ ‫ئۆتەب‪ ،‬خورمىا ۋە ھۆر قىزالر بىپەن مۇكىاتىاتالنىدۇرۇلىىدۇ“‪ .‬ئۇالرنىىج ئىاخىرە‬ ‫ھەققىىدە بىپىىدنغىانپىرر شىىىىۇنچىپىىك‪ ،‬يىا ەھەننەمىدنال قورقىىدۇ يىاكى‬ ‫ەننەتنى تەمە قىپىدۇ‪ .‬ھالبۇكى‪ ،‬ئەسىپى ھەقىقە ئالالھنىج ئىشىقىدۇر‪،‬‬ ‫بۇنى ئۇالر ئۇنۇتقانې‬ ‫يىگىرمە بەقەەەىنچى ىزام‪ :‬جە نەە بىلەن جەھە نەمنى كەلگۈسەەەىدلك‬ ‫ئىزد ل ە‪ ،‬ھەر ئىككىسە ەەى ھارلر مۇقە ەەۇ يەردە قاچا كى بىرلنى سە ەەەمى ىن‪،‬‬ ‫ۈالىس‪ ،‬چىك ىيەت تە ياۈشى ك رەلىسەك‪ ،‬بىز جە نەتتەت ئەگەر بىر كى لەر‬ ‫بىلەن ئۇرۇقەسەاق‪ ،‬ە رەە‪ ،‬ھەسەەە‪ ،‬ئ ‪ -‬ئادەۋەتكە كىرلشەىا قالسەاق‪،‬‬ ‫قۇئان جەھە نەمگە غۇ‪،‬پ كېتى ىز‬ ‫ئىپگىرر ئېغىر گۇنىىاھ قىپىىى‪ ،،‬ئەمىىدر ۋنجىىدانى ئۇنىىىج يەرنكىنى‬ ‫چىاشىىىىقىانىدە غىا ىاۋاتقىان بىر ئىادەمنىىج چېكىېاتقىان ئىازابىىدنال بەتتە‬ ‫ەھەننەم بوالمدۇ ئۇ ئادەمدنال سىىىىوراب باق‪ ،‬ەھەننەمنىج نېمىپىكىنى‬ ‫سىىا ا ئېيتى‪ ،‬بەرسىىۇن‪ .‬ئىنسىىانالرغا ماددني‪ ،‬مەنىېر ەھەتتىال تايدنسىىى‬ ‫تېگىېاتقان‪ ،‬كىشىىىگە ئازار بەرمە بەلكى تەسىىەلپىي بېرندنغان‪ ،‬چەكسىىىز‬ ‫مۇھەببە زەنجىرننىج بىر ھالقىسىىىىى بواللىغان ۋە كائىنا سىىىىىرلىرننى‬ ‫ئىازراق بولسىىىىىمۇ ھېر قىاللىغىان كىشىىىىىنىىج خىاتىر ەمپىكىىدنال ئۆتە‬ ‫ەننە بوالمدۇ ئۇ ئادەمدنال سىىوراب باق‪ ،‬ەننەتنىج نېمىپىكىنى سىىا ا‬ ‫ئېيتى‪ ،‬بەرسۇن‪.‬‬ ‫ئۆلەمدنال كېيىنكى ئىشىالرنى نېمانچە ئويالب كېتىسىەن ھاياتىمىزدا‬ ‫ئىشى بىپەن ياشىىيااليدنغان ياكى ياشىىيالمايدنغان‪ ،‬توغرا ياشىىيااليدنغان‬ ‫‪206‬‬

‫ئۇالرنىىج‬

‫بىردننبىر تۇرسىە ھازنرقى زاماندۇر‪ .‬ئاشىىقالرغا ەھەننەمدە ئازاب چېكى‬ ‫قورقۇنچى يىىاكى ەننەتتە مۇكىىاتىىاتالنىىدۇرۇلۇش ئىىارزۇسىىىىى رەھبەرلىىىك‬ ‫قىاللمىايىدۇ‪ .‬ئۇالر ئىالالھ تىائىاالنىىج دەرگىاھىىدا‪ −‬چەكسىىىىىزلىىك دتڭىزنىدا‬ ‫ئەزندۇ‪ ،‬سىىوتىالر ئالالھنى ياخشىىى كۆرندۇ‪ ،‬بۇ بىېاسىىىتە‪ ،‬تەمەسىىىز‪ ،‬خالىر‬ ‫سۆيگەدۇر‪.‬‬ ‫ئىاھ ھەممە نەرسىىىىە ئىشىىىىقتىال‪ ،‬ئىشىىىىقتىال ئىاۋۋا ‪ ،‬ئىشىىىىقتىال‬ ‫كېيىال‪...‬ئىشىىىى زتمىنىدنكى ئەڭ قەدنمىي‪ ،‬ئەڭ كەچپە ئەندەنىىدۇر‪.‬‬ ‫ئىشى چەتكە قېقىپىدۇ ئەمما چەتكە قاقالمايدۇ‪ .‬ئىشى ئازار يەيدۇ‪ ،‬ئەمما‬ ‫چەمەلىگىمۇ ئازار بەرمەيدۇ؛ بۇنى سىىەن ئاشىىى بولغاندنال چەشىىىنىسىىەن‪،‬‬ ‫يەرنكىج گويا كەمەش يى‪ ،‬كالپىكى سىىىىېپىنغان تە خالتىغا ئايپىنىدۇ‪،‬‬ ‫سىىىەن بۇ نازۇ كۆ پەڭ بىپەن ھېچكىمنى رەنجىتىشىىىنى خالىمايسىىىەن‪،‬‬ ‫ئۆلەب كەتكەن ۋە ياشىىاۋاتقان ئاشىىقىالرنىج قاتارنغا قېتىپىسىىەن‪ ،‬قورقماې‬ ‫ئىشىىىىقتىا يوق بولغىان ھىامىان زاھىرني سىىىىەتەتپەر‪ ،‬كىالپىىدنكى قىاتمىا‬ ‫چەشىىىەنچىپەر كۆتەككە ئايپىنىدۇ‪ .‬ئۇنىڭدنال كېيىال مەن“ دتگەن نەرسىىىە‬ ‫مەن“لىىك نۆلگە تەڭ بولىىدۇ‪ ،‬ئۇ يەردە شىىىىەرندە ‪،‬‬ ‫قىالمىايىدۇ‪ ،‬بىارلى‬ ‫تەرنقە ‪ ،‬مەرنپە دتگەنپەر قالمايدۇ‪ ،‬تەقە ھەقىقەتال قالىدۇ‪...‬‬ ‫ئۆتكەندە مەۋالنا بىپەن بۇ مەسىپىنى ئويالۋاتقاندا ئۇ توساتتىال كۆزننى‬ ‫يۇمۇب‪ ،‬تۆۋەندنكى مىسراالرنى ئوقۇدرئ‬ ‫مەن خىرنستىدان ئەمەس‪،‬‬ ‫يەھۇدني‪ ،‬تارنر يا مۇسۇلمان ئەمەس؛‬ ‫مەن غەربپىك يا شەرقپى ئەمەس‪،‬‬ ‫ئايرنمپىقنى تاشپىغان ھامان‪،‬‬ ‫ئىككى ئالەمنىج بىرلەشكەنپىكىنى كۆرد م‪.‬‬ ‫مەۋالنا مەن شىىىائىر بواللمايمەن‪ ،‬شىىىېدىرنىمۇ بە ياخشىىىى كۆر ب‬ ‫كەتمەيمەن“ دەيدۇ‪ ،‬ئەمما ئۇنىج ئىچىدە سىىرتقا چىقىشىقا تەييارلىنىېاتقان‬ ‫شىىائىر‪ ،‬بەلكى ناھايىتى بەيە شىىائىر بارې ئۇ ئايرنمپىقنى بۇرۇندنال تەر‬ ‫ئەتكەن بولۇب‪ ،‬باشىىىىقىالرغا ئايرنن‪-‬ئايرنن كۆر نگەن نەرسىىىىە ئۇنىڭغا بىرال‬ ‫نەرسە بولۇب كۆر نىدۇ‪.‬‬ ‫شىىۇنداق‪ ،‬مەۋالنا توغرا دەيدۇ‪ ،‬ئۇ شىىەرقپى ياكى غەربپىك ئەمەس‪ ،‬ئۇ‬ ‫باشىىقا دۇنيادنال كېپىېاتىدۇ ھەم باشىىقا مەنبەدنال‪ −‬ئىش ى شىىەرندىتىدنال‬ ‫ئوزۇق ئېپىېاتىدۇ‪.‬‬

‫‪207‬‬

‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-12‬كۈنى‬ ‫ئېپال «ئىشى شىەرندىتى» نى ئوقۇب‪ ،‬تەقرنز يازندنغان ئىشىىنى ئاخىر‬ ‫تەگەتتى‪ ،‬ئۇ رومان ھەققىدنكى چەشىىەنچىپىرننى ئەزنز بىپەن ئورتاقپىشىىا‬ ‫دتسىىىىىمۇ‪ ،‬كەسىىىىىى‪ ،‬ەھەتتىال توغرا بولمىا قىاالرمۇ دەب ئويالب ئۆزننى‬ ‫تۇتۇۋالدر‪ .‬ئى بىپەن ئىشى ى ئارنپىشىىىى‪ ،‬قالماسىىىپىقى‪ ،‬ئاۋۋا ئۆزنگە‬ ‫بېرنپگەن ۋەزنپىنى تامامپىشىىى كېرە ئىدر‪ .‬ئۇ ھەتتا كىتابپۇرۇشىىالردنال‬ ‫رۇمى ھەققىىدە قىانىداق كىتىاب ئۇچرنسىىىىىا ئىالغىانپىقىنى‪ ،‬ھەر ئىاخشىىىىىمى‬ ‫ئۇخالشىىىىتىال بۇرۇن «مەسىىىىنەۋر»دنال بىر نەچچە بە ئوقۇيىدنغىانپىقىنى‬ ‫ئەزنزگە ئېيتمىىدر‪ .‬رومىاننىىج ئىاتتورر بىپەن رومىاننى ئىارنالشىىىىتۇرۇب‬ ‫قويمىىدر‪ .‬ئەممىا ‪-12‬ئىيۇن كەنى شىىىىۇنىداق بىر ھىا يەز بەردنكى‪ ،‬ئى‬ ‫بىپەن ئىش ئارنسىدنكى چە ‪-‬چېگرننى بۇزۇۋەتتى‪.‬‬ ‫ئېپال رۇبىنسىتېال مۇشىۇ ۋاققىچە ئەزنزنىج كىمگە ئوخشىايدنغانپىقىنى‬ ‫بىپمەيتتى‪ ،‬ئۇنىج بىرەر تارچە رەسىىىمىنىمۇ كۆر ب باقمىغان تۇرسىىا نەدنال‬ ‫بىپسىىىىۇن ئۇ تورغا يولالب قويغان رەسىىىىىمپىرنگە ئۆزننىج رەسىىىى ىمىنى‬ ‫قىسىىىىتۇرمىغانىدر‪ .‬راسىىىىتىنى ئېيتقاندا‪ ،‬ئۆزر بىپەن خە يېزنشىىىىقان‬ ‫ئادەمنىج چىرايىنى كۆرمەسىىپىك ئېپالغا دەسىىپەتتە قىززن تۇيۇلغانىدر‪.‬‬ ‫ئۇنىىىج تەققى‪-‬تۇرقى مۇھىن ئەمەس ئىىىدر‪ ،‬ئۇنىىىج رەسىىىىىمىنى كۆر ب‬ ‫بىاققۇسىىىىى‪ ،‬ئۆزننىىج رەسىىىىىمىنىمۇ ئەۋەتىى‪ ،‬بەرگەسىىىىى كەلمىگەنىىدر‪.‬‬ ‫مۇشىىىۇنداق بولسىىىا تېخىمۇ ياخشىىىى‪ ،‬تېخىمۇ سىىىىرلى بوالتتى‪ .‬ئەمما‬ ‫ۋاقىتنىج ئۆتەشىگە ئەگىشى‪ ،‬ئۇنىج كىمگە ئوخشايدنغانپىقىغا قىزنقىشقا‬ ‫بىاشىىىىپىىدر‪ ،‬تىاتشىىىىۇرۇۋالغىان خەتپەردە ئۇنىىج بىرەر تىارچە رەسىىىىىمىنىىج‬ ‫بولۇشىىىنى ئەمىد قىپىدنغان بولۇب قالدر‪ ،‬ئۇنىج ئۆزندنال رەسىىىن تەلەب‬ ‫قىپمىغىنىغا سىە ھەيران ئىدر‪.‬ھەممە نەرسىە ئۆز سىەرنتى بىپەن نامايەن‬ ‫بولۇۋاتقان بۇ دۇنيادا بىر ئىنسىىىىاننىج تۇرقى‪-‬سىىىىىياقىنى كۆرمە تۇرۇب‬ ‫ئۇنىج بىپەن دوستالشقىپى‪ ،‬يېقىنالشقىپى بوالمدۇ‬ ‫شىىىىۇنىداق قىپىى‪ ،‬ئېپال بىر كەنى تۇرۇتال ئەزنزگە ئۆزننىىج بىر تىارچە‬ ‫كونا رەسىىىىمىنى يولپىدر‪ .‬رەسىىىىمدە ئۇ كەڭ بالكوندا ئولتۇراتتى‪ ،‬يېنىدا‬ ‫سىىۆيەمپە ئىتى‪ ،‬ئۇچىسىىىدا مار ان رە پىك نەتر كىيىن‪ ،‬بەختىيار ھەم‬ ‫مەيەس ھالەتتە كەلەمسىىىىىرەب تۇراتتى‪ .‬ئىتقا تايىنى‪ ،‬تۇرغاندە ‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫تاسىمىسىىنى چىج تۇتۇۋالغانىدر‪ ،‬ئەسىتىدنكى كۆ ئاسىمان گويا ياماقپى‬ ‫داسىىتىخاندە كەلرەڭ‪ ،‬سىىۆسىىەن‪ ،‬سىىېرن رە دە ئېچىپغانىدر‪ .‬بۇ ئۇنىج‬ ‫‪208‬‬

‫ئەڭ ياخشىىى كۆرندنغان رەسىىىمى بولمىسىىىمۇ‪ ،‬ئۇنىڭدا بىر خى‪ ،‬سىىىرلىك‬ ‫كەيپىيا بار ئىدر‪ ،‬ھې بولمىسىىا ئۆزر مۇشىىۇنداق ھېر قىالتتى‪ .‬ئۇ بۇ‬ ‫رەسىىىمنى ئېپخەتكە قوشىىۇب يولپىدر‪ ،‬بۇ ئارقىپى ئەزنزدننمۇ بىر رەسىىىن‬ ‫تەلەب قىپغان بولدر‪.‬‬ ‫ئارندنال ئۇزاق ئۆتمە ئەزنزنىج رەسىىىمى كەلدر‪ ،‬ئېپال ئۇنىج ئەمدر‬ ‫كىمگە ئوخشايدنغانپىقىنى كۆردر‪.‬‬ ‫بۇ سىەرە يىراق شىەرقتە تارتىپغاندە قىالتتى‪ ،‬سىەرەتتە چېچى قارا‪،‬‬ ‫كۆزر قىسىىىىمىاق‪ ،‬چوڭ‪-‬كىچىىك ‪ 10‬نەچچە بىاال‪ ،‬ئۇالرنىىج ئوتتۇرنسىىىىىىدا‬ ‫كاناتتىال قارا يەكتە ‪ ،‬قارا ئىشىتان كىيىېالغان ئەزنز قاراب تۇراتتى‪ ،‬بۇرنى‬ ‫ئۇزۇن‪ ،‬قا شىارلى ‪ ،‬ئەمما چىرايىدنال مۇاليىمپىقى‪ ،‬مېھرنبانپىقى چىقى‪،‬‬ ‫تۇراتتى‪.‬ئىككى مە زر دۆڭ‪ ،‬تېشىىىىىانىسىىىىى كەڭ‪ ،‬ئۇزۇن قىارا چىاچپىرر‬ ‫مەرنسىىىىىگە يېيىپى‪ ،‬چەشىىىىكەن‪ ،‬كۆزلىرر توق يېشىىىىى‪ ،‬بولۇب‪ ،‬ئى ‪-‬‬ ‫ئىچىدنال بىر ئىشىىىىەن ۋە خاتىر ەمپىكى بالقى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬ئوڭ قولىقىغا‬ ‫ھىالقىا تىاقىاب‪ ،‬بوينىغىا قۇيىاش شىىىىەكىپپىىك زۇننىار ئېسىىىىىېالغىان‪ ،‬ئىارقىا‬ ‫تەرنپىىدنكى كەمەشىىىىرەڭ كۆ ئەينەكتە تىارقىراب تۇراتتى‪ ،‬سىىىىەرەتكە‬ ‫كىرمىگەن‪ ،‬بەلكى ئۇ يەردە يوق بىرننىىج سىىىى ىرلى كۆلە گىسىىىىى يەردە‬ ‫ئەلە گىيتتى‪.‬‬ ‫ئېپال سىىىىەرەتتىكى ئىادەمگە سىىىىىنچىالب قىاراۋتتىى‪ ،،‬ئۇنى بىر يەردە‬ ‫كۆرگەندە ھېر قىپدر‪ ،‬قىززن ئى ‪ ،‬بۇرۇن تونۇشىىىىىدنغاندەكال‪-‬ھەې ئۇ‬ ‫بىردننال ئېسىىىىگە كېپى‪ ،،‬ئۇنى كىمگە ئوخشىىىاتقانپىقىنى بىپدر‪ .‬شىىىۇ‬ ‫ئەمەسىىىىمۇې ئەزنز زاھىىارا شىىىىەمر تەبرنزنگە ھەيران قىىاالرلى دەرنجىىىدە‬ ‫ئوخشايتتى‪.‬‬ ‫رومىانىدا شىىىىەمر تەبرنزر رۇمى بىپەن كۆر شىىىىەش ئەچەن كونيىاغىا‬ ‫بېرنشىىىىتىال ئىپگىرر قانداق تەسىىىىېنرلەنگەن بولسىىىىا ئەزنز زاھارا ئەينەن‬ ‫شىۇنداق ئىدر‪ ،‬ھې بولمىسىا سىىماسىى ئوخشىايتتى‪ .‬ئېپال خىيالغا چۆكتىئ‬ ‫ئەزنز زاھىارا كىتىابىىدنكى بىاش تىرسىىىىۇنىاژنى مەقسىىىىەتپىىك ھىالىدا ئۆزنگە‬ ‫ئوخشىىىتى‪ ،‬قويدنمۇ سىىوتىالرنىج ئېيتقىنىدە ‪ ،‬تە رر ئىنسىىانالرنى ئۆز‬ ‫سىەرنتىدە ياراتقىنىدە ‪ ،‬ئەزنز زاھارامۇ تىرسىۇناژلىرننى ئۆزنگە ئوخشىىتى‪،‬‬ ‫يازغان بولۇشى مۇمكىال‪.‬‬ ‫ئەمما يەنە بىر ئېھتىمالپى بار ئىدرئ ئەگەر ھەقىقي شىەمر تەبرنزر‬ ‫روماندا تەسىىىىېنرلەنگىنىدە بولسىىىىىچۇ ئۇ ھالدا‪ 800 ،‬يى‪ ،‬زامان تەرقى‬ ‫بولغان بۇ ئىككى ئەر ئارنسىدنكى ئوخشاشپى كىشىنى ئە ەبپەند رەتتى‪.‬‬ ‫ئە ىبا بۇ ئوخشىاشىپى يازغۇچىنىج مەلۇماتى ياكى ئىختىيارسىىز شىۇنداق‬ ‫‪209‬‬

‫يېزن‪ ،‬قېپىشىى بىپەن مۇناسىىېەتپىكمۇ ئېپال بۇ مەسىىپىنى ئويپىغانچە‪،‬‬ ‫شىىەمر تەبرنزر بىپەن ئەزنز زاھارا ئارنسىىىدا ئادەتتىكى ئەدەبىي ئويۇننىج‬ ‫سىرتىدا قانداقتۇر بىر يېقىنپى باردە ھېر قىپىشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بايقىغان ئوخشىىىىاشىىىىپى كەتەلمىگەندە ئۇنىڭدا ئىككى خىيا‬ ‫تەيدا قىپدر‪ .‬بىرننچىسىى‪« ،‬ئىشى شىەرندىتى»نى ۋەقەلىك نۇقتىسىىدنال‬ ‫ئەمەس‪ ،‬باشىقىچە نەزەردە‪ ،‬شىەمر تەبرنزنگە يوشىۇرۇنغان ئەزنزنى‪ ،‬يەنە باش‬ ‫تىرسۇناژغا يوشۇرۇنغان يازغۇچىنى ئىزدەش مەقسىتىدە ئوقۇماقچى بولدر‪.‬‬ ‫ئىككىنچىسىىىىى‪ ،‬ئەزنزنىىج خىاراكتېرر ئۇنى تېخىمۇ قىزنقتۇرۇشىىىىقىا‬ ‫باشىپىدر‪ .‬ئۇ زادر كىن قانداق ئىشىالرنى باشىتىال كەچەرگەن دەسىپەتكى‬ ‫خېتىدە ئۆزننى شىىىىوتالندنيەلىك دەب يەرەتتى‪ ،‬ئۇنداقتا نېمىشىىىىقا ئۆزنگە‬ ‫«ئەزنز» دەب شىىىەرق مۇسىىىۇلمانپىرننىج ئىسىىىمىنى قويۇۋالىدۇ ئەسىىىپى‬ ‫ئىسىىمى نېمە «زاھارا» نىج باشىىقا مەنىسىىىمۇ بارمۇ يەنە كېپى‪ ،،‬سىىوتى‬ ‫دتگىنى نېمىسى سوتىپى زادر قانداق ئى‬ ‫ئۇنىج كالپىسىنى قوچۇۋاتقان يەنە بىر نەرسە بار ئىدرئ ئارزۇې‬ ‫ئۇنىىج بىر ئەركەكنى ئىارزۇالب بىاقمىغىنىغىا‪ ،‬ئۆزننى ئىايىالىدە ھېر‬ ‫قىپىىى‪ ،‬بىىاقمىغىنىغىىا ئۇزۇن بولغىىان بولۇب‪ ،‬بۇ تۇيغۇنىىىج قىىانىىداق‬ ‫بولىدنغانپىقىنىمۇ ئۇنتۇب كەتكەنىدر‪ .‬شىىۇ ا ئۆزنگە سىىوئا قويۇشىىقىمۇ‬ ‫شىىىىۇنچە كېچىككەنىىىدر‪ .‬ئەممىىا ھىىازنر دە شىىىىۇ ھەقىقە ‪ −‬كەچپە‬ ‫ھېسىسىىيا ‪ ،‬قۇتراتقۇچى ئىسىتە ‪ ،‬ئىسىيانكار ەزبە ئالدندا تۇراتتى‪ .‬ئېپال‬ ‫رەسىىىمدنكى ئادەمگە قارنغانچە ئۇنىڭغا شىىۇنچە ئىنتىپىېاتقانپىقىنى ھېر‬ ‫قىپدر‪.‬‬ ‫بۇ شىۇنچە تۇيۇقسىىز‪ ،‬شىۇنچە بىدارام ئارزۇ ئىدنكى‪ ،‬رەسىىمدنكى ئادەم‬ ‫گويا ئۇنىج ھاياتىغىا سىىىىىڭى‪ ،‬كىرندنغىاندە ياكى ئۇنىج قولىدنال تۇتۇب‬ ‫يېنىغىا ئېپىى‪ ،‬كېتىىدنغىانىدە تۇيۇلۇب‪ ،‬كومپيۇتېرننى دەرھىا ئېتىى‪،،‬‬ ‫ئاشخانىدنال چىقى‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫جەڭگىۋار بايبارس‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل ‪-7‬ئاينىڭ ‪-10‬كۈنى‬ ‫بىاشىىىىالر ئىايىاغ بولىدر‪ ،‬ئىايىاغالر بىاشې تىاغىام يىاسىىىىىال دۇنيىا بىارغىانچە‬ ‫خاراتپىشىىى‪ ،‬كېتىېاتىدۇ‪ .‬ئەسىىرر سىىائادەتتىال كېيىال مەدەنىيە تارنخى‬ ‫زاۋالپىققىىا يەزلىنىىىدۇ“ دەيىىدۇ‪ .‬تىىاغىىامنى ھۆرمەتپەيمەن‪ ،‬ھەممە گېپىنى‬ ‫ئىىا اليمەن‪ .‬ئەممىىا بۇ گەتنى توغرا قىپمىىىدر دەب ئوياليمەن‪ .‬مېنىڭچە‪،‬‬ ‫‪210‬‬

‫ئىنسىىىىىان بىارلىكى يەردە ئۇرۇش‪ -‬ېىدە تەگىمەيىدۇ‪ ،‬بەلكى كۆتىيىىدۇ‪.‬‬ ‫تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالم زامانىسىىىدنمۇ شىىۇنداق ئەمەسىىمىدر ئۇ دەۋردە‬ ‫ئۆ ‪-‬ئادەۋەتپەر يوقمىدر ئۇرۇش‪ -‬ەڭ مۇشىىۇ ھاياتنىج ئۆزندنال مەۋ ۇ ‪.‬‬ ‫تەبىدەتكە باق‪ ،‬شىىىر كىيىكنى يەيدۇ‪ ،‬ئاشىىقىنىنى قوزغۇنالر تالىشىىى‪،،‬‬ ‫ئىاتدىاق سىىىىۆ ىكىنى قويىىدۇ‪ .‬تەبىدە زالىن‪ ،‬كۆز يېشىىىىىڭغىا بىاقمىايىدۇ‪.‬‬ ‫ئىاسىىىىمىانىدا‪ ،‬دتڭىز ۋە قۇرۇقپۇقتىا ھەر ئىان ھەر يەردە چو ى كىچىكىنى‪،‬‬ ‫كەچپەكى ئا ىزننى يۇتىدۇ‪ .‬شىىۇ سىىەۋەبتىال‪ ،‬ېنىڭنى قوغداشىىنىج بىرال‬ ‫يولى بارئ د شىىىمىنىڭدننمۇ ھىيپىگەر ۋە كەچپە بولۇشې بېشىىىىن سىىىاق‬ ‫قالسىىۇن‪ ،‬يەرنكىن ايىدا سىىوقسىىۇن دتسىىەڭ‪ ،‬توختىما ئۇرۇش‪ ،‬ئى شىىۇ‬ ‫قەدەر ئاددني‪.‬‬ ‫بىزمۇ ھەم سىوقۇشىۇۋاتىمىز‪ ،‬بەگەن بۇ دەۋردە ئەڭ سىاددا‪ ،‬دۆ ئادەممۇ‬ ‫شىىىىۇنى بىپىىىدۇكى‪ ،‬بۇنىڭىىدنال بىىاشىىىىقىىا يو يوق‪ .‬بەش يىىى‪ ،‬ئىىاۋۋا‬ ‫چىنگىزخاننىج سىىىىەلھى‪-‬سىىىىاالغا ئەۋەتكەن يەز ئەلچىسىىىىى ئۆلتەر لگەن‬ ‫كەندنال باشىىالب ئىشىىالر مۇرەككەتپىشىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬چىنگىزخان غەزەبتىال‬ ‫يېرنپى‪ ،،‬ئىسالمغا ئۇرۇش ئاچتى‪ .‬ئەلچىپەرنىج نېمىشقا ئۆلتەر لگەنپىكى‬ ‫چىنگىزخ ان ئەلچىپەرنى‬ ‫ى‬ ‫ھىازنرغىچە سىىىىىر‪ ،‬ھېچكىن بىپمەيىدۇ‪ .‬بەزنپەر‬ ‫ئۆزر ئۆلتەرگەن“ دەيدۇ‪ ،‬شىۇ ئارقىپى ئۇرۇشىقا باھانە ئىزدنگەنمى ‪ .‬ئۇنىج‬ ‫نېرنسىىىىنى بىپمەيمەن‪ ،‬بىپىدنغىنىن تەقە مو غۇلالر خۇراسىىىانغا ئاتپى‬ ‫باسىتۇرۇب كىرن‪ ،‬ئىشىغا قىپغان بەش يى‪ ،‬ئىچىدە تاش ئەسىتىدە تاش‪،‬‬ ‫مەرننىج ئەستىدە باش قالمىدر‪ .‬ئۇنى ئاز كەلدر دەب‪ ،‬كوساتاغدا سەلجۇق‬ ‫قوشىىۇنپىرننى مەغپۇب قىپى‪ ،،‬بەيە سىىۇلتاننى ئۆزلىرنگە بويسىىۇنۇب باغ‬ ‫تۆلەشكە مە بۇرلىدر‪ .‬مو غۇلالرنىج بىزنى تەتەنپە قىرنېەتمەسپىكىدنكى‬ ‫سەۋەب بىزنى ياخشى كۆرگەنپىكىدنال ئەمەس‪ ،‬بەلكى بىزنى قۇ قىپىشنى‬ ‫ياخشى كۆرگەنپىكىدنال‪.‬‬ ‫تىا ئەزەلىدنال بېرر‪ ،‬يەنى قىابىى‪ ،‬ھىابىپنى ئۆلتەرگەنىدنال بىاشىىىىالب‬ ‫ئۇرۇش مەۋ ۇ ‪ .‬ئەمما شىىۇ قانغا تويماس مو غۇ قوشىىۇنىدە قوشىىۇننى‬ ‫كۆر ب باقمىدۇق‪ .‬ئۇالر ئۇرۇش تاكتىكىسىىنى تىشىشىى بىپىدۇئ ھەر بىرر‬ ‫ھەر خى‪ ،‬مەقسىەتتە ئوخشىىمىغان قورا ئىشىپىتىدۇ‪ ،‬ھەر بىرر سىاۋۇ ‪-‬‬ ‫دوبۇلغىا كىيىى‪ ،،‬كىالتە ‪-‬توقمىاق‪ ،‬تىالتىا‪ ،‬نەيزە بىپەن قورالالنغىان‪ ،‬يەنە‬ ‫دوبۇلغىنى تېشىىى‪ ،،‬زەھەر سىىانچى‪ ،،‬بەدەندنكى ئەڭ قاتتى سىىۆ ەكنىمۇ‬ ‫چېقىېتتىىدنغىان ئوقپىرر بىار‪ ،‬بىر قوشىىىىۇنىدنال يەنە بىر قوشىىىىۇنغىا ئىاۋاز‬ ‫ئىىارقىپى بەلگە بېرنىىدنغىىان ئوقالرنىمۇ يىىاسىىىىىغىىان‪ .‬ئۇالرنىىىج ئۇرۇش‬ ‫ماھارەتپىرر شىىىۇنچىپىك تەرەققىي قىپغانكى‪ ،‬ئالدنغا ئۇچرنغاننى چەيپەب‬ ‫‪211‬‬

‫ما ىدۇ‪ .‬بۇخارادە يېڭى شىىىەھەرلەرمۇ ۋەيران بولدر‪ ،‬يەنە كېپى‪ ،‬بىزنىج‬ ‫د شىىمىنىمىز مو غۇلالرال ئەمەس‪ ،‬ئەھپى سىىەلىپپەر بىر ياندنال‪ ،‬رنمپىقالر‬ ‫بىر ياندنال تەھدنا سىىىىالىدۇ؛ يەنە سىىىىەننىي‪ ،‬شىىىىىدە رنقابىتى بار‪ .‬ھەر‬ ‫تەرنپىمىزنى د شىمەنپەر قورشىىېالغان تۇرسىا‪ ،‬تىنچپى ‪ ،‬خاتىر ەمپىكتىال‬ ‫سۆز ئاچااليمىزمۇ‬ ‫مانا شىىۇ سىىەۋەتتىال مەۋالنادە ئادەمپەر كەيپىمنى ئۇچۇرندۇ‪ .‬خەقپەر‬ ‫ئۇنى قانچىپىك ھۆرمەتپەب‪ ،‬ياخشىىىىى كۆر ب كەتسىىىىە كەتسىىىىۇن‪ ،‬مېنىج‬ ‫نەزەرنمدە ئۇ بىر توخۇ يەرە ‪ .‬ئىپگىرر ئېسىىىى‪ ،‬ئالىن بولسىىىا قانداقكىال‪،‬‬ ‫ھازنر ئۇ شىىىىەمسىىىىنىج كەينىگە كىرن‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئىسىىىىالم د شىىىىمەنپىرر‬ ‫بېشىىمىزدا ئالېاسىتىدە دنېەيپەب تۇرسىا رۇمى ياشىالرغا نېمە دەب نەسىىھە‬ ‫قىپىېاتىدۇ تاسسىپپى ‪ ،‬قورقۇنچانپى ې‬ ‫دەر نەدە بولسا داۋا شۇ يەردە‪،‬‬ ‫يوقسۇزلۇق نەدە بولسا نېمە شۇ يەردە‪،‬‬ ‫سوئا نەدە بولسا اۋاب شۇ يەردە‪،‬‬ ‫كېمە نەدە بولسا‪ ،‬سۇمۇ شۇ يەردە‪...‬‬ ‫ئۇنداقتا بىز نېمىشىىقا تىرنشىىى‪-،‬تىرمىشىىى‪ ،‬ياشىىايمىز مەۋالنانىج‬ ‫اۋابى تەييارئ سىەۋر قىپى ‪ .‬گەدننىمىزگە ئۇرسىا‪ ،‬ئاغزنمىزدنكى لوقمىنى‬ ‫تارتىېالسىىمۇ سىەۋر قىالمدۇق مەۋالنا مۇسىۇلمانالرغا تەسىپىمىيەتچىپىكنى‬ ‫ئۆگىتى‪ ،،‬ئۇالرنى ئا ىز‪ ،‬نەگە باشىپىسىا شىۇ ياققا ما ىدنغان قو تادنسىىغا‬ ‫ئايالندۇرماقچى‪ .‬دەيدۇكى‪ ،‬ھەر مىپپەتنىج بىر تۇرسىىىىىتى ۋە رنزقى بار‪ .‬بۇ‬ ‫نېمە گەب‪ ،‬بىز ئەمدر شۇ تۇرسەتنى كەتەب ئولتۇرنمىزمۇ‬ ‫ئىشى “تىال باشىقا ئۇنىج دائىن دەيدنغان سىۆزر سىەۋر‪ ،‬ئىناقپى ‪،‬‬ ‫ھۇزۇر‪ ،‬ئەمىىدۋارلى ‪ ،‬تەۋەككۇ ‪ “..‬ۋاھىاكىازا‪ ،‬تىاغ دتسىىىىە بىاغ دەيىدنغىان‪،‬‬ ‫شىىېكەر‪-‬شىىەربە قۇرۇق گەبې ئۇنىڭچە بولسىىا‪ ،‬ھەممىمىز ئۆيدە ئولتۇرۇب‬ ‫د شىىىمەنپەرنىج بېشىىىىمىزنى ئېپىشىىىىنى كەتەب ئولتۇرۇشىىىىمىز كېرە ‪.‬‬ ‫ئىشىىىىىنىمەنكى‪ ،‬شىىىىۇ چىاغىدنمۇ ئۇ مۆكەۋالغىان يېرنىدنال چىقىى‪ ،،‬كۆز‬ ‫ئىالىدنىدنكى ۋەيرانپىقنى كۆر ب قىانىداق قىپىمىز‪ ،‬تەقىدنر شىىىىۇنىداقكەن‪،‬‬ ‫بىۇنىىڭىغىىمىۇ شىىىىەكىرر“ دەيىىدۇ‪ .‬يەنە تىېىخىى ئىۇ تىوغىرۇلىۇق بەزر گەتىپەرنىى‬ ‫ئا پىدنن‪ ،‬مەسىىىچىا‪ ،‬مەدرنسىىىپەر يىقىپسىىىۇن“ دەب ۆيپەتتىمى ‪ ،‬بۇ‬ ‫قانداق گەب ئەمدر‬ ‫رۇمى بىالىپى ۋاقتىىدا ئىائىپىسىىىىى بىپەن بىپپە ئىافغىانىسىىىىتىانىدنال‬ ‫قېچى‪ ،‬ئاناتولىيىدە تاناھالنغىانىكەن‪ .‬ئۇ زاماندنكى چوڭ بايالر سىىىىەلجۇق‬ ‫سىۇلتانىنىج دەۋە قىپىشىىغا مۇيەسىسىەر بولغانمى ‪ ،‬رۇمىنىج ئاتىسىىمۇ‬ ‫‪212‬‬

‫شىىۇالرنىج بىرسىىىمى ‪ .‬قورسىىىقى توق‪ ،‬كىيىمى تەتەن‪ ،‬بىر قولى ياغدا‪،‬‬ ‫بىر قولى بىالىدا‪ ،‬ئىافغىانىسىىىىتىانىدنكى مىالىمىانچىپىقتىال قۇتۇلۇب كونيىادنكى‬ ‫گەزە بىاغالرنىىج بىرنىدە مىاكىان تۇتقىانمى ‪ .‬ئۆتمەشىىىىى شىىىىۇنىداق بولغىان‬ ‫ئادەمنىج ھەممە نەرسىنى ياخشى كۆر“ دتيىشىدنال ئاسان ئى بارمۇ‬ ‫ئۆتكەنىىدە شىىىىەمر تەبرنزننىىىج بىىازاردا كىشىىىىىپەرگە بىر ھېكىىايە‬ ‫سىىۆزلەۋاتقانپىقىنى ئا پىدنن‪ .‬ئېيتتىپەركى‪ ،‬تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىامنىج‬ ‫ئىز باسىىارر‪ ،‬ئەسىىھابە كىرامالر ئىچىدنال چىققان كەيدوغپى ھەزرنتى ئەلى‬ ‫بىر كەنى بىر كىاتىر بىپەن مەيىدانغىا چەشىىىىەب قىاتتۇ‪ .‬ئەلى زۇلپىقىارننى ئۇ‬ ‫كاتىرنىج يەرنكىگە تىقا دەب تۇرۇشىىغا كاتىر تۇيۇقسىىز بېشىىنى كۆتەر ب‬ ‫ئەلىنىىج يەزنگە غەزەب بىپەن تەكەر تتۇ‪ .‬ئەلى دەرھىا قىپىچىنى قىنىغىا‬ ‫سېپى‪ ،،‬ئۇلۇغ كىچىك تىنى‪ ،‬ئۇ يەردنال كېتىپتۇ‪ .‬كاتىر ھەيران قېپى‪،،‬‬ ‫ئەلىنىج ئارقىسىىدنال يەگەر ب توختا‪ ،‬مېنى نېمىشىقا قويۇۋەتتىج “ دەب‬ ‫سوراتتۇ‪.‬‬ ‫‪ −‬چەنكى سا ا قاتتى ئاچچىقىن بار‪ −،‬دەتتۇ ھەزرنتى ئەلى‪.‬‬ ‫كاتىر تېخىمۇ ھەيران بولۇب سوراتتۇئ‬ ‫‪ −‬ئەمىسە مېنى نېمىشقا ئۆلتەرمەيسەن‬ ‫‪ −‬سىىەن يەز مگە تەكەرنېندنج غۇرۇرۇمغا تەگدر‪ ،‬قاتتى غەزەبپەندنن‪.‬‬ ‫ئۆزەمنى تۇتۇۋااللما سىىىىەندنال ئىنتىقام ئالماقچى بولدۇم‪ .‬ئەگەر سىىىىېنى‬ ‫ئۆلتەرگەن بولسىىىام نەتسىىىىمگە يېڭىپگەن بوالتتىن‪-‬دە‪ ،‬خاتالى سىىىادنر‬ ‫قىالتتىن‪.‬‬ ‫شىىۇنداق قىپى‪ ،‬ئەلى بۇ ئادەمنى ئازاد قىپىېتتىپتۇ‪ .‬كاتىر شىىۇنداق‬ ‫تەسىرلىنىپتۇكى‪ ،‬شۇ كەندنال باشالب ئۆزننى ئەلىنىج خىزمىتىگە ئاتاتتۇ‪،‬‬ ‫كەنپەرنىج ئۆتەشى بىپەن ئۆز ئارزۇسى ۋە ئىرادنسى بىپەن مۇسۇلمان بوتتۇ‪.‬‬ ‫شىىەمر تەبرنزر مانا مۇشىىۇنداق ھېكايىپەرنى ئېيىتىشىىنى ياخشىىى‬ ‫كۆرنىدۇ‪ .‬ئۇنىداقتىا بۇ ۋەزخىانپىقىنىىج تېگىىدە زادر نېمە گەب بىار كىاتىرالر‪،‬‬ ‫مۇنكىرلەر‪ ،‬مۇناتىقالر سىىىزنى بېسىىىېتپى‪ ،‬يەزنڭىزگە تەكەرسىىىمۇ مەيپى‪،‬‬ ‫سىىىىىز يۇۋاشىىىىپى بىپەن يو قويۇڭ‪ ،‬ئۇالر بېغىڭىزغىىا ئەنجەر دەرنخى‬ ‫تىكسۇنې دتمەكچى‪.‬‬ ‫ئۇنداق ئى يوقې كاتىر بولسىىۇن يا باشىىقا بىرر بولسىىۇن‪ ،‬ھېچكىن‬ ‫مېنىج يەز مگە تەكەرەلمەيدۇ‪.‬‬

‫‪213‬‬

‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-23‬كۈنى‬

‫بۇ سىوئالدنال ئە ەبپىنىدنغانسىەن‪ ،‬ئەمما سىورنما تۇرالمايمەنئ ئەزنز‪،‬‬ ‫سىەن شىەمسىمۇ يا رومانىڭدا بايان قىپغان تىرسىوناژدا سىەنمۇ بار‪ ،‬شىۇنداق‬ ‫سېنى سۆيەبئ ئېپال‬ ‫ئەمەسمۇ‬ ‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫سۆيەمپە ئېپال‪،‬‬ ‫ئۆز ۋاقتىدا بابا سىىىىەمەد ما ا مۇنداق دتگەنىدرئ بۇ دۇنيىادا شىىىىەمر‬ ‫تەبرنزر بىر قېتىن ئەمەس‪ ،‬يەزلەرچە قېتىن ياشىىاب ئۆتتى‪ .‬ھەر ئەسىىىردە‬ ‫ئۇالر يېڭىىدنال كېپىىدۇ‪ .‬ئەممىا شىىىىەمسىىىىنى كۆرەلەيىدنغىان‪ ،‬كۆر ب قەدرنگە‬ ‫يېتەلەيدنغان رۇمىدەكپەر بولمىغاندنكىال‪ ،‬ئۇنىج نېمە تايدنسىىىىى شىىىىۇ ا‬ ‫سەن رۇمىدە ئىنسانالرنى ئىزدەې‬ ‫خېتىڭنى ئوقۇب‪ ،‬كونىالرنىج بۇ نەسىھەتى يادنمغا كەلدر‪.‬‬ ‫مۇھەببە بىپەنئ ئەزنز‬

‫قەدنرلىك ئەزنز‪،‬‬ ‫بابا سەمەد دتگەن كىن‬ ‫سېنى سۆيەبئ ئېپال‬ ‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫*‬

‫سۆيەمپە ئېپال‪،‬‬ ‫بۇ ئۇزۇن ھېكايە‪ ،‬ئا الشنى راسا خاالمسەن‬ ‫باقى سۆيگە بىپەنئ ئەزنز‬

‫*‬

‫*‬

‫سېنىج ئەچەن ۋاقتىن بار‪ ،‬ئېيتى‪ ،‬بەرسە چۇ‪...‬‬ ‫ھەسرە بىپەنئ ئېپال‬

‫‪214‬‬

‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل‪-8 ،‬ئاينىڭ ‪-2‬كۈنى‬ ‫ياشىىاۋاتقىنىج مەكەممە بىر ھاياتتۇر‪ ،‬ياكى شىىۇنداق ئوياليسىىەن‪.‬‬ ‫كۆنەب كەتتىج‪ ،‬تۇرمۇشىىۇ نى تەكراراليسىىەن‪ .‬ھازنرغىچە قانداق ياشىىىغان‬ ‫بولسىىىاڭ‪ ،‬يەنە شىىىۇنداق ياشىىىايمەن دەب ئوياليسىىىەن‪ .‬كېيىال تۇيۇقسىىىىز‬ ‫بىرسىىىىگە ئۇچراب قالىسىىىەن‪ ،‬ئۇ ئەتراتىڭدنكى ھېچكىمگە ئوخشىىىىمايدۇ‪.‬‬ ‫ئۆزە نى بۇ يېڭى ئىنسىاننىج ئەينىكىدە كۆر شىكە باشىاليسىەن‪ ،‬سىەندە بار‬ ‫بولغىنىنى ئەمەس‪ ،‬كەم بولغىنىنى كۆرسىىىتىدنغان سىىېھىرلىك ئەينەكتۇر‬ ‫ئۇ‪ .‬شىىىۇندا سىىىەن نەچچە ۋاقىتتىال بېرر كەمتەكپە تۇيغۇسىىىىدا ياشىىىاب‬ ‫كەلگىنىڭنى‪ ،‬قىىانىىداقتۇر بىر نەرسىىىىىگە ھەسىىىىرە چەككىنىڭنى ھېر‬ ‫قىپىسىىىىەن‪ ،‬ھەقىقە گويىا يەز گە شىىىىىاتىالقتە تېگىىدۇ‪ .‬ئىچىڭىدنكى‬ ‫بوشىپۇقنى سىا ا كۆرسىىتىدنغان بۇ كىشىى تىر‪ ،‬ئۇسىتاز‪ ،‬دوسىا‪ ،‬ھەمراھ‪ ،‬ئەر‬ ‫يىاكى خوتۇن‪ ،‬بەزنىدە كىچىىك بىاال بولۇشىىىىى مۇمكىال‪ .‬مۇھىمى‪ ،‬سىىىىېنى‬ ‫تاماماليدنغان رۇھنى تېپى ‪ .‬تەيغەمبەرلەرنىج ئۆگە ‪-‬نەسىىىھەتى شىىۇدۇرئ‬ ‫سا ا ئەينە بوالاليدنغان ئىنساننى تابې‬ ‫مېنىج ئەينىكىن شەمستۇر‪.‬‬ ‫ئىنسىىىىان نەچچە يىى‪ ،‬ھەتىپىشىىىىىى‪ ،،‬ئۆز لۇغىتىنى تەز ب‪ ،‬مۇھىن‬ ‫بىپگەن ئۇقۇمپىرننى چەشىىىىەنىد رنىدۇ‪ « .‬ھەقىقە ‪ ،‬بەخىا‪ ،‬گەزەلپىىك‪،‬‬ ‫شىەرەب‪ ،‬ئېتىبار‪ ،‬سىاداقە ‪ »...‬ھاياتىڭنىج مۇھىن نۇقتىسىغا كەلگەندە بۇ‬ ‫لۇغىتىڭگە قاراب باقىسىىىىەن‪ .‬ئۆز ۋاقتىدا چەشىىىىەند رگەن ئۇقۇمپىرنڭدنال‬ ‫ئاسىانپىقچە ھېسىاب ئااللمايسىەن‪ .‬شىۇ چاغدا بىرسىى كېپى‪ ،،‬ئۇ قىممەتپىك‬ ‫لۇغىتىڭنى ئېپى‪ ،‬چۆر ۋتتىدۇ‪.‬‬ ‫ھازنرغىچە نېمىشىىقا دەب سىىوئا قويۇلمىغان ئۇ چەشىىەند ر شىىپىرنج‬ ‫قايتا يېزنپىدۇ‪ ،‬بىپگەن نەرسىپىرنڭنى ئۇنتۇيدنغان ۋاقىا كەلدر‪ ،‬دەيدۇ‪.‬‬ ‫شىەمر ما ا شىۇنداق قىپدر‪ .‬قانائە تاتقان بىپىمپىرنمنى يوقاتتى‪،‬‬ ‫ئۇسىىتازلىقتىال تالىپپىققا چەشىىەر ب قويدر‪ ،‬بىرسىىىنى شىىۇ قەدەر ياخشىىى‬ ‫كۆرگەن چېغىڭىىدا ئىىائىپەڭ‪ ،‬دوسىىىىتپىرنىىج‪ ،‬ئەڭ يېقىنپىرنڭنىڭمۇ بۇ‬ ‫سىۆيگەدنال بەھرنمەن بولۇب‪ ،‬ئۇنى ياخشىى كۆر شىىنى تىپەيسىەن‪ ،‬ئۇالرنىج‬ ‫سىېنى چەشىىنىشىىنى ئەمىد قىپىسىەن‪ ،‬ئەگەر ئۇنداق قىاللمىسىا‪ ،‬ھەيران‬ ‫قالىسەن‪ ،‬ئاغرننىسەن‪ ،‬ىپە بولۇب قالىسەن‪.‬‬ ‫قىانىداق قىپسىىىىىام ئىائىپەمىدنكىپەر شىىىى ەمسىىىىنى مەن كۆرگەن كۆزدە‬ ‫كۆرنىدنغىان بوالر تەرنپپىگەسىىىىىز ئىنسىىىىىاننى قىانىداق تەرنپپەش كېرە‬ ‫‪215‬‬

‫شىىىىەمر مېنىىىج رەھمە دتڭىزنن‪ ،‬لۇتكى قۇيىىاشىىىىىن‪ .‬ئىىارنمىزدنكى‬ ‫دوسىىىىتپۇقنىىج چو قۇرلۇقى قۇرئىاننىىج تۆتىنچى ئوقۇلۇشىىىىىىدە تىرەن؛‬ ‫ئىچىدە تۇرسىىىاڭ غەرق بولىسىىىەن‪ ،‬تېشىىىىدا تۇرسىىىاڭ نەدە تۇرغىنىڭنى‬ ‫بىپەلمەيسەن‪ .‬زاھىرەن چەشەنمە تەس‪ ،‬ياشىساڭ بىپەلەيسەن‪.‬‬ ‫ئەمما توال ئادەم قۇالق مولپىسىى بولۇۋتپى‪ ،،‬باشىقىالرنى ئەيىبپەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۇالرچە بولغاندا‪ ،‬شىىىەمر بىر ئاسىىىىي دەرۋن ‪ ،‬ئىسىىىيانكار‪ ،‬ئازغۇن‪ ،‬نېمە‬ ‫قىپىىدنغىنىنى بىپگىپى بولمىايىدنغىان‪ ،‬ئىشىىىىەنگىپى بولمىايىدنغىان بىر‬ ‫مەخپۇق‪ .‬يالغانچىپى ۋە ھىيپە‪-‬مىكىرگە كۆنەب كەتكەنپەر شىىەمسىىنىج‬ ‫ئۆتكەر‪ ،‬دۇرۇس تىپىنى قوبۇ قىاللمىايىدۇ‪ .‬بىاشىىىىقىالر يىاسىىىىىالمىپى‬ ‫قىپىدنغان سىىىورۇندا شىىىەمر كەسىىىكىال‪ ،‬توغرا گەب قىپىدۇ‪ ،‬گەب بولسىىىا‬ ‫ئىالىدنىدا دەىي دۇ‪ ،‬مەن ئۇنىىج ھېچكىمنىىج كەينىىدنال گەب قىپغىنىنى‬ ‫كۆرمىدنن‪ .‬شىىەمر ما ا كائىناتنى باشىىقۇرۇۋاتقان بىر تىپسىىىن كەچنىج‬ ‫نامايەندنسىىىدە كۆر نىدۇ‪ .‬ئۇنىج قەلبى ئاۋا كارۋانسىىارا ‪ ،‬ھۇ رنپىرندا‬ ‫غېرن‪ ،‬يولۇچىالر ياتىدۇ‪ ،‬ئۇ ھېچكىمنى چەتكە قاقمايدۇ‪.‬‬ ‫مەن شەمسنى‪ ،‬روھداشىمنى تاتتىن‪ .‬بۇنداق تېپىشى ھاياتتا تەقە‬ ‫بىر قېتىن‪ ،‬ئوتتۇز يەتتە يىپدا بىر قېتىن بولىدۇې ھەممە ئادەم شىىەمسىىنى‬ ‫نېمىشىىىىقىا بۇنچە يىاخشىىىىى كۆرنىدنغىانپىقىمنى سىىىىورايىدۇ‪ ،‬دتمە ‪ ،‬ئۇالر‬ ‫چەشىىىىەنمەيدۇ؛ كىمكى بۇنى چەشىىىىىنىدنكەن‪ ،‬بۇنداق سىىىىوئالنى ھەرگىز‬ ‫سورنمايدۇ‪.‬‬ ‫خەلىپە ھارۇن رەشىىىدنىج ھېكايىسىىى ئېسىىىمگە كەلدر‪ .‬مە نۇننىج‬ ‫لەيپىنى سىىىىىارا الرچە يىاخشىىىىى كۆرنىدنغىانپىقىنى ئىا پىغىان خەلىپەنىىج‬ ‫لەيپىنى بىر كۆرگەسى كەتتۇ‪.‬‬ ‫«مە ىنىۇنىنىى شىىىىۇنىچە مە ىنىۇن قىىپىىېەتىكىىنىىگە قىىارنىغىىانىىدا لەيىپىى‬ ‫ھېچكىمگە ئوخشىىىىىمىايىدنغىان قىز بولسىىىىا كېرە ‪ - ،‬دەتتۇ خەلىپە ئۆز‪-‬‬ ‫ئۆزنگە‪ -،‬يەنى‪ ،‬باشىىقا قىزالردنال نەچچە ھەسىىسىىە گەزە ‪ ،‬ەزبىپىك‪.»...‬‬ ‫خەلىپىنىج قىزنقىشىى بارغانچە كەچىيىپتۇ‪ ،‬لەيپىنى بىر قېتىن بولسىىمۇ‬ ‫كۆر ش ئەچەن بارلى چارە‪-‬ئامالالرنى قولپىنىپتۇ‪.‬‬ ‫چىاتىارمەنپەر ئىاخىر لەيپىنى تېپىى‪ ،،‬خەلىپىنىىج ھۇزۇرنغىا ئەكىپىى‪،،‬‬ ‫ئۇنى يىىاسىىىىىانىىدۇرۇب خەلىپىگە كۆرسىىىىىتىپتۇ‪ .‬ئەممىىا لەيپى رومىپىنى‬ ‫قايرنشىىغا‪ ،‬خەلىپە ھارۇن رەشىىدنىج خىيالى بەربا بوتتۇ‪ .‬لەيپىنى سىە ‪،‬‬ ‫مېيى‪ ،‬ياكى قېرر دەب ئويالب قالما الر‪ ،‬ئۇ تەقە ھېچقانداق ەزبىسىىىى‬ ‫يوق‪ ،‬ئىادەتتىكى قىزكەن‪ .‬بىاشىىىىقىا نۇرغۇن ئىايىالالرغىا ئوخشىىىىىاش‪ ،‬ئەيىخ‪-‬‬ ‫نۇقسانپىرر بار بىچارنكەن‪.‬‬ ‫‪216‬‬

‫خەلىپە بۇ كۆ ەلسىىزلىكىنى يوشىۇرالما ‪« ،‬لەيپى‪ ،‬لەيپى دتگەنپىرر‬ ‫مۇشىىىىۇمۇ مە نۇن بۇنىىج نەرنگە ئىاشىىىىى بولغىانىدۇ ئىادەتتىكى بىر‬ ‫خوتۇنكەنغۇ‪ ،‬باشقىسىدنال نېمە تەرقى » دەتتۇ‪.‬‬ ‫بۇنى ئا پىغان لەيپى كەلەب‪ « ،‬شىىىۇنداق‪ ،‬مەن لەيپى‪ ،‬ئەمما سىىىەن‬ ‫مە نۇن ئەمەسسەن‪ -،‬دەب اۋاب بېرنپتۇ‪ -،‬ئەگەر سەن مېنى مە نۇننىج‬ ‫كۆزندە كۆرەلىسەڭ‪ ،‬ئىشقنىج نېمىپىكىنى بىپەلەيسەن»‪.‬‬ ‫ھارۇن رەشىىد چەشىەنمىگەن نەرسىىنى ئائىپەم‪ ،‬دوسىتپىرنن‪ ،‬تالىپپىرنن‬ ‫چەشىىىىىنەلەمدۇ شىىىىەمسىىىىنىج نەقەدەر ئۆزگىچە ئىنسىىىىان ئىكەنپىكىنى‬ ‫كۆرەلمىگەنپەرگە ئۇنى قىانىداق تەرنپپەب بېرەلەيمەن ئۇنى كۆر ش ئەچەن‪،‬‬ ‫ئىالىدنال كۆنەككەن كۆزلىرننى بىر يىاققىا قىايرنى‪ ،،‬مە نۇننىىج كۆزلىرر‬ ‫بىپەن كۆر شى كېرەكپىكىنى قانداق چەشەند ر ب بوالاليمەن‬ ‫ئاشىىى بولمىغانالرغا ئىشىى يالغانچىپى ۋە سىىەتسىىەتىگە تولغان‬ ‫قۇرۇق گەتتۇر‪ .‬ئاشىى بولمىغانالر بۇنى چەشىەنمەيدۇ‪ ،‬ئاشى بولغانالر بۇنى‬ ‫چەشىىەند ر ب بېرەلمەيدۇ‪.‬ئۇنداقتا ئىشىىقنى سىىۆز ئارقىپى پبۇنداق سىىۆزلەر‬ ‫ئاقمىغان يەردە) قانداق ئىپادنپىگىپى بولىدۇ‬ ‫ئىپگىرر مېنى تى‪ ،‬ماھىرر‪ ،‬سىۆز ئۇسىتىسىى‪ ،‬ئۇسىتاز خاتى‪ ،،‬ئۇسىتاز‬ ‫كىاتىى‪،‬پيىازغۇچى)‪ ،‬مەنە دتڭىزننىىج كىاتتىانى دتيىشىىىىەتتى‪ ،‬ئىا ىايىپكى‪،‬‬ ‫كۆ ەلدە ئويپىغانپىرنمنى شىىۇ قەدەر بىماال چەشىىەند رەتتىن ۋە يازاتتىن‪.‬‬ ‫ۋەز ئېيتىشىقا‪ ،‬كىتاب يېزنشىقا‪ ،‬نۇتۇق سىۆزلەشىكە كۆنەب كەتكەنىدنن‪ ،‬ھازنر‬ ‫سۆزلەرگە ئارتۇق ئىشەنچىن قالمىدر‪...‬‬ ‫كىميا‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل ‪-8‬ئاينىڭ ‪-17‬كۈنى‬ ‫بىرلىكتە دننىي ئەمگە قىپمىغىپى‪ ،‬قۇرئىان ئوقۇمىغىپى شىىىىۇنچە‬ ‫ئۇزاق بولىدنكى‪ ،‬مەۋالنىانى كۆرگەم كەلىدر‪ .‬ئۆزەمنى تىاشىىىىپىېتتىپگەنىدە‬ ‫ھېر قىپسىىىىىاممۇ‪ ،‬ئۇنىڭغىا خىاتىا بولمىىدنن‪ .‬بەلكى رۇمىنى ئۇنىڭىدنال‬ ‫رەنجىمىگىدە دەرنجىدە ياخشىى كۆرگىنىمدنال‪ ،‬بەلكى شىەمر تەبرنزننىج‬ ‫شىىىىۇ قەدەر سىىىىېھرني كەچى بارلىقىنى بىپەلىگىنىمدنال بولسىىىىا كېرە ‪،‬‬ ‫ئېھتىما مەن ئۇنىج تەسىرنگە ئۇچرندنن‪.‬‬ ‫ئىاتتىاتپەرەس دائىن قۇيىاشىىىىقىا بىاققىانىدە ‪ ،‬رۇمىنىىج كۆزنمۇ دائىن‬ ‫شىەمسىتە‪ .‬سىۆھبەتپىرر شىۇنچە چو قۇر‪ ،‬شىۇنچە روشىەن ئىدنكى‪ ،‬بىر كىن‬ ‫يېنىدا تۇرسىىىا ئۆزننى ئارتۇقچە ھېر قىپى‪ ،‬قاالتتى‪ .‬ئۆيدنكى ھەممەيپەن‬ ‫‪217‬‬

‫بۇ ئەھېالىىدنال نىىارازر ئىىىدر‪ .‬بولۇتمۇ ئىىاالئىىىدنال‪ ،‬ئۇنىىىج نەچچە قېتىن‬ ‫شىەمسىكە غەزەب بىپەن قاراۋاتقانپىقىنى كۆر ب قالدنن‪ .‬كەررامۇ بۇ ھالدنال‬ ‫بىدارام‪ ،‬ئەمما چى يېرن‪ ،‬بىر نەرسە دتيەلمەيدۇ‪ ،‬مەنمۇ نېمە بولدۇڭ دەب‬ ‫سىىورنيالمايمەن‪ .‬ھەممىسىىى بەتپەكپىك ئوقتە تەقەززالى بىپەن كەتەب‬ ‫تۇرۇشىىىدۇ‪ .‬بەكال غەلىتەې بۇ كۆ ەلسىىىزلىكنىج باش سىىەۋەتچىسىىى بولغان‬ ‫شىىەمر خۇددر ھې نېمە بولمىغاندە ‪ ،‬بۇ ئەھېالنى بىپمەيدنغاندە ياكى‬ ‫قېتىغىمۇ ئېپى‪ ،‬قويمايدنغاندە يەر ۋاتىدۇ‪.‬‬ ‫بىر تۇرۇب ئۇنىڭغىا ئىاچچىقىن كېپىىدۇ‪ ،‬مەۋالنىانى ئىالىدنغىنى ئەچەن‬ ‫ئۇنى كەچەرەلمەيمەن‪ .‬ئەمما بىر تۇرۇب‪ ،‬ئۇنىج سىىېھرني كەچىدنال ئۆزەمنى‬ ‫تىىارتىىالمىىايمەن‪ ،‬ئۇنى يىىاخشىىىىىراق بىپىىى‪ ،‬بېقى ئەچەن ئىنتىپىمەن‪،‬‬ ‫مۇشىىۇنداق ئارنسىىالدر بولۇب يەرگىنىمگە خېپى بولدر‪ .‬ئەتسىىۇس‪ ،‬بەگەن‬ ‫تۇتۇلدۇم‪.‬‬ ‫ئەسىىىىىر نىامىزنىدنال كېيىال قۇرئىاننى ئۇيۇقتىال ئېپىى‪ ،،‬ئۆز ئىالىدنمغىا‬ ‫ش ەمر بۇ ئۆيگە كېپىشىتىال ئاۋۋا‬ ‫ئىشىپەشىكە تۇتۇندۇم‪ .‬ئىپگىرر‪ ،‬يەنى ى‬ ‫مەۋالنىا بىپەن ھەتتىىدە ئە ‪-‬تۆ كەن بىپپە ئىشىىىىپەيتتۇق‪ ،‬ئىايەتپەرنى‬ ‫ئۇالرنىج نازن‪ ،‬بولۇش تەرتىپى بويىچە تەھپى‪ ،‬قىالتتۇق‪ .‬ھازنر ئۇسىىتازنن‬ ‫بولمىغاندنكىال‪ ،‬ئىشىالر ئاسىتىال‪-‬ئەسىتەن بولۇب كەتكەندنكىال‪ ،‬ئايەتپەرنى‬ ‫يەنە بىر رە كۆر ۋتتى زۆر رنيىتىنى ھېر قىپمىىدنن‪ .‬شىىىىۇ ىا ئۇدۇ‬ ‫كەلگەن بىر بەتنى ئېچىپال‪ ،‬بىارمىقىمنى قويغىان يەردنكى تۇنجى ئىايەتنى‬ ‫ئوقۇدۇم‪ .‬بۇ سىىىىەرە نىسىىىىىانىىج ئىايەتپىرر ئىىدر‪ ،‬ئىا ىايىپكى‪ ،‬بۇ بەيە‬ ‫كىتابتىال‪ ،‬ما ا ئېغىر تۇيۇلىدنغان بىر ئايەتنى ئاچقانىدنن‪ .‬سەرە نىسانىج‬ ‫ئايەتپىرر ئايالالرغا قاتتى تەلەب قوياتتى‪ ،‬شىۇ ا ئۇنى نېمىشىقىدۇر قوبۇ‬ ‫قىپى‪ ،‬كېتەلمەيېاتاتتىن‪ .‬ئايەتپەرنى قايتا ئوقۇۋتتى‪ ،،‬ئۇسىىىىتاز ئاتامدنال‬ ‫ياردەم سىورنغۇم كەلدر‪ .‬مەۋالنا ما ا دەرس ئۆتمىگەن بىپەن‪ ،‬ئۇنىڭدنال بىر‬ ‫نەرسە سورنشىن چەكپەنمىگەن‪-‬دە‪ ،‬قۇرئاننى ئالغىنىمچە ئۇنىج ھۇ رنسىغا‬ ‫ما دنن‪.‬‬ ‫مەۋالنىا ھۇ رنىدا يوق‪ ،‬ئۇنىىج ئورنىىدا شىىىىەمر ئولتۇراتتى‪ .‬قولىىدا‬ ‫تەسىبى ‪ ،‬دترنزننىج يېنىدا مەغرنبكە قاراب تۇراتتى‪ ،‬تېتىېاتقان قۇياشىنىج‬ ‫نۇرلىرر يەزننى سىىىپايتتى‪ ،‬بۇ نۇردا ئۇ شىىۇنچىپىك سىىېھىرلىك‪ ،‬سىىىرلى‬ ‫كۆر نەتتىكى‪ ،‬كۆزلىرنمنى قاچۇرۇشقا مە بۇر بولدۇم‪.‬‬ ‫ ھە‪ ...‬كەچەر ڭ‪-،‬دتدنن ھايا اندنال كېكەچپەب‪ -،‬ئۇسىىىىتازنمغا‬‫قاراب باقا دتېندنن‪ ،‬كېيىال كېپە ‪.‬‬

‫‪218‬‬

‫ توختىىاب تۇر‪ ،‬نېمىگە ئىالىدنرايسىىىىەن بىر دەم ئولتۇر‪ -،‬دتىدر‬‫شىىەمر‪ -،‬بىر نەرسىىە سىىورنماقچىدە قىپىسىىەن‪ ،‬بەلكىن سىىا ا ياردنمىن‬ ‫تېگى‪ ،‬قاالر‪.‬‬ ‫ئويپىغىنىمنى ئۇنىڭغا ئېيتماسپىققا باھانە تاتالمىدنن‪.‬‬ ‫قۇرئان كەرنمدنكى بىر سىىەرننى چەشىىىنىشىىتە قىينىپىېاتىمەن‪-،‬‬‫دتدنن ئىككىپىنى‪.،‬‬ ‫شەمر ئۆزنگە ئۆزر گەب قىپىېاتقاندە تەس ئاۋازدا اۋاب بەردرئ‬ ‫ قۇرئىان تىا ‪ ،‬گەزە كېپىنگە ئوخشىىىىىايىدۇ كىميىا‪ ،‬ئۇنى ئوقۇمىاقچى‬‫بولغان كىشىىىى ئۇنىڭغا قايىپپى بىپەن يېقىنالشىىىمىسىىىا‪ ،‬ئۇمۇ‬ ‫بېكىنىېتپى‪ ،،‬ھېچكىمگە دندارننى كۆرسەتمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۇنىج نېمە دەۋاتقانپىقىنى چەشىىنىشىكە تىرنشىىېاتقاندا ئۇ تۇيۇقسىىز‬ ‫سوراب قالدرئ‬ ‫ قايسى سەرە ئۇ سېنى قىينىغان‬‫ سىىىەرە نىسىىىا‪ -،‬دتدنن ئاسىىىتاغىنە‪ -،‬بۇ سىىىەرندە مەن تازا قوبۇ‬‫قىاللمايېاتقان بىر نەچچە نۇقتا بار‪ ،‬بەزر يەرلەردە ئەرلەرنىج ئايالالردنال‬ ‫ئەسىتەن ئىكەنپىكى بايان قىپىنغان‪ ،‬ھەتتا ئەرلەرنىج ئۆز ئايالپىرننى‬ ‫ئۇرسا بولىدنغانپىقى ئېيتىپغان‪...‬‬ ‫ شۇنداقمۇ ئوبدان قاراې‬‫اۋاب بەردر‪ ،‬راسىىا‬ ‫شىىەمر بۇنىڭدنال ئا ايى‪ ،‬ھەيرەتتە قالغاندە‬ ‫بىپەلمى دنن‪ .‬بىر دەم گەب‬ ‫ى‬ ‫دەۋاتىامىدۇ يىاكى مېنى مەسىىىىخىرە قىپىېاتىامىدۇ‪،‬‬ ‫قىپىشىما تۇرۇب قالدۇق‪ .‬ئاندنال شىەمر تەبرنزر مۇناسىىېەتپىك ئايەتنى‬ ‫يادا ئوقۇشقا باشپىدرئ‬ ‫ ئەرلەر ئىايىالالرغىا ھىاكىمىدۇر‪ ،‬چەنكى ئىالالھ ئەرلەرنى ئىايىالالردنال‬‫ئەسىتەن ياراتتى ۋە ئۇالرنى ئايالالرنىج تۇرمۇشىىنى قامدايدنغان قىپدر‪ .‬شىۇ‬ ‫سىىىەۋەبتىال‪ ،‬ياخشىىىى ئايالالر ئىتائەتكار ئايالالردۇر‪ ،‬ئۇالر ئالالھ مۇھاتىزە‬ ‫قىپىشىىقا بۇيرۇغان نەرسىىىپەرنى ئەرلىرر يوق ۋاقتىدنمۇ قوغدايدۇ‪ .‬سىىىپەر‬ ‫سىىەركەشىىپىك قىپىشىىپىرندنال ئەنسىىىرەيدنغان ئايالالرغا كەلسىىە ‪ ،‬ئاۋۋا‬ ‫ئۇالرغىا نەسىىىىىھە قىپىڭالر‪ ،‬ئۇنىمىسىىىىىا يىاتىاق ئىايرنى‪ ،‬ئىايرنن يېتىڭالر‪،‬‬ ‫بۇنىڭغىمۇ ئۇنىمىسىىا ئۇرۇ الر‪ .‬ئۇالر ئىتائە قىپغان بولسىىا‪ ،‬ئۇالرنى بوزە‬ ‫قىپى ئەچەن باھانە ئىزدنمە الر‪ ،‬چەنكى ئالالھ ھەممىدنال ئۇلۇغدۇر‪.‬‬ ‫شىىىىەمر ئىىايەتپەرنى ئوقۇب بولۇب كۆزننى ئېچىىى‪ ،‬مىىا ىىا قىىارنىىدر‪،‬‬ ‫بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس تەبەسسۇم قىپدر ۋە يەنە بىر ئايەتنى باشپىدرئ‬

‫‪219‬‬

‫ئەرلە ر ئىايىالالرنىىج ھىامىيپىرنىدۇر‪ ،‬چەنكى ئىالالھ ئىنسىىىىىانالرنىىج‬ ‫بەزنسىنى بەزنسىدنال ئەستەن قىپدر‪ ،‬ئەرلەر ئائىپە ئەچەن تۇ ‪-‬ما سەرب‬ ‫قىپىدۇ‪ .‬ياخشىىىى‪ ،‬تا ئايالالر ھۆرمەتپىكتۇر‪ .‬ئالالھ ئۇالرنى قوغدنغاندە ‪،‬‬ ‫ئۇالرمۇ ئۆزننىج ئىپپە ‪-‬نومۇسىىنى قوغدايدۇ‪ .‬سىىپەر ۋاتاسىىزلى قىپى‪،،‬‬ ‫ئىپپىتىنى سىىىاقپىيالما قېپىشىىىىدنال قورقىدنغان ئايالالرغا نەسىىىىھە‬ ‫قىپىڭالر‪ ،‬ئۇنىمىسىىىا ياتاق ئايرن‪ ،‬ئۇالرنى يالغۇز قويۇ الر‪ ،‬بە بولمىسىىىا‬ ‫ئۇالرنى ئۆيىدنال ھەيىدەب چىقىرنڭالر پتۇرۇۋاتقىان يېرنىدنال بىاشىىىىقىا يەرگە‬ ‫ئەۋەتىېتتىڭالر)‪ ،‬ئەگەر سىىىىپەرگە ھۆرمە بىپەن مۇئامىپە قىپسىىىا‪ ،‬ئۇالرغا‬ ‫قارشى باشقا يو ئىزدنمە الر‪ .‬ئالالھ چەكسىز ئۇلۇغدۇر‪.‬‬ ‫بۇنىڭغا نېمە دەيسەن كىميا سەنچە بۇ ئىككى ئايە ئارنسىدا تەرق‬‫بارمۇ ‪ -‬دەب سورندر شەمر‪.‬‬ ‫ئەلېەتتە بار‪ -،‬دتدنن‪ -،‬ئوخشىاش بىر ئايەتنىج ئىككى خى‪،‬‬ ‫‬‫چەشىەند ر شىىنى ئوقۇدۇڭ‪ .‬ئۇالرنىج مەزمۇنى ئوخشىىمايدۇ‪ ،‬بىرننچىسىىدە‪،‬‬ ‫تو قىپغىىان ئەرلەرنىىىج ئۆز ئىىايىىالپىرننى ئۇرۇشىىىىىغىىا يو قويۇلغىىان؛‬ ‫ئىككىنچىسىىىىدە‪ ،‬ئەڭ بولمىغاندا ئايالىڭدنال يىراقالش ياكى ئۇنى يىراققا‬ ‫ئاتىرنېە دتيىپگەن‪ .‬ئارندا خېپى تەرق بار‪ ،‬نېمىشقا مۇشۇنداق بولىدۇ‬ ‫نېمىشىقا بۇنداق بولىدۇ‪ ،‬نېمىشىقا بۇنداق ‪ -‬دەب تەكرارلىدر‬ ‫‬‫شىىىەمر ۋە بىردننال باشىىىقا گەتكە كۆچتى‪ -،‬ئېيتقىنا كىميا‪ ،‬بۇ ئۆمر دە‬ ‫بىرەر دەريادا سۇ ئەز ب باققانمۇ‬ ‫شۇئان بالىپى دەۋرنن‪ ،‬توروس تاغپىرننىج مۇزدە سۇلىرر ئېسىمگە‬ ‫كەلدر‪ ،‬كەند زلىرر چەشىتىال كېيىال سىىڭىپپىرنن بىپەن تاغ بۇالقپىرندا‬ ‫سىىۇ ئەز ب‪ ،‬قىيا‪-‬چىيا كەلەشىىەب‪ ،‬ئويناشىىقانىدۇق‪ .‬كۆز م تاشىىقا تولدر‪،‬‬ ‫يەز منى ئەتقىاچتىن‪ ،‬شىىىىەمسىىىىنىىج بۇ ئىا ىزلىقىمنى كۆر ۋتپىشىىىىىنى‬ ‫خالىمايتتىن‪.‬‬ ‫دەرياغا يىراقتىال قارنسىىا كىشىىى ئۇنىڭدا تەقە بىرال ئېقىال بار دەب‬‫ئويالب قالىدۇ‪-،‬دتدر شەمر‪ -،‬ئەمما سۇغا چەشكەن چېغىڭدا ئۇنىڭدا بىر‬ ‫نەچچە ئېقىننىج بارلىقىنى بايقايسىەن‪ ،‬ئېرن ‪-‬ئۆسىتە پەردە نەچچە ئېقىال‬ ‫يوشىىۇرۇن بولىدۇ‪ ،‬ھەممىسىىى بىر يۆنىپىشىىكە قاراب ئاقىدۇ‪ ،‬ئەمما ئايرنن‪-‬‬ ‫ئايرنن ما ىدۇ‪.‬‬ ‫شىىىەمسىىىى تەبرنزر سىىىۆزلىگە يېنىمغا كېپى‪ ،،‬ئېڭىكىمنى تۇتۇب‬ ‫بېشىىمنى كۆتەردر‪-‬دە‪ ،‬مېنى ئۇ تەگسىىز‪ ،‬قاتقارا‪ ،‬روھپۇق كۆزنگە قاراشىقا‬ ‫مە بۇرلىىدر‪ .‬يەرنكىن سىىىىوقۇشىىىىتىال توختىاب قىالغىانىدە بولۇب‪ ،‬نەتەس‬ ‫ئااللما قالدنن‪.‬‬ ‫‪220‬‬

‫— قۇرئىىان شىىىىىىاۋقۇنپۇق بىر دەريىىادۇر‪ -،‬دتىىدر ئۇ‪ -،‬يىراقتىال‬ ‫قىارنغىانالرغىا بىرال ئېقىنىدە ‪ ،‬ئىچىىدە ئەزنىدنغىانالرغىا تۆ ئىايرنن ئېقىنىدە‬ ‫كۆر نىىدۇ‪ ،‬بېپى تەرلىرننى ئويال كىميىا‪ ،‬بەزر بېپىقالر سىىىىۇ ئەسىىىىتىىدە‪،‬‬ ‫بەزنپىرر سىۇنىج تېگىدە ياشىايدۇ‪ .‬بىز ئىنسىانالرمۇ شىۇنىڭغا ئوخشىايمىز‪،‬‬ ‫يىىارنتىپىشىىىىىمىزغىىا‪ ،‬زتھنىي قۇۋۋنتىمىزگە كۆرە ئۇنىىداق يىىاكى بۇنىىداق‬ ‫قاتالمالردا قالىمىز‪-‬دە‪ ،‬شۇ يەردە ئەز ب ئوينايمىز‪.‬‬ ‫— تازا چەشەنمىدنن‪ -،‬دتدنن‪ ،‬ئەمما چەشىنىشكە باشپىغانىدنن‪.‬‬ ‫— قىرغاققا يېقىال سىىىۇدا ئەز شىىىكە ئامراق كىشىىىىپەرگە قۇرئاننىج‬ ‫زاھىرني مەنىسىى كۇتايە‪ ،‬ئەتسىۇس‪ ،‬ئىنسىانالرنىج كۆتىنچىسىى مۇشىۇ خىپغا‬ ‫تەۋە‪ .‬ئايەتپەرنى تەقە ئۇنىج سىۆز مەنىسىىگە قاراتال چەشىىنىدۇ‪ .‬بەزنپىرر‪،‬‬ ‫سىىەرە نىسىىانى ئوقۇب‪ ،‬ئەرلەر ئايالالردنال ئەسىىتەن يارنتىپىپتىكەن دەيدۇ‪.‬‬ ‫نېمىنى كۆرمەكچى بولسا شۇنى كۆرندۇ‪.‬‬ ‫— ئۇنداقتا ئۇنىج باشقا ئېقىنپىرنچۇپمەنىپىرنچۇ) ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر بىر دەم تۇرۇۋالىدر‪ ،‬كۆز م ئىختىيىارسىىىىىز ئۇنىىج ئىاغزنغىا‬ ‫كېپىى‪ ،‬توختىاب قىالىدر‪ ،‬كىالپۇكپىرر قىزغۇ ‪ ،‬چىرايپى بولۇب‪ ،‬ئېغىزر‬ ‫گويا مۇھاتىزە قىپىنىدنغان گەزە باغچە ئىدر‪.‬‬ ‫— يەنە ئە ئېقىال بار‪ ،‬ئىككىنچىسىىى بىرننچىسىىىدنال چو قۇردۇر‪،‬‬ ‫ئەمما يەنىال تېيىزرە ‪ ،‬ئىنسىىاننىج ئېڭى يەكسىىەلگەنچە قۇرئاننى تېخىمۇ‬ ‫يىاخشىىىىى ئىا قىرااليىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬بۇنىىج ئەچەن ئىايەتپەرنىىج چو قۇرلۇقىغىا‬ ‫چۆكەش كېرە ‪ ،‬دەرياغا بېپىقتە شۇ غۇش كېرە ې‬ ‫ئۇنىج سىىىۆزننى ئا الۋتتى‪ ،‬ئىچىن قوتقۇرۇق بولۇب قالغاندە ھەم‬ ‫يېڭى ھېسسىياتقا تولغاندە بولدر‪.‬‬ ‫— ئۇنىڭغا چۆكسە قانداق بولىدۇ ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫— ئەچىنچى ئېقىال باتىنىي قاتالمدۇر‪ ،‬سىەرە نىسىانى كۆ ە كۆز ڭ‬ ‫ئوچۇق ھىالەتتە ئوقۇسىىىىىاڭ‪ ،‬ئىايەتپەرنىىج ئەرلەر بىپەن ئىايىالالر ھەققىىدە‬ ‫ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئەرلىك ۋە ئايالپى ھەققىدە كېتىېاتقانپىقىنى كۆرنسىىىەن‪،‬‬ ‫تەسىىىىەۋۋۇتتىا تىانىيپى بىپەن بىاقىيپى ئىايىالپى بىپەن ئەركەكپىككە‬ ‫سىېپىشىتۇرۇلىدۇ‪ .‬ھەر بىرنمىز‪ ،‬بۇنىج ئىچىدە مەنمۇ‪ ،‬سىەنمۇ بار‪ ،‬ئايالپى‬ ‫ۋە ئەركەكپىك ھالەتپىرننى ئوخشىىىمىغان دەرنجىدە ۋۇ ۇدنمىزدا يوشىىۇرۇن‬ ‫ئېپى‪ ،‬يەرنمىز‪ .‬قاچانكى‪ ،‬ئىككىپىسىگە باغرنمىزنى ئاچساق‪ ،‬تىن ھالدا‬ ‫بىرلىشەلەيمىز‪.‬‬ ‫— ئۇنداقتا‪ ،‬مەندە ئەركەكپىك بارمۇ‬ ‫— ئەلېەتتە‪ ،‬ئايالپىقمۇ بار‪ ،‬ئەركەكپىكمۇ بار‪.‬‬ ‫‪221‬‬

‫كەلكىدنال ئۆزەمنى تۇتۇۋااللمىدنن‪.‬‬ ‫— ئۇنداقتا‪ ،‬مەۋالناچۇ‬ ‫شەمسنىج يەزر تەبەسسۇمدنال يورۇب كەتتىئ‬ ‫— ھەر ئەردە ئىاز دتگەنىدە بىر مىسىىىىقىا ئىايىالپى ‪ ،‬ھەر ئىايىالىدا‬ ‫كىچىككىنە بولسىمۇ ئەركەكپىك مەۋ ۇتتۇر‪.‬‬ ‫— ئۇنداقتا لەكچە ئەرلەرچۇ ‪ -،‬دەب سىىورندنن‪ - ،‬قوتا ئادەمپەردە‬ ‫ئايالپى خۇل بوالمدۇ‬ ‫شەمر ما ا سىر بەرمەكچى بولغاندە كۆزننى قىسى‪ ،‬قويۇب‪،‬‬ ‫— ئەلېەتتە‪ ،‬ئۇالردنمۇ شىىىۇنداق خۇل بولىدۇ كىميايىن‪ -،‬دتدر‪-،‬‬ ‫ما ا ئىشەن‪ ،‬ئەڭ چوڭ ئەركەكپىك شۇنداق قوتا ئەرلەردە بولىدۇ‪.‬‬ ‫كىچىىىك قىزالردە ۋنپىقالب كەلىېتتە دەب ئۆزەمنى تۇتىېتپىىى‪،‬‬ ‫لېېنمنى چىشىىىىپىدنن‪ .‬شىىىىەمر ما ا شىىىىۇنچە يېقىال تۇرغاچقا‪ ،‬يەرنكىن‬ ‫د تەلىدەب سىىىىوقىاتتى‪ .‬ئۇ ئىا ىايىى‪ ،‬ئىادەم ئىىدر‪ ،‬ئىاۋازر بەكال يېقىمپى ‪،‬‬ ‫قولپىرر ئىنچكە‪ ،‬نازۇ بولۇب‪ ،‬كۆزر بەئەينى قۇياشتال چىققان بىر دەستە‬ ‫نۇردە ‪ ،‬نەگە باقسىا شىۇ يەرنى انالندۇراتتى‪ .‬يېنىمدا تۇرغاندا ئۇنىج ياش‬ ‫ۋۇ ۇدننى يېقىندنال ھېر قىپى‪ ،،‬ۋەسىىېەسىىىپەرگە تولماقتا ئىدنن‪ ،‬ئۇنى‬ ‫ئاسىراشىنى‪ ،‬كەتەشىنى خااليتتىن‪ ،‬ئەمما بۇنى قانداق قىالاليتتىن‪ ،‬نېمىشىقا‬ ‫ئۇنداق قىالتتىن‪ ،‬ئۆزەممۇ بىپمەيتتىن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر قولىنى مەرەمگە قويىىدر‪ ،‬يەزر يەز مگە شىىىىۇنچە يېقىال‬ ‫ئىدنكى‪ ،‬ئىپپى نەتسىىى تېنىمگە ئارام بېغىشىىاليتتى‪ .‬كۆز بېقىشىىپىرر‬ ‫ئەمدر بايىقىغا ئوخشىمايتتى‪ ،‬ما ا چەش كۆر ۋاتقاندە قارايتتى‪ .‬قولىنى‬ ‫ئەكىپى‪ ،‬مە زنمگە ئاسىىىتا تەگكەزدر‪ ،‬بارماق ئۇچى يېنىېاتقان شىىىامدە‬ ‫قىززن ئىىىدر‪ ،‬ھودۇقۇب‪ ،‬تىپىن بوغۇزنمغىىا كەتپىشىىىىىىى‪ ،‬قىىالىىدر‪ .‬ئۇ‬ ‫بارمىقىنى مە زنمدنال چەشىىىەر ب ئاسىىىتىنقى لېېنمگە ئەكەلدر‪ ،‬بېشىىىىن‬ ‫قىايىدر‪ ،‬كۆز منى يۇمۇۋالىدنن‪ ،‬ھىايىا ىانىدنال تىترەب كېتىېاتىاتتىن‪ .‬ئەممىا‬ ‫شەمر بارمىقىنى لېېنمگە تەگكەزە‪-‬تەگكەزمەيال قولىنى تارتىېالدر‪.‬‬ ‫— ئەمىدر كەتسىىىىەڭ بوالرمىكىال كىميىا‪ -،‬دتىدر ئۇ بوش ئىاۋازدا‪،‬‬ ‫ئىسمىمنى بىچارە سۆزدە تەلەتپۇز قىپدر‪.‬‬ ‫تاالغا يەگەر ب چىقى‪ ،‬كەتتىن‪ ،‬بېشىىن تېخىچە قېيى‪ ،،‬مە زلىرنن‬ ‫ئوتتە يېنى‪ ،‬تۇراتتى‪.‬‬ ‫ھۇ رامغىا كىرنى‪ ،،‬كىارنېنتىمىدا ئو ىدا يېتىى‪ ،،‬كۆزلىرنمنى ئىايېانغىا‬ ‫تىكى‪ ،،‬ئەگەر شىەمر مېنى سىۆيگەن بولسىا قانداق بولۇب كېتەتتىن دەب‬ ‫ئويالب ھىىايىىا ىىان ئىچىىىدە تىىاڭ ئىىاتقۇزدۇم‪ .‬شىىىىۇنچىپىىىك ھوشىىىىۇمنى‬ ‫‪222‬‬

‫يوقىتىپتىمەنكى‪ ،‬دەريىادنكى تۆتىنچى ئېقىنغىا‪ ،‬قۇرئىاننىىج تېخىمۇ چو قۇر‬ ‫قاتپىمىغا قانداق بېرن كېرەكپىكىنى سوراشنىمۇ ئۇنتۇب قالغانىدنن‪.‬‬ ‫ئۇ قىانىداق قىاتالم بولغىيىدر ئىنسىىىىان ئۇنىداق چو قۇرلۇققىا قىانىداق‬ ‫يىېىتەر بىولىغىىيىىدر ئىۇنىىڭىغىىا يەتىكەنىپەر ئىىاخىىر قىىانىىداق بىوالتىتىى ئىۇ‬ ‫چو قۇرلۇقتىال قايتى‪ ،‬چىقالماسمىدر‬ ‫سۇلتان ۋەلەد‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل‪-9 ،‬ئاينىڭ ‪-4‬كۈنى‬ ‫ئاالئىدنال دائىن ئالدنراقسىىىان‪ ،‬ھاكاۋۇر‪ ،‬تېرنككە بولسىىىىمۇ‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫ھالىدنال ئەنسىىىىرەشىىىكە باشىىىپىدنن‪ .‬ئۇ كىچىكىدنال ئاچچىقى يامان باال‬ ‫ئىىدر‪ ،‬يېقىنىدنال بېرر قىاتتى خىاتىا‪ ،‬بىر ىايىىدا ئولتۇرالمىا قېپىېاتىىدۇ‪.‬‬ ‫تۇيۇقسىىىىىز غەزەبپىنىىدۇ‪ ،‬بىرەر كىمىدنال چىاتىاق تېپىشىىىىقىا‪ ،‬ئىاچچىقىنى‬ ‫چىقىرنشىقا ئۇرۇنۇتال يەرندۇ‪.‬كىچىككىنە بىر ئىشىقىمۇ چېچىپىدۇ‪ .‬شىۇ قەدەر‬ ‫ئەسىىىەبىيكى‪ ،‬كوچىدنكى بالىالرمۇ ئۇنى كۆرسىىىە قاچىدۇ‪ .‬ئەمدر تېخى ‪17‬‬ ‫ياشىىىقا كىرگەن بولسىىىىمۇ‪ ،‬دائىن قاتىقىنى تەر تال يەرگەچكە يەزنگە قورۇق‬ ‫چەشىىىىەب كەتكەنىدر‪ ،‬تېخى بۇ ئەتىگەندە ئاغزننىج ئەتراتىدا بىر قورۇقنى‬ ‫بايقىدنن‪ ،‬دائىن ئاغزننى تەر شتەر ب يەرگەچكە شۇنداق بولسا كېرە ‪.‬‬ ‫بەگەن ئۆز ئىشىىىىىمغىىا بېرنپىىى‪ ،،‬دادامنىىىج ئەسىىىىەرلىرننى ئىىاققىىا‬ ‫كۆچەر ۋاتىاتتىن‪ ،‬ئىارقىامىدا بىرسىىىىى گەب قىپغىانىدە قىپىدر‪ .‬قىارنسىىىىىام‪،‬‬ ‫ئاالئىدنال‪ ،‬ئاسىىىىتىنقى لېېننى چىشىىىىپەب‪ ،‬يازغانپىرنمغا كۆزننىج ئۇچىدا‬ ‫قىاراب تۇراتتى‪ ،‬قىاچىانىدنال بېرر ئىارقىامىدا تۇيىدۇرمىا قىاراب تۇرغىانپىقىنى‬ ‫بىپمىىدنن‪ .‬ىپە بولغىانىدە قىاراب مەنىدنال نېمە ئى قىپىېاتقىانپىقىمنى‬ ‫سورندر‪.‬‬ ‫— دادامنىىج كونىا بىر رنسىىىىىالىسىىىىىنى كۆتەيتىېاتىمەن‪-،‬دتىدنن‪-،‬‬ ‫دادامنىج بارلى سۆھبەتپىرننى ئاققا كۆچەر ب كۆتەيتمەكچى بولۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫ئاالئىدنال مەسخىرنپىك باقتى‪.‬‬ ‫— ئۇنىج نېمە تايدنسىىىىى ‪ -‬دەب سىىىىورندر ئۇ‪ -،‬بىپمىدنڭمۇ دادام‬ ‫دەرس بېرن ‪ ،‬ۋەز سىۆزلەشىنى تەر ئەتتى‪ ،‬ئەمدر مەدرنسىتە مۇدەررنسىپىك‬ ‫قىپمىايىدۇ‪ ،‬بىارلى مەسىىىىدۇلىيەتپىرننى بىر يىاققىا چۆرنېەتتى‪ ،‬سىىىىەن‬ ‫ئاقمايدنغان ئى قىپىېاتىسەن‪.‬‬ ‫— ئۆتكەنچى بىر ئەھېا بۇ‪ -،‬دتدنن كەسىكىال ھالدا‪ -،‬ۋاقتى كەلسىە‬ ‫دادام يەنە قايتا دەرس بېرندۇ‪.‬‬ ‫‪223‬‬

‫— سىىىىەن ئۆزە نى ئىالىداب يەرنېەر‪ ،‬كۆرمەيېاتىامسىىىىەن‪ ،‬دادامنىىج‬ ‫شىەمسىتىال باشىقا ئادەمگە ۋاقتى يوق‪ ،‬شىەمر دادامنى ئالداب‪ ،‬ئۆيىمىزگە‬ ‫ماكانپىشىېالدر‪.‬‬ ‫ئىىاالئىىىدنال مەسىىىىخىرنپىىىك كەلىىدر‪ ،‬مېنىڭمۇ ئۇنىىىج بىپەن تەڭ‬ ‫كەلەشىىىىىمنى ئەمىىد قىپغىانىىدر‪ ،‬ئەممىا مېنىىج كەلمىگىنىمنى كۆر ب‬ ‫ىن بولۇب‪ ،‬ئۆيدە ئۇياقتىال بۇياققا مېڭىشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫دەرھا‬ ‫— سىىىىۆز‪-‬چۆچەكپەر يىامراب كەتتى‪ ،‬خەلقى ئىالەمنىىج ئىاغزر خىالتىا‬ ‫ئەمەس‪ ،‬بوغۇب قويىىدنغىان‪ -،‬دتىدر ئۇ قىاينىاب‪ -،‬ھەممە ئىادەم شىىىىۇنىداق‬ ‫دتيىشىىىىىېاتىىىدۇ‪ ،‬بۇ قەلەنىىدەر قىىانىىداق بولۇب شىىىىۇنچە چوڭ ئىىالىمنى‬ ‫كولىىدۇرلىتىېاتىىىدۇ ھىىازنر دادامنىىىج ئىنىىاۋنتى چۆلىىدنكى بىر تىىا قىىار‬ ‫دانىسىىدە قالدر‪ ،‬ئەگەر ئۆزننى دەرھا ئو شىىېالمىسىا قولىدا بىر تالىپمۇ‬ ‫قالمايدۇ‪ .‬ھېچكىن ئۇنى ئۇسىتاز دتمەيدۇ‪ ،‬يەنى ئۇنىج ئۇنداق سىاالھىيىتى‬ ‫يوق‪.‬‬ ‫ئۇنىڭغىا قىارنىدنن‪ ،‬بۇرۇتپىرننى يېڭى يىاسىىىىىاتقىان‪ ،‬ئەممىا قىپى ‪-‬‬ ‫قىياتەتپىرر‪ ،‬گەب قىپىشىىپىرر ۋە باشىىقا ھەر ئىشىىپىرندا ئەركەكپىكىمنى‬ ‫كۆرسىىىىىتىمەن دەتال تۇراتتى‪ .‬ئۆتكەن يىپدنال بېرر ئۇ باشىىىىقىچىال ئادەم‬ ‫بولۇب قالغان‪ ،‬ئىشىى سىىەۋداسىىىغا چەشىىكەنپىكىنى‪ ،‬بىرسىىىگە يوشىىۇرۇن‬ ‫ئاشىىى بولغىنىنى بىپەتتىن‪ ،‬ئەمما كىن ئىكەنپىكىنى سىىورنيالمايتتىن‪.‬‬ ‫ئۇنىج ئەڭ يېقىال دوستپىرننىج ئاغزننى تاتىالب باقتىن‪ ،‬ئەمما ئۇالردننمۇ‬ ‫ھې ئۇچۇر ئااللمىدنن‪.‬‬ ‫— ئاالئىدنال‪ ،‬بىپىمەن‪ ،‬سىىىەن شىىىەمسىىىكە ئۆ ‪ ،‬ئەمما ئۇ ئۆيىمىزدە‬ ‫مېھمىان‪ ،‬مېھمىاننى ھۆرمەتپەش كېرە ‪ ،‬يەنە كېپىى‪ ،‬سىىىىەن نېمىشىىىىقىا‬ ‫خەقنىج گەتپىرنگە ئىشىنى‪ ،‬يەرنسەن تەگمىنى تۆگىدە كۆرسىتىشنىج‬ ‫ئورنى يوق‪.‬‬ ‫بۇ گەتپەرنى دەتال تۇشىىىىايمىان قىپىدنن‪ ،‬دتمەيىدنغىان گەب ئىىدر‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئاغزنمدنال چىققاننى قايتۇرۇۋااللمىدنن‪ ،‬ئاالئىدنال خۇددر قۇرۇق سىاماندە‬ ‫ئو ئالدر‪.‬‬ ‫— تەگمىنى تۆگىىىدە كۆرسىىىىىتىېاتىمەنمۇ تېخىې‪ -‬دتىىدر ئۇ‪-،‬‬ ‫بېشىىىىمىزغا كېپىېاتقان بۇ تاالكەتپەرنى تىتچىپىك كۆر ۋاتامسىىىەن تېخى‪،‬‬ ‫كۆز ڭ نېمانچە كور سېنىج‬ ‫ئىالىدنمغىا يەنە بىر سىىىىەھىپە ئېچىى‪ ،‬بەتنى ئو شىىىىىىدنن‪ ،‬دادامنىىج‬ ‫سىۆزلىرننى كۆتەيتى‪ ،،‬بۇ ۋەسىىپە بىپەن ئۇنىج ئۆمرننىج ئۇزاق بولۇشىىغا‬ ‫ياردەمچى بواللغىنىمدنال خۇشىىىا ئىدنن‪ ،‬ئارندنال بىر ئەسىىىىر ئۆتسىىىىمۇ‬ ‫‪224‬‬

‫كىشىىىىىپەر دادامنىىج ھېكمەتپىىك سىىىىۆزلىرننى ئوقۇب زوقپىنىاتتى‪ .‬بۇ‬ ‫سىىۆزلەرنىج ئەۋالدتىال ئەۋالدقا يەتكەز لەشىىىگە ئازراق بولسىىىمۇ ھەسىىسىىە‬ ‫قوشالىغىنىمدنال تەخىرلىنەتتىن‪.‬‬ ‫ئاالئىدنال يېنىمغا ئاستا كېپى‪ ،،‬قىپىېاتقان ئىشىمغا ئەمىدسىزلىك‪،‬‬ ‫بىزارلى بىپەن قاراب تۇردر‪ ،‬بىر ئان بولسىىىىمۇ دادا مېھرنگە تەشىىىنا بىر‬ ‫بالىنى كۆرد م‪ .‬شىىىۇ ئان ئۇنىج ئەمەلىيەتتە شىىىەمسىىىكە ئەمەس‪ ،‬دادامغا‬ ‫ئاچچىقى بارلىقىنى ھېر قىپدنن‪.‬‬ ‫ئىاالئىىدنال دادامىدنال نىارازر ئىىدر‪ ،‬دادامنىىج مەن بىپەن ئىانچە كىارر‬ ‫يوق دەب ئوياليتتى‪ ،‬دادامنىىج شىىىىۇنچە ئىابرۇيپۇق تۇرۇب‪ ،‬يىاشىىىىال ئۆلەب‬ ‫كەتكەن ئىانىمىزغىا كەلگەن ئە ەلنىىج ئىالىدنىدا بىچىارە بولۇب قىالغىنىغىا‬ ‫ھەيران ئىدر‪.‬‬ ‫— ھەممە ئىىادەم دادنمىزنى شىىىىەمر تەرنپىىىدنال سىىىىېھىرلەنىىدر‪،‬‬ ‫دتيىشىىېاتىدۇ‪ -،‬دتدر ئاالئىدنال گۇدۇ الب‪ -،‬شىەمسىنى ھەشىشىاشىىيەلەر‬ ‫ئەۋەتكەنمى ‪.‬‬ ‫— ھەشىىشىىاشىىىيەلەرمى ې‪-‬دتدنن تەڭ تۇرۇب‪ -،‬سىىەنمۇ بۇ تىتنە‪-‬‬ ‫تاساتقا ئىشەندنج‪ ،‬شۇنداقمۇ‬ ‫ھەشىىشىىاشىىىيە مو مىقداردا مە ەن‪ ،‬زەھەر ئىشىىپىتى‪ ،،‬سىىەيقەسىىا‬ ‫تىالنالش بىپەن نام قازانغان‪ ،‬كىشىىپەرگە تەھدنا سىالىدنغان بىر مەزھەب‬ ‫ئىدر‪ .‬خەل ئارنسىىىدا قورقۇن تەيدا قىپى ئەچەن مەشىىھۇر كىشىىىپەرنى‬ ‫نىشىىىانالب‪ ،‬ئوچۇق‪-‬ئاشىىىكارە قەتپى قىالتتى؛ ھەتتا سىىىاالھىدنال ئەييۇبى‬ ‫ھەزرەتپىرننىىج چېىدنرنغىا كىرنى‪ ،،‬يېنىغىا زەھەرلىىك تىرەنىىك قويۇب قويۇش‬ ‫دەرنجىسىىگە بارغانىدر‪ .‬تىرەنىك يېنىغا بىر كومپاس قويۇب «كۆزنمىز ھەر‬ ‫قاچان سىەندە» دتيىشىكەندر‪ .‬سىاالھىدنال ئەييۇبى‪ ،‬يەنى ئەھپى سىەلىپپەرگە‬ ‫قارشىىىىى ەسىىىىۇرلۇق بىپەن ئېپىشىىىىى‪ ،،‬قۇددۇسىىىىنى قايتۇرۇۋالغان ۋە‬ ‫ھېچكىمدنال قورقمىغان ئۇ كاتتا قوماندانمۇ ھەشىىىىشىىىىاشىىىىىيەلەر بىپەن‬ ‫ئېپىشىىىىشىىىقا ەرئە قىاللمىغان‪ ،‬ئۇالرنىج تەلىېر بويىچە ئى قىپغان‪.‬‬ ‫شەمسنىج ئۇالر بىپەن ئاالقىسى بارلىقىنى خەقپەر قانداق ئويالب تاتقاندۇ‬ ‫قولۇمنى ئاالئىدنننىج مەرنسىگە قويدۇمئ‬ ‫— يەنە كېپى‪ ،،‬ھەشىشىاشىىيەلەرنىج بۇرۇنقىغا ئوخشىىمايدنغانپىقىنى‬ ‫بىپمەمسىىىەن ئۇالر ئالپىقاچان تارقىپى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬تەقە ئىسىىىمىال قالدر‪،‬‬ ‫دەۋر ئۆزگەردر‪.‬‬ ‫ئاالئىدنال بۇ ئېھتىمالپىقنىمۇ ئويپىدر‪.‬‬

‫‪225‬‬

‫— شىىىۇنداق‪ ،‬بىراق ھەسىىىەن سىىىاباھنىج ئە قوماندانى زننداندنال‬ ‫قېچىپتۇدە ‪ ،‬ئاالمۇد قەلدەسىىىدنال ئوغرنپىقچە چىقى‪ ،،‬نەگە بارسىىا شىىۇ‬ ‫يەرنى ۋەيران قىپىشىىىىقا قەسىىىىەم قىپىپتۇدە ‪ ،‬ئۇالردنال بىرسىىىىى كونياغا‬ ‫كەتتۇدە ‪ ،‬مېنىڭچە ئۇ چوقۇم شەمر‪.‬‬ ‫سەۋر‪-‬تاقىتىن تاشتىئ‬ ‫گەب قى‪ ،،‬شىەمر ھەشىشىاشىىيەلەرنىج باشىپىقى بولسىا‪،‬‬ ‫— تەز‬ ‫نېمىشقا دادام بىپەنال قالىدۇ‬ ‫— چەنكى ئۇالر ئابرۇيپۇق كىشىىپەرگە نەترەتپىنىدۇ‪ ،‬خەقنىج كۆزننى‬ ‫بوياشىقا ئامراق‪ ،‬دادام نوتۇزلۇق ئادەم ئەمەسىمۇ ھې بولمىسىا‪ ،‬بىر زامانالر‬ ‫شۇنداق ئىدر‪ -،‬دتدر ئاالئىدنال يەنە تەتەرلە قىپى‪.،‬‬ ‫ئۇ گۇمىان‪ ،‬تۆھمە ۋە ھىيپە‪-‬مىكىرلەرگە شىىىىۇنچىپىىك ئىالىدانغىان‬ ‫ئىىدنكى‪ ،‬ئۆز گېپىىدنال ئۆزر تەسىىىىىرلىنىى‪ ،،‬يەزلىرر ئۆتكىىدە قىزنرنى‪،‬‬ ‫كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫ئۇنىڭغىا گەب قىپغىانىدا قىاتتى دنققە قىپسىىىىىام بولغۇدە ‪ ،‬دەب‬ ‫ئويپىدنن‪.‬‬ ‫— ما ا قارا قېرنندنشىن‪ ،‬خەقپەر ئاغزنغا كەلگەننى دەۋترندۇ‪ .‬بۇنداق‬ ‫سىىىۆز‪-‬چۆچەكپەرگە ئىشىىىىنى‪ ،‬كەتمە‪ .‬گۇمان ۋە يامان غەرەزنى كالال دنال‬ ‫چىقىرنېە ‪ ،‬ئۇالرنىج سېنى زەھەرلەۋاتقانپىقىنى كۆرمەيېاتامسەن‬ ‫ئاالئىدنال تېرنكى‪ ،،‬تۇشۇلداب تۇرسىمۇ بىر نەرسە دتمىدر‪.‬‬ ‫— شىىىىەمسىىىىنى ياقتۇرغىال دتمەيمەن ‪ ،‬ئەمما دادنمىزنىج ھۆرمىتى‬ ‫ئەچەن بولسىمۇ ئۇنى بىر ئاز ھۆرمەتپە‪ -،‬دتدنن قوشۇمچە قىپى‪.،‬‬ ‫ئاالئىدنال ما ا سىىىنچىالب‪ ،‬ئەلەم بىپەن قارندر‪ .‬ئېھتىما ئۇ تەقە‬ ‫شىىىەمسىىىكىال ئۆ ئەمەس‪ ،‬دادامغىمۇ ئاچچىقى يوق‪ ،‬خىيالىدا‪ ،‬مەن ئۇنى‬ ‫ئەمىدسىىزلەند رد م؛ ئۇنىڭچە بولغاندا‪ ،‬شىەمسىنى چوڭ بىپىشىىن ئا ىزلى‬ ‫ۋە تەسىىپىك‪ ،‬دادامنىج كۆزنگە ياخشىىى كۆر نەش ئەچەن ئاق‪-‬قارننى تەرق‬ ‫ىتى ن‪ .‬بەلىكىىن ئىىارتىۇق ئىويىالب‬ ‫ئەتىمە ‪ ،‬كىۆتىەرمىىكەشىىىىىپىىىك قىىپىىېاتىىات ى‬ ‫كەتكەندنمەن‪ ،‬ئەمما كۆ پەم يەنىال غەش بولۇۋاتاتتى‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداقتىمۇ ئۇنى ئەيبپىيەلمەيتتىن‪ .‬نېمىال دتگەن بىپەن ئىنىن‬ ‫ئىدر‪ .‬گاھىدا ئۇنىڭغا قارنسام‪ ،‬تار كوچىالردا مەشە قوغاليدنغان‪ ،‬يامغۇر‬ ‫سىۇلىرنغا كېچى‪ ،‬ئايىغىنى مەينە قىپىېتتىدنغان‪ ،‬ئەتىگەندنال كەچكىچە‬ ‫ىق اتتى نىان غىا ىالب يەرنىدنغىان بىر بىاال ئېسىىىىىمگە كېپەتتى‪ .‬سىىىىە‬ ‫دوغىالق‪ ،‬يېشىىىغا كۆرە بويى تاكارراق بۇ باال ئانىسىىىنىج ۋاتا بولغىنىنى‬ ‫پىغ انىدا بىر تىامچە يىاشىىىىمۇ تۆكمىگەن‪ ،‬چىاترنقىىدنال خىجىى‪ ،‬بولغىانىدە‬ ‫ئىا ى‬ ‫‪226‬‬

‫بېشىىىنى ئېگى‪ ،،‬تۇتىغا قاراب ئەمچىيى‪ ،‬تۇرغانىدر‪ ،‬دا ‪-‬تەرياد چېكى‪،‬‬ ‫يىغپىغان‪ ،‬ھەممە نەرسىنى ئىچىگە ئېپىېالمىغان بولسىدر كاشكىې‬ ‫— ئېسىىىڭدنمۇ‪ ،‬بىر قېتىن سىىەن كوچىدا بالىالر بىپەن سىىوقۇشىىۇب‬ ‫قالدنج‪ -،‬دتدنن ئۇنىڭغا‪ -،‬يىغپىغان تېتى ئۆيگە كەلدنج‪ ،‬بۇرنۇ دنال قان‬ ‫ئېقىېاتاتتى‪ ،‬رەھمەتپىك ئاناڭ شۇ چاغدا سا ا نېمە دتگەنىدر‬ ‫ئاالئىدنننىج چىرايى بىر ئاز ئېچىپدر‪ ،‬ئەمما اۋاب بەرمىدر‪.‬‬ ‫— ئاناڭ مۇنداق دتگەن‪ ،‬بىر كىمگە غەزەبپەنسىەڭ ياكى چېچىپسىاڭ‪،‬‬ ‫ئۇنىج چىرايىنى ئۆزەڭ ياخشىىى كۆرگەن بىرسىىىنىج چىرايىغا ئالماشىىتۇر‪،‬‬ ‫قېنى‪ ،‬سەن شەمسنىج چىرايى بىپەن ئانىمىزنىج چېھرننى ئالماشتۇرۇشقا‬ ‫ئۇرۇنۇب باقتىڭمۇ شىۇنداق قىپسىاڭ ئۇنىڭدا ياخشىى كۆر شىكە ئەرزنيدنغان‬ ‫نەرسىپەرنى تاتااليسەن‪.‬‬ ‫ئاالئىدنال غەلىتە كەلەمسىىىرندر‪ ،‬مېيىغىدا بىر تەبەسىىسىىۇم قېتى‪،‬‬ ‫قالدر‪ .‬تەسىىىرلىنى‪ ،‬ئۇنى قۇچاقپىدنن‪ .‬ئۇمۇ ئۇزۇن زاماندنال بېرر تۇنجى‬ ‫رە مېنى چىج قۇچاقپىدر‪ .‬شىىىىۇ چاغدا‪ ،‬ھەممە ئىشىىىىالر ئو شىىىىىپى‪،‬‬ ‫كېتىدۇ‪ ،‬بۇ ئىنىن شىىەمر بىپەن چىقىشىىى‪ ،‬قالىدۇ‪ ،‬ئۆيىمىز بۇرۇنقىدە‬ ‫ئىناقپىققا چۆمىدۇ دەب ئويالتتىكەنمەن‪.‬‬ ‫ئەممىىا بە سىىىىىىاددنكەنمەن‪ ،‬ھېچنېمىنى بۇنچىپىىىك خىىاتىىا ئويالب‬ ‫باقماتتىكەنمەن‪.‬‬ ‫كەررا‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل‪-10 ،‬ئاينىڭ ‪-22‬كۈنى‬ ‫نېمە دتيىشىىىىېاتقانپىرننى بىر ئالالھتىال باشىىىقا ھېچكىن بىپمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئۆتكەندە ئۇالرغا ھالېا سىىىىۇنۇب بېرن ئەچەن بارسىىىىام شىىىىۇنداق قىزغىال‬ ‫سىىىىۆھبەتپىشىىىىىېتتىپتىكەن‪ ،‬مېنى ھې تۇيمىدر‪ .‬مېنىج مەۋ ۇتپۇقۇم‬ ‫شىەمسىنى ئېغىز ئاچماسىپىققا ئەندەيدنغاندە ‪ ،‬ئوتتۇرندا مەن بولسىامال گەب‬ ‫قىپما تۇرۇۋاالتتى‪ ،‬داسىىتىخاننى مو قىپسىىاممۇ‪ ،‬قۇرۇق نان بەرسىىەممۇ‬ ‫ئوخشىىاشىىال رەھمە دەيتتى‪ ،‬تاماقنى چىشىىىنىج كاۋنكىنى تولدۇرغىدە‬ ‫دەرنجىىدە ئىاز يەيتتى‪ ،‬ئەممىا بۇ قېتىن تىاۋاقتىىدنكى ھىالېننىىج تەمىنى‬ ‫تېتى‪ ،‬بېقى‪ ،‬كۆزلىرر ئويناب كەتتى‪.‬‬ ‫بىۇ ھىىالىېا نىېىمىىىدتىگەن لەززەتىپىىىك كەررا‪ ،‬قىولىۇ ىغىىا دەر‬ ‫—‬ ‫كەلمىسۇن‪ ،‬قانداق ئەتتىج بۇنى ‪ -‬دتدر ئۇ‪.‬‬

‫‪227‬‬

‫بۇ چىاغىدا مىا ىا نېمە بولىدنكىال بىپمىىدنن‪ ،‬مىاختىاشىىىىپىرنىدنال خوش‬ ‫بولماقتا يوق‪ ،‬ئاچچىقىن كەلدرئ‬ ‫نېمىشىقا سىورايسىەن سىا ا دتسىەممۇ بۇنى بۇنداق ئوخشىىتى‪،‬‬ ‫—‬ ‫ئېتەلمەيسەنې‬ ‫شىەمر بۇ گەتكە قايى‪ ،‬بولۇب بېشىىنى بوش لىڭشىىتتى‪ ،‬بىر نەرسىە‬ ‫دەمىدنكىال‪ ،‬تېرنكەمىدنكىال دتگەنىىدنن‪ ،‬ئەممىا ئۇنىداق قىپمىا بىر دەم‬ ‫تۇرۇب كەتتى‪.‬‬ ‫بىر دەمدنال كېيىال ئۆيدنال چىقى‪ ،‬ئۇالرنى يالغۇز قويدۇم‪ .‬بۇ ئىشىنى‬ ‫ئەسىىىىپى ئۇنتۇب كەتكەنىىدنن‪ ،‬ئەممىا بۇ ئەتىگەنىدە شىىىىۇنىداق بىر ئى يەز‬ ‫بەردنكى‪ ،‬ئۆتكەن ئىشالرنى بار باشتىال ئەسپىدنن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫ئوچاق بېشىىىىىدا تە نىدە سىىىىارما قىپىېاتاتتىن‪ ،‬ھويپىدنال غەلىتە‬ ‫ئاۋازالر كەلدر‪ .‬سىىرتقا چىقى‪ ،‬ئا ايى‪ ،‬بىر مەنزنرننى كۆرد م‪ .‬ھەممە يەر‬ ‫كىتاب‪ ،‬كىتابالر كۇنۇس شىىەكپىدە ئەسىىتى‪-‬ئەسىىتىپەب تىزنپغان بولۇب‪،‬‬ ‫ھازنرال ئۆر لەب چەشىىەب كېتىدنغاندە قىالتتى‪ .‬ئوتتۇرنغا يەزلەرچە كىتاب‬ ‫ۋە قوليىازمىالر چېچىپغىان‪ ،‬يەنە بىر قىسىىىىمى ھويپىغىا چۆر ۋتتىپگەن‪.‬‬ ‫رە پىرر چىقى‪ ،‬كەتكەچكە ھويپىدنكى تەرە ئالىدنغان سىىىىۇ كۆ رە گە‬ ‫كىرنشكە باشپىغانىدر‪.‬‬ ‫شىىىىەمر كۆز ئىالىدنمىدنكى كىتىاب دۆۋنسىىىىىىدنال بىر كىتىاب ئېپىى‪،،‬‬ ‫مۇنىداقال بىر ۋاراقالب قويۇب سىىىىۇغىا ئىاتتى‪ .‬قىارنسىىىىام‪ ،‬دنېانۇ مۇتەنەببى‬ ‫دتگەن كىتاب‪ .‬كىتاب سىىىۇ ئەسىىىتىگە لەيپەب چىقار چىقماس‪ ،‬ئۇ باشىىىقا‬ ‫بىرننى ئالدر‪ ،‬بۇ تەرندۇن ئەتتارنىج «ئەسرارنامە» دتگەن كىتابى ئىدر‪.‬‬ ‫دەھشىىىىەتكە چۆمىد م‪ ،‬ئۇ ئېرنن ئەڭ ئەتىېاراليىدنغىان كىتىابالرنى بىر‪-‬‬ ‫بىرلەب ۋەيران قىپىېاتىاتتىې شىىىىۇ قىاتىاردا رۇمىنىىج دادنسىىىىىىدنال قىالغىان‬ ‫«قىامۇسىىىىۇ ئىالەم» نىامپى كىتىابىمۇ بىار ئىىدر‪ .‬رۇمىنىىج دادنسىىىىىغىا‬ ‫زوقمەنپىكىنى‪ ،‬بۇ كونىا قوليىازمىغىا بەكال ئىامراقپىقىنى بىپگەچكە‪ ،‬ئۇنىڭغىا‬ ‫تا ‪-‬تا قاراب قويدۇم‪.‬‬ ‫بىراق رۇمى بىر چەتتە ىممىىدە قىاراب تۇراتتى‪ .‬تومۇرلىرر كۆتەب‪،‬‬ ‫قولپىرر تىترەب تۇرسىىمۇ الم‪ -‬ىن دتمەيتتى‪ .‬بۇ ئى قەتدىي كالالمدنال‬ ‫ئۆتمىدر‪ .‬ئەينى چاغدا كىتابپىرننى سىىىەرتەب قويا دتسىىىەممۇ كۆ پەمگە‬ ‫ئازار بەرگەن بۇ ئادەم ئەمدر كۇتۇبخانىسىىىنى ۋەيران قىپىېاتقان سىىارا نىج‬ ‫تاماشىىىاسىىىىنى كۆر ۋاتقان بىر ئادەمگە ئايالنغان بولۇب‪ ،‬بىر ئېغىزمۇ گەب‬ ‫‪228‬‬

‫ئىىدر‪ .‬رۇمى بۇنىڭغىا گەب‬

‫قىپمىا قىاراب تۇراتتىې بۇ ئېغىر نىاھەقچىپى‬ ‫قىپمىسا‪ ،‬مەن گەب قىالتتىن‪.‬‬ ‫— نېمە قىپىېاتىسىىىەن ‪ -‬دەب ۋاقىردنن شىىىەمسىىىكە‪ -،‬بۇ ناھايىتى‬ ‫قىممەتپىك كىتابالر تۇرسىىا‪ ،‬نېمىشىىقا ئۇنى سىىۇغا چۆرنېتتىسىىەن سىىاراڭ‬ ‫بولدۇ مۇ سەن‬ ‫شەمر ما ا اۋاب بەرمە رۇمىغا قارندر‪.‬‬ ‫— سەنمۇ شۇنداق دەب ئويالمسەن ‪ -‬دەب سورندر‪.‬‬ ‫رۇمى لېېننى يىمىرنى‪ ،،‬بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس كەلەمسىىىىىرنىدر‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ھېچنېمە دتمىدر‪.‬‬ ‫— نېمىشقا گەب قىپمايسەن ‪ -‬دەب ۋاقىرندنن ئېرنمگە‪.‬‬ ‫رۇمى يېنىمغا كېپى‪ ،،‬قولۇمنى چىج تۇتتىئ‬ ‫— ئۆزە نى بېسىىىېا كەررا‪ ،‬شىىەمسىىكە يەزدەيەز ئىشىىىنىمەن‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫بۇنداق قىپىشىنىج چوقۇم بىر سەۋەبى بار‪.‬‬ ‫شىەمر ما ا مەرنسىىنىج ئەسىتىدنال بىر قاراب قويدر‪ ،‬يە گى‪ ،،‬ئازادە‬ ‫كۆر نەتتى‪ ،‬دتمە ئۆزنگە تولۇق ئىشىىىنەتتى‪ .‬ئۇ تونىنىج يېڭىنى تەر ب‪،‬‬ ‫قولىنى سىىىىۇغىا تىقىى‪ ،،‬سىىىىۇدنكى كىتىابالرنى بىر‪-‬بىرلەب سىىىىەزدر‪.‬‬ ‫ھەيرانپىقتىال دا قېتىى‪ ،‬تۇرۇب قىالىدنن‪ ،‬چەنكى سىىىىۇدنال چىقىارغىان بۇ‬ ‫كىتابالرنىج ھەممىسى قوتقۇرۇق تۇراتتى‪.‬‬ ‫— بۇ سېھىر ياكى ئەتسۇنمۇ قانداق قىپدنج بۇنى ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫بۇ چىاغىدا شىىىىەمر نىاھىايىتى تەمكىنپىىك بىپەن مىا ىا قىاراب مۇنىداق‬ ‫دتدرئ‬ ‫— بۇنى نېمىشىىىىقا سىىىىورايسىىىىەن چەشىىىىەند رسىىىىەممۇ بۇنى مەندە‬ ‫قىاللمايسەن‪.‬‬ ‫ئاچچىقىمدنال تىترەب ئۇالرنى ھويپىغا تاشىىىىالب قويۇب‪ ،‬ئاشىىىىخانىغا‬ ‫قايتتىن‪ .‬بىردننبىر تاناھپىنىدنغان يېرنن مۇشىىۇ ئاشىىخانا ئىدر‪ ،‬بۇ يەردە‪،‬‬ ‫ئون نەچچە كورا‪ ،‬سىىاتپى ‪ ،‬بىر دۆۋە تاسىىار ۋە دورا‪-‬دەرمە ئارنسىىىدا يەردە‬ ‫ئولتۇرۇۋتپى‪ ،‬توختىما يىغپىدنن‪.‬‬ ‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫تىاڭ ئىاتىار‪-‬ئىاتمىاس شىىىىەمر بىپەن ئۆيىدنال چىقىى‪ ،،‬ئېتىمىزنى‬ ‫بولۇشىغا يورغىپىتى‪ ،،‬چىمپى ‪ ،‬كۆكتاتپى ‪ ،‬بۇالقالر ئارنسىدنال ئۆتتۇق‪،‬‬ ‫‪229‬‬

‫تاڭ شىىىىامىپىنىج يەزنمىزنى ئىپپى سىىىىىپاشىىىىپىرندنال ھۇزۇرالندۇق‪.‬‬ ‫قىارانچۇقالر بۇغىدا ئېتىزلىقى ئىارنسىىىىىىدنال بىزگە سىىىىىاالم بەردر؛ بىر‬ ‫دتھقىاننىىج ئۆيىنىىج ئىالىدنىدنكى ئىارغىامچىغىا يېيىقپى ئى كىيىمپەر‬ ‫شامالدا لەتە پىدر‪.‬‬ ‫شەمر ئاتنىج تىزگىنىگە ئېسىپى‪ ،،‬يىراقتىكى بىر دۇب دەرنخىنى‬ ‫كۆرسىىەتتى‪ .‬بىپپە بېرن‪ ،‬ئۇ دەرەخنىج ئاسىىتىدا ئولتۇرۇب‪ ،‬سىىاغۇ رە گە‬ ‫كىرگەن ئىاسىىىىمىاننى تىامىاشىىىىىا قىپىدۇق‪ .‬يىراقتىال بىامىدا نىامىازغىا ئەزان‬ ‫چىققاندا شىىىىەمر تونىنى يەرگە سىىىىالدر‪ ،‬بىپپە ناماز ئوقۇدۇق‪ .‬نامازدنال‬ ‫كېيىال دۇئىا قىپغىانىدا تەقە ئۆزنمىز ئەچەنال ئەمەس‪ ،‬بىارلى ئىنسىىىىانالرغا‬ ‫ياخشىپى تىپىدۇق‪.‬‬ ‫يىگىرمە ئەالتىنچى ىزام‪ :‬كەائىنەاە بىر ۋۇجۇە‪ ،‬يەككە بەارلى تۇر ھەم ە‬ ‫رلشەەتە بىلەن بىر ‪ -‬بىرلگە باغال غا دۇر‬ ‫ەرسەەە ۋە ھەم ە ئادەم ك رپ ە‬ ‫بىر كى نىئ قارغ ىشەەەىنى ئېلىا قال ات بىراۋ ى ‪ ،‬سەەەە دلك ئاجىز ك ەلگە نى‬ ‫قاقشەەات ا‪ ،‬ئېسەەىددە بولسەەۇ كى‪ ،‬دۇ يا ىئ ئۇ چېتىدلكى بىر ئىنسەەا نىئ‬ ‫ئارابى بارلىق ئىن سەا الر ى بەۈتىسەز قىلىدۇ قەۇ داقال بىر ئىن سەا نىئ بەۈتى‬ ‫بارلىق ئىنسا الرغا ۈۇقاللىق ئېلىا كېلىدۇ‬ ‫— كونيىاغىا تۇنجى كەلگەنىدە بۇ دەرەخنىىج تەۋنىدە ئولتۇرغىانىىدنن‪-،‬‬ ‫دتدر شىىەمر گەب باشىىالب‪ -،‬بىر بىچارە دتھقان بىپەن تونۇشىىتۇم‪ ،‬سىىا ا‬ ‫چوقۇنىىاتتى‪ ،‬ۋەزلىرنڭنىىىج دەر ‪-‬ئەلەمگە شىىىىىپىىا بولىىىدنغىىانپىقىنى‬ ‫ئا التتىكەن‪.‬‬ ‫— مېنى سىۆز خەزننىپىرننىج ئىگىسىى دتيىشىەتتى‪-،‬دتدنن‪ -،‬ئەمما‬ ‫ئۇ ئەمدر بۇرۇنقى ئىشىىالر‪ ،‬ئەمدر ۋەز ئېيتشىىقىمۇ‪ ،‬خۇتبە سىىۆزلەشىىكىمۇ‬ ‫رايىن يوق‪ ،‬دتگەدە سۆز ممۇ قالمىدر‪.‬‬ ‫— سىىىىەن يەنە سىىىىۆز خەزننىپىرننىج خو ىدارر بولىسىىىىەن‪-،‬دتدر‬ ‫شىەمر‪ -،‬ئەمما بۇرۇنقىغا سىە ئوخشىىمايسىەن‪ ،‬ئىپگىرر ۋەز ئېيتىدنغان‬ ‫ئاقى‪ ،‬ئىدنج‪ ،‬ئەمدر يەرنكىج ناخشا ئېيتىدۇ‪.‬‬ ‫ئۇنىىج نېمە دتمەكچى بولغىنىنى بىپمىىدنن ھەم سىىىىورنمىىدنن‪ .‬تىاڭ‬ ‫سىاباسىى كېچىنىج چاڭ‪-‬توزانپىرننى تازنالب ئاسىمانغا سىاغۇ تەردە تارتتى‪.‬‬ ‫كۆز ئالدنمىزدنكى شىىىەھەر ئويغىنىېاتاتتى‪ .‬قارغىالر كۆكتا ئېتىزلىرنغا‬ ‫كىرنېالغىان‪ ،‬ئوچىاققىا ئوتالر يېقىپغىان‪ ،‬بىالىالر يەزننى يۇيۇۋاتقىان‪ ،‬ھەممە‬ ‫ئادەم يىپيېڭى بىر كەنگە تەييارلى قىپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫شەمر بوش ئاۋازدائ‬

‫‪230‬‬

‫— دۇنيىىانىىىج ھەممە يېرنىىدا ئىنسىىىىىىانالر بەختپىىىك بولۇش ئەچەن‬ ‫تىرنشىىىىىىىدۇ‪ ،‬مۇكەممە ھىىايىىاتقىىا ئىنتىپىىىدۇ‪ .‬ئەممىىا ئۇالر مەنىېر بىر‬ ‫يولباشىچىدنال مەھرۇم‪-،‬دتدر‪ -،‬سىېنىج سىۆزلىرنج ئۇالرغا ياردەم بېرندۇ‪،‬‬ ‫ئۇالرنىج دنپىنى يورۇتىدۇ‪ ،‬مەنمۇ بۇ يولدا سېنىج خىزمەتكارنج بولىمەن‪.‬‬ ‫— ئۇنداق دتمە‪ -،‬دەب ئېتىراز بىپد رد م‪ -،‬سەن مېنىج دوستۇم‪.‬‬ ‫شەمر بۇ ئېتىرازنمغا تەرۋا قىپما سۆزننى داۋام قىپدرئ‬ ‫— ئەنسىىرەيدنغىنىن‪ ،‬سىېنى يوشىۇرغان نىقاب‪ ،‬مەشىھۇر ۋە مۇھتەرەم‬ ‫ئىنسىانسىەن‪ ،‬ئەتراتىڭنى سىا ا چوقۇنىدنغانالر ئورنېالغان‪ ،‬ئەمما ئادەتتىكى‬ ‫ئىنسىانالرنى قانچىپىك بىپىسىەن ۋەيران بولغانالرنى‪ ،‬چەتكە قېقىپغانالرنى‬ ‫مىۇمىكىىال ئەمەس‪،‬‬ ‫چىەشىىىىەنىمە تىۇرۇب‪ ،‬بىۇ ەمىدىىيەتىنىى چىەشىىىىىىنىى‬ ‫مەسىىىتپەرنى‪ ،‬تىپەمچىپەرنى‪ ،‬ئوغرنالرنى‪ ،‬تاھىشىىىىپەرنى‪ ،‬قىمارۋازالرنى‪...‬‬ ‫تەسىەلپىي ئا الب باقمىغانالرنى‪ ،‬نەزەردنال سىاقىا قىپىنغانالرنى‪ ،‬شىۆھرە‬ ‫قىىازانغىىانالرنى‪ ...‬ئىىالالھ يىىاراتقىىان ھەر قىىانىىداق مەخپۇقنى يىىاخشىىىىى‬ ‫كۆرەلەيمىزمۇ بۇ نىاھىايىتى ئېغىر سىىىىىنىاقتۇر ھەم بۇنىڭغىا نىاھىايىتى ئىاز‬ ‫كىشى قاتنىشااليدۇ‪.‬‬ ‫سۆزلىگەنچە ئۇنىج چىرايىدا ئاتىالرچە مېھرنبانپى تەيدا بولدر‪.‬‬ ‫ئۇنىج سۆزر توغرا ئىدر‪.‬‬ ‫— راسىىا‪ ،‬مەن ھەر زامان قوغدنپى‪ ،،‬ئېتىبار ئىچىدە ياشىىىدنن‪،‬‬ ‫ەمدىيەتتىكى ئىا ىز كىشىىىىىپەرنىىج قىانىداق يىاشىىىىىايىدنغىانپىقىنىمۇ‬ ‫بىپمەيمەن‪.‬‬ ‫شەمر يەرگە ئېڭىشى‪ ،‬بىر ئوچۇم توتا ئېپى‪ ،‬ئۇۋندر‪ ،‬ئاندنال سۇنۇب‬ ‫كەتكەن تەمەچنى ئېپى‪ ،،‬ئورنىدنال قوتۇب‪ ،‬دۇب دەرنخىنىج ئەتراتىغا كەڭ‬ ‫چەمبەر سىىزنشىقا باشىپىدر‪ .‬سىىزن‪ ،‬بولۇب‪ ،‬گويا كۆر نمەس بىر كىمنىج‬ ‫ئۆزننى ھەرنكەتپەند ر شىىىىىنى كەتەۋاتقاندە قولىنى ئاسىىىىمانغا كۆتەر ب‪،‬‬ ‫ئالالھنىج گەزە ئىسىىمپىرننى سىانىغا چەمبەرنىج ئىچىدە ئايپىنىشىقا‬ ‫باشىىىپىدر‪ .‬ئاۋۋا ئاسىىىتا‪-‬ئاسىىىتا‪ ،‬ئېھتىيا ۋە دنققە بىپەن‪ ،‬ئارقىدنال‬ ‫ئۆزننى ئۇنتۇغىىان ھىىالىىدا‪ ،‬بىىارغىىانچە تېزلىشىىىىىېاتقىىان بىر ئۇدارغىىا‬ ‫ئەگىشىىېاتقاندە ‪ ،‬مۆ ىزنېر بىر قۇدرە بىپەن توختىما ئايالندر‪ .‬تەتەن‬ ‫كائىنا ‪ ،‬ەمپىدنال ئا ‪-‬يۇلتۇزالرمۇ ئۇنىج بىپەن بىپپە سىاماغا چەشىتى‪.‬‬ ‫بۇ ئا ايى‪ ،‬ئۇسىسىۇلنى كۆر ب كۆز ياشىپىرنمنى توختىتىېااللما قالدنن‪ ،‬بۇ‬ ‫يەكسە ھايا انغا تەتەن ۋۇ ۇدۇم بىپەن بېرنپدنن‪.‬‬ ‫ئاخىرندا شىىىەمر ئاسىىىتىالب‪ ،‬توختىدر‪ .‬دەممۇ دەم نەتەسىىىپىنى‪،،‬‬ ‫غەيبتىال ۋەھىي ئېپىېاتقاندە بوغۇق ئاۋازدا سىىىۆز باشىىىپىدرئ كەنپەرنىج‬ ‫‪231‬‬

‫بىرندە سىىىېنى ئىشى ى شىىىائىرر دەب ئاتىشىىىىدۇ‪ ،‬دۇنيانىج تۆ تەرنپىدە‬ ‫ياشىايدنغان‪ ،‬سىېنى كۆر ب باقمىغان كىشىىپەرمۇ سىېنىج سىۆز دنال ئىپھام‪،‬‬ ‫زوق‪ ،‬مەدە ئالىدۇ‪.‬‬ ‫بۇنىڭغا ئىشىنى تەس ئىدر‪.‬‬ ‫— بۇ قانداق شۇنداق بولىدۇ ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫— بۇ دەرس يىىاكى ۋەز‪-‬تەبپىغ بىپەن ئەمەس‪ ،‬شىىىىېدىر ئىىارقىپى‬ ‫بولىدۇ‪.‬‬ ‫— شىىىىېدىر بىپەنمۇ ‪ -‬دتىىدنن ئۆنىىدەرەب‪ -،‬مەن ئىىادەتتە شىىىىېدىر‬ ‫يازمايمەن‪ ،‬شىائىر ئەمەسىمەن‪ ،‬ئۆلىما كىشىىمەن‪ ،‬مېنىج ئىشىىن سىەندە‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ئىپىن‪-‬ئىرتان‪.‬‬ ‫شەمر لېېننى بوش چىشپىدر‪.‬‬ ‫— دوستۇم‪ ،‬سەن بۇ دۇنيانىج ئەڭ ئۇلۇغ شائىرر بولىسەن‪.‬‬ ‫ئۇنىج بىپەن تاالش‪-‬تارتى قىپغۇدە ھالىن يوق ئىدر‪.‬‬ ‫— ئەگەر دتگەنپىرنىج راسىىىىىا بولسىىىىىا‪ ،‬نېمە ئى قىپسىىىىىاق تەڭ‬ ‫قىپىمىز‪ -،‬دتدنن‪.‬‬ ‫بۇ چاغدا شىەمر ىمى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ئارنمىزنى كۆ ەلسىز سەكە باستى‪،‬‬ ‫ئۇ كۆزلىرننى مەنىدنال قىاچۇردر‪ .‬ېنېمە بولىدرې دەب سىىىىوراۋەرگىنىمىدنال‬ ‫كېيىال ئاخىرندا بىر نەرسىنى ئېتىراب قىپغاندە تەسپىكتە گەب قىپدرئ‬ ‫— بۇ يولدا سىىىا ا ئاخىرنغىچە ھەمراھ بولغۇم بار ئىدر‪ ،‬ئەمما ئۇنداق‬ ‫قىاللمىىايمەن‪ .‬مېنىىىج مەنزنپىن ئېنى ‪ ،‬يېنىڭىىدا تۇرۇب بواللمىىايمەن‪،‬‬ ‫كېتىشىن كېرە ‪.‬‬ ‫— بۇ قانداق گەب نەگە كېتىسەن ‪ -‬دەب سورندنن ىددنيپىشى‪-،،‬‬ ‫ھېچنەگە كېتەلمەيسەن‪.‬‬ ‫شەمر لېېننى چىشپىدر‪.‬‬ ‫— بۇ مېنىج ئىپكىمدنكى ئى ئەمەس‪ -،‬دتدر ئۇ‪.‬‬ ‫تۇيۇقسىىز شىاما چىقى‪ ،‬يېنىمىزنى سىىپاب ئۆتتى‪ ،‬ھاۋا توسىاتتىال‬ ‫سىىىوۋندر‪ .‬شىىىۇ ئان ئۇ يەردە تىچاقتا كېسىىىىېتتىپگەندە ‪ ،‬كەز مەۋسىىىەمى‬ ‫ئاخىرالشىىىىتى‪ .‬سىىىىەز ‪ ،‬تا ئاسىىىىماندنال ئەسىىىىتىمىزگە ئىپپى يامغۇر‬ ‫تامچىالشىىىقا باشىىىپىدر‪ .‬شىىىۇ ئان‪ ،‬شىىىەمسىىىنىج ھامان بىر كەنى مەندنال‬ ‫ئايرنپىدنغانپىقىدە شۇم خىيا تۇنجى رە كالالمدنال ئۆتتى‪.‬‬ ‫بۇ خىيىا مېنى شىىىىۇنچىپىىك ئىازابپىىدنكى‪ ،‬قىاتمۇ قىا ئېغىر يە‬ ‫ئاسىىىىتىدا قالغاندە تۇنجۇقۇب‪ ،‬يەرنكىن ئاغرن‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئۇنىڭغا بۇرۇلۇب‪،‬‬ ‫كۆزنگە تىكىپى‪ ،‬قارنيالمىدنن‪.‬‬ ‫‪232‬‬

‫سۇلتان ۋەلەد‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫تىتنە‪-‬تىاسىىىىىاتالر يەرنكىمنى داغپىمىاقتىا‪ ،‬خەقپەر ئۆزر تونۇمىايىدنغىان‬ ‫ئادەم ھەققىدە نېمىشىىقا بۇنچە كۆب گەب قىپىشىىىدۇ گەتپىرر ھەقىقەتكە‬ ‫يېقىنمۇ كەلمەيىدۇې ئۇالر دادام بىپەن شىىىىەمر ئوتتۇرنسىىىىىىدنكى مەنىېر‬ ‫رنشتىنىج قانچىپىك كەچپە ئىكەنپىكىنى بىپىشمەيدۇ‪ .‬قۇرئان كەرنمنى‬ ‫ئوقۇمايدنغانپىقىمۇ ئېنى ‪ ،‬بولمىسىىىىا قۇرئاندا بۇنداق مەنىېر رنشىىىىتىگە‬ ‫ئائىا قىسىىىسىىىىپەرنىج بارلىقىنى بىپگەن بوالتتى‪ .‬مەسىىى ىپەن‪ ،‬مۇسىىىا‬ ‫ئەلەيھىسساالم بىپەن خىزنر ئەلەيھىسساالمنىج ھەمراھپىقى ئەنە شۇنداق‪.‬‬ ‫كەھ سىەرنسىىدە ئېنى تۇرمامدۇ ې مۇسىا ئەلەيھىسىسىاالم مۆ ىزنېر‬ ‫يولباشىىچى‪ ،‬مەرتىېنپىك ئىنسىىان بولۇش بىپەن بىرگە‪ ،‬كەنپەرنىج بىرندە‬ ‫تەيغەمبەر بواللىغۇدە ئېسىىىىىى‪ ،‬سىىىىەتەتكە ئىگە كىشىىىىى ئىكەن‪ .‬ئەممىا‬ ‫كەنپەرنىج بىرندە ئۇ ئۆزننىج قەلخ كۆزننى ئاچىدنغان بىر دوسىتقا مۇھتاغ‬ ‫بولۇب‪ ،‬شىىۇنداق كىشىىىنى تېپى ئەچەن ئالالھقا دۇئا قىپىپتۇ‪ ،‬دۇئاسىىى‬ ‫ئاخىر ئىجابە بوتتۇ‪ ،‬بۇ دوسىا‪ ،‬بېشىىغا كەن چەشىكەنپەرنىج يېنىدا ھازنر‬ ‫بولىدنغان خىزنر ئەلەيھىسساالم ئىكەن‪.‬‬ ‫خىزنر ئەلەيھىسساالم مۇسا ئەلەيھىسساالمغا مۇنداق دەتتۇئ‬ ‫— مەن ئۆمەر بويى اھان كېزن‪ ،‬يەرنمەن‪ .‬سىىىەن يولدا ما ا ھەمراھ‬ ‫بولىمەن دەيسىەن‪ ،‬ئەمما بۇنىج ئەچەن بىر شىەرتىن بارئ بىرەر ئى قىپسىام‬ ‫ئۇنىج سىىەۋەبىنى سىىورنمايسىىەن‪ .‬سىىەتەردە ما ا گەب قىپما ما االمسىىەن‬ ‫ما ا ئىشىنەلەمسەن‬ ‫— ئەلېەتتە‪ -،‬دەتتۇ مۇسىىىىىا‪-،‬سىىىىەن بىپەن مىا ىا ‪ ،‬ۋەدە بېرەيكى‪،‬‬ ‫سەندنال ھېچنېمە سورنمايمەن‪.‬‬ ‫شىۇنداق قىپى‪ ،‬ئۇالر يولغا چىقى‪ ،،‬شىەھەرمۇ شىەھەر كېزنپتۇ‪ .‬ئەمما‬ ‫مۇسىا ئەلەيھىسىسىاالم يولبويى خىزنر ئەلەيھىسىسىاالمنىج قىپغان ئىشىپىرننى‬ ‫كالپىسىىىدنال ئۆتكەزەلمەتتۇ‪ .‬قارنسىىا‪ ،‬بىر ياخشىىى ئادەمنىج كېمىسىىىنى‬ ‫سىىۇغا تاتۇرۇۋەتكەن‪ ،‬بىر ئوبدان ئائىپىدە ئۆسىىكەن ئوغۇلنى ئۆلتەر ۋەتكەن‪،‬‬ ‫ئارقىدنال‪ ،‬ئەسىىىكى ئادەمپەرنىج تېمىنى يۆلەب قويۇۋاتقان‪ ...‬بۇ ئىشىىىالر‬ ‫ئىادالەتكە ۋە مەنتىقىگە ھې ئۇيغۇن كەلمىگەن‪ .‬شىىىىۇنىىج بىپەن‪ ،‬ئۆزننى‬ ‫تۇتالما سوراتتۇئ‬ ‫— بۇ ئىشپىرنڭنى ھې چەشەنمىدنن‪ ،‬نېمىشقا بۇنداق قىپىسەن‬ ‫‪233‬‬

‫— مەندنال سىوئا سىورنما دتمىدنممۇ سىا ا مۇسىا‪ ،‬نېمىشىقا گېپىڭدە‬ ‫تۇرمايسەن ‪ -‬دەتتۇ خىزنر ئەلەيھىسساالم‪.‬‬ ‫ئۇالر يولىنى داۋامالشىتۇرۇتتۇ‪ .‬بىراق مۇسىا ئەلەيھىسىسىاالم ھەر قېتىن‬ ‫گېپىدە تۇرما سىوئا سىوراۋترنپتۇ‪ .‬ئاخىرندا خىزنر ئەلەيھىسىسىاالم قىپغان‬ ‫ئىشىىىىپىرننىىج سىىىىەۋەبىنى بىرمۇ بىر بىايىان قىپىپتۇ‪ .‬شىىىىۇئىان مۇسىىىىا‬ ‫ئەلەيھىسىىسىىاالم چەشىىىنىپتۇئ ئەسىىپىدە قورقۇنچپۇق كۆر نگەن ئىشىىالرنىج‬ ‫ئارقىسىىىىدا بىز بىپمەيدنغان سىىىەۋەبپەر‪ ،‬ھەر يامانپىقنىج ئارقىسىىىىدا بىر‬ ‫ياخشىىىپى بار ئىكەن‪ .‬خىزنر ئەلەيھىسىىسىىاالم بىپەن بولغان يولداشىىپىقى‬ ‫سىايىسىىدە ئۇنىج قەلخ كۆزر ئېچىپى‪ ،،‬ئىپگىرر بىپمىگەن قانۇنىيەتنى‬ ‫بىپىشكە باشالتتۇ‪.‬‬ ‫بۇ مەسىىىىپىدە يەز بەرگىنىدە ‪ ،‬بۇ دۇنيادا ئادەتتىكى ئىنسىىىانالرنىج‬ ‫كىالپىسىىىىىىدنال ئۆتمەيىدنغىان‪ ،‬ئەممىا چو قۇر ئىپىمگە قۇچىاق ئىاچقىان‬ ‫دوسىىىىتپۇقالر مەۋ ۇتتۇر‪ ،‬شىىىىەمسىىىىنىج دادامنىج ھاياتىدنكى ئورنى ئەنە‬ ‫شۇنداق‪.‬‬ ‫ئەمما كىشىىپەر بۇنى مەندە چەشىەنمەيدۇ‪ ،‬شىۇ ا ئەنسىىرەيمەن‪ .‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،،‬شىەمر بۇ ئوتنى ئۇلغايتىېاتىدۇ‪.‬ئۇ باشىقىالرغا ياخشىى كۆر نەشىكە‬ ‫قىپچە ئۇرۇنمىغىانىدە ‪ ،‬بىاشىىىىقىالر ئىالىدنىدنمۇ ھەرگىز يەز ئىايىمىايىدۇ‪ .‬بەزر‬ ‫كىەنىپىىرر دادامىنىىىج ئىشىىىىىىكىىنىىىج تىەۋنىگە كىېىپىىېتىپىىى‪ ،،‬كىېىپىىى‪،‬‬ ‫كېتىېاتقانالرنى قاراقچىدە تەكشىەرندۇ‪ .‬كىمكى دادام بىپەن كۆر شىمەكچى‬ ‫بولسا شەمر ئۇنىج ئالدنغا چىقى‪ ،‬گەب سوراب تۇرۇۋالىدۇ‪.‬‬ ‫— زاتى ئۇلۇغ بۇ مەۋالنا بىپەن نېمىشقا كۆر شىسەن ‪ -‬دەب سورايدۇ‪،‬‬ ‫كەلگەن ئادەم نېمە دتسىىىىە دتسىىىىۇن‪ ،‬ياقتۇرمايدۇ‪ .‬ئاندنالئ ئۇنداقتا سىىىىەن‬ ‫ئۇنىڭغا قانداق ھەدنيە ئەكەلدنج دەيدۇ‪.‬‬ ‫كەلگەنپەر نېمە دتيىشىىنى بىپەلمە دۇدۇقالب تۇرۇب قالىدۇ‪ ،‬شىەمر‬ ‫ئۇالرنى ھەيدنېتتىدۇ‪.‬‬ ‫بۇ زنيارەتچىپەرنىج بىر قىسىمى بىر نەچچە كەندنال كېيىال كىشىمى ‪،‬‬ ‫گىپەم‪ ،‬تاقالن‪...‬دتگەندە تۇلپۇق نەرسىىىىىپەرنى‬ ‫ئەتپەس يوتقان‪ ،‬يىپە‬ ‫كۆتەر ب كېپىدۇ‪ ،‬شەمر بۇنى كۆر ب تېخىمۇ غەزەبپنى‪ ،‬كېتىدۇ‪.‬‬ ‫بىر كەنى‪ ،‬دادام بىپەن كۆر شىمەكچى بولغان‪ ،‬ئەمما شىەمسىتىال زادنال‬ ‫قۇتۇاللمىغان بىر ئادەم غەزەب بىپەن ۋاقىرندرئ‬ ‫— بولدر قى‪،‬ې مەۋالنانىج ئىشىىىىىكى ئالدنغا كەلگەننى قوغاليدنغان‬ ‫سىىىىەن نېمە ئىادەمتىىج ھەممە ئىادەمىدنال‪ ،‬مەۋالنىاغىا نېمە ئەكەلىدنىج دەب‬ ‫سورايسەن سەنچۇ‪ ،‬سەن نېمە ئەكەلدنج ھەزرنتى مەۋالناغا‬ ‫‪234‬‬

‫— مەن ئۆزەمنى ھەدنيە قىپىىدنن‪ -،‬دتىىدر شىىىىەمر تەمكىنپىىىك‬ ‫بىپەن‪ -،‬مەن ئۇنىج يولىغا باش قويدۇم‪.‬‬ ‫ئۇ ئىادەم بۇنى ئىا الب تىاتىرنى‪ ،،‬نېمە دتيىشىىىىىنى بىپەلمە تۇرۇب‬ ‫قالدر‪-‬دە‪ ،‬بۇ يەردنال سالپىيى‪ ،‬كېتى‪ ،‬قالدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫شىىۇ كەنى شىىەمسىىنىج يېنىغا بېرن‪ ،،‬شىىۇنچە كۆب ئادەم سىىېنى خاتا‬ ‫چەشىەنسىە ئازابالنمامسىەن‪ ،‬سىا ا شىۇنچە د شىمەنپىك قىپىشىىېاتسىا‪ ،‬كارنج‬ ‫يوق يەرەمسەن دەب سورندنن‪.‬‬ ‫شىىىەمر نېمە دەۋاتقانپىقىمنى چەشىىىەنمىگەندە ‪ ،‬ما ا ئە ەبپىنى‪،‬‬ ‫قارندر‪« .‬مېنىج د شىمىنىن يوق» دتدر ئۇ مەرنسىىنى سىىپكى‪ ،‬قويۇب‪،‬‬ ‫«بىزنى تەنقىىد قىپىىدنغىانالر چىقىىدۇ‪ ،‬رەقىبىمىزمۇ‪ ،‬بىزگە يىاقمىايىدنغىانالرمۇ‬ ‫بولىدۇ‪ .‬ئەمما ئالالھ ئاشىىقپىرننىج د شىمىنى بولمايدۇ‪ .‬بىز ئۆ ‪-‬ئاداۋە‬ ‫ساقپىمايمىز ئوغپۇم»‪.‬‬ ‫يىگىرمە يەتتىنچى ىزام‪ :‬بۇ دۇ يەا تەاغە ا ئوۈشەەە ەەايەدۇ‪ ،‬ئۇ ىدغەا قەا ەداق‬ ‫ۋاقىرلسەەاڭ ئۇ قەەۇ داق ئەكس سەەادا قايتۇرلدۇ ئاغزلددلك ياۈشەەى گەپ‬ ‫چى سەا‪ ،‬ياۈ شەى گەپ‪ ،‬يامان گەپ چى سەا يامان گەپ يا ىدۇ قەۇڭا‪ ،‬كى كى‬ ‫سەەەن توغرۇلۇق يامان گەپ قىلسەەا‪ ،‬سەەەن ئۇ ئادەم توغرۇلۇق قى رلق كۈن‪،‬‬ ‫قىرلق كېچە ياۈش ەەى گەپ قىل قىرلق كۈ دلك كې يىك ك رلس ەەە كى‪ ،‬ھەم ە‬ ‫ئىش ئ رگەرگەن سېنىئ ك ڭلۈڭ ئ رگەرسە‪ ،‬دۇ يامۇ ئ رگىرلدۇ‬ ‫— ئەممىا سىىىىەن خەقپەر بىپەن تىالىشىىىىىى‪ ،،‬ھەتتىا سىىىىوقۇشىىىىۇب‬ ‫يەر ۋاتىسەن‪-،‬دتدنن‪.‬‬ ‫شەمر كەلەمسىرندرئ‬ ‫— مەن ئۇالر بىپەن ئەمەس‪ ،‬روھى بىپەن سوقۇشۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫— بوتتۇ‪ ،‬لېكىال ئۇالر كېيىال سىىىىەن توغرۇلۇق قىىااليمىقىىان گەب‬ ‫قىپىشىىىدۇ‪ .‬ھەتتا ئىككى ئەركە بۇنداق يېقىال دوسىىا بواللمايدۇ‪ .‬ئەگەر‬ ‫دوسىىا بولسىىا ئىككىسىىىنىج ئارنسىىىدا ئېغىزغا ئالغىپى بولمايدنغان بىر‬ ‫چىاتىاق بىار دتيىشىىىىتىنمۇ يىانمىايىدۇ‪ .‬ئۇالرنىىج بۇنىداق رەزنپپىكى ۋە‬ ‫تىتنىخورلۇقىغا شۇنچىپىك غەزنېنن كېپىدۇكى‪...‬‬ ‫شىەمر بۇنى ئا الب ھەسىرەتپىك تىندر‪-‬دە‪ ،‬ما ا بىر ھېكايە سىۆزلەب‬ ‫بەردر‪.‬‬ ‫ئىككى سىىىەيياھ بىر شىىىەھەردنال يەنە بىر شىىىەھەرگە مېڭىپتۇ‪ .‬يولدا‬ ‫سىۇلىرر تېشىى‪ ،‬تۇرغان بىر دەريا ئۇچراتتۇ‪ .‬دەريادنال كېچى‪ ،‬ئۆتەيپى دەب‬ ‫‪235‬‬

‫تۇرۇشىىىىغا‪ ،‬سىىىە نېرندا سىىىۇدنال قورقۇب تىترەب تۇرغان يالغۇز چوكاننى‬ ‫كۆر تتۇ‪ .‬ئۇالردنال بىرر دەرھىا چوكىاننىىج يېنىغىا بېرنى‪ ،،‬ئۇنى ھىاتىاش‬ ‫ئېتى‪ ،،‬ئېقىال سىىىۇدنال بۆسىىىەب ئۆتەب‪ ،‬قارشىىىى قىرغاققا قويۇب‪ ،‬ئۇنىڭغا‬ ‫ئامانپى تىپەب يولىنى داۋامالشتۇرۇتتۇ‪.‬‬ ‫ئەممىىا يولنىىىج كېيىنكى يېرنمىىدا يەنە بىرر زادر گەب قىپمىىاتتۇ‪،‬‬ ‫چىرا ئىىاچمىىاتتۇ‪ ،‬قىىاتىقىنى تەر ب مېڭىېترنپتۇ‪ .‬بىر قىىانچە سىىىىىىائە‬ ‫مۇشىۇنداق ما غاندنال كېيىال تۇيۇقسىىز زۇۋان ئېچىپتۇئ سىەن نېمىشىقا ئۇ‬ ‫ئايالغا ياردەم قىپىسىەن تېخى ئۇنىڭغا بەدننىج تەگدر‪ .‬ئۇ سىېنى خىيالغا‬ ‫سىىېپى‪ ،،‬ئازدۇرندۇ ئەمەسىىمۇې ئەر بىپەن ئايا بۇنداق تېگىشىىسىىە قانداق‬ ‫بولىدۇ نومۇس ئەمەسمۇې بولمايدۇ بۇ‪ ،‬بۇنداق ئى بىزگە ياراشمايدۇې‬ ‫ئايالنى ھاتاش قىپغان سىىىەيياھ سىىىەۋرچانپى بىپەن كەلەمسىىىىرەبئ‬ ‫ئۇغۇ شىۇنداق‪ ،‬مەن ئۇ چوكاننى دەريانىج قارشىى تەرنپىگە ئۆتكەز ب قويۇب‬ ‫يېنى‪ ،‬كەلسەم‪ ،‬سەن نېمىگە تېخىچە قايناب يەرنسەن ‪ -‬دەتتۇ‪.‬‬ ‫—بەزر ئادەمپەر مانا مۇشىۇنداق‪ -،‬دتدر شىەمر‪ -،‬ئۆز ئەندنشىىپىرر‬ ‫ۋە بىر تەرەتپىمە قاراشپىرننى باشقىالرغا تا ىدۇ ۋە ئۇنىڭدا مەسىپە بار دەب‬ ‫تۇرۇۋالىدۇ‪ .‬ھەممە بېسىىىىن مانا شىىىۇنىڭدنال كېپىدۇ‪ .‬ئۇالرنىج كالپىسىىىى‬ ‫گۇمانغا تولۇب كەتكەچكە‪ ،‬ئېغىر روھىي بېسىىىن ئاسىىتىدا ئېزنپىدۇ‪ .‬داداڭ‬ ‫بىپەن بولغان مۇناسىىېنتىمنىج چو قۇرلۇقىنى چەشىەنمەيېاتقانالرغا ئېيا‪،‬‬ ‫ئاۋۋا ئۆزننىج كالپىسىدنكى غەلپە‪-‬غەشپەرنى تازنپىسۇن‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-،2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-15‬كۈنى‬

‫ئۆتكەنكى خېتىڭدە «رومانىڭنى ئىككى قېتىن ئوقۇب‪ ،‬شىەمر بىپەن‬ ‫شىۇنچە كۆب ئوخشىاشىپىقىج بارلىقىنى كۆر ب‪ ،‬كەچمىشىپىرنڭگە قىزنقى‪،‬‬ ‫قالدنن‪ .‬قانداق بولۇب سىىوتى بولۇب قالغانپىقىڭنى سىىۆزلەب بېرەمسىىەن »‬ ‫دەتتىكەنسىەن‪ ،‬بۇرۇنقى ئىشىالر ھەققىدە گەب قىپىشىنى ئانچە خالىمايمەن‬ ‫ئېپال‪ ،‬ئەمما سا ا سۆزلەب بېرە ‪.‬‬ ‫مەن شىىىىوتالنىدنيەنىىج كىنپوچبېرۋر دەيىدنغىان بېپىقچىالر كەنتىىدە‬ ‫تۇغۇلدۇم‪ .‬ئۆيدنكىپەر ما ا كراو رتچاردسىىىىون دەب ئىسىىىىىن قويۇتتىكەن‪.‬‬ ‫بالىپىقىمدنال ئەڭ ئېسىىىىمدە قالغىنى بېپىقچىالر كېمىسىىىى‪ ،‬تارتىپغان‬ ‫بېپى تورندنال يېشىى‪ ،‬يىالندە سىا گىپىغان تا ‪-‬تا يوسىۇنالر‪ ،‬سىاھى‪،‬‬ ‫بويالب قۇر چوقۇالۋاتقىان بېپىقدىالغۇچالر‪ ،‬كۆز كۆرمىگەن يەردە بو تىارتى‪،‬‬ ‫‪236‬‬

‫ئۆسىىەب كەتكەن ياۋا گەلپەر‪ ،‬دتڭىزنىج ئۆتكەر‪ ،‬تۇزلۇق ھىدر‪ ،‬ياتيېشىىى‪،‬‬ ‫تىىاغالر ۋە ئۇرۇشىىىىتىال كېيىال يىىاۋرۇتىىادا ھۆكەم سىىىىەر ۋاتقىىان غەلىتە‬ ‫ىمجىتپى ‪ ...‬مەن مۇشۇالرنىج ئارنسىدا چوڭ بولدۇم‪.‬‬ ‫ئارقىدنال تەتەن دۇنيا چوقان‪-‬سىىىەرەن ئىچىدە ‪-1960‬يىپالرنىج توتان‬ ‫بىاالسىىىىىغىا قىالىدر‪ .‬ئوقۇغۇچىالر ھەرنكىتى‪ ،‬ئىايروتىالن بۇال چىپىقى‪ ،‬يېڭى‬ ‫ئىنقىالتالر‪ ...‬مەن بۇالرنىىج ھەممىسىىىىىىدنال خىالىي خىپېە مىاكىانىمىدا‬ ‫ياشىىىىاۋاتقان بولۇب‪ ،‬تە تۇشىىىىپىرنن كىرن‪ ،‬قالغان ئىنقىالب دولقۇنىدنال‬ ‫خەۋەرسىىز ئىدنن‪ .‬دادامنىج كونا كىتاب سىاتىدنغان بىر دۇكىنى بار ئىدر‪،‬‬ ‫ئىانىام بولسىىىىىا يۇ ى قىممە قويالرنى يېتىشىىىىتەرەتتى‪ .‬شىىىىۇ ىا مەن‬ ‫بىالىپىقىمىدنال بېرر تىادنچى ئىانىامنىىج يىالغۇزلۇقى بىپەن كىتىابپۇرۇش‬ ‫دادامنىج ئى مىجەزلىكىنىج تەسىرنگە ئۇچرنغان بولسام كېرە ‪ .‬كەنبويى‬ ‫دەرەخكە يامىشى‪ ،‬چىقى‪ ،‬يىراقتىكى مەنزنرنپەرنى تاماشا قىالتتىن‪ ،‬ئۆمەر‬ ‫بويى مۇشىىۇ يەردە ياشىىاشىىنى ئوياليتتىن‪ .‬بەزندە ئۆيدنال ئايرنپى‪ ،،‬اھان‬ ‫كۆر ب بېقى خىيىىالىغىمۇ كېپىىى‪ ،‬قىىاالتتىن‪ ،‬ئەممىىا كىنپوچبېرۋننى‬ ‫ياخشىىى كۆرەتتىن‪ ،‬تۇرمۇشىىۇمدنال رازر ئىدنن‪ ،‬مەشىىەدە تۇغۇلدۇم‪ ،‬مەشىىەدە‬ ‫ئۆلىمەن دەب ئوياليتتىن‪ .‬ئەمما ئالالھنىج مەن ئەچەن يازغان ھېكايىسىىى‬ ‫تامامەن باشقا ئىكەن‪.‬‬ ‫‪ 20‬يېشىىىىىمدا ھاياتىمنى تەتەنپە ئۆزگەرتىېەتكەن ئىككى نەرسىىىىىگە‬ ‫يولۇقتۇم‪ .‬بىرننجىسىىى‪ ،‬سىىەرەتچىپىك ئاتپاراتى‪ .‬سىىەرەتچىپىك كۇرسىىىغا‬ ‫تىزنمالتقىانىدنن‪ .‬دەسىىىىپەتتە ھەۋەس بىپەن كىرن‪ ،‬قالغىان بۇ ئىشىىىىنىج‬ ‫ئىىاخىر ئۆمەرلە قىزنقىشىىىىىن بولۇب قىىالىىىدنغىىانپىقىنى نەدنال بىپە ‪.‬‬ ‫ئىككىنچىسىىى‪ ،‬بىر ئايا بىپەن تونۇشىىۇب قالدنن‪ .‬ئۇ دوسىىتپىرر بىپەن‬ ‫بىپپە ياۋروتانى سىىىاياھە قىپى‪ ،،‬يېزنمىزغا تاسىىىادنپىي كېپى‪ ،‬قالغان‬ ‫گولالندنيەلىك ئايا بولۇب‪ ،‬ئىسمى مارگو ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ مەنىدنال سىىىىەككىز يىاش چوڭ بولۇب‪ ،‬نىاھىايىتى چىرايپى ‪ ،‬ئېگىز‬ ‫بويپۇق‪ ،‬ەزبىپىىك‪ ،‬ئو پۇق ئىايىا ئىىدر‪ .‬ىاھىانكەزدر‪ ،‬ئىىدندىالىسىىىىىا‪،‬‬ ‫رادنكىىا ‪ ،‬زنيىىالىي‪ ،‬شىىىىەرەنىىداز‪ ،‬سىىىىولچى‪ ،‬ئەركىنپىكنى قوغىىدنغۇچى‪،‬‬ ‫ئىىانىىارخىسىىىىىىا‪ ،‬ئەندەنە مەدەنىيىتى تەرەتىىدارر‪ ،‬ئىىايىىالالر ھۇقۇقىنى‬ ‫قوغىدنغۇچى‪ ...‬مىارگوتنىىج بۇ سىىىىەتەتپىرننىىج مەنىسىىىىىنىمۇ تولۇق‬ ‫بىپمەيتتىن‪ .‬بىپىىدنغىنىن تەقە ‪ ،‬ئۇ ئىككى يىاققىا تەۋرننىى‪ ،‬تۇرنىدنغىان‬ ‫ئايا ئىدر‪.‬‬ ‫بىر قارنسىا‪ ،‬شىۇنچە شىۇنچە خۇشىا ‪ ،‬ئەسىەبىي‪ ،‬كالپىسىىدا ئەمىدۋارلىققا‬ ‫تولغان مو تىكىرلەر‪ ،‬ئىشىىالرنى تىالنالب ئالدنراش يەرگەن؛ بىر قارنسىىا‪،‬‬ ‫‪237‬‬

‫سىىىىالپىيى‪ ،،‬كۆزننىج نۇرر ئۆچكەن‪ .‬ئۇنىج كەيپىياتىنى ئالدنال بىپى‬ ‫مۇمكىال ئەمەس ئىىدر‪ .‬يىاۋروتىا تۇرمۇشىىىىىنى ئىگىپىېالغىان «بۇرژۇئىازنيە‬ ‫باياشىىىاتپىقىنىج ئىككى يەزلىكىمىپىكى» گە ئەزەلدنال ئۆ ئىدر‪ .‬دائىن‬ ‫بىر ئىشىىىىالرنى زنغىرالب‪ ،‬تەنقىدلەب كېتەتتى‪ .‬مەندە ئېغىر بېسىىىىى ‪،‬‬ ‫يۇۋاش ئىىادەمنىىىج مىىارگوتتە ئەسىىىىەبىي ئىىايىىالىىدنال نېرر قىىاچمىغىنى‬ ‫ھازنرغىچە ئۆزەممۇ بىپمەيدنغان بىر تېپىشىىىىماقتۇر‪ .‬ئۇنىڭدنال قاچمىدنن‪،‬‬ ‫بەلكى كۆز منى يۇمۇتال ئۇنىىج قوينىغىا ئۆزەمنى ئىاتتىن‪ .‬ئۇنىڭغىا ئىاشىىىىى‬ ‫بولغانىدنن‪.‬‬ ‫مارگو ئا ايى‪ ،‬ئايا ئىدر‪ ،‬كالپىسىىىىى ئىنقىالۋر يېڭى تىكىرلەر‪،‬‬ ‫ئۆتكەر تەنقىدلەر بىپەن تولغان بولۇب‪ ،‬ەسىىۇر‪ ،‬مۇسىى تەقى‪ ،،‬ئىسىىيانكار‪،‬‬ ‫شىىۇنىج بىپەن بىرگە كىرنسىىتا گەلدە نازۇ ئىدر‪ .‬بەزندە‪ ،‬بىرەر ناچار‬ ‫گەتتىال تېرنكى‪ ،‬بوغۇلۇب كېتەتتى‪ .‬ئۇنى دۇنيانىج رەھىمسىىىىزلىكىدنال‬ ‫ھەم روھىي دۇنياسىىدنكى ئە ەلپىك ئا ىزلىقتىال قوغدنشىىن كېرە دەب‬ ‫ئۆزەمگە ۋەدە بەردنن‪ .‬ئە ىبا ئۇ مېنى مەن ئۇنى ياخشىى كۆرگەندە ياخشىى‬ ‫كۆردنمۇ ياق‪ ،‬ئېپال‪ .‬ئۇ ما ا سىادن ئىدر دەتمۇ قارنمايمەن‪ .‬ئەمما شىۇنى‬ ‫بىپىمەنكى‪ ،‬ئۇ ھېچكىمنى ياخشى كۆرمىسىمۇ‪ ،‬مېنى ياخشى كۆردر‪ ،‬يەنى‬ ‫ئىۆزنىگە خىىاس ئىۇسىىىىپىۇب بىىپەن‪ ،‬قەدرنىمىنىى قىىاللىىغىىنىىچە‪ ،‬يىىاخشىىىىىى‬ ‫كۆرەلىگىنىچە‪ ،‬ئۆزنمۇ ھەيران قالغۇدە دەرنجىدە ياخشى كۆردر‪...‬‬ ‫شىىىۇنداق قىپى‪ ،،‬مارگوتنىج كەينىگە كىرن‪ ،‬گولالندنيەگە كەتتىن‪.‬‬ ‫ئۇ يەردە تو قىپىدۇق‪ ،‬مىارگو بۇ يەردە بىر ئىاز دتمىنى ئېپىېالىدر‪ .‬ئىانىدنال‬ ‫سىىىىياسىىىىي ياكى ئىقتىسىىىادني سىىىەۋەبپەر تەتەيپىدنال ياۋرۇتادا تاناھپى‬ ‫تىىپىىمەكىچىى بىولىغىىانىالرغىىا يىىاردەم بىېىرنشىىىىكە ئىىاتىالنىىدر‪ .‬تىىانىىاھىپىى‬ ‫تىپىگەچىپەرنىج ئېھتىيا ى ئەچەنال خىزمە قىپىدنغان بىر تەشىىىكىالتتا‬ ‫ئىشىىىىپەب‪ ،‬دۇنيىانىىج ئەڭ ئىاتەتپىىك ىايپىرنىدنال گولالنىدنيەگە قېچىى‪،‬‬ ‫كەلگەن ئائىپىپەرگە يېتەكچىپىك قىالتتى‪ ،‬گويا ئۇالرنىج تەرنشىىىىتىسىىىىى‬ ‫ئىدر‪ .‬شىىىىۇ دەرنجىدە ئىدنكى‪ ،‬ھىندونېزنيە‪ ،‬سىىىىومالى‪ ،‬ئارگېنتىنادنال‪،‬‬ ‫تەلەستىندنال كەلگەن بىر قانچە ئائىپە قىزلىرنغا ئۇنىج ئىسمىنى قويدر‪.‬‬ ‫مەن ئۇنداق ئىدنيالىسىىتىك تەلەتپەرگە كۆ ە بۆلمەيدنغان ئالدنراش‬ ‫ئىادەم ئىىدر‪ ،‬مىاددنيەتچى بولسىىىىىام كېرە ‪ ،‬ئىشىىىىپىگەن يېرنىدە نەتىجە‬ ‫قازننىشىىىىقا ئىنتىپىدنغان ياشىىىىالردنال بولۇش سىىىىەتىتىن بىپەن تېخىمۇ‬ ‫يۇقىرر ئۆرلەش ئەچەن تىرنشىىىىىاتتىن‪ .‬كېيىال بىر خەلقدىارا شىىىىىركەتتە‬ ‫ئىشىپەشىكە باشىپىدنن‪ ،‬كەسىپىن ياكى مائاشىىن بىپەن مارگوتنىج كارر يوق‬

‫‪238‬‬

‫بەردنن‪ ،‬بىا ‪ ،‬قۇدرەتپىىك‬

‫ئىىدر‪ ،‬ئەممىا مەن بۇالرغىا بىارغىانچە ئەھمىيە‬ ‫بولۇشنى ئارزۇ قىالتتىن‪.‬‬ ‫مەن تەتەن ھىىايىىاتىمنى ئىنچىكە تىالنپىغىىانىىىدنن‪ .‬ئىككى يىپىىدا‬ ‫بالىپى بوالتتۇق‪ ،‬تەسىىەۋۋۇرۇمدنكى بەختپىك ئائىپە كۆر نەشىىىدە ئىككى‬ ‫قىزنن بار ئىدر‪ .‬كېپەچىكىمىزنىج تارالق بولىدنغانپىقىغا ئىشىىىنەتتىن‪.‬‬ ‫نېمىال دتگەنبىپەن‪ ،‬يىاۋروتىاغىا كۆچمەنپەرنى ئېقىتىېاتقىان‪ ،‬بۇزۇق تۇرۇبىىدە‬ ‫ئۇ ۋەيرانە دۆلەتپەردە ئەمەس‪ ،‬دۇنيىانىىج ئەڭ تىن يېرنىدە يىاشىىىىىاۋاتىاتتۇق‪.‬‬ ‫يىاش‪ ،‬سىىىىىاغالم ئىىدۇق‪ .‬بىرەر ئىشىىىىنىىج خىاتىا بولۇب قېپىشىىىىىغىا يو‬ ‫قويمىايتتۇق‪ .‬ھىازنر بۇ قۇرالرنى يېزنېاتقىانىدنمۇ ھەيران قېپىېاتىمەن‪ .‬ھىازنر‬ ‫‪ 54‬ياشقا كىردنن‪ ،‬مارگو بولسا ئالپىبۇرۇن دۇنيادنال كەتتى‪.‬‬ ‫ھالبۇكى‪ ،‬ئۇ مەندنال سىىىىاغالم‪ ،‬مۇاليىن‪ ،‬ئاقكۆ ە ئىنسىىىىان ئىدر‪.‬‬ ‫ياشىىىىسىىىا ئۇ ياشىىىىسىىىا بوالتتى‪ .‬چەنكى يېمە ‪-‬ئىچمەككە بە دنققە‬ ‫قىالتتى‪ ،‬دائىن چېنىقىاتتى‪ ،‬نىاچىار ئىادەتپەردنال يىراق تۇراتتى‪ ،‬نىاھىايىتى‬ ‫زن‪ ،،‬تۇختا ئىدر‪ .‬ئارنمىزدا ياش تەرقى بولسىمۇ‪ ،‬مەندنال ياش تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئۇ تۇيۇقسىىىىىز ئۆلەب كەتتى‪ .‬بىر كەنى كېچىسىىىىى‪ ،‬گولالنىىدنيەگە‬ ‫تىىانىىاھپى تىپەب كەلگەن بىر رۇس مۇخبىرنى كۆرگىپى كەتكەنىىىدر‪.‬‬ ‫قايتاشىىدا يۇقىرر سىەرئەتپىك تاشىيولدا ماشىىنىسىى بۇزۇلۇب قاتتۇ‪ .‬قاتناش‬ ‫قىائىىدنپىرنگە ھەر ۋاقىىا رندىايە قىپىىدنغىان ۋە مېنىمۇ دائىن ئىاگىاھالنىدۇرۇب‬ ‫تۇرنىدنغىان مىارگو ‪ ،‬يولىدا سىىىىىگنىا چىرنغىنى يېقىى‪ ،‬كەتەب تۇرمىا ‪،‬‬ ‫كالپىسى چۆگىپەب قالغاندە ‪ ،‬ماشىنىسىدنال چىقى‪ ،،‬يېقىال ئەتراتتىكى‬ ‫بىر يېزنغىا قىاراب مېڭىپتۇ‪ .‬قىارا غۇلۇققىا سىىىىىڭىى‪ ،‬كېتىىدنغىانىدە ‪ ،‬توق‬ ‫قەھېە رە پىك يامغۇرلۇق كىيىمى‪ ،‬قارامتۇ ئىشىىىىتان كىيىېاتتىكەن‪...‬‬ ‫يەز مېتىر مىا غىانىدا نىاھىايىتى تېز كەلگەن بىر مىاشىىىىىنىغىا سىىىىوقۇلۇتتۇ‪.‬‬ ‫يۇگۇسالۋنيەنىج نومۇر تاختىسىنى ئاسقان يە ماشىنىسىكەن‪ ،‬شوتۇر ئۇنى‬ ‫كۆرمە قالغانمى ‪.‬‬ ‫سىىىىۆيەمپە ئىىايىىالىمىىدنال ئىىايرنپىىى‪ ،‬تەتەنپە ئۆزگىرنىى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫بېپىقچىالر كەنتىدنكى يىگىتپىك سىىىاددنپىقىممۇ‪ ،‬شىىىىركەتتىكى ئۇتۇق‬ ‫قىازننى قىزغىنپىقىممۇ قىالمىىدر‪ .‬ئىچىمىدە يوشىىىىۇرۇنۇب يىاتقىان‪ ،‬تۇ ‪-‬‬ ‫قولى چەشەب قويۇلغان ھايېان ئوتتۇرنغا چىقتى‪.‬‬ ‫بە تىېىز ئىۆزگەردنىن‪ ،‬بىۇزۇلىۇب‪ ،‬ئىىايىنىىى‪ ،‬كەتىتىىن‪ ،‬نىىھىىايە ‪،‬‬ ‫چەشىىىىكەنپەكتىال قۇتۇلىدۇم‪-1970 .‬يىپالرنىىج بېشىىىىى ئىىدر‪ .‬بۇ ئۆمەر‬ ‫مەنزنپىمنى سىىىىوتى سىىىىۆزندنكى س ھەرنپى بىپەن تونۇشىىىىقان مەزگىپىن‬ ‫دەيمەن‪.‬‬ ‫‪239‬‬

‫كەچمىشىىىن مانا شىىۇ‪ ،‬ئىچىج سىىىقىپدر بولغا‬ ‫سېنى سۆيەب‪ ،‬ئەزنز‬ ‫يېزنېەتتىن‪.‬‬

‫ئېپال‪ ،‬بىر ئاز ئۇزۇن‬

‫پاھىشە چۆل گۈلى‬ ‫كونيا‪-1245 ،‬يىل ‪-1‬ئاي‬ ‫ئى تېرن‪ ،‬قويغىنىن ئەچەن ازاالندنن‪ .‬خۇنسىا دەلال مېنى ئەمدر‬ ‫ھېچيەرگە چىققىپى قويمىايىدۇ‪ .‬بۇنىڭغىمۇ مەيپى‪ .‬راسىىىىتىنى ئېيتقىانىدا‪،‬‬ ‫خۇشىىىىالپى نېمە‪ ،‬ئىازاب نېمە‪ ،‬ئۇنىداق تۇيغۇالردا بولۇب بىاقمىغىپى ئۇزاق‬ ‫بولدر‪ .‬كەنپەر يەنە ئاستا ئۆتمەكتە‪ .‬ھەر كەنى ئەتىگەندە ئەينەككە قارنسام‪،‬‬ ‫چىرايىن بىىارغىىانچە سىىىىولغۇن ۋە ھىىالسىىىىىز‪ .‬چېچىمنى تىىاراب تەردازمۇ‬ ‫قىپمايمەن‪ ،‬يەز مگە ئە پىك ھەم سىىىىەرمەيمەن‪ .‬باشىىىىقا قىزالر چىرايىمغا‬ ‫قىاراب ئەيىبپىشىىىىىىدۇ‪ ،‬خېرنىدارالرنى قىاچۇرۇۋاتقۇدەكمىشىىىىمەن‪ .‬بەلكىن‬ ‫شىىۇنداقتۇر‪ ،‬ئەمما ھېچكىمنى ەل‪ ،‬قىپىشىىنى خالىمايمەن‪ .‬ئەركەكپەرگە‬ ‫چىرايپى كۆر نەشىىتىال بىزار بولدۇم‪ ،‬خورالندنن‪ .‬ھېچكىمنىج دنققىتىنى‬ ‫ەل‪ ،‬قىپمىسام‪ ،‬بىر بۇلۇ دا ىمجىا قېرن‪ ،‬ئۆلەب كەتسەم دەيمەن‪...‬‬ ‫بۇالرنى ئويالب يەرگىنىمدە‪ ،‬ئەلەشىكەن ئاخشىام بىر خېرندارنىج مېنى‬ ‫كۆرنمەن دەب تۇرۇۋالغىانپىقىنى ئىا الب ھەيران قىالىدنن‪ ،‬بېرنى‪ ،‬قىارنسىىىىىام‪،‬‬ ‫بايبارسې ھەيرانپىقىمنى قورقۇن بېسى‪ ،‬كەتتى‪...‬‬ ‫مەن ىئ الىدنىدا‪ ،‬ئۇ ئىارقىىدا‪ ،‬ئەسىىىىا قەۋەتتىكى تىاكىار يىاتىاقالرنىىج بىرنگە‬ ‫كىردۇق‪ .‬يالغۇز قاالر‪-‬قالما ئىچىن سىقىپى‪ ،‬سورندننئ‬ ‫— سىىەن تاشىىشىىاب ئەمەسىىمۇ ەمدىيەتنىج تەرتىپى ۋە ئەخالقىنى‬ ‫قوغداش سېنىج ۋەزنپەڭ ئىدنغۇ تاھىشخانىدا نېمە ئى قىپىسەن‬ ‫— قارا بۇنىج گېپىگە‪ -،‬دتدر بايباس مەسىىخىرە قىپى‪ -،،‬ئەمىسىىە‬ ‫سىىىەندە تاھىشىىىەگە ئۇ كەنى امەدە نېمە بار سىىىەن ئۇ يەرگە بارسىىىاڭ‬ ‫بولىدنكەنۇ‪ ،‬مەن بۇ يەرگە كەلسەم بولمامدنكەن‬ ‫— ئۇ كەننىج گېپىنى قىپما‪ ،‬سىېنىج دەسىتىڭدنال ئۇ كەنى ئۆلگىپى‬ ‫تىاس قىالىدنن‪ .‬ھەممە ئىادەمنى مىا ىا قىارشىىىىى كەشىىىىكەرتتەڭ‪ .‬سىىىىەن بۇ‬ ‫تاھىشىىىىخانىنىج چاتارمەنى ئەمەسىىىىمىدنج بۇ قانداق گەب ‪ -‬دتدنن ۋە‬ ‫بۇنىڭغىا ئۇالتال‪ -،‬ئەگەر شىىىىەمر بولمىغىان بولسىىىىىا‪ ،‬ئىالپىقىاچىان ئۆلگەن‬ ‫بوالتتىن‪ .‬ئالالھ ئۇنىڭدنال رازر بولسۇن‪ -،‬دتدنن‪.‬‬ ‫— مىا ىا قىارا‪ ،‬مېنىىج ئىالىدنمىدا شىىىىۇ ئوغرننىىج گېپىنى قىپمىا‪ ،‬نەق‬ ‫كاتىر ئۇې‬ ‫‪240‬‬

‫بايبارنسىىتە زوراۋان بىپەن گەب تالىشىىى‪ ،‬قالسىىام بولمايتتى‪ ،‬ئەمما‬ ‫گېپىمنى دەۋەتتىنئ‬ ‫— مەن شىىەمر تەبرنزنگە ئىشىىىنىمەن‪ ،‬ئۇ سىىەن دتگەندە ئەسىىكى‬ ‫ئادەم ئەمەس‪ ،‬ئۇ نەچچە قېتىن مېنى كۆرگىپى كەلدر‪.‬‬ ‫— بىر تاھىشىە ماختاۋاتقان ئادەمدنال نېمە ياخشىىپى كەلسىۇن ‪-‬‬ ‫دتدر ئۇ سىىە ھىجىيى‪ -،،‬مانا‪ ،‬مانا‪ ،‬دتمە ئى باشىىقاې تاھىشىىخانىغا‬ ‫بىر دەرۋن كەلسە‪ ،‬نېمىشقا ھەيران قالمىغۇلۇق‬ ‫— سىىەن دائىن بۇزۇق خىيالالرنى قىپى‪ ،‬يەرگەچكە باشىىقىالرنىمۇ‬ ‫ئۆزە دە چاغالب قالىسىەنې بىراق ئۇ سىەن ئويپىغاندە ئەمەس‪-،‬دتدنن‪-،‬‬ ‫شىىىىەمر مىا ىا يىاردەم قىپىېاتىىدۇ‪ ،‬بۇ يولىدنال مېنى قۇتۇلىدۇرۇش ئەچەن‬ ‫تىرنشىىىېاتىدۇ‪ .‬ئۇ دەيدۇكى‪ ،‬بىر كىشىىى بەختسىىىز بولۇب قالسىىا‪ ،‬خارالنسىىا‬ ‫بۇنىج ۋابالى تەتەن شىەھەرگە بولىمى ‪ .‬بۇ ئۆمر مدە تۇنجى قېتىن بىرسىى‬ ‫مېنى بەدننىمىدنال تىايىدنپىنىىدنغىان مىا قىاتىارنىدا ئەمەس‪ ،‬ئىادەم قىاتىارنىدا‬ ‫كۆر ۋاتىدۇ‪ .‬مەندنكى ھىدايەتنى كۆرەلىگەنپىكى ئەچەن ما ا ياردەم قولىنى‬ ‫سۇنۇۋاتىدۇ‪.‬‬ ‫— سىىەندە ھىدايە نېمە ئى قىپسىىۇن تاسىىكىنا ‪-‬دتدر بايبارس‬ ‫ئاچچىقالب‪ -،‬بۇ كەچتە مېنى تېرنكتەرمە‪ ،‬گۇناھكار قىپىسەن ئادەمنىې‬ ‫— بىرەر يىىاخشىىىىى گەب قىپغىنىڭىنى ئىىا پىمىىىدنن‪-...‬دەب‬ ‫غۇدۇ شىدنن‪.‬‬ ‫بۇ ھەقتە ھېچكىمگە تىنمىغانىدنن‪ ،‬ئەمدر كېپى‪ ،‬بۇالرنى نېمىشقا‬ ‫بايبارنسىىقا دەب يەرگىنىمنى ئۆزەممۇ بىپمىدنن‪ .‬شىىەمر ئۆتكەنكى ئايالردا‬ ‫ھەتتىىىدە بىر قېتىن مېنى كۆرگىپى كەلگەنىىىدر‪ .‬قىىانىىداق قىپىىى‪،‬‬ ‫باشىىقىالرنىج كۆزنگە چېپىقما ‪ ،‬خۇنسىىا دەلاللغا تۇتۇلۇب قالما يېنىمغا‬ ‫كىرندنغانپىقىغا ھەيران ئىدنن‪ ،‬ئىشىقىپى‪ ،‬كىرەتتى‪ .‬باشىقىالرغا دتسىەم‪،‬‬ ‫ېسىىىېھىرۋازلى بۇې دتيىشىىىى ئېنى ‪ .‬ئەمما مەن بۇنىج سىىىېھىرۋازلى‬ ‫ئەمەسىىپىكىنى بىپەتتىن‪ ،‬شىىەمسىىتە ئالالھ ئاتا قىپغان ئاالھىدە ئىقتىدار‬ ‫بولۇب‪ ،‬تامنىج‪ ،‬ئىشىىىىىكنىج نېرنسىىىىىنى كۆرەلەيتتى‪ .‬خالىسىىىىا ئۆزننى‬ ‫يۇشىۇرااليتتى‪« .‬ھازنرلىقىج تەتكەن بولسىا بۇ تاھىشىخانىدنال چىقى‪ ،‬كە ‪،‬‬ ‫ئارقا غا قارنما» دەيتتى ما ا‪ .‬بۇ ئۆمر مدە بىر ئانام‪ ،‬بىر مۇشىىىىۇ شىىىىەمر‬ ‫ئىنسىاننىج ئىنسىاننى غەرەزسىىز‪ ،‬تەمەسىىز‪ ،‬خالىر سىۆيەلەيدنغانپىقىنى‬ ‫كۆرسەتتى‪ ،‬بۇ ەھەتتىنال‪ ،‬ئۇنىڭدنال ناھايىتى مىننەتدارمەن‪.‬‬ ‫ئۇ مېنى‪ ،‬نېمە بولسىىىىىا بولسىىىىۇن‪ ،‬بەدبەخىا بولۇب قىالمىاسىىىىپىققىا‬ ‫چاقىراتتى‪« .‬ئەمىدسىىىزلەنمە چۆ گەلى‪ ،‬ئۆزە نى تەسىىەۋۋۇتقا ئاتىماقچى‬ ‫‪241‬‬

‫بولسىىىىىاڭ‪ ،‬ئىىارزۇيۇڭ ھەقىقىي بولسىىىىىا‪ ،‬شىىىىۇنى بىپگىنكى‪ ،‬بىزنىىىج‬ ‫تەرنقىتىمىزدە ئەمىدسىزلىككە ئورۇن يوق‪ ،‬ئۆزە نى چارنسىز ھېر قىپما‪.‬‬ ‫ھەقتائاالنىج سىەتەتپىرر ئارنسىىدا ئا ىزلى ‪ ،‬ئەمىدسىىزلىك دتگەن نەرسىە‬ ‫يوق‪ »...‬دەيتتى‪.‬‬ ‫چەشىكەنپىشىى‪ ،‬قالغىنىمدا‪ ،‬تەقدنرنمنىج مۇشىۇنداق ئىكەنپىكىنى‪،‬‬ ‫قولۇمدنال ھېچنېمە كەلمەيدنغانپىقىنى ئېيتقىنىمدا ئۇ قىرن نىزامىدنال‬ ‫بىرسىنى دەب بەردرئ‬ ‫يىگىرمە سەككىزلنچى ىزام‪ :‬ئ ت ۈش ئىچى ىز ى قا لىۋالغان تۇما دلك‬ ‫ئىبەارەە كېلەچەك بولسەەەەەا ۈتۈ لەي ۈىيەال ەردلسەەە ەەى ك ەلگۈسەەە ەەىنى‬ ‫بىلەل ەي ىز‪ ،‬ئ ت ۈقەنى ھەم ئ رگەرتەل ەي ىز سەو ىالر دائىم مۇ قەۇ ەيتنىئ‬ ‫ھەقى ىتىدە ياقايدۇ‬ ‫مەن بۇالرنى خىيىا قىپىېاتقىنىمىدا بىايبىارس ھەر بىر ھەرنكىتىمگە‪،‬‬ ‫چىرا ئىپادەمگە سىىىنچىالب قارايتتى‪ .‬ئوڭ تەرەتتىكى ئالغا كۆزر ما ا‪،‬‬ ‫ئارقامدنكى بىر نۇقتىغا تىكىپگەن بولۇب‪ ،‬ئۇ يەردە گويا مەن كۆرەلمەيدنغان‬ ‫بىر نەرسە باردە چەكچىيى‪ ،،‬مېنى قورقۇتىېتتى‪ ،‬باراتتى‪.‬‬ ‫بايبارسىنىج شىەمسىتىال نەترەتپىنىدنغانپىقىنى بىپدنن‪ .‬گەتنى بۇراش‬ ‫ئەچەن كېتىىى‪ ،،‬ئىككى قەدەھ شىىىىىىاراب ئەكەلىىدنن‪ .‬قولۇمىىدنال ئېپىپال‬ ‫كۆتەر ۋەتتى‪ ،‬ئىككىنچى‪ ،‬ئەچىنچى قەدەھنىمۇ شىىىىۇنىىداق تېز ئىچىىى‪،‬‬ ‫تەگەتتى‪ ،‬تۆتىنچى قەدەھنى ئىچى‪ ،‬بولۇب‪ ،‬زۇۋانى ئېچىپىشقا باشپىدرئ‬ ‫— دتگىنە قېنى‪ ،‬سىىىېنىج ھەنىرنج نېمە ‪-‬دەب سىىىورندر بايبارس‬ ‫تىپىنى چىاينىاب‪ -،‬بۇ تىاھىشىىىىخىانىىدنكى ھەر بىرنڭنىىج بىردنال مىاھىارنتى‬ ‫بارمى ‪ ،‬سىىىېنىج نېمە ئۇسىىىسىىىۇ ‪-‬تۇسىىىۇ ئوينامسىىىەن ياكى كارنېاتتا‬ ‫كۆرسىتەمسەن ھەنىرنڭنى‬ ‫— مەندە ھەنەر يوق‪-،‬دتدنن‪ -،‬ئەگەر كۆ ە ئاچىمەن دتسىىەڭ باشىىقا‬ ‫قىزالرنىج يېنىغا كىر‪ ،‬مەن سېنى خۇشا قىاللمايمەن‪.‬‬ ‫ھەتتا مەندە يۇقۇمپۇق ىنسىىي كېسىەلپىك بار دەب يالغان ئېيتتىن‪.‬‬ ‫خېرنىدارغىا مۇشىىىىۇنىداق دتگىنىمنى بىپسىىىىە خۇنسىىىىا دەلال تىاچىقىمنى‬ ‫چىاقىاتتى‪ ،‬ئەممىا قورقۇب قىالمىىدنن‪ .‬بىايبىارسىىىىنىىج مەنىدنال ۋاز كېچىشىىىىى‬ ‫ئەچەن كالالمغا كەلگەن بارلى چارنپەرنى ئىشقا سالدنن‪.‬‬ ‫ئەمما ئۇ كەتمىدر‪ ،‬نېمىال دتسىەم دولىسىىنى چىقىرن‪ ،‬قاراب تۇردر‪.‬‬ ‫ھېچنېمىگە تەرۋا قىپمىايىدنغىانپىقىنى ئېيتىى‪ ،،‬قوينىىدنال بىر كۆن خىالتىا‬ ‫چىقىرنى‪ ،،‬ئىچىىدنال قىزغۇ دورا تۆكەب‪ ،‬ئىاغزنغىىا كىاب ئېتىى‪ ،،‬مەززە‬ ‫قىپى‪ ،‬چايناشقا باشپىدر‪ .‬سەنمۇ چاينامسەن دەب سورندر‪.‬‬ ‫‪242‬‬

‫— ياق ‪-،‬دتدنن بېشىىىمنى چايقاب‪ ،‬ئۇنىج ئاغزندنكى نەرسىىىنىج‬ ‫نېمىپىكىنى‪ ،‬بۇنىڭغىا خۇمىار بولغىانالرنىىج قىانىداق بولۇب كېتىىدنغىانپىقىنى‬ ‫بىپەتتىن‪...‬‬ ‫بايبارس قېپىنپى بىپەن ھىجايدرئ‬ ‫— نېمە بوالتتى دەيمەن قىارنسىىىىىام بە ئەدەبپىىك كۆر نىسىىىىەن‪.‬‬ ‫نېمىدنال مەھرۇم قالغىنىڭنى بىر بىپسىەڭ‪ ،‬ئادەمنى لەيپىتى‪ ،‬ئۇچۇرتىدۇ‬ ‫بۇ كاساتە ې‬ ‫ئۇ ئو دا يېتى‪ ،،‬تورۇسىىىتىكى ئۆمەچە تورننى ىمجىا كۆزەتتى‪.‬‬ ‫ئىىانىىدنال دەھشىىىىەتپىىىك ئىشىىىىالرنى‪ ،‬بەگەنگە قەدەر ەڭ مەيىىدانپىرنىىدا‬ ‫كۆرگەنپىرننى بىر‪-‬بىرلەب سۆزلىدر‪.‬‬ ‫— چىنگىزخان ئۆلەب‪ ،‬توتىسى كۆككە سورۇلدر‪ ،‬ئەمما ئۇنىج روھى‬ ‫مو غۇ ئەسىىىىكەرلىرننىىج قەلبىىدە ھىازنرغىچە ھىايىا ‪-،‬دتىدر بوغۇق بىر‬ ‫ئاۋازدا‪ .‬ياۋۇز ئەرۋاھالردە باسىىىىتۇرۇب كەلگەن مو غۇ ئەسىىىىكەرلىرننىج‬ ‫كىارۋانالرنى بۇالب‪ ،‬يېزنالرنى ۋەيران قىپىى‪ ،،‬ئۇچرنغىانال ئىادەمنى ئەر‪ ،‬ئىايىا‬ ‫دتمە چېپىىى‪ ،‬ئۆلتەرگەنپىكىنى ئېيتتى‪« .‬ئەممىىا مو غۇلالر كەلمىگەن‬ ‫بولسىىىمۇ‪ ،‬باشىىقا ئىشىىالر چىقاتتى‪ ،‬چەنكى ئىنسىىانالر ياشىىايدنغان يەرنىج‬ ‫ھەممىسىدە ئۇرۇش بولىدۇ» دتدر‪.‬‬ ‫ئارقىدنالئ «سىىىوغۇق قى كېچىسىىىى‪ ،‬نەچچە يەز ئادەم ئۆلەب ياكى‬ ‫يىارنالنغىان ەڭ مەيىدانىىدا‪ ،‬بەزنپەر روھىنى تەسىىىىپىن قىپىېاتقىان‪ ،‬بەزنپەر‬ ‫ان تالىشىىىىېاتقاندا‪ ،‬ئارندا شىىىۇنداق بىر رەھىمدنپپىك‪ ،‬نازۇكپۇق ھۆكەم‬ ‫سىەرندۇ‪ ،‬ھەر تەرەب كىشىى ئىشىەنگەسىىز دەرنجىدە ھۇزۇرغا چۆمەلىدۇ‪ ،‬بۇنى‬ ‫بىپەمسەن » دەب سورندر‪.‬‬ ‫ئەندنكى‪ ،‬كەتتىن‪ ،‬نەدنال بىپەتتىن اۋاب بېرەلمىدنن‪.‬‬ ‫— قىاچىانكى بىر يەردە زور بىااليى‪-‬ئىاتە يەز بېرنى‪ ،،‬نۇرغۇن ئىادەم‬ ‫ئۆلەب كەتسىىىىە‪ ،‬ئىىارقىىىدننال ئېغىر ىمجىتپى ھۆكەم سىىىىەرنىىدۇ‪ .‬بۇ‬ ‫ىمجىتپى ئەسىىىىپىدە دۇنيانىج ئەڭ مۇكەممە سىىىىاداسىىىىىدۇر‪-،‬دتدر‬ ‫بايبارس سىىىۆزننى داۋامالشىىىتۇرۇب‪ ،‬شىىىاراتتىال كۆرە‪ ،‬ئۆز گېپىدنال بەكرە‬ ‫مەسا بولۇب كەتكەندە قىالتتى‪.‬‬ ‫— نېمىدتگەن ئېچىنىشپى ‪ -،‬دتيەلىدنن تەقە ‪.‬‬ ‫بايبارس كەلدرئ‬ ‫— ئېچىنىشىپى دەمسىەن ئېچىنغۇدە ئى يوق قىزچاقې دۇنيا‬ ‫مۇشۇنداق‪ ،‬چوڭ بېپى كىچىك بېپىقنى يەيدۇ‪ ،‬زالىن مەزلۇمنى خاراليدۇې‬ ‫‪243‬‬

‫ياشىاشىنىج بىرال يولى بار‪ ،‬ئۇ بولسىىمۇ ەڭ قىپى ‪-،‬دتدر ئۇ‪ -،‬ئۇنداقتا‬ ‫كىچىك بېپى بولمايمەن دتسىىىىەڭ‪،‬‬ ‫سىىىىەن قانداق قىپىشىىىىىج كېرە‬ ‫سەندە خوتۇنالرغا بۇنىج بىرال يولى بارئ كەچپە ئەرنىج قوينىغا كىرن ‪،‬‬ ‫ئۇ چاغدا ئۇ ئەر سېنى قوغدايدۇ‪.‬‬ ‫نېمە دەۋاتقىانپىقىنى چەشىىىىەنمىگەن بولۇب تۇرۇۋالىدنن‪ ،‬يىاخشىىىىى‬ ‫بولسىۇن‪ ،‬يامان بولسىۇن‪ ،‬بىر ئېغىز ئارتۇق گەب قىپمىدنن‪ .‬دتيىشىىدنغان‬ ‫بىىاشىىىىقىىا گەب يوق ئىىىدر‪ .‬ئۇ قولۇمىىدنال تۇتۇب‪ ،‬مېنى يەرگە ئېتىىى‪،،‬‬ ‫كىيىمپىرنمنى سىىىىىالىدۇردر‪ ،‬قوتىا ‪ ،‬يىاۋايى‪ ،‬ئىاچكۆز ئىىدر‪ ،‬ھەرنكىتىنى‬ ‫ئاسىتىپىتىشىقا ئۇرۇنسىاممۇ‪ ،‬دورا ۋە شىاراتنىج كەچىدنال خۇدننى يوقاتقان‬ ‫بولۇب‪ ،‬كۆزلىرر قىىانغىىا تولۇب‪ ،‬ئىىاۋازر بوغۇلۇب كەتكەنىىىدر؛ ئىىاغزنىىدنال‬ ‫مە ەن‪ ،‬تەر‪ ،‬سىىىىېسىىىىى گەب چىقىاتتى‪ .‬ئۇ بىرال چىڭقىپىى‪ ،‬ئىچىمگە‬ ‫كىردر‪ ،‬بەدننىمنى تولغاب ئاغرن ئازابىنى تەسىىىەيتمەكچى بولدۇم‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئۇ تەتەن كەچى بىپەن بېسىىىىىېالىدر‪ ،‬شىىىىۇنچىپىىك قىاتتى بىاسىىىىتىكى‬ ‫مىىىدنىرلىىغىۇدە ھىىالىىن قىىالىمىىىدر‪ .‬ئىۇ كىۆر نىمەس يىىى‪ ،‬تەرنىپىىىدنىال‬ ‫ھەرنكەتپەند ر لەۋاتقان قونچاقتە ئالدر‪-‬كەينىگە توختىما مىدنرالشىىىقا‬ ‫بىاشىىىىپىىدر‪ ،‬شىىىىەھېنتى بوشىىىىىالغىانىدنال كېيىنمۇ توختىمىىدر‪ ،‬تېخى‬ ‫قانائەتپەنمىگەن بولسىىىىا كېرە ‪ ،‬ئاۋۋالقى ئاچكۆزلەكى بىپەن ھەرنكىتىنى‬ ‫داۋامالشىتۇردر‪ .‬تېخىمۇ قۇتراب كېتىشىىدنال ئەنسىىرنگەنىدنن‪ ،‬توسىاتتىال‪،‬‬ ‫ئۆزلەكىدنال ھېرن‪ ،‬ىمى‪ ،‬قالدر‪ ،‬تېخىچە ئەسىىتەمدە ئىدر‪ .‬بىر مىنۇ‬ ‫ئىپگىرر خىارالنغىان بەدننىن ئەمىدر ئۇنى يىرگەنىد ر ۋاتقىانىدە ‪ ،‬چىرايىمغىا‬ ‫نەترە بىپەن قارندر‪.‬‬ ‫ئاخىرندا بىر يانغا ئۆر لەب «قوب‪ ،‬ئەسىىتىبېشىىىڭغا بىر نېمە كىي»‬ ‫دەب بۇيرۇدر‪.‬‬ ‫ئورنۇمىدنال قوتۇب بىر چەتتە ئىالىدنراش كىيىنىېاتقنىمىىدا ئۇ ئىاغزنغىا‬ ‫يەنە مە ۇن ئېتى‪ ،،‬مېنى تاماشىىىا قىپدر‪« .‬بۇندنال كېيىال باشىىىقا ئەرگە‬ ‫يېتى‪ ،‬بەرمەيسەن‪ ،‬سېنى ئاشنا قىپىېالىمەن» دتدر‪.‬‬ ‫خېرنىدارالرنىىج بەزنىدە كەلسىىىىە‪-‬كەلمەس خىيىالالرغىا كېپىشىىىىى‪،‬‬ ‫تاھىشىىەلەرنى ئىگىپىېالماقچى بولۇشىىى ئادەتتىكى ئىشىىالر ئىدر‪ .‬بۇنداق‬ ‫سىىەزگەر مەسىىىپىپەرنى قاقباشىىپى بىپەن بىر تەرەب قىپىشىىنى‪« ،‬نوچى‬ ‫ئەرسەن‪ ،‬سېنىج ئەچەنال خىزمە قىپىمەن» دەب ئۇالرنى شىالب قويۇشنى‪،‬‬ ‫«ئەمما مېنى كيىند ر ب ياسىىاندۇرۇشىىۇڭ‪ ،‬كۆب تۇ خە پىشىىىج‪ ،‬بولۇتمۇ‬ ‫خۇنسىا دەلاللنى رازر قىپىشىىج كېرە » دەب يامان يەردنال تۇتىېتپىشىنى‬

‫‪244‬‬

‫بىپەتتىن‪ .‬ئەمما ئەمدر يالغان سىىىۆزلەب بىر كىمنى ئالدنغۇم يوق ئىدر‪،‬‬ ‫بۇنداق ئويۇنالرغا تويۇب كەتكەنىدنن‪.‬‬ ‫— بولمايدۇ‪-،‬دتدنن‪-،‬مەندە تاھىشىىە سىىا ا ئاشىىنا بولمايدۇ‪ .‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،‬مەن يېقىنىدا بۇ يولنى تەتەنپە تەر ئېتىمەن‪ ،‬تاھىشىىىىخىانىدنال‬ ‫ئايرنپى‪ ،،‬ئۆزەمنى ئىبادەتكە بېغىشاليمەن‪.‬‬ ‫بايبارس ئۆمرندە بۇنداق قىززن گەب ئا الب باقمىغاندە ‪ ،‬قاقاخالب‬ ‫كەلەب كەتتى‪ ،‬شىىىىۇنچىپىىك قىاتتى كەلىدنكى‪ ،‬كۆزلىرنىدنال يىاش چىقىى‪،‬‬ ‫كەتتى‪.‬‬ ‫— ئىبىادە قىپىمى تېخى‪ ،‬ۋا مىا سىىىىېكىپەكنى‪-،‬دتىدر گەب‬ ‫قىاللغۇدە ھالغا كېپى‪ -،،‬نەگە بارنسەن بايقۇش‪ ،‬بىر دەم ئولتۇرسا چۇې‬ ‫بايبارسىىىىقا گەب قىپغاننىج تايدنسىىىىى يوقپۇقىنى بىپەتتىن‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئىختىيارنن ئىپكىمدە ئەمەس ئىدر‪.‬‬ ‫— ئۆزە چە مېنى تەس كۆر ۋاتىسىىىىەن‪ ،‬ئەممىا ئىككىمىزنىىج چوڭ‬ ‫تەرقىى يىوق‪ ،‬دتىىدنىن‪ -‬ئىىكىكىىپىىمىىز ئىۆتىكەن ئىشىىىىىالرغىىا‪ ،‬قىىپىغىىان‬ ‫گۇناھپىرنمىزغا تۇشىايمان قىپىمىز‪ .‬ئەمما سىەن‪ ،‬تاغاڭ سىاالمە بولغا ‪،‬‬ ‫تاششاب بولدۇڭ‪ .‬مېنىج ئارقا تېرنكىن بولمىغاچقا‪ ،‬بۇ يەردە ياشاۋاتىمەن‪.‬‬ ‫بايبارسىىىنىج چىرايى ئۆزگىرن‪ ،،‬قاتىقى تەر لەب كەتتى‪ .‬چەكچىيى‪،‬‬ ‫تۇرغان كۆزلىرر غەزەتكە تولدر‪-‬دە‪ ،‬كېپىپال چېچىمغا ئېسىپدرئ‬ ‫— نېمە دتدنج ھە دەب قويسىىام ھەددنڭدنال ئېشىىىېاتامسىىەن تېخى‬ ‫بۇزۇقې نېمە گە مېنى ئۆزە گە سېپىشتۇرنسەن‬ ‫بىر نەرسىىە دە دەب بولغىچە تۇيۇقسىىىز تەگكەن مۇشىىتتىال ئۇ ۇقۇب‬ ‫كەتتىن‪ ،‬يەز مگە تەگكەن مۇشىىىىتنىج ئاغرنقىنى تارتى‪ ،‬بولغىچە‪ ،‬تاالق‪-‬‬ ‫تۇلۇق قىپىپال تىامغىا ئىاتتى‪ ،‬قىاتتى زەربىىدنال بېشىىىىىن تىقىراب كەتتى‪،‬‬ ‫ئەمما باشتىال ئاخىر غىج قىپمىدنن‪ ،‬قارشىپى كۆرسەتمىدنن‪.‬‬ ‫بۇنىداق ئىشىىىىالر بۇرۇنمۇ يەز بەرگەن‪ ،‬خېرنىدارالرنىىج تىى‪-،‬ھىاقىارنتى‪،‬‬ ‫تاياق‪-‬دۇمباسى‪ ،‬خورالشپىرنغا تاال قېتىن ئۇچرنغانىدنن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫بايبارس قورسىىىقىمغا‪ ،‬بېقىنىمغا قاتتى تېپىشىىكە باشىىپىدر‪ .‬يەردە‬ ‫سىوزۇلۇب ياتاتتىن‪ ،‬دە شىۇ تەيتتە‪ ،‬شىۇ يەردە‪ ،‬چەشىەند رگىپى بولمايدنغان‬ ‫ئا ايى‪ ،‬ھا يەز بەردرئ روھىن گويا تېنىمدنال ئايرنپدر‪ ،‬شىىۇنداق دتسىىە‬ ‫ئىشىىىىەنمەتتىكەنمەن‪ ،‬روھ خۇددر لەگپەككە— قۇيرۇقپۇق‪ ،‬رە دار‪ ،‬نازۇ ‪،‬‬ ‫چىرايپى لەگپەككە ئوخشىىايدنكەن‪ ...‬ئۇ ئۆزننىج ئېغىرلىقىدنال قۇتۇلۇب‬ ‫‪245‬‬

‫ھىاۋاغىا ئۆرلەۋەردر‪ .‬ئەركىنپىىك نىمىىدتگەن گەزە ‪-‬ھەې شىىىىۇنچە يە گىى‪،،‬‬ ‫كۆركەم‪ ،‬چەكسىىىىىز‪...‬بىر ماكانغا‪ ،‬بىر ئادرنسىىىىقا‪ ،‬بىر تەنگە چەشىىىىىپى‪،‬‬ ‫قالماسپى ئەسپىدە نەقەدەر زور بەخا‪...‬‬ ‫ئاسىىىماندا ئۇچۇشىىىقا باشىىىپىدنن‪ ،‬قاياققا ئۇچۇشىىىۇمدنال قەتدىينەزەر‬ ‫ئارامبەخ بوشىىىىپۇققا ئۇچۇرتۇلغانىدنن‪ ،‬چىج تۇرۇشىىىىنىج‪ ،‬كەچەشىىىىنىج‬ ‫ھىا ىتى يوق‪ ،‬لەرزان ئۇچىاتتىن‪ .‬كە سىىىىەرب قىپىشىىىىمۇ كەتمەيتتى‪،‬‬ ‫چەكسىىىزلىكنى يۇتۇب‪ ،‬چەكسىىىز بولغانىدنن‪ .‬لەگپە دترنزندنال چىقى‪،‬‬ ‫يۇقىرر ئۆرلەشىىىىكە باشىىىىپىدر‪ .‬خامان قىپىنغان تۇرچاق ئېتىزلىرننىج‬ ‫ئەسىتىدنال ئۆتتەم‪ ،‬يېزنپى قىزالر غىڭشىى‪ ،‬ئېيتقان خەل ناخشىىپىرننى‬ ‫ئا پىدنن‪ ،‬كە كىرگەندە ئاتداق نۇر چاقنىتى‪ ،‬يېنى‪ ،‬ئۆچەب تۇرغان ما‬ ‫قو غۇزلىرنغا قاراب كەلەمسىىرندنن‪ ،‬بىر يەرگە چەشىەب كېتىېاتاتتىن‪ ،‬ئەمما‬ ‫مېنى يەر ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئاسمان تەلە ئۆزنگە تارتى‪ ،‬كېتىېاتاتتى‪.‬‬ ‫ئۆلەم ئەگەر مۇشىىۇ بولسىىا‪ ،‬ئۇنىڭدنال قورقمىسىىىمۇ بولغۇدە ‪ ،‬بارلى‬ ‫دەر ‪-‬ئەلەم‪ ،‬غەم‪-‬قىايغۇ‪ ،‬قورقۇنچپىرنن يوقىالىدر‪ .‬يەر بىپەن ئىاسىىىىمىان‬ ‫كېسىىشىكەن ايدا ئىدنن‪ ،‬مېنى ھېچنېمە قورقۇتالمايتتى؛ شىۇ چاغدا بىر‬ ‫ھەقىقەتنى چەشىىەندننئ مەن شىىۇنچە يىپدنال بېرر خۇنسىىا دەلال ياكى ئۇ‬ ‫دنېنىىدە يوغىىان چىىاكىىا كىىافىىادنال قورقۇتال‪ ،‬بۇ تىىاھىشىىىىخىىانىىىدنال‬ ‫كېتەلمىگەنىدنن‪ .‬قاچسىىام مېنى تېپىېتپى‪ ،‬ئۇرندۇ‪ ،‬زەخمىپەند رندۇ ياكى‬ ‫ئۆلتەرنىدۇ دەب ئويالب‪ ،‬يىپالردنال بېرر نېمە دتسىىىىە مىاقۇ دەب تېنىمنى‬ ‫سىىىىېتىى‪ ،‬قۇلىدە يىاشىىىىىغىانىىدنن‪ .‬ئەمىدنپىكتە ھەقتىائىاال مىا ىا روھىمنىىج‬ ‫لەگپەكتە ئۇچااليدنغانپىقىنى كۆرسىىتى‪ ،،‬ھېچنېمىدنال قورقماسىپىقنى‬ ‫بىپد ر ۋاتاتتى‪ .‬ما ا بىر بايبارس باالسىىىىنى بېرن‪ ،،‬مىج بايبارسىىىقا باش‬ ‫بولۇشنىج يولىنى كۆرسىتىېاتاتتى‪.‬‬ ‫تەگەلىېتپى‪ ،،‬بىر ئۆمەر توشىىىىقىاندە ئۇۋنسىىىىىدنال چىقمىا‬ ‫ى‬ ‫قورقۇب‬ ‫ياشىىىىاب‪ ،‬ئاندنال بۇنىڭغا قانداق قىال ‪ ،‬تەقدنرنن شىىىىۇنداقكەن دتگەننىج‬ ‫تايدنسىىىىى يوق‪ .‬ئەگەر مەن‪ ،‬چۆ گەلى‪ ،‬سىىىىاقىيىپال قالسىىىىام‪ ،‬ئارقامغا‬ ‫قارنما بۇ يەردنال كېتەتتىن‪ .‬قالغان ھەممە نەرسىىىە سىىىودندا تامامپىنىدۇ‪،‬‬ ‫شىىىىۇنىداق‪ ،‬شىىىىەمر تەبرنزننىىج گېپى توغرا‪ ،‬مەينەتپىىك بىپەن كىر‪،‬‬ ‫ۇنۇتپۇق بىپەن ىاراھە ‪ ...‬بۇنىڭغىا نېمە دتسىىىىە دەيپى‪ ،‬يوشىىىىۇرۇن‬ ‫بولىىدۇ‪ ،‬يەنى ئىچىمىزدە بولىىدۇ‪ .‬قىالغىان ھەممە نەرسىىىىە سىىىىۇدا يۇيۇلۇب‬ ‫تاكىزلىنىدۇ‪.‬‬ ‫كۆزلىرنمنى يۇمۇب‪ ،‬ئۆزەمنىج باشىىىقا ھالىنى تەسىىىەۋۋۇر قىپدننئ ئۇ‬ ‫مەنىدنال يىاش‪ ،‬گەزە ‪ ،‬تىا ‪ ،‬دۇئىاگۇ ‪ ،‬داۋامپى تەۋبە قىپىىدنغىان قىز‬ ‫‪246‬‬

‫بولۇب‪ ،‬تاھىشىخانىدنال قېچى‪ ،،‬يىپيېڭى ھاياتنى باشىپىغىنىمدا ئەمىدۋار‬ ‫ھەم سىىىىەمىمىي‪ ،‬چەبىدەس ھەم ئەقىپپى ئىىدر‪ .‬يەزنىدنال نۇر يېغىى‪،‬‬ ‫تۇراتتى‪ ،‬قەلبى ئىشىىىەن ۋە ئەمىدكە تولغانىدر‪ .‬بۇ شىىىۇنچىپىك راسىىىا‪،‬‬ ‫خىيالىمۇ شۇنچىپىك شىرنال ئىدنكى‪ ،‬تەبىديال كەلەمسىرندنن‪.‬‬ ‫— نېمىگە ھىجىيىسىىىىەن تىاسىىىىكىنىا ‪ -‬دتىدر بىايبىارس يەنە بىرنى‬ ‫تېپى‪ ،،‬ئاغرن دەستىدنال تەگەلەب قالدنميۇ‪ ،‬يەنە كەلەمسىرندنن‪.‬‬ ‫— كېسىىىىىپىج تۇتتىمۇ سىىىىەن بۇزۇقنىجې نېمىگە ھىجىيىسىىىىەن‬ ‫دەۋاتىمەن ياكى ما ا كەلەۋاتامسەن ‪ -‬دەب سوراقپىدر ئۇ تىپپىغا ‪.‬‬ ‫—سىا ا كەلمەيېاتىمەن‪-،‬دتدنن تەسىپىكتە‪-،‬مېنى ئۆلەم قورقۇنچىدنال‬ ‫قۇتقۇزدۇڭ‪ .‬سىىىىېنىج باھانە دە بۇ تاھىشىىىىخانىدنال قۇتۇلىدنغان بولدۇم‪،‬‬ ‫رەھمە ‪.‬‬ ‫بۇ چىاغىدا بىايبىارس مىا ىا كۆزلىرر چىقىى‪ ،‬كەتكەدە چەكچىيىى‪ ،‬بىر‬ ‫دەم تۇرۇب قالدر‪.‬‬ ‫—بېشىىىىىڭنى يەيىدنغىان بۇزۇق‪-...‬دەب غۇدۇ شىىىىىىدر‪ .‬ئۆيىدە ىال‬ ‫كۆرگەنىدە ئۇيىاق‪-‬بۇيىاققىا مىا ىدر‪ .‬تىترەب تۇرغىان قولپىرنىدا ئىشىىىىىكنى‬ ‫ئېچى‪ ،،‬مېنى يەردە تاشىىىالب قويۇب‪ ،‬سىىىېھىرلىك تايىقى‪ ،‬سىىىىرلى كۆن‬ ‫خالتىسىىى‪ ،‬كىيىمپىرننى ئېپىېتپىشىىنىمۇ ئۇنتۇب‪ ،‬بىر كىن قوغپىغاندە‬ ‫تەلەمپەيدنال چەشەب‪ ،‬تاھىشخانىدنال كەتتى‪.‬‬ ‫كىميا‬ ‫كونيا‪-1245،‬يىل‪-1،‬ئاي‬ ‫شىىىىەمر بىپەن كۆر شىىىىكىپى‪ ،‬يىالغۇز تىارا الشىىىىقىپى بىرەر بىاھىانە‬ ‫چىقامدنكىال دەب كەنپەب‪ ،‬ھەتتىپەب سىىىىاقپىدنن‪ ،‬تۇرسىىىىە كەتتەم‪ .‬بىر‬ ‫ئۆيىدە يىاشىىىىىاۋاتقىان بىپەن مەن دائىن ھەرەمخىانىا تەرەتتە بولغىاچقىا‪ ،‬يولىمىز‬ ‫تەقە ئۇدۇ كەلمەيېاتىاتتى‪ .‬لېكىال بەگەن ئەتىگەنىدە ھويپىىدا غىازا الرنى‬ ‫سەتەر ۋاتسام شەمر توساتتىال يېنىمدا تەيدا بولدر‪ ،‬يالغۇز ئىدر‪.‬‬ ‫—قانداقراق كېتىېاتىسىىەن سىىۆيەمپە كىميا‪-،‬دەب ھا سىىورندر‬ ‫نېمىدنندۇر خۇشا بولغاندە ‪.‬‬ ‫—يىىاخشىىىىى‪-،‬دتىىدنن رومىپىمنى تەزەشىىىىتەر ب‪ ،‬خىجىىى‪ ،‬بولۇب‬ ‫كەلەمسىرەب‪.‬‬ ‫ئۇ ئۇيقۇدنال ئەمىىدر ئويغىىانىىدە ‪ ،‬كۆزلىرر خىىامۇش كۆر نەتتى‪ .‬يىىا‬ ‫شىىىۇنداق‪ ،‬يا بولمىسىىىا بۇ دۇنيادنال باشىىىقا دۇنياغا بېرن‪ ،‬كەلگەنىدر‪ .‬بۇ‬ ‫‪247‬‬

‫كەنپەردە ئۇنىىج ئۇ دۇنيىاغىا تىا ‪-‬تىا بېرنى‪-،‬كېپىى‪ ،‬تۇرنىدنغىانپىقىنى‬ ‫بىپەتتىن‪ .‬بۇ دۇنيادنكى چەكپىمىدنال يىراقالشىىىسىىىا‪ ،‬قايتى‪ ،‬كەلگىنىدە‬ ‫بەزر ئىاالمەتپەرنى ئېپىى‪ ،‬كېپەتتى‪ .‬چىرايىىدا ئويچىانپى ‪ ،‬كۆزلىرر ئەينە‬ ‫توسىۇقنىج ئارقىسىىدنال قاراۋاتقاندە خۇنۇ ۋە ھالسىىز‪ .‬نەچچە ۋاقىتتىال‬ ‫بېرر شىىەمسىىنىج چىرا ئىپادنسىىى‪ ،‬ھەرنكىتىگە بە دنققە قىپغاچقا‪،‬‬ ‫ئۇنىج روھىي ھالىتىدنكى ئۆزگىرنشىىپەرنى تەرق ئېتەلىگەدە بولغانىدنن‪،‬‬ ‫ئەمما‪ ،‬بۇنى ئۇنىڭغا بىپد ر ب قويمىدنن‪ ،‬ئەلېەتتە‪.‬‬ ‫شەمر بېشىنى كۆتەر ب ئاسمانغا كۆزننى قىسى‪ ،‬قارندر‪.‬‬ ‫شىىىىىېنرغىىان چىقىىىدۇ كىميىىا‪-،‬دتىىدر ئۇ‪ -،‬ھىىاۋا تىىا ئىىارنىىدا‬‫بۇزۇلىدنغاندە قىپىدۇ‪.‬‬ ‫دە ئەسىىىىتىمىزدە‪ ،‬گويىا ئىككىمىزنىڭال ئەسىىىىتىىدە بوز رە پىىك قىار‬ ‫تارچىپىرر ئۇچۇۋاتاتتى‪ .‬يېڭى يىپدنكى تۇنجى قار توسىىىىاتتىال‪ ،‬ىمجىا‬ ‫ياغماقتا ئىدنكى‪ ،‬ئۇزاقتىال بېرر سىىىورا دەب يەرگەن سىىىوئالىمنى ئەمدر‬ ‫سوراشنى نىيە قىپدننئ‬ ‫ئۆتكەنىىدە مىىا ىىا ھەر كىمنىىىج قۇرئىىاننى ئۆزننىىىج قۇدرنتى يەتكىچە‬ ‫ئوقۇيىدنغىانپىقىنى ئېيتقىانىىدنىج‪-،‬دتىدنن‪ -،‬قۇرئىاننىىج تۆتىنچى خىى‪،‬‬ ‫ئوقۇلۇشىنى سورايمەن دەب تەقە تۇرسە بولمىدر‪.‬‬ ‫شىەمر ما ا ئاسىتا بۇرۇلۇب‪ ،‬چىرايىمغا تەمكىنپىك بىپەن قارنغىنىدا‬ ‫ۋۇ ۇدۇم ئېرن‪ ،،‬تۇ ‪-‬قولپىرنن كالېالىشى‪ ،‬كەتتى‪.‬ئۇ قوشۇمىسىنى سە‬ ‫تەر ب‪ ،‬تۇمشىىىىۇقىنى چىرايپى ئۇچالب تۇرۇب قالدر؛ چىرايى سىىىىىرلى‬ ‫تەس ئالدر‪ .‬مۇشىىۇنداق چاغالردا ئۇ ئۆزننىج نەقەدەر كېپىشىىكەن سىىىياققا‬ ‫كىرن‪ ،‬قالىدنغانپىقىنى بىپسىدرې‬ ‫—قۇرئاننى تۆتىنچى خى‪ ،‬ئوقۇشىىىنى تى‪ ،‬بىپەن ئىپادنپىمە‬ ‫تەس‪- ،‬تىپنىڭمۇ چەكپىنىى‪ ،‬قىالىىدنغىان يېرر بىار‪ ،‬ئىشىىىى مەنزنپىگە‬ ‫قەدەم قويغان ھامان‪ ،‬تىپنىج ھا ىتى قالمايدۇ‪.‬‬ ‫—كەنپەرنىىج بىرنىدە مەنمۇ ئىشىىىى مەنزنپىگە يەتسىىىىەم‪-...‬دتىدنن‬ ‫توسىىىىاتتىال ۋە ئىارقىىدنال قىزنرنى‪ ،‬كەتتىن؛ سىىىىۆز منى ھىاتىال‪-‬شىىىىاتىال‬ ‫تەزنتىشىىىكە تىرنشىىىتىن‪-،‬يەنى مە ازر ئىشىىىقنىجې ئىالھىي ئىشىىىقنىجې‬ ‫قۇرئاننى تېخىمۇ چو قۇر چەشىنى‪ ،‬ئوقۇش ئەچەن‪...‬‬ ‫شەمر كەلگىنمنى كۆر ب قالمىسۇن دەب باشقا ياققا قارنېالدر‪.‬‬ ‫— ئەگەر تەبىدىتىڭدە شىۇ نەرسىە بولسىا‪ ،‬مەنزنپگە يېتىسىەن؛ قۇرئاننى‬ ‫تۆتىنچى خى‪ ،‬ئوقۇشىتا‪ ،‬ئېقىنغا شىۇ غۇب كىرنسىەن‪ ،‬سىۇ بولىسىەن‪ ،‬دەريا‬ ‫بولىسەن‪ ،‬ۇش ئۇرۇب ئاقىسەن كىميايىن‪.‬‬ ‫‪248‬‬

‫ئۇلۇغ كىچىك تىندنن‪ ،‬كۆكسىىىەم بىر ئۆرلەب‪ ،‬بىر تەسىىىەيدر‪ .‬تەقە‬ ‫شەمسال مېنى ھايا اندنال كالېاالشتۇرۇب‪ ،‬ئىچىمدە غەليان قوزغىيااليتتى‪.‬‬ ‫ئۇنىج يېنىدا تۇرغىنىمدا ھەممە نەرسىىىىىنى يېڭىباشىىىىتىال ئۆگىنىېاتقان‬ ‫كىچىىك قىزغىا ئىايپىنىاتتىن‪ ،‬ئۆزەمنى مېھرنبىان ئىانىىدە ھېر قىالتتىن‬ ‫كەچكە ئىگە نىپۇتەر گەلىىىدە ئېچىالتتىن‪ ،‬ئىىايىىا‬ ‫ھەم ھىىايىىاتبەخ‬ ‫بوالتتىن‪.‬‬ ‫—تەبىدىتىڭدە بولسا دتگەن نېمە گەب ‪ -‬دەب سورندنن‪ -،‬تەقدنرنڭدە‬ ‫بولسا دتمەكچىمۇسەن‬ ‫__ شۇنداق دتسىمۇ بولىدۇ‪-،‬دتدر شەمر بېشىنى لىڭشىتى‪.،‬‬ ‫__ مەن تەقدنر مەسىىىىىپىسىىىىىنى چەشىىىىەنمەيمەن‪-،‬دتدنن‪ ،‬ھالبۇكى‬ ‫دتمەكچى بولغىنىن بىاشىىىىقىا ئىىدر‪ ،‬ئۇنىڭىدنال «مېنىىج تەقىدنرنمىدە ئە ىبىا‬ ‫سىىىەن بارمىدنج ‪ -‬دەب سىىىورنماقچىدنن‪ -،‬ئەگەر بولمىسىىىاڭ بۇنى بىپى‪،‬‬ ‫قاال ‪ ،‬سەن توغرۇلۇق قۇرۇق خىيالالرنى سەر ب يەرمە »‪.‬‬ ‫__ تەقىىدنرنىىىج نېمە ئىكەنپىكىنى چەشىىىىەنىىد رەلمەيمەن‪-،‬دتىىدر‬ ‫شەمر‪ -،‬ئەمما نېمە ئەمەسپىكىنى دەب بېرەلەيمەن‪.‬‬ ‫تەقدنر‪ ،‬ھاياتىمىزنىج ئالدنال بېكىتىېتتىپىشىىىىى دتگەنپىك ئەمەس‪،‬‬ ‫شىىىىۇ ىا‪« ،‬قىانىداق قىال ‪ ،‬تەقىدنرنمىز شىىىىۇنىداقكەن» دەب بويۇن ئەگمە‬ ‫اھىپىيەتنىج ئىپادنسىدۇر‪ .‬تەقدنر‪ ،‬يولنىج ھەممىسىنى ئەمەس‪ ،‬بەلكى‬ ‫يو ئىىاچىىالپىرننى بېرنىىدۇ‪ ،‬قىىارارگىىاھالر ئېنى ‪ ،‬ئەممىىا دوقمۇش ۋە‬ ‫قايرنپىدنغان يولالر يولۇچىغا باغپى ‪ .‬ئۇ ھالدا‪ ،‬سەن ئۆز ھاياتىڭغا ھاكىن‬ ‫ئەمەسىسىەن ياكى چارنسىىز قالىدنغان قۇ ئەمەسىسىەن‪ .‬يىگىرمە توققۇزننچى‬ ‫نىزام بۇنى چەشەند رندۇ‪.‬‬ ‫شىەمر مېنىج قاراتال تۇرغىنىمنى كۆر ب‪ ،‬بۇ گەتنى يەنە چەشىەند ر ب‬ ‫قويغۇسىىىى كېپى‪ ،،‬قاتقارا كۆزلىرننى چاقنىتى‪« ،‬خالىسىىىاڭ سىىىا ا بىر‬ ‫مىسا كەلتەر ب بېرە » دتدر‪.‬‬ ‫كەنپەرنىج بىرندە بىر چوكان بىر دەرۋنشىتىال تەقدنرنىج قانداق ئى‬ ‫ئىكەنپىكىنى سىىىوراتتۇ‪ .‬دەرۋن ئ مەن بىپەن ماڭ‪ ،‬بىپپە كۆرەيپى‪ ،‬دەتتۇ‪.‬‬ ‫ئۇالر بىر دەم مېڭى‪ ،‬سىىازايىچىالر توتىغا ئۇچراتتۇ‪ ،‬كىشىىىپەر بىر قاتىپنى‬ ‫دارغا ئېسى ئەچەن ازا مەيدانىغا ئېپى‪ ،‬كېتىېاتقۇدە ‪.‬‬ ‫ئۇ چوكانغا دەتتۇئ ئەمدر بۇالر بۇ ئادەمنى ئۆلتەرندۇ‪ ،‬بۇ ئىشقا‬ ‫دەرۋن‬ ‫سىەۋەب بولغان ئى زادر نېمىدۇ بىرسىى بۇ ئادەمگە تۇ بەردر‪ ،‬ئۇ تۇلنى‬ ‫ئېپى‪ ،‬ىنايە قورالى سىىېتىېالدر‪ .‬ئۇنىج دارغا ئېسىىىپىشىىىغا ئەمدر بۇ‬ ‫ئى سىىىىەۋەب بولۇب قىالىدنمۇ يىاكى ئۇ ىنىايە ئۆتكەز ۋاتقىانىدا بىرسىىىىى‬ ‫‪249‬‬

‫كېپى‪ ،‬توسىىىۇۋالمىغاچقا‪ ،‬دار مەيدانىغا قاراب كېتىېاتامدۇ ياكى ىنايە‬ ‫ئۆتكەز ب بولغىانىدا تۇتۇلۇب قىالغىنى ئەچەنمۇ ئۇنىىج ئۆلەمىگە سىىىىەۋەبچى‬ ‫بولغان نەرسە ئىشنىج ەريانىدنمۇ‪ ،‬ئەۋۋنپىدنمۇ ياكى ئاخىرندنمۇ‬ ‫—كالالمنى ئېپىشىتۇرۇۋاتىسىەن‪ -،‬دەب شىەمسىنىج گېپىنى بۆلد م‪-،‬‬ ‫ئۇ ئىادەم قىاتىى‪ ،‬بولغىاچقىا‪ ،‬يەنى قورقۇنچپۇق ىنىايە ئۆتكەزگەچكە دارغىا‬ ‫ئېسىىپىدۇ‪ ،‬قىپمىشىىنىج ازاسىىنى تارتىدۇ‪ ،‬سىەۋەبمۇ شىۇ‪ ،‬نەتىجىمۇ شىۇ‪.‬‬ ‫ياخشى ئەمە بىپەن يامان ئەمە تەتتىال تەرقپىنىدۇ‪.‬‬ ‫__ نىېىمە دەۋاتىقىىانىپىىق ىىڭىنىى بىىپىىمەن‪-،‬دتىىدر ئىۇ روھىى چىەشىىىىەب‬ ‫كەتكەنىدە ‪ ،‬ئىاۋازننى بىردننال تەسىىىىپىتىى‪ -،،‬ئەممىا بۇ دۇنيىادا ئىايرنن‬ ‫نەرسىىپەرنىج چە ‪-‬چېگرنسىىنى سىىزماق ئۇنچە ئاسىان ئەمەس‪ .‬ئەگەر سىەن‬ ‫ئويپىغاندە ‪ ،‬ئاق‪-‬قارا‪ ،‬ياخشىىىىى‪-‬يامان ئېنى ئايرنپمىغان بولسىىىىىچۇ‬ ‫ياكى ئۇنىج سىىىۆزلەرمۇ تولۇق ئىپادنپەب بېرەلمەيدنغان باشىىىقا تەرەتپىرر‬ ‫بولسىچۇ‬ ‫ئىىايىرنىم پىىقىنىى ئىېىنىى‬ ‫ى‬ ‫بىولىمىىايىىدۇ‪ ،‬ئىىالىالھ تىىائىىاال بىۇ‬ ‫__‬ ‫تەرقپەند ر شىىىىىمىزنى تەلەب قىپىدۇ‪ .‬بولمىسىىىىا‪ ،‬ھاال ‪ ،‬ھارام دەيدنغان‬ ‫گەتىمىۇ بىولىمىىايىتىتىى‪ .‬چىەنىكىى ئىىالىالھ تىىائىىاال ئىىنسىىىىىىانىالرنىى دوزاخىتىىال‬ ‫ئىاگىاھالنىدۇرۇب‪ ،‬ەننەتكە قىزنقتۇرمىغىان بولسىىىىىىدر‪ ،‬ئىنسىىىىانالر تىاتتىال‬ ‫چىىقىىى‪ ،،‬دۇنىيىىا تىىا ىىدەگە تىوالتىتىى‪ .‬بىىز قىورقىۇتىۇلىۇشىىىىىقىىمىۇ‪،‬‬ ‫مۇكاتاتالندۇرۇلۇشقىمۇ ئېھتىيا پى ‪.‬‬ ‫يېنىمىزدنال كەچپە شىىىىىامىا ئۆتتى‪ ،‬قىارالر ئۇدۇ كەلگەن يەرگە‬ ‫ئۇچتى‪ .‬شىىىەمر ما ا بىر قەدەم يېقىنپىشىىىى‪ ،،‬د مبەمدنكى شىىىارتىنى‬ ‫ئو شىىىىىاب‪ ،‬مەرەمنى يېپىى‪ ،‬قويىدر‪ .‬ئۇ مىا ىا شىىىىۇ قەدەر يېقىال ئىىدنكى‪،‬‬ ‫ھىدننى تۇرنېالدنن‪ .‬ئۇنىڭدا سىىىەندە ياغىچى‪ ،‬ئىپار‪-‬ئەنبەر ۋە يامغۇردنال‬ ‫كېيىنكى تۇتراقنىىج ئىارنالش ھىىدر بىار ئىىدر‪ .‬ئىچىن ھىايىا ىانغىا تولۇب‪،‬‬ ‫تاچاقپىرنمغا شىرنال تىترە ئوالشتى‪ .‬دتمە ‪ ،‬بىر ئەركەككە تەشنا بولۇش‬ ‫ئەسىىپىدە مۇشىىۇنداق ئى ئىدر‪ ،‬كىشىىىنى خىجى‪ ،‬قىالتتى ھەم غەلىتە‬ ‫قىپى‪ ،‬قوياتتى‪ .‬ئەمما بۇنىڭدا ئىزا تارتى‪ ،‬كەتكەدە ئى يوق‪.‬‬ ‫شەمر كۆيەمچانپى ۋە قىزنقچىپى بىپەن چىرايىمغا تىكىپدرئ‬ ‫__ئەقىى‪ ،‬بىپەن مەنتىقىنىىج چە ‪-‬چېگرنسىىىىى نىاھىايىتى ئېنى‬ ‫بولۇشىىىىى مۇمكىال‪ ،‬ئەممىا ئىشىىىىقتىا بىارلى چە ‪-‬چېگرا ۋە ئىايرنمپى‬ ‫غۇۋالىشى‪ ،‬كېتىدۇ‪.‬‬

‫‪250‬‬

‫شىىىەمر سىىىاماۋر ئىشىىى توغرۇلۇق سىىىۆزلەۋاتامدۇ ياكى ئەر‪-‬ئايا‬ ‫مۇھەببىتى ھەققىدە سىىىۆزلەۋاتامدۇ ياكى ئىككىمىزنى دەۋاتامدۇ گېپىدە‬ ‫بىز دتگەن سۆز بارمۇ‬ ‫شىىىىەمر مېنىىج ئويپىغىانپىرنمىدنال خەۋەرسىىىىىز ھىالىدا سىىىىۆزننى‬ ‫داۋامالشتۇردرئ‬ ‫ەھەننەم‬ ‫__ ھاال ‪ -‬ھارام دەيسىەن‪ ،‬شىۇنداق ئىنسىانالر باركى‪ ،‬تەقە‬ ‫ىازابىدنال قورقۇب يىاكى ەننە نېمىتىنى تىپەب ئىمىان ئېيتىىدۇ‪ .‬ئۇنىداق‬ ‫ئ ى‬ ‫ئىمان ئېيتقاندنال ئېيتمىغان ياخشىىىىىې بۇ يەردە كىن كىمنى ئالداۋاتىدۇ‬ ‫ھەتتىا ئوقۇغىان نىامىازلىرننى سىىىىانىاب ئولتۇرنىدۇ‪ .‬بىز بولسىىىىاق دائىن نىامىاز‬ ‫ئىچىىدە‪ ،‬دائىن ھۇزۇر ئىچىىدە‪ .‬زاھىىدلىقنى نېمە قىپىمەن مىا ىا قويۇب‬ ‫بەرسىىىىە‪ ،‬بىر كوزا سىىىىۇ ئېپىى‪ ،‬ەھەننەم ئوتىنى ئۆچەر ب‪ ،‬ەننەتنىمۇ‬ ‫كۆيد ر ۋتتەتتىن‪-‬دە‪ ،‬ئاخىرندا تەقە ساب ئىشقال قاالتتى‪ ،‬قالغىنى بىكارې‬ ‫__ ئەممىا بۇنىداق گەتپەرنى كىشىىىىىپەر بىار يەردە دەب سىىىىىالمىا‪ .‬ئۇالر‬ ‫بۇرۇنقىالرغا ئەگىشىىدۇ‪ ،‬سىېنى خاتا چەشىىنى‪ ،‬قالىدۇ‪ ،‬گەتنى چەشىەنمە‬ ‫تۇرۇب ئۆسىىىىە سىىىىۆز تىارقىتىىدۇ‪-،‬دتىدنن ئۇنىىج ھىالىغىا قىايغۇرۇب‪ -،‬بىر‬ ‫كىمپەرنى غەزەبپەند ر ب قويىسەن‪.‬‬ ‫شىەمر كەلەمسىىرەب‪ ،‬بىپىكىمنى قامالالب‪ ،‬قولۇمنى تۇتتى‪ .‬ئۆزەمنى‬ ‫قويۇۋەتتىن‪ ،‬بولسىىا ئۇنىج تەتتى ۋۇ ۇدۇمغا ئۆتسىىۇن‪ ،‬مېنى ئۆزنگە شىىەيدا‬ ‫ھەم ئەسىر قىپسۇن‪ .‬گەب قىپغاندا ئاۋازر مۇاليىن ئىدرئ‬ ‫__ ئىىالالھ «بىز ئۇالرنىىىج كۆزلىرننىى تەردنپىىىدۇق‪ ،‬قۇالقپىرننى‬ ‫مۆھەرلىدۇق» دتمىگەنمۇ كىميا مۆھەرلەنگەن قۇالقالرغا نېمىال دتسىىىىەڭ‪،‬‬ ‫ئىشىى ى دەيسىىىىەن‪ ،‬ئۇنىمۇ خاتا‬ ‫ئۇالر گۇناھ ھېسىىىىاباليدۇ‪ .‬قانداق قىال‬ ‫چەشىنىدۇ ئۇالر‪.‬‬ ‫__ بىراق سىىىەن نېمىال دتسىىىەڭ ما ا ھەسىىىەلدە بىپىنىدۇ‪-،‬دتدنن‬ ‫تۇيۇقسىزې‬ ‫يىا تەرۋەردنگىارې تىپىمنى چىشىىىىپىىدنن‪ ،‬ئىاغزنمىدنال چىققىان گەتكە‬ ‫ئىشىىىەنمە قالدنن‪ .‬قانداقسىىىىگە بۇنداق گەتنى دتيەلىدنن ھوشىىىۇمنى‬ ‫يوقاتتىممۇ ئىچىمگە شەيتان كىرنېالغان ئوخشايدۇ‪.‬‬ ‫دەرھا ئۆزەمنى ئو شىاب‪ ،‬شىەمسىنىج چىرايىغىمۇ قارنما ‪ ،‬شىارتامنى‬ ‫چىج ئوراب غۇدۇ شىدننئ‬ ‫__ ھە‪ ...‬ۋا بولۇب كەتتى‪ ،‬ئاشخانىدا ئىشىن بار‪ ،‬مەن ما ا ‪...‬‬ ‫يەز م خىجىپپى ۋە ھىايىا ىانىدنال قىزنرنى‪ ،‬كەتكەن‪ ،‬دتيىشىىىىكەن ۋە‬ ‫دتيىشىەلمىگەن تارا پىرنمىزنىج ھەممىسىى تىپىمنىج ئۇچىدا شىىرنال تەم‬ ‫‪251‬‬

‫قىالىدۇرغىان‪ ،‬يەرنكىن د تەلىدەب سىىىىوققىان ھىالىدا ھويپىىدنال چىقىى‪ ،،‬ئۆيگە‬ ‫ئۇدۇ كىرن‪ ،‬كەتتىن‪ .‬شىىىۇ يەگەرگەنچە شىىىەمسىىىتىال يىراقپىشىىىى‪ ،،‬بىر‬ ‫بوسىىۇغىدنال ئاتپىغىنىمنى بىپىمەن‪ ،‬شىىۇندنال تارتى‪ ،،‬ئۆزەم دەسىىپەتتىال‬ ‫بىپگەن بىر ھەقىقەتنى قوبۇ قىپىشقا مە بۇر بولدۇم‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداق‪ ،‬مەن كىميىا‪ ،‬مەۋالنىانىىج مەنىېر قىزر‪ ،‬ئۆزر بىر قولپۇق‬ ‫يېتىشىىىتەرگەن تالىبەسىىىى‪ ،‬شىىىەمر تەبرنزننى كۆرگەن كەندنال باشىىىالب‪،‬‬ ‫ئۇنىڭغا ئاشىقى بىقارار بولغانىدنن‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-1 ،‬ئاي‬ ‫شىۇم ئېغىزالر ھە دەب گەب سىېتىشىماقتا‪ ،‬ئۇالرنىج مىجەزر شىۇنداق‪.‬‬ ‫كونياغا كەلگىنىمدنال بېرر ئەسىىتەمدنال شىىۇنچە كۆب سىىۆز‪-‬چۆچە تەيدا‬ ‫بولىدنكى‪ ،‬ھەممىسىىىىىنى كەلەب ئۆتكەز ۋەتتىن‪ .‬غەيېە نىاھىايىتى چوڭ‬ ‫گۇناھتۇر‪ ،‬ئەمما ئىنسىانالرنىج تولىسىى بۇنى بىپمەيدۇ‪ .‬بىپسىىمۇ بىپمەسىكە‬ ‫سىىىېپىېالىدۇ‪.‬ھالبۇكى‪ ،‬ئالالھ تائاال بىر كىن ھەققىدە غەيېە قىپىشىىىنى‬ ‫«ئۆلە قېرنندنشىىىىنىج گۆشىىىىنى يېيى »كە ئوخشىىىاتتى‪ .‬بۇنىڭدننمۇ‬ ‫دەھشىىىەتپىك ئوخشىىىىتى بوالمدۇ بۇمۇ كار قىپمىدر‪ .‬ئىنسىىىان زنيان‪-‬‬ ‫زەخمە ‪ ،‬گۇمىان ئىچىىدنىدۇر‪ ،‬غەيېەتتىال ۋاز كەچمەيىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬بىر ئىادەم‬ ‫ھەققىدە قىپغان يامان سىىىىۆز‪ ،‬يالغانچىپى ‪ ،‬تۆھمە ‪ ،‬قارا سىىىىەركەش‪...‬‬ ‫ئايپىنى‪ ،‬كېپى‪ ،،‬شىىىۇ گەتنى دتگەن كىشىىىىنىج ئۆزنگە تۇيۇقسىىىىز ھەم‬ ‫كەتەلمىگەن يەردنال يانىدۇ‪.‬‬ ‫شىۇنىسىى ئا ايىپكى‪ ،‬ئۇالر غەيېەتتىال بۆلە بارلى چوڭ گۇناھالرنى‬ ‫سىىىەر شىىىتەرندۇ ‪ ،‬ھاراق ئىچكەننى سىىىۆرەب ئۇرۇب‪ ،‬زننا قىپغانالرنى تاش‬ ‫ئېتىى‪ ،‬ىازاالشىىىىنى بىپىىدۇ؛ ئىالىدامچىپى قىپغىان‪ ،‬يېتىمنىىج ھەققىنى‬ ‫يېگەن‪ ،‬ئوغرنپى قىپغان‪ ،‬قوشىنىسىىنىج ئايالىغا كۆز تىككەن‪...‬لەرنىج‬ ‫ازاسىىىنى ھەقپى ھېسىىاباليدۇ‪ ،‬ئەمما باشىىقىالر ھەققىدە ئاشىىكارا غەيېە‬ ‫قىپغانالر بىپەن كارر يوق‪ .‬ھالبۇكى‪ ،‬غەيېە قىپى ‪ ،‬شىىۇ سىىورۇندا يوق‬ ‫بىرر ھەققىدە شىىكايە قىپى ‪ ،‬ئۇ توغرۇلۇق بىپى‪-،‬بىپمە قااليمىقان‬ ‫گەب قىپى ۋە ئەيبپەشپەر ازاسى ئېغىر گۇناھتۇر‪ ،‬بۇنى ئۇالر بىپمەمدۇ‬ ‫بىر كەنى بىر ئادەم سىىوتىنىج ئۆيىگە ئالدنراش كېپى‪ ،،‬ھاسىىىراب‪-‬‬ ‫ھۆمىدەب مۇنداق دەتتۇئ‬

‫‪252‬‬

‫__ كۆرد مۇ كوچىىدا بىر توب خىزمەتكىار يوغىان لىگەنپەرنى كۆتەر ب‬ ‫كېپىېاتىدۇې‬ ‫__ ئۇنداق بولسىىىىا نېمە بوتتۇ‪ -،‬دەتتۇ سىىىىوتى تەمكىنپىك بىپەن‪-،‬‬ ‫مېنىج نېمە چاتىقىن‪.‬‬ ‫__ ئۇغۇ شىىىىۇ‪ ،‬لېكىال ئۇ لىگەنپەرنى سىىىى ېنىىىج ئۆيە گە ئېپىىى‪،‬‬ ‫كېپىېاتىدۇ‪.‬‬ ‫__ ئۇنىداقتىا سىىىىېنىىج نېمە چىاتىقىىج ‪ -‬دەتتۇ سىىىىوتى‪-،‬كىارنىج‬ ‫بولمىسۇن‪.‬‬ ‫ئەتسىىۇس‪ ،‬بۇ دۇنيادا توال كىشىىىپەرنىج كۆزر باشىىقىالرنىج لىگەنىدە‪.‬‬ ‫خەقنىج قانچىپىك تۇلى‪ ،‬قانچىپىك مېپى بولۇشىىىى بىپەن سىىىېنىج نېمە‬ ‫كارنج‪ ،‬ئۆزە نىج ئىشىىنى قى‪ .،‬سىېنىج يولۇڭ ئۆزە نىج‪ ،‬مېنىج يولۇم‬ ‫ئۆزەمنىج‪ .‬قايسىىىمىزنىج يولىنىج ئەڭ ياخشىىى يو ئىكەنپىكىگە ھۆكەم‬ ‫قىپى ئاخىرقى ھېسابتا سېنىج ياكى مېنىج ئىشىن ئەمەس‪.‬‬ ‫مەن توغرۇلۇق چىققىان گەتپەرنى ئىا الب‪ ،‬ئىنسىىىىىانالرنىىج خىيىا‬ ‫كىەچىىنىى كىۆر ب يەتىتىىن‪ .‬مىېىنىى خىىائىىال‪ ،‬تىىىدايىى دتىگىەچىىپەرمىۇ بىوتىتىۇ‪.‬‬ ‫ھەشىشىاشىىيەنىج مەخپىي قوماندانى ئىكەنپىكىمگە ئىشىىنىدنغانالرمۇ بار‬ ‫ئىكەن‪ .‬ھەتتىا بەزنپىرننىىج گېپىچە‪ ،‬دادام ئىاالمۇتتىكى ئىسىىىىمىائىپىيە‬ ‫مەزھىپىنىىج ئىاخىرقى ئىمىامى بولۇب‪ ،‬مىا ىا سىىىىېھىر ئىشىىىىپىتىشىىىىنى‬ ‫ئۆگەتكەنمى ‪ .‬ئا ايى‪ ،‬سىىىىېھىرلىرنن بارمى ‪ ،‬كىمنى قارغىېەتسىىىىەم ئۇ‬ ‫شىىىىۇئىان ئۆلىمى ‪ .‬رۇمىنى مەن سىىىىېھىرلەب قويغىان بولۇب‪ ،‬ھەر كەنى‬ ‫ئەتىگەندە ئۇنىڭغا كىرتە تىكىنى‪ ،‬يىالن تېرنسىىى‪ ،‬شىىەتەرەڭ ئەچەيپىرننى‬ ‫قىاينىتىى‪ ،‬ئەتكەن شىىىىورتىنى ئىچەرگىىدەكمەن‪ .‬ئىاقىېە ئۇ مەن نېمىنى‬ ‫دتسەم شۇنى قىپغۇدە ‪.‬‬ ‫بۇنداق تىتنە‪-‬تاسىىىاتالرنى توال ئا پىغانمەن‪ ،‬كەلەب ئۆتكەز ۋتتىمەن‪.‬‬ ‫ئەتراب سىىىىپكىنى‪ ،‬تەۋرەب كەتسىىىىمۇ سىىىوتى‬ ‫بولمىسىىىا قانداق قىال‬ ‫ھېچنېمە بولمايدۇ‪ .‬دۇنيانى سۇ بېسى‪ ،‬كەتسىمۇ ئۆردەكپەرگە نېمە غەم‬ ‫ئەمما ئەتراتىمدنكىپەر مەندنال ئەنسىىىرەب يەر شىىىدۇ‪ ،‬بولۇتمۇ سىىۇلتان‬ ‫ۋەلەد‪ .‬ئۇنى ياخشىىىىى كۆرنمەن‪ .‬ناھايىتى مەر يىگىا‪ .‬كەنپەرنىج بىرندە‬ ‫ئۇنىج دادنسىىىىغا ياردەمچى بولىدنغانپىقىغا ئىشىىىىنىمەن‪ .‬يەنە كىميا بار‪،‬‬ ‫ئاھ‪ ،‬سىۆيەمپە كىميا‪ ...‬مەندنال غەم قىپىېاتقانپىقىنى بىپىمەن‪ .‬ئەمما‬ ‫غەيېە ‪-‬شىىكايەتپەر رۇمىنى بەكرە ئازابپىشىى مۇمكىال‪ .‬ئۇمۇ تۆھمە ۋە‬ ‫سىىەيقەسىىتپىك بەتنامالرغا ئۇچرايدۇ‪ .‬مەنغۇ ئەيبپەش ۋە قارا سىىەركەشىىپەرگە‬ ‫كۆنە ‪ ،‬ئەممىا ئۇ كۆنەلەمىدۇ ئۇنىىج ىاھىپالرنىىج سىىىىۆز‪-‬چۆچەكپىرنىدنال‬ ‫‪253‬‬

‫غەزەبپەنگىنىنى كۆرسىىەم ئازابپىنىمەن‪ .‬ئۇ شىىۇنچە ھەققانىيەتچى‪ ،‬شىىۇنچە‬ ‫ئېسىىىىى‪ ،‬ئادەم‪ .‬مېنىج ئىچىمدە بولسىىىىا گەزەلپىك ھەم خۇنۇكپىك تەڭ‬ ‫مەۋ ۇ ‪ .‬مەن تەتتەز كەتكەن‪ ،‬تەرۋاسىىز بىر ئادەم‪ ،‬شىۇ ا مەن باشىقىالرنىج‬ ‫نىاچىارلىقىغىا ئىاسىىىىىان چىىدايمەن‪ .‬ئەممىا مەۋالنىا گويىا نۇر‪ ،‬ئۇنىڭىدە كىاتتىا‬ ‫ئالىن‪ ،‬اھىپالرنىج سۆزنگە قانداق چىداب تۇرالىسۇن‬ ‫تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالم ې بۇ دۇنيادا ئە كىشىىىگە ئى ئاغرنتىج‪،‬‬ ‫بىرر‪ ،‬بىر مىپپەتنىج ئىناۋەتتىال چەشىەب كەتكەن كاتتا ئادنمىگە‪ ،‬بىرر‪،‬‬ ‫نىامراتپىشىىىىىى‪ ،‬كەتكەن بېيىغىا‪ ،‬يەنە بىرر ىاھىپالرغىا ئەخمەق بولغىان‬ ‫ئالىمىغاې دەب بىكار ئېيتمىغان‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداقتىمۇ بۇ تىتنە‪-‬ئىغېاالرنىىج كېيىنچە مەۋالنىاغىا تىايىدنپى‬ ‫ئىكەنپىكىنىمۇ ئويپىما تۇرالمايمەن‪ ،‬خەقنىج سىىىۆز‪-‬چۆچىكىگە قالماق‬ ‫كىشىىىنىج غۇرۇرنغا تەگسىىىمۇ‪ ،‬ئازابپىسىىىمۇ‪ ،‬ئەمەلىيەتتە ئۇنىج چوغدە‬ ‫تاۋلىنى‪ ،،‬تېزرە تىشىىىى‪ ،‬يېتىپىشىىىىگە ئىمكانىيە يارنتى‪ ،‬بېرندۇ‪.‬‬ ‫مەۋالنىا ئۆمەر بويى ھۆرمەتپەنىدر‪ ،‬كۆتەر لىدر‪ ،‬تەقپىىد قىپىنىدر‪ ،‬ئىالىن‪،‬‬ ‫فەقىى ‪ ،‬زاھىىد بولىدر‪ .‬بىاشىىىىقىالر تەرنپىىدنال خىاتىا چەشىىىىىنىپى ‪ ،‬تەس‬ ‫كۆر لەش‪ ،‬تەنقىىد قىپىنىشىىىىنىىج نېمىپىكىنى بىپمەيىدۇ‪ ،‬بىرەر قېتىن‬ ‫بولسىىمۇ چەتكە قېقىپى‪ ،،‬غۇرۇرر ئازار يەب باقمىدر‪ ،‬ئەمما ئۇالر بولمىسىا‬ ‫بوالمدۇ غەيېە تاشىىىىپىرر ئىنسىىىىاننىج غۇرۇرنغا تېگى‪ ،،‬كۆ پىگە ئازار‬ ‫بەرسىمۇ‪ ،‬ھەقىقە ئەھپى ئۇنى گە غۇنچىسىدە قوبۇ قىپىدۇ‪.‬‬ ‫ئوتتۇرلنچى ىزام‪ :‬ھەقى ىن سەە ەەو ى قەە ەەۇ داق كىشەە ەەىكى‪ ،‬باقەە ە ىالر‬ ‫تەرلپىدلك ھاقارەتلە سەەە‪ ،‬ئەيىبلە سەەە‪ ،‬غەيۋەە قىلىنسەەا‪ ،‬ھەتتا ت ھ ەتكە‬ ‫ئ ۇچرلسى ۇ‪ ،‬بىر كىم توغرۇلۇق بىر ئېغىز يامان گەپ قىل ايدۇ سەو ى ئەي‬ ‫ئىزدل ەيدۇ‪ ،‬بەلكى ئەيبلەر ى يا ىدۇ‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-17‬كۈنى‬

‫بىۇ خەتىنىى يىېىزنى تەس كىېىپىىېاتىىىدۇ ئىېىپىال‪ ،‬چىەنىكىى ئىۇ ۋاقىىتىالرنىى‬ ‫ئەسىپەشىنى خالىمايتتىن‪ .‬ئەمما سىوراب تۇرۇۋالغىنىج ئەچەن‪ ،‬ھېكايەمنىج‬ ‫داۋامىنى بايان قىال ‪.‬‬ ‫مىاگرو ئۆلەب كەتكەنىدنال كېيىال تۇرمۇشىىىىۇم تەتەنپە ئۆزگىرنى‪،‬‬ ‫كەتتى‪ .‬ئۆزەمنى ۋە نىشىانىمنى يوقاتتىن‪ .‬ئامىسىتىردامنىج ئىپگىرر مەن‬ ‫كۆر ب بىىاقمىغىىان يەرلىرننى بىىايقىىىدنن‪ ،‬كېچىچە داۋامپىشىىىىىىىدنغىىان‬ ‫‪254‬‬

‫سىورۇنالرنىج‪ ،‬ھەممە نەرسىە بەدەن ۋە ھۇزۇرلىنىشىقا مەركەزلىشىى‪ ،‬قالغان‬ ‫كەچپىك كۇلۇبالرنىج دائىمپى مېھمىنى بولدۇم‪ ،‬شىەتەرە دە كېچىسىىال‬ ‫ياشىايدنغان مەخپۇققا ئايالندنن‪ ،‬ئازغۇن ئىنسىانالر بىپەن ئارنالشىتىن‪ ،‬باشىقا‬ ‫ئايالالرنىج كارنېنتىدا تاڭ ئاتقۇزدۇم‪ .‬سىىاالمەتپىكىمدنال چاتاق چىقىشىىقا‬ ‫باشىىىىپىغان بولسىىىىىمۇ كارنن بولمىدر‪ ،‬بىر قانچە ئايدا ‪ 17‬كىپو ئورۇقالب‬ ‫كەتتىن‪.‬‬ ‫تۇنجى قېتىن خىروئىال چەككەنىدە بىر مەزگىى‪ ،‬ئىشىىىىپىرنر بىپەن‬ ‫ئەمەس‪ ،‬بۇرنۇمدنال چەكتىن‪ .‬دەسىىپەتتە قاتتى زنيان قىپدر؛ ھەر قېتىن‬ ‫كۆ پەم ئېپىشىىىىى‪ ،‬ئاغرن‪ ،‬قاالتتىن‪ .‬تېنىن مېنى خۇمار قىپغان بارلى‬ ‫نەرسىىىىىپەرنى رە قىپىېاتىاتتى‪ ،‬بۇ بىر سىىىىىگنىا ئىىدر‪ ،‬ئەممىا ئۇنى‬ ‫بىايقىغۇدە ھىالىن يوق ئىىدر‪ .‬ئىارقىىدنال مەسىىىىىا قىپغۇ دورا‪ ،‬كرا‬ ‫پخروئىننىج بىر تەرر)‪ ،‬كىسىىالتا‪ ،‬كوكائىال‪ ...‬دتگەن نەرسىىىپەرنى كۆر ب‬ ‫بىاقتىن‪ ،‬ئەڭ ئىاخىرنىدا ئوكۇ ئۇرنىدنغىان ھىالغىا كەلىدنن‪ .‬قولۇمغىا نېمە‬ ‫چىقسا سىناب باقاتتىن ۋە ھەر قېتىن ئۇنىج مىقدارننى كۆتەيتەتتىن‪.‬‬ ‫كالالم سىاق چاغدا تەتەن كىشىىپەرنى ھەيران قالدۇرغىدە شىەكىپدە‬ ‫ئۆلىېتپىشىنىمۇ ئويپىدنن‪ ،‬سىوقراتتە زەھەر ئىچى‪ ،‬ئۆلىېتپىشىنىمۇ سىناب‬ ‫بىاقتىن‪ ،‬ئەممىا تەسىىىىىرر بولمىىدر‪ .‬ۋە يىاكى‪ ،‬ۇ گولۇقالر ئىاچقىان كىچىىك‬ ‫ئاشىىىخانىنىج ئارقا ئىشىىىىكىدە زەھەرلىك ئو دەب سىىىېتىېالغان نەرسىىىەم‬ ‫ئىادەتتىكى ئو ‪-‬چۆب ئىىدر‪ ،‬ئۇالر مىا ىا يېشىىىىىى‪ ،‬چىا سىىىىېتىى‪ ،‬بېرنى‪،،‬‬ ‫ئارقامدنال كەلەشكەن بولسا كېرە ‪.‬‬ ‫نەچچە سىىىىەھەر ئۆزەم بىپمەيىدنغىان يەردە ئويغىانىدنن‪.‬بىر كەنەم بىر‬ ‫كەنەمگە ئوخشىمايدنغان رەۋنشتە تېز ياشىدنن‪ ،‬ئەمما ئىچىمنى سىقىدنغان‬ ‫بوشىىىپۇق شىىىۇ تېتى قالدر‪ .‬ئايالالر ما ا كۆ ە بۆلدر‪ ،‬بەزنپىرر مەندنال‬ ‫ياش‪ ،‬بەزنپىرر مەندنال قېرر‪ ،‬بەزنپىرر تو قىپمىغان‪ ،‬بەزنپىرننىج ئۆيى‬ ‫بار ئىدر‪ .‬ئۇالرنىج ئۆيىدە تۇردۇم‪ ،‬ماشىىىىىنىپىرننى ئىشىىىىپەتتىن‪ ،‬يازلى‬ ‫ئۆيپىرنگە يوشىىىىۇرۇنىىدۇم‪ ،‬ئەتكەن تىىامىىاقپىرننى يېىىدنن‪ ،‬ئەرلىرننىىىج‬ ‫كىيىمپىرننى كىيدنن‪ ،‬بانكا كارتىپىرر بىپەن سىىىودا‪-‬سىىىېتى قىپدنن‪،‬‬ ‫ئەممىا مەنىدنال تەلەب قىپغىان ھەم تىامىامەن ھەقپى بولغىان مۇھەببەتنى‬ ‫ئۇالرغىا بەرمىىدنن‪ ،‬ھېچكىمنى يىاخشىىىىى كۆرمىىدنن ھەم بۇنى بىر تەرلە‬ ‫ماھارە دەب ئويپىدنن‪.‬‬ ‫ئىاقىېە ئۆزەم مىا غىان بۇ يولنىىج دەردننى تىارتتىن‪ ،‬خىزمىتىمىدنال‪،‬‬ ‫دوسىىتپىرنمدنال‪ ،‬ئەڭ ئاخىرندا مارگو بىپەن بىپپە ياشىىىغان ئۇ ئۆيەمدنال‬ ‫ئىايرنپىدنن‪ .‬بۇرۇنقى شىىىىارائىتىمنى سىىىىاقالب قىااللمىايىدنغىانپىقىمنى ھېر‬ ‫‪255‬‬

‫قىپى‪ ،،‬كونا ئۆيپەردە تاناھپىنىشىىقا باشىىپىدنن‪ .‬روتتېردامدنكى بىر كونا‬ ‫ئۆيدە ئون بەش ئايدنال كۆب تۇردۇم‪ ،‬بىنانىج تېشىىىىدا ھەم ئىچىدە‪ ،‬ھەتتا‬ ‫مۇنچىىدنمۇ ئىشىىىىىىك يوق ئىىدر‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىىىدنال‪ ،‬نىاخشىىىىىالردنال‪،‬‬ ‫گىتارالردنال‪ ،‬كىتابالردنال‪ ،‬تارچە تۇلالردنال‪ ،‬تىالسىىىتىنكىالردنال‪ ،‬زەھەرلىك‬ ‫چىېىكىىمىپىىكىپەردنىال‪ ،‬يىېىمەكىپىىكىپەردنىال‪ ،‬كىىارنىېاتىالردنىال تەڭ بەھىرنىمەن‬ ‫بوالتتۇق‪ ،‬بەھرنمەن بواللمىايىدنغىان بىرال نەرسىىىىىمىز‪ ،‬دەر ‪-‬ئەلەم بولۇب‪،‬‬ ‫ھەر كىمنىج دەردر ئۆزنگە يېتى‪ ،‬ئاشاتتى‪.‬‬ ‫مۇشۇنداق تۆ يى‪ ،‬ياشىغاندنال كېيىال تەتەنپە تەگىشى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫يولدا تاسىىىىادنپىي ئۇچرنشىىىىى‪ ،‬قالغان دوسىىىىتپىرنممۇ مېنى تونۇمايتتى‪.‬‬ ‫شىىىىۇنچىپىك ئۆزگىرن‪ ،‬كەتكەنىدنن‪ ،‬ئەرۋاھقىال ئوخشىىىىايتتىن‪ .‬بىر كەنى‬ ‫ئەتىگىنى سىىىىىاقىپىمنى ئېپىېتتىى‪ ،‬ئەينەككە قىاراب قىالىدنن‪ ،‬چىرايىن‬ ‫شىىىۇنچىپىك زەئى‪ ،،‬چەشىىىكەن‪ ،‬بىچارە ئىدنكى‪ ،‬كىچىك بالىدە يىغالب‬ ‫كەتتىن‪ .‬شىىۇ كەنى ماگروتتىال قالغان نەرسىىىپەرنى‪ ،‬يىغى‪ ،‬قويغان قەغەز‬ ‫يېشىىىىىكپەرنى رەتپىىىدنن‪ ،‬كىتىىابالر‪ ،‬كىيىمپەر‪ ،‬ئەلبۇمالر‪ ،‬چىىا بوغقۇ ‪،‬‬ ‫خاتىرنپەر‪ ،‬سىىىىەرەتپەر‪ ...‬ئۇنىڭدنال نېمە قالغان بولسىىىىا ھەممىسىىىىىدنال‬ ‫خوشىالشىتىن‪ ،‬ھەممە نەرسىىنى يېشىىككە قاچىالب‪ ،‬ئۇ ھايا چېغىدا ياخشى‬ ‫كۆرگەن كۆچمەن ئىىائىپىپەرگە تىىارقىتىىى‪ ،‬بېرنېەتتىن‪ .‬بۇ ‪-1975‬يىپى‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫مەن يەنىال ياخشى ى فوتوگراق ئىدنن‪ ،‬تەلىيىن ئو دنال كېپى‪ ،،‬خېپى‬ ‫دا پى بىر سىىىاياھە ژۇرنىپىدا ۋاقىتپى ئى تاتتىن‪ .‬بىر ئا ئۆتمەيال‬ ‫مېنى شىىمالىي ئافرنقىغا‪ ،‬بەدەۋنپەر ھەققىدە يېزنپىدنغان چاتما خەۋەرنىج‬ ‫سىىەرەتپىرننى تارتى‪ ،‬كېپىشىىكە ئەۋەتتى‪ .‬شىىۇنداق قىپى‪ ،،‬بىر قولۇمغا‬ ‫چامادان‪ ،‬بىر قولۇمغا مارگوتنىج سىىىەرنتىنى ئېپى‪ ،،‬سىىىەتەرگە چىقتىن‪.‬‬ ‫بەلكىن ئۆزەمدنال قېچىېاتاتتىن‪.‬‬ ‫ئۇ يەرگە بېرنى‪ ،‬ئۇزاق ئۆتمە ‪ ،‬سىىىىەھرايى كەبىر چۆلىىدە تىارا خۇمىار‪،‬‬ ‫بىپىمپىك بىر ئىنگپىز ئىنسىانشىۇناس بىپەن تونۇشىۇب قالدنن‪ .‬بىر كەنى‬ ‫مەن بىپەن شىاھما ئويناۋتتى‪ ،‬ئا ايى‪ ،‬گەتتىال بىرنى قىپدر‪ ،‬دتدنكى‪،‬‬ ‫تارتقان سىەرەتپىرنڭنى كۆرد م‪ ،‬ياخشىى سىەندەتكار ئىكەنسىەن‪ ،‬ھېچكىمدنال‬ ‫قورقمايدنكەنسىەن‪ .‬بەگەنگە قەدەر بىرەر غەربپىك فوتوگراف مۇسىۇلمانالرنىج‬ ‫مۇقەددەس شىىىەھەرلىرنگە كىرن‪ ،‬سىىىەرەتكە تارتى‪ ،‬باقمىدر‪ .‬سىىىەن بۇنى‬ ‫قىالاليسەن‪ .‬مەشھۇر بولىسەن‪.‬‬ ‫دتگەنپىرننى تامامەن قوبۇ قىپدنن‪ ،‬ما ا چەشىىىىەند ردر‪ .‬سىىىىەئۇدر‬ ‫ئەرەبىسىىىىتانىنىج قانۇنى بار ئىكەن‪ ،‬مۇسىىىىۇلمان ئەمەسىىىىپەرنىج مەككە‪،‬‬ ‫‪256‬‬

‫مەدننەگە كىرنشىىى قەتدىي چەكپىنىدنكەن‪ ،‬خىرنسىىتىدان ۋە يەھۇدنيالرنى‬ ‫كىرگىپى قويمايدنكەن‪ .‬تۇتۇلۇب قالسىىىىام تەرمىگە تاشىىىىپىنىدنكەنمەن‪،‬‬ ‫ھەتتا ئۇنىڭدننمۇ ئېغىز ازاغا تارتىپىدنكەنمەن‪.‬‬ ‫بۇ ئىنسىىىانشىىىۇناسىىىنىج گېپىگە قىزنقى‪ ،‬قالدنن‪ .‬دتمىسىىىىمۇ‪ ،‬ئۇ‬ ‫كەنپەردە چەكپەنگەن‪ ،‬خەتەرلىك ئىشىىالرنى قىپغۇم كېپىپال تۇراتتى‪ .‬تۇ ‪-‬‬ ‫ما ‪ ،‬شىىان‪-‬شىىۆھرە ۋەسىىېەسىىىسىىىمۇ بار ئىدر ئەلېەتتە‪ ...‬بۇ گەب ما ا‬ ‫ھەسەلدە ياقتى‪.‬‬ ‫ئىنسىىانشىىۇناسىىنىج ئېيتىشىىىچە‪ ،‬بۇ يالغۇز ئۆزەمال قىپىدنغان ئى‬ ‫ئەمەسىكەن‪ ،‬ياردەمگە ئادەم تېپىشىىن كېرەككەن‪ .‬سىوتىالر بىپەن تونۇشىسىاڭ‬ ‫بولمىامىدۇ‪-،‬دتىدر ئۇ‪ -،‬سىىىىېنى يىاخشىىىىى كۆرنىدۇ‪ ،‬سىىىىەنىدە بىرەر ئەمىىد‬ ‫ئۇچقۇنپىرننى كۆرسە ياردەم قىپىدۇ‪.‬‬ ‫سىىىىوتى دتگەن نېمە‪ ،‬كىمپەر سىىىىوتى‪ ،‬ھېچنېمە بىپمەيتتىن‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئارتۇق ئويالب كەتمىدنن‪ .‬بۇ ئىشىىىىقا نىيە قىپغانىدنن‪ ،‬مەككە‪ ،‬مەدننەگە‬ ‫تۇنجى بولۇب كىرگەن خىرنسىىىتىدان فوتوگراف بوالتتىن ھەمدە بۇ ئىشىىىقا‬ ‫كىن ياردەم قىپسىا شىۇنى تاتاتتىن‪ .‬سىوتىالر تەقە ئۆتكەنچى ۋاسىىتە ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ كەنپەردە ھەممە ئىادەم‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىە مەن ئەچەن تىايىدنپىنىىدنغىان‬ ‫نەرسىپەر ئىدر‪.‬‬ ‫ھىايىا شىىىىۇنچىپىىك ئىا ىايىپكى ئېپال‪ ،‬بىپەمسىىىىەن نەتىجىىدە مەن‬ ‫مەككەگىمۇ‪ ،‬مەدننەگىمۇ بىىارمىىىدنن‪ .‬ئۇ ۋاقىتتىمۇ‪ ،‬ئۇنىڭىىدنال كېيىنكى‬ ‫ۋاقىتالردنمۇ‪ ،‬ھەتتا ئىسىىالم دننىنى قوبۇ قىپغاندنال كېيىنمۇ بارمىدنن‪.‬‬ ‫كەچمىشىىىىىن مېنى تەتەنپە باشىىىىقا يولغا باشىىىىپىدر‪ .‬ھەر دوقمۇشىىىىتا‬ ‫ئۆتمەشىىىىەم دنال تېخىمۇ يىراقالشىىىىتىن‪ ،‬سىىىىەتەردنال كېيىال ھې يەرگە‬ ‫ى‬ ‫بارمىدنن‪ ،‬يو مېنى ئۆزگەرتتى‪.‬‬ ‫سىىوتىپىققا كەلسىىە ‪...‬دەسىىپەتتە مەن ئەچەن تەقە ۋاسىىىتە بولغان‬ ‫نەرسىىىىىنىىج بەگەنگە كېپىى‪ ،‬مەقسىىىىە بولۇب قىالىىدنغىانپىقىنى نەدنال‬ ‫مەن سىىىىوتىالردنال ئۆز مەقسىىىىىتىن ئەچەن تىايىدنپىنىمەن دەب‬ ‫بىپە‬ ‫ئويپىغىانىدنن‪ ،‬ئەمما ئۇالر بىپەن تونۇشىىىىقاندنال كېيىال «مەن» دتگەن بىر‬ ‫نەرسە قالمىدر‪.‬‬ ‫ئۇنىڭدنال كېيىنكى ھاياتىن سىوتى سىۆزندنكى «ئۇ» بىپەن تونۇشىۇش‬ ‫دەۋرر بولدر‪ .‬باقى سۆيگە بىپەن‪ ،‬ئەزنز‬

‫‪257‬‬

‫پاھىشە چۆل گۈلى‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-2 ،‬ئاي‬ ‫كونيىادا «بەردر ئىا ۇز» دتيىپىىدنغىان قىاتتى سىىىىوغۇق بولۇۋاتىاتتى‪.‬‬ ‫تاھىشىخانىدنال قاچقان كەنەم ‪ 40‬يى‪ ،‬ئىچىدنكى ئەڭ سىوغۇق كەن ئىدر‪.‬‬ ‫تار‪ ،‬يىالن باغرر كوچىالر قار ئاسىتىدا قالغان‪ ،‬ئۆگزنپەردنال سىاقىغان مۇزالر‬ ‫خەنجەردە ئۇچپۇق ۋە ئۆتكەر بولۇب‪ ،‬بۇ گەزەلپىكپىرر تولىمۇ ۋەھىمىپىك‬ ‫ئىدر‪ .‬چەشتە سوغۇق شۇنچە كەچىيى‪ ،‬كەتتىكى‪ ،‬كوچىالردنكى مەشەكپەر‬ ‫تو الب قىالغىان‪ ،‬ئىاغزر ئوچۇق‪ ،‬بۇرۇتپىرر تىا ‪-‬تىا مۇز ئىىدر‪ ...‬بىر‬ ‫قانچە كونا ئۆينىج قار ئاسىتىدا قېپى‪ ،‬ئۆر لەب چەشىكەنپىكىنى ئا پىدنن‪.‬‬ ‫مەشىىىىەكپەردنال كېيىال‪ ،‬كونيىادنكى ئۆيسىىىىىز كىشىىىىىپەر سىىىىوغۇقتىال‬ ‫نېسىىىىېنسىىىىنى ئالدر‪ .‬كوچىالرنىج ئارنسىىىىدا تو الب قالغان ەسىىىەتپەر‬ ‫تېپىپىدر‪ ،‬ئۇالر بىالىيىاتقۇدنكى بوۋاقتە تەگەلەب قىالغىان بولۇب‪ ،‬تېخىمۇ‬ ‫گەزە ‪ ،‬ئىپپى يەرگە كېتىىىدنغىىانپىقىنى بىپىىىدنغىىانىىدە ‪ ،‬چىرايپىرنىىدا‬ ‫بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس تەبەسسۇم قېتى‪ ،‬قالغانىدر‪...‬‬ ‫چەشىتىال كېيىال تاھىشىخانىدا ھەممىسىى ئۇخالب قالغاندا‪ ،‬ياتاقتىال‬ ‫ئىاسىىىىتىا چىقتىن‪ ،‬يېنىمىدا كىچىىك بوغجۇمىا‪ ،‬ئىچىىدە تەقە بىر نەچچە قۇر‬ ‫كىيىن بىار ئىىدر‪ ،‬خىاس خېرنىدارالر ئەچەن كىيىىدنغىان كىيىمپىرنمنى‪،‬‬ ‫تەرداز بۇيۇمپىرننى ايىغا تاشىىىالب قويدۇم‪ ،‬تاھىشىىىخانىنىج نەرسىىىىپىرر‬ ‫تاھىشخانىدا قېپىشى كېرە ئىدر‪.‬‬ ‫تەلەمپەيدنال چەشىىەۋتتى‪ ،،‬ئىشىىىك تەۋندە مىسىىكىنپەرچە ئولتۇرغان‬ ‫مىىانوليىىانى كۆرد م‪ ،‬ئۇ ئەتيۇن چېكىېاتىىاتتى‪ ،‬ئۇ تىىاھىشىىىىخىىانىىىدنكى‬ ‫سىەتە پەرنىج ئەڭ قېرنسىى بولۇب‪ ،‬تېرنسىى تۇيۇقسىىز قىزنرندنغان بولۇب‬ ‫قىېىپىىى‪ ،‬قىىاقشىىىىىىاب يىەرەتىتىى‪ .‬كىېىچىىپىىرر كىىارنىېنىتىىىدا ئىۆر لىەب‬ ‫ئۇخپىيالمايدنغانپىقىنى ئا اليتتىن‪ ،‬بارغانسىېرر تەگىشىى‪ ،‬كېتىېاتاتتى‪.‬‬ ‫ياش سىىەتە پەر چاقچاق قىپغان بولۇب‪ ،‬سىىا ا ھەۋنسىىىمىز كېپىدۇ‪ ،‬ھەيز‬ ‫كۆرمەيسىىەن‪ ،‬بويۇ دا قالمايدۇ‪ ،‬باال چەشىىەرندنغان ئىشىىمۇ يوق‪ .‬ھەر كەنى‬ ‫كىمنى خالىسىىىاڭ شىىىۇنىج بىپەن بىپپە ياتىسىىىەن‪ ،‬دەب قوياتتى‪ .‬ئەمما‬ ‫ھەممىمىزگە ئايان ئىدنكى‪ ،‬تاھىشىىىەلەر قېرنسىىىا سىىىە قېرن‪ ،‬كېتەتتى‪،‬‬ ‫قېرر ھەم كېسىەلمەن تاھىشىە ئەمەلىيەتتە ئۆلە تاھىشىە ئىدر‪ ،‬بۇنداقالر‬ ‫ان باقالمايتتى‪ ،‬ئۇزۇن ياشىيالمايتتى‪.‬‬ ‫مانوليانى كۆر ب بىپدنمكى‪ ،‬ئالدنمدا ئىككى يو بارئ قېچىشىتىال ۋاز‬ ‫كېچىى‪ ،،‬يىاتىاققىا قىايتى ؛ يىاكى ئۇ ئىشىىىىىكتىال ئۇدۇ چىقىى‪ ،‬كېتى ‪،‬‬ ‫‪258‬‬

‫بوالتتىن‪ .‬كۆ پەم ئىككىنچىسىىىىى‬

‫بۇنىىىج ئىىاقىېنتىگە ئۆزەم مەسىىىىدۇ‬ ‫تالپىدر‪.‬‬ ‫__ سىىىىىاالم مىانوليىا‪ ،‬قىانىداق ئەھېالىىج ئىاچىا‪ ،‬خېپى يىاخشىىىىى بوب‬ ‫قالدنڭمۇ ‪-‬دتدنن ئۇنىڭغا‪.‬‬ ‫مىانوليىانىىج چىرايى ئېچىپىدر‪ ،‬ئەممىا قولۇمىدنكى بوغجۇمىنى كۆر ب‬ ‫رە گى ئۆچتى‪ .‬ھىيپە‪-‬نەيرەڭ ئىشىپىتىشىنىج تايدنسىى يوق ئىدر‪ ،‬خۇنسىا‬ ‫دەلال تاھىشىخانىدنال چىقى ئۇ ياقتا تۇرسىۇن‪ ،‬ياتىقىمدنال چىقىشىنىمۇ‬ ‫چەكپىېەتكەنىدر‪ ،‬بۇنى مانوليا بىپەتتى‪.‬‬ ‫__ نەگە ما دنج ‪-‬دتدر ئۇ تىچىرالب‪.‬‬ ‫ھېچنېمە دتمىىدنن‪ ،‬تىالالش نۆۋنتى ئۇنىڭغىا كەلگەنىىدر‪ .‬يىا ئىالىدنمنى‬ ‫توسىىىىۇب ۋاقىراب‪ -‬ىاقىراب‪ ،‬ئەتراتقىا ئىادەم توتاليتتى يىاكى گەب قىپمىا‬ ‫چىقى‪ ،‬كە دەيتتى‪.‬‬ ‫__ ياتىقىڭغا كىرن‪ ،‬كە چۆ گەلى‪-،‬دتدر مانوليا‪-،‬خۇنسىا دەلال‬ ‫ئارقا دنال چاكا كافانى ئەۋەتىدۇ‪ .‬ئە يى‪ ،‬ئاۋۋا تاھىشخانىدنال قاچقان‬ ‫بىچارە قىزنى ئۇنتۇب قالدنڭمۇ نېمىپەر كەلمىدر بېشىغا‬ ‫ئۇ قالغان گەتنى دتمىدر‪ ،‬بىزدنال ئىپگىرنكى تاھىشىەلەرنىج بېشىىغا‬ ‫كەلگەن تا ىدەلىك ئىشىىىىالرنى تىپغا ئېپىشىىىىنى خالىمايتتۇق‪ ،‬ئۆتمەش‬ ‫ھەققىدە گەب بولۇب قالسىىىا‪ ،‬گۆرندە خاتىر ەم ياتسىىىۇن دەب ھېچكىمنىج‬ ‫ئىسىىمىنى چىقارمايتتۇق‪ .‬دتمىسىىىمۇ‪ ،‬ئۇالرنىج ھاياتى اتا‪-‬مۇشىى ەققە ‪،‬‬ ‫خورلۇق ئىچىدە ئۆتكەنىدر‪ ،‬ئۆلگەندە بولسىمۇ راھە ياتسۇن‪-‬دە‪.‬‬ ‫__ مىاقۇ ‪ ،‬قىاچىالىىدنڭمۇ دەيپى‪ ،‬ئۇنىڭىدنال كېيىنچۇ نەدە‪ ،‬قىانىداق‬ ‫ان باقىسىىىىەن ئا قېپى‪ ،‬سىىىىۆر لەب يەر يسىىىىەن‪ ،‬بىرەر بەندە چىقى‪،‬‬ ‫بىزدەكپەرگە ھەرگىز ياردەم قىپمايدۇ‪.‬‬ ‫مىانوليىانىىج كۆزلىرنىدە غەم‪ ،‬ئەممىا شىىىىۇئىان كىالالمغىا غەلىتە تىكىر‬ ‫كەلىىدرئ ئىۇ مىېىنىىىج تىۇتىۇلىۇب قىېىپىشىىىىىىمىىدنىال ئەمەس‪ ،‬تىۇتىۇلىۇب‬ ‫قالماسپىقىمدنال ئەنسىرەۋاتاتتى‪ .‬ئۇ ئۇزۇندنال بېرر بۇ يەردە ئىشپەۋاتاتتى‪،‬‬ ‫ئۆمرننى بۇ يەردە ئۆتكەز ب‪ ،‬ھىايىاتىنى نىابۇ قىپغىانىىدر‪ .‬ئەمىدر مەن بۇ‬ ‫يەردنال قېچى‪ ،،‬ھاياتىمنى يېڭىدنال باشپىماقچى بولسام‪ ،‬ئۇ قىاللمىغان‪،‬‬ ‫قىپىشىىىىقىىا كۆزر يەتمىگەن بىر ئىشىىىىنى قىپغىىان بوالتتىن‪ .‬مېنىىىج‬ ‫ئەركىنپىكىن ئۇنىڭغا ئېغىر كېپەتتى‪ .‬قېچىشىىىىقا ەرئە قىاللىغانپىقىن‬ ‫ئەچەن ما ا تۇرۇب ھەۋەسىىپەنسىىە‪ ،‬تۇرۇب مېنى ئاگاھالندۇرۇۋاتاتتى‪ .‬بىدارام‬ ‫بولدۇم‪ ،‬ئەگەر مۇشىىىۇ تەيتتە شىىىەمر تەبرنزننىج «قورقماې» دتگەن سىىىۆزر‬ ‫كالالمدا تەيدا بولمىغان بولسا‪ ،‬ئارقامغا يېنى‪ ،‬كېتەتتىن‪.‬‬ ‫‪259‬‬

‫__ مىالونيىا ئىاچىا‪ ،‬قويۇب بەر‪ ،‬مەن كېتە ‪-،‬دتىدنن‪ -،‬بۇ يەردە بىر ئۆمەر‬ ‫قالغاندنال‪ ،‬تاالدا ئازراق ياشىساممۇ ئىنساندە ياشايمەن‪.‬‬ ‫بايبارسىىتىال تاياق يېگەن شىىۇ كەندنال باشىىالب ئىچىمدە بىر نەرسىىە‬ ‫مۇسىتەھكەمپەنگەن‪ ،‬چېكىنىدنغان يولۇم قالمىغانىدر‪ .‬نېمە بولسىام بوال‬ ‫دەب ئوياليتتىن‪ .‬ئۆمر مدە قانچە كەن قالغان بولسىىىا‪ ،‬ھەممىسىىىىنى ئالالھ‬ ‫تائاال ئەچەن ئاتايتتىن‪ .‬شىىىەمر تەبرنزرئ ئېتىقاد ۋە ئىشىىى ئىنسىىىاننى‬ ‫ەسىىىۇر قىپىېتتىدۇ‪ ،‬دەب توغرا دەتتىكەن‪ .‬ئۇ ئىككى‬ ‫ئادەتتىكىدننمۇ بە‬ ‫نەرسىىىىە كىشىىىىىنىىىج روھىىىدنكى قورقۇن ۋە ۋەسىىىىېەسىىىىىپەرنى يوق‬ ‫قىپىېتتەلەيدنكەن‪.‬‬ ‫شەمسنىج نېمە دتمەكچى بولغىنىنى چەشىنىشكە باشپىدنن‪.‬‬ ‫قىززن بولغىنى‪ ،‬مانوليا بۇ ئىشىىىىتا چىج تۇرندنغانپىقىمنى كۆر ب‪،‬‬ ‫ھارغىال تەبەسىىسىىۇم بىپەن چىرايىمغا قاراب‪ ،‬بىر تەرەتكە ئاسىىتا سىىەر لەب‪،‬‬ ‫يولۇمنى ئاچتى‪.‬‬ ‫__ ئىشىىىىىىىج ئو ىىدنال كەلسىىىىۇن چۆ گۆلى‪-،‬دتىىدر ئۇ‪ -،‬بىز‬ ‫قىاللمىغاننى سەن قىالرسەن‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-19‬كۈنى‬

‫ئۆتكەندە بايان قىپغان كەچمىشپىرنمنىج سا ا تەسىر قىپغانپىقىنى‪،‬‬ ‫داۋامىغا قىزنقىېاتقانپىقىڭنى ئېيتىپسىەن‪ .‬مەنمۇ سىېنى تەقەززا قىپىشىنى‬ ‫خىالىمىايمەن‪ ،‬ئېپال‪ .‬خەتتە يىازغىانپىرنمنى بىاشىىىىقىالرغىا بىپىد ر ش تەگە ‪،‬‬ ‫ئۆزەممۇ ئالپىبۇرۇن ئۇنتۇب كەتتىن دەب ئوياليتتىن‪.‬‬ ‫‪-1975‬يى‪ ،‬يازدا ماراكەشىىتە‪ ،‬سىىوتىالرنىج ئارنسىىىدا يەرد م‪ .‬ئۆمر مدە‬ ‫تۇنجى قېتىن بىر تەكيەخىانىا كۆرد م‪ .‬ھۇ رام ئىاق‪ ،‬كىچىىك‪ ،‬تىاكىار‪ ،‬ئىاددني‬ ‫بولۇب‪ ،‬ئەڭ ئىاسىىىىاسىىىىپى ئېھتىيىا نى قىانىدۇراتتى‪ ،‬خىاالس‪ .‬ئىچىىدە بىر‬ ‫كارنېا ‪ ،‬گاز المپىسىىىى‪ ،‬كەھرنېا تەسىىىېر‪ ،‬دترنزندە تەشىىىتە گە ‪ ،‬تامدا‬ ‫فاتىمە رەزنيەلالھۇ ئەنھانىج قولىنى كۆرسىىىتىدنغان قاتارتما‪ ،‬تارتمىسىىىغا‬ ‫االلىدنال رۇمىنىج مەسىىنىېنپىرر سىىېپى‪ ،‬قويۇلغان‪ ،‬يا اق ياغىچىدنال‬ ‫يىاسىىىىىالغىان ئەسىىىىتە بىار ئىىدر‪ .‬بىارر‪-‬يوقى مۇشىىىىۇال بولۇب‪ ،‬تېپېكون‪،‬‬ ‫تېپىېنزور‪ ،‬تام سىىىائىتى‪ ،‬رادنيو دتگەندە نەرسىىىىپەر كۆر نمەيتتى‪ .‬مەيپى‬ ‫دتدنن‪ ،‬نەچچە يى‪ ،‬سىالپا‪-‬سىاياقالر بىپەن بىپپە كونا بىنادا تاناھالندنن‪ ،‬بۇ‬ ‫تەكيەخانىدنمۇ راھە ياشىيااليمەن دەب ئويپىدنن‪.‬‬ ‫‪260‬‬

‫بىابىا سىىىىەمەد دتگەن كىشىىىىى بۇ روھىانىي مىاكىاننىىج رەھبىرر بولۇب‪،‬‬ ‫نىاھىايىتى بىپىمپىىك‪ ،‬كۆتنى كۆرگەن‪ ،‬ئېسىىىىىى‪ ،‬ئىادەم ئىىدر‪ .‬مەنىدنال‬ ‫اۋاب‬ ‫نېمىشىىىىقا مەككە‪ ،‬مەدننەگە بارندنغانپىقىمنى سىىىىورنغاندا دەرھا‬ ‫بەردننئ ئىسىىىالم دۇنياسىىىى بىز ئەچەن تېچەتپەنگەن قۇتا‪ ،‬ئىنسىىىان ئۆزر‬ ‫بىپمەيدنغان نەرسىىىىپەردنال قورقىدۇ‪ .‬ئوتتۇرا شىىىەرقنى بىپمەسىىىپىكىمىز‬ ‫بىزدنكى قورقۇن ۋە قىاتمىا قىاراشىىىىالرنى كەچەيتىېاتىىدۇ‪ .‬غەربپىىك بىر‬ ‫فوتوگراف ئىسىىىىالمنىىج مۇقەددەس شىىىىەھەرلىرنگە بېرنى‪ ،،‬ئۇ يەردنكى‬ ‫كىشىىىپەر بىپەن تارا الشىىسىىا‪ ،‬سىىەرەتكە تارتسىىا‪ ،‬ئاندنال بۇ سىىەرەتپەر ۋە‬ ‫خەۋەرلەرنى تەتەن دۇنيىاغىا تىاراتسىىىىا‪ ،‬دننالر ئوتتۇرنسىىىىىىدنكى تىنچپى ۋە‬ ‫س ىپغان بولماسىمۇ‬ ‫دندالوو ئەچەن خىزمە قىپىشىنىج تۇنجى قەدنمى بې ى‬ ‫دتدنن‪ .‬بابا سىەمەد كەلەمسىىرندر ۋە مەن ھېچقانداق اۋاب بەرمىگەندە ‪،‬‬ ‫بايىقى سىىوئالنى يەنە سىىورندرئ بىزدنال ياردەم تەلەب قىپىېاتىسىىەن‪ ،‬ئەمما‬ ‫باشتا شۇنى ئېيا‪ ،‬مەككە‪ ،‬مەدننەگە نېمىشقا بارماقچى بولۇب قالدنج‬ ‫بۇ تەيتتە ئۇنىڭغىا ھەم ئۆزەمگە راسىىىىىا گەب قىپى كېرەكپىكىنى‬ ‫ھېر قىپدننئ‬ ‫__ چەنكى مۇشىىىۇنداق قىاللىسىىىام تارتقان سىىىەرەتپىرنمنى قىممە‬ ‫باھادا ساتااليمەن‪ ،‬دۇنياغا مەشھۇر بوالاليمەن‪.‬‬ ‫بابا سەمەد بېشىنى ئاستا لىڭشىتى‪ ،‬مۇنداق دتدرئ‬ ‫__ چەشىىەندنن‪ ،‬ئىشىىىك ئالدنمىزغا كېپى‪ ،‬بىزدنال ياردەم سىىورنغان‬ ‫ئىكەنسىەن‪ ،‬سىېنى قۇرۇق قو ياندۇرالمايمىز‪ .‬ئەمما سىېنى مەغرۇرالنسىۇن‬ ‫دەب ئەمەس‪ ،‬ما ىدنغان يولىغا كۆ ەلپە ما سىىىۇن دەب ياردەم قىپىمىز‪.‬‬ ‫ئالالھ تائاال ئۆزر ياخشىى كۆرگەن بەندنپىرننى سىۇ تاتقاندا سىۇنىج قەدرننى‬ ‫بىپسىىۇن دەب چۆلدە ئازدۇرۇشىىنى خااليدۇ‪ .‬ئالالھ خالىسىىا تىپىكىج ئىشىىقا‬ ‫ئاشىىىدۇ‪ ،‬نەتىجىدە سىىەن شىىان‪-‬شىىۆھرە ئەچەن ئەمەس‪ ،‬ئىشىى ئەچەن‬ ‫كەئبىگە‪ ،‬ئۆز ئىچىڭدنكى كەئبىگە‪ ،‬يەنى قەلبىڭگە بارنسەن‪.‬‬ ‫ئۇنىج نېمە دەۋاتقانپىقىنى چەشىىەنمىدنن‪ ،‬چەشىىەند ر ب قويۇشىىىنىمۇ‬ ‫ئەمىد قىپمىدنن‪ .‬روھانىي كىشىىىىپەر مۇشىىىۇنداق چەشىىىىنىكسىىىىز تاراڭ‬ ‫قىپىدۇ دەب ئويپىدنن‪ .‬ئىشىقىپى‪ ،،‬ما ا ياردەم قىپسىىال‪ ،‬باشىقىسىى بىپەن‬ ‫كىارنن يوق ئىىدر‪ .‬بىابىا سىىىىەمەد مەككىگە بىارغىچە ئىارنپىقتىا مەشىىىىەدە ئۆز‬ ‫ئۆيەمىدە تۇرغىانىدە تۇرۇشىىىىۇمنى ئېيتتى‪ ،‬ئەممىا بىر شىىىىەرتى بىار ئىىدرئ‬ ‫زەھەرلىك چېكىمپىك چېكىشكە قەتدىي بولمايتتى‪.‬‬ ‫خىاتىا ئى قىپىېتتىى‪ ،‬تۇتۇلۇب قىالغىان بىالىىدە ھودۇقۇب كەتتىن‪،‬‬ ‫ئە ىبا ئۇالر مەن سىىرتتا تۇرغاندا سىومكامنى ئاختۇرغانمىدۇ بابا سىەمەد بۇ‬ ‫‪261‬‬

‫خىيىالىمنى بىپىى‪ ،‬قىالغىانىدە ‪ ،‬ئېسىىىىىمىدنال چىقمىاس گەتتىال بىرنى‬ ‫قىپىدرئ زەھەر چېكىىدنغىانپىقىڭنى بىپى ئەچەن نەرسىىىىە‪-‬كېرەكپىرنڭنى‬ ‫ئىاختۇرۇشىىىىنىىج ھىا ىتى يوق‪ ،‬چېكىىدنغىانپىقىىج كۆزلىرنڭىدننال چىقىى‪،‬‬ ‫تۇرمامدۇ‬ ‫قىززن يېرر‪ ،‬يېقىنىىدنال بېرر زەھەردنال يىراق تۇرغىىان‪ ،‬زەھەرگە‬ ‫خۇمىار ئىكەنپىكىمنى ئېتىراب قىپمىا كەلگەنىىدنن‪ .‬زەھەر مېنى ئەمەس‪،‬‬ ‫مەن زەھەرنىى چىېىكىىېاتىىمەن‪ ،‬كىونىتىرو قىىپىى ھىوقىۇقىى مەنىىدە دەب‬ ‫ئوياليتتىن‪.‬‬ ‫__ دەردنىج بولسىىىىا مەنچىپىىك بىاردۇر‪ ،‬ئەممىا دەردنى مەسىىىىا قىپى‬ ‫باشىقا‪ ،‬داۋاالش باشىقىدۇر‪-،‬دتدر بابا سىەمەد‪-،‬زەھەرنىج كەچى تەگىگەندنال‬ ‫كېيىال مەسىىتپىكمۇ يوقايدۇ‪ ،‬قەيېرنج ئاغرنسىىا‪ ،‬ئۇ ئاغرن ھەسىىسىىىپەب‬ ‫كەچىيىدۇ‪.‬‬ ‫ئۇ راسىىىا دەۋاتاتتى‪ ،‬بۇنى مەنمۇ بىپەتتىن‪ .‬زەھەردنال يىراق تۇرنمەن‬ ‫دەب ۋەدە بەردنن‪ ،‬يېنىمدنكى ئۇيقۇ دورنسىدنال تارتى‪ ،‬بارلى خىمىيىپىك‬ ‫نەرسىىىىپەرنى ئۇنىڭغا تاتشىىىۇردۇم‪ .‬ئەمما ئۇزاق ئۆتمە بەدننىن سىىىىقىراب‬ ‫ئاغرنشىىقا‪ ،‬ئىرادەم تەۋرننىشىىكە باشىىپىدر‪ .‬تەكياخانىدا تۇرغان تۆ ئايدا‬ ‫نەچچە قېتىن قەسىىمىمنى بۇزدۇم‪ ،‬تاتتىال چىقتىن‪.‬بېشىىمنى ئېپى‪ ،‬نەگە‬ ‫كەتسىىىەم ئوخشىىىاش‪ ،‬ئۇ نەرسىىىە بەرنبىر مېنى تېپىېالدر‪ ،‬ئىزدەشىىىنىڭمۇ‬ ‫ھا ىتى قالمىدر‪ .‬مولال مولپىنىج‪ ،‬ھاراقكەش ھاراقكەشىىىىنىج دوسىىىىتى‬ ‫بولغاندە ‪ ،‬ئەخمەقمۇ ئەخمەقنىج دوستى ئىكەن‪.‬‬ ‫بىر كەنى ئاخشىمى يەنە قېچى‪ ،،‬تەكيەخانىغا غەرق مەسا‪ ،‬كۆزلىرنن‬ ‫ئەلەس كەلىدنن‪ .‬ئەممىا تىاشىىىىقىرنقى ئىشىىىىىك قۇلۇتالقپى ئىىدر‪ .‬بىاغىدا‬ ‫ئۇخالشىىقا مە بۇر بولدۇم‪ ،‬ئەتىسىىى سىىەھەردە مېنى تەگەلەب ياتقان يەردنال‬ ‫تېپىېتپىشىتى‪ .‬بابا سىەمەد ما ا ھېچنېمە دتمىدر‪ ،‬مەنمۇ گەب قىپمىدنن‪.‬‬ ‫بۇ ئىشىىىىالرنى ھېسىىىىابقا ئالمىغاندا‪ ،‬سىىىىوتىالر بىپەن ناھايىتى ياخشىىىىى‬ ‫كېتىېاتىاتتىن‪ .‬تەكيەخىانىنىىج تىنچپىقى مىا ىا نىاھىايىتى يىاقتى‪ ،‬شىىىىۇنچە‬ ‫زامىانىدنال بېرر تۇنجى قېتىن كۆ پەم ئىارام تىاتتى‪ .‬ئىامېسىىىىتىردامىدا بىر‬ ‫تەركەم يا خەقپەر بىپەن بىپپە ياشىاب كۆنگەچكە‪ ،‬خاتىر ەم يالغۇزلۇقنىج‬ ‫نېمە ئىكەنپىكىنى تۇنجى رە ھېر قىپىېاتاتتىن‪.‬‬ ‫قارنماققا بۇ يەردە بىر خى‪ ،‬كوممۇنىزمپى تۇرمۇش ھۆكەم سىىەرەتتى‪،‬‬ ‫بارلى دەرۋنشپەر بىرلىكتە يەب‪-‬ئىچى‪ ،،‬بىرلىكتە دۇئا ۋە زنكرر قىپى‪،،‬‬ ‫بىرال ۋاقىتتا ئۇخاليتتى‪ .‬ئەسىىىپىدە ئۇالر ئۆزنگە‪ ،‬ئۆز قەلبىگە يەزلىنىشىىىى‬ ‫كېرە ئىىدر‪ .‬سىىىىوتىپىققىا قىزنققىان كىشىىىىى ئىاۋۋا بىر توب ئىادەمنىىج‬ ‫‪262‬‬

‫ئىچىىىدە يىىالغۇز قېپىشىىىىنى‪ ،‬ئىىانىىدنال ئۆز قەلبىىىدنكى كىشىىىىىپەرنى‬ ‫بىرلەشتەر شنى ئۆگىنىشى كېرە ئىدر‪.‬‬ ‫ئاۋۋا ېدۇنيادا تەقە مەنال بارې دەيتتىج‪،‬‬ ‫ئاندنال ې مەندە بىر دۇنيا بارې دەيتتىج‪،‬‬ ‫ئاخىرندا ېمەنمۇ يوق‪ ،‬دۇنيامۇ يوقېې دەيتتىج‪.‬‬ ‫ماراكەشىىتىكى سىىوتىالر مېنى قاچان مەككىگە يولغا سىىاالر دەب كەتەب‬ ‫ئولتۇرۇب‪ ،‬قىپغىپى ئى تىاتىالمىا ئىچىن تۇشىىىىۇب‪ ،‬ئىانىدنال بىارا‪-‬بىارا‬ ‫سىوتىپىققا قىزنقى‪ ،،‬تەسىەۋۋۇب تەلسىەتىسىىگە ئائىا كىتابالرنى ئوقۇشىقا‬ ‫باشىپىدنن‪ .‬ئاغزنڭغا بىر يۇتۇم سىۇ ئالغىنىڭدا ئۆزە نىج نەقەدەر ئۇسىسىاب‬ ‫كەتكەنپىكىڭنى ھېر قىپىسىىىەنغۇ‪ ،‬مەنمۇ شىىىۇنداق بولدۇم‪ ،‬سىىىوتىپىققا‬ ‫ئائىا نېمە تاتسىىىام قانما ئوقۇدۇم‪ .‬ئۇزۇن ياز تەسىىىپى چىقى‪ ،‬كەتكىچە‬ ‫ئوقۇغان ئون نەچچە ئەسەرنىج ئىچىدە ما ا ئەڭ تەسىر قىپغىنى االلىدنال‬ ‫رۇمىنىج مەسنىېنپىرر بولدر‪.‬‬ ‫شىۇ كەنپەردە بابا سىەمەد ما ا بىرسىىگە ئوخشىايدنغانپىقىمنى ئېيتتى‪،‬‬ ‫ئۇ ما ا ئوخشىىاتقان كىشىىى شىىەمر تەبرنزر دەيدنغان اھانكەزدر دەرۋن‬ ‫ئىىدر‪ .‬بەزنپەر ئۇ توغرۇلۇق ھەر خىى‪ ،‬گەتپەرنى قىپىشىىىىقىانىىدر‪ ،‬ئەممىا‬ ‫رۇمىدنال سىورنسىاڭ‪ ،‬ئۇ ئا ھەم قۇياش ئىدر‪ .‬بۇنى ئا پىغانچە ئۇ ئادەمگە‬ ‫قىزنقى‪ ،‬قالدنن‪ ،‬بۇ ئۇنداق‪-‬مۇنداق قىزنقى ئەمەس ئىدر‪ .‬بابا سىىىەمەد‬ ‫ما ا ئۇ توغرۇلۇق سۆزلىگەندە‪ ،‬ئۇنى بىر يەردە كۆرگەندە ‪ ،‬تېنىن ۇغۇلداب‬ ‫كەتتى‪.‬‬ ‫مەن ئۆزەم بىپىدنغان بۇ ئىشىىنى تېخى ھېچكىمگە تىنمىدنن‪ ،‬ئېپال‪.‬‬ ‫ئەمما ئالالھ ھەممىنى كۆر ب تۇرغۇچى‪ .‬بابا سىىىەمەد ما ا شىىىەمر تەبرنزر‬ ‫ھەققىدە سىىۆزلەب بېرنېاتقان تۇنجى ئاخشىىىمى ھۇ رندا بىزدنال باشىىقا يەنە‬ ‫بىرر__ ىسىىىىمى يوق تەن‪ ،‬سىىىىېھىرلىىك بىر نۇر بىار ئىىدر‪ ...‬ئۇنىىج‬ ‫تىنىقپىرننى ئا پىدنن‪ ،‬تامدا بىر كۆلە گە كېچىنىج مەيىال شىىامىپىدە‬ ‫ياكى بىر تەرنشىىىتنىج قاناتپىرندە يۇمشىىىاق تىترەيتتى‪ .‬سىىىەۋەبى نېمە‬ ‫بولسىىىا بولسىىىۇن‪ ،‬ئەتراتىمىدا ئا ايى‪ ،‬سىىىېھىرلىك كەيپىيا بار ئىدر‪.‬‬ ‫شىىۇئان ئەقپىمگە كەلدنن‪ ،‬باشىىقا يەرگە بېرنشىىىمنىج ھا ىتى يوق ئىدر‪،‬‬ ‫ئۆمەر بويى اھان كېزن ‪ ،‬باشىىىقا يەرلەرنى‪ ،‬تۇرۇۋاتقان ماكانىمدنال باشىىىقا‬ ‫ايالرنى كۆر ش ئارزۇسىى تۇغۇلدر‪ .‬قورقۇنچاقپى ۋە ئاچكۆزلەكتىال‪ ،‬ئۆزەم‬ ‫بىپەن ئۆزەم ئېپىشى‪ ،‬ياشاشتىال ھېرن‪ ،،‬زترنكى‪ ،‬كەتكەنىدنن‪.‬‬ ‫ھازنر ئاسىاسىەن ئارزۇيۇمدنكى يەردە ياشىاۋاتاتتىن‪ ،‬بىردننبىر مەقسىىتىن‬ ‫مەشىەدە قېپى‪ ،،‬ئۆزەم ھەققىدە ئوبدان ئويپىنى ئىدر‪ ،‬شىۇنداق قىپدنن‪،‬‬ ‫‪263‬‬

‫تەكيەخىانىىدنال ئىايرنپمىىدنن‪ ،‬يىپالر ئۆتتى‪ ،‬ئۇ يەردە تىشىىىىىى‪ ،‬يېتىپىدنن‪.‬‬ ‫بىارلى ۋاقتىمنى ئىبىادە ‪ ،‬ئىسىىىىتىقىامە بىپەن ئۆتكەز د م‪ .‬شىىىىۇ يەردە‬ ‫مۇسۇلمان بولۇب‪ ،‬ئۆزەمگە ئەزنز زەكەرنيا زاھارا دەب ئىسىن قويدۇم‪.‬‬ ‫بىر كەنى بابا سەمەد چامادانپىرنمنى قايتۇرۇب بېرنېتتى‪،‬ئ‬ ‫__ ئەمىىدر كېتىىىدنغىىان ۋاقتىىىج كەلىىدر‪ ،‬ئۇۋا ىىدنال بەركەتتە‬ ‫ئۇچىىىدنغىىان بولىىدۇڭ‪ .‬ئۆز ئىچىڭىىدنكى دۇنيىىانى كېزنىى‪ ،،‬نەتسىىىىىڭنى‬ ‫يېڭەلىگەدە بولغىان ئىكەنسىىىىەن‪ ،‬ئەمىدر بۇ دۇنيىانى كەز‪ .‬سىىىىېنىڭىدە‬ ‫ئىنسىىىىىانالر تەتەن ئۆمرننى بىر دەرگىاھقىا بېكىنىېتپىى‪ ،‬ئۆتكەزەلمەيىدۇ‪.‬‬ ‫سېنىج باشقىالرغا بىپد رندنغان ھېكايىپىرنج بار‪-...‬دتدر‪.‬‬ ‫شۇنداق قىپى‪ ،،‬بۇ يەرگە كرائى دتگەن ئىسىن بىپەن كىرن‪ ،،‬زاھارا‬ ‫دتگەن ئىسىىن بىپەن ئايرنپدنن‪ .‬ھاياتىمنىج بۇ يېڭى سىەتەر سىەھىپىسىىنى‬ ‫ېسىىىىوتىې كەلىمىسىىىىىدنكى ېڧې ھەرنپى بىپەن تونۇشىىىىقان مەزگى‪ ،‬دەب‬ ‫ئاتايمەن‪.‬‬ ‫باقى سۆيگە بىپەن‪ ،‬ئەزنز‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-2‬ئاي‬ ‫ھەزرنتى مەۋالنىا تەسىىىىېر سىىىىېرنى‪ ،،‬ئويغىا چۆمگەن ھىالىدا دترنزننىىج‬ ‫يېنىىدا يىالغۇز ئولتۇراتتى‪ .‬كەن تىاتقىان‪ ،‬ئىسىىىىتىراھە ۋاقتى يېتىى‪،‬‬ ‫كەلگەنىدر‪ .‬بۇ سىىائەتپەردە تەرنشىىتىپەر ئىنسىىانالرغا ئارنپىشىىىدۇ‪ ،‬خىيا‬ ‫بىپەن ھەقىقە ئارنسىدنكى بارلى چە ‪-‬چېگرنالر بۇزۇلىدۇ‪.‬‬ ‫ئۆرە تۇرۇب ئۇنى ىمجىىىا كۆزنتىېاتقىنىمىىدا بىردننال ئۇ ئىىالەمگە‬ ‫كىرن‪ ،‬كەتتىن‪ ،‬ھەقنى بايقاشىقا يەزلەندنن‪ .‬مەۋالنانىج بۇندنال نەچچە يى‪،‬‬ ‫كېيىنكى ھىالىنى كۆرد م‪ ،‬ئۇ مۇشىىىىۇ ئولتۇرغىان يېرنىدە‪ ،‬سىىىىاغۇ قۇيىاش‬ ‫نۇرننىج ئاسىتىدا تېخىمۇ قېرنغان‪ ،‬زەئىپپەشىكەن‪ ،‬غەمكىال‪ ،‬سىاالتەتپىك‪،‬‬ ‫ئېغىر‪-‬بېسىىىى ھالەتتە ئولتۇراتتى‪ .‬ئۇچىسىىىىدا يېشىىىى‪ ،‬تون‪ ،‬ئەتراتىغا‬ ‫تەمكىنپىك بىپەن قارايتتى‪ ،‬ئەمما قەلبىنى بىر نەرسىىىە دائىن ئازاباليتتى‪،‬‬ ‫مېنىج يوقپۇقۇم ئۇنىج بەدننىدە ئازابپى تاتۇق بولۇب قاالتتى‪ .‬شىىىىۇئان‬ ‫ئىككى نەرسىىىنى ھېر قىپدننئ بىرننچىسىىى‪ ،‬مەۋالنا بۇ ئۆيدە قېرنيتتى‪،‬‬ ‫تاكى ۋاتا بولغىچە بۇ شىىىەھەردە ياشىىىايتتى‪ .‬ئىككىنچىسىىىى‪ ،‬مەن ئۆلەب‬ ‫كەتكەندنال كېيىال تەيدا بولىدنغان ئازاب يارنسىى ھې سىاقايمايتتى‪ .‬كۆز م‬ ‫ياشقا تولدر‪.‬‬ ‫‪264‬‬

‫ئۇ ئالەمدنال ئۇنىج ئاۋازر بىپەن تەڭ قايتى‪ ،‬كەلدنن‪.‬‬ ‫__ شىىەمر‪ ،‬قانداق ئەھېالىج ئۆرە تۇرۇۋالما كە ئولتۇر‪ ،‬سىىولغۇن‬ ‫كۆر نىسەن ‪-‬دتدر مەۋالنا‪.‬‬ ‫زورنغىا كەلەمسىىىىىرنىدنن‪ ،‬ئەممىا دەيىدنغىان گېپىن يەلكەمنى بىاسىىىىقىان‬ ‫تەگمەن تېشىىىدە بوينۇمدا ئېسىىىپى‪ ،‬قالدر‪ .‬ئاۋازنن تەسىىتە‪ ،‬ئەز لەب‪-‬‬ ‫ئەز لەب چىقتىئ‬ ‫__ سىە مىجەزنن يوق تۇرندۇ‪ ،‬بە ئۇسىسىاب كەتتىن‪ ،‬لېكىال بۇ ئۆيدە‬ ‫ئۇسسۇزلۇقۇمنى باسىدنغان ھې نەرسە يوق‪.‬‬ ‫__ ئەمىسىىىىە كەرراغا بېرن‪ ،‬دە ‪ ،‬نېمىنى خالىسىىىىاڭ ئېيا‪ ،‬دەرھا‬ ‫ھازنرالب بەرسۇن‪-،‬دتدر ئۇ‪.‬‬ ‫__ ياق‪ ،‬بولدر‪ ،‬ما ا كېرەكپىك نەرسىە ئاشىخانىدا ئەمەس‪ ،‬مەيخانىداې‬ ‫بۇ ئاخشام مەسا بولغۇم كېپىېاتىدۇ‪.‬‬ ‫رۇمىنىىج چىرايىىدا ئەنىدنشىىىىە تەيىدا بولىدر‪ ،‬گېپىمىدنال گىا گىراب‬ ‫قالغاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫__ قەدەھنى ئاشىخانىدا تولدۇرغاندنال كۆرە‪ ،‬مەيخانىدا تولدۇرسىا چۇ‪-،‬‬ ‫دتدنن‪.‬‬ ‫__ قانداق دەيسىىەن سىىا ا شىىاراب ئېپى‪ ،‬بېرنمەنمۇ ‪ -‬دتدر ئالىن‬ ‫ئىككىپىنى‪.،‬‬ ‫__شىۇنداق‪ .‬بېرن‪ ،‬ئىككىمىزگە بىر قۇتىدنال شىاراب ئېپى‪ ،‬كەلگەن‬ ‫بولسىىاڭ ئوبدان بوالتتى‪ .‬ئىككى قۇتا بولسىىىال كۇتايە‪ ،‬بىرر سىىا ا‪ ،‬بىرر‬ ‫ما ا‪ .‬يەنە كىچىككىنە تەلىېنن بارئ مەيخانىغا بارغىنىڭدا شىىاراتنى ئېپىپال‬ ‫يېنىى‪ ،‬كەلمە ‪ ،‬بىر دەم ئولتۇرۇب‪ ،‬خەقپەر بىپەن تىارا الشىىىىقىال‪ .‬مەن‬ ‫سېنى بۇ يەردە ساقالب تۇرنمەن‪ .‬ئالدنرنمىسا مۇ بولىدۇ‪.‬‬ ‫مەۋالنا سە قارشى تۇرۇۋاتقاندە ‪ ،‬قايغۇرۇۋاتقاندە ئەلپازدا چىرايىمغا‬ ‫قارندر‪ .‬شىىىىۇئان‪ ،‬باغداتتا ما ا ھەمراھ بولۇشىىىىنى تەلەب قىپغان قىزن‪،‬‬ ‫چاچپى چۆمەز يادنمغا كەلدر‪ .‬ئۇ باشىىىىقىالر نېمە دەب قاالر دەب ئويالتال‪،‬‬ ‫تەسىەۋۋۇب دەرياسىىغا كىرەلمىگەنىدر‪ .‬خۇددر شىۇنىڭغا ئوخشىاش‪ ،‬مەۋالنامۇ‬ ‫ئۆزننىج ئابرۇيىنى دەب بۇ يولغا كىرەلمە قاالرمۇ‬ ‫ئەمما مەۋالنا بىر دەمپىك ئىككىپىنىشىىتىال كېيىال ئورنىدنال تۇرۇب‪،‬‬ ‫«بوتتۇ‪ ،‬بارسام بارا » دتگەن مەنىدە بېشىنى لىڭشىتتى ۋە مۇنداق دتدرئ‬ ‫__ مەن بۇ ياشىقا كەلگىچە مەيخانىغا دەسىسىەب باقمىغان‪ ،‬ئاغزنمغا بىر‬ ‫يۇتۇم مە ئېپى‪ ،‬باقمىغان‪ .‬ھاراق‪-‬شىىىاراب ئىچى گۇناھ‪ ،‬ئەمما سىىىا ا‬ ‫ئىشىىىەنچىن تولۇق‪ ،‬چەنكى مەندنال بۇنداق ئىشىىىنى بىكاردنال بىكار تەلەب‬ ‫‪265‬‬

‫قىپمايسىىەن‪ ،‬مۇشىىۇ ئى ئارقىپى مەلۇم ھەقىقەتنى كۆرسىىۇن دەيسىىەن‪،‬‬ ‫سىىېنىج يەز ڭ ئەچەن‪ ،‬دوسىىتۇم‪ ،‬سىىەن دتگەن يەرگە بارنمەن‪ .‬بۇ ئى ما ا‬ ‫ئېغىر كەلسىىمۇ‪ ،‬تۇتۇمغا تاش ئېسىى‪ ،‬قويسىىمۇ‪ ،‬ئابرۇيۇمنى تۆكسىىمۇ‪ ،‬ئۇ‬ ‫شاراتنى سەن ئەچەن بۇ يەرگە ئېپى‪ ،‬كېپىمەن‪.‬‬ ‫ئۇ شۇنداق دەتال مەندنال خوشپىشى‪ ،‬چىقى‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫ئۇ ئۆيدنال چىقىشىىىىىغا‪ ،‬دەرھا يەكەنەب سىىىىە دە قىپدنن‪ .‬ئۇ قويۇب‬ ‫قويغان تەسىېننى ئېپى‪ ،،‬رەببىمگە كۆب شىەكرر قىپدنن‪ .‬ما ا مۇشىۇنداق‬ ‫كاتتا دوسا ئاتا قىپغىنىغا رەھمە ئېيتى‪ ،‬دۇئا قىپدنن‪ .‬مەۋالنا دەريادۇر‪،‬‬ ‫بىر يەردە تۇرۇب قالمايدنغان‪ ،‬ئىنسان ۋە باشقا ھەممە نەرسىنى ئۆز قوينىغا‬ ‫ئىالغىان‪ ،‬ھېچكىمگە بىاشىىىىقىچە كۆزدە قىارنمىايىدنغىان‪ ،‬دائىن بىاشىىىىقىا يەرگە‬ ‫دەريادۇر‪.‬‬ ‫قىزنقىدنغان ۋە ئۇنى بايقايدنغان‪ ،‬شىىاۋقۇنالب ئاقىدنغان سىىەز‬ ‫مېنىج ۋەزنپەم تەقە ئۇ دەريانىج ئالدندنكى سېپىپنى ئۆر ب تاشالشتۇر‪.‬‬ ‫ئۇنىج ئۆمەر بويى ئىالھى ئىشىى مەسىىىتپىكىدنال ئايرنپماسىىىپىقىنى‬ ‫تىپەيمەن‪.‬‬

‫‪266‬‬

‫تۆتىنچى بۆلۈم‬ ‫ئوت‬ ‫كۆيدۈرىدىغان‪ ،‬ۋەيران قىلىدىغان‪ ،‬يوق قىلىدىغان نەرسىلەر‬

‫ھاراقكەش سۇاليمان‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-2 ،‬ئاي‬ ‫ھاراق دتگەن بۇ نەرسىنى ئىچى‪-،‬ئىچى‪ ،‬ئۇخالب قالغان ۋاقىتپىرنن‬ ‫توال‪ .‬چەشىىىەمدە قارا بېسىىىى‪ ،‬قالغان‪ ،‬مەسىىىتپىكتە ئەزۋەيپەب‪ ،‬ھۆكەرەب‬ ‫يەرگەن ۋاقىتپىرنمنىمۇ بىپىمەن‪ .‬ئەممىا مەيخىانىا ئىشىىىىكىىدنال ھەزرنتى‬ ‫مەۋالنىانىىج كىرنېاتقىانپىقىنى كۆر ش بۇ مەسىىىىىا كىالالمغىمۇ كەلمەيىدنغىان‬ ‫ئىىا ىىايىىى‪ ،‬خىيىىا ئىىىدرې ئىىاغزنمنى ئېچىىى‪ ،‬قىىاراتال قىىالىىدنن‪ .‬چەش‬ ‫كۆر ۋاتىمەنمىۇ نېىمە دەب قولپىرنمىنىى چىمىىدنىى‪ ،‬بىىاقتىن‪ ،‬كۆزلىرنمىنىى‬ ‫ئۇۋنپىدنن‪ ،‬ئەمما ئىشىك تەۋندە تۇرغان ئادەم ايىدا تۇرنېەردر‪.‬‬ ‫__ ھە خىرنسىىىىتوس‪ ،‬سىىىىەن مىا ىا نېمە ئىچەر ۋەتتىىج كىالالمنى‬ ‫قايدۇرۇب‪ -،‬دەب ۋاقىرندنن‪ -،‬شۇ ئاخىرقى قەدەھنى ئىچمىسەم بوتتىكەن‪،‬‬ ‫كىالالم سىىىىىاق ئەممىا‪ .‬ئىشىىىىىىك تەۋنىدە تۇرغىان شىىىىۇ ئىادەمنى كىمگە‬ ‫ئوخشىىىىىتىېاتىمەن‪ ،‬بىپەمسىىىىەنې ھا‪-‬ھا‪ ،‬مەۋالناغۇ دەيمەن‪ ،‬قارا‪ ،‬قارا‪ ،‬بۇ‬ ‫ئادەم مەۋالناغا ئوخشاۋاتامدۇ‬ ‫__ ئەشىىىىىا‪ ...‬زۇۋانىڭنى بىاس سىىىىىاراڭ‪-،‬دەب ۋاقىرنىدر ئىارقىامىدنال‬ ‫بىرر‪.‬‬ ‫مېنى تىپالۋاتقان كىن ئۇ‪ ،‬ھۇ بەدبە دەب كەينىمگە بۇرۇلۇشۇمغا نېمە‬ ‫كۆرد م دتمەمسىىىىىپەر مەيخىانىىدنكى ىمى ھىاراقكەش‪ ،‬ھەتتىا بىزنىىج‬ ‫خىرنسىىتوسىىمۇ ىن بولۇب‪ ،‬ئىشىىىككە قاراب ھا ېتقى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬مەيخانىغا‬ ‫دائىن كىرنېالىدنغان كەچەكمۇ ئادەتتىال تاشىقىرر ئىشىالر بولۇۋاتقانپىقىنى‬ ‫تۇيغىانىدە ‪ ،‬سىىىىىالپىاڭ قۇالقپىرننى يەرگە چىاتالب‪ ،‬ئۇيىاق‪-‬بۇيىاققىا چۆچەب‬ ‫قارايتتى‪ .‬تارس گىپىمى سىىىودنگىرر ئۇ سىىىە ئاۋازندا ئېيتىېاتقان‪ ،‬مىج‬ ‫شىىىاھىتنى كەلتەرسىىىىمۇ ناخشىىىا دتگىپى بولمايدنغان كاكىراشىىىپىرننى‬ ‫‪267‬‬

‫توختىتى‪ ،،‬بۇيرۇق كەتەۋاتقان ئەسىكەردە ئۆرە تۇراتتى‪ .‬سىاق كۆر نەشىكە‬ ‫تىرنشىىىېاتقان تەتەن مەسىىتپەردە ‪ ،‬ئۇمۇ قوشىىۇمىسىىىنى قەسىىتەن تەر ب‪،‬‬ ‫ئېڭىكىنى كۆتەر ب‪ ،‬تەز تۇرۇشىىىىقا تىرنشىىىىىېاتقاندا ئۇ ياق‪-‬بۇ ياققا بوش‬ ‫دەلدە شىيتتى‪.‬‬ ‫بۇ ىمجىتپىقنى خىرنسىىىىتوس بۇزدر‪ ،‬يەرگىچە ئېگىپىى‪ ،،‬يىاغپىمىا‬ ‫گەتپىرننى ياغدۇردرئ‬ ‫__ مەۋالنا ھەزرە ‪ ،‬مەيخانامغا خۇش كېپىپسىىىىز‪ ،‬بىزگە خۇشىىىالپى‬ ‫ئېپى‪ ،‬كەلدنڭىز‪ ،‬سىىىىزنى بۇ يەردە كۆر ش بىز ئەچەن زور شىىىەرەب‪ ،‬قېنى‬ ‫ئېيتىج‪ ،‬نېمە كېرە بولسا خىزمىتىڭىزگە تەييارمىز‪.‬‬ ‫كۆزلىرنمنى چىمچىقپىتى‪ ،،‬ئىشىىككە قايتا‪-‬قايتا قارندنن‪ .‬ئاخىرندا‬ ‫ئېنى كۆرد مكى‪ ،‬ئالدنمدنكى ئادەم ھەقىقەتەن االلىدنال رۇمى ئىكەنې‬ ‫__ رەھمە ‪ -،‬دتدر مەۋالنا زورنغا كەلەمسىرەب‪ ،‬ئاندنال بوش يۆتەلدر‪،‬‬ ‫قىزاردر‪ ،‬تاتاردر‪ ،‬سۆزننى داۋام قىپدر‪ -،‬ئازراق ھاراق ئاال دەب كەلدنن‪.‬‬ ‫بىچىارە خىرنسىىىىتوس بۇنى ئىا الب ھەيرەتتىال ئىاغزر ھىا ىدە ئوچۇق‬ ‫قىالىدر‪ ،‬ئۇال ئەمەس‪ ،‬ھەممىمىز ھەيران قېپىېاتىاتتۇق‪ .‬ھەممە ئىادەمىدە‬ ‫شىىىۇنداق خىيا كەچكەن بولسىىىا كېرە ئ كونيانىج ئەڭ مەشىىىھۇر ئالىمى‬ ‫مەيخىانىغىا كىرنى‪ ،‬بىزدنال ھىاراق تەلەب قىپىېاتىىدۇ‪ ،‬دتمە ‪ ،‬قىيىامە‬ ‫قايىن بولۇشقا ئاز قاتتۇ‪.‬‬ ‫ئۇ كىشىىىىنى ئولتۇرۇشىىىقا تەكپى‪ ،‬قىپسىىىا الرچۇ‪ ،‬ئۆرە تۇرۇب‬ ‫__‬ ‫قالدر‪ -،‬دتدنن‪ .‬خىرسىىتوس ئەمدر ئېسىىىگە كېپى‪ ،،‬مەۋالنا ئولتۇرۇشىىقا‬ ‫اليى كېپىىدنغىان ئورۇن ئىزدەب‪ ،‬ئىاخىرنىدا مەن ئولتۇرغىان شىىىىىرەنىىج‬ ‫ئەستىدنكى ئورۇننى تاتتىې‬ ‫مەۋالنىا ئولتۇرۇشىىىىتىال ئىاۋۋا ئەتراتىىدنكىپەرگە چىرايپى سىىىىىاالم‬ ‫قىپىېندر‪ ،‬بارلى مەسىىىىتپەر ھۆرمە بىپەن ئېگىپى‪ ،‬ئۇنىج سىىىىاالمىغا‬ ‫ىاۋاب قىايتۇردۇق‪ ،‬ئۇنىڭغىا قىاراتال ئولتۇردۇق‪ .‬مەۋالنىادە بۇنىداق زاھىىد‬ ‫كىشىى تەمكىنپىكى‪ ،‬ئۆزنگە بولغان ئىشىەنچى‪ ،‬ئېسىىپپىكى‪ ،‬ھۆرمىتىنىج‬ ‫چو پۇقى‪ ،‬قىممە باھالى ‪ ،‬چىرايپى تونى بىپەن بۇ يەردە ئولتۇرۇشىىىىقا‬ ‫زادنال ماس كەلمەيتتى‪.‬‬ ‫تاقەتسىزلىنى‪ ،،‬ئۇنىج يېنىغا بېرن‪ ،‬تەس ئاۋازدا سورندننئ‬ ‫__ رۇخسىىىە قىپسىىى ىال ھەم ئەيبكە بۇيرۇمىسىىى ىال‪ ،‬سىىىىپىدنال بىر‬ ‫نەرسىنى سورا دتگەن‪.‬‬ ‫__ بولىدۇ‪ _،‬دتدر مەۋالنا‪.‬‬ ‫__ كەچەرسىپە‪ ،‬سىپىدە ئۇلۇغ زاتنىج بۇ يەردە نېمە ئىشى بار‬ ‫‪268‬‬

‫مەۋالنا ئىپپى تەبەسسۇم بىپەن كۆز قىسى‪ ،‬قويدر‪.‬‬ ‫__ بۇنى سىىىىورنمىىا‪ ،‬ئىىاشىىىىىقالرنىىىج ئىمتىھىىانىىىدنال ئۆتە دەب‬ ‫ئويپىغاندنمەن‪- ،‬دتدر ئۇ‪ -،‬شىەمر تەبرنزر مېنىج شىان‪-‬شىۆھرنتىمنى‬ ‫يەر بىپەن يەكسان قىپى ئەچەن بۇ يەرگە ئەۋەتتى‪.‬‬ ‫__ قانداقسىىىىىگە ئەمدر شىىىىان‪-‬شىىىىۆھرنتىدنال ئايرنپى ياخشىىىى‬ ‫ئىشمىكەن ‪ -‬دەب سورندنن كېكەچپەب‪.‬‬ ‫مەۋالنا كەلدرئ‬ ‫__ بۇ سىىىىېنىىج قىانىداق قىارنشىىىىىڭغىا بىاغپى ‪ .‬ئىالالھنى يىاخشىىىىى‬ ‫كۆر شىتىال باشىقا ھەممە نەرسىىنى سىەتەر ب تاشىپىشىىمىز‪ ،‬ئۆزنمىزنى چوڭ‬ ‫كېسىىىىەلپىكىىىدنال قۇتۇلۇشىىىىىمىز كېرە ‪ .‬دۇنيىىا ئەگەر بىزنى‬ ‫بىپى‬ ‫مەنمەنپىىك قىپتىقىغىا چەشىىىىەرسىىىىە‪ ،‬ئۇنىداق يىاكى بۇنىداق يو بىپەن‬ ‫چەشىىىەرندۇ‪ .‬شىىىۇ ا ئائىپىمىزگە‪ ،‬مەرتىېنمىزگە‪ ،‬ما ‪-‬مەلكىمىزگە‪ ،‬ھەتتا‬ ‫مەھەلپىمىزدنكى امە ياكى مەدرنسىىىىكە بولغان بېقىندنپىقىمىزنىمۇ يوق‬ ‫قىپىشىمىز كېرە ‪.‬‬ ‫ئۇنىج بۇ گېپىنى تازا چەشىىىىەنمىسىىىىەممۇ‪ ،‬ئەمما بايانپىرننى ئا الب‬ ‫زنىددنيەتپىىك كىالالم ئېچىپغىانىدە بولىدر‪ .‬بۇ سىىىىوتىالرنىىج ھەر تەرلە‬ ‫تەلسىىەتەگە مايىپپىقىنى‪ ،‬كۆ ەلگە بايپىقىنى‪ ،‬ئاز‪-‬توال ئەسىىەبىي كىشىىىپەر‬ ‫ئىكەنپىكىنى بۇرۇنمۇ بىپەتتىن‪ ،‬ئەمدر بۇنىڭغا تېخىمۇ ئىشەندنن‪.‬‬ ‫سىىوئا نۆۋنتى ئەمدر مەۋالناغا كەلگەنىدر‪ .‬ئۇمۇ ما ا ئوخشىىاش تەس‬ ‫ئاۋازدا سورندرئ‬ ‫__ رۇخسىىە قىپسىى اڭ ھەم ئەيبكە بۇيرۇمىسىى اڭ‪ ،‬مەنمۇ سىى ەندنال بىر‬ ‫نەرسە سوراب باقا ‪ .‬يەزنڭدنكى تاتۇققا قارايمەن‪ ،‬نېمە بولغان‬ ‫يىوق ‪ -،‬دتىىدنىن‪ -،‬يىېىرنىن كىېىچىىىدە ئىۆيىگە‬ ‫__ قىىزنىقىقىۇدە ئىى‬ ‫كېتىېاتاتتىن‪ ،‬ئىككى تاشىىشىىاتقا ئۇچراب قالدنن‪ ،‬بىرننىج قامچىسىىى بار‬ ‫ئىكەن‪ ،‬مېنى ئېشىەكتە قامچىپىدر‪ ،‬ئىسىمىنى ئۆمەر بويى ئۇنتۇمايمەنئ‬ ‫بايبارسې‬ ‫__ نېمىشقا ئەمدر ‪ -‬دەب سورندر مەۋالنا‪.‬‬ ‫دە شىۇ چاغدا خىرنسىتوس مەۋالنانىج ئالدنغا ئىككى شىىشىە شىاراب‬ ‫پىرن دا‬ ‫قويىدر‪ .‬مەن قوتىالپى بىپەن ئۇالرنى ئىشىىىىىارە قىپغىا ‪« ،‬ئىالىدن ى‬ ‫تۇرغان شۇ نەرسىنى ئىچكەچكە» دتدنن‪.‬‬ ‫مەۋالنىىا ئويچىىان قىيىىاتەتتە كۆزلىرننى ئېپىىى‪ ،‬قىىاچتىيۇ‪ ،‬ئىىارقىىىدنال‬ ‫دوسىتانە كەلەمسىىرەب «بوتتۇ‪ ،‬ئۆتكەنگە سىالىېا » دتدر‪ .‬شىۇنداق قىپى‪،‬‬ ‫تارنڭىمىزنى باشىىىالب كەتتۇق‪ .‬ئۆچكە سىىىەتىدنال ياسىىىالغان تىشىىىالق ۋە‬ ‫‪269‬‬

‫ئوچاقتا تىشىىىقان يەر مەدنكىنى نېنىمىزغا قوشىىىۇب يېگە ‪ ،‬بالىپىقىمىز‪،‬‬ ‫مۇھەببە ‪ ،‬ئېتىقاد‪ ،‬دوسىتپۇق ۋە ئۇنتۇب كەتتىن دەب ئويپىغان‪ ،‬ئەمما شىۇ‬ ‫ئاندا ئۇالرنى ئەسپەب ھۇزۇرلىنىېاتقان گەزە ئىشالر ھەققىدە تارا الشتۇق‪.‬‬ ‫كەن ئولتۇرغاندنال كېيىال مەۋالنا ئاستا ئورنىدنال تۇردر‪ ،‬مەيخانىدنكى‬ ‫ھەمىمەيىپەن ئىۇنىىىج بىىپەن تە ىال ئىورنىىىدنىال قىوتىۇب كەتىتىى‪ .‬ھەمىمىىمىىز‬ ‫تاراتتىال ئۆتمەكچى بولغان ئەسىىىكەرلەردە قاتار تىزنپى‪ ،،‬خوشىىىپىشىىىى‬ ‫ئەچەن ئۆرە تۇردۇق‪ .‬ئا ايى‪ ،‬مەنزنرە‪-‬دە بۇې‬ ‫مېھمىنىمىز ئىشىكتىال چىقا دەب تۇراتتى‪،‬ې ھەزرنتى مەۋالنا‪ -،‬دەب‬ ‫يېنىغا ما دنن‪-،‬كېتىشىىتىال ئاۋۋا بىزگە چەشىىەند ر ب قويسىى ىال‪ ،‬ھارام‬ ‫نېمىشقا ھارام‪ ،‬بۇنىڭغا اۋاب بېرن‪ ،‬ئاندنال كەتسىپە‪.‬‬ ‫خىرنسىىىىتوس قىاتىقىنى تەر ب يېنىمغىا يەگەر ب كەلىدر‪ .‬ئۇ مېنىىج‬ ‫بۇنداق مۇرەككەب سىوئالنى سىوراب‪ ،‬خېرندارالرنىج كەيپىنى ئۇچۇرۇشىۇمدنال‬ ‫قورققانىدر‪.‬‬ ‫__ ىن تۇر سۇاليمان‪ ،‬نېمىشقا بۇنداق سوئالنى سورايسەن‬ ‫__ سىىىىورنسىىىىىىام نېمە بوتتۇ‪ ،‬نېمە دەب ىىاۋاب بېرنىىدنكىال دەب‬ ‫قىىزنىقىىېاتىىمەن‪-،‬دتىىدنىن‪-‬دە‪ ،‬مەۋالنىىاغىىا بىۇرۇلىىدۇم‪ -،‬ھەزرنىتىىن‪ ،‬بىىزنىى‬ ‫كۆردنپە‪ ،‬بىز ئۇنچە قورقۇنچپۇق ئادەمپەر ئەمەس‪ ،‬شۇنداققۇ خوش‪ ،‬سەتتە‬ ‫ئىاق ئەمەسىىىىمىز‪ ،‬ئەممىا بۇنچە تەس كۆر لسىىىىە قىانىداق بولىىدۇ ئەگەر‬ ‫ئۆزنمىزنى بىپى‪ ،،‬ھېچكىمنى رەنجىتمىسىىە ‪ ،‬شىىاراب ئىچى نېمىشىىقا‬ ‫گۇناھ‬ ‫گېپىمنى ئىا الب تۇرغىان بىاشىىىىقىا خېرنىدارالرمۇ يېنىمغىا كېپىى‪،‬‬ ‫قىسىىىىتىپىشىىىىىى‪ ،،‬ئەتراتىمىزنى ئورنېالىدر‪ .‬مەۋالنىا بۇنىڭغىا نېمە دەر‬ ‫بولغىيىىدر ھەممە يىىاقنى قويۇق تۇمىىانىىدە بۇرۇقتۇرمىىا ىمجىتپى‬ ‫قاتپىدر‪ .‬ئاخىرندا بۇ مەشھۇر خاتى‪ ،‬مۇنداق دتدرئ‬ ‫شاراب ئىچكەچى رەھىمدن‪ ،‬بولسا‪ ،‬رەھىمدن‪ ،‬مەسا بولۇر‪.‬‬ ‫شاراب ئىچكەچى ئاداۋەتخور بولسا‪ ،‬ئاداۋەتخور مەسا بولۇر‪.‬‬ ‫شىاراب ئىچكەچىنىج تولىسىى ئاداۋەتخور‪ ،‬بىر نەچچىسىىال ئاق كۆ ە‬ ‫بولغاچقا‪ ،‬شاراب خەلققە ھارامدۇر‪.‬‬ ‫ھەممىمىز بۇ سىىىىۆزلەرنىج ھېكمىتىنى چەشىىىىىنى كېرەكپىكىنى‬ ‫ھېر قىپغان بولساق كېرە ‪ ،‬ھېچكىمدنال سادا چىقمىدر‪.‬‬ ‫__ دوسىتپىرنن‪ ،‬ھاراق ياخشىى نەرسىە ئەمەس‪ ،‬چەنكى ئۇ ئىچىمىزدنكى‬ ‫ئەڭ رەزن‪ ،‬نەرسىىىىىپەرنى ئاشىىىىكارناليدۇ‪ -،‬دەب سىىىىۆزننى داۋامالشىىىىتۇردر‬ ‫مەۋالنا‪ -،‬مېنىڭچە‪ ،‬ھاراق‪-‬شىىىىاراتتىال يىراق تۇرۇش كېرە ‪.‬شىىىىۇنداقال‪،‬‬ ‫‪270‬‬

‫ئۇنتۇماسىپى كېرەككى‪ ،‬ئۆزنمىز ھاراق ئىچى‪ ،‬تۇرۇب گۇناھىمىزنى مەيگە‬ ‫ۋە مەيخانىغا ئارتى‪ ،‬قويسىىاق بولمايدۇ‪ .‬مە ‪-‬شىىاراتتىال قو ئەز شىىتىال‬ ‫ئىاۋۋا نەتسىىىى ىمىزدنكى ھىايىاسىىىىىزلى ‪ ،‬يىالغىانچىپى ‪ ،‬ئىاداۋەتخورلۇق‪،‬‬ ‫قىوتىىالىپىى ‪ ،‬زوراۋانىپىىقىنىى قىوغىالب چىىقىىرنشىىىىىىمىىز كىېىرە ‪ .‬نەتىىجىىىدە‪،‬‬ ‫ئىچىىىدنغىنى يەنىال ئىچىىىدۇ‪ ،‬ئىچمەيىىدنغىنى ئىچمەيىىدۇ‪ .‬ھېچكىمنىىىج‬ ‫ھېچكىمنى زوراليدنغان ھەققى يوق‪ ،‬چەنكى دنندا زورالش يوق‪.‬‬ ‫بەزر خېرندارالر قايىپپى بىپەن بېشىىىنى لىڭشىىىتتى‪ ،‬مەن بولسىىام‬ ‫قەدەھ كۆتەرد مئ‬ ‫__ ھەزرنتى مەۋالنىا‪ ،‬سىىىىىپى كۆ پى كۆكسىىىىى كەڭ‪ ،‬كىشىىىىىىدنال‬ ‫زوقپىنىشىىىىنى بىپىىدنغىان‪ ،‬كەمىدنال كەم ئۇچرايىدنغىان ئىالىن ئىكەنال‪-،‬‬ ‫ىپى رر تىوغىرۇلىۇق ئىېىگىىز‪-‬تەس گەتىپەر‬ ‫دتىىدنىن‪ -،‬بىەگىەن بىۇ يەرگە كەلىگەن ى‬ ‫چىقىشىىىىى مۇمكىال‪ ،‬ئەمما مەنچە‪ ،‬سىىىى ىپىدە كاتتا فەقىھنىج بىزلەرنى‬ ‫چەتكە قاقما مەشىىەگىچە كېپىشىىى‪ ،‬قاتما قائىدنپەرنى بۇزۇب بىز بىپەن‬ ‫تارا پىشىشى بىر قەھرنمانپى ‪ ،‬بۇنىڭغا بىز رەھمە ئېيتىمىز‪.‬‬ ‫مەۋالنىا مىا ىا يېقىمپى نەزەردە قىاراب قويۇب‪ ،‬شىىىىىرەگە قويۇلغىانىدنال‬ ‫بېرر قو تەگكەز ب باقمىغان شىىىىاراب قۇتىپىرننى ئېپى‪ ،،‬سىىىىىرتتىكى‬ ‫سوغۇق شامالغا قارشى‪ ،‬قارا غۇلۇقتا يەر ب كەتتى‪.‬‬ ‫ئاالئىدىن‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-2‬ئاي‬ ‫دادامغىا «كىميىانى خوتۇنپۇققىا ئىاال دەيمەن» دتگەن گەتنى دتيى‬ ‫ئەچەن ئە ھەتتىدنال بېرر تۇرسە كەتەۋاتىمەن‪ .‬خىيالىمدا ئۇنىج بىپەن‬ ‫نەچچە قېتىن تارا الشىىىتىن‪ ،‬گېپىمنى تەسىىىىرلىك قىپىمەن دەب نەچچە‬ ‫رە مەشىىىى قىپدنن‪ .‬ياق دەب قالسىىىا ئۇنىڭغىمۇ اۋابىن تەييار ئىدر‪.‬‬ ‫ئەگەر «كىميا بىپەن سىىىىەن ئاكا‪-‬سىىىىىڭى‪ »،‬دتمەكچى بولسىىىى ا‪ ،‬بىزنىج‬ ‫قېرننداش پى مۇناسىىېنتىمىزنىج يوقپۇقىنى ئەسىكەرتى‪،‬‬ ‫ى‬ ‫ھېچقانداق قان‪-‬‬ ‫قويىاتتىن‪« .‬بوتتۇ‪ ،‬شىىىىۇنىداقتىمۇ قىامالشىىىىمىايىدۇ» دەب قىالسىىىىىا‪ ،‬بۇنىىج‬ ‫ھەممەيپەن ئەچەن ياخشىىى ئى ئىكەنپىكىنى چەشىىەند رەتتىن‪ .‬دادامنىج‬ ‫كىميىاغىا ئىامراقپىقىنى بىپگەچكە‪ ،‬ئەگەر ئۇنىىج بىپەن تو قىپىشىىىىىمغىا‬ ‫ماقۇ بولسىىىىا ئۇنىج يەنىال مۇشىىىىۇ ئۆيدە قالىدنغانپىقىنى‪ ،‬يىراق يەرگە‬ ‫كېتىى‪ ،‬قىالمىايىدنغىانپىقىنى دەيتتىن‪ .‬ھەممە ئىشىىىىنى ئويالب‪ ،‬تىالنالب‬ ‫بولدۇم‪ ،‬ئەمما دادام بىپەن تەقە كۆر شەلمەيېاتاتتىن‪.‬‬ ‫‪271‬‬

‫ھالبۇكى‪ ،‬بۇ ئاخشىىىام ئۇنىج بىپەن ئويپىمىغان يەردنال ئۇچرنشىىىى‪،‬‬ ‫قالدنن‪ .‬دوسىتپىرنن بىپەن تېپىشىى ئەچەن سىىرتقا چىقا دەب تۇراتتىن‪،‬‬ ‫دەرۋازا ئېچىپىپال دادام كىرن‪ ،‬كەلدر‪.‬‬ ‫ئۇنىج قولىدنكى شىىاراب شىىىشىىىپىرننى كۆر ب‪ ،‬ھەيرانپىقتىال تۇرۇتال‬ ‫قالدنن‪.‬‬ ‫__ دادا‪ ،‬قولۇ دنكى نېمە ئۇ ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫__ ھە بۇنى دەمسىىىىەن‪ -،‬دتدر دادام ھې ئى بولمىغاندە ‪ ،‬ئاندنال‬ ‫ھېچقانداق ئو ايسىىىىزالنما ‪ ،‬قورۇنما تۇرۇتال ئۇنى دەۋەتتى‪ -،‬باالم‪ ،‬بۇالر‬ ‫شاراب‪.‬‬ ‫__ نېمە شىىاراب دەمسىىەن ‪ -‬دەب ۋاقىراب كەتتىن‪ -،‬ھەزرنتى مەۋالنا‬ ‫بۇ ھالغا چەشەب قالسا بوالمدۇ دتمە ‪ ،‬ھاراقكەش قېرنغا ئايالندنن دەې‬ ‫قارشى تەرنپىمدنال بىر ئاۋاز گېپىمنى تىچاقتە كەستىئ‬ ‫__ ئاغزنڭنى يۇم ئاالئىدنال‪ ،‬سۆز گە دنققە قى‪،‬ې‬ ‫ئىارقىامغىا بۇرۇلىدۇم‪ ،‬گەب قىپىېاتقىان ئىادەم شىىىىەمر بولۇب‪ ،‬مىا ىا‬ ‫مىقتە تىكىپى‪ ،‬تۇراتتى‪.‬‬ ‫__ دادا غا بۇنداق گەب قىپسىىىىاڭ بولمايدۇ‪ ،‬ئۇنىڭغا شىىىىاراب ئېپى‪،‬‬ ‫كېپىشنى مەن بۇيرۇغان‪.‬‬ ‫__ شۇنداقمۇ‪ ،‬بۇنىڭغا ھەيران قالمىدننې‬ ‫شەمر تېرنككەندە قىپمايتتى‪.‬‬ ‫__ ئىاالئىىدنال‪ ،‬كە ‪ ،‬ئولتۇرۇب ئىالىدنرنمىا تىارا پىشىىىىىايپى‪-،‬دتىدر ئۇ‬ ‫چىرايىنى ئۆزگەرمە ‪ -،‬ئەمما ئاۋۋا ئۆتكە نى بېسىىېا ‪ ،‬ئاندنال سىۆز منى‬ ‫ئا ال‪ .‬ئەگەر قەلبىڭنى يۇمشىاتمىسىاڭ‪ ،‬دتگەن گېپىمنىج ھەممىسىى سىا ا‬ ‫ئېغىر كېپىدۇ‪.‬‬ ‫قەلبنى يۇمشىىىىىتى دتگەن نېمە دەب ئۇنىڭغا ئە ەبپىنى‪ ،‬قارنغان‬ ‫بولسام كېرە‬ ‫نىىزامىالردنىال بىىرنىىدۇر‪-،‬دتىىدر شىىىىەمىر‪ -،‬ئەو تە تەۇر ب ىەر لە نە چەى ىەزام‪:‬‬ ‫ھەقتائا‪،‬غا يې ىنلىشەىش ئۈچۈن يىپەكتەك يۇمشەاق ك ڭۈلگە سەاھى بولۇش‬ ‫كېرەك ھەر ئىنس ەەان ئۇ داق ياكى بۇ داق س ەەەۋەبلەر بىلەن رەھى دلللىكنى‬ ‫ئ گىنىدۇ بەرللەر بىرەر قاراغا ئۇچرايدۇت بەرللەر ئەجەللىك كېسەەەەەللىككە‬ ‫گرلپتەار بولىەدۇت بەرللەر جۇدالىق ھەسەەە ەەرلتى چېكىەدۇ‪ ،‬بەرللەر مەاددلن‬ ‫رليەا غەا ئۇچرايەدۇ ھەم ى ىز قەلبى ىزدلكى قەاتتى لى نى يۇمشەەە ەەىتىەدلغەان‬ ‫ئە تەكە لەلەردلەك ئە ەەا تەالپ ئە ت ىە ىەز‪ ،‬ئە مە ە ەەا بەر لەلەر بەۇ ىەدە ەەد لە كەى ھە ېە كە ە تە نەى‬

‫‪272‬‬

‫‪ ،‬بەرللەر ىئ ك ڭلى تېىى ۇ قارلداپ‬

‫چۈقەىن ىا رەھى دلللىشەىدۇ ئە سەۇ‬ ‫كېتىدۇ‬ ‫__ سىەن بۇ ئىشىقا ئارنالشىما‪-،‬دتدنن‪ -،‬سىەندە مەسىتنىج گېپىنى‬ ‫ئا الب ئولتۇرامدنن مەن دادام سىىېنى چوڭ بىپىشىىى مۇمكىال‪ ،‬ئەمما مەن‬ ‫دادامدە ساددا ئەمەس‪.‬‬ ‫بۇ چاغدا دادام ئارنغا كىردرئ‬ ‫__ ئاالئىدنال‪ ،‬ئەمدر بولدر قى‪،‬ې ئەدەب قېنى‬ ‫قىپغان ئىشىىىىىمغا تۇيۇقسىىىىىز تۇشىىىىايمان قىپدنن‪ ،‬ئەمما ئۆتكەننى‬ ‫كەيىنىىگە يىىانىىدۇرغىىپىى بىولىمىىايىتىتىى‪ .‬نەچىچە ۋاقىىتىتىىال بىېىرر ئىىچىىمىگە‬ ‫يىغىپى‪ ،‬قالغان بارلى ئاچچى ۋە ئەلەمپەر بىراقال تارتپىدر‪.‬‬ ‫__ بۇ گەتچە‪ ،‬مەندنال نەترەتپىنىدنكەنسىىەن‪ -،‬دتدر شىىەمر ئاۋازننى‬ ‫سىە تۆۋەنپىتى‪ -،،‬ئەمما دادا غا ئامراقپىقىڭدنال قىپچە گۇمانالنمايمەن‪.‬‬ ‫ئۇنى قانچىپىك رەنجىتكىنىڭنى بىپەمسەن‬ ‫ئۇنىج گېپىنى ئۆزنگە قايتۇردۇمئ‬ ‫__ ئەسىىىىپى سىىىىەن بىزنىىج تۇرمۇشىىىىىمىزنى قىانچىپىىك ۋەيران‬ ‫قىپىېاتقانپىقىڭنى بىپەمسەن يوقالسا چۇ بۇ يەردنالې‬ ‫بۇ چاغدا دادام ما ا ئېتىپى‪ ،‬كەلدر‪ ،‬غەزەتتىال ئاغزر چىج يۇمۇلغان‬ ‫بولۇب‪ ،‬ئوڭ قولىنى كۆتەردر‪ .‬مېنى ئۇرنىدۇ دەب ئويالب ىن تۇردۇم‪ ،‬ئەممىا‬ ‫ئۇرمىىىدر‪ ،‬ئۇرالمىىىدر‪ ،‬چىرايىمغىىا قىىاراتمۇ قويمىىا ‪« ،‬مېنى نومۇسىىىىقىىا‬ ‫ئۆلتەرد ڭ» دتدر‪.‬‬ ‫كۆزلىرنن ياشىىىىقا تولدر‪ ،‬بۇ ھالىمنى كۆرمىسىىىىۇن دەب باشىىىىقا ياققا‬ ‫قارنېالدنن‪ ،‬قارندنن‪-‬دە ھەرەمخانىغا كىرندنغان ئىشىك تەۋندە قاراب تۇرغان‬ ‫كىميىا بىپەن كۆز م ئۇچرنشىىىىىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬ئۇ ئىارقىمىزدا ھەممىنى كۆر ب‬ ‫تۇرغىانىكەنې ئۇ يەرگە قىاچىان كەلگەن بولغىيىدر قىاچىانىدنال بېرر بىزنى‬ ‫كۆزنتى‪ ،‬تۇرغان بولغىيدر گەب‪-‬سۆزلەرنى باشتىال ئاخىر ئا پىغانمىدۇ‬ ‫تو قىال دتگەن قىزنىج ئالدندا دادامدنال ئىزا‪-‬ئاھانە ئىشىىىتماق‬ ‫شىىىىۇنچىپىىك ئېغىر كەلىدنكى‪ ،‬يەرنكىمگە بىر ئىاغرن كىرنى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئۇ‬ ‫يەردە بىر مىنۇتمۇ تۇرالما ‪ ،‬تونۇم بىپەن ئۆتەكەمنى ئېپى‪ ،،‬شىىىەمسىىىنى‬ ‫ئىتتىرگەن تېتى ئىشىىىكتىال چىقى‪ ،‬كەتتىن‪ .‬كىميادنال‪ ،‬ئۆيدنال‪ ،‬بۇ تار‬ ‫قەتەزدنال‪ ،‬بۇ ئەھمىيەتسىىىىىز تىاالش‪-‬تىارتىشىىىىتىال‪ ...‬ھەممىسىىىىىىدنال‬ ‫يىراقالشتىن‪.‬‬

‫‪273‬‬

‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-2 ،‬ئاي‬ ‫رۇمى بە خىاتىا بولىدر‪ ،‬ئىاالئىىدنال كەتكەنىدنال كېيىال خېپىغىچە‬ ‫زۇۋان سىىىىەرمىىدر‪ .‬ئىككىمىز قىار بىپەن قىاتالنغىان ھويپىغىا چىقتۇق‪.‬‬ ‫سىىىىوغۇق ۋە زۇلمەتپىىك بۇ كېچىىدە ھىاۋا نىاھىايىتى ئېغىر‪ ،‬بۇرۇقتۇرمىپى‬ ‫ئىدر‪ .‬ئۇ يەردە تۇرۇب بوزرەڭ زتمىننى ئەسىىپىتىدنغان بۇلۇتالرغا قارندۇق‪.‬‬ ‫ئەتراتتا ئا ايى‪ ،‬ىمجىتپى ‪ ،‬شىىىىامالالر يىراقالردنال مۇشىىىىك‪-‬ئەنبەر ۋە‬ ‫بىاغالردا قۇرۇتۇلغىان ئىالمىالرنىىج تۇرنقىنى ئېپىى‪ ،‬كېپىېاتىاتتى‪ ،‬ئىككىمىز‬ ‫بەلكى بۇ شىىەھەرنى تەر ئېتى‪ ،‬كېتىشىىنى ئويالب قالدۇق‪ ،‬ئەمما ئۇنداق‬ ‫قىاللمىدۇق‪.‬‬ ‫شىىىىىاراب شىىىىىشىىىىىپىرنىدنال بىرنى قولۇمغىا ئېپىى‪ ،،‬قىاردا قىالغىان‪،‬‬ ‫غۇنچىپىرر تۆكەلەب يىالىڭىاچپىنىى‪ ،،‬ئۆلە دەب قىالغىان بىر گەلنىىج‬ ‫يېنىغا كېپى‪ ،،‬شىىىشىىىدنكى شىىاراتنى يەرگە تۆكەشىىكە باشىىپىدنن‪ .‬رۇمى‬ ‫ھەيران بولۇب قاراب قالدر‪ ،‬چىرايىغا تەبەسسۇم يامرندر‪.‬‬ ‫گە ئاسىتا‪-‬ئاسىتا تىرنپىشىكە باشىپىدر‪ ،‬قوۋزنقى ئادەم تېرنسىىدە‬ ‫يۇمشىىىىدر‪ ،‬كۆز ئالدنمىزدا بىر دانىسىىىى تورەكپەب قىزغۇ سىىىېرن رە دە‬ ‫ئېچىپدر‪.‬‬ ‫ئاندنال ئىككىنچى شىىىىىشىىىىىنى ئېپى‪ ،،‬ئۇنىمۇ يەرگە تۆكتەم‪ .‬گە‬ ‫تېخىمۇ انپىنى‪ ،،‬رە گى باشقىچە ئېچىپى‪ ،‬كەتتى‪ .‬شىشىنىج ئاستىدا‬ ‫بىر قىانچە يۇتۇم شىىىىاراب قىالغىانىىدر‪ ،‬ئۇنى قەدەھكە قۇيۇب يېرنمىنى ئۆزەم‬ ‫ئىچى‪ ،،‬يېرنمىنى رۇمىغا سۇندۇم‪.‬‬ ‫ئۇ سىىىىىپىايىپى ‪ ،‬تەمكىنپىىك بىپەن بۇنى قوبۇ قىپىى‪ ،،‬قەدەھنى‬ ‫تىترەب تۇرۇب ئالدر‪ .‬ئۆمەر بويى ھاراققا يېقىال كەلمىگەن بۇ ئالىن ئەمدر‬ ‫مەن ئەچەن‪ ،‬مىا ىا ۋە دوسىىىىتپۇقىمىزغىا ئىشىىىىەنگەنپىكى ئەچەن قەدەھنى‬ ‫ئېپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫__ دنننىىج شىىىىەرتپىرنگە ئەمە قىپى مۇھىن‪-،‬دتىدر ئۇ‪-،‬ئەممىا‬ ‫ئىنسىىان قائىدە‪-‬يوسىىۇنالرنى ئۆزندنال‪ ،‬تارچىالرنى تەتەندنال مۇھىن بىپى‪،‬‬ ‫كەتمەسىىىىپىكى كېرە ‪ .‬ئىچىىدنغىانالر ئىچمەيىدنغىانالرنى‪ ،‬ئىچمەيىدنغىانالر‬ ‫ئىچىىدنغىانالرنى كەمسىىىىىتمەسىىىىپىكى كېرە ‪ .‬بەگەن مىا ىا سىىىىۇنغىان بۇ‬ ‫شىىارابىڭنى شىىۇنىج ئەچەن ئىچىمەن ۋە شىىۇنىڭغا ەزمەن ئىشىىىنىمەنكى‪،‬‬ ‫ئىش مەستپىكىدە ئويغاقپى بار‪.‬‬

‫‪274‬‬

‫رۇمى شىىىىاراتنى ئاغزنغا ئاتىرا دەب تۇرۇشىىىىىغا قولىدنكى قەدەھنى‬ ‫ئالغان تېتى يەرگە تۆكتەم‪ ،‬قىزن‪ ،‬شاراب ئاتداق قارغا قاندە چاچرندر‪.‬‬ ‫__ سىىىىەن ئىچمە‪-،‬دتىىدنن‪ - ،‬مۇشىىىىۇنچىپىىىك بولسىىىىىىا بولىىدر‪،‬‬ ‫كۆرندنغانپىرنمنى كۆر ب بولدۇم‪.‬‬ ‫ئەمدر بۇ سىناقنى داۋامالشتۇرۇشنىج ھا ىتى يوق ئىدر‪.‬‬ ‫رۇمى ھەيرانپىقتىال ئۆتە سۆيەنەش ئىچىدە سورندرئ‬ ‫__ مىا ىا شىىىىىاراب ئىچەرمەيىدنغىان ئىادەم نېمىشىىىىقىا مېنى مەيخىانىغىا‬ ‫ئەۋەتتىج‬ ‫__ سىىەۋەبىنى بىپىسىىەن‪-،‬دتدنن كەلەمسىىىرەب‪-،‬بىز سىىوتىالر قۇرۇق‬ ‫ئىبادە ياكى رنيازە يولى بىپەن ئەمەس‪ ،‬شىىەكپەن‪ ،‬اتالى ياكى خەققە‬ ‫كۆرسىىىىىتى ئەچەن ئەمەس‪ ،‬تەقە ئىشىىىى ۋە ەزنبە بىپەن ئىالالھقىا‬ ‫باغپىنىمىز‪.‬‬ ‫ئوتتۇر ئىككىنچى ىزام‪ :‬ئالالھ ا سەەاپ ئىشەەق بىلەن باغلىنىش ئۈچۈن‬ ‫ئا رلدلكى توسەەەاقالر ى ئېلىۋەە‪ ،‬قائىدە‪ -‬ىزاملىرلئ بولسەەەۇن‪ ،‬ئەم ا ئۇ ى‬ ‫بەاقەەە ە ىالر ى چەتكە قې ىش يەاكى ئەيبلەش ئۈچۈن ئىشەەە ەەلەت ە بولۇ ۇ‪،‬‬ ‫بۇتالردلك يىراق تۇر ۋە ئ ر قاراقەەلىرلدنى بۇتالقەەتۇرۇپ قويۇقەەتىك ھەرەر‬ ‫ئەيلە ئېتى ەادلەئ بۈيۈك بولسەەە ەەۇن‪ ،‬ئەم ەا ئۇ ىەئ بىلەن ئ رەڭنى چوڭ‬ ‫چاغ لى ا!‬ ‫رۇمىنىىج تەزنپىتىگە بۇرۇنىدنال قىايىى‪ ،‬ئىىدنن‪ ،‬شىىىىۇنىداقتىمۇ بەگەن‬ ‫ئۇنىڭغا بولغان ھۆرمىتىن ھەسسىپەب ئاشتى‪.‬‬ ‫كوزا مىسىىىىالى بۇ دۇنيا‪ ،‬ئالىچەكمەن ئويۇن ئوينايدنغان بۇ ۋا ‪-‬ۋۇ ‪،‬‬ ‫داغدۇغىپى سىىەھنە تۇ ‪-‬مالغا‪ ،‬مەرتىېنگە‪ ،‬شىىان‪-‬شىىۆھرەتكە ئالدننى‪،‬‬ ‫ياشىىايدنغان رە گارەڭ ئارتىسىى الر بىپەن تولغان‪ .‬كىشىىى با بولغانسىىېرر‬ ‫تۇلغا تويمايدۇ؛ ئورنى ئۆسىىكەنسىىېرر ماختىنىشىىقا تويمايدۇ‪ .‬ما ‪-‬دۇنيانى‬ ‫تىتنە‪-‬تاسىىا ۋە ھەسىىە بىپەن‪ ،‬زااللە ۋە كېبىر بىپەن ئۆزلىرنگە كەئبە‬ ‫قىپىدۇ‪ ،‬ماددنغا بىپى‪-،‬بىپمە قۇ بولىدۇ‪.‬‬ ‫ھەممە ئادەم دۇنيا تەلەمپىيىدنال ئاتالب چىقى ئەچەن بىر‪-‬بىرننىج‬ ‫مەرنسىىىىىنى بېسىىىىى‪ ،‬تۇرۇۋاتقىنىدا‪ ،‬ئالپىقاچان يۇقىرر چىقى‪ ،‬بولغان‪،‬‬ ‫سىىاندۇق‪-‬سىىاندۇق ئالتۇن‪ ،‬ھەسىىسىىىپەب ئابرۇ ‪ ،‬مىڭالرچە ئەگەشىىكەچىگە‬ ‫ئىگە‪ ،‬ئىپىمنىج چوققىسىغا يەتكەن بىر كىشىنىج ئۆز ئورنىدنال تۇيۇقسىز‬ ‫ۋاز كېچىى‪ ،،‬ئېتىقىادننى دەب بىاش‪-‬ئىاخىرر نىامەلۇم مەنىېر سىىىىەتەرگە‬ ‫چىقىشىىىىى‪ ،‬ھەتتىا نىام‪-‬ئىابرۇيىنى ۋەيران قىپىشىىىىى‪ ...‬نىاھىايىتى كەم‬ ‫كۆر لىىدنغىان ئى ئىىدر‪ .‬مەۋالنىانىىج قىپغىانپىرننى قىالاليىدنغىان‪ ،‬ئۇچقىانىدا‬ ‫‪275‬‬

‫چەشىىەشىىنى‪ ،‬ئېرنشىىكەندە يوقىتىشىىنى‪ ،‬مۇدەررنسىىپىك قىپىېاتقاندا تالى‪،‬‬ ‫بولۇشىىىنى قوبۇ قىالاليدنغان ئىنسىىىان بارماق بىپەن سىىىانىېالغۇدەكال ئاز‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫__ ئالالھ تەكەببۇرلۇقنى ياخشىىىىى كۆرمەيدۇ‪ ،‬كەمتەر بولۇشىىىىىمىزنى‬ ‫تەلەب قىپىدۇ‪ -،‬دتدنن قوشىىۇمچە قىپى‪ -،،‬شىىۇ ا‪ ،‬بىزنىج گېپىمىز ھەر‬ ‫قانچە توغرا بولغان تەقدنردنمۇ‪ ،‬مەنمەنچىپىك قىپماسپىقىمىز كېرە ‪.‬‬ ‫رۇمى تە كەش ئاۋازدا بۇ گەتكە قېتىپدرئ‬ ‫__ شىىىىۇنىداقال ئۇ بىپىنمەكنى تەلەب قىپىىدۇ‪ .‬شىىىىۇ ىا تەمكىنپىىك‪،‬‬ ‫ئادنپپى ‪ ،‬دۇرۇسىپۇق‪ ،‬ئويغاقپى مەسىا يەرمەكتىال ياخشىىدۇر‪ .‬سىوتىنىج‬ ‫كۆ پى دائىن ئويغاقتۇر‪.‬‬ ‫ئۇ توغرا دتدر‪.‬‬ ‫كېچە سىىىاب‪ ،‬خۇشىىىبۇ تۇراققا تولغانىدر‪ .‬ئىچىن ھايا انغا تولدر‪.‬‬ ‫ھاۋا بارغانچە سىىوۋۇب كېتىېاتاتتى‪ .‬قاتتى سىىوغۇق چەشىىكىچە ئىككىمىز‬ ‫تورەكپەب ئېچىپغان گەلنىج يېنىدا سەكەتكە چۆمەب‪ ،‬ئۇزاق ئولتۇردۇق‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاي‬ ‫__ بۇ ئىاخشىىىىىام بىپپە تىامىاققىا بىارايپىمۇ ‪-‬دەب سىىىىورنىدر داۋنىد‪-،‬‬ ‫نورتھامپتوندا بىر تايالند رتسىىىىتۇرانى ئېچىپىپتۇ‪ ،‬ۇب‪ -‬ۇب بولۇب تاماق‬ ‫يەيدنغان يەرمى ‪ .‬بالىالرنى ئۆيدە قويۇب بىر دەم بولسىىىمۇ يالغۇز قالسىىاق‬ ‫دەيمەن‪ ،‬سېنىڭچە قانداق‬ ‫ئەسىپىدە ئېپال شىەنبە ئاخشىىمى ئېرر بىپەن يالغۇز قالماقچى ئىدر‪،‬‬ ‫ئەمما داۋند ھازنر چىج تۇرۇۋالغاچقا ياق دتيەلمىدر‪.‬‬ ‫كەمەش تولۇندا ئىسىىىىمپىك بۇ ئاشىىىخانا كىچىك‪ ،‬تاكار بولسىىىىمۇ‪،‬‬ ‫چىرايپى ئىدر‪ .‬شىىىرەسىىىدە ئوماق المپىالر‪ ،‬قارا دۇخاۋا داسىىتىخان‪ ،‬تۆ‬ ‫تامدا ئەينە ‪ ،‬خېرندارالر شۇنچە كۆب بولۇب‪ ،‬ئۆز ئەكسى بىپەن بىپپە تاماق‬ ‫قىالمى در‪،‬‬ ‫ى‬ ‫يەۋاتقىانىدە كۆر نەتتى‪ .‬ئېپال بۇ يەرگە كېپىى‪ ،‬ئىانچە قورۇنۇب‬ ‫چەنكى ئۇنىڭغىا يىا تۇيۇلۇۋاتقىان نەرسىىىىە ئىاشىىىىخىانىنىىج مۇھىتى يىاكى‬ ‫مەنزنرنپەر ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئېرر ئىدر‪ .‬ئېرننىج كۆزندە ئادەتتىال تاشىقىرر‬ ‫ىئ االمەتپەر بولۇب‪ ،‬ئويچىان‪ ،‬بىدىارام ۋە بىر ئىاز ئەسىىىىەبىي كۆر نەتتى‪ .‬ئەممىا‬ ‫ئېپال ئاسىاسىپىقى ئېرننىج دۇدۇقپىشى تەتەيپىدنال تەرنشان بولدر‪ .‬ئۇنىڭغا‬

‫‪276‬‬

‫ئىايىان ئىىدنكى‪ ،‬داۋنىد كىچىكىىدنال كېكەچرە بولۇب‪ ،‬ئەگەر خېپىىدنال بېرر‬ ‫بۇرۇقتۇرما بولۇب يەرمىسە‪ ،‬بۇنداق دۇدۇقالب كەتمەيتتى‪.‬‬ ‫بىر دەمىىدنال كېيىال تىىايالنىىدلىقالرنىىىج ئەندەنىېر قىيىىاتىتىىىدە‬ ‫كىيىنگەن كەتكەچى قىز تىامىاق بۇيرۇتمىسىىىىى ئەچەن ئۇالرنىىج ئىالىدنغىا‬ ‫كەلدر‪ .‬داۋند ئاچچى مېدنيە قۇلۇلىسىىىى بۇيرۇتتى‪ ،‬ئېپال قىرن ياشىىىقا‬ ‫كىرگەنىدە گۆش يېمەسىىىىپىىك تىالنىغىا ئەمە قىپىى‪ ،،‬قىيىام ئىارنالش‬ ‫ھىندنسىىتان يا ىقى ۋە سىىېرن تۇرچاق بۇيرۇتتى‪ .‬ئىككەيپەن يەنە ھاراق‬ ‫ئىچىدنغان بولۇشتى‪.‬‬ ‫ئۇالر بىر نەچچە مىنۇ ئۇ يەردنال بۇ يەردنال‪ ،‬ئىادەتتىكى ئىشىىىىالر ۋە‬ ‫تونۇش‪-‬بىپىشىپەر توغرۇلۇق تارا الشىتى‪ ،‬ئاندنال ئاشىخانىنىج كۆر نەشىى__‬ ‫شىىرەدنكى داسىتىخان قارا بولسىا ياخشىىمۇ‪ ،‬ئاق بولسىا ياخشىىمۇ؛ ئەندەنىېر‬ ‫زنننەتپەر چىرايپىقمۇ يىىاكى زامىىانىېر بولسىىىىىىا چىرايپىقمۇ‪ ...‬دتگەن‬ ‫مەسىىپىپەر ھەققىدە تارا پىشىى‪ ،،‬ئارقىدنال ىمى‪ ،‬قېپىشىتى‪ .‬يىگىرمە‬ ‫يىپپى ئەر‪-‬خوتۇن‪ ،‬بىپپە تىاڭ ئىاتقۇزۇشىىىىالر‪ ،‬دەم ئېپىشىىىىالر‪ ،‬ئەمەلگە‬ ‫ئاشىىىۇرۇلغان خىيالالر‪ ،‬ېدە ‪-‬ما ىراالر‪ ،‬يېقىنچىپىقالر‪ ،‬دۇنياغا ئاتىرندە‬ ‫قىپىنغان ئە باال‪...‬دتمە ‪ ،‬شىۇنچە كۆب ئىشىالردنال كېيىال نەگە بېرن‪،،‬‬ ‫نېمە قىپىشىپىرننى بىپەلمە قالغان ىمجىتپى ئىدر بۇ‪ .‬ئېپال بۇالرنى‬ ‫ئويالب كۆزنگە ياش ئالدر‪.‬‬ ‫تاراڭ يەنە باشالنغاندا ئاۋۋا داۋند ئېغىز ئاچتىئ‬ ‫__ قارنسام‪ ،‬مەسنىېر ئوقۇۋتتىپسەن‪...‬‬ ‫ئېپال ھەيرانپى بىپەن بېشىىىنى لىڭشىىىتتى‪ ،‬ئەمما نېمىگە ھەيران‬ ‫قالغىنىنى ئۆزنمۇ بىپمىدر‪ .‬داۋندنىج مەۋالنانى بىپى‪ ،‬قالغىنىغىا ھەيران‬ ‫قېپىېاتىىامىىدۇ يىىاكى ئۇنىىىج خوتۇنۇم نېمە ئوقۇۋاتىىىدۇ دەب قىزنقىىى‪،‬‬ ‫قالغىنىغىمۇ‬ ‫__ نەشرنيا بەرگەن بىر رومان بارغۇ‪« ...‬ئىش شەرندىتى»دەيدنغان‪.‬‬ ‫شىىىىۇ ھەقتە ئوبزۇر يېزنېاتىمەن‪ ،‬تىايىدنپىنى ئەچەن رۇمىنىىج بىر قىانچە‬ ‫كىتىابىنى ئىالغىان‪ .‬ئوقۇغىانچە يىاقتۇرۇب قىالىدنن‪ ،‬ھىازنر كەنىدە ئىاخشىىىىىمى‬ ‫ئوقۇۋاتىمەن‪ -،‬دەب چەشەند ردر ئېپال‪.‬‬ ‫داۋند شىرەدنكى بولكا ئۇۋاقپىرنغا قاراب قالدر‪.‬‬ ‫__ ھە‪ ،‬شۇ رومان‪ -،‬دتدر كىنايە قىپى‪ -،،‬قانداقراق‪ ،‬بوالمدنكەن‬ ‫__ ھەئە‪ _،‬دتدر ئېپال بىدارامپىقىنى يوشىىۇرۇشىىقا تىرنشىىى‪-،،‬بە‬ ‫ياقتۇرۇب قالدنن‪.‬‬ ‫بۇ چاغدا داۋند خوتۇنىغا ئەيبپەش نەزەرندە قارندر‪.‬‬ ‫‪277‬‬

‫__ بولىدر قىى‪ ،‬ئېپال‪ ،‬ئىككىپىمىز كىچىىك بىاال ئەمەس‪ -،‬دتىدر‬ ‫داۋند‪ -،‬نېمە ئىشىىىىالرنىج بولغىنىنى بىپىمەن‪ ،‬ھەممىنى بىپى‪ ،،‬تۇيۇب‬ ‫تۇرۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫__ نەدنال گەب قىپىېاتىسىىىىەن ‪ -‬دتدر ئېپال‪ ،‬ئەمما بۇنىج اۋابىنى‬ ‫ئا الشنى خاالب كەتمىدر‪ ،‬بىدارام بولدر‪.‬‬ ‫__يوشىىىۇرۇن ئىشىىىپىرنڭنى دەۋاتىمەن‪-،‬دتدر داۋند توسىىىۇققىدە‪-،‬‬ ‫ئىشىىىى ‪-‬مۇھەببە ھېكىايە نى دەۋاتىمەنې ئۇ ئىادەمنى بىپىمەن‪ ،‬ئۆزئىارا‬ ‫خە يېزنشى‪ ،‬تۇرۇۋاتقىنىڭالرنىمۇ بىپىمەن‪ .‬سەن مېنى ئالداۋاتىسەن‪.‬‬ ‫ھەيرانپىقتىال ئېپالنىىج ئۆتكىسىىىىى ئىاغزنغىا تىقىپىى‪ ،‬قىالغۇدە‬ ‫بولدر‪ .‬شام يورۇقىدا داۋندنىج چىرايى يا ‪ ،‬سەرلە كۆر نەتتى‪.‬‬ ‫__ سىىىىېنى ئىالىداۋتتىپتىمەنمۇ ‪ -‬دتىدر ئېپال ئۇ گەتنى تەكرارالب‪،‬‬ ‫ئىختىيارسىىىىز توۋالب سىىىالغاچقا يان شىىىىرەدنكى سىىىېرن چاچپى ئەر‪-‬‬ ‫خوتۇنالر ئۇنىڭغىا ھەيران بولۇب قىاراب قىالىدر‪ .‬ئەتراتتىكى خېرنىدارالرنىىج‬ ‫ئىۆزنىگە قىىاراۋاتىقىىانىپىىقىىنىى كىۆرگەن ئىېىپىال قىىزنىرنىى‪ ،‬كەتىتىى‪ .‬ئىىاۋازنىنىى‬ ‫تۆۋەنپىتى‪ ،‬يەنە سورندر‪ -،‬سەن نېمە دەۋاتىسەن‬ ‫__ مەن ئەخمەق ئەمەس ئېپال‪ ،‬ئەسىىىىپىىىدنمۇ سىىىىەنىىدنال گۇمىىان‬ ‫قىالتتىن‪-،‬دتىدر داۋنىد‪-،‬ئىاخىر بولمىا تەنەگەن كېچە ئۇخالب قىالغىنىڭىدا‬ ‫خەتپىرنڭنى ج ھەممىسىىىىىنى‬ ‫ى‬ ‫تورغىا كىرنى‪ ،،‬ئۇ ئىادەم بىپەن يېزنشىىىىقىان‬ ‫ئوقۇدۇم‪.‬‬ ‫__ نېمە نېمە قىپىدنىج ‪ -‬دەب ۋاقىراب كەتتى ئېپال‪ ،‬ئەتراتىىدنكى‬ ‫ئادەمپەرنىج قانداق ئويالب قېپىشىنىمۇ خىيالىغا كەلتەرمىدر‪.‬‬ ‫داۋند بۇ گەتنى ئا پىماسىقا سىېپى‪ ،،‬دەۋاتقانپىرننىج ئېغىر مەسىىپە‬ ‫ئىكەنپىكىنى دە سىىگە ‪ ،‬سىۆزننى داۋامالشىتۇردر‪ -،‬سىېنى ئەيبپىمەيمەن‪،‬‬ ‫گۇنىاھ مەنىدە‪ .‬سىىىىېنىىج بىپەن كىارنن بولمىىدر‪ ،‬شىىىىۇنىىج بىپەن سىىىىەن‬ ‫غەمخورلۇق ۋە مۇھەببەتنى باشقا يەردنال ئىزدندنج‪.‬‬ ‫ئېپال بېشىىىنى ئېگى‪ ،،‬ئالدندنكى قەدەھكە قارندر‪ ،‬ھاراقنىج رە گى‬ ‫قىزن‪ ،‬ياقۇتتە چىرايپى بولۇب‪ ،‬ئۇنىڭدا ۋالىپداب تۇرغان نۇرالر كىشىگە‬ ‫قانداقتۇ نۇردە سىىىىوزۇلغان چىغىر يولنى ئەسىىىىپىتەتتى‪ ،‬بەلكى بۇ يەردە‬ ‫ھەقىقەتەن باشىىىقا يەرگە بارندنغان بىر يو بار ئىدر‪ ،‬شىىىۇ تاتتا ئۇنىج بۇ‬ ‫يولنى تېپى‪ ،‬قېچى‪ ،‬كەتكەسى كېپىېاتاتتى‪.‬‬ ‫داۋنىدمۇ ىمىى‪ ،‬قىالىدر‪ ،‬ئىككەيپەننىىج ئىارنسىىىىىىدنكى كۆر نمەس تىام‬ ‫ئىىگىىزلەب كەتىكەن بىولىۇب‪ ،‬خىېىپىىغىىچە بىىر‪-‬بىىرنىگە گەب قىىپىشىىىىىمىىا‬ ‫ئولتۇردر‪.‬‬ ‫‪278‬‬

‫__ سىىىىېنى كەچەرنمەن ئېپال‪ -،‬دتىدر داۋنىد ئىاخىرنىدا‪ -،‬شىىىىۇنىداقال‬ ‫سىىىىېنىڭمۇ مېنى كەچەر شىىىىە نى ئەمىد قىپىمەن‪ .‬ئۆتكەن ئى ئۆتتى‪،‬‬ ‫ئەمدر ھەممىنى ئۇنتۇب تۇرمۇشىمىزنى يېڭىدنال باشپىېااليپى‪.‬‬ ‫ئېپالنىىج ئىاغزنغىا شىىىىۇنچە كۆب گەب كەلىدنكى‪ ،‬ئېرننى ىت ازا تىپالب‪،‬‬ ‫نەچچە يىپدنال بېرر ئۆزننى ئالداب كەلگەنپىكىنى‪ ،‬ئەزنز بىپەن دوسىىىىتانە‬ ‫خە يىېىزنشىىىىىشىىىىىالرنىىىج داۋنىىد ئىۆتىكىەزگەن خىىاتىىالىىقىالرغىىا ھەرگىىز‬ ‫ئوخشىىمايدنغانپىقىنى دەب قويغۇسىى‪ ،‬ۋاقىراب‪ -‬اقىرنغۇسى‪ ،‬گەتنى ئۆزنگە‬ ‫قايتۇرۇب بەرگەسىى كەلدر‪ .‬ئەمما بۇنداق قىپما ‪ ،‬كالپىسىىغا كەلگەن ئەڭ‬ ‫ئاددني گەتنى قىپدرئ‬ ‫__ ئۇنداقتا سىېنىج ئىشىپىرنڭنى قانداق قىپىمىز ئۇنىمۇ ئۆتمەشىكە‬ ‫قالدۇرامسەن‬ ‫بۇ چىاغىدا كەتكەچى قىز بۇيرۇتقىان نەرسىىىىىپەرنى كۆتەر ب‪ ،‬چىرايىغىا‬ ‫كەلكە يەگەرتەب يېتىى‪ ،‬كەلىدر‪ .‬ئېپالمۇ‪ ،‬داۋنىدمۇ ئۆزلىرننى تۇتۇۋتپىى‪،،‬‬ ‫كەتكەچى قىزنىج تائامالرنى شىىرەگە قويۇشىىغا ىمجىا قاراب تۇرۇشىتى‪.‬‬ ‫قىز كەتكەندنال كېيىال‪ ،‬داۋند ھورر چىقى‪ ،‬تۇرغان تائامالرنىج ئەستىدنال‬ ‫خوتۇنىغا ئەيبپەش نەزەرندە تىكىپدرئ‬ ‫__ دتمە ‪ ،‬بارلى مەسىىىىپە شىىىۇمىدر مەندنال ئىنتىقام ئالماقچى‬ ‫بولدۇڭ‪ ،‬شۇنداقمۇ قەدنرلىكىن‬ ‫__ يىىاق‪ -،‬دتىىدر ئېپال سىىىىىپىىايىپى بىپەن‪-،‬ئىنتىقىىام ئېپى‬ ‫دتگەندە ئارزۇيۇم يوق‪ ،‬ھەم ئۇنداق ئارزۇمۇ بولۇب باقمىدر‪.‬‬ ‫__ ئەمىسە نېمىشقا‬ ‫ئىېىپىال بىىدىىارام بىولىۇب قىولىپىىرنىنىى كىىرنشىىىىتىەر ب‪ ،‬ئىېىغىىر تىىنىىدر‪.‬‬ ‫رتسىىىىتۇرانىدنكى ىمى ئىادەم ۋە نەرسىىىىىپەر گويىا ھەرنكەتتىال توختىغىان‪،‬‬ ‫كەتكەچىدنال ئاشىىىىپەزگىچە‪ ،‬ياندنكى خېرندارالردنال ئەينە ئېدنشىىىىتىكى‬ ‫بېپىقالرغىچە ھەممىسى ئۇنىج سۆزنگە دنققە قىپىېاتقاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫__ ئىش ‪ _...‬دتدر ئېپال ئاخىرندا‪ -،‬مەن ئەزنزگە ئاشى بولدۇم‪.‬‬ ‫__ ئۇ ئىادەمنى تونۇمىا تۇرۇب‪ __...‬دتىدر داۋنىد ئېتىراز بىپىد ر ب‪-،‬‬ ‫سىىىىەن ئۇ ئىادەمنى قىانچىپىىك بىپىسىىىىەن‪ ...‬ئېھتىمىا ئۇ بىر روھىي‬ ‫كېسە ‪...‬‬ ‫__ ئۇنى تونۇشىىىىقىىا كۆب نەرسىىىىە كەتمەيىىدۇ‪ ،‬مەن ئۇنىىىج ئۆزننى‬ ‫كۆر ۋاتىمەن‪.‬‬ ‫ئېپال ئېرننى بۇ گەتكە كەلىىدۇ‪ ،‬مەسىىىىخىرە قىپىى‪ ،‬قىاقىاخالب كەلىىدۇ‬ ‫ياكى سىىىىېسىىىىى گەتتىال بىرنى قىپىدۇ دەب ئويپىغانىدر‪ ،‬ئەمما ئۇنداق‬ ‫‪279‬‬

‫بولمىىدر‪ .‬ئىاچچىقپىنى ئۇ يىاقتىا تۇرسىىىىۇن‪ ،‬بىر ئېغىز گەتمۇ قىپمىىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بېشىىىىىنى كۆتەر ب‪ ،‬ئۇنىج ھەسىىىىرەتكە تولغان چىرايىنى كۆردر‪ .‬بۇ‬ ‫چىاغىدا ئېپال بىپىدنكى‪ ،‬ئىنتىقىام‪ ،‬غەزەب‪ ،‬شىىىىەھېە دتگەنپەر ئېرر ئەچەن‬ ‫چەشىىنىشىپىك نەرسىىپەر ئىدر‪ ،‬ئەمما ئىشى ‪ ...‬ئىشى باشىقا نەرسىە ئىدر‪.‬‬ ‫ئىشىىى ‪ ،‬داۋندنىج ئۆز خوتۇنىدنال‪ ،‬يەنى شىىىۇنچە يىپدنال بېرر ئىشىىى ‪-‬‬ ‫مۇھەببەتكە قارشىىىىى گەب قىپىېاتقان‪ ،‬مۇھەببەتنى كەمسىىىىىتى‪ ،،‬چەتكە‬ ‫قېقىېاتقان بىر ئايالدنال ئا الشنى ئارزۇ قىپغان ئەڭ ئاخىرقى سۆز ئىدر‪.‬‬ ‫__ ئەمما ئە بالىمىز بار‪ -...‬دتدر داۋند تىترە گە ئاۋازدا‪.‬‬ ‫__ شىۇنداق‪ ،‬ئە بالىمىز بار‪ ،‬ئەچىپىسىىگە ئامراقمەن‪ -،‬دتدر ئېپال‬ ‫تەگەلەب‪ ،‬مىىا پىيىىىدا بىر كۆكەش تومۇر تەيىىدا بولىىدر‪ -،‬ئەممىىا ئەزنزگە‬ ‫ئاشى بولدۇم‪...‬‬ ‫__ بولىدر قىى‪ ،،‬شىىىىۇ گەتنى تىپغىا ئىالمىا‪-،‬دتىدر داۋنىد ئىاچچىقالب‪،‬‬ ‫ئاندنال قەدەھتىكى ھاراقنى بىرال كۆتەر ب ئىچىېتتى‪ ،،‬شىىىىىرەگە بارمىقى‬ ‫بىپەن بىر نەرسىپەرنى سىزن‪ ،،‬قايتىدنال تىنچالنماقچى بولدر‪.‬‬ ‫__ خاتالىقىمنى بىپىمەن ئېپال‪ ،‬سىېنى ئازابالب قويدۇم‪ .‬ئەمما شىۇنى‬ ‫بىپى‪ ،‬قالغىنكى‪ ،‬سىىېنى سىىۆيەشىىتىال ھېچقاچان ۋاز كېچى‪ ،‬باقمىدنن‪.‬‬ ‫ۋەدە قىپىمەنكى‪ ،‬بۇندنال كېيىال سىا ا سىادن بولىمەن‪ .‬ئەگەر باشىقىالردنال‬ ‫مۇھەببە تەلەب قىپسىىاڭ خاتالىشىىىسىىەن‪ .‬ھېچكىن سىىېنى مەنچىپىك‬ ‫ياخشى كۆرمەيدۇ‪ ،‬بىپەمسەن‬ ‫__ باشىىقىالردنال بىر نەرسىىە ئىزدەۋاتقىنىن يوق‪ -،‬دتدر ئېپال‪ ،‬ئەمما‬ ‫بۇ گەتنىى ئېىرنگە ئەمەس‪ ،‬ئۆزنگە بەكرە دەۋاتىىاتتىى‪ ،‬نېىمە دەۋاتقىنىنىى‬ ‫بىپمەسىىىىتىال‪ ،‬گېپىنىج باش‪-‬ئاخىرر يوقال گۇ ۇرلىدرئ رۇمى دەيدۇكى‪،‬‬ ‫ئىشى سىىرتتا تېپىپىدنغان نەرسىە ئەمەس‪ ،‬ئىچىمىزدنال كېپىدۇ‪ .‬بىزنىج‬ ‫ئىشىىىمىز تەقە ‪ ،‬بىزنى ئىشىىقتىال توسىىۇب قويىدنغان بارلى نەرسىىىپەرنى‬ ‫ئەمەلدنال قالدۇرۇش‪.‬‬ ‫__ بولدر بەسې‪ -،‬دەب چېچىپدر داۋند‪ -،‬ھوشىىىىۇ نى تاب‪ ،‬سىىىىەن‬ ‫بۇنداق ئەمەسىىتىج‪ ،‬ئۆزە نى ئۆزەڭ ئالداۋاتىسىىەن‪ ،‬ئويۇن ئويناۋاتىسىىەن‪.‬‬ ‫قولۇ دا شېدىر كىتابپىرر‪ ،‬كالال دا خىيالالر‪ ...‬بولدر قى‪ ،‬ئەمدرې سەن‬ ‫بۇنداق‪ ...‬رومانتىك ئايا ئەمەسې‬ ‫ئېپال قوشىىىىۇمىسىىىىىنى تەر ب قىاراتال قىالىدر‪ ،‬بۇ گەتنى بىر يەردە‬ ‫ئىا پىغىانىدە قىالتتى‪ .‬ئۆتكەنىدە ئۆيىدنكى ئىاشىىىىخىانىىدا چوڭ قىزننى‬ ‫«رومىانتىىك» دەب ئەيبپىگەنىىدر‪ ،‬ئەمىدر بۇ گەب چەمبەردە ئىايپىنىى‪،‬‬

‫‪280‬‬

‫كېپى‪ ،،‬ئۆزنگە يېنىېاتاتتى‪ .‬ئۇ ئورۇندۇقىنى ئارقىغا تارتى‪ ،،‬سىالكېتكىنى‬ ‫بىر چەتكە قويدر‪.‬‬ ‫__ ئەمدر ئۆيگە كەتسىىە بوالمدۇ ‪ -‬دتدر ئاسىىتاغىنە‪-،‬ئىشىىتىھايىن‬ ‫قالمىدر‪.‬‬ ‫ئۇالر ئۆيگە كەلگىچە بىر ئېغىز گەب قىپىشىىىىمىىدر‪ ،‬ئۆيگە كېپىى‪،‬‬ ‫ئىايرنن كىارنېاتتىا يېتىشىىىىتى‪ ،‬بىر‪-‬بىرنگە يېقىال كەلمىىدر‪ .‬ئەتىسىىىىى‬ ‫ئەتىگەندە ئېپال ئورنىدنال قوتۇتال ئەزنزگە دەردننى تۆكەب ئۇزۇن خە يازدر‪.‬‬ ‫تۇيۇقسىز ئۆزگىرن‪ ،،‬تەسىادنپىيپى تەسىىنى ئالغاچقا‪ ،‬بۇنى ئەزنزگە‬ ‫ى‬ ‫ئىشىالر‬ ‫بىپد ر ب قويۇش كېرە ئىدر‪.‬‬ ‫مۇتەئەسسىپ‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-2‬ئاي‬ ‫كۆرمىگەنىدۇق‪ ،‬سىىەن ئا پىدنڭمۇ ئۇ ئىشىىنى‬

‫__ بۇنداق رەسىىېالى‬ ‫شەيخ ياسىال‬ ‫بۇنى ھايا ان بىپەن سىورنغان كىشىى تالىپپىرنمدنال بىرننىج دادنسىى‬ ‫بولغان سېېەتچى ئابدۇلال ئىدر‪.‬‬ ‫ىخىىانى غىى ا‬ ‫ى‬ ‫__ رۇمىى تىەنىەگىەن يەھىۇدنىي مەھەلىپىسىىىىىىىدنىكىى بىىر مەي‬ ‫بېرنپتىمى ې‪ -‬دتدر ئۇ قوشۇمچە قىپى‪.،‬‬ ‫__ ئا پىما قالىمەنمۇ‪ ،‬ئا پىدنن‪-‬دتدنن‪ -،‬ئەمما بۇنىڭغا سىپەردە‬ ‫ھەيران قالمىدنن‪.‬خوتۇنى ئەسىىىپىدە خىرنسىىىتىدان‪ ،‬ئەڭ يېقىال دوسىىىتى‬ ‫ئېنى كىاتىر بول ىغ ان ئىادەمىدنال يەنە نېمىنى كەتمەكچىىدنڭالر يەنە نېمە‬ ‫بولماقچىدر‬ ‫ئابدۇلال بېشىنى لىڭشىتتىئ‬ ‫__ توغرا ئېيتتىال ھەزرە ‪ ،‬مۇشىىۇنداق بولىدنغانپىقى ئېنىقكەن‪ ،‬بىز‬ ‫بۇنى بايقىيالماتتۇق‪ ،‬بىپگەن بولساقتۇق كاشكى‪.‬‬ ‫يېنىمىزدنال ئۆتكەنپەر گېپىمىزگە قۇالق سىىىېپىشىىىتى‪ ،‬ھەممە ئادەم‬ ‫دەھشىىىەتكە چۆمەب‪ ،‬غەزەبكە تولغانىدر‪ .‬بىرسىىىى قوتۇب «رۇمىنى امەگە‬ ‫كىرگەزمەيپى‪ ،‬ئۇ يەردە ئەمدر ۋەز سىىىىۆزلىمىسىىىىۇن» دتدر‪ ،‬يەنە بىرسىىىىى‬ ‫«ھەممەيپەننىىىج ئىىالىىدنغىىا كېپىىى‪ ،‬تەۋبە قىپسىىىىۇن‪ ،‬ھىىارامغىىا يېقىال‬ ‫يولىمايدنغانپىقى ھەققىدە ۋەدە بەرسىىىۇن‪ ،‬بولمىسىىىا قەتدىي كەچەرمەيپى»‬ ‫دتدر‪.‬‬

‫‪281‬‬

‫__بۇالرنىج ھەممىسىىىىى ئاقماس گەب‪ ،‬شىىىىەمسىىىىنىمۇ‪ ،‬رۇمىنىمۇ بۇ‬ ‫شىىىىەھەردنال تىاالش كېرە ‪-،‬دتىدنن‪ -،‬مېنىڭچە‪ ،‬بۇنى قىانىداق قىپى‬ ‫ھەققىدە مەسپىھەتپەشكىنىڭالر ياخشى‪.‬‬ ‫ئۇالر بېشىىىىىنى لىڭشىىىىىتتى‪ ،‬قىارنسىىىىىام گەب ئۇزنراب كەتكەدە ‪،‬‬ ‫مەدرنسىىىتىكى دەرنسىىىكە كېچىكى‪ ،‬قالىدنغانپىقىمنى ئېيتى‪ ،،‬يولۇمنى‬ ‫داۋام ئەتتىن‪.‬‬ ‫خېپىىىدنال بېرر‪ ،‬رۇمىنىىىج گۇمىىانپى يېرر بىىار دەب ئوياليتتىن‪،‬‬ ‫كەنپەرنىىج بىرنىدە ئۇنىىج ئىاشىىىىكىارنپىنىشىىىىىنى ئەمىىد قىالتتىن‪ .‬ئەممىا‬ ‫بۇنچىپىىك بولۇب كېتىىدنغىانپىقىنى مەنمۇ ئويالب بىاقمىغىانىىدنن‪ .‬نەغمە‪-‬‬ ‫ناۋالى مەيخانىپەردە ئۇنىج شىىاراب شىىىشىىىپىرنگە ئېسىىىپىشىىى مېنىمۇ‬ ‫ھەيران قالدۇردرې ۋا ھاراقكەشې رۇمىنىج بۇ ھالغا كېپى‪ ،‬قېپىشىدنكى‬ ‫ئاسىىاسىىپى سىىەۋەب شىىەمسىىتۇر‪ ،‬ئۇ يوقالسىىا رۇمى دەرھا ئۆزنگە قايتىدۇ‪،‬‬ ‫دتيىشىىىدۇ‪ .‬مەن ئۇنداق قارنمايمەن‪ .‬شىىەمر خەتەرلىك تىكىر قىپىدنغان‬ ‫بۇزۇق ئىادەم‪ ،‬بۇنىڭىدنال قىپچە گۇمىانالنمىايمەن‪ .‬ئۇ رۇمىنىىج كىالپىسىىىىىنى‬ ‫قايدۇردر‪ ،‬بۇنىڭغىمۇ ئىشىىىنىمەن‪ .‬ئەمما ئاسىىاسىىپى مەسىىىپە شىىۇكى‪،‬‬ ‫شىەمر نېمىشىقا باشىقا ئالىمالرنى ئازدۇرالمايدۇ مەسىىپەن‪ ،‬ئۇنىج نېمىشىقا‬ ‫ما ا چىشىى تاتمايدۇ تەيغەمبەر ئەلەيھىسىسىاالم بىكار ئېيتمىغانئ «كىشىى‬ ‫دوسىىىتىنىج دننى ئەسىىىتىدە بولۇب قالىدۇ‪ ،‬شىىىۇ ا بىر كىن ئۆزننىج كىن‬ ‫بىپەن دوسىىىا بولغانپىقىغا قارنسىىىۇن»‪ .‬ئە ىبا مەۋالنا نېمىشىىىقا دنققە‬ ‫قىپمىايىدۇ دتمە ‪ ،‬ئۇ كۇترنپىققىا بۇرۇنىدننال ھىازنرلىنىى‪ ،‬بولغىان‪ ،‬كورا‬ ‫يۇمىالب ‪-‬يۇمىالب ئۆزننىج تۇۋنقىنى تاتقان‪ .‬مەۋالنا بىپەن شىىىەمر بىر‪-‬‬ ‫بىرنگە تەۋقۇلداددە ئوخشىشىدۇ‪.‬‬ ‫شىەمر «ئۆلىماالر سىىياھ ئىزلىرندا‪ ،‬سىوتىالر بولسىا ئىشىقنىج ئاياغ‬ ‫ئىزلىرندا ياشىايدۇ» دەيمى ‪ ،‬بۇ قانداق گەب ئەمدر ئېنىقكى‪ ،‬شىەمسىكە‬ ‫كۆرە‪ ،‬ئۆلىماالر گەتال قىپىدۇ‪ ،‬قائىدە چىقىرن ۋە ئۇالرنى يېزن‪ ،‬قالدۇرۇش‬ ‫بىپەن ئاۋارە‪ .‬سىىوتى بولسىىا ھايا دولقۇنپىرندا ياشىىايدۇ‪ .‬شىىۇنداقمۇ دەب‬ ‫تىۇرايىپىى‪ ،‬رۇمىىمىۇ ئىىالىىن ئەمەسىىىىمىۇ يىىاكىى ئىۇ ئىۆزنىنىى بىىزدنىال ئىىايىرنىن‬ ‫ھېسابالمدۇ‬ ‫ھە ‪ ،‬ئۇ شىىىەمر دتگەن تەسىىىەندر مېنىج سىىىىنىپىمغا كىرندنغان‬ ‫بولسىىا‪ ،‬ئۇنى چىېنننى قوغپىغاندە قوغاليتتىن‪ .‬بۇ يەردە قااليمىقان گەب‬ ‫سىىىېتىشىىىىغا قەتدىي يو قويمايتتىن‪ .‬بىراق‪ ،‬مەۋالنا نېمىشىىىقا بۇنداق‬ ‫قىپمايدۇ نېمىشىقا شىەمر نېمە دتسىە شىۇنى قىپىدۇ چەنكى ئۇمۇ شىەمسىكە‬ ‫ئوخشىىاش‪ .‬ئىككىپىسىىىنىج ئوخشىىاش رەختتىال كېسىىىپگەنپىكى كۆر نەب‬ ‫‪282‬‬

‫تۇرنىدۇ‪ .‬مەۋالنىانىىج خوتۇنى خىرنسىىىىتىدىان ئىكەنىدۇق‪ ،‬قىانىداق بولغىان‪،‬‬ ‫كېيىال مۇسىىىىۇلمىان بولغىانمى ‪ .‬نېمە بولسىىىىىا بولمىامىدۇ ئەممىا ئۇنىىج‬ ‫قېنىدنكى خىرنسىىتىدانپى ئوغپىغا ئۆتىدۇ‪ .‬ئەتسىىۇسىىكى‪ ،‬شىىەھەر خەلقى‬ ‫خىرنسىىتىدانپى تەھدنتىگە سىىە قاراۋاتىدۇ‪ .‬بىپپە ياشىىاب كېتىېاتىمىز‪،‬‬ ‫بۇنىج نېمى يامىنى دتيىشىدۇ‪ .‬بۇنچە ساددا كىشىپەرگە ھەر قېتىن شۇنى‬ ‫دەب قويغۇم كېپىدۇئ‬ ‫سىۇ بىپەن زەيتۇن يېغى ئارنپىشىامدۇ بىر تامچە سىۇ بىپەن بىر تامچە‬ ‫ياغنىج ئارنالشىىىقىنىنى كۆرد مۇ مۇسىىىۇلمانالر بىپەن خىرنسىىىتىدانالرمۇ‬ ‫شىىىىۇنچىپىك ئارنپىشىىىىااليدۇې بىپپە ياشىىىىىشىىىىى مۇمكىال‪ ،‬ئەمما ھەرگىز‬ ‫قېتىاللمايدۇ‪.‬‬ ‫مەۋالنىا مەن بىپگەنىدنال بىاشىىىىالب نىامۇسىىىىۇلمىانالرغىا ئىاالھىىدە ھوقۇق‬ ‫بەردر‪ ،‬ئاز سىىىانپى مىپپەتپەرگە يو قويدر‪ .‬ئازنزخارنتون مۇناسىىىتىرنغا‬ ‫تىا ‪-‬تىا بېرنى‪ ،‬دۇئىا قىپىى‪ ،‬كېپىىدنغىانپىقىنى بىپمەيىدنغىان ئىادەم يوق‪.‬‬ ‫بىر مۇسىىۇلماننىج ئۇ يەردە نېمە ئىشىىى بار تېخى مۇناسىىتىرنىج تاتاسىىى‬ ‫بىپەن زن مۇنىاسىىىىىېە ئورنىاتتى‪ .‬ئومۇمەن ئېيتقىانىدا‪ ،‬ئۇ كىاتىرالر بىپەن‪،‬‬ ‫ياكى مۇسىىۇلمانپىقى گۇمانپى دەرۋنشىىپەر بىپەن دوسىىا بولدر‪ .‬بۇنىڭدنال‬ ‫مەن رۇمىنى ئەسىىپىدنال گۇمانپى دەب قارنغانىدنن‪.‬مانا ئەمدر ئۇ شىىەمر‬ ‫دتگەن شىىىۇ ئالىجوقى سىىىۆزلەيدنغان ئادەمنى ئۆيىدە تۇرغۇزغاندنال باشىىىالب‬ ‫ھەق يولدنال تەتەنپە ئازدر‪ .‬ھەر كەنى تالىپپىرنمنىئ « شىەيتانغا قارشىى‬ ‫ھوشىىىيار تۇرۇ الر‪ ،‬ئىبپىر سىىىىپەرنى ئالداشىىىقا ھەر ۋاقىا تەييارې» دەب‬ ‫ئاگاھالندۇرۇب تۇرنمەن‪.‬‬ ‫شىىەمر دە سىىەرنيەلىك شىىەيتان‪ ،‬رۇمىنى مەيخانىغا ئەۋەتكىنى ئۇ‪،‬‬ ‫بىچىارننى قىانىداق قىايىى‪ ،‬قىپغىانپىقىنى بىر ئىالالھ بىپىىدۇ‪ .‬تىا ئىادەمپەرنى‬ ‫ئازدۇرۇب گۇناھ قىپدۇرۇش شەيتاننىج ھەنىرر ئەمەسمۇ‬ ‫شىىەمسىىنىج ناماز ئوقۇمايدنغانپىقىنى بۇرۇنال ئا پىغانىدنن‪ .‬تەيغەمبەر‬ ‫ئەلەيھىسىسىاالمغا سىوتى بەسىتامى دتگەن ئۇ ئادەتتىكى سىوتىنى سىېپىشىتۇرسىا‬ ‫قانداق بولىدۇ «مەن ئۆزەمنى مەدھىيەلەيمەن‪ ،‬شىىىان‪-‬شىىىەرنپىن نەقەدەر‬ ‫يەكسىىە ې» دتگەن‪ ،‬ئاندنال نومۇس قىپما «نەتسىىىمنى سىىوققان تۆمەرچى‬ ‫مەنې» دتگەن سىوتى شىۇ ئەمەسىمىدر ئۇ ھەتتا «كەئبىنى تاۋاب قىپغىپى‬ ‫باردنن‪ ،‬قارنسىىام كەئبە مېنى تاۋاب قىپىېتتىپتۇ» دتگەن‪ ،‬بۇ قانداق گەب‬ ‫بۇالر كۇترنپى بولما نېمە‬ ‫بۇ قانداق ەرئە‬ ‫شەمر تەبرنزر ھۆرمە بىپەن تىپغا ئالىدنغان زا مانا مۇشۇنچىپىك‬ ‫ئادەم‪ .‬دتمەككى‪ ،‬شەمسمۇ بەستامىغا ئوخشاشال مۇناتى ‪.‬‬ ‫‪283‬‬

‫شىۇنداقتىمۇ شىەھەر خەلقى ھەقىقەتنى كۆر شىكە باشىپىدر‪ .‬شىەمسىنى‬ ‫ئەيبپەيىىدنغىىانالر كەنىىدنال كەنگە كۆتىيىېاتىىىدۇ‪ ،‬ئۇ توغرۇلۇق ھەر خىىى‪،‬‬ ‫گەتپەرنى قىپىېاتىىدۇې ئۇ گەتپەرنى ئىا الب مەنمۇ بەزنىدە ھەيران قىالىمەن‪.‬‬ ‫ھاممامالردا‪ ،‬مەيخانىالردا‪ ،‬ئېتىزالردا‪ ،‬باغالردا كىشىىىپەر شىىەمسىىنى تىپالب‬ ‫يەرمەكتە‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫شىىىىۇالرنى خىيا قىپغا مېڭى‪ ،‬مەدرنسىىىىكە بۇرۇنقىدنال كېچىكى‪،‬‬ ‫باردنن‪ .‬سىىىىىنىپنىج ئىچىگە ئالدنراش كىرن‪ ،‬بىر قەدەم ما ا‪-‬ما ما بۇ‬ ‫يەردە بىر ئى بولغانپىقىنى ھېر قىپدنن‪ .‬تالىپپىرنن سىىىىېپىنچا دنېاندا‬ ‫چازا قۇرۇب رە ‪-‬رتتى بىپەن ئولتۇرغان بولۇب‪ ،‬ھەممىسىى ىددنيپىشىى‪،،‬‬ ‫ىمى‪ ،‬كېتىشكەنىدر‪.‬‬ ‫ئە مە يېگەن بۇلبۇلدە‬ ‫بۇنىىج سىىىىەۋەبىنى دەرھىا بىپىدنن‪ .‬ئوچۇق دترنزننىىج يېنىىدا بىرر‬ ‫د مبىسىىىىىنى تامغا تىرەب قاراب تۇراتتى‪ .‬چېچى يوق‪ ،‬سىىىىىدام يەزندنكى‬ ‫ھاياسىىزالرچە تەبەسىسىۇم بىپەن ما ا تىكىپگەن ئادەم دە شىەمر تەبرنزر‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫__ ئەسىسىاالمۇ ئەلەيكۇم شىەيخ ياسىىال‪ _،‬دتدر ئۇ ئۆينىج ئۇ تەرنپىدنال‬ ‫ساالم بېرن‪ -،،‬بىز سېنى ساقالۋاتاتتۇق‪ ،‬كېچىكى‪ ،‬قالدنج‪.‬‬ ‫ئۇنىڭغا سىىىاالمىغا اۋاب بېرەيمۇ بەرمەيمۇ دەب ئىككىپىنى‪ ،‬قالدنن‪،‬‬ ‫ئاخىرندا اۋاب بەرمە ‪ ،‬تالىپپىرنمنى سوراققا تارتتىنئ‬ ‫__ بۇ ناكەس بۇ يەردە نېمە ئى قىپىدۇ نېمىشىىىىقا ئۇنى سىىىىىنىپقا‬ ‫كىرگەزد الر‬ ‫تالىپپىرنمنىج ھېچقايسىىىسىىى اۋاب بەرمىدر‪ ،‬ھەممىسىىى بىدارام‪،‬‬ ‫تەرنشىىىىان ئىدر‪ .‬بۇ ىمجىتپىقنى شىىىىەمر بۇزدر‪ ،‬ئاۋازننى قويۇۋتتى‪،،‬‬ ‫تەرگەنپە ‪ ،‬ئەسەبىيپىك بىپەن ما ا مىقتە قادنپى‪ ،‬مۇنداق دتدرئ‬ ‫__ تالىپپىرنڭنى ئەيبپىمە شىەيخ ياسىىال‪ ،‬گېپىج بولسىا ما ا دە‪ .‬بۇ‬ ‫ئەتىگەندە كوچا الردنال ئۆتەب كېتىېاتاتتىن‪ ،‬مۇشىىىۇ مەدرنسىىىكە كىرن‪ ،،‬بۇ‬ ‫شىىەھەردە ما ا ئەڭ ئۆ ئادەمنى زنيارە قىپى‪ ،‬ئۆتە ‪ ،‬ئارقامدنال قىپغان‬ ‫گەتنى ئالدنمدنمۇ دتيەلەمدۇ قانداق‪ ،‬كۆر ب باقا دتدنن‪.‬‬

‫‪284‬‬

‫تالىپ ھۈسام‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-2‬ئاي‬ ‫سىىىنىپتا مولالم مەشىىەكتە ئولتۇرۇب ئۇسىىتازنمىزنى سىىاقالۋاتقاندا‬ ‫ئىشىىكتىال شىەمسىى تەبرنزننىج كىرگىنىنى كۆر ب تاتپاراق بولۇب‪ ،‬بىر‪-‬‬ ‫بىرنمىزگە قاراب ھۇدۇقۇب كېتىشىىتۇق‪ .‬بۇ ئادەم توغرۇلۇق يامان گەتپەرنى‬ ‫كۆب ئا پىغان ئىدۇقكى‪ ،‬ئەلېەتتە تولىسىىىىنى ئۇسىىىتازنمىزدنال ئا پىغان‪،‬‬ ‫ئۇنىج ئالدنمىزدا تەيدا بولغىنىنى كۆر ب چۆچەب كەتتۇق‪ .‬شەمر كېپىپال‬ ‫بىزگە ئىازادە‪ ،‬دوسىىىىتىانە مۇئىامىپە قىپىدر‪ ،‬ھەر بىرنمىزگە ئىايرنن سىىىىىاالم‬ ‫بەرگەندنال كېيىال‪ ،‬شىىىىەيخ ياسىىىىىال بىپەن بىر ئاز سىىىىۆھبەتپەشىىىىكىپى‬ ‫كەلگەنپىكىنى ئېيتتى‪.‬‬ ‫بىر ئى چىقىدنغان بولدر دەب ئەنسىرەبئ‬ ‫ھە‪ ..‬شىىىەيخ ياسىىىىال سىىىىنىپقا باشىىىقا ئادەمپەرنىج كىرنشىىىىنى‬‫خالىمايدۇ‪-،‬دتدنن‪ -،‬ھازنر ئەمەس‪ ،‬كېيىنرە كېپى‪ ،‬تارا الشىىىسىىىىڭىز‬ ‫ياخشى بوالرمىكى‪...‬‬ ‫__ ئىىاتىرنال يىگىىىا‪ ،‬بۇ گەتنى دەب قويغىنىڭغىىا رەھمە ‪ -،‬دتىىدر‬ ‫شىىىىەمر‪ -،‬ئەممىا بەزر مەسىىىىىپىپەرنى ھە قىپى ئەچەن بىرەر ئى‬ ‫چىقمىسا بولمايدۇ‪.‬‬ ‫كالالمدنكىنى بىپىېالدنمۇ نېمە شىىىەمسىىىنى ئادەمپەرنىج خىيالىنى‬ ‫بىپىېالىدنغان ئاالھىدنپىكى بار دەۋاتاتتى‪.‬‬ ‫__ ئەنسىىىىىرنمە الر‪ ،‬ئۇسىىىىتازنڭالر بىپەن سىىىىۆھبىتىمىز بىر دەمدە‬ ‫تەگەيدۇ‪ -،‬دەب ئىزاھالب قويدر ئۇ‪.‬‬ ‫يېنىمدا ئىرشىىىاد ئولتۇراتتى‪ ،‬قۇلىقىمغا يېقىال كېپى‪ ،‬تىچىرلىدرئ‬ ‫چىرايىغا قارا‪ ،‬سىنىپىمىزغىچە كەتتۇې ئېنىقال ‪ ،‬سەرنيەنىج شەيتانى‪.‬‬ ‫بېشىىىمنى لىڭشىىىتقان بولسىىاممۇ‪ ،‬ئۇنىڭدنال شىىەيتانغا ئوخشىىايدنغان‬ ‫بىرەر ھىالەتنى كۆرمىىدنن‪ .‬مىا ىا بەرگەن تەسىىىىىرر‪ ،‬ئۇ نىاھىايىتى دۇرۇس‪،‬‬ ‫مەر ‪ ،‬ەسۇر ئادەم ئىدر‪ ،‬بۇ قارنشىمنى ئۆزەمال بىپى‪ ،‬قالدنن‪.‬‬ ‫بىر قىانچە مىنۇتتىال كېيىال شىىىىەيخ يىاسىىىىىال سىىىىىنىپقىا كىردر‪،‬‬ ‫قىاتىاقپىرر تەر ‪ ،‬تىاراكەنىدە كۆر نەتتى‪ ،‬بىر قەدەم ئىالىدنغىا مېڭىى‪ ،،‬بىر‬ ‫ايىدا تۇرۇب قالدر‪ ،‬كەتەلەلمىگەن زنيارەتچىگە‬ ‫نەرسىىىىگە تۇتالشىىىقاندە‬ ‫ھەيرانپى بىپەن قارندر‪.‬‬ ‫__ بۇ ناكەس بۇ يەردە نېمە ئى قىپىدۇ‪ ،‬ئۇنى بۇ يەرگە كىرنشكە كىن‬ ‫رۇخسە قىپدر‬ ‫‪285‬‬

‫ھەممەيپەن بىر‪-‬بىرنمىزگە قاراب قالدۇق‪ ،‬ئەمما ھېچقايسىىىىىمىز‬ ‫اۋاب بەرمە تۇرۇب‪ ،‬شىىىەمر ئالدنرنما گەب باشىىىالب‪ ،‬بۇ يەردنال ئۆتەب‬ ‫كېتىېتتىى‪ ،‬كىرگەنپىكىنى‪ ،‬كونيىادا ئۆزنگە ئەڭ نەترەتپىنىىدنغىان ئىادەم‬ ‫بىپەن كۆر شمەكچى ئىكەنپىكىنى ئېيتتى‪.‬‬ ‫__ نېمىشىىىىقىا كەلگىنىىج بىپەن چىاتىقىن يوق‪ ،‬سىىىىەن بىپەن گەب‬ ‫سىىىاتقۇدە ۋاقتىن يوق‪ ،‬قىپىدنغان مۇھىن ئىشىىىپىرنن بار‪-،‬دتدر شىىىەيخ‬ ‫ياسىال‪-،‬چىقى‪ ،‬كە ‪ ،‬ھازنر دەرس باشاليمىز‪ ،‬ماڭ‪ ،‬ماڭ‪ ،‬چاققان بو ‪.‬‬ ‫__ مەن بىپەن يەزتۇرانە تارا پىشىىشىنى خالىمايدنكەنسىەنۇ‪ ،‬ئارقامدنال‬ ‫توختىما گەب قىپدنكەنسىىىەن‪ ،‬سىىىېنى ھېچكىن تۇتۇۋالمايدنكەن‪-،‬دتدر‬ ‫شىىىىەمر‪-،‬مېنى‪ ،‬رۇمىنى ۋە تەسىىىىەۋۋۇب يولىدنكى سىىىىوتىالرنى تىپالتال‬ ‫يەرنىدنكەنسىىىىەن‪ .‬بىز كىالال غىا كىرنېاتتىمىز‪ ،‬مىانىا ئىالىدنڭىدا تۇرۇتتىمەن‪،‬‬ ‫مەندنال سورايدنغان سوئالىج يوقمۇ‬ ‫شەيخ ياسىال يەزننى تەر شتەر ب تۇرۇب قالدرئ‬ ‫__ سىەن بىپەن تارا الشىقۇدە گەب يوق‪ ،‬بىپىدنغانپىرنمنى ئاسىاسىەن‬ ‫بىپىمەن‪.‬‬ ‫شەمر بىزگە قاراب ئاۋازننى يۇقىرنالتتىئ‬ ‫__ ئەگەر بىر ئىنسىان مەن بىپىدنغانپىرنمنىج ھەممىسىنى بىپىمەن‬ ‫دتسىىىىە‪ ،‬ئۇنى ئۇسىىىىتىاز ئەمەس‪ ،‬نىادان دتيى كېرە ‪ ،‬چەنكى بۇالر ئۆزننى‬ ‫ئەلالمە ھېساباليدۇ‪.‬‬ ‫شەيخ ياسىال ئاچچىقتىال قىزنرن‪ ،،‬بۇغدنيەكپىرر كۆتەب چىقتىئ‬ ‫__ ئۇنداقتا قېنى تالىپالردنال سىىىوراب باقايپى‪ ،‬شىىىۇ ئىككىسىىىىدنال‬ ‫قايسىىىىسىىىى ياخشىىىىئ اۋابالرنى بىپىدنغان ئارن بولغان ياخشىىىىمۇ ياكى‬ ‫كالپىسىىىىىدا سىىىىوئالدنال باشىىىىقا ھېچنېمە يوق‪ ،‬سىىىىاراڭ‪ ،‬ئازغۇن بولغان‬ ‫ياخشىمۇ‬ ‫سىىاۋاقداشىىپىرنمنىج شىىەيخ ياسىىىال تەرەتتە تۇرۇۋاتقانپىقىنى‪ ،‬ئەمما‬ ‫كۆتىنچىسىىنىج سىەمىمىي ئەمەسىپىكىنى‪ ،‬ئۇسىتازنىج نەزەرنگە چەشىەشىكە‬ ‫تىرنشىېاتقانپىقىنى سەزدنن‪ ،‬مەن بولسام سەكە قىپىشنى تالپىدنن‪.‬‬ ‫__ اۋابالرنى تەتەنپە بىپىمەن دتيى غەتپەتنىج ئىپادنسىىىىدۇر‪-،‬‬ ‫دتدر شىىەمر مەرنسىىىنى قىسىىى‪ ،،‬ئاندنال ئۇسىىتازنمىزغا بۇرۇلدر‪-،‬ئەگەر‬ ‫اۋاب تېپى ھەممىدنال ياخشى بولسا‪ ،‬سا ا بىر سوئالىن بار‪.‬‬ ‫بۇ ئەسىىنادا تاالش‪-‬تارتى نەگە بارار دەب ئەنسىىىرەشىىكە باشىىپىدنن‪،‬‬ ‫ئەمما بۇ ىددنيچىپىكنىج ئالدننى ئېپى مۇمكىال ئەمەس ئىدر‪.‬‬

‫‪286‬‬

‫قىپى ‪ ،،‬مېنى شىىىىەيتىاننىىج‬ ‫ى‬ ‫__ ئۇ يەر‪-‬بۇ يەرلەردە يىامىان گېپىمنى‬ ‫خىزمەتكارر دەتسىىىىەن‪ ،‬قېنى دەب باققىنا‪ ،‬شىىىىەيتان دتگەن نېمە ‪ -‬دەب‬ ‫سورندر شەمر‪.‬‬ ‫__ ئەلېەتتە اۋاب بېرنمەن‪-،‬دتدر شىەيخ ياسىىال ئۆزلەكىدنال كەلگەن‬ ‫تۇرسىەتنى قاچۇرماسىتىال‪-،‬ئىبراھىن دننپىرننىج ئەڭ ئاخىرقىسىى ۋە ئەڭ‬ ‫مۇكەممەلى بولغان دننىمىز شىىۇنداق دەيدۇكى‪ ،‬ئادەم ئاتا بىپەن ھەۋۋا ئانا‬ ‫شىەيتاننىج سىەۋەبىدنال ەننەتتىال قوغالندر‪ .‬ئە دادر سىەرگەن قىپىنغان‬ ‫ئىنسىىىان بولۇش سىىىەتىتىمىز بىپەن دائىن ھوشىىىيار تۇرۇشىىىىمىز كېرە ‪.‬‬ ‫چەنكى شىىىىەيتىان ھەر خىى‪ ،‬قىيىاتەتتە ىاھىان كېزنى‪ ،‬يەرنىدۇ‪ ،‬بەزنىدە بىزنى‬ ‫قىمارغا قىزنقتۇرندنغان قىمارۋاز سىىىىياقىغا كىرسىىىە‪ ،‬بەزندە گەزە ئايالغا‬ ‫ئىىايپىنىىى‪ ،‬بىزنى ئېزنقتۇرنىىدۇ‪ .‬ھەتتىىا ئۇ كەتەلمىگەن قىيىىاتەتپەرگىمۇ‬ ‫كىرنېالىىدۇ‪ ،‬مەسىىىىىپەن‪ ،‬ىاھىانكەزدر دەرۋن بولۇۋتپىى‪ ،،‬ئىالىدنمىزغىا‬ ‫چىقىشى مۇمكىال‪.‬‬ ‫شىىىىەمر بۇ ھىىاقىىارەتنىىىج چىقىشىىىىىنى ئىىالىىدنال بىپىىىدنغىىانىىدە‬ ‫كەلەمسىرندرئ‬ ‫__ نېمە دتمەكچى بولغىنىج ئېنى ‪ ،‬شىىىەيتاننى دائىن سىىىىرتتىال‪،‬‬ ‫دائىن باشقىالردنال ئىزدەش نىمدتگەن ئاسان‪-‬ھەې‬ ‫__ نېمە دتمەكچىسەن ‪ -‬دتدر شەيخ ياسىال گۇمان بىپەن‪.‬‬ ‫__ تاھ‪ ،‬شىىىەيتان سىىىەن دتگەندە ھىيپىگەر‪ ،‬يامان بولسىىىا‪ ،‬بىزنى‬ ‫ئازدۇرۇش ئەچەن دائىن ھەرنكەتپىنى‪ ،‬تۇرسىا‪ ،‬ئۆزنمىز قىپغان خاتا ئىشىالر‬ ‫تەتەيپىدنال ئۆزنمىزنى ئەيبپىشىىىىمىزنىج نېمە ھا ىتى ياخشىىىىپىقنىج‬ ‫ھەممىسىىىىى ئىالالھتىال‪ ،‬يىامىانپىقنىىج ھەممىسىىىىى شىىىىەيتىانىدنال دەب‬ ‫ياشىىىىاۋترنمىز‪ .‬ھەر ۋاقىا ئۆزنمىزدنال ھېسىىىىاب ئالمىسىىىىاقمۇ بولىدۇ‪ ،‬بۇ‬ ‫نىمدتگەن ئاسانې‬ ‫شىەمر سىۆزلەۋتتى‪ ،‬سىىنىپنىج ئىچىدە ئۇياقتىال بۇياققا مېڭىشىقا‪،‬‬ ‫ھەر بىر يېڭى سۆزننى ئۇرغۇلۇق ئېيتىشقا باشپىدرئ‬ ‫__ شىىۇ ئان‪ ،‬بىر دەقىقە بولسىىىمۇ‪ ،‬ۋۇ ۇدنمىزنىج سىىىرتىدا بىر يەردە‬ ‫يوشىۇرۇنغان‪ ،‬بىزدنال ئايرنن ياشىايدنغان ھىيپىگەر شىەيتان يوق‪ .‬قازانالردا‬ ‫بىزنى تورۇقپىتى‪ ،‬قاينىتىدنغان زەبانىيپەرمۇ يوق‪ .‬ئۇ ھالدا ئىنسىىىاننىج‬ ‫تېنىنى شىىەركەند رندنغان ئۇ بايانالر بىزگە سىىاۋاق بېرن ئەچەن بېرنپگەن‬ ‫بولسىىچۇ شىەيتان ۋە ەھەننەم بىزگە بىر ھەقىقەتنى كۆرسىىتى ئەچەن‬ ‫بىايىان قىپىنىى‪ ،،‬كېيىال بىز بۇ ھەقىقەتنى ئۇنتۇب‪ ،‬ئىايە ‪-‬ھەدنسىىىىپەرنى‬ ‫ئۆلە يادالش بىپەنال قانائەتپەنگەن بولساقچۇ‬ ‫‪287‬‬

‫شەيخ ياسىال قولپىرننى كىرنشتەردرئ‬ ‫__ نېمە ئىكەن ئۇ ھەقىقە ې‬ ‫__ ھەقىقە شىىىۇئ ئىنسىىىان شىىىۇنداق مۇرەككەب مەخپۇقكى‪ ،‬ئۆزنگە‬ ‫ەننە شىىادلىقىنىمۇ‪ ،‬ەھەننەم ئازابىنىمۇ ئېپى‪ ،‬كېپەلەيدۇ‪ .‬ئىنسىىان‬ ‫ئەڭ شىەرەتپىك مەخپۇقتۇر‪ ،‬ئۇلۇغ بولسىاق تەرنشىتىدننمۇ ئۇلۇغ‪ ،‬شىۇنداقال‬ ‫تەس بولساق ئەڭ تەس مەخپۇقالرمىز‪ .‬بۇنىج مەنىسىنى تولۇق چەشەنگەن‬ ‫بولسىىىىىاق‪ ،‬شىىىىەيتىاننى تېشىىىىىمىزدنال ئەمەس‪ ،‬ئىچىمىزدنال ئىزدنگەن‬ ‫بوالتتۇق‪ .‬بىز باشىىىىقىالرنىج خاتالىقىنى تېپىشىىىىقا ئۇرۇنما ‪ ،‬ئۆزنمىزنى‬ ‫تەكشەر ب تۇرۇشىمىز كېرە ‪.‬‬ ‫__ سىەن بېرن‪ ،‬ئۆزە نى تەكشىەر ب باققىال‪ ،‬ئىنشىائالالھ‪ ،‬كەنپەرنىج‬ ‫بىرنىدە گۇنىاھپىرنڭنىىج كىاتىارنتىنى تۆلەرسىىىىەن‪-،‬دتىدر شىىىىەيخ يىاسىىىىىال‬ ‫مەسىىخىرە قىپى‪ -،،‬ئەمما ئۆلىماالر امائەتكە كۆز‪-‬قۇالق بولۇب تۇرۇشىىى‬ ‫كېرە ‪ ،‬شۇ ا بىز ئۆزنمىزگە بە قاراب بواللمايمىز‪.‬‬ ‫__ ئۇنداقتا رۇخسىىە قىپسىىا الر بىر ھېكايە ئېيتى‪ ،‬بېرە ‪- ،‬دتدر‬ ‫شىىىەمر‪ .‬بۇ گەتنى ئاالھىدە تەلەتپۇزدا ئېيتتىكى‪ ،‬مەسىىىخىرە قىپىېاتامدۇ‬ ‫ياكى سىەمىمىيپىك بىپەن ئىجازە سىوراۋاتامدۇ‪ ،‬بىپەلمە قالدۇق‪ .‬بىزگە‬ ‫مۇنۇ ھېكايىنى سۆزلەب بەردرئ‬ ‫تۆ سىىىىودنگەر ئادەم يوق بىر مەسىىىىچىتتە ناماز ئوقۇۋاتسىىىىا‪ ،‬مەزنال‬ ‫كىرنپتۇ‪ .‬بىرننچى سىىىىودنگەر دۇئىاسىىىىىنى يېرنن توختىتىپال مەزننىدنال‬ ‫سوراتتۇئ مەزنناخۇنۇم‪ ،‬ئەزان ئوقۇلدنمۇ ياكى بىر ئاز ۋاقتىمىز بارمۇ‬ ‫ئىككىنچى سىىىىودنگەر دۇئاسىىىىىنى توختىتىپال ئۇنىڭغا دەتتۇئ سىىىىەن‬ ‫نېمىشىقا دۇئانى تولۇق قىپمايال تاراڭ سىالىسىەن‪ ،‬ئەمدر نامىزنج بۇزۇلدر‪،‬‬ ‫ماڭ‪ ،‬بېرن‪ ،‬قايتا ئوقۇې‬ ‫بۇنى ئا الب ئەچىنچى سىودنگەر گەتكە ئارنپىشىىپتۇئ ۋا سىاراڭ‪ ،‬سىەن‬ ‫نېمىشىىقا ئۇنى ئەيبپەيسىىەن ئۆزە نىج نامىزنغا قارنسىىاڭ بولمامدۇ مانا‪،‬‬ ‫سېنىج نامىزنڭمۇ بىكار بولدرې‬ ‫تۆتىنچى سىىىىودنگەر بۇنى ئىىا الب چىىىداب ئولتۇرالمىىا ئۆزنگە ئۆزر‬ ‫غۇدۇ شىىىىۇتتۇئ قارا الر ماۋۇ دۆتپەرگە‪ ،‬ئەچىپىسىىىىى نامىزننى زايە قىپدر‪.‬‬ ‫ىېەس ىگە سىالمىدنج‪ ،‬مېنى‬ ‫رەببىن‪ ،‬سىا ا مىج شىەكرنپەر بولسىۇن‪ ،‬مېنى ۋەس ى‬ ‫ئازدۇرمىدنج‪.‬‬ ‫شەمر بۇ ھېكايىنى ئېيتى‪ ،‬بولۇب‪ ،‬تالىپالرغا قاراب سورندرئ‬ ‫__ سىىپەر بۇنىڭغا قانداق قارايسىىپەر سىىپەرچە بۇ تۆ سىودنگەردنال‬ ‫نامىزر زايە كەتكەنپەر بارمۇ بولسا قايسىالر‬ ‫‪288‬‬

‫سىىىنى‪ ،‬بىر دەم تەۋرەب كەتتى‪ ،‬بەزر بالىالر ئويپنىشىىقا باشىىپىسىىا‪،‬‬ ‫بەزنپىرر گۇرۇتپىالرغىا بۆلەنەب مۇنىازنرە قىپغىپى تۇردر‪ .‬ئىاخىرنىدا ئىارقىىدا‬ ‫بىرەيپەن ۋاقىرندرئ‬ ‫__ ئىككىنچى‪ ،‬ئەچىنچى‪ ،‬تۆتىنچى سىىىىودنگەرنىىج نىامىزر مەقبۇ‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ھەممىسىى قايتىدنال ئوقۇشىى الزنن‪ .‬بىرننچى سىودنگەرال ئۆز رلە ‪،‬‬ ‫چەنكى ئۇ تەقە مەزنندنال ناماز ۋاقتىنى سورندر‪.‬‬ ‫ئىرشاد ئورنىدنال چاچراب قوتتىئ‬ ‫__ شىۇنداق‪ ،‬لېكىال ئۇ دۇئاسىىنى ئوتتۇرندنال بۆلەۋەتسىە بولمايتتى‪.‬‬ ‫مېنىڭچە تۆتىنچىسىىىىدنال باشىىىقا ھەممىسىىىىدنال سىىىەۋەنپىك ئۆتەلدر‪،‬‬ ‫تۆتىنچىسى تەقە ئۆزنگە ئۆزر گەب قىپدر‪.‬‬ ‫مەن كۆز منى قاچۇرۇب تۇرۇۋالدنن‪ ،‬ھەر ئىككى اۋابقا قوشۇلمايتتىن‪،‬‬ ‫ئەممىا بىر نەرسىىىىە دتمەسىىىىپىىك قىارارنغىا كەلگەنىىدنن‪ .‬ھىازنر بۇ يەردە گەب‬ ‫قىپسىىىىىام‪ ،‬ئېھتىمىا بىر كىمپەرنى رەنجىتىى‪ ،‬قويىاتتىن‪ .‬ئەممىا بۇ تىكىر‬ ‫كالالمغا كېپە‪-‬كەلمە ‪ ،‬شىىىىەمر شىىىىاتپىدە توختاب مېنى كۆرسىىىىىتى‪،‬‬ ‫سورندرئ‬ ‫__ سەنچۇ يىگىاې سەن قانداق قارايسەن‬ ‫ھەلقۇمۇمنى يۇتتۇم‪.‬‬ ‫__ بۇ سىىىودنگەرلەرنىج خاتالىقى بار دتيىپسىىىە‪ ،‬ئۇ نامازلىرننى بۇزۇب‬ ‫گەب قىپغانپىقى ئەمەس‪ __،‬دتدنن‪ -،‬ئاسىىاسىىپى خاتالىقى‪ ،‬ئۆز ئىشىىىنى‬ ‫تىاشىىىىالب‪ ،‬قىپغىان دۇئىالىرننىىج ھەقىقىتىگە كۆ ە بۆلمە ‪ ،‬بىاشىىىىقىا‬ ‫خىيالالرنى قىپى‪ ،‬يەر شىى ۋە ئەتراتتىكى ئىشىالرغا كىرنشىى‪ ،‬قېپىشىىدۇر‪.‬‬ ‫ئەمدر بىز قوتۇب ئۇالرنى ئەيبپىسىە ‪ ،‬شىۇ خاتالىقنى بىزمۇ سىادنر قىپغان‬ ‫بولىمىز‪.‬‬ ‫شەيخ ياسىال ىپە بولۇب گېپىمنى بۆلدرئ‬ ‫__ نېمە دتمەكچىسەن زادر‬ ‫__ دتمەكچىمەنكى‪ ،‬تۆ سىىودنگەرنىج ھەممىسىىى ئوخشىىاش سىىەۋەب‬ ‫تىەتەيىپىىىدنىال خىىاتىىالىى ئىۆتىكىەزدر‪ .‬ئەمىىدر مەن قىوتىۇب ئىۇالرنىىىج‬ ‫ھېچقايسىىسىىنى خاتا قىپدر دتيەلمەيمەن‪ .‬چەنكى ئۇالرنىج ئىشىىغا مەن‬ ‫ھۆكەم قىاللمىايمەن‪ .‬ئۇالرنىىج قىايسىىىىىسىىىىىنىىج نىامىزر مەقبۇ بولىدر‪،‬‬ ‫مەن تەقە ئۆز‬ ‫قىايسىىىىىسىىىىىنىىج مەقبۇ بولمىىدر‪ ،‬مەن نەدنال بىپە‬ ‫ئىشىىمنى بىپىمەن‪ ،‬يەنى ئۆز نەتسىىمنى تەربىيىپەب‪ ،‬قەلبىمنى تاكالشىقا‬ ‫تىرنشىمەن‪.‬‬

‫‪289‬‬

‫شىىىىەمر تەبرنزر مىا ىا قىاراب بىر قەدەم مىا ىدر‪ ،‬چىرايىمغىا ئىا ىايىى‪،‬‬ ‫مېھرنبىانپى ۋە يېقىنپى بىپەن قىارنىدنكى‪ ،‬ئۆزەمنى ئىاتىا‪-‬ئىانىسىىىىىنىىج‬ ‫ماختىشىىىغا سىىازاۋەر بولغان بالىدە خۇشىىا ھېر قىپدنن‪ .‬ئىسىىمىمنى‬ ‫سورندر‪ ،‬ېھەسامې دتدنن‪ .‬بۇ چاغدا شەمر تالىپالرغا قاراب مۇنداق دتدرئ‬ ‫__ سىاۋاقدنشىىڭالر ھەسىامدا سىوتىالرنىج قەلبى بار‪ .‬بەلكى بۇنى ئۆزنمۇ‬ ‫ئۇقمايدۇ‪ ،‬ئەمما بۇ خېمىرتۇرۇ ئۇنىڭدا بار ئىكەن‪.‬‬ ‫بۇنى ئا الب يەز م ئو ئالدر‪ ،‬ئەمدر شىىەيخ ياسىىىندنال قاتتى گەب‬ ‫ئا اليدنغان‪ ،‬سىاۋاقداشىپىرنمنىج مەسىخىرنسىىگە قالىدنغان بولدۇم‪ .‬ئەمما‬ ‫بۇ ئەندنشىىەم قانداق تېز كەلگەن بولسىىا شىىۇنداق تېز يوقالدر‪ ،‬قەددنمنى‬ ‫رۇسىىالب‪ ،‬شىىەمسىىكە قاراب كەلەمسىىىرندنن‪ .‬ئۇمۇ كەلەمسىىىرەب ما ا قاراب‬ ‫كۆزننى قىسىىىىى‪ ،‬قويدر ۋە تېخىمۇ ئۇرغۇلۇق قىپى‪ ،‬چەشىىىىەند ر شىىىىكە‬ ‫باشپىدرئ‬ ‫__ سىىىىوتىالر دەيدۇكى‪ ،‬باشىىىىقىالرغا ھۆكەم قىپى‪ ،،‬ئۇالرنى ئەيبپەب‬ ‫يەرگەنىدنال‪ ،‬ئۆزەمنى بىپە ؛ ئىابىىدالر دەيىدۇكى‪ ،‬بىاشىىىىقىالرنىىج بىارلى‬ ‫ئەيخ‪-‬نۇقسىىانپىرننى تېپى‪ ،‬چىقا ‪ .‬ئەمما شىىۇ ئېسىىىڭالردا بولسىىۇنكى‪،‬‬ ‫باشىىقىالردنال خاتالى تاتىدنغانالر كۆب ھالالردا خاتالىشىىىدۇ‪ .‬تارچە‪-‬تۇرا‬ ‫مەسىىىىىپىپەرگە ئېسىىىىىپىېتپى‪ ،،‬تەتەنپەكتىال ئايرنپىدۇ‪ .‬بىر نەچچە تەب‬ ‫دەرەخنىال كۆر ب‪ ،‬ئورمانپىقنى كۆرەلمەيدۇ‪...‬‬ ‫شەيخ ياسىال گەتكە ئارنالشتىئ‬ ‫__ تارچە‪-‬تۇرا مەسىىپىپەر دتدنڭما ئۇلىماالر بىرەر مەسىىپە ئەسىتىدە‬ ‫باشىىىقىالرنىج قاراشىىىپىرنغا دنققە قىپما ئۆتەب كېتەلمەيدۇ‪ .‬خەل ھەر‬ ‫قانداق ئىشىىتا بىزدنال تەتىېا سىىورايدۇ‪ .‬ئە ىبا‪ ،‬بۇرنۇم قانىسىىا تاھارنتىن‬ ‫سىىىىۇنامدۇ‪ ،‬سىىىىەتەردە تۇتالمىغان روزننىج قازاسىىىىىنى كېيىال تۇتۇشىىىىۇم‬ ‫كېرەكمۇ ‪ ..‬دتگەن مەسىىىپىپەر اۋابسىىىز قالسىىا بوالمتى بۇالرغا ھەنەفى‪،‬‬ ‫شىىىافىدى‪ ،‬مالىكى‪ ،‬ھەنبەلىپەر باشىىىقا‪-‬باشىىىقا اۋابالرنى بېرندۇ‪ .‬دننىي‬ ‫ئالىمالرنىج رەھبەرلىكى بولمىسا‪ ،‬خەل خاتا يولغا كىرن‪ ،‬قالىدۇ‪.‬‬ ‫شەمر مەرنسىنى بوش قىسى‪ ،‬قويدرئ‬ ‫__ ئىپىن‪-‬ئىرتانپى كىشىىىىپەر قۇرئان ئايەتپىرندنال باشىىىقىچە زوق‬ ‫ئالىدۇ‪ ،‬ئۇالرغا ئۆلىماالرنىج رەھبەرلىكى كەتمەيدۇ‪.‬‬ ‫شىەيخ ياسىىال بۇالرنى ئا الب شىۇنداق غەزەبپەندنكى‪ ،‬كۆزلىرر ئاالڭ‪-‬‬ ‫بۇلۇڭ بولۇب كەتتى‪.‬‬

‫‪290‬‬

‫__ بىزنىىىج يېتەكچىپىكىمىز كەيىى‪ ،‬بىپەن ئەمەس‪ ،‬مە بۇرنيپى‬ ‫بىپەن بولىدۇ سىوتى ھەزرە ‪ -،‬دتدر ئۇ‪ -،‬شىەرندە مۇسىۇلمانالر بۆشىەكتىال‬ ‫لەھەتكىچە ئەمە قىپىشقا تېگىشپىك قائىدنپەر توتپىمىدۇر‪.‬‬ ‫__ شىىىىەرندە ھەقىقە دتڭىزندا ئەز ۋاتقان بىر كېمىدۇر‪ ،‬ئاشىىىىقىالر‬ ‫ھامان كېمىدنال ئايرنپى‪ ،‬دتڭىزغا چۆكىدۇ‪ -،‬دتدر شەمر‪.‬‬ ‫شەيخ ياسىال كۆزلىرننى قىسى‪ ،‬شەمسكە قارندر‪.‬‬ ‫__ ئاندنال لەھە پەر ئۇالرنى ئىشتىھا بىپەن يەيدۇ‪-،‬دتدر ئۇ مەسخىرە‬ ‫قىپى‪ -،،‬ئۇسىىىىتازر يوقنىج ئۇسىىىىتازر شىىىىەيتاندۇر‪ ،‬رەھبەرلىكنى رە‬ ‫قىپغۇچىنىج ئاقىېنتى ەھەننەمدۇر‪.‬‬ ‫بىر نەچچە تالى‪ ،‬شىەيخ ياسىىننىج كەلكىسىىگە قېتىپغان بولسىىمۇ‪،‬‬ ‫قالغانالر ىمى‪ ،‬كەتتۇق‪ .‬دەرس ۋاقتى ئاخىرلىشىا دەب قالغانىدر‪ ،‬مەن‬ ‫بۇ تىاالش‪-‬تىارتىشىىىىنىىج يىاخشىىىىى نەتىجە بەرمەيىدنغىانپىقىنى تەمپىىدنن‪.‬‬ ‫شىەمسىمۇ شىۇنى ھېر قىپغان بولسىا كېرە ‪ ،‬سىۆزلىگەندە ئاۋازنغا ھەسىرە‬ ‫قوشۇلدر‪.‬‬ ‫__ بەگەنگىچە يەزلەرچە شەيخ بىپەن تونۇشتۇم‪ -،‬دتدر ئۇ‪ -،‬بەزنپىرر‬ ‫ناھايىتى سىىەمىمىي‪ ،‬بەزنپىرر ھىيپىگەر‪ ،‬يەنە كېپى‪ ،‬سىىەمىمىيپىكنىج‬ ‫نېمىپىكىنى بىپمەيىدنكەن‪ .‬ئىالالھ ئىاشىىىىىقپىرننىىج چورۇقىىدنكى توتىا‪-‬‬ ‫توزاننى بەگەنكى شىىەيخپەرگە تېگىشىىمەيمەن‪ .‬خىيا تەردنسىىىدە قونچاق‬ ‫ئوينىتىدنغانالرمۇ ئۇالردنال ياخشىىىىراقتۇر‪ ،‬ھې بولمىسىىىا ئۇالر بۇ ئويۇننىج‬ ‫يالغانپىقىنى ئەڭ باشتىال ئېتىراب قىپىدۇ‪.‬‬ ‫بۇ گەتپەر شەيخ ياسىننى غەزەبتىال ساراڭ قىپدر‪.‬‬ ‫__ بولىدر‪ ،‬بولىدر‪ ،‬قۇرۇق گەتپىرنڭگە كېكىرنى‪ ،‬كەتتۇق‪ ،‬ئەمىدر بۇ‬ ‫سىنىپتىال چىقى‪ ،‬كە ې‪-‬دتدر‪.‬‬ ‫__ قورقما‪ ،‬ھازنرال كېتىمەن‪ -،‬دتدر شەمر يومۇرلۇق تەستە‪ ،‬ئاندنال‬ ‫بىزگە قارندرئ‬ ‫__ بەگەن سىىپەر شىاھىد بولغان بۇ تاالش‪-‬تارتى ئەسىپىدە ھەزرنتى‬ ‫مۇھەممەد سىىەلپەلالھۇ ئەلەيھى ۋەسىىەلپەم زامانىسىىىدنال قالغان تىكىر ۋە‬ ‫ئۇسىىىپۇب ئىختىالتىدۇر‪ .‬ئەمما بۇ تەرق ئىسىىىالم دننى تارنخىدنال كۆر لگەن‬ ‫ئەمەس‪ ،‬سىاماۋر دننالرنىج ھەممىسىىدە مەۋ ۇ ‪ .‬بۇ تاالش‪-‬تارتى ئۆلىما‬ ‫بىپەن سىىوتىنىج‪ ،‬ئەقى‪ ،‬بىپەن قەلبنىج‪ ،‬شىىەرندە ئەسىىتىگە قۇرۇلغان‬ ‫دنال بىپەن ئىشى ئەسىتىگە قۇرۇلغان دنننىج تاالش‪-‬تارتىشىىدۇر‪ .‬تالالش‬ ‫سىپەرگە باغپى ‪.‬‬

‫‪291‬‬

‫شىىىىەمر بۇ گەتپەرنى بىزنى ھەزم قىپىېالسىىىىۇن دتگەنىدە بىر دەم‬ ‫سىەكەتتە تۇردر‪ .‬ئۇنى دائىن ما ا قاراۋاتقاندە ھېر قىپدنن‪ ،‬بىز گويا بىر‬ ‫ئىشنى بىپىدنغان سىرداش ئىدۇق‪ .‬ئۇ سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫__ ئاخىرندا‪ ،‬ئۇسىىىىتازنڭالرمۇ‪ ،‬مەنمۇ ئالالھ بىپد رگەندنال باشىىىىقىنى‬ ‫بىپەلمەيمىز‪ .‬ئىككىپىمىز قىپىشىىىقا تېگىشىىىپىك ئىشىىىالرنى قىپىمىز‪.‬‬ ‫بەلكى ئۇمۇ قارغۇ‪ ،‬مەنمۇ قارغۇ‪ .‬مۇھىن بولغىنى شىىىىۇئ قۇياشىىىىقا قارنغان‬ ‫ئىادەمنىىج قىارنغۇ بولۇشىىىىى قۇيىاش نۇرنغىا قىپچە زەرەر يەتكەزەلمەيىدۇ‪.‬‬ ‫ئىنسىىانالر ئارنسىىىدنكى تاالش‪-‬تارتىشى مۇ ئالالھ تائاالغا قىپچە تايدا‪-‬زنيان‬ ‫كەلتەرەلمەيدۇ‪.‬‬ ‫شىىىىەمر تەبرنزر بۇ گەتپەرنى دەب بولۇتال ئوڭ قولىنى كۆكرنكىگە‬ ‫ئېپى‪ ،‬ھەممىمىزگە‪ ،‬ھەتتا بىر بۇلۇ دا ىممىدە تۇرغان شىىەيخ ياسىىىنغا‬ ‫ساالم بېرن‪ ،،‬ئىشىكتىال چىقى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬سىنى‪ ،‬سەكەتكە چۆمدر‪.‬‬ ‫ئىرشادنىج تەرتەشى بىپەن ئېسىمگە كەلدنن‪.‬‬ ‫__ نېمە بولىدر سىىىىىا ىا‪ ،‬قىارنسىىىىىام بە تەسىىىىىرلىنىى‪ ،‬كەتكەنىدە‬ ‫كۆر نىسەن‪-،‬دتدر ئۇ مەسخىرە قىپى‪ -،،‬دتمە سەندە سوتىالرنىج قەلبى‬ ‫بارمى ‪.‬‬ ‫اۋاب بەرگەم كەلمىدر‪ ،‬سىەكەتكە چۆمد م‪ .‬باشىقىسىىنى بىپمەيمەن‪،‬‬ ‫ئەمما بەگەن شەمر تەبرنزر بىپەن تونۇشقىنىمغا خۇرسەن ئىدنن‪.‬‬ ‫جەڭگىۋار بايبارس‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-3‬ئاي‬ ‫بۇزغۇنچى‪ ،‬نومۇسسىز‪ ،‬ئەخالقسىزې ھايا دتگەن نېمە يوق بۇ ئادەمدەې‬ ‫شىەمسىى تەبرنزننىج مەدرنسىكە كىرن‪ ،،‬تالىپپىرننىج ئالدندا تاغامغا‬ ‫ەڭ ئېالن قىپغىنىنى ئا الب ئۆز قۇلىقىمغا ئىشىەنمە قالدنن‪ .‬ئەگەر شۇ‬ ‫يەردە بولغىان بولسىىىىىام‪ ،‬ئۇنىىج زەھەر چېچىشىىىىىغىا تۇرسىىىىە بەرمەيال‬ ‫گە گىسىىىى ىىدنال تۇتۇب تىاالغىا تىاشىىىىاليتتىن‪ .‬ئەتسىىىىۇس‪ ،‬تىاغىام بۇنىداق‬ ‫قىاللماتتۇ‪ .‬ئۇالرنىج ئارنسىىىدا بولغان تاالش‪-‬تارتىشىىالرنى تالىپالر ئۇ يەر‪،‬‬ ‫بۇ يەردە بىرگە مىڭنى قېتى‪ ،‬سىۆزلەب يەرمەكتە‪ .‬دتگەنپىرننىج ھەممىسىى‬ ‫يالغان بولۇب‪ ،‬ئۇ تەس دەرۋنشنى ئارتۇق تەرنپپىمەكتە‪.‬‬ ‫بۇ ئاخشىىىام كەيپىياتىن ناچار‪ ،‬بۇنىج ھەممىسىىىىگە ئاشىىىۇ تاھىشىىىە‬ ‫سىىىىەۋەبچى‪ ،‬كىالالمىدنال زادر چىقمىايېاتىىدۇ ئۇ بۇزۇق‪ .‬ئۇ تىارتمىسىىىىى بىار‬

‫‪292‬‬

‫زنننە قۇتىسىىىىغا ئوخشىىىايدۇ‪ ،‬ئۇ ما ا تەۋە‪ ،‬ئىپكىمدە تۇتۇب تۇرۇۋاتىمەن‬ ‫دتگەن ھالەتتىمۇ ئۇنىڭغا قو يەتمەيدۇ ياكى قۇلۇتالقپى ‪.‬‬ ‫مېنى تېرنكتەرگەن ئاسىاسىپى ئى ئۇنىج ىن تۇرۇۋالغانپىقى‪ .‬مەن‬ ‫ئۇنى ئۇرۇۋاتقاندا نېمىشىقا قارشىىپى كۆرسىەتمىدر مۇشىتۇمۇمنى نېمىشىقا‬ ‫توسىۇۋالمىدر ئۇنىج تۇتۇمنىج ئاسىتىدا ئاياغ سىەرتكەچتە يېتىشىى تا ‪-‬‬ ‫تىا كۆز ئىالىدنمغىا كېپىېالىىدۇ‪ .‬مېنى ئۇرغىان‪ ،‬ۋاقىراب‪ -‬ىاقىرنغىان‪ ،‬يىاكى‬ ‫ياردەمگە ئادەم چاقىرنغان بولسىا دەرھا توختايتتىن‪ .‬ئەمما يەردە ئاشىۇنداق‬ ‫ياتتى‪ ،‬ھەر بىر تايىقىمنى قوبۇ قىپغاندە ‪ ،‬ئاغزننى ئاچمىدر‪ ،‬تاياقتىال‬ ‫ئۆلەب‪-‬تىرنپىشى بىپەنمۇ كارر يوقتە ياتتى‪.‬‬ ‫نەچچە كەنىدنال بېرر شىىىىۇنىال ئويالب‪ ،‬ئىاخىر چىىدنمىىدنن‪-‬دە‪ ،‬يەنە‬ ‫تىاھىشىىىىخىانىغىا بىاردنن‪ .‬يولىدا كېتىېتتىى‪ ،،‬چۆ گەلى مېنى كۆر ب نېمە‬ ‫بولۇب كېتەر دەب ئويپىىدنن‪ .‬شىىىىىكىايە قىپمىاقچى بولسىىىىىا يىاكى مېنى‬ ‫كۆر شىنى خالىمىسىا‪ ،‬خۇنسىا دەلاللغا ئە ‪-‬تۆ تە گىنى ئارتۇق بېرەتتىن‪،‬‬ ‫ھەممە ئىشىىىىنى تىالنالب‪ ،‬ھەر خىىى‪ ،‬ئېھتىمىىالغىىا ھىىازنرلى كۆر ب‬ ‫قويغىانىىدنن‪ .‬ئەممىا ئۇنى ئۇ يەردنال تىاتىالمىسىىىىىام‪ ،‬ئىامىالىن يوق ئىىدر‪.‬‬ ‫دەرۋەقە‪ ،‬چۆ گەلى قېچى‪ ،‬كېتىپتۇ‪.‬‬ ‫__ چۆ گەلى بۇ يەردە بولمىسىىىىىا قىانىداق گەب ئۇ ‪ -‬دەب ۋاقىراب‬ ‫كەتتىن‪ -،‬ئەمىسە نەدە‬ ‫خۇنسىىا دەلال ئاغزنغا بىر لوقما تاتپى سىىېپى‪ ،،‬ئاچچى ‪-‬ئاچچى‬ ‫چاينىدر‪.‬‬ ‫__ قويغىنا ئۇ تاسىىكىنىنى‪-،‬دتدر ئۇ ئاغزننى شىىاتىپدنتى‪-،،‬سىىا ا‬ ‫باشقا قىزالرنى كۆرسەتسە بولمامدۇ‪ ،‬ئارسالنىن‬ ‫__ سىىىېنىج بىر تىيىنغا يارنماس قىزلىرنڭغا تويغانمەن لەقېاې چۆ‬ ‫گەلىنى تېپى‪ ،‬بەر‪ ،‬دەرھا ې‬ ‫خۇنسىىىىا دەلال ما ا چەكچىيى‪ ،‬قارنغان بولسىىىىىمۇ مەن بىپەن گەب‬ ‫ئېغىر كەلگەنىىدە بوش ئىىاۋازدا‬ ‫تىىاالشىىىىمىىىدر‪ .‬دتمەكچى بولغىىان ئى‬ ‫ئىنجىقالب تۇرۇب اۋاب بەردرئ‬ ‫__ چۆ گەلى بۇ يەردە ئەمەس‪ ،‬كېتىپتۇ‪ .‬ھەممەيپەن ئۇخالۋاتقىانىدا‬ ‫قېچى‪ ،‬كېتىپتۇ رەسېا‪.‬‬ ‫بۇ گەب شۇنچىپىك بىمەنە ئىدنكى‪ ،‬كەلگەم كەلدر‪.‬‬ ‫__ تاھىشىىخانىدنال تاھىشىىەنىج قاچقىنىنى نەدنال ئا پىدنج _ دەب‬ ‫سورندنن‪ -،‬ئۇ نېمىنى دەرھا تابې‬

‫‪293‬‬

‫مېنى تۇنجى قېتىن كۆر ۋاتقىىانىىدە‬

‫بۇ چىىاغىىدا خۇنسىىىىىىا دەلال‬ ‫ئە ەبپىنى‪ ،‬قارندرئ‬ ‫__ سىىىىەن نېمە گە ما ا بۇيرۇق قىپىسىىىىەن _ دتدر ئۇ قىسىىىىماق‬ ‫كۆزلىرندنال غەزەب ياغدۇرۇب‪.‬‬ ‫__ مېنى كىن دەمسىەن ھوقۇق‪-‬مەرتىېنپىك تاغىسىى بار تاشىشىاتمەنې‬ ‫خىالىسىىىىىام بۇ تىاھىشىىىىخىانىا نى تىاقىاب‪ ،‬ھەممىڭنى كوچىغىا ھەيىدەب‬ ‫چىقىرنمەن‪-،‬دتىدنن ۋە ئۇنىىج ئىالىدنىدنكى قىاچىىدنال بىر لوقمىا تىاتپى‬ ‫ئېپى‪ ،‬ئاغزنمغا ئاتتىن‪ ،‬قولۇمنى ئۇنىج كىيىمگە سىىىەرتتەم‪ .‬ما ا سىىىە‬ ‫قارندر‪ ،‬ئەمما قارشىپى كۆرسىتىشكە ەرئە قىاللمىدر‪.‬‬ ‫__ مەندە نېمە گۇناھ‪ -،‬دتدر ئۇ ۋايسىاب‪-،‬گۇناھنىج ھەممىسىى شىۇ‬ ‫دەرۋنشىىىتە‪ ،‬چۆ گەلىنى ئازدۇرغىنى ئاشىىىۇ‪ ،‬ئۇنى بۇ يولدنال قايتى‪ ،‬تۆۋە‬ ‫قىپىشقا كەشكەرتكىنىمۇ ئاشۇ‪.‬‬ ‫دەسىىىىپەتتە ئۇنىج كىمنى دەۋاتقانپىقىنى بىپمىدنن‪ ،‬كېيىال بىردننال‬ ‫ئېسىمگە كەلدر‪ ،‬بۇ ئادەم شەمر تەبرنزندنال باشقىسى ئەمەس ئىدر‪.‬‬ ‫ۋا نومۇسىىسىىىز‪ ،‬سىىەن باشىىتا تاغامنى تالىپپىرننىج ئالدندا ئوسىىا‬ ‫قىپىدنىج‪ ،‬ئەمىدر قوتۇب‪ ،‬تىاھىشىىىىخىانىىدنال دا پى بىر تىاھىشىىىىىنىىج‬ ‫قېچىشىىغا سىەۋەبچى بولدۇ مۇې چەشىەندنن‪ ،‬ئەمدر بۇنىج ئىككىپىندنغان‬ ‫ھېچنېمىسىى قالمىدر‪ .‬ئۇ ئىپالسىنى قاتتى ئەدەبپەب قويۇشىنىج ۋاقتى‬ ‫كەلدر‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاينىڭ ‪-26‬كۈنى‬

‫قەدنرلىك ئەزنز‪ ،‬سىىىا ا بۇ قېتىن ئېپخە ئەمەس‪ ،‬رەسىىىمىي مەكتۇب‪،‬‬ ‫يەنى بۇرۇنقىدە قەغەز‪ ،‬سىىىىىياھ‪ ،‬كونېتر ‪ ،‬توچتا ماركىسىىىىى بولغان بىر‬ ‫مەكتۇب يازماقچى بولدۇم‪ .‬يېزن‪ ،‬دەرھا توچتىغا سىېپىېتتىشىىن كېرە ‪،‬‬ ‫ئەگەر ۋاقتىىدا سىىىىىالمىسىىىىىام‪ ،‬يىازغىانپىرنمغىا تۇشىىىىىايمىان قىپىى‪ ،‬ئۇنى‬ ‫يىرتىېتتىشىن مۇمكىال‪.‬‬ ‫كەنپەرنىىج بىرنىدە ئەتراتىڭىدنكى ھېچكىمگە ئوخشىىىىىمىايىدنغىان بىرر‬ ‫بىپەن تونۇشىۇب قالىسىەن‪ ،‬ئۇ شىۇنداق ئىنسىانكى‪ ،‬ھەممە ئىشىقا باشىقىچە‬ ‫نەزەردە قارايدۇ ۋە سىېنىج قارنشىىڭنىمۇ ئۆزگەرتىدۇ‪ .‬سىەن دۇنيانىج ئى ‪-‬‬ ‫تېشىىىنى ئۇنىج نەزەرندنال كۆزنتىشىىكە باشىىاليسىىەن‪ ،‬تەسىىىرلىنىسىىەن‪،‬‬ ‫تەسىىرلىنى ئۇ ياقتا تۇرسىۇن‪ ،‬ئۇنىج سىېھرني كەچىگە ئەسىىر بولىسىەن‪.‬‬ ‫‪294‬‬

‫شىىۇنداقتىمۇ ئۇنىج بىپەن ئارنپى سىىاقالب يەر شىىنى‪ ،‬ھېسىىسىىىياتىڭنى‬ ‫كونترو قىپىشىىىنى ئوياليسىىىەن‪ .‬ئەمما شىىىاما دەب قارنغىنىج ئاخىرندا‬ ‫بوران‪ ،‬چە ‪-‬چېگرا دەب قىارنغىان يېرنىج ئىاخىرنىدا دوقمۇش بولۇب قىالىىدۇ‪.‬‬ ‫زتمىندنال بىپى‪-،‬بىپمە يىراقپىشىى‪ ،،‬ئوكياننىج ئوتتۇرنسىىغا كېپى‪،‬‬ ‫قالغانپىقىڭنى بايقايسەن‪.‬‬ ‫ئەزنز‪ ،‬سىىىېنىج گەتپىرنڭگە قاچاندنال باشىىىالب ئامراق بولۇب قالدنن‪،‬‬ ‫بىپمەيمەن‪ .‬تەقە يېزنشىىىىقىان خەتپىرنمىزنىىج بىاشىىىىتىال تىارتىى‪ ،‬مېنى‬ ‫ئۆزگەرتكەنپىكىنى بىپىمەن‪.‬بەلكىن بۇالرنى سىىىىېنىىىج ئىىالىىدنڭىىدا دەب‬ ‫يەرگىنىمگە كېيىال تۇشىىىىىايمىان قىپىمەن‪ ،‬بەلكىن ھىازنر ئۆزەمنى بىپمە‬ ‫قېپىېاتىمەن‪ .‬بىراق شىۇنچە يىپدنال بېرر ئۆزەمنى بىپى‪ ،‬كەلدنن‪ ،‬ئەمدر‬ ‫بىر قېتىن بولسىىىىىمۇ چەكتى‪ ،‬ئېشىىىىى‪ ،‬بېقىشىىىىنى خااليمەن‪ .‬ئەگەر بۇ‬ ‫اسارە دتيىپسە‪ ،‬بۇ اسارە مېنى ھەيران قالدۇرۇۋاتىدۇ‪...‬‬ ‫ئىاۋۋا رومىانىڭنى ئوقۇدۇم‪ ،‬يىازغىانپىرنڭغىا ھەمراھ بولۇب تەڭ ئۇخالب‪،‬‬ ‫تەڭ ئويغاندنن‪ .‬ئاندنال خە يېزنشىىىشىىقا باشىىپىدۇق‪ ،‬دنققىتىن روماندنال‬ ‫ئاتتورغا يۆتكەلدر‪ .‬سىىەندنال خە كەلسىىە بىر كەننى خۇشىىا باشىىاليمەن‪،‬‬ ‫خە كەلمىسىىىىە كۆ پەم يېرنن بولىدۇ‪ .‬مەن باشىىىىتا ئېھتىما سىىىىېنىج‬ ‫كەچمىشىپىرنڭدنال‪ ،‬خىيالپىرنڭدنال‪ ،‬ەسىۇرلۇقۇ دنال‪ ،‬ئىچىڭگە توتپىغان‬ ‫بىپىمپىرنڭدنال تەسىىرلەندنن‪ ،‬ئاخىرندا شىۇنى بىپدنمكى‪ ،‬يىپالردنال بېرر‬ ‫ھېر قىپمىغىىان‪ ،‬ھەتتىىا ئۇنتۇب كەتتىن دەب ئويپىغىىان بۇ ھىىايىىا ىىانالر‬ ‫ھەرگىز ئۆتكەنچى ھەۋەس ئەمەسكەن‪.‬‬ ‫بىىپەمسىىىىەن‪ ،‬ھەر كىەنىى سىىىىەن بىىپەن‪ ،‬خىۇددر ئىۆز‪-‬ئىۆزەم بىىپەن‬ ‫تارا الشىىىقاندە تارا پىشىىىىمەن‪ .‬بىر يەرگە بېرن‪ ،‬قالسىىىام ياكى ياخشىىىى‬ ‫نەرسىىىپەرگە ئۇچراب قالسىىام‪ ،‬ئەزنز بۇ يەردە بولغان بولسىىا بۇنىڭغا نېمە دەر‬ ‫بولغىيىىدر دەيمەن‪ .‬بىىارلى گەزە نەرسىىىىىپەرنى سىىىىەن بىپەن تەڭ‬ ‫بەھىرلەنگەم كېپىدۇ‪.‬‬ ‫ئۆتكەندە ئوغپۇم‪ ،‬ئانا سىىىىەن بۇرۇنقىغا ئوخشىىىىىما قېپىېاتىسىىىىەن‪،‬‬ ‫چېچىڭغا نېمە ئىشىىىىپەتتىج دەب سىىىىورندر‪ .‬چېچىن بۇرۇنقىدە ‪ ،‬ئەمما‬ ‫بۇرۇنقىىدنال بىاشىىىىقىچە كۆر نەۋاتقىانپىقىمنى بىپىمەن‪ .‬دوسىىىىتپىرنمىدننمۇ‬ ‫شىىىىۇنىداق گەتپەرنى ئىا اليمەن‪ .‬يەز ڭ نۇرلىنىى‪ ،‬قىاتتۇ‪ ،‬تېرە نى قىانىداق‬ ‫ئاسىراۋاتىسىەن دتيىشىىدۇ ئۇالر‪ .‬ھالبۇكى‪ ،‬مەن سىېنى ئويالشىتىال باشىقا‬ ‫ھې قانداق ئى قىپمىدنن‪.‬‬

‫‪295‬‬

‫سىىىىېنى تۇيۇقسىىىىىز ئويالب قىالغىان چىاغىدا «بىز تېخى كۆر شىىىىەب‬ ‫بىاقمىىدۇققۇ» دەيمەن‪-‬دە‪ ،‬رندىالپىققىا قىايتىى‪ ،‬كېپىمەن‪ .‬ئەممىا سىىىىېنى‬ ‫كۆرمە تۇرۇب ياخشى كۆر ب قالغىنىمنى ئېتىراب قىپىمەن‪.‬‬ ‫«ئىشىىىى شىىىىەرندىتى»نى ئوقۇب تەگەتتىن‪ ،‬ئوبزۇرنىمۇ تاتشىىىىۇرۇب‬ ‫بېرنېەتتىن پئەلېەتتە‪ ،‬رومان ھەققىدە ئايرنن ئوبزۇر تەييارلىغانىدنن‪ ،‬سىىىەن‬ ‫بىپەن بۇ ھەقتە بە تارا الشىىىقۇم بار ئىدر‪ ،‬ھې بولمىسىىىا ئوبزۇر بىپەن‬ ‫بىپپە نەشىرنياتقا يازغان خەتنى سىا ا كۆرسىىتە دتگەنىدنن‪ ،‬ئەمما قائىدنگە‬ ‫ئۇيغۇن كەلمەيدنكەن‪ .‬شىۇنداق بولسىىمۇ‪ ،‬دتيىشىىن كېرە ئ رومانىڭنى بە‬ ‫ياقتۇردۇم‪ ،‬تۇرمۇشىىىىۇمغا يېقىنمۇ كەلمەيدنغان بىر ھېكايىگە مېنى ەل‪،‬‬ ‫قىپدنج‪ .‬ئەمما ئوقۇب بولۇب چەشىىەندنمكى‪ ،‬ئەسىىپىدە ھەممە ئىشىىالرنىج‬ ‫بىر‪-‬بىرر بىپەن ئاالقىسى بار ئىكەن‪)...‬‬ ‫شىىىۇنداقتىمۇ‪ ،‬بۇ خەتنى يېزنشىىىىن بىپەن«ئىشى ى شىىىەرندىتى»نىج‬ ‫مۇنىاسىىىىىېنتى يوق‪ .‬مېنى بۇ خەتنى يېزنشىىىىقىا مە بۇرلىغىان نەرسىىىىە‬ ‫ئىارنمىزدنكى مەن ئىسىىىىمىنى قويىالمىغىان بىر مۇنىاسىىىىىېە ‪ .‬دەسىىىىپەتتە‬ ‫ئادەتتىكىدە خە يېزنشىىىىى دەب ئويپىغان بۇ ئى مەن ئويپىغاندننمۇ‬ ‫بە رەسىىىمىي تەس ئالدر‪ .‬ئاۋۋا سىىىەن ئېيتقان ھېكايىپەرگە ئاشىىىى‬ ‫بولدۇم‪ ،‬ئاندنال قارنسام سېنى ياخشى كۆر ب قاتتىمەن‪...‬‬ ‫دتدنمغۇ‪ ،‬بۇ خەتنى دەرھا سىېپىېتتىشىىن كېرە ‪ .‬بولمىسىا يىرتى‪،‬‬ ‫ئېپال‬ ‫تاشاليمەن‪...‬‬ ‫كەررا‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-3‬ئاي‬ ‫بەگەن ئەتىگەنىدە ئۆيىمىزگە بىر نىاتونۇش مېھمىان كېپىى‪ ،،‬شىىىىەمر‬ ‫تەبرنزننى سىىىىورنىدر‪ .‬ئۇنىىج ھىازنر يوقپۇقىنى‪ ،‬كېيىنرە كېپىشىىىىىنى‬ ‫ئېيتتىن‪ .‬ئەمما ئۇنىج بارندنغان يېرر يوق ئىكەن‪ .‬بۇ يەردە سىىىاقپىسىىىام‬ ‫بوالمدۇ دتدر ئو ايسىزلىنى‪ ،‬ھەم ئېھتىيا قىپى‪ .،‬بۇ چاغدا كۆ پەمگە‬ ‫بىر گۇمان چەشىىىىتى‪ ،‬كىن بولىسىىىىەن‪ ،‬نەدنال كەلدنج دەب ئاغزندنال گەب‬ ‫ئېپىشىقا باشىپىدنن‪ .‬مەن چىج تۇرۇۋالغاندنال كېيىال ئۇ رومىپىنى ئاچتى‪،‬‬ ‫يەزر يارا‪ ،‬زا ىقى ۋە بوينىدا كۆ ئىشىىىشىىىىقالر بولۇب‪ ،‬تاياق يېگەنپىكى‬ ‫كۆر نەتال تۇراتتى‪ .‬شىۇنداقتىمۇ ناھايىتى چىرايپى ئىدر‪ ،‬قولۇمنى تۇتۇب‬ ‫يىغالب تۇرۇب ھەممىنى ئېيتتى‪ ،‬گۇمىانىن توغرنكەن‪ ،‬ئۇ تىاھىشىىىىخىانىىدنال‬ ‫قېچىپتۇ‪.‬‬ ‫‪296‬‬

‫__ ئۇ تاسىكىنا يەرنى تەر ئەتتىن‪ -،‬دتدر ئۇ كەسىكىنپىك بىپەن‪-،‬‬ ‫قاچقان تېتى ھاممامغا بېرن‪ ،‬تاكىز سىىۇدا قىرن قېتىن يۇيۇندۇم‪ ،‬بۇندنال‬ ‫كېيىال ئەرلەردنال يىراق تۇرنمەن‪ ،‬قىالغىان ئۆمر منى ئىاالھ يولىغىا ئىاتىايمەن‬ ‫دەب ۋەدە قىپدنن‪.‬‬ ‫نېمە دتيىشىىىمنى بىپەلمىدنن‪ ،‬ئۇ شىىۇنچە ياش‪ ،‬نازۇ تۇرۇب‪ ،‬بۇنداق‬ ‫ئىشىىىىقىا قىانىداق ەرئە قىاللىىدر كۆنەب قىالغىان يەردنال بىر دەمىدە ۋاز‬ ‫كېچەلەيدنغان اسارەتنى نەدنال تاتتى ھەيران قالدنن‪ ،‬بۇ ھالى ئىچىمنى‬ ‫ئاغرنتتى‪ ،‬بادام كۆزلىرر ما ا مەريەم ئانىنى ئەسىىپەتتى‪ .‬ئۇنىج ئەسىىتىگە‬ ‫ئۆيەمدە يامان يولغا كىرن‪ ،‬قالغان بىر ئايالنى تۇرغۇزۇشىىنى خالىمايتتىن‪.‬‬ ‫شىۇنداقتىمۇ ئۇنى قوغپىېتتەلمىدنن‪ ،‬ھويپىدا سىاقالب تۇرۇشىىنى ئېيتتىن‪،‬‬ ‫قولۇمىدنال كەلگىنى شىىىىۇ بولىدر‪ .‬ئۇ تىامنىىج تەۋنىدە ئولتۇرۇب‪ ،‬چىرايىىدنال‬ ‫ھەسىىىىرە چىقىى‪ ،‬تۇرنىدنغىان مەرمەر ھەيكەلىدە ‪ ،‬كۆزلىرننى بىر نۇقتىغىا‬ ‫تىكى‪ ،،‬شەمسنى ساقالشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫تەخمىنەن بىر سىىىىائەتتىال كېيىال شىىىىەمر بىپەن رۇمى سىىىىىرتنى‬ ‫ئىايپىنىى‪ ،‬يېنىى‪ ،‬كەلىدر‪ ،‬ئۇالرنىىج يېنىغىىا يەگەر ب بېرنى‪ ،،‬بولغىىان‬ ‫ئەھېالنى ئېيتتىن‪.‬‬ ‫__ ئۆيدە بىر تاھىشە بار دتدنڭما ‪ -‬دتدر مەۋالنا ھەيران قېپى‪.،‬‬ ‫__ شىۇنداق‪ ،‬ھىدايە تېپى ئەچەن تاھىشىخانىدنال قېچى‪ ،‬چىقتىن‬ ‫دەيدۇ‪ ،‬بىر بولسىىىىا سىىىىاراڭ‪ ،‬بىر بولسىىىىا بىچارە قىز‪ .‬زادر قانداق ئايا‬ ‫ئىكەنپىكىنى بىپمەيمەن‪.‬‬ ‫__ مەن بىپىمەن‪ ،‬چۆ گەلى ئوخشىىايدۇ‪ -،‬دتدر شىىەمر سىىۆيەنەش‬ ‫بىپەن‪ - ،‬ئوبدان بوتتۇې دتمە ‪ ،‬ئاخىرندا قاچالىدر‪ .‬بىچارننى نېمىشىىىىقا‬ ‫سىرتتا ساقپىتىسەن‪ ،‬ئۆيگە باشپىسا چۇې‬ ‫__ ئۆيىمىزگە بىر تاھىشىىنى ئەكىرسىە قۇلۇم‪-‬قوشىنىالر نېمە دەر ‪-‬‬ ‫دتىىدنن ئۇنىمىىا ‪-،‬بۇنى دتمىگەنىىدنمۇ‪ ،‬ئۇالرنىىىج دنققىتى دائىن بىزدە‪،‬‬ ‫توختىما غەيېنتىمىزنى قىپىشىدۇ‪ .‬ئەمدر قوتۇب‪ ،‬بىر تاھىشە بىپەن بىر‬ ‫ئۆيدە ياشىساق‪ ،‬خەقپەرگە گەب تېپى‪ ،‬بەرمەيمىزمۇ‬ ‫شەمر بېشىنى كۆتەر ب ئاسمانغا قارندرئ‬ ‫__ ئۇغۇ شىىۇنداق‪ ،‬كەررا‪ .‬دتمىسىىىمۇ بىز بىر ئۆيدە ياشىىاۋاتىمىزغۇ‬ ‫ۋەزنرمۇ‪ ،‬تىپەمچىمۇ‪ ،‬تىىا قىزمۇ‪ ،‬تىىاھىشىىىىەمۇ‪ ،‬ئىىالىممۇ‪ ،‬نىىادانمۇ‪...‬‬ ‫ھەممىمىز بىر يەردە‪ ،‬بىر ئاسماننىج قوينىدنغۇې‬ ‫شىىىەمر بىپەن قانداقمۇ گەب تاالشىىىقىپى بولسىىىۇنې ئۇنىڭغا قانداق‬ ‫اۋاب بېرن‪ ،‬بوالاليمەن نېمىال دتسەم ئۇنىج اۋابى تەييار‪.‬‬ ‫‪297‬‬

‫بوينۇمنى سىۆرنگەندە بېرن‪ ،‬ئۇ ئايالنى ئۆيگە باشىپىدنن‪ .‬بىر ياقتىال‬ ‫قوشىىىنىپىرنن كۆر ب قالمىسىىىۇن دەب كۆب دۇئا قىپدنن‪ .‬چۆ گەلى ئۆيگە‬ ‫كىرن‪ ،‬شەمسنى كۆر تال قولىنى سۆيەش ئەچەن يەگەردر‪.‬‬ ‫شىىەمسىىنىج ئاغزر قۇلىقىغا يەتكەن بولۇب‪ ،‬قەدنناس دوسىىتىغا گەب‬ ‫قىپىېاتقاندە ئ‬ ‫__ قەدنمىڭگە مۇبارە ې بىزگە خۇشىىالپى ئېپى‪ ،‬كەلدنج‪-،‬دتدر‪-،‬‬ ‫ئەمدر ئۇ زنندانغا قايتمايسىەن‪ ،‬ئۇ كەنپىرنج ئەمدر تامامەن ئاخىرالشىتى‪.‬‬ ‫ئىنشىىىىائالالھ‪ ،‬انابى ھەق بۇندنال كېيىال سىىىىېنى ئۆزنگە قەدەممۇ قەدەم‬ ‫يېقىنالشتۇرندۇ‪.‬‬ ‫چۆ گەلى يىغالب كەتتىئ‬ ‫__ خۇنسىىىىىا دەلال مېنى بوش قويۇۋەتمەيىدۇ‪ ،‬چىاكىا كىافىانى چوقۇم‬ ‫كەينىمدنال ئەۋەتتى‪ ،‬ئۇنىج زالىمپىقىنى سىپەر بىپمەيسىپەر‪...‬‬ ‫شەمر تەبرنزر ئۇنىج گېپىنى بۆلدرئ‬ ‫__سىىىەن بۇالرنى ئويپىما ئۆزە نى خۇشىىىا تۇ ‪ .‬ئالالھ سىىىېنى ئۇ‬ ‫تاتقاقتىال تارتى‪ ،‬چىقاردر‪ ،‬سىىا ا بۇنىڭغا اليى غەيرە ‪ -‬اسىىارەتنى ئاتا‬ ‫قىپدر‪ ،‬ئۇ يەردنال قېچىشىىىىج ئەچەن ئىشىىىىكنى ئېچى‪ ،‬بەردنغۇ‪ ،‬ئەمدر‬ ‫چوقۇم يولۇ نىمۇ ئېچى‪ ،‬بېرندۇ‪.‬‬ ‫ئوتتۇر ئۈچىنچى ىزام‪ :‬بۇ دۇ ي ەەادا ھەم ە ئ ەەا دەم بىر كى لەر بول ەەاق‬ ‫ئۈچۈن تىرلشەەەەسەەەەا‪ ،‬سەەەەەن ھېچنې ە بول مە زللىك يوقلۇق بولسەەەەۇن‬ ‫ئىنسەە ەەا نىئ كورلدلك ەرقى بول اسەە ەەلى ى كېرەك كورلنى تۇتۇپ تۇرغىنى‬ ‫تې شەىدلكى قەەكىل ئەمە ‪ ،‬ئىچىدلكى بو قەلۇق تۇرت ئىن سەا نى تۇتۇپ تۇرغان‬ ‫ەرسە ئ رلۈك ۈىيالى ئەمە ‪ ،‬يوقلۇق ئېدىدۇر‬ ‫قارا غۇ چەشكەندە چۆ گەلىگە ياتىدنغان ايىنى كۆرسەتتىن‪ .‬بىچارە‬ ‫بە چارچاب كەتكەن بولسىىىا كېرە ‪ ،‬ياسىىىتۇققا بېشىىىىنى قويۇتال ئۇخالب‬ ‫قىىالىىدر‪ .‬ئۆيگە يېنىىى‪ ،‬كىرنىى‪ ،،‬رۇمى بىپەن شىىىىەمسىىىىنىىىج قىزغىال‬ ‫تارا پىشىېاتقانپىقىنى كۆرد م‪.‬‬ ‫شەمر مېنى كۆر ب كەلەمسىرندرئ‬ ‫__ كەررا‪ ،‬سېنى مۇراسىمغا تەكپى‪ ،‬قىپىمىز‪.‬‬ ‫__ نېمە مۇراسىن ئۇ ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫__ روھانىي‪ ،‬مەنىېر بىر ئۇسىىىسىىىۇ تەيياراليمىز‪ .‬ئىپگىرر كۆر لەب‬ ‫باقمىغان دننىي مۇراسىىىىن بۇ‪ .‬ئۇنىڭدا مۇزنكا‪ ،‬ئۇسىىىسىىىۇ ۋە دۇئا بولىدۇ‪.‬‬ ‫ھەممىمىز بىرلىكتە ئالالھنى ئىش بىپەن زنكرر قىپىمىز‪.‬‬

‫‪298‬‬

‫ئېرنمگە ھەيران بولۇب قارندنن‪ ،‬ئۇسىىىسىىىۇ ‪ ،‬مۇزنكا نېمە دەۋاتىدۇ بۇ‬ ‫شەمر‬ ‫__ مەۋالنا‪ ،‬سىەن مۇزنكانا ياكى خوتۇن كىشىىنىج رولىنى ئالىدنغان‬ ‫ئارتىر ئەمەس‪ ،‬ھۆرمەتكە سىازاۋەر ئالىمسىەن‪ ،‬ئىناۋنتىڭنى ئويپىمامسىەن‬ ‫ئۆزە نى ئويپىمىسىىىىىا مۇ ئىائىپە نى ئويال‪ ...‬دتىدنن‪ ،‬يەز منىىج غەزەبتىال‬ ‫قىزنرن‪ ،‬كېتىېاتقانپىقىنى سەزدنن‪.‬‬ ‫__ سىىىەن خاتىر ەم بو ‪ ،‬كەررا‪ -،‬دتدر مەۋالنا‪ -،‬شىىىەمر بىپەن بۇ‬ ‫مەسىىىىىىپىىنىى ئىۇزۇنىىدنىال بىېىرر ئىويىالب كىېىپىىېاتىىمىىز‪ .‬تىىقىىرايىىدنىغىىان‬ ‫دەرۋنشىىپەرنىج ئۇسىىسىىۇلىنى ئوينايمىز‪ .‬ئۇنىج ئىسىىمى سىىاما‪ .‬ئىالھىي‬ ‫ئىشىىىىققىا ئىنتىپگەن ئىادەمنىىج ھەممىسىىىىىنى تەكپىى‪ ،‬قىپىمىز‪ .‬ھىازنر‬ ‫تەييارلى قىپىېاتىمىز‪ ،‬بۇنىڭدنال كېيىال ھەر كەنى ئۇيۇشتۇرنمىز‪.‬‬ ‫يەز م قىمىپداشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫__ بەزنپەر يىاقتۇرمىسىىىىىچۇ ئۇسىىىىسىىىىۇلنى ھەممە ئىادەم يىاخشىىىىى‬ ‫كۆرنېەرمەيدۇ‪ ،‬بەزنپىرر بۇنداق ئىشىالرنى كەمسىىتىدۇ‪ -،‬دتدنن شىەمسىكە‪-،‬‬ ‫ھې بولمىسىا بۇنى ھازنر قىپما الر‪ ،‬ئازراق كەينىگە سىەر الر‪ ،‬بوالمدۇ بىر‬ ‫ئاز ۋاقىا ئۆتسۇن‪.‬‬ ‫شەمر مەرنسىنى قىستىئ‬ ‫__ ئىالالھقىمۇ ھەممە ئىادەم ئېتىقىىاد قىپمىىايىدۇ‪ .‬ئۇنىداقتىىا ئىمىىان‬ ‫ئېيتىشىىنىمۇ كەينىگە سىىەرەمدۇق تەيغەمبەر ئەلەيھىسىىسىىاالمنىمۇ ھەممە‬ ‫ئىىادەم ھۆرمەتپەب كەتمەيىىدۇ‪ ،‬ئۇنىىداقتىىا ئۇنى يىىاد ئېتىشىىىىنىمۇ كەينىگە‬ ‫سىەرەمدۇق ئىشى ‪-‬سىۆيگەنىمۇ ھەممە ئادەم قەدنرلەب كەتمەيدۇ‪ ،‬ئۇنداقتا‪،‬‬ ‫ئاشى بولۇشنىمۇ ئەتىگە قويامدۇق‬ ‫ئۇلۇغ كىچىىىك تىنىىدنن‪ ،‬بۇ ئىىادەمگە نېمىمۇ دتيەلەيمەن تىىاالش‪-‬‬ ‫تارتى تەگىدر‪ ،‬دەيدنغان گەب قالمىدر‪.‬‬ ‫سۇلتان ۋەلەد‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاي‬ ‫__ نېمىگە ئىچىڭنى سىىىىقىسىىىەن _ دتدر شىىىەمر‪ -،‬مۇراسىىىىمغا‬ ‫ھېچكىن كەلمەيدۇ دەب ئەنسىىرەۋاتىسىەن‪ ،‬ئۇنداق بولمايدۇ‪ .‬شىەھەر خەلقى‬ ‫مېنى ئۆ كۆر شىىىى‪ ،‬دادا نىمۇ بۇرۇنقىدە ھۆرمەتپىمەسىىىپىكى مۇمكىال‪،‬‬ ‫ئەمما مۇراسىىمىمىزغا چوقۇم كېپىدۇ‪ ،‬ھې بولمىسىا غەيېە قىپى ئەچەن‬ ‫بولسىمۇ كېپىدۇ‪ ،‬قاراب تۇرې ئىنسان دائىن بىر ئىشقا قىزنقىدۇ‪.‬‬ ‫‪299‬‬

‫ئىشىالر دەرۋەقە ئۇنىج دتگىنىدە بولدر‪ .‬مۇراسىىن ئاخشىمى قارنسام‪،‬‬ ‫مەيداننىج ئەتراتى ئادەمپەر بىپەن لى تولۇتتۇ‪ .‬سىىودنگەرلەر‪ ،‬تېرنچىپەر‪،‬‬ ‫تۆمەرچىپەر‪ ،‬گىپەمچىپەر‪ ،‬تىاشىىىىچى ئۇسىىىىتىامالر‪ ،‬بويىاقچىالر‪ ،‬ئەتىرچىپەر‪،‬‬ ‫تىىالىچىىالر‪ ،‬كىىاتىىپىالر‪ ،‬كىوزنىچىىالر‪ ،‬نىىاۋايىالر‪ ،‬كىىاھىىنىالر‪ ،‬ئىوۋچىىالر‪ ،‬ئەتىىر‬ ‫سىاتىدنغانالر‪...‬نىج ھەممىسىى كەتتۇ‪ ،‬ھەتتا شىەيخ ياسىىنمۇ بىر قىسىىن‬ ‫تالىپپىرر بىپەن بۇ يەردە ئىدر‪.‬‬ ‫مەن ئەڭ ئىىالىىدنىىدا ئىولىتىۇرغىىان ئەمىىر كەيىخىسىىىىىراۋ ۋە ئىۇنىىىج‬ ‫مەسىپىھەتچىپىرننى كۆر ب خۇرسىەن بولدۇم‪ .‬بۇنداق يەكسىە مەرتىېنپىك‬ ‫ھۆكەمىدارنىىج بۇ ئىاخشىىىىىام بۇ يەرگە كېپىشىىىىى دادامنىىج ھۆرمىتىنى‬ ‫قىپغىىانپىقى ئىىىدر‪ .‬بۇ مەنىېر يىىاردەم خەلقى ئىىالەمنىىىج ئىىاغزننى‬ ‫بېسىقتۇرسىكەن دەب ئوياليتتىن‪.‬‬ ‫ئىادەمپەر ىايىنى تېپىى‪ ،‬ئولتۇرۇب بولغىچە‪ ،‬مەن شىىىىەمر توغرۇلۇق‬ ‫قىىااليىمىىقىىان گەب قىىپىىىدنىغىىانىالردنىال يىىراق تىۇرۇش ئىەچىەن‪ ،‬يىېىنىىمىىدا‬ ‫ئادەم ئىزدەب‪ ،‬ئاخىر ھاراقكەش سىىىىۇاليماننىج يېنىغا‬ ‫ئولتۇرغىدە تەز‬ ‫كېپى‪ ،‬قالدنن‪ .‬ئۇنىج ئاغزر ھاراق تۇراب تۇرسىىىمۇ‪ ،‬كىشىىىگە سىىە گەب‬ ‫قىپمايتتى‪.‬‬ ‫ھاۋا سىىىىالقىال بولسىىىىىمۇ‪ ،‬تەرلەب تۇراتتىن‪ .‬بۇ ئاخشىىىىامقى دننىي‬ ‫مۇراسىىمنىج ياخشىى ئۆتكەز لەشىى دادامنىج ئىناۋنتىگە تاقىشىىدنغان چوڭ‬ ‫ئى ئىدر‪ .‬ھەممە ئىشىىنىج ئو ۇشىىپۇق بولۇشىىىنى تىپەب دۇئا قىپدنن‪،‬‬ ‫ئەمما زادر نېمىنى تەلەب قىپىشىمنى بىپەلمە ‪ ،‬قىسقىال دۇئا قىپدنن‪.‬‬ ‫شىىىىۇ ئەسىىىىنىادا بىپىنەر‪-‬بىپىنمەس مۇزنكىا چىقتى‪ ،‬دەسىىىىپەتتە‬ ‫يىراقالردنال قىايتىېاتقىان ئەكر سىىىىىادادە بىپىنىدر‪ ،‬ئىانىدنال بىارا‪-‬بىارا‬ ‫كەچىيىى‪ ،،‬سىىىىېھىر‪ -‬ەزنبىگە تولىدر‪ .‬ئىادەمگە ھەممىنى ئۇنتۇلىدۇرۇب‪،‬‬ ‫ئىارقىىدنال روھالنىدۇرنىدنغىان بۇ مۇزنكىنى ئىا الب كىشىىىىىپەر ىن بولىدر‪،‬‬ ‫تىچىرالشپىرننى توختاتتى‪ ،‬مۇ الندر‪.‬‬ ‫ھاراقكەش سىىىۇاليمان ھايا ان ئارنالش ھەيرانپى بىپەن قۇلىقىمىغا‬ ‫تىچىرلىدرئ‬ ‫__ بۇ قايسى ساز‪ ،‬ھې بىپمىدنن‪.‬‬ ‫شۇئان شەمر بىپەن دادامنىج بىر سۆھبىتىنى ئەسپىدنن‪.‬‬ ‫__ بۇ سىىىازنىج ئىسىىىمى نە ‪ -،‬دتدنن‪ -،‬باشىىىقا چالغۇ ئەسىىىېابالرغا‬ ‫ئوخشىىمايدۇ‪ ،‬ئاۋازندا چو قۇر ھەسىرە ‪ ،‬يەنى مۇھەببىتىدنال ئايرنپغانالرنىج‬ ‫ھەسرنتى بار‪...‬‬

‫‪300‬‬

‫نەينىىج ئىاۋازر تەسىىىىپىگەنىدە دادام مەيىدانىدا تەيىدا بولىدر‪ ،‬تەكشىىىىى‪،‬‬ ‫سىىىپى قەدەم بىپەن مېڭى‪ ،،‬كىشىىىپەرگە يېقىنپىشىىى‪ ،،‬ھەممەيپەنگە‬ ‫ئېگىپىى‪ ،‬سىىىىىاالم بەردر‪ .‬ئىارقىىدنال‪ ،‬دادامنىىج كونىا مۇرنتپىرنىدنال بولغىان‬ ‫ئىالتە دەرۋن ئۇزۇن دوتپىا‪ ،‬ئىاق يەكتە ‪ ،‬ئىاق دەسىىىىتىار كىيىى‪ ،‬مەيىدانغىا‬ ‫چىقى‪ ،،‬مەيدنسىىىىدە قو قوشىىىتۇرۇب‪ ،‬دەسىىىتۇر ئېپى ئەچەن دادامنىج‬ ‫ئىالىدنىدا ئېگىپىدر‪ .‬ئۇالر دەسىىىىپەتتە ئە مەيىدان ئىايالنىدر‪ ،‬مۇزنكىنىىج‬ ‫كەچىيىشىىگە ئەگىشىى‪ ،،‬بىر‪-‬بىرلەب ئايپىنىشىقا باشىپىدر‪ .‬باشىتا ئاسىتا‬ ‫ئىايالنىدر‪ ،‬كېيىال تېز‪-‬تېز تىقىراشىىىىقىا بىاشىىىىپىىدر‪ ،‬ئېتەكپىرر نىپۇتەر‬ ‫گەلىدە قا ‪-‬قا يېيىپدر‪.‬‬ ‫نېمىىىدتگەن قىىالتىر مەنزنرە بۇې تەخىرلىنىىى‪ ،‬كەلەمسىىىىىرنىىدنن‪.‬‬ ‫كۆز منىىج ئۇچىىدا ئەتراتىمغىا قىاراب‪ ،‬سىىىىامىا كۆر ۋاتقىانالرنىىج ئىنكىاسىىىىىغىا‬ ‫دنققە قىپىدنن‪ .‬ھېچنېمىنى يىاراتمىايىدنغىانالرمۇ بۇ سىىىىىامىانى قىزنقىى‪،‬‬ ‫كۆر ۋاتاتتى‪.‬‬ ‫دەرۋنشىىىپەر ئارندا تۆ سىىىاالم بېرن‪ ،،‬ئاخىرنغىچە ئايالندر‪ .‬ئارقىدنال‬ ‫مۇزنكىا ىانالنىدر‪ ،‬راۋابنىىج ئىاۋازر دۇمبىاققىا‪ ،‬دۇمبىاقنىىج ئىاۋازر نەيگە‬ ‫قېتىپدر‪ .‬دە شىۇ چاغدا شىەمر مەيدانغا تاشىقىال سىۇدە كىرن‪ ،‬كەلدر‪،‬‬ ‫ئىۇچىسىىىىىىغىىا بىىايىىقىىالردنىال قىېىنىىقىراق تىون كىىيىىېالىغىىان بىولىۇب‪ ،‬بىويىى‬ ‫ئىادەتتىكىىدنال ئېگىز‪ ،‬ئورۇق كۆر نەتتى‪ .‬قولىنى ئىككى يىانغىا‪ ،‬بىرننى‬ ‫ئاسمانغا‪ ،‬بىرننى يەرگە قارنتى‪ ،‬ئاچتى‪.‬‬ ‫شىىىىەمر كۆر نمەس قىاينىامغىا كىرنى‪ ،‬قىالغىانىدە ئەسىىىىەبىيپەرچە‬ ‫تىقىرنېاتقىانىدا‪ ،‬مۇرنتالرمۇ ئۇنى چۆگىپەۋاتقىاىن دا دادام چىنىار يىاغىچىىدە‬ ‫مەزمۇ تۇرغىنىچە توختىمىا دۇئىا قىالتتى‪ .‬ئۇالرنىىج ئىارنسىىىىىىدا بەھەيېە‬ ‫بىر تە كەشىىىىپىىك بىار ئىىدر‪ .‬ئەتراتىمىدنكىپەر ھەيرەتتىال قېتىى‪ ،‬تۇرۇب‬ ‫قېپىشىىىقانىدر‪ ،‬شىىىەمسىىىى تەبرنزندنال نەترەتپىنىدنغانالرمۇ بۇ ئەتسىىىۇنكار‬ ‫سەھنىگە باغپىنى‪ ،‬قالغاندە قىالتتى‪.‬‬ ‫ئۇالر شىىىىۇ تەرنقىىدە قىانچىپىىك ئىايالنىدر‪ ،‬بىپمىىدنن‪ .‬ئىاخىردا مۇزنكىا‬ ‫ئاسىىىتىپىدر‪ ،‬دەرۋنشىىىپەر ئايپىنىشىىىنى توختىتى‪ ،،‬سىىىەكەتكە چۆمدر؛‬ ‫قولپىرننى چاتراس قوۋۇشىىتۇرۇب مەيداندنكى ھەممە ئادەمگە سىىاالم بەردر‪.‬‬ ‫ئەتراب ئېغىر سىىىىەكەتكە چۆمىدر‪ .‬ھېچكىن نېمە قىپى كېرەكپىكىنى‬ ‫بىپمەيتتى‪ ،‬بۇنداق ئۇسسۇلنى ھېچكىن كۆر ب باقمىغانىدر‪.‬‬ ‫بۇ ىمجىتپىقنى دادام بۇزدرئ‬ ‫__ دوسىتالر‪ ،‬سىىپەر بەگەن كۆرگەن بۇ مۇراسىىمنىج ئىسىمى سىامادۇر‪.‬‬ ‫بەگەندنال باشىىالب‪ ،‬ھەر ئەسىىىردە دەرۋنشىىپەر سىىاماغا چەشىىىدۇ‪ .‬بىر قولى‬ ‫‪301‬‬

‫سىامانى كۆرسىەتسىە‪ ،‬بىر قولى يەرنى كۆرسىىتىدۇ‪ ،‬يەنى ھەق تائاالدنال ئالغان‬ ‫ھەر بىر ئىش زەررنسىنى خەلققە تەقسىن قىپىدۇ‪.‬‬ ‫كىشىىپەردنال بېشىىنى لىڭشىىتقانالر‪ ،‬تەسىىرلەنگەنپەر بولدر‪ ،‬ئەتراتنى‬ ‫ئىپپى كەيپىيىا قىاتپىىدر‪ ،‬كۆزلىرنن خۇشىىىىىالپى يېشىىىىىغىا تولىدر‪.‬‬ ‫نىھايە ‪ ،‬داداممۇ‪ ،‬شەمسمۇ تېگىشپىك ھۆرمە كۆر شكە باشپىغانىدر‪.‬‬ ‫ئەگەر ئارقىدننال شىۇ ئى يەز بەرمىگەن بولسىا‪ ،‬بۇ ئاخشىام مۇشىۇنداق‬ ‫خۇشىىىالپى بىپەن ئاخىرالشىىىقان‪ ،‬مەنمۇ بېشىىىىمنى تىك تۇتۇب‪ ،‬ئى ‪-‬‬ ‫ئىچىمدنال سۆيەنەب ئۆيگە قايتقان بوالتتىن‪.‬‬ ‫ئەتسۇس‪ ،‬شەمر ھەممىنى ۋەيران قىپدر‪.‬‬ ‫ھاراقكەش سۇاليمان‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاي‬ ‫بەگەن ئىاخشىىىىىام كۆرگەنپىرنمنى‪ ،‬بولۇتمۇ سىىىىىامىا تەگىگەنىدە بولغىان‬ ‫ئىشىالرنى ھەرگىز ئۇنتۇمايمەن‪ .‬مۇراسىىن ئاياغالشىقاندا كەيخىسىراۋ ئورنىدنال‬ ‫قوتۇب‪ ،‬غىايە تەمكىال ھىالىدا ۋە كىچىىك تىاغالرنى مەن يىاراتتىن دتگەنىدە‬ ‫مەغرۇرلۇق بىپەن ئەتراتقىا بىر قۇر كۆز يەگەرتتى‪ .‬ھوقۇق‪-‬مەرتىېنسىىىىىنى‬ ‫چوڭ بىپىدنغان‪ ،‬خوشىىىىامەتچىپىرننى يېنىدنال ئايرنمايدنغان رەھبەرلەرگە‬ ‫خاس ھەرنكە بىپەن مەيدانغا يېقىنالشتى‪.‬‬ ‫__ ھەممىڭالرنى تەبرنكپەيمەنې بۇ ئىاخشىىىىىام بىزنى ئىا ىايىى‪ ،‬ھەيران‬ ‫قالدۇردۇ الر‪ ،‬بە تەسىرلەندنن‪.‬‬ ‫رۇمى سىىىىىپىايىپى بىپەن رەھمە ئېيتتى‪ ،‬قىالغىان دەرۋنشىىىىپەرمۇ‬ ‫ئۇنىڭغا ئەگەشىىتى‪ .‬سىىازەندنپەر ئوتۇر‪-‬توتۇر ئولىشىىى‪ ،،‬ھۆكەمدارغا ھۆرمە‬ ‫بىپەن سىىىاالم قىپدر‪ .‬كەيخىسىىىراۋنىج چىرايى ئېچىپى‪ ،‬كەتكەنىدر‪ ،‬ئۇ‬ ‫مۇالزنمپىرندنال بىرنگە ئىشىارە قىپىېندر‪ ،‬مۇالزنن دەرھا دۇخاۋا تاشىپى‬ ‫قۇتا ئەكەلدر‪ .‬كەيخىسىىىراۋ قۇتىنىج ئىچىدە قانچىپىك ئالتۇن بارلىقىنى‬ ‫بىزگە كۆرسەتمەكچى بولغاندە ‪ ،‬ئۇنى قولىغا ئېپى‪ ،‬بىر ئېتى‪ ،‬قويغاندنال‬ ‫كېيىال سەھنىگە تاشپىدر‪ .‬ھۆكەمدارنمىز نەقەدەر مەر ‪-‬ھەې‬ ‫ئۇ قىپغىان ئىشىىىىىىدنال مەمنۇن‪ ،‬خىاتىر ەم ھىالىدا كەينىگە بۇرۇلۇب‪،‬‬ ‫ئەگەشىكەچىپىرر بىپەن بىپپە مەيداندنال چىقى‪ ،‬كېتىېاتاتتى‪ ،‬بىر نەچچە‬ ‫قەدەم مېڭىشىىىىىغا‪ ،‬بايا ئاتقان قۇتا ئوخشىىىىاش تېزلىكتە ئۇچۇب كېپى‪،،‬‬ ‫ئۇنىج ئاياغ ئاسىىتىغا چەشىىتى‪ .‬بۇ ئى شىىۇنداق تېز يەز بەردنكى‪ ،‬قاراب‬ ‫تۇرۇتال قالدۇق‪ .‬ھالبۇكى‪ ،‬ئەڭ ھەيران قالغان ئادەم كەيخىسىىراۋ ئىدر‪ .‬بۇ‬ ‫‪302‬‬

‫ئوچۇقتىال ئوچۇق‪ ،‬قەسىىىىتەن قىپىنغىان ھىاقىارە بولۇب‪ ،‬ئىالىدنراب ئەتۇ‬ ‫قىپىنمىايتتى‪ .‬كەيخىسىىىىراۋ غەزەب بىپەن ئارقىسىىىىىغىا بۇرۇلۇب‪ ،‬قۇتىنى‬ ‫ئاتقان ئادەمنى تاتماقچى بولدر‪.‬‬ ‫بۇ ئەلېەتتە شىەمر ئىدر‪ ،‬شىەمسىتىال باشىقا كىن بولماقچىدرې ھە‬ ‫تەلېە دەرۋن ې شىىىىۇئىان ھەممە ئىادەم ئۇنىڭغىا قىارنىدر‪ .‬ئۇ مەيىداننىىج قىاب‬ ‫ئوتتۇرنسىىىىىىدا قولىنى بېپىگە تىرەب تىىك تۇراتتى‪ ،‬ئو چىاقنىاب تۇرغىان‬ ‫كۆزلىرندە كەيخىسراۋغا قارايتتى‪.‬‬ ‫__ بىز تۇ ئەچەن سىىىىامىا ئوينىمىايمىز‪ -،‬دتىدر ئۇ يىا راق ئىاۋاازدا‪-،‬‬ ‫سىىىاما مەنىېر‪ ،‬سىىىاماۋر‪ ،‬رۇھانىي ئۇسىىىسىىىۇلدۇر‪ ،‬ئۇ تەقە ئىشىى ئەچەن‬ ‫ئوينىپىىدۇ‪ .‬شىىىىۇ ىا بۇ تۇلۇ نى ئىا ې سىىىىېنىىج ئىالتۇنپىرنىج بىزنىىج‬ ‫دەرگاھىمىزدا ئۆتمەيدۇې‬ ‫ھەممىمىز ئا ايى‪ ،‬ىمى‪ ،‬كەتتۇق‪ ،‬رۇمىنىج چوڭ ئوغپى سىىۇلتان‬ ‫ۋەلەد يېنىمىدا يىاتراقتە دنر‪-‬دنر تىترەيتتى‪ .‬ھېچكىن گەب قىاللمىىدر‪.‬‬ ‫بۇ كۆ ەلسىىىىىزلىكنى كەتەب تۇرغىانىدە ‪ ،‬بىر دەمىدە يىامغۇر يېغىى‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫بۇلۇتسىىىىز ئاسىىىماندنال چەشىىىەۋاتقان يامغۇرالر بىزنى بۇ يەردنال كېتىشىىىكە‬ ‫قىستىدر‪.‬‬ ‫كەيخىسىراۋ شىەمسىكە اۋاب بېرەلمىگەن ئاچچىقىدا ئادەمپىرنگە قاراب‬ ‫ۋاقىرندرئ مېڭىشمامسەنې‬ ‫ھۆكەمىدار غەزەبتىال خۇدننى يوقىتىى‪ ،،‬مەيىدانىدنال چىقىى‪ ،‬كېتى‬ ‫ئەچەن مىا ىدر‪ ،‬كېتىېتتىى‪ ،‬يەردە يىاتقىان قۇتىنى قوتىا ئۆتەكى بىپەن‬ ‫دەسىىىىسىىىىەب ئەزدر‪ .‬قوغدنغۇچىپىرر ئارقىسىىىىىدنال ما در‪ ،‬ئۇالر قۇتىغا‬ ‫دەسىسىەشىكە قىيالما ‪ ،‬ئاتالب ئۆتەشىتى‪ .‬كەيخىسىراۋ ۋە ئۇنىج ئادەمپىرر‬ ‫كېتىپال‪ ،‬سۆز‪-‬چۆچە باشالندر‪.‬‬ ‫__ بۇ ئادەم سارا كەن‪ ،‬بېشىمىزغا باال بولغۇدە ې‪-‬دتيىشتى خەقپەر‪.‬‬ ‫__ بۇ شەمر ئۆزننى نېمە چاغالب قالدر ‪ -‬دەب غۇدۇ شىدر بەزنپەر‪.‬‬ ‫__ ھۆكەمىدارنمىزنى ھىاقىارەتپەشىىىىكە قىانىداق تېتىنىدر بۇ ‪ -‬دتىدر‬ ‫بىرر‪ -،‬كەيخىسراۋ كېيىال بۇ ئىشنى دەب تەتەن شەھەردنال ئۆ ئالسىچۇ‬ ‫كىشىىىپەر شىىەمسىىكە ئاچچىقىدا قاراب‪-‬قاراب قويۇشىىتى‪ .‬ئەڭ قاتتى‬ ‫ئەيبپىگەچىپەر شىەيخ ياسىىال ۋە ئۇنىج تالىپپىرر بولۇب‪ ،‬ئۇالر تەۋقۇلداددە‬ ‫بىرلىك ۋە ھەمكارلى بىپەن شىەمسىنى ئاشىكارە تىپپىدر‪ .‬قىززن يېرر‬ ‫شىۇكى‪ ،‬مەيداندنال غەزەب بىپەن چىقى‪ ،‬كەتكەن توتنىج ئىچىدە رۇمىنىج‬ ‫ئىككى كونا مۇرنتى ۋە ئۆز ئوغپى ئاالئىدننمۇ بار ئىدر‪.‬‬

‫‪303‬‬

‫ئاالئىدىن‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاي‬ ‫ئۆمر مىدە بۇنچىپىىك نومۇس قىپىى‪ ،‬بىاقمىغىانىىدنن‪ .‬دادامنىىج نەچچە‬ ‫ئىايىدنال بېرر بىر ئىازغۇن بىپەن بىپپە يەرگىنى ئىاز كەلگەنىدە ‪ ،‬ئەمىدر‬ ‫مۇزنكا بىپەن ئۇسىىىسىىىۇ تەيدا بولدرې دادام بۇ چوڭ شىىىەھەردە نېمىشىىىقا‬ ‫ئۆزننىج ئىناۋنتى تۆكىدۇ يەنە كېپى‪ ،،‬ئايا تاماشىىىىىبىنالر ئارنسىىىىىدا‬ ‫مەشىىھۇر بىر تاھىشىىەنىڭمۇ بارلىقى ھەممىنىج ئاغزندا تارنپى‪ ،‬يەرەتتى‪.‬‬ ‫ئۇالرنىج دتيىشىىچە‪ ،‬ئۇ تاھىشىە شىەمسىنىج ئاشىنىسىىمى ‪ .‬شىەمر زادر‬ ‫قىانىداق ئىادەم كەنىمىز ئەمىدر ئۇنىىج بىزگە چىچىى‪ ،‬بەرگەن توقىنى‬ ‫ئاداالش بىپەن ئۆتىدنغان ئوخشىايدۇ‪ .‬بۇ ئاخشىام ئولتۇرۇب شىۇالرنى ئويالب‪،‬‬ ‫ئۆمر مىدە تۇنجى قېتىن‪ ،‬بىاشىىىىقىا ىئ ائىپىىدە تۇغۇلۇب قىالغىان بولسىىىىىامچۇ‬ ‫دتىگەنىپەرنىى خىىيىىا قىىپىىدنىن‪ .‬مەن ئەسىىىىىپىىىدە بىۇ دادامىنىىىج ئىوغىپىى‬ ‫بولغانپىقىمدنال تەخىرلىنەتتىن‪ ،‬ئەمدنپىكتە‪ ،‬باشىىىقا ئادەمنىج بالىسىىىى‬ ‫بولۇب قالمىغىنىمغا ئاھ ئۇرۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫مېنىڭچە بۇ مۇراسىىىىىن‪ ،‬دادامىدە كىاتتىا ئۆلىمىاغىا يىاراشىىىىمىايىدنغىان‪،‬‬ ‫كىشىىىىنىج غىدنقى كەلگەدە ئۇسىىىسىىىۇ كۆرگەزمىسىىىى بولدر‪ .‬ئەمما‬ ‫بەدەنپىرنمنى‬ ‫ئىىاسىىىىىىاسىىىىپىقى‪ ،‬سىىىىىىامىىادنال كېيىال يەز بەرگەن ئى‬ ‫تىكەنپەشىىىىتەر ۋەتتى‪ .‬شىىىىەمر دتگەن بۇ نومۇسىىىىسىىىىىز‪ ،‬دۆلەتنىج كاتتا‬ ‫ھۆكەمدارنغا چو چىپى قىپىشىىقا قانداق تېتىندر ئۇ ئولتۇرسىىا قوتسىىا‪،‬‬ ‫كەيخىسىراۋنىج ئۇنى تۇتۇب كالپىسىىنى ئېپىشىقا بۇيرۇمىغانپىقىغا شىەكرر‬ ‫قىپسا بولىدۇ‪.‬‬ ‫كەيخىسىىىراۋنىج ئارقىسىىىىدنال شىىىەيخ ياسىىىىال بىپەن تالىپپىرننىج‬ ‫مەيىدانىدنال چىققىنى كۆر ب‪ ،‬مەنمۇ ئۇالرغىا قېتىپىدنن‪ .‬خەقپەرنىىج مېنى‬ ‫شىەمر تەرەتدارر دەب ئويالب قېپىشىىنى خالىمايمەن‪ .‬دادامنىج قارانچۇقى‬ ‫ئەمەسىىىىپىكىمنى‪ ،‬ئاكامغىا ئوخشىىىىىمىايدنغىانپىقىمنى ھەممە ئادەم بىپى‪،‬‬ ‫قالسۇنې‬ ‫ئۇ كېچە ئۆيگە قىايتمىا بىر قىانچە تىالىى‪ ،‬بىپەن بىپپە ئىرشىىىىادنىىج‬ ‫ئۆيىىدە قونۇب قىالىدنن‪ .‬كېچىچە قىزغىال تىارا پىشىىىىىى‪ ،،‬بولغىان ئىشىىىىالر‬ ‫ھەققىدە تاالش‪-‬تارتى قىپدۇق‪.‬‬ ‫ئىرشاد ئۆتكىسىنى باسالما قالدرئ‬ ‫__ بۇ تەس قەلەنىدەر دادا نى قىاتتى ئىازدۇرۇۋاتىىدۇ‪ .‬يېقىنىدنال بېرر‬ ‫ئۆيە الردا بىر تاھىشىىەنى يوشىىۇرۇن سىىاقالۋاتقان ئوخشىىايدۇ‪ .‬بۇ نېمە گەب‬ ‫‪304‬‬

‫ئى‬

‫قىپمىسىاڭ‬

‫ئاالئىدنال‪ ،‬نېمىشىقا بىزگە دتمەيسىەن ئىسىمىڭغا اليى‬ ‫بولمايدۇ‪...‬‬ ‫بۇ گەتپەرنى ئا پىغانچە نومۇسىىتىال قىزنرن‪ ،‬كەتتىن‪ .‬ئەھېا ئېنى‬ ‫ئىىدرئ شىىىىەمر ئىائىپىمىزگە بىااليى ئىاتە ئېپىى‪ ،‬كەلگەنىىدر‪ .‬ئۇ كېچە‬ ‫قىىارارنمىزنى بېىكىتىتىۇق‪ ،‬شىىىىەمر تەبرنزر بۇ تۆگىنىى بىز دتگەنىىدە‬ ‫يېتىپەيتتى‪ ،‬بولمىسىىىا بۇ دنياردنال كېتەتتى‪ .‬يا ئۆزننى بىپى‪ ،‬كېتەتتى‪،‬‬ ‫ياكى مە بۇرني يوقىالتتى‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫ئەتىسىىى ئەتىگەندە شىىەمر بىپەن ئەركەكپەرچە تارا پىشىىى ئەچەن‬ ‫ئۆيگە قايتماقچى بولدۇم‪ ،‬قەتدىي ئىرادنگە كەلگەنىدنن‪ .‬بارسىىام ئۇ ھويپىدا‬ ‫يالغۇز ئولتۇرۇتتۇ‪ ،‬بېشىىىنى ئېگى‪ ،،‬كۆزلىرننى يۇمۇب‪ ،‬ما ا د مبىسىىىنى‬ ‫قىپى‪ ،‬نە چالغىپى تۇرۇتتۇ؛ مۇزنكىغا تەتەنپە بېرنپى‪ ،‬كەتكەن بولۇب‪،‬‬ ‫ىمجىا كېپى‪ ،‬ئۇنىڭغا‬ ‫مېنىج كەلگىنىمنىمۇ تۇيمىدر‪ .‬چاشىىىىقاندە‬ ‫يېقىنالشىىتىن‪ ،‬بۇ تۇرسىىەتتە د شىىمىنىمنى تېخىمۇ ياخشىىى تونۇۋتپىشىىقا‬ ‫تىرنشتىن‪.‬‬ ‫بىر دەمدنال كېيىال مۇزنكا ئاياغالشىىتى‪ ،‬شىىەمر بېشىىىنى كۆتەر ب‪،‬‬ ‫ئۆز‪-‬ئۆزنگە گەب قىپىېاتقاندە ئ‬ ‫__ مەرھابا ئاالئىدنال‪ ،‬مېنى ئىزدەۋاتامسەن ‪-‬دتدر‪.‬‬ ‫گەب قىپمىدنن‪ .‬ئۇنىج تاقاق ئىشىكنىج كەينىدنكى ئادەمنىمۇ‬ ‫كۆرەلەيدنغانپىقىنى بىپگەچكە ھەيران قالمىدنن‪.‬‬ ‫شەمر ما ا بۇرۇلۇبئ‬ ‫__ تەنەگەنكى مۇراسىىىىىن قىانىداق بولىدر يىاقتۇردۇ مۇ _ دتىدر‬ ‫ھىيپىگەرلىك بىپەن‪.‬‬ ‫__ تەقە ياقتۇرمىدنن‪ ،‬تەسىىىكەشىىىپىكنىج نامايەندنسىىىى بولدر‪-،‬‬ ‫دتىدنن‪ -،‬ئەمىدر ئويۇن ئوينىمىا‪ ،‬بوالمىدۇ كۆز مگە تەقە سىىىىىغمىىدنىج‪،‬‬ ‫دادامنىج ئىناۋنتىنى يەنە تۆكەشە گە يو قويمايمەن‪.‬‬ ‫شەمر نەينى بىر ياققا ئاستا تاشالب قويدر‪.‬‬ ‫__ دتمە ‪ ،‬مەسىپە بۇمۇ ئەگەر دادا نىج ئىناۋنتى چەشسە‪ ،‬باشقىالر‬ ‫سىىىىېنى ئۇلىمانىج ئوغپى دەب قارنمايدۇ‪ .‬ەمدىيەتتىكى ئاالھىدە ئورنىج‬ ‫تەۋرەيدۇ‪ ،‬سىىىەن بۇنىڭدنال ئەنسىىىىرەۋاتامسىىىەن خەقپەرنىج بىر نېمە دەب‬ ‫قېپىشى شۇنچە مۇھىممۇ‬

‫‪305‬‬

‫ئۇنىڭغا تومۇر تۇتقۇزماسىىىىپى ئەچەن بۇ گەتپىرننى چەشىىىىەنمىگەن‬ ‫بولۇب تۇرۇۋالدنن‪ ،‬شۇنداقتىمۇ ئۆزەمنى تەستە تۇتۇۋالدنن‪.‬‬ ‫__ بۇ يەردنال ئەمدر كە ‪ ،‬بىزنى ئارامىمىزدا قو ‪ ،‬سىەن كېپىشىتىال‬ ‫ئاۋۋا شىۇنچە ياخشىى ياشىاۋاتاتتۇق‪-،‬دتدنن‪-،‬دادام كاتتا دننىي ئالىن ھەم‬ ‫بۇ ئائىپىمىزنىج تەۋر كى‪ .‬ئىككىڭالرنىج ھېچقانداق ئورتاقپىقى يوق‪.‬‬ ‫شىىەمسىىنىج قوشىىۇمىسىىى تەر لدر‪ ،‬ئېغىر تىندر‪ ،‬كۆز مگە بىردننال‬ ‫تېرنككە كۆر نىدر‪ .‬ئوقتە ئېتىپىى‪ ،‬بېرنى‪ ،‬مۇشىىىىىا ئىاتسىىىىىام يىاكى‬ ‫كالپىسىىىغا تاش ئۇرسىىام‪ ،‬مەشىىەدنال ېنىنى ئاالاليتتىن‪ .‬ئۇنىج ېنىنى‬ ‫ئېپى ئارزۇسىىى توسىىاتتىال تەيدا بولدنكى‪ ،‬يەزنگە قارنيالما ‪ ،‬كۆزلىرنمنى‬ ‫قاچۇرۇشقا مە بۇر بولدۇم‪.‬‬ ‫قىايتىا قىارنسىىىىام ئۇ ھەممىنى بىپىى‪ ،‬بولغىانىدە ‪ ،‬مىا ىا قىاراب تۇرۇتتۇ‪.‬‬ ‫كالالمدنكىنى بىپىېالغانمىدۇ شىىىىۇئان نەچچە مىج تا يىڭنە بەدننىمگە‬ ‫تىاتقىانىدە ‪ ،‬تەتەن ئەزايىن تىكەنپىشىىىىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬تۇتپىرنن ئەمىدر مېنى‬ ‫كۆتەر شىىىتىال ۋاز كەچكەندە ‪ ،‬تېقىمىمدا ان قالمىدر‪ .‬سىىىېھىر بولسىىىا‬ ‫كېرە ې شىەمسىنىج سىېھىرگەر ئىكەنپىكنى ئۇنتۇب قالغانىدنن‪ .‬مەن ئۇنىج‬ ‫ئەدنېننى بېرنمەن دەۋاتقاندا ئۇ مېنى ئۆلتەر شكە ئاتالنسىچۇ‬ ‫__ مەندنال نېمانچە قورقىسەن ئاالئىدنال‪ -،‬دتدر شەمر تۇيۇقسىز‪-،‬‬ ‫ئەتسۇس‪ ،‬سا ا قاراب كىمنى ئويالۋاتىمەن‪ ،‬بىپەمسەن ئالغا شاگىرتنىې‬ ‫__ نېمە گەب ئۇ ‪-‬دتدنن‪.‬‬ ‫__ بىىر ھىېىكىىايىىنىىىج گىېىپىىنىى قىىپىىېاتىىمەن‪ ،‬ھىېىكىىايىىپەرگە‬ ‫ئامراقمۇسەن‬ ‫__ بۇنداق قۇرۇق گەتنى ئا اليدنغان ۋاقتىن يوقې‬ ‫شەمر ئاغزننى تەر شتەردرئ‬ ‫__ ھېكايە ئا الشىقا ۋاقتى يوق ئادەمنىج كائىناتنى چەشىىنىشىكىمۇ‬ ‫ۋاقتى يوق‪ _،‬دتىدر ئۇ‪ -،‬ئەڭ يىاخشىىىىى ھېكىايىپەرنى ئىالالھ يىازنىدۇ‪ ،‬بۇنى‬ ‫بىپمەمسەن‬ ‫ئۇ مەندنال اۋاب كەتمەيال ھېكايىسىنى باشپىدرئ‬ ‫بۇرۇنقى زاماندا بىر ئۇسىىتامنىج غور قاتاق شىىاگىرتى بولۇب‪ ،‬ئۇنى ئاز‬ ‫كەلدر دەب ئالغا ئىكەن‪ ،‬شىىىىۇ دەرنجىدە ئىكەنكى‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىە قوش‬ ‫كۆر نىدنكەن‪ .‬بىر كەنى ئۇسىىىتام ئۇ شىىىاگىرتىنى قازناققا كىرن‪ ،‬بىر كوزا‬ ‫ھەسىە ئېپى‪ ،‬چىقىشىقا بۇيرۇتتۇ‪ .‬شىاگىر قۇرۇق قو يېنى‪ ،‬كېپى‪،‬ئ‬ ‫ئۇستام‪ ،‬قازناقتا ئىككى كوزا ھەسە تۇرندۇ‪ ،‬قايسىسىنى ئېپى‪ ،‬كېپىشنى‬ ‫بىپمىدنن‪ ،‬دەب شىكايە قىپىپتۇ‪.‬‬ ‫‪306‬‬

‫ئۇسىىتام بۇ شىىاگىرتىنىج مىجەزننى ئوبدان بىپگەچكە مۇنداق دەتتۇئ‬ ‫سەن ئۇ كوزنالرنىج بىرننى چېقى‪ ،،‬يەنە بىرننى ئېپى‪ ،‬كە ې‬ ‫بىراق‪ ،‬بۇ شىاگىر ئۇ گەتنىج مەنىسىىنى چەشىەنمىگەدە دەرنجىدە‬ ‫دۆ ئىكەن؛ يەگەر ب بىارغىنىچە كوزنالردنال بىرننى چېقىپتۇ‪ .‬ئەممىا يەنە‬ ‫بىرننى تاتالماتتۇ‪ ،‬يەنە بىرسى شۇ كوزا بىپەن تەڭ چېقىپمامدۇ‬ ‫__ نېمە دتمەكچىسىىىەن ‪ -‬دتدنن ئۆكتە قوتۇب‪ ،‬شىىىەمسىىىنىج ئالدندا‬ ‫غەزەبپىنىى‪ ،‬ئۆزەمنى چىانىدۇرۇب قويۇشىىىىنى خىالىمىايتتىن‪ ،‬ئەممىا ئۆزەمنى‬ ‫تۇتۇۋااللمىدنن‪ -،‬سېنىج شۇ بىمەنە ھېكايىپىرنڭنى دەيمەن‪ ،‬بىرەر قېتىن‬ ‫بولسىمۇ گەب ئويناتما گەب قىاللمامسەن‬ ‫__ بىراق دتمەكچى بولغىنىن ناھايىتى ئېنى ‪ ،‬سىىەنمۇ شىىۇ ئالغا‬ ‫شىاگىرتقا ئوخشىاش‪ ،‬نەگىال قارنسىاڭ بىر نەرسىىپەرنى قوش كۆر ۋاتىسىەن‪-،‬‬ ‫دتدر شىىىەمر‪ -،‬داداڭ بىپەن مەن بىر ئادەم‪ ،‬مېنى رەنجىتسىىىەڭ ئۇنىمۇ‬ ‫رەنجىتىسەن‪ ،‬بۇنى بىپمەمسەن ئاالئىدنال‬ ‫__ دادامغا ئوخشىايدنغان ھېچقانداق يېرنج يوق‪ ،‬ئىككىنچى كوزننى‬ ‫چاقسام‪ ،‬بىرننچىسىنىمۇ ئاسارەتتىال قۇتقۇزغان بولىمەن‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداق غەزەتكە تولغىان ئىىدنمكى‪ ،‬ئىاغزنمىدنال چىققىان گەتنىىج‬ ‫قانداق ئاقىېە تەيدا قىپىدنغىنىنىمۇ ئويپىمىدنن‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-6‬ئاي‬ ‫بۇ مۇزنكا بىدئە ھەم كۇترنپىقمى ‪ ...‬ئۇنداق دتمە الر ئىنسىىىانالرې‬ ‫ئىشىىى بىپەن ئىجرا قىپىنىدنغان بىر سىىىەندە قانداقسىىىىگە كۇترنپى‬ ‫بولىىىدۇ ئىىالالھ بىزگە مۇزنكىىا قىىابىپىيىتى ئىىاتىىا قىپىىى‪ ،،‬ئېغىزدا‬ ‫ئېيتىپىدنغىان ياكى سىىىىاز بىپەن چېپىنىدنغىان مۇزنكىنىال ئەمەس‪ ،‬تەتەن‬ ‫ئالەمنى ىقاتپىغىان ئۇ مۇ پۇق كەيپەرنى يارنتى‪ ،،‬ئاندنال ئۇنى ئا الشىىىىنى‬ ‫چەكپىگەن‪ ،‬شىىۇنداقمۇ ئۇالر تەبىدەتنىج ھەر ۋاقىا‪ ،‬ھەر يەردە ئالالھنى‬ ‫زنكرر قىپىدنغانپىقىنى نېمىشىىىقا كۆرمەيدۇ كائىناتتىكى ھەممە نەرسىىىە‬ ‫ئوخشىىىاش تە پۇ پۇقتا ھەرنكە قىپىدۇئ يەرە سىىىوقۇشىىىىمىز‪ ،‬ھاۋادنكى‬ ‫قۇشىىىنىج قانا قېقىشىىىى‪ ،‬بورانپى كېچىدە ئىشىىىىكىمىزنى قاقىدنغان‬ ‫شىىىامالالر‪ ،‬تاغدنكى بۇالقالرنىج بۇلدۇقپىشىىىى‪ ،‬ئا تاقىپىغۇچىنىج بولقا‬ ‫ئۇرۇشىىىىى‪ ،‬تېخى تۇغۇلمىغان بوۋاقنىج بالىياتقۇدا ئا پىغان ئاۋازلىرر‪...‬‬ ‫ھەممە‪ ،‬ھەممە نەرسىە شىۇنچە ھەيېە بىرال نەغمىگە ەر بولىدۇ‪ .‬دەرۋنشىپەر‬ ‫‪307‬‬

‫چۆگىپەۋاتقاندا ئا پىغان مۇزنكا بۇ ئىالھىي زەنجىرنىج بىر ھالقىسىىىىدۇر‪.‬‬ ‫چەنكى‪ ،‬ھەر سىىۇ تامچىسىىى ئوكيانالرنى ئېپى‪ ،‬يەرندۇ‪ ،‬بىزنىج سىىامايىمىز‬ ‫بولسا كائىناتنىج سىرلىرننى ئېپى‪ ،‬يەرندۇ‪.‬‬ ‫مۇراسىىىىىمىدنال ئىاۋۋا رۇمى بىپەن بىپپە تەتەككۇر قىپى ئەچەن‬ ‫ىمجىىا بىر ئۆيگە كىردۇق‪ .‬ىئ اخشىىىىىامپىققىا سىىىىىامىاغىا چىقىىدنغىان ئىالتە‬ ‫دەرۋنشىىىىمۇ بىزگە قېتىپدر‪ .‬بىپپە تاھارە ئېپى‪ ،،‬دۇئا قىپدۇق‪ .‬ئاندنال‬ ‫يەكتە ‪ ،‬تىامبىا ۋە دەسىىىىتىارلىرنمىزغىا ئورانىدۇق‪ .‬بىا رە پىىك ئۇزۇن دوتپىا‬ ‫مازار تاشىىىىمىز‪ ،‬ئۇزۇن‪ ،‬ئاق دەسىىىتارنمىز ئۆزنمىزگە كەسىىىكەن كېپەنپىك‪،‬‬ ‫تونىمىز بولسا ئۆلمە تۇرۇب ئۆلگەننىج مازارر ئىدر‪.‬‬ ‫«ئۇالر ئۆرە تۇرغىانىدنمۇ‪ ،‬ئولتۇرغىانىدنمۇ‪ ،‬يىاتقىانىدنمۇ ئىالالھنى زنكرر‬ ‫قىپىدۇ‪ .‬ئاسمان ۋە زتمىننىج يارنتىپىشى ھەققىدە تەتەككۇر قىپىدۇ‪»...‬‬ ‫بىزلەر ھا ئەھپى‪ ،‬قەلخ ئەھپى‪ ،‬ئىشىى ى ئەھپى‪ .‬بىز سىىىىىركولغا‬ ‫ئوخشايمىز‪ ،‬بىر تۇتىمىز شەرندە ئەستىدە مۇقىن تۇرندۇ‪ ،‬يەنە بىر تۇتىمىز‬ ‫يەتمى ئىككى تىرقىنى ئايپىنىدۇ‪.‬‬ ‫سىاماخانىغا كىرنشىتىال ئاۋۋا رۇمىنىج ئاغزندنال مۇنداق دۇردانىپەر‬ ‫تۆكەلدرئ‬ ‫كە ‪ ،‬يېقىال كە ‪ ،‬يەنە يېقىال كە ‪،‬‬ ‫بۇ ېدە ‪ ،‬بۇ ئۇرۇش قاچان تەگەيدۇ‬ ‫سەن مەندۇرسەن‪ ،‬مەن ھەم سەندۇرمەن‪،‬‬ ‫نېمىگە اھىپپى قىپىسەن ئىنسان‪،‬‬ ‫بېشىمىز بىردۇر‪ ،‬ئەقپىمىزمۇ بىر‪،‬‬ ‫ھەممىمىز بىر يىپقا باغالنغان مار ان‪.‬‬ ‫تەييارالندۇق‪ ،‬ئاۋۋا نەينىج ھەسىىرنتى ئا الندر‪ ،‬ئاندنال رۇمى سىىاما‬ ‫بېشىىىىى بولۇب مەيدانغا چىقتى‪ .‬دەرۋنشىىىىپەر بېشىىىىىنى كەمتەرلىك بىپەن‬ ‫ئەگكىنىچە بىر‪-‬بىرلەب مەيىدانغىا كىردر‪ .‬ئىاخىرنىدا بىر دەرۋن مەيىدانغىا‬ ‫چىقاتتى‪ ،‬رۇمى بۇ ۋەزنپىنى ئۇنىمىغىنىمغا ئۇنىما ما ا يەكپەب قويدر‪.‬‬ ‫نە بىپەن راۋاتنىج كىشىىىنى مۇ الندۇرندنغان ئاۋازنغا داب تە كەش‬ ‫بولدر‪.‬‬ ‫ئا ال‪ ،‬بۇ نە قانداق شىىكايە قىپىېاتىدۇ‪ ،‬ھىجران ئازابىنى قانداق‬ ‫ئىپادنپەۋاتىدۇئ‬ ‫مېنى قۇمۇشىىپۇقتىال كەسىىكەندنال بېرر نالە‪-‬تەرياد قىپىېاتىمەنكى‪،‬‬ ‫ئەر‪ ،‬ئايالنىج ھەممىسى بۇنى ئا الب ياش تۆكتى‪.‬‬ ‫‪308‬‬

‫باشىىىتا چىققان دەرۋن سىىىامانى باشىىىپىدر‪ ،‬دەسىىىتارننىج ئېتىكى‬ ‫نازاكە بىپەن ئېچىپى‪ ،‬ھاۋادا شىىىىېنرلىغاندا‪ ،‬مەيداندنكى كىشىىىىپەرنىج‬ ‫كۆز ئىالىدنىدا بۇ دۇنيىادنال يىراقالشىىىىتى‪ .‬بۇ چىاغىدا ھەممىمىز سىىىىىامىاغىا‬ ‫قېتىپدۇق‪ ،‬ۋەھدەتتىال باشىىىىقىسىىىىى قالمىغانغا قەدەر ئايالندۇق‪ ،‬چەرخى‬ ‫تەلەكتىال نېمە ئالسىىاق زتمىنغا شىىۇنى يەتكەزمەكچى‪ ،‬ھەق تائاالدنال نېمە‬ ‫ئالسىىىاق خەلققە شىىىۇنى بەرمەكچى بولدۇق‪ .‬ھەر بىرنمىز ئاشىىىى بىپەن‬ ‫مەشىىۇق ئارنسىىىدا رنشىىتە بولدۇق‪ .‬مۇزنكا ئاياغالشىىقاندا دۇنيانى تەشىىكى‪،‬‬ ‫قىپغان ئاسىاسىپى ئۇنسىۇرالر‪ -‬ئو ‪ ،‬ھاۋا‪ ،‬تۇتراق‪ ،‬سىۇ ۋە بەشىىنچى ئۇنسىۇر‬ ‫بولغان بوشپۇققا ساالم بەردۇق‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫مۇراسىىن ئاخىرندا كەيخىسىراۋ بىپەن ئارنمىزدا يەز بەرگەن ئىشىالرغا‬ ‫تۇشىىىىىىايمىىان قىپمىىايمەن‪ .‬تەقە رۇمىنى تە قىسىىىىپىقتىىا قويغىنىمغىىا‬ ‫تەرنشىانمەن‪ .‬لېكىال شىۇنداق بولۇشىى زۆر ر ئىدر‪ .‬مەۋالنا يىپالردنال بېرر‬ ‫ئىززەتپىنىى‪ ،،‬ھۆكەمىدارالر تەرنپىىدنال قوغىدنپىى‪ ،‬كەلگەنىىدر‪ .‬ئەمىدنپىكتە‪،‬‬ ‫ئىادەتتىكى تۇقراالرنىىج دەردننى__ ھۆكە ىم دارالر ئىالىدنىدنكى ئىا ىزلىقىنى‬ ‫چو قۇر ھېر قىپدر‪ .‬ئۇ مەھرۇمپۇق‪ ،‬بىچارنپىك‪ ،‬چەتكە قېقىپىشىىنىج‬ ‫نېمىپىكىنى بىپمە تۇرۇب‪ ،‬قانداقمۇ خەل شائىرر بواللىسۇن‬ ‫شىىىىۇنىداق قىپىى‪ ،،‬كونيىادنكى ۋاقتىن توشىىىىۇب قىالغىانىدە قىپىىدۇ‪،‬‬ ‫كېتىدنغان ۋاقتىن كەلدر‪ .‬ھەقىقىي ئىشىى كەتەلمىگەن ئۆزگىرنشىىپەرنى‬ ‫تەيىدا قىپىىدۇ‪ .‬ئىشىىىى تۇغۇلۇش دتمەكتۇر‪ ،‬ئەگەر ئىشىىىىقتىال ئىاۋۋا ۋە‬ ‫ئىشىىىىقتىال كېيىال ھې ئۆزگەرمىسىىىىە ‪ ،‬ئىشىىىىقىمىز ۋايىغىا يەتمىىدر‬ ‫دتگەنپىكتۇر‪ .‬بىرننى ياخشىىىى كۆرسىىىەڭ‪ ،‬ئۇنىج ئەچەن قىالاليدنغان ئەڭ‬ ‫ياخشى ئى ئۆزگەرمەكتۇر‪.‬‬ ‫شىىىۇ قەدەر ئۆزگىرنشىىىىج كېرەككى‪ ،‬سىىىەن سىىىەن بولما قېپىشىىىىج‬ ‫كېرە ‪.‬‬ ‫شىىىىېدىر‪ ،‬مۇزنكىىا‪ ،‬ئۇسىىىىسىىىىۇ ‪ ...‬مەسىىىىتپىىىك‪ ،‬ىىانپىقپى ‪،‬‬ ‫ۇشىقۇنپۇق‪...‬رۇمىنىج ئۆزگىرنشىپىرر ئاسىاسىەن تامام بولدر‪ .‬شىېدىرنى‬ ‫يىاخشىىىىى كۆرمەيىدنغىان تەقېا ئىالىن‪ ،‬نىاتىقپىقى بىپەن يەكسىىىىە تەلپىگە‬ ‫يېتىېاتقىان بۇ خىاتىى‪ ،‬ئەمىدر ئىنسىىىىىانالرنىىج سىىىىەكەتتىكى قەلبىنى‬ ‫ئىپادنپەيدنغان كاتتا شىىىىائىر بولماقچى‪ .‬مېنى دتسىىىىە ‪ ،‬مەنمۇ ئۆزگەردنن‬ ‫ھەم ئۆزگىرنېاتىمەن‪ ،‬بارلىقتىال يوقپۇققا قاراب كېتىېاتىمەن‪ ،‬مەۋسىەمدنال‬ ‫مەۋسىىىەمگە‪ ،‬مەرتىېندنال مەرتىېنگە‪ ،‬تىرنكپىكتىال ئۆلەمگە بۇرۇلۇۋاتىمەن‪.‬‬ ‫‪309‬‬

‫بابا زاماننىج ئۆتكەندە دتگەنپىرر ئېسىىمدە‪ ،‬يىپەكنىج غوزندنال چىقىشىى‬ ‫ئەچەن تىپە قۇرۇتى ئۆز ېنىدنال كېچىشى كېرە ‪.‬‬ ‫بىزنىج دوستپىقىمىز‪ ،‬روھداشپىقىمىز ئالالھتىال كەلگەن مەرھەمە ‪،‬‬ ‫تە داشىىىسىىىىز ھەدنيە‪ .‬دوسىىىتپۇق بىپەن يېتىپدۇق‪ ،‬شىىىادنمان بولدۇق‪،‬‬ ‫تورەكپەب ئېچىپدۇق‪ ،‬چېچە ئاچقان كەبى سىىۆزلەر غەزننىسىىىنى ئاچتۇق‪،‬‬ ‫بىردەكپىك تەمىنى تېتىدۇق‪ ،‬ھېچكىن ئۆزر يالغۇز تىشى‪ ،‬يېتىپەلمەيدۇ‪.‬‬ ‫سىىېنى مەقامدنال مەقامغا قۇشىىتە ئۇچۇرندنغان ھەمراھىڭنى تېپىشىىىج‬ ‫كېرە ‪ .‬تاتقىنىڭدا ئۆزە نى ئەمەس‪ ،‬ئۇنى ئىززەتپىشىج كېرە ‪.‬‬ ‫سىىىىاما سىىىىالغان ئاخشىىىىىمى ھەممە ئادەم كېتى‪ ،،‬ۋاراڭ‪-‬چۇرۇ الر‬ ‫بېسىىىىققاندنال كېيىال سىىىاماخانىدا ئۆزەم يالغۇز ئولتۇردۇم‪ .‬رۇمى بىپەن بۇ‬ ‫دۇنيالى كۆر شىىىەشىىىىمىزنىج ئاخىرقى باسىىىقۇچىغا كېپى‪ ،‬قالغانىدنن‪.‬‬ ‫دوسىىىىتپۇقىمىز ەريىانىىدا ئىاز كۆر لىىدنغىان گەزەلپىكپەردنال تەڭ بەھرنمەن‬ ‫بولىدۇق‪ .‬بىر‪-‬بىرننى كۆرسىىىىىتىىدنغىان ئىككى ئەينەكتە ‪ ،‬بىر‪-‬بىرنمىز‬ ‫ئىارقىپى ئەبەدنيپىكنى تىامىاشىىىىىا قىپىدۇق‪ .‬ئەممىا ئەڭ ئىاخىرنىدا‪ ،‬چەمبەر‬ ‫ئايپىنىدۇ‪ ،‬دەۋر ئاياغپىشىىىىدۇ‪ ،‬ئەينە سىىىىرلىنىدۇ‪ .‬ھەر قىشىىىنىج بىر‬ ‫بىاھىارر‪ ،‬ھەر بىاھىارنىىج بىر خىازان تەسىىىىپى بولىىدۇ‪ .‬بۇ ھېكمە ھەممىگە‬ ‫كۇتايەئ ئىش بار يەردە‪ ،‬ھىجران باردۇر‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاي‬ ‫بۇنىڭغا تەييارلىقىمىز‬

‫ئەزنز بىر خېتىدە «كەتەلمىگەن ئىشىىالر تەقە‬ ‫بولغان چاغدا كېپىدۇ» دەب يازغانىدر‪.‬‬ ‫ئەگەر ئۇنداق بولسىىىىا‪ ،‬ئېپال بۇ ھەتتىدە ئۇچرنغان ئىشىىىىالرغا ئالدنال‬ ‫تەييىارلى قىپغىان بولىىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬كەتەلمىگەن ئى يېتىى‪ ،‬كەلگەنىدە‬ ‫تۇ ‪-‬قولپىرر يەرگە تەگمە قىالىدر‪ .‬چەنكى‪ ،‬ئەزنز زاھىارا بۇ ھەتتە ئېپالنى‬ ‫كۆرگىپى بوستونغا تۇيۇقسىز كەلگەنىدر‪.‬‬ ‫بىازار كەنى ئىاخشىىىىىمى ئىىدر‪ ،‬رۇبىسىىىىتېال ئىائىپىسىىىىى تىامىاققىا ەم‬ ‫بولغانىدر‪ ،‬ئېپالنىج تېپېكونىغا بىر ئۇچۇر كەلدر‪ .‬ئاشىپەزلىك كۇلۇبىدنال‬ ‫بىرر يولپىغان ئۇچۇر دەب ئويالب‪ ،‬ئۇنى ئوقۇشىقا ئالدنراب كەتمىدر‪ ،‬باشىقا‬ ‫ئىشىىىالرنى قىپدر‪ .‬ئورنىدنال تۇرۇب تاماق توشىىىىدرئ ھەسىىىە سىىىەر ب‬ ‫قىزارتىپغان ئۆردە گۆشىىىى‪ ،‬گۆش بىپەن قورۇلغان يا يۇ‪ ،‬تىسىىىتە‪-‬بادام‬ ‫قوشىىىۇلغان گەر ئاش ۋە ئۇنىج ئەسىىىتىگە بېسىىىىپغان تاتپى تىياز‪...‬‬ ‫‪310‬‬

‫ئۆردە گۆشىىى شىىۇنچە لەززەتپىك‪ ،‬ھەشىىەمەتپىك كۆر نەتتىكى‪ ،‬شىىىرەگە‬ ‫قويۇلۇشىى بىپەن تەڭ ھەممىسىى ئاغزننى ئېچى‪ ،‬قاراب قېپىشىتى‪ .‬تېخى‬ ‫بەگەن ئەتىگەن سىكو بىپەن ئۇنىج يېڭى قىز دوسىتىنى كۆر ب ئازابالنغان‬ ‫ېنېتنىڭمۇ ئىشتىھاسى ئېچىپى‪ ،‬كەتكەندە قىالتتى‪.‬‬ ‫بۇ ھەر كەنى ئاخشىىامقىدە تىن ‪ ،‬كۆ ەلپە ‪ ،‬خۇشىىا تارا الر بىپەن‬ ‫يەيىدنغىان ئۆ تىامىقى ئىىدر‪ .‬ئېپال بولۇۋاتقىان تىارا الرغىا ئۇ يەردنال‪ ،‬بۇ‬ ‫يەردنال قېتىپى‪ ،‬قويۇب ئولتۇردر‪ .‬ئېرر باغنىج سىىاالسىىونىنى كۆ رە گە‬ ‫بويىاب قويىايپى دتېنىدر‪ ،‬گەب قىپمىىدر‪ .‬ېنېىا بىپەن ئۇنىېترسىىىىىتېىا‬ ‫دەرسىىىپىرننىج ئېغىرلىقى ھەققىدە تارا الشىىىتى‪ ،‬قوش كېزە بالىسىىىى‬ ‫بىپەن «كارن‪ ،‬دتڭىز قاراقچىسىى» فىپىمى توغرۇلۇق سىۆھبەتپەشىتى‪ .‬ئۇ‬ ‫ھەممەيپەنگە‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىىگە مىاسىىىىپىشىىىىىېاتقىانىدە قىپغىان بىپەن‪،‬‬ ‫ئەمەلىيەتتە ئۇالردنال يىراق تۇرۇۋاتىاتتى‪ .‬كىالپىسىىىىى ئەزنزدە قىالغىانىىدر‪،‬‬ ‫خەتنى تاتشىىىۇرۇۋالغانمىدۇ تاتشىىىۇرۇۋالغان بولسىىىا ئۇنى ئوقۇب نېمىپەرنى‬ ‫ئويپىغىانىدۇ نېمىشىىىىقىا تېخىچە ىاۋاب يىازمىايىدۇ ئۇ چىنە‪-‬قىاچىالرنى قىاچىا‬ ‫يۇيۇش ماشىىنىسىىغا سىېپى‪ ،،‬قەھېە تەمپىك ئاق تورتنى شىىرەگە قويۇب‬ ‫بولغىانىدنال كېيىال‪ ،‬يەنە خىيىالغىا چۆكتى‪ ،‬تېپېكونىغىا قىاراب بېقىشىىىىمۇ‬ ‫كىالپىسىىىىىغىا كەلمىىدر‪ .‬تېپېكونىغىا كەلگەن ئۇچۇرالرغىا قىارنغىان چىاغىدا بۇ‬ ‫ئۇچۇرنى كۆر ب تۇرۇتال قالدرئ‬

‫ھازنر مەن بوسىتوندا‪ ،‬سىمىتسىونىيان مۇزتيى ئەچەن سىەرە تارتقىپى‪،‬‬ ‫ئەمما ئاسىىىاسىىىپىقى سىىىېنى كۆرگىپى كەلدنن‪ .‬ئونىكر مېھمانخانىسىىىىدا‬ ‫تۇرۇۋاتىمەن‪ ،‬مېنى كۆرگىپى كېپەمسەن‪ ...‬ئەزنز‬

‫ئېپالنىج يەزر قىزاردر‪ ،‬يەرنكى د تەلدەب سوقۇب كەتتى‪ .‬تىترەۋاتقان‬ ‫قولىدا تېپېكونىنى ئېتى‪ ،‬سىىومكىسىىىغا سىىالدر‪ .‬ئۆزننى بېسىىىېتپىشىىقا‬ ‫تىرنشىىىىىى‪ ،‬ئورۇنىدۇقتىا ئولتۇردر‪ .‬قىالغىانالرنىىج گېپىنى ئىا الۋاتقىانىدە‬ ‫قىياتەتكە كىرنېالدر‪ ،‬بېشى سە قېيىېاتاتتى‪.‬‬ ‫ئەمما بۇ ھالى داۋندنىج كۆزندنال قېچى‪ ،‬قۇتۇاللمىدر‪.‬‬ ‫__ نېمە بولىدر ئۇچۇر كەتتىمىا ‪ -‬دتىدر ئۇ بېشىىىىىنى تەخسىىىىىىدنال‬ ‫كۆتەر ب‪.‬‬ ‫__ ھە‪ ..‬شىۇنداق‪ ،‬مىچې‪ ،‬ئۇچۇر قىپىپتۇ‪ - ،‬دتدر ئېپال كالپىسىىغا‬ ‫كەلگىنى بويىچە‪.‬‬ ‫ئەر‪-‬خوتۇن بىر‪-‬بىرنگە قاراب تۇرۇب قېپىشىىىتى‪ ،‬دتگىپى بولمايدنغان‬ ‫نۇرغۇن گەتپەرنى كۆزلىرندە دتيىشىتى‪ .‬ئۇزۇن يى‪ ،‬ئەر‪-‬خوتۇن بولۇشىنىج‬ ‫تايدنسىىى شىىۇ ئىدنكى‪ ،‬بىر ئېغىز گەب قىپىشىىمىسىىىمۇ‪ ،‬كۆز بېقىشىىپىرر‬ ‫‪311‬‬

‫ئىىارقىپىقال سىىىىوقۇشىىىىىااليتتى‪ .‬بىىالىالر ھېچنېمىنى بىپمەيىىدنغىىانىىدە‬ ‫ئولتۇراتتى‪ .‬شىىىىۇ ھىالىدا ئېپال بىپەن داۋنىد ئۆزلىرننىىج بىر ئويۇن ئىچىگە‬ ‫كىرنى‪ ،‬قىالغىانپىقىنى ھېر قىپىشىىىىتى‪ .‬بىرر يەنە بىرننىىج يىالغىان‬ ‫ئېيتىېاتقانپىقىنى بىپەتتى‪ ،‬يەنە بىرر بولسىىىىا بۇ يالغانچىپىقنى ئۇنىڭمۇ‬ ‫بىپىدنغانپىقىنى بىپەتتى‪.‬‬ ‫ئىىاخىىردا داۋۇد ئىېىغىىر خىىيىىا بىىپەن ئىورنىىىدنىال قىوتىتىى‪ ،‬ئىېىغىىز‬ ‫سىىىىەرتكەچنى ئەسىىىىتىايىىدنپپى بىپەن تۆ چىاسىىىىىا قىپىى‪ ،‬قىاتپىىدر‪،‬‬ ‫ھەرنكەتپىرر ئاسىىىتىالب كەتكەنىدر‪« .‬ھە‪ ،‬مىچې‪ ،‬ئۇچۇر قىپىپتۇ‪ -‬دە»‬ ‫دەب ئۆز‪-‬ئۆزنگە غۇدۇ شىدر‪.‬‬ ‫ئېپال ئېرننىىج ئۆزنگە قىپچە ئىشىىىىەنمەيىدنغىانپىقىنى بىپسىىىى ىمۇ‪،‬‬ ‫ئىاخىرغىچە يىالغىان ئېيتى كېرەكپكىنى ھېر قىپىدر‪ .‬ئېرننى قىايىى‪،‬‬ ‫قىپى يىاكى بىالىپىرننى ئىالىداش ئەچەن ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئۆز ئېھتىيىا ىنى‬ ‫قىانىدۇرۇش ئەچەن شىىىىۇنىداق قىالتتى‪ .‬ئۆيىىدنال چىقىى‪ ،،‬ئەزنز تۇرۇۋاتقىان‬ ‫مېھمانخانىغا بېرن‪ ،،‬ئۇنىج دندارننى كۆر شىىىنى ئارزۇ قىالتتى‪ .‬بۇ قانداق‬ ‫ئىسىىىىتە ‪-‬ھەې ئۆمرنىىدە ھېچقىىانىىداق نەرسىىىىىنى بۇنچىپىىىك ئىىارزۇالب‬ ‫باقمىغانىدر‪ ...‬بۇ سەۋەبتىال ھەر بىر گېپىنى ئويالب قىپىشقا باشپىدرئ‬ ‫__ ئەتە ئەتىگەندە نەشىىىرنياتتا يىغىال بار ئىكەن‪ ،‬كېپەر تەسىىىىپپىك‬ ‫كىتابالرنىج تىزنمپىكىنى بېكىتىدنكەن‪ ،‬مېنىمۇ كەلسۇن دەتتۇ‪.‬‬ ‫__ ئۇنىداقتىا ئۇ مۇھىن يىغىنكەن‪ ،‬بىارمىسىىىىاڭ بولمىايىدنكەن‪ -،‬دتىدر‬ ‫داۋند چەشىىىىنىكسىىىىز ئىپادنپەرگە تولغان كۆزلىرننى تارقىرنتى‪-،،‬ماقۇ‬ ‫دتسىىەڭ ئەتە ئەتىگەندە مەن ئاتىرن‪ ،‬قويا ‪ ،‬يولدا ھەمراھ بولۇب ما ىمىز‪.‬‬ ‫بىر نەچچە بىمىار بىپەن كۆر شىىىىەش ۋاقتىمنى ئۆزگەرتسىىىىەم‪ ،‬ۋاقتىمنى‬ ‫توغرنپىيااليمەن‪.‬‬ ‫ئېپال ئېرنگە قاراب قالدر‪ ،‬ئۇ نېمە قىپماقچىدۇ بوسىىتونغا راسىىتىنال‬ ‫بىپپە بارماقچىمىدۇ يا بولمىسىىىىا بالىالرنىج كۆز ئالدندا ېدە چىقىرا‬ ‫دەمدۇ ئۇ زورنغا كەلەمسىرندرئ‬ ‫__ ئۇنداقتىغۇ ياخشىىىى بوالتتى‪ ،‬بىراق ئەتە ئەتىگەندە سىىىائە ‪7‬دنال‬ ‫بۇرۇن ئۆيدنال چىقى‪ ،‬بولۇشىىىمىز الزنن‪ .‬مىچې‪ ،‬مە پىسىىتىال بۇرۇن مەن‬ ‫بىپەن ئايرنن كۆر شمەكچىكەن‪.‬‬ ‫ھې ئىشتىال خەۋنرر يوق ئورلى ھىجىيى‪ ،‬گەتكە كىرنشتىئ‬ ‫__ ۋا ‪ ،‬ئۇنداقتا دادام بىپەن كارنج بولمىسىىىۇن‪ ،‬ئۇ ھەرگىز ئەتىگەن‬ ‫قوتمايدۇ‪ .‬ئۇ سائەتتە دادامنى كىران بىپەن تارتى‪ ،‬قوتۇرااليسەن‪.‬‬

‫‪312‬‬

‫داۋنىد ھېچقىاچىان ئەتىگەن تۇرمىايتتى‪ ،‬خوتۇن‪-‬بىالىپىرر ئۇنىىج بۇ‬ ‫ئادنتىنى ناھايىتى ياخشى بىپەتتى‪.‬‬ ‫ئېپال بىپەن داۋند يەنە بىر‪-‬بىرنگە قارنشىىىىى‪ ،‬قالدر‪ ،‬ئىككىپىسىىىىى‬ ‫كەتمەكتە‪ ،‬ئەھېالنى مۆلچەرلىمەكتە ئىدر‪ .‬دەسپەتكى قەدەمنى كىن باسار‬ ‫بۇ ئويۇننىج ئاخىرر نەگە بارار‬ ‫بۇ چاغدا داۋند كىنايىپىك تەبەسسۇم بىپەن ئارقىغا ياندرئ‬ ‫__ ئورلى توغرا دەيدۇ‪ ،‬ئۇنداق ئەتىگەن تۇرالمايمەن‪ ،‬ئەڭ ياخشىىىسىىى‬ ‫ئۆزەڭ يالغۇز ماڭ‪-،‬دتدر‪.‬‬ ‫__ نېمىشىىقا ھازنر ما مايسىىەن ئانا‪ -،‬دتدر ېنېا‪ ،‬ھې ئىشىىتىال‬ ‫خەۋەرسىىىىىز‪ - ،‬شىىىىەھەردنكى ئۆيىدە قونۇب قىا ‪ ،‬خېپى بولىدر‪ ،‬ئۇ ئۆينى‬ ‫ھېچكىن ئىشىپەتمىدر‪ .‬ئەتىگەندە ئۇ يەردنال ئالدنرنما مە پىسىكە بارسىاڭ‬ ‫بولىدۇ‪.‬‬ ‫__ ئۇمۇ بولىدۇ‪-...‬دتدر ئېپال يەزننىج ئو ئالغىنىنى سەزگە ‪.‬‬ ‫ئەتە ئەتىىگەن بىوسىىىىىتىونىغىىا بىېىرنىى‪ ،‬ئەزنىز بىىپەن نىىاشىىىىىتىىپىى‬ ‫قىپىىدنغىانپىقىنى ئويالب يەرنكى سىىىىېپىى‪ ،‬تۇرغىانىدا‪ ،‬ئەمىدر دەرھىا يولغىا‬ ‫چىقماقچى بولۇش بىر خى‪ ،‬تەلېنپىك‪ ،‬ئەسىەبىيپىكتە تۇيۇلدر‪ .‬يەنە بىر‬ ‫تەرەتتىال‪ ،‬ئەزنزنى ئەتە ئەمەس‪ ،‬بۇ ئىىاخشىىىىىىام كۆرسىىىىەم دەيتتى‪ ،‬ئەتە‬ ‫ئەتىگەنگىچە يەنە بىر مۇنچە ۋاقىىا بىار ئىىدر‪ ،‬بۇ ۋاقىىا خۇددر ئۆمەردە‬ ‫ئۇزاق تۇيۇلدر‪ .‬ھازنر ما سىىا تېخىمۇ ياخشىىى بولمامدۇ ئۆيدنال ماشىىىنا‬ ‫ھەيدەب ئىككى سىىائە ما سىىا بوسىىتونغا يېتى‪ ،‬بارندۇ‪ ،‬بۇغۇ مەيپى‪ .‬ئەزنز‬ ‫شىىۇنچە يىراق ئامېسىىتىردامدنال كەلدر‪ ،‬ئىككى سىىائە ماشىىىنا ھەيدەش‬ ‫قانچىپىك ئى ئىدر ې‬ ‫__ ھازنر ما سىىىام كېچە سىىىائە ‪ 10‬غىچە بوسىىىتونغا بارندنكەنمەن‪،‬‬ ‫ئەتىگەندە نەشىىرنياتقا بۇرۇنراق بېرن‪ ،‬مىچې‪ ،‬بىپەن كۆر شىىىمەن‪ -،‬دتدر‬ ‫ئېپال‪.‬‬ ‫داۋنىىدنىىىج ئۆ ى ئۆچتى‪ ،‬بىر ئېغىز گەتمۇ قىپمىىىدر‪ .‬كۆزلىرنىىدە‪،‬‬ ‫خوتۇنىنىج باشىقا ئەر بىپەن كۆر شىەشىىگە توسىقۇنپۇق قىپمايدنغاندە بىر‬ ‫خى‪ ،‬تەرۋاسىزلى بار ئىدر‪.‬‬ ‫__ ئۇنىج ئەسىتىگە خېپى بولدر‪ ،‬ئۇ ئۆينى يىغىشىتۇرۇب قويمىدنن‪.‬‬ ‫بېرنى‪ ،‬قىاراب بىاقىا ‪ -،‬دتىدر ئېپال‪ ،‬ئىاخىرقى بىر گېپىنى قەسىىىىتەن‬ ‫تەكىتپىىدر‪ .‬شىىىىۇ ئىارقىپى ئېرنگە‪ ،‬ئەزنز بىپەن تەقە بىر نەرسىىىىىپەر‬ ‫ئىچىشىىىى‪ ،،‬ئاندنال ئۆيگە كېتى‪ ،‬يالغۇز ئۇخاليدنغانپىقىنى بىپد رمەكچى‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫‪313‬‬

‫داۋند قولىغا قەدەھنى ئېپى‪ ،،‬شىىىرەدنال قوتتى‪ .‬چەشىىەنگەسىىىز بىر‬ ‫خى‪ ،‬ئۆزلە ئىشەنچى بىپەنئ‬ ‫__ ياخشىى گەب‪ ،‬بولىدۇ قەدنرلىكىن‪ ،‬ھازنرال ماڭ‪-،‬دتدر‪ .‬تەھدنا‬ ‫سىىىىېپىېاتامدۇ ياكى نېمە قىپسىىىىاڭ قى‪ ،‬دەۋاتامدۇ ئېپال ئېرننىج نېمە‬ ‫ئويپىغىنىنى بىپەلمىدر‪.‬‬ ‫__ ئەمما ئانا‪ ،‬سىىىەن ماتېماتىكا تاتشىىىۇرۇقپىرنمنى ئىشىىىپىشىىىى‪،‬‬ ‫بەرمەكچىدنڭغۇ ‪ -‬دەب زارالندر ئاۋر‪.‬‬ ‫ئېپال بىر نەرسە دەب بولغىچە‪ ،‬ئورلى ئۇنىج بىپەن چېقىشتىئ‬ ‫__ ھە ئەركىتا ‪ ،‬ئۆز تاتشۇرۇقىنى ئۆزەڭ ئىشپە‪ ،‬ئەقىپپىققۇ سەنې‬ ‫بالىپىرر شىىرەدنال قوتما تالىشىىېاتقاندا ئېپال ئۇالرنى تاشىالب‪ ،‬ئەڭ‬ ‫ئەسىىا قەۋەتكە چىقتى‪ ،‬ھۇ رنسىىىنىج ئىشىىىكىنى ئېتىپال ئەزنزگە ئۇچۇر‬ ‫يازدرئ‬

‫بۇ نېمىدتگەن ياخشىى خەۋەرې بە ھەيران قالدنن‪ ،‬ئىككى سىائەتتىال‬ ‫كېيىال ئونىكر مېھمانخانىسىغا بارنمەن‪.‬‬

‫ئۇ «يولالش» كونۇتكىسىىىىىنى بېسىىىىىى‪ ،،‬مە نۇن كۆزلىرر بىپەن‬ ‫ئۇچۇرنىج يولپىنىشىغا قاراب تۇردر‪.‬‬ ‫ئۇ نېمە قىپىېاتىىدۇ بۇ يو ئىاخىر نەگە بىارنىدۇ ‪ ...‬ئۇنىىج بۇالرنى‬ ‫ئوياليدنغان ۋاقتى يوق ئىدر‪ .‬ئەگەر بۇ ئاخشىىام قىپغانپىرندنال تۇشىىايمان‬ ‫قىپسىىىا‪ ،‬بەلكىن تۇشىىىايمان قىالتتى‪ ،‬ئۆزننى كېيىنچە ئەيبپەيتتى‪ .‬ئەمما‬ ‫ھازنر كۆرندنغاننى كۆر شىىىىى‪ ،‬ئۆز ئىشىىىىىغا ئالدنرنشىىىىى كېرە ئىدر‪ .‬ئۇ‬ ‫يىگىرمە مىنۇ يۇيۇنىدر‪ ،‬شىىىىىامىالىدۇرغۇ بىپەن چىاچپىرننى قۇرتتى‪،‬‬ ‫چىشىپىرننى چوتكىپىدر‪ ،‬كىيىن تالپىدر‪ ،‬كىيدر‪ ،‬سىالدر‪ ،‬باشىقىسىىنى‬ ‫كىيى‪ ،‬سىىىىناب باقتى‪ ،‬بولمىدر‪ ،‬يەنە بىرننى كىيدر‪ ،‬چاچپىرننى تاراب‬ ‫بىر ئىاز گىرنن قىپىدر‪ ،‬ئىانىسىىىىىىدنال قىالغىان زۇمرە زنرنسىىىىىنى تىاقىىدر‪،‬‬ ‫ئەينەككە قاراب بېقى‪ ،‬ئۆزننى ياراتمىدر‪ ،‬بېرن‪ ،‬باشقا كىيىن كىيدر‪.‬‬ ‫ئاخىر كۆ پى تىنى‪ ،،‬ئەستىگە ئازراق ئەتىر چاچتى‪ ،‬ئەتىر شىشىسى‬ ‫مۇنچىىدنكى ئىشىىىىكىاتتىا نەچچە يىى‪ ،‬تۇرۇب قىالغىانىىدر‪ .‬داۋنىد ئەتىرنى‬ ‫ياقتۇرمايتتى‪« ،‬ئايالدا ئەتىرنىج ئەمەس‪ ،‬ئۆزننىج تۇرنقى بولۇشىى كېرە »‬ ‫دەب تۇرۇۋاالتتى‪ .‬ئەممىا ياۋرتالى بىر ئەر ئەتىرنى باشىىىىقىچە ئويپىشىىىىى‬ ‫مۇمكىال‪ .‬ئۇ يەردە ئەتىر مۇھىن نەرسە بولغىيمىدر‬ ‫ئەزنزنىج كەلگىنىغۇ بوتتۇ‪ ،‬لېكىال نېمىشىىىىقا كېپىشىىىىتىال ئاۋۋا‬ ‫خەۋەر بېرنېەتمەيىىدۇ كېپىشىىىىىنى بىپگەن بولسىىىىىىىدر‪ ،‬ئۇنىڭغىىا كۆرە‬ ‫تەييىارلىنىى‪ ،،‬تەردازخىانىغىا بېرنى‪ ،،‬ھۆسىىىىال تەزەتكەز ب‪ ،‬تېرنسىىىىىنى‬ ‫‪314‬‬

‫تىىارقىرنتىىى‪ ،‬كېپەتتى‪ ،‬بەلكىن چىىا تىىاسىىىىونىنى ئۆزگەرتەتتى‪ .‬ئۇنىىىج‬ ‫كالپىسىىىىدا يەنە بىر تەركەم سىىىوئالالر تەيدا بولدرئ ئەگەر ئەزنز ياقتۇرما‬ ‫قالسىىچۇ مىجەزنمىز چىقىشىما قالسىا‪ ،‬ئاندنال ئۇ بوسىتونغىچە كەلگىنىگە‬ ‫تۇشىايمان قىپسىىچۇ خە يېزنشىى يوشىۇرۇن‪ ،‬ئاسىان ئى ئىدر‪ ،‬ئەمما‬ ‫يەز تۇرانە كۆر شىىىىەش قىيىال‪ ...‬نېمىشىىىىقا كەلدر مەن چاقىردنن‪ ...‬ئۇ‬ ‫خەتنى يېزن‪ ،‬ئۇنىج بۇ يەرگە كېپىشىگە سەۋەبچى بولدۇم‪.‬‬ ‫ئۇ ئېسىىگە كېپى‪ ،‬ئۆزننى ئو شىىدر‪ ،‬نېمىشىقا قارارننى ئۆزگەرتىشىكە‬ ‫مىجەزر كېپىشىسىە نېمە بوتتۇ‪ ،‬كېپىشىمىسىە نېمە بوتتۇ ئۇ‬ ‫تىرنشىقۇدە‬ ‫ئادەم بىپەن تەقە بىر تىيالە قەھېە ئىچىدۇ شىىىىۇ‪ .‬چەكتىال ئاشىىىىمايدۇ‪،‬‬ ‫ئاشىىالمايدۇ‪ ،‬زاھارا بىپەن بولغان ئىشىىپىرر تەقە ئۆتمەش بولۇب قالىدۇ‪.‬‬ ‫ئۇنىج ئائىپىسىىى‪ ،‬ئۆز تۇرمۇشىىى بار‪ ،‬ئۆتمەشىىى بۇ يەردە‪ ،‬كەلگەسىىىمۇ بۇ‬ ‫يەردە‪ .‬ئۇ بۇ يېشىىىىىىىدا بولمىغۇر خىيىىالالرنى قىپغىنى ئەچەن ئۆزننى‬ ‫ئەيبپىدر‪ ،‬ھېچنېمىنى ئويپىماسىىىپىققا‪ ،‬ھېچنېمىنى خىيا ‪ ،‬تەسىىىەۋۋۇر‬ ‫قىپماسپىققا‪ ،‬ھېچنېمىنى ئارزۇلىماسپىققا تىرنشتى‪.‬‬ ‫سىىىىەككىزگە ئون بەش مىنۇ قىالغىانىدا ئېپال بىالىپىرننى سىىىىۆيەب‪،‬‬ ‫ھەممىسىىىىى بىپەن خوشىىىى پىشىىىىىى‪ ،‬ئۆيىدنال چىقتى‪ .‬داۋنىد ئۆيىدنكى‬ ‫ئىشخانىسىغا كىرن‪ ،‬كەتكەن بولۇب‪ ،‬خوتۇنىنى كۆرمىدر‪.‬‬ ‫ئېپال بوسىىتوندنكى ئۆيىنىج ئاچقۇچىنى تۇال التقا ماشىىىنىسىىىنىج‬ ‫يېنىغىا مىا غىانىدا كىالپىسىىىىى توختىاب قىالغىانىدە بولىدر‪ ،‬ئەممىا يەرنكى‬ ‫توختىما ئالدنرنتى‪ ،‬تۇراتتى‪.‬‬

‫‪315‬‬

‫بەشىنچى بۆلۈم‬ ‫بوشلۇق‬ ‫ھاياتتا‪ ،‬مەۋجۇتلۇقى بىلەن ئەمەس‪ ،‬بەلكى يوقلۇقى بىلەن بىزگە تەسىر‬ ‫كۆرسىتىدىغان نەرسىلەر‬ ‫سۇلتان ۋەلەد‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ‪-7‬ئاي‬ ‫بۇ ەمە ئەتىگىنى دادام ھۇ رامغىا كىردر‪ ،‬شىىىىۇنچىپىىك سىىىىولغۇن‬ ‫كۆر نەتتىكى‪ ،‬كۆزلىرنمگە ئىشىىەنمە قالدنن‪ .‬كۆزلىرر خىرە‪ ،‬بېقىشىىپىرر‬ ‫تىامىامەن ئۆزگىرنى‪ ،‬كەتكەن بولۇب‪ ،‬كېچىچە ئۇخپىيىالمىغىانىدە قىالتتى‪.‬‬ ‫ئەمما مېنى بە ھەيران قالدۇرغىنى ئۇنىج سىىىاقىپى بولدرئ سىىىاقالپىرر‬ ‫بىر كېچىدنال ئاقىرن‪ ،‬كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫__ ۋەلەد‪ ،‬ئوغپۇم مىا ىا بىر يىاردەم قىى‪-،،‬دتىدر‪ .‬ئىاۋازر تىترەب‬ ‫چىقاتتى‪ ،‬يىغاليدنغاندەكال قىالتتى‪ ،‬ئىچىن ئېچىشتى‪.‬‬ ‫يەگەر ب بېرن‪ ،‬قولىنى تۇتتۇمئ‬ ‫__ ماقۇ دادا‪ ،‬نېمە تەلىپىج بولسا دەۋەرگىال‪.‬‬ ‫ئۇ دتمەكچى بولغان گېپىنىج ئېغىرلىقى ئاستىدا قالغاندە بىر دەم‬ ‫تۇرۇب كەتتى‪.‬‬ ‫__ شەمر كېتىپتۇ‪ ،‬بىزنى تەر ئېتىپتۇ‪.‬‬ ‫نېمە دتيىشىىىىىمنى بىپەلمىىدنن‪ ،‬ھەيران قىالىدنن‪ ،‬كۆ پەم يېرنن‬ ‫بولىدر‪ ،‬ئەممىا شىىىىۇنى ئويپىمىا تۇرالمىىدنن‪ ،‬ئۇنىىج كېتىشىىىىى بەلكىن‬ ‫ھەممىمىز ئەچەن ياخشىىى‪ ،‬تۇرمۇشىىىمىز ئەمدر ئىزنغا چەشىىمەمدۇ دادام‬ ‫يېقىنقى كەنپەردە شەمر تەتەيپىدنال ئۆزنگە بە كۆب د شمەن تېپىېالدر‪.‬‬ ‫ئۇ بۇرۇن بۇ شىىىىەھەرنىىج ئەڭ كىاتتىا ئىادنمى ئىىدر‪ ،‬ئەمىدنپىكتە ئۇنى‬ ‫يىاقتۇرمىايىدنغىانالر‪ ،‬ئەيبپەيىدنغىانالر كۆتىيىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬بۇنىڭىدنال چۆچىىدنن‪،‬‬ ‫ھەممە ئىشنىج بۇرۇنقىدە بولۇشىنى ئەمىد قىپدنن‪ .‬بەلكى ئاالئىدنننىج‬ ‫گېپى توغرائ شىىىەمر تۇرمۇشىىىىمىزدنال ئايرنپسىىىا‪ ،‬بۇرۇنقىدە كۆ ەلپە‬ ‫ياشىماسمىدۇق‬

‫‪316‬‬

‫چىرايىمغىا ئەنسىىىىىزلىىك بىپەن‬

‫دادام خىيىالىمنى بىپىى‪ ،‬قىالغىانىدە‬ ‫قارندرئ‬ ‫__ ئۇ مېنىىج قىممەتپىىك دوسىىىىتۇمىدۇر‪ ،‬بۇنى ئۇنتۇمىا‪-،‬دتىدر‪-،‬‬ ‫شىىەمر بىپەن مەن ئىككى ئىنسىىان ئەمەس‪ ،‬بىر ئىنسىىان‪ .‬ئاينىج يورۇق‬ ‫يەزر بار‪ ،‬قارا غۇ يەزنمۇ بار‪ .‬شەمر مېنىج ئىسيانكار يەز مدۇر‪ .‬ئۇ مېنىج‬ ‫ئىسىىيانىمدۇر‪ .‬ھېچكىن كۆرەلمەيدۇ‪ ،‬ئەمما ئۇنىج ھەر بىر ئىسىىيانىدا مەن‬ ‫بار‪.‬‬ ‫بېشىىمنى لىڭشىىتتىن‪ ،‬دادامنىج ئالدندا خىجى‪ ،‬بولۇب‪ ،‬بىر ئېغىز‬ ‫گەب قىاللمىدنن‪.‬‬ ‫__ شىەمسىنى دەرھا تېپى‪ ،‬بەرگىال‪ ،‬ئەگەر ئۇ تېپىپىشىنى خالىسىا‪.‬‬ ‫بېرنى‪ ،‬ئېپىى‪ ،‬كە ‪ ،‬ئۇ بولمىسىىىىىا قىانىداق تەرنشىىىىىان بولىىدنغىانپىقىمنى‬ ‫چەشىىىەند ر‪ -،‬دتدنن دادام‪ ،‬ئاخىرقى گەتپىرر ھەسىىىرەتپىك تىچىرالشىىىقا‬ ‫ئىىايىپىىنىىى‪ ،‬كەتىتىى‪ -،‬ئىۇنىىڭىغىىا دتىگىىال‪ ،‬ئىۇنىىىج يىوقىپىۇقىى مىېىنىى‬ ‫غەزەبپەند ر ۋاتىدۇ‪.‬‬ ‫دادامغا ۋەدە بەردنن‪ ،‬شىىىەمر نەدە بولسىىىا بولسىىىۇن‪ ،‬ئۇنى تېپى‪،‬‬ ‫ئېپى‪ ،‬كېپىمەن‪.‬‬ ‫دادام قولۇمنى مىننەتدارلى بىپەن سىىىقىېندر‪ ،‬كۆز منى قاچۇردۇم‪،‬‬ ‫كىۆز بىېىقىشىىىىپىىرنىمىىدنىكىى بىىدىىارامىپىىقىنىى ئىۇنىىىج كىۆر ب قىېىپىشىىىىىىنىى‬ ‫خالىمايتتىن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫كونيا كوچىپىرننى بىر ھەتتە ئىزدەب‪ ،‬شىىىەمسىىىنىج ئىز‪-‬دترنكىنى‬ ‫قىپىشىقا باشىپىدنن‪ .‬بۇ ەرياندا شىەھەردنكى ھەممە ئادەم شىەمسىنىج يوقاب‬ ‫كەتكەنپىكىنى ئۇققان بولۇب‪ ،‬ئۇنىج نەگە كەتكەنپىكىنى تەرەز قىپىشىى‪،،‬‬ ‫ئاغزنغا كەلگەننى سىۆزلىشىى‪ ،‬يەرەتتى‪ .‬بىر قېتىن ماخاۋ كېسىىپى بار بىر‬ ‫تىپەمچىگە ئۇچراب قالدنن‪ ،‬ئۇ شىىەمسىىكە چوقۇناتتى‪ ،‬مېنى باشىىالب ئۆزنگە‬ ‫ئوخشىىاش غېرن‪-،‬غۇرۋا‪ ،‬ئىگە‪-‬چاقىسىىىزالر بىپەن تونۇشىىتۇردر‪ .‬بۇالرنىج‬ ‫ھەممىسىىىى شىىىەمسىىىنىج ياردنمىگە ئېرنشىىىكەن بولۇب‪ ،‬بۇنىڭدنال ھەيران‬ ‫قالدنن‪ .‬شىىەمر تەبرنزننى ماختايدنغان مۇنچە كۆب ئادەمپەرنىج بارلىقىنى‬ ‫ئۇقمىايىدنكەنمەن‪ ،‬نەچچە ۋاقىتتىال بېرر ئۇنى تىپاليىدنغىانالرنىىج گېپىنى‬ ‫ئا الۋترن‪ ،،‬ئۇنى ياخشى كۆرندنغانالرنىڭمۇ بارلىقىنى بىپمە قالغانىدنن‪.‬‬ ‫بۇ ئاخشىام ئۆيگە ھالسىىز‪ ،‬دەرمانسىىز‪ ،‬كەيپسىىز ھالدا كەلدنن‪ .‬كەررا‬ ‫ما ا دەرھا بىر قاچا سىىىەتداش ئەكەلدر‪ ،‬ئاشىىىتىال گۇالب ۋە دارچىننىج‬ ‫‪317‬‬

‫ھىىدر كېپەتتى‪ .‬مەن ئىاش ئىچىېاتقىانىدا ئۇ يېنىمغىا كېپىى‪ ،،‬مېھرنبىانپى‬ ‫بىپەن كەلەمسىىىىىرەب قاراب ئولتۇردر‪ .‬ئۇنىج چىرايىدنكى سىىىىولغۇنپۇقنى‬ ‫بايقاب قالدنن‪ ،‬بىر يى‪ ،‬ئىچىدنال قېرن‪ ،‬كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫__ شەمسنى تاتىمەن دەب يەرگىنىج راستمۇ ‪ -‬دەب سورندر ئۇ‪.‬‬ ‫بېشىمنى لىڭشىتتىن‪.‬‬ ‫__ نەگە كەتكىنىنى بىپەمسەن‬ ‫__ ياق‪ ،‬ئۇقمىايمەن‪ ،‬ئۇ ھەقتە ھەر خى‪ ،‬گەتپەر بار‪ .‬شىىىىامغىا كەتتى‬ ‫دتيىشىىىدۇ‪ ،‬ئىسىىپاھانغا‪ ،‬قاھىرەگە‪ ،‬ھەتتا تۇغۇلغان يۇرتى تەبرنزگە كەتتى‬ ‫دتگەچىپەرمۇ بار‪ .‬ھەممە يەردنال ئىزدەش كېرە ‪ .‬مەن ئەتە شىىىامغا بېرن‬ ‫ئەچەن يولغا چىقىمەن‪ ،‬بۇ ئارندا دادامنىج مۇرنتپىرندنال ئە كىشىى باشىقا‬ ‫ئە شەھەرگە بارندۇ‪.‬‬ ‫كەررانىىج چىرايى سىىىىىالمىاق تەس ئىالىدر‪ ،‬ئىاۋازلى ئو ‪-‬خىيىا‬ ‫سەر ۋاتقاندە بوش گەب قىپدرئ‬ ‫__ بىپەمسىىىەن‪ ،‬داداڭ شىىىېدىر سىىىۆزلەيدنغان بولۇب كەتتى‪-،‬دتدر‬ ‫ئو ايسىىز كەلەمسىىرەب‪ -،‬بىر كەن گەب قىپمايدۇ‪ ،‬گەب قىپسىىال ئاغزندنال‬ ‫شېدىر تۆكەلىدۇ‪ .‬شەمر بولمىغاچقا شائىر بولۇب كەتتىمىكىال دەيمەن‪.‬‬ ‫ئۇ يەردنكى ئىران گىپىمىنىىىج يىپپىرنغىىا تىكىپىىى‪ ،‬قىىارنىىدر‪،‬‬ ‫كىرتىكپىرر نەمپەشتى‪ .‬ئېغىر تىنى‪ ،‬قويۇب‪ ،‬مۇنۇ بېيتنى ئوقۇدرئ‬ ‫دندار كۆرد م ھەيېەتپىك ھۆكەمراننى‪،‬‬ ‫ەننەتنىج قۇياشى‪ ،‬كۆز‪-‬قۇالقىنى‪.‬‬ ‫ىمى نەرسىگە ھەمراھ ئۇ شىپا بەرگەچى‪،‬‬ ‫انغا ان قوشار روھتۇر ئۇ كائىناتى‪.‬‬ ‫نېمە ئىشىىىىالرنىج بولۇۋاتقىنىدنال خەۋنرنن بار‪ ،‬كەررا ۋنجدان ئوتىدا‬ ‫تۇچۇلىنىېاتاتتى‪ .‬شىىىىەمسىىىىنىج كەتكىنىدنال ئۇ ئەڭ خوش بولغان‪ ،‬ھې‬ ‫بولمىسىىىىىا راھەتپىنىى‪ ،‬قىالغىانىىدر‪ .‬يەنە بىر تەرەتتىال دادامنى خۇشىىىىىا‬ ‫قىپى ئەچەن ھەممىگە تەييار ئىدر‪ ،‬شۇنداقال شەمر بولغاندنال دادامنىج‬ ‫خۇشىا بوالاليدنغانپىقىنى ياخشىى بىپەتتى‪ .‬شىەمر قايتى‪ ،‬كەلسىە‪ ،‬دادام‬ ‫كەررا ۋە بىزلەرنى ئېسىىدنال چىقىرن‪ ،‬قوياتتى‪ .‬شىۇنداق قىپى‪ ،،‬كەررا بىر‬ ‫ئىايىالنىىج بېشىىىىىغىا كېپىىدنغىان ئەڭ قىيىال تىالالشىىىىقىا دۇ كەلگەنىىدرئ‬ ‫ئېرنمنى بەختسىىىىىز قىپى ئەچەن ئۇنى يېنىمىدا‪ ،‬كۆز ئىالىدنمىدا تۇتۇب‬ ‫تۇرايمۇ يىىاكى ئۆزەمنىىىج بەختىنى قۇربىىان قىپىىى‪ ،،‬ئۇنى ئۆز مەيپىگە‬ ‫قويۇۋتتەيمۇ‬

‫‪318‬‬

‫__ ئەگەر شىىىەمسىىىنى تاتالما قالسىىىامچۇ ‪-‬دتدنن كەررانى سىىىىناب‬ ‫بېقى ئەچەن‪ .‬بۇ گېپىمدنال ئۆزەممۇ ئە ەبپەندنن‪ ،‬ئەمما مەيپى دتدنن‪.‬‬ ‫__ قىانىداق قىالتتۇق‪ ،‬ئۇنىڭغىا ئىامىا يوق‪ _ ،‬دتىدر كەررا كۆزلىرنىدنال‬ ‫ئەمىد ئۇچقۇنپىرننى چاقنىتى‪.،‬‬ ‫ئۇنىج نېمە دتمەكچى بولغىنىنى بىپدنن‪ ،‬شىەمر تەبرنزننى ئىزدەش‬ ‫ئەچەن چوقۇم شىىىامغىچە بېرنشىىىىن شىىىەر ئەمەس ئىدر‪ .‬خالىسىىىام ئەتە‬ ‫كونيىادنال چىقىى‪ ،،‬بىر مەزگىى‪ ،‬ئۇيەر‪-‬بۇيەردە ئىايپىنىى‪ ،،‬تۇرنىدنغىان راھە ‪،‬‬ ‫تىىاكىز ئۆ تېپىىى‪ ،،‬بىر قىىانچە ھەتتىىىدنال كېيىال قىىايتىىى‪ ،‬كېپىىى‪،،‬‬ ‫شىىىىەمسىىىىىنى ئىزدەيمەن دەب تۇتپىرنن قىىاتىرنىى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ئەممىىا ئۇنى‬ ‫تاتالمىدنن دتسىىىەمال بوالتتى‪ .‬دادام بۇ گېپىمگە ئىشىىىىنەتتى‪ .‬شىىىۇنداق‬ ‫قىپى‪ ،‬بۇ مەسىىىپە ئۆزلىكىدنال تەگەيتتى‪ .‬شىىۇنداق بولسىىا بەلكى كەررا ۋە‬ ‫ئىاالئىىدننغىال ئەمەس‪ ،‬دادامنىىج تىالىپپىرنغىا‪ ،‬مۇرنتپىرنغىا‪ ،‬ھەتتىا مىا ىمۇ‬ ‫تايدنپى بوالتتى‪.‬‬ ‫__ كەررا‪ ،‬سېنىڭچە قانداق قىال ‪-‬دتدنن ئاستاغىنە‪.‬‬ ‫ئۇزۇن يىى‪ ،‬ئىاۋۋا دننىنى ئۆزگەرتىى‪ ،‬مۇسىىىىۇلمىان بولغىان‪ ،‬تۇنجى‬ ‫ئېرنىدنال ئىايرنپىى‪ ،‬قىالغىانىدنال كېيىال دادامغىا تۇ تەگكەن‪ ،‬مىا ىا ۋە‬ ‫قېرننىداشىىىىپىرنمغىا يىپالردنال بېرر قىالتىر ئىانىا بولغىان‪ ،‬ئېرننى ئۇنىىج‬ ‫باشىىقىالر ئەچەن يازغان شىىېدىرلىرننىمۇ يادلىېالغۇدە دەرنجىدە ياخشىىى‬ ‫كۆرنىدنغىان‪ ،‬ئۆمەر بويى تىىداكىارلى كۆرسىىىىىتىى‪ ،،‬غەمخورلۇق قىپىپال‬ ‫كەلگەن بۇ ئايا ما ا ھېچنېمە دتمىدر‪ .‬مېنىڭمۇ دەيدنغان گېپىن تەگەب‬ ‫قالغانىدر‪.‬‬ ‫چەشىىىىەندنمكى‪ ،‬شىىىى ەمسىىىىنى ئىزدنگىپى بېرن ‪-‬بارماسىىىىپى مېنىج‬ ‫ئىمتىھانىن بولۇب‪ ،‬ئۇنىڭغا اۋاب بېرن ئۆزەمگە قالغانىدر‪.‬‬ ‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1246 ،‬يىل ئاۋغۇست‬ ‫شىەمسىنىج يوقپۇقىدا بۇ دۇنيا گويا تېگى يوق قۇدۇق‪ ،‬ئۇ كەتكەندنال‬ ‫بېرر روھىن قىاغجىراب‪ ،‬كەنپىرنن قىار غۇلۇق ئىچىىدە قىالىدر‪ .‬كېچىسىىىىى‬ ‫كۆز مگە ئۇيقۇ كەلمەيىدۇ‪ ،‬كەنىد زر ئۆيىدە تۇرالمىايمەن‪ ،‬نەدە تۇرۇۋاتقىنىمنى‬ ‫بىپەلمەيمەن‪ ،‬ئادەمپەر ئارنسىىدا ىندە يەرنمەن‪ ،‬ھەممىسىىگە ئاچچىقىن‬ ‫بىىار‪ ،‬ئەممىىا ئىختىيىىارنن ئىپكىمىىدە ئەمەس‪ .‬ئۇالر نېمىشىىىى قىىا ھې ئى‬

‫‪319‬‬

‫بولمىغاندە ياشىىىىاۋترندۇ شىىىىەمسىىىىى تەبرنزر بولمىغان ھاياتنى ھايا‬ ‫دتگىپى بوالمدۇ‬ ‫كەن تېتىشىىىىتىال كەن چىققىچە كۇتۇبخىانىامغىا كىرنېتپىى‪ ،،‬ىمجىىا‬ ‫ئولتۇرۇب شىەمسىنى ئوياليمەن‪ ،‬ئەمما شىەمر مەن ئەچەن ھەممە نەرسىىنىج‪،‬‬ ‫ھەممە ئادەمنىج مۇ ەسىسىەمى بولغىنى ئەچەن‪ ،‬ئەمەلىيەتتە تەتەن دۇنيانى‬ ‫ئوياليمەن‪ .‬ما ا دتگەن سىىىۆزر ھې ئېسىىىىمدنال چىقمايدۇئ كەلگەسىىىىدە‬ ‫كىشىىپەر سىېنى ئەڭ گەزە ئىشى لېرنكىپىرننى يازندنغان شىەرق شىائىرر‬ ‫دتيىشىدۇ‪ ،‬تەتەن دۇنياغا مەشھۇر بولىسەن‪.‬‬ ‫ھالبۇكى‪ ،‬مەن بۇ كەنپەردە سىەكە قىپىشىتىال باشىقىنى بىپمەيمەن‪.‬‬ ‫خىامۇش دەيمەن ئۆزەمنى‪ ،‬ىمغۇرې مەن ھەر قىانچە سىىىىەكە قىپسىىىىاممۇ‪،‬‬ ‫كەلىمىپەر يەرنكىمدنال تاتما چىقىېاتىدۇ‪ .‬شىەمسىنىج ئەسىپى مەقسىىتى‬ ‫مېنى شىىائىر قىپماقچى ئەمەسىىمىدر ئەمما ئۇنىج بۇ مەقسىىەتكە يېتى‬ ‫ئەچەن مېنى تەر ئېتىدنغانپىقىنى ئويالب باقماتتىمەنكەن‪.‬‬ ‫ھىىايىىاتىمىز چەرخى تەلەكتۇر‪ ،‬ئۇ مەيپى دنېنىىدە چوڭ بولسىىىىۇن‪،‬‬ ‫مىسىىقالدە كىچىك بولسىىۇن‪ ،‬تارتقان مۇشىىەققە ‪ ،‬چەككەن رنيازەتپەرنىج‬ ‫ئۆز ئالدنغا ئورنى ۋە رولى بار‪ .‬كەرەش قىپى ئىنسىىىىان بولۇشىىىىنىج زۆر ر‬ ‫شىىىەرتى‪ .‬ئالالھ تائاال «بىزنىج يولىمىزدا ىھاد قىپغۇچىالرنى بىز چوقۇم‬ ‫ھىدايەتكە باشىاليمىز» دتمىدنمۇ سىەن نەتسىىڭنى يېڭى ‪ ،‬ھەممە ئادەمنى‬ ‫بىر ئادەمدە تەڭ كۆر ش‪ ،‬خالىقنى ئۇلۇغالش يەزنسىىىىدنال مەخپۇقاتالرنى‬ ‫سىىىۆيەش يولىدا كىچىكىنە بىر قەدەم ئاتسىىىا مۇ ئۇنىج ئە ىر‪-‬سىىىاۋابىنى‬ ‫چوقۇم كۆرنسىىەن‪ .‬ئەگەر ئىالھىي قانۇنىيەتكە ئىشىىەنسىىە ‪ ،‬بۇنىج ئىچىدە‬ ‫ھېچقىىانىىداق تىىاسىىىىىىاددنپيىپى يوقپۇقىنى بىپىمىز‪ .‬شىىىىەمر بىپەن‬ ‫چىخىان ا ئەتراتىىدا ئۇچراشىىىىقىنىمىزغىا ئىككى يىى‪ ،‬بولىدر‪ ،‬ئۇنىىج‬ ‫ى‬ ‫ھىالېن‬ ‫يېنىمغا كېپىشىىى تەسىىاددنپىيپى بولمىغان يەردە‪ ،‬كېتىشىىى نېمىشىىقا‬ ‫ئۇنداق بولسۇن‬ ‫مېنى شىاما ئۇچۇرۇب كەلمىدر‪-،‬دتگەنىدر شىەمر‪ -،‬ئەمدر سىېنىج‬ ‫ھاياتىڭدنال شامالدە چىقى‪ ،‬كېتە ‪...‬‬ ‫ئاندنال بىر ھېكايە ئېيتتىئ‬ ‫بۇرۇن بىر سىوتى ئۆتكەنىكەن‪ ،‬كارامەتپىرر شىۇ قەدەر كۆتكەنكى‪ ،‬ئىسىا‬ ‫تەيغەمبەرگە بېرنپگەن مۆ ىزنپەرگە سىىىىىاھىبكەن‪ .‬ئۇنىىىج بىرال تىىالىپى‬ ‫بولۇب‪ ،‬بۇنىڭدنال رازر ئىكەن‪ ،‬تېخىمۇ كۆب تالىپپىرنن‪ ،‬مۇرنتپىرنن بولسىا‬ ‫دتمەيىدنكەن‪ .‬ئەممىا تىالىپى بۇنىداق ئويپىمىايىدنكەن‪ .‬ھەممە ئىادەمنىىج بۇ‬ ‫ئۇسىىىتازنىج ھۆرمىتى‪ ،‬قۇدرنتى ئالدندا ھەيران قېپىشىىىىنى تىپەيدنكەن‪.‬‬ ‫‪320‬‬

‫قۇرۇب‪ ،‬كۆتپەب مۇر‬

‫توتپىشىىنى تەلەب‬

‫شىۇ ا ئۇ ئۇسىتازننىج بىر تەرنقە‬ ‫قىپى‪ ،‬يالېۇرۇب تۇرۇۋاتتۇ‪.‬‬ ‫__ بوتتۇ‪ _،‬دەتتۇ ئۇسىىىتازر ئەڭ ئاخىرندا‪ -،‬سىىىەن بۇنداق يېپىنى‪،‬‬ ‫تۇرۇۋالغاندنكىال‪ ،‬تەرنقە قۇرساق قۇرايپى‪.‬‬ ‫ئۇالر شىىىىۇ كەنى بىازارغىا كىرنپتۇ‪ .‬بىر تەنزنكەشىىىىنىىج ئىالىدنىدا قۇش‬ ‫شىىەكىپپىك تىرەنىكپەر سىىېتىپىېاتقۇدە ‪ .‬سىىوتى بىر تەدەتتىكەن‪ ،‬شىىاما‬ ‫چىقىى‪ ،،‬تىرەنكىپەرگە ىان كىرنى‪ ،‬قىانىا قېقىى‪ ،‬ئۇچۇتتۇ‪ .‬بۇنى كۆرگەن‬ ‫كىشىىىىىپەرنىىج زۇۋانى تۇتۇلۇب‪ ،‬سىىىىوتىنى دەرھىا ئىارنغىا ئېپىېاتتۇ‪ ،‬ئۇالر‬ ‫ئۇنىڭغىا مۇر بولۇش ئەچەن ئىشىىىىىىك تەۋنىدە ئۆچرەتتە تۇرۇتتۇ‪ .‬كەنپەر‬ ‫ئۆتەب‪ ،‬مۇرنتال يېغى‪ ،‬كېتى‪ ،،‬بۇرۇنقى تالى‪ ،‬ئەمدر ئۆزننىج ئۇسىىىتازر‬ ‫بىپەن بىماال كۆر شەلمەيدنغان بوتتۇ‪.‬‬ ‫__ ئۇسىىىىتىازنن‪ -،‬دەتتۇ تىالىى‪ ،‬بىر كەنى‪ -،‬بە كۆتىيىى‪ ،‬كەتتۇق‪،‬‬ ‫ئەتراتىڭىزدا بىر تاال ئادەم بار‪ .‬بۇرۇن ھەممە ئى ياخشىىىى ئىدر‪ .‬ئەمدر‬ ‫يەنە بىر چارە قولپىنى‪ ،،‬ئۇالرنىج ھەممىسىنى قايتۇرۇۋەتسىڭىز‪.‬‬ ‫__ بوتتۇ‪-،‬دەتتۇ سىوتى‪ _،‬سىەن تەلەب قىپى‪ ،‬تۇرۇۋالغاندنكىال‪ ،‬ئۇنىمۇ‬ ‫كۆر ب باقايپى‪.‬‬ ‫ئەتىسىى سىوتى ۋەز سىۆزلەۋتتى‪ ،‬يە قويۇب بېرنپتۇ‪ ،‬مۇرنتالر بۇنىڭدنال‬ ‫سىەسىكىنى‪ ،،‬بۇرنىنى تۇتقىنىچە ئۇ يەردنال كېتى‪ ،‬قاتتۇ‪ .‬بۇرۇنقى تالى‪،‬‬ ‫يالغۇز ئېشى‪ ،‬قاتتۇ‪.‬‬ ‫ئۇستازر سوراتتۇئ‬ ‫__ باالم‪ ،‬سەن نېمىشقا ئۇالر بىپەن كەتمىدنج‬ ‫تالى‪ ،‬اۋاب بېرن‪،‬ئ‬ ‫__ ئۇسىىىىتازنن‪ ،‬مەن بۇ يەرگە تۇنجى يە بىپەن كەلمىگەن تۇرسىىىىام‪،‬‬ ‫قانداقمۇ ئاخىرقىسى بىپەن كېتى‪ ،‬قاال ‪ -،‬دەتتۇ‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫شىەمر بەگەنگىچە نېمە قىپسىا مېنى مۇكەممەلپىككە ئېرنشىسىۇن دەب‬ ‫قىپدر‪ ،‬كىشىىپەر چەشىىنەلمىگەن ئى دە مانا شىۇ‪ .‬ئۇالر بىپى‪ ،‬تۇرۇب‬ ‫غەيېە قىازانپىرننىىج ئوتىنى ئۇلغىايتتى‪ ،‬ىاھىپپى بىپەن ئۇنى بىزار‬ ‫قىپدر‪ ،‬ئادەتتىكى قۇالقپىرر كۇترندە ئا پىنىدنغان سۆزلەردنال باشقىنى‬ ‫ئا پىمىدر؛ ئۇنى ياخشىى كۆرندنغان ئىنسىانالرنىمۇ ئېپىشىتۇرۇب‪ ،‬كۆ پىنى‬ ‫يېرنن قىپىدر‪ .‬ئۇ ئەقىى‪ ،،‬مەنتى بىپەن ئېرنشىىىىكەن‪ ،‬مىا ‪-‬بىايپى دەب‬ ‫ئويپىغان بىپىمپىرنمنىج ھەممىسىىىىنى بىر چەتكە تاشىىىپىشىىىىن ئەچەن‬ ‫‪321‬‬

‫كىتىابپىرنمنى سىىىىۇغىا ئېتىېەتتى‪ .‬ھەممە ئىادەم ئۇنى ئۇلىمىاالرنى تەنقىىد‬ ‫قىپىېاتىدۇ دەب ئوياليدۇ‪ ،‬ئەمما ئۇنىج كاتتا تەتسىىىرشىىۇناس ئىكەنپىكىنى‬ ‫بىپىىدنغىانالر ئىاز‪ .‬شىىىىەمر تەبىدە ئىپمى‪ ،‬ئىپمى نۇ ۇم‪ ،‬ئىالھىيە ‪،‬‬ ‫تەلسىىەتە ۋە مەنتىقىدە چو قۇر بىپىن ۇغالنمىسىىىغا ئىگە‪ ،‬ئەمما ئىپمىنى‬ ‫نىىادانىالرغىىا بىىپىىد رمەيىىدۇ‪ .‬ئىۇ فەقىىھىتىۇر‪ ،‬ھىىالىبىۇكىى ئىۆزنىنىى ھىېىچىنىېىمە‬ ‫بىپمەيدنغاندە كۆرسىتىدۇ‪.‬‬ ‫شىىەمر تۆۋە قىپغان بىر تاھىشىىەگە ئىشىىىكىمىزنى ئاچتۇردر‪ ،‬بىزنى‬ ‫ئۇنىىىج بىپەن بىپپە تىىامىىاق يېيىشىىىىكە زورلىىىدر‪ ،‬غەيېەتپەرگە قۇالق‬ ‫سىىالماسىىپى ‪ ،‬يامان گەتپەرگە يامان اۋاب بەرمەسىىپىكنى ئۆگەتتى‪ .‬مېنى‬ ‫مەيخانىگە ئەۋەتى‪ ،‬مەسىىتپەر بىپەن تارا الشىىتۇردر‪ ،‬يەنە بىر قېتىن مېنى‬ ‫ئۆزەم ۋەز سىۆزلەيدنغان امەنىج ئالدندا تىپەمچىپىككە سىالماقچى بولدر‪.‬‬ ‫ئۆمر مىىدە تۇنجى قېتىن ئۆزەمنى مىىاخىىاۋ كېسىىىىىپىگە گىرنپتىىار بولغىىان‬ ‫تىپەمچىنىج ئورنىدا قويۇب‪ ،‬كوزندە دۇنياغا ئۇنىج كۆزندە نەزەر سىىېپى‪،،‬‬ ‫ئۆزەمنىىىج قىىانىىداق كۆر نىىىدنغىىانپىقىمنى بىپىىدنن‪ .‬شىىىىەمر مېنى‬ ‫چوقۇنغۇچىپىرنمىدنال‪ ،‬ئەتراتىمىدا چۆگىپەب يەرگەن‪ ،‬ئۆزەممۇ بىپمەيىدنغىان‬ ‫خوشىىىىامەتچىپەردنال‪ ،‬ھەتتىا مېنى قولالب كەلگەن ھۆكەمدارالردنال ئايرن‪،،‬‬ ‫ەمدىيەتنىج ئەڭ تۆۋەن قاتپىمىدنكى كىشىىىىپەر بىپەن ئۇچراشىىىتۇردر‪.‬‬ ‫ئۇنىج ۋەسىىپىسىى بىپەن‪ ،‬بىپمىگەن‪ ،‬تونۇمىغان ئىنسىانالرنى تونۇدۇم‪ ،‬ئۇ‬ ‫ئالالھ بىپەن ئىنسىىىان ئارنسىىىىدا قانچىپىك كۆب بۇ ‪-‬سىىىەنەمپەر بولسىىىا‪،‬‬ ‫مەيپى ئۇ شىىىىان‪-‬شىىىىۆھرە ‪ ،‬ما ‪-‬دۇنيا‪ ،‬ئورۇن‪-‬مەرتىېە ۋە ھەتتا دننىي‬ ‫ئەسىەبىيپىك بولسىۇن‪ ،‬مۇھەببەتتىال يىراقپىشىى‪ ،،‬قوتالپىشىى‪ ،،‬قېتى‪،‬‬ ‫كەتكەن ىمى نەرسىىىنى چېقى‪ ،‬تاشىىالش كېرە دەب ئوياليتتى‪ .‬بارلى‬ ‫ئىنسىىىاننىج بىر ئىنسىىىاندە يەككە ۋە باراۋەر ئىكەنپىكىنى بىپىشىىىىمىز‬ ‫ئەچەن زتھنىيەتتىكى توسىىىىىالغۇالرنى‪ ،‬مەزھەب ۋە تىكىر ئىختىالتپىرننى‬ ‫تەگىتىشىمىز كېرە دەب قارايتتى‪ .‬ئۇ ھالدا ئەڭ ئاخىردا ئىالھىي ئىشى‬ ‫ى‬ ‫قاالتتى‪.‬‬ ‫ئۇنى دەب سىىىىىناقالردنال ئۆتتەم‪ ،‬يۇقىرندنال تەسىىىىكە دومىپىدنن‪ ،‬بىر‬ ‫ھالدنال يەنە بىر ھالغا كىردنن‪ ،‬ھەتتا ئەڭ سىادن مۇرنتپىرنمنىج نەزەرندە‬ ‫مەن ئەيبپىك ئىنسىىىانغا‪ ،‬ئازغۇن سىىىارا غا ئايالندنن‪ .‬ئۇنىج سىىىەۋەبىدنال‪،‬‬ ‫يالغۇزلۇق‪ ،‬بىچارنپىك‪ ،‬خاتا چەشىىىىىنىپى ‪ ،‬چەتكە قېقىپى ‪ ،‬خارلىنى‬ ‫ۋە ئەڭ ئاخىردا ئايرنپى ئازابىنى تارتتىن‪.‬‬ ‫دۇنيانىج مەرھەمىتى ۋە شىىىان‪-‬شىىىۆھرنتى لەززەتپىك تائامدۇر‪ ،‬ئەمما‬ ‫ئۇنى ئاز يە‪ ،‬چەنكى ئۇ ئوتتىال تىشۇرۇلغان نەرسىدۇر‪.‬‬ ‫‪322‬‬

‫ئىىاچىچىى بىولىغىىاچىقىىا ئىۆ‬ ‫تىىاتىپىىقىتىۇر‪ ،‬ئەيىبىپىىنىى‬ ‫مەدھىىيىپىىنىى‬ ‫كۆر لىدۇ‪ .‬پھالبۇكى) ئەيبپىنىشىىتىنمۇ ئۇلۇغپۇق كېپىدۇ‪ ،‬قېنى سىىىناب‬ ‫باقې‬ ‫ئىالالھ تىائىاال ھەر كەنى‪ ،‬ھەر ۋاقىىا سىىىىورايىدۇئ سىىىىىپەرنى بۇ دۇنيىاغىا‬ ‫يولالشىىتىال ئاۋۋا تەتەشىىكەن ئەھدنمىز ئېسىىىڭالردنمۇ يوشىىۇرۇن خەزننە‬ ‫ئىىدنن‪ ،‬بىپىنمەكنى خىالىىدنن‪ .‬بۇ ئەھىدنىدنال زنممە پەردنكى ۋەزنپىنىىج‬ ‫ئۇلۇغپۇقىنى‪ ،‬گەزەلپىكىنى كۆرمىدنڭالرمۇ‬ ‫كۆب ۋاقىتالردا بۇنىڭغىىا ىىاۋاب بېرنشىىىىكە تەييىىارلىقىمىز يوق‪ .‬بۇ‬ ‫سىىىىوئىالالر بىزنى قورقۇتىىدۇ‪ ،‬بىدىارام قىپىىدۇ‪ .‬ئەممىا ئىالالھ تىائىاال نىاھىايىتى‬ ‫سەۋرچاندۇر‪ ،‬سورايدۇ‪ ،‬اۋاب كەتىدۇ‪ ،‬يەنە سورايدۇ‪ ،‬يەنە اۋاب كەتىدۇ‪.‬‬ ‫ئەگەر بۇ يەرە يارنسىىى ما ا كەلگەن سىىىناقنىج بىر قىسىىمى بولسىىا‬ ‫تىپىكىن شىۇئ بۇ زۇلمەتپىك لەخمىنىج ئۇچىغا بارغاندا دەردنن تەگىسىۇن‪،‬‬ ‫شەمر بىپەن كۆر شە ‪ .‬ئۇنىج بىپەن بىر دندارلىشى ئەچەن كىتابپىرنن‪،‬‬ ‫ۋەزلىرنن‪ ،‬ئوغۇلپىرنن‪ ،‬خوتۇنۇم‪ ،‬ىمى نەرسىەم ياكى شىان‪-‬شىۆھرنتىن‪...‬‬ ‫ھەممە نەرسىدنال ۋاز كېچىشكە تەييارمەن‪...‬‬ ‫ئۆتكەنىدە كەررا مېنىىج بىارغىانچە شىىىىىائىر بولۇب كېتىېاتقىانپىقىمنى‬ ‫ئېيتتى‪ .‬قىززن ئى ې بۇ ئۆمر مدە شىىائىرالرنى تۆۋەن كۆر ب كەلگەنىدنن‪،‬‬ ‫بىراق ئەمدر گەب قىاللمىدنن‪ .‬باشقا ۋاقىتتا بولغان بولسا ئۇنىج گېپىگە‬ ‫رەددنيە بېرەتتىن‪ ،‬ئەمما ھازنر مۇمكىال ئەمەس‪.‬‬ ‫تىپىمدنال داۋامپى تامچە‪-‬تامچە مىسىىراالر سىىىرغىيدۇ‪ ،‬ئىختىيارنن‬ ‫ئىپكىمدە ئەمەس‪ .‬ئا پىغۇچىالر ئەلېەتتە مېنى شىائىر بوتتۇ دەب ئوياليدۇ‪.‬‬ ‫سىۆزلەر تادنشىاھپىقىنىج سىۇلتانىې ئەمما‪ ،‬ئەسىپىدە بۇ شىېدىرالر ما ا ئائىا‬ ‫ئەمەس‪ ،‬مەن تەقە قەلەمكەشىىىىنىىىج بۇيرۇقىنى ئورۇناليىىدنغىىان دۇۋە ‪-‬‬ ‫قەلەمگە‪ ،‬نەيچىنىىج ھەسىىىىرنتىنى ئىپىادنپەيىدنغىان نەيگە ئوخشىىىىىاش بىر‬ ‫ۋاسىىىتە‪ ،‬ئۆز زنممەمدنكى ۋەزنپىنى ئورۇناليمەن‪ ،‬مەن سىىۆزمەنپەرنىج تىرر‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ئۆز ئىشىىىىنى ياخشىىىى كۆرندنغان كاتى‪ .،‬ئىچىمدنكى تىچىرالش‬ ‫نېمە بولسا شۇنى يازنمەن‪ ،‬ئەمما تىچىرلىغان مەن ئەمەس‪...‬‬ ‫كە ې ئە ھاياتىمنىج چىرنغىې ئازابىمنىج نىشانىې‬ ‫تەبرنزنىج نۇرلۇق قۇياشىې نەدنسەن‬

‫‪323‬‬

‫شەمس‬ ‫شام‪-1247 ،‬يىل ‪-4‬ئاي‬ ‫سىىىىۇلتان ۋەلەد مېنى تېپىېالدر‪ .‬شىىىىامغا بارغىپى ئون ئا بولغان‬ ‫بولۇب‪ ،‬سىەتسىەز ‪ ،‬كۆتكۆ ئاسىماننىج تېگىدە فرانسىىر ئىسىىمپىك توب‬ ‫بىپەن شىىىىىىاھمىىا ئوينىىاۋاتىىاتتىن‪ .‬ئۇ ئۆزننى نىىاھىىايىتى تۇتۇۋالغىىان‪،‬‬ ‫تەسىىىىپىمىيەتتىال كېپىىىدنغىىان ھۇزۇرنى يىىاخشىىىىى بىپىىىدنغىىان‪ ،‬تەتەن‬ ‫انپىقالرنى باراۋەر كۆرندنغان ئادەم ئىدر‪ .‬ما ا كۆرە ئۇ ئۆزننى مۇسىىىۇلمان‬ ‫دتگەن بىپەن ئىسىىىىالمنىىىج نېمىپىكىنى بىپمەيىىدنغىىان‪ ،‬ئۇنى ئويالتمۇ‬ ‫باقمايدنغان نۇرغۇن كىشىپەردنال بەكرە مۇسۇلمان ئىدر‪.‬‬ ‫ئوتتۇر ت تىنچى ىزام‪ :‬ھەق ت ەەائ ەەا‪،‬غ ەەا تەسەەە ەەلىم بولۇش ئ ەەاجىزلىق‪،‬‬ ‫بەلكى دەل ئەكسەىچە‪ ،‬بۇ داق تەسەلى ىيەە ئىنسەا دلك‬ ‫اسەسەىپلىق ئەمە‬ ‫ئەڭ رھر دەرلىىدە كۈچلۈك بولۇقەنى تەلەپ قىلىدۇ تە سەلىم بولغان ئىنسەان‬ ‫قاينام‪ -‬تاقەە ىنلىق سەەۇدا تېپىچەكلەپ يۈرپقەەنى تاقەەالپ‪ ،‬ۈاتىرجەم يەردە‬ ‫ياقايدۇ‬ ‫شىىىاھما تاختىسىىىىدا بىر قانچە ئۇرۇق قالغانىدر‪ .‬فرانسىىىىسىىىنىج‬ ‫شىاھىنى قىسىتاش ئەچەن ۋەزنرنمنى ئالدنغا چىقاردنن‪ .‬ئۇ كەسىكىال تەدبىر‬ ‫قولپىنىى‪ ،‬توتنى ئىالىدنغىا سىىىىەردر‪ .‬مەن بۇ ئويۇنىدا ئۇتتۇرنىدنغىانىدەكال‬ ‫قىالتتىن‪ .‬شىىۇ ئەسىىنادا بېشىىىمنى كۆتەر ب قارنسىىام‪ ،‬سىىۇلتان ۋەلەد قاراب‬ ‫تۇرۇتتۇ‪.‬‬ ‫__ سىىىىېنى بۇ دۇنيىانىىج كۆزنىدە كۆرمە نەقەدەر گەزە ې‪-‬دتىدنن‪-،‬‬ ‫دتمە ‪ ،‬ئاخىردا مېنى ئىزدەب تېپى نىيىتىگە كەلدنج‪.‬‬ ‫ئۇ خىجىى‪ ،‬بولغىانىدە كەلەمسىىىىىرەب قويىدر‪ ،‬ئىچىىدنكى زنىددنيەتنى‬ ‫بىپى‪ ،‬قالغىنىمدنال ئە ەبپەندر‪ .‬ئەمما نومۇسىىچان‪ ،‬ئىشىىەنچپىك يىگىا‬ ‫بولغاچقا‪ ،‬بۇنى ئېتىراب قىپدر‪.‬‬ ‫__ شىىىۇنداق‪ ،‬سىىىېنى ئىزدنمە ‪ ،‬ئۇياق‪-‬بۇياقالردا ئايپىنى‪ ،‬يەرد م‪،‬‬ ‫دادامنى ئىالىدايمەن دتگەن‪ ،‬ئەممىا تۇشىىىىىايمىان قىپىدنن‪ .‬دادامغىا يىالغىان‬ ‫ئېيتالمايتتىن‪ .‬شىىۇنىج بىپەن شىىامغا كەلدنن‪ ،‬سىىېنى ئىزدنمىگەن يېرنن‬ ‫قالمىدر‪ ،‬تاتالمىدنن‪ .‬نېمىشقا مەندنال قېچى‪ ،‬يەرد ڭ‬ ‫__ سىىىەن دۇرۇس‪ ،‬كۆ پى نازۇ ‪ ،‬ئەخالقى گەزە ئىنسىىىان‪ ،‬ناھايىتى‬ ‫ياخشى ئەۋالد‪- ،‬دتدنن‪ -،‬كەلگەسىدە دادا غا ياخشى ھەمراھ بولىسەن‪.‬‬ ‫سۇلتان ۋەلەد بېشىنى چايقىدرئ‬

‫‪324‬‬

‫__ ئۇ مۇھتاغ بولغان بىردننبىر ھەمراھ سەن‪ ،‬شەمر‪ .‬مېنىج بىپەن‬ ‫كونياغا بار‪ ،‬دادام سېنى كېچە‪-‬كەند ز ياد ئېتى‪ ،‬ئولتۇرندۇ‪.‬‬ ‫بۇ گەتنى ئا الب‪ ،‬كالالمدنال نۇرغۇن خىيا كەچتى‪ .‬نەچچە ۋاقىتتىال‬ ‫بېرر ئىچىمىدە ئۇخالب يىاتقىان نەتسىىىىىن تۇيۇقسىىىىىز كەچىيىى‪ ،،‬كۆ پەڭ‬ ‫تارتمىغان يەرگە بارما دەب ئاگاھالندۇردر‪.‬‬ ‫سىۇلتان ۋەلەدنىج گېپىنى ھەرگىز ئا پىما‪ ،‬سىەن ۋەزنپە نى تامامالب‬ ‫بولدۇڭ‪ ،‬كونياغا قايتىشىىىىڭنىج ھا ىتى يوق‪ ،‬بابا زاماننىج دتگەنپىرننى‬ ‫ئۇنتۇب قالما‪ ،‬بۇندنال كېيىنكى يولۇڭ خەتەرلىك‪ ،‬بىر كەتسەڭ ئىككىنچى‬ ‫كېپەلمەيسەن‪...‬‬ ‫نەتسى ىمىز ياشىاشىنى خااليدۇ‪ ،‬تېخىمۇ كۆب نەرسىىنى تەلەب قىپىدۇ‪.‬‬ ‫تونۇشىۇش نى‪،‬‬ ‫ى‬ ‫كېزنش نى‪ ،‬كىشىىپەر بىپەن‬ ‫ى‬ ‫اھان‬ ‫مېنىج نەتسىىن داۋامپى‬ ‫يېڭى شىەھەرلەرنى ئايپىنىشىنى ئىسىتەيدۇ‪ .‬ئۇنىج ئەسىتىگە‪ ،‬شىامنى ياخشىى‬ ‫كۆر ب قالغانىدنن‪ ،‬كېپەر قىشقىچە بۇ يەردە ئەركىال‪-‬ئازادە تۇرااليتتىن‪ .‬بىر‬ ‫ايغا ئەمدنال كۆنەب قالغاندا يەنە باشىىىىقا يەرگە سىىىىەتەر قىپى ئادەمنىج‬ ‫قەلبىدە غېرنبپى ۋەھىمىسى تەيدا قىالتتى‪.‬‬ ‫ئەمما قەلبىمنىج كونيادا قالغانپىقىنى ناھايىتى ياخشىىىى بىپەتتىن‪،‬‬ ‫رۇمىنى شىىىۇنچە كۆرگەم كەلگەنىدنكى‪ ،‬ئىسىىىمىنى يادلىسىىىاممۇ يەرنكىن‬ ‫تۇچۇلىناتتى‪ .‬ئۇ يېنىمدا بولمىسىىا قايسىىى شىىەھەردە ياشىىىسىىام ئوخشىىاش‬ ‫ئەمەسمۇ ئۇ نەدە بولسا‪ ،‬قىبپەم شۇ ياقتا ئىدر‪.‬‬ ‫شىاھما تاختىسىىغا قايتى‪ ،،‬شىاھمىتىمنى ئوينىدنن‪ .‬فرانسىىسىنىج‬ ‫كۆزلىرر چەكچىيىىى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬چەنكى ئۇ مېنىىىج بىپىىى‪ ،‬تۇرۇب ئۆزەمنى‬ ‫مەغپۇبىيەتكە دۇچار قىپغىنىمنى بىپگەنىدر‪.‬‬ ‫ھايا خۇددر شىىىاھماتقا ئوخشىىىايدۇ‪ ،‬بەزر ئىشىىىالرنى ئۇتماق ئەچەن‬ ‫قىپىسىىىەن‪ ،‬بەزنپىرننى بولسىىىا‪ ،‬ئويۇننىج ئېھتىيا ىغا قاراب‪ ،‬توغرنسىىىى‬ ‫مۇشۇ بولغىنى ئەچەن قىپىسەن ھەم يېڭىپىسەن‪...‬‬ ‫__ مىېىنىىىج بىىپەن كەتىكىىال‪-،‬دتىىدر سىىىىىۇلىتىىان ۋەلەد‪-،‬غەيىېە‬ ‫قىپغۇچىالر‪ ،‬سىىىا ا يامان مۇئامىپە قىپغۇچىالرمۇ شىىىۇنچىپىك تۇشىىىايمان‬ ‫قىپدر‪ .‬ۋەدە بېرنمەنكى‪ ،‬بۇ قېتىن ھەممە ئى ياخشى بولۇب كېتىدۇ‪.‬‬ ‫ھە يىگىا‪ ،‬سىىىەن بۇنداق گەزە ۋەدنپەرنى بېرەلمەيسىىىەن‪-،‬دتگەم‬ ‫كەلدر ئىچىمدنال‪ -،‬ھېچكىن بۇنداق كاتالە بېرەلمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما تىپىمنى يىغى‪ ،،‬بېشىمنى ئاستا چايقىدننئ‬ ‫__ شىامدا كەننىج ئولتۇرۇشىىنى بىر قېتىن كۆر ۋاال ‪ ،‬ئەتە ئەتىگەندە‬ ‫سەن بىپەن بىپپە ما ا ‪.‬‬ ‫‪325‬‬

‫سۇلتان ۋەلەد خۇش بولۇب تەبەسسۇم قىپدرئ‬ ‫__ مىانىا كىارامە ې سىىىىىاالمە بو ‪ ،‬ئىامىان بو ې دادامنىىج بۇنىڭىدنال‬ ‫نەقەدەر خۇشا بولىدنغانپىقىنى بىپمەيسەن‪.‬‬ ‫فرانسىىىىىسىىىىنىىج يېنىغىا كەلىدنن‪ ،‬ئۇ مېنىىج بۇ قو شىىىىىاھمىاتنى‬ ‫تەگىتىشىىمنى سىەۋرچانپى بىپەن سىاقالب تۇراتتى‪ .‬دنققىتىمنى ئۇنىڭغا‬ ‫قارنتىشىن بىپەن تەڭ ئۇ بېشىنى كۆتەردر‪.‬‬ ‫__دنققە قى‪ ،،‬دوستۇم‪ _،‬دتدر ئۇ تەنتەنە قىپى‪ _،،‬شاھ ما ې‬ ‫كىميا‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل‪-4 ،‬ئاي‬ ‫شىەمر ئۆزگىرن‪ ،‬تەتەنپە باشىقىچە ئادەم بولۇب كېتىپتۇ‪ .‬چاچپىرر‬ ‫كۆزنگە چەشىىىكەدە ئۇزنراب‪ ،‬تېنى گويا شىىىامدە تارقىراب‪ ،‬تېخىمۇ ياش‪،‬‬ ‫تېخىمۇ كېپىشىىكەن بولۇب كېتىپتۇ‪ .‬ئەمما ئۇنىڭدا يەنە بىر يېڭىپى بار‪،‬‬ ‫نېمە ئىكەنپىكىنى تولۇق دەب بېرەلمەيمەن‪ .‬قى ارا كۆزلىرر ھەر ۋاقىىىا‬ ‫تەمكىنپىىك بىپەن چىاقنىاب تۇرنىدۇ‪ ،‬ئەممىا كۆزلىرننىىج تېگىىدە بىاشىىىىقىا بىر‬ ‫ئۇچقۇن بىىار‪ .‬كۆزلىرر بەئەينى كۆتنى كۆرگەن‪ ،‬دان بىپەن سىىىىىىامىىاننى‬ ‫ئىايرنغىان‪ ،‬كەرەشىىىىپەردە تىاۋلىنىى‪ ،،‬نەتسىىىىىىدنال تىاكالنغىان بىر ئىادەمنىىج‬ ‫كۆزلىرنگە ئوخشايدۇ‪...‬‬ ‫شىەمر ئۆزگىرنپتۇ‪ ،‬ئەمما مەۋالنا ئۇنىڭدنال بەكرە ئۆزگەردر‪ .‬شىەمر‬ ‫ئەلەمپىرن دنال قۇتۇلۇب‪ ،‬چىرايى گەلىدە ئېچىپىىدۇ‬ ‫ى‬ ‫كەلگەن ھىامىان دەر ‪-‬‬ ‫دەب ئويپىغىانىىدنن‪ ،‬ئەممىا ئۇنىداق بولمىىدر‪ .‬شىىىىەمر كەلگەن كەنى رۇمى‬ ‫ئۇنى شىەھەرنىج دەرۋازنسىىدا‪ ،‬قولىدنكى سىېرن سىەبدە بىپەن كەتەۋالدر‪.‬‬ ‫ئىارقىىدننال يېڭى قىايغۇ‪-‬ئەنىدنشىىىى ە گىرداۋنغىا دومىالب چەشىىىىتى‪ .‬ھىازنر‬ ‫بۇرۇنقىدنال بەكرە بىدارام‪ ،‬ھەتتا تېخىمۇ بىچارە ھەم يالغۇز‪ .‬سىەۋەبى شىۇ‬ ‫بولسىا كېرە ‪ ،‬شىەمسىتىال بىر قېتىن ئايرنپدر‪ ،‬ئەمدر يەنە ئايرنپىشىتىال‬ ‫قورقىدۇ‪ .‬ئايرنپىشىنىج كەلپىتىنى بىر قېتىن تارتتى‪ ،‬ئەمدر يەنە تارتى‪،‬‬ ‫قېپىشىتىال ئەنسىىرەيدۇ‪ .‬مەندنال باشىقىسىى بۇنى ھېر قىاللمايدۇ‪ ،‬ئەمما‬ ‫مەن بۇنى يەرنكىمىدنال ھېر قىپىى‪ ،‬تۇرۇۋاتىمەن‪ .‬چەنكى‪ ،‬مەنمۇ مەۋالنىاغىا‬ ‫ئوخشاش‪ ،‬ئۇنىڭدنال ئايرنپى‪ ،‬قېپىشتىال قورقىمەن‪.‬‬ ‫مېنىج بىردننبىر سىىىىردنشىىىىن رۇمىنىج رەھمەتپىك ئايالى ەۋھەر‬ ‫خىاتۇن‪ ،‬مېنى تىا ‪-‬تىا كۆرگىپى كېپىىدۇ‪ ،‬ئۇنى خىيىالە دتيەلمەيمەن‪ ،‬ئۇ‬ ‫مەن بىپىدنغان باشىىىقا خىيالەتپەردنال شىىىۇ قەدەر تەرقپىنى‪ ،‬تۇرندۇكى‪ ،‬بۇ‬ ‫‪326‬‬

‫ئىالەمىدە چەشىىىىەمىدنكىىدە ھەرنكە قىپىى‪ ،‬تۇرنىدۇ‪ ،‬نېمە قىپىشىىىىىنى‬ ‫بىپىىدنغىان ىئ ايىالالردە كەسىىىىكىال بولۇب‪ ،‬ئەتراتىمىدا ئىاسىىىىتىا ئېقىېاتقىان‬ ‫ئېقىندە ئايپىنى‪ ،‬تۇرندۇ‪ .‬ئۇنىج بىپەن ھەممىنى دتيىشىىمىز‪ ،‬ئەمما بۇ‬ ‫قېتىن بىرال سۆھبە تېمىمىز بارئ شەمرې‬ ‫ەۋھەر خاتۇنغا دتدننئ‬ ‫__ ھەزرنىتىى مەۋالنىىا بىەگىەن غەمىكىىال كىۆر نىىىدۇ‪ ،‬ئىۇنىىڭىغىىا يىىاردەم‬ ‫قىاللىغان بولسام ئىدر كاشكى‪.‬‬ ‫__ يىاردەم قىالاليسىىىىەن‪-،‬دتىدر سىىىىىرلى تەسىىىىتە‪ -،‬مەۋالنىانىىج‬ ‫كىىالپىسىىىىىغىىا كىرنېالغىىان بىر ئى بىىار‪ ،‬ئەممىىا ئۇنى تېخى ھېچكىمگە‬ ‫ئېيتمىدر‪.‬‬ ‫__ نېمە ئى ئۇ ‪ -‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫__ رۇمىنىج خىيالىچە‪ ،‬ئەگەر شىىىەمر ئۆيپىنى‪ ،‬ئۆيپە ‪-‬ئوچاقپى‬ ‫ئاس انراق قوبۇ قىپى‪ ،،‬ئارنغا ئالىدۇ‪ .‬غەيېە ‪-‬‬ ‫بولسىا‪ ،‬كونيا خەلقى ئۇنى ى‬ ‫شىكايە ‪ ،‬تۆھمەتپەر ئازنيىدۇ‪ .‬ئۇنىج بېشى باغالنسا ئايىغىمۇ باغپىنىدۇ‪-‬‬ ‫دە‪ ،‬بۇ يەردنال يەنە كېتىشكە ھېچقانداق باھانىسى قالمايدۇ‪.‬‬ ‫يەرنكىن توختاب قالغاندە بولدر‪ ،‬شىىەمر ئۆيپەنسىىە‪-‬ھەې ئەمما كىن‬ ‫بىپەن‬ ‫ەۋھەر خىاتۇن مىا ىا قىيىا بېقىى‪ ،،‬سىىىىىنچى كۆزلىرر بىپەن قىاراب‬ ‫كەتتىئ‬ ‫__ داداڭ مەۋالنا شىىۇنى بىپمەكچى قىزنن‪ ،‬سىىەن شىىەمر بىپەن تو‬ ‫قىپىشنى خاالمسەن‬ ‫گەرچە بۇ خىيا كالالمدا بولسىىمۇ‪ ،‬شىۇ ئاندا ھۇدۇقۇب كەتتىن‪ .‬ئون‬ ‫ئالتە ياشىىىىقا كىرگەن قىزمەن‪ ،‬تو قىپسىىىىام بولىدۇ‪ ،‬ئەمما تو قىپغان‬ ‫قىزالرنىىىج بۇرۇنقىىىدنال ئۆزگىرنىى‪ ،‬كەتكەنپىكىنى بىپىمەن‪ ،‬كۆزلىرر‪،‬‬ ‫قىپى ‪-‬قىياتەتپىرر‪ ،‬گەب قىپىشىىىپىرر باشىىىقىچە‪ .‬باشىىىقىالرمۇ ئۇالرغا‬ ‫ئايرنن مۇئامىپە قىپىدۇ‪ .‬ما قا بالىالرمۇ ۇۋان بىپەن قىزنى ئايرنيااليدۇ‪.‬‬ ‫ەۋھەر خاتۇن قاقباشىىپى بىپەن كەلەمسىىىرەب‪ ،‬قولۇمنى تۇتتى‪ ،‬ئۇ‬ ‫شىۇنى ھېر قىپغان بولۇب‪ ،‬مېنى غەمگە سىالغان نەرسىە شىەمسىگە تېگى‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ئۆ ‪-‬ئوچاقپى تۇرمۇش ئىدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫ئەتىسىىىى چەشىىىتىال كېيىال رۇمىنى كۆرگىپى باردنن‪.‬ئۇ «تەھافۇتۇ‬ ‫تەھافۇ » نامپى بىر كىتابقا بېرنپى‪ ،‬كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫‪327‬‬

‫قىزنن‪-،‬دتىدر مېھرر بىپەن‪-،‬سىىىىىا ىا نېمە‬

‫__ كىميىايىن‪ ،‬گەزە‬ ‫قىپى‪ ،‬بېرە‬ ‫__ نەچچە يى‪ ،‬ئاۋۋا ئۆز دادام مېنى «ئەتى سىىپىنىج‪ ،‬ئۇسىتىخىنى‬ ‫بىزنىج» دەب ئۆزلىرنگە تاتشىىۇرغاندا‪ ،‬سىىىپى «قىزالر ئوغۇلالردە ياخشىىى‬ ‫تالى‪ ،‬بواللمايدۇ‪ ،‬چەنكى تو قىپى‪ ،‬بالىپىرننى بېقىشىى كېرە » دتگەن‬ ‫ئىدنپە‪ ،‬شۇ گەب ئەسپىرندە بارمىكىال‬ ‫__ ئەلېەتتە ئېسىىىىىمىدە‪-،‬دتىدر مەۋالنىا‪ ،‬كۆزلىرر قىزنقى ئىچىىدە‬ ‫چاقنىدر‪.‬‬ ‫__ شىىىىۇ ۋاقىتتىىا مەن ھەرگىز تو قىپمىىايمەن دەب ئۆزەمگە ۋەدە‬ ‫بەرگەنىدنن‪ .‬شىىۇنداق قىپسىىام ئۇزاققىچە تالىبەلىرر بولۇب قاالاليتتىن‪-،‬‬ ‫دتىدنن‪ -،‬ئەممىا ھىازنر ھەم تو قىپىشىىىىىن‪ ،‬ھەم بۇ ئۆيىدە قىااللىشىىىىىن‬ ‫مۇمكىال‪ ،‬يەنى دتمەكچى بولغىنىن‪ ،‬بۇ ئۆيىدنكى بىر كىشىىىىى بىپەن تو‬ ‫قىپسام‪...‬‬ ‫__ ئۇنداقتا‪ ،‬ئاالئىدنال بىپەن تو قىال دەمسىىىەن ‪ -‬دەب سىىىورندر‬ ‫رۇمى‪.‬‬ ‫ئاالئىدننما كالالم توختاب قالدر‪ .‬نېمىشىىىىقا مېنى ئاالئىدنال بىپەن‬ ‫تو قىپىدۇ دەب ئويالب قالدر ئۇ مېنىج ئاكام تۇرسا‪.‬‬ ‫رۇمى ھەيرانپىقىمنى سەزدر بولغا ‪ ،‬چەشەند ردرئ‬ ‫__ بىر كەنى ئىاالئىىدنال ئەتىگەنىدە يېنىمغىا كىرنى‪ ،،‬كىميىا بىپەن تو‬ ‫قىپسام‪ ،‬دتگەن‪.‬‬ ‫ئىىاغزنمنى ئېچىپال قىىالىىدنن‪ ،‬بىر قىزنىىىج بۇنىىداق مەسىىىىىپىپەردە‬ ‫ئالدنراقسانپى قىپىشى ئەدەبسىزلىك بولسىمۇ‪ ،‬سورنما تۇرالمىدننئ‬ ‫__ سىپى نېمە دتدنپە ھەزرنتىن‬ ‫__ ئاۋۋا كىميادنال گەب ئېپى‪ ،‬باقا دتدنن‪.‬‬ ‫__ ھەزرنتىن‪ -...‬دتىدنن بوغۇلۇب‪ ،‬مىا پىيىمىدنال مۇنچىاق‪-‬مۇنچىاق‬ ‫تەر ئاقتى‪-،‬بۇ يەرگە كېپىشىتىكى مەقسىىتىن‪ ،‬شىەمر بىپەن تو قىپى‬ ‫ئارزۇيۇمنى بىپد ر ش ئىدر‪.‬‬ ‫رۇمى ئۆز قۇلىقىغا ئىشەنمە قالغاندە ما ا چۆچەب قارندرئ‬ ‫__ راسا دەۋاتامسەن قىزنن‬ ‫__ راسىىىىا دەۋاتىمەن‪ ،‬ئۇنىج ئەسىىىىتىگە بۇ توينىج كۆب تايدنسىىىىى‬ ‫بولىدۇ‪-،‬دتدنن‪ - ،‬بۇنداق بولغاندا شىىىەمر بۇ ئائىپىگە قېتىپىدۇ‪ ،‬باشىىىقا‬ ‫يەرگە كەتمەيدۇ‪.‬‬ ‫مەۋالنا چىرايىمغا زەن سېپى‪ ،‬قارندرئ‬ ‫‪328‬‬

‫ئەچەن‪ ،‬شەمسنىج بۇ يەردە قېپىشى‬

‫__ يەنى سەن ما ا ياردەم قىپى‬ ‫ئەچەن تو قىپىسەن‪ ،‬شۇنداقمۇ‬ ‫__ ياق‪ ،‬ھە شىىىىۇنداق‪ ،‬لېكىال يالغۇز بۇنىڭدنال ئەمەس‪ -...‬دتدنن‪،‬‬ ‫دتمىن كېسىىىىپدر‪ -،‬شىىىەمسىىىنى مېنىج تېشىىىانەمگە تەتەلگەن ئادەم دەب‬ ‫ئوياليمەن‪ ،‬ئۇ مېنىج نېسىىىېەمدۇر‪ ،‬ئۇنىج بىپەن تو قىپىمەن‪ ،‬بولمىسىىا‬ ‫ھېچكىن بىپەن تو قىپمايمەن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر تەبرنزگە بولغان ئاشىىىىىقپىقىمنى مۇشىىىىۇنچىپىك ئېتىراب‬ ‫قىاللىدنن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫تو خەۋنرننى باشىتا كەررا ئا الب‪ ،‬يېنىمغا يەگەر ب كەلدر‪ .‬سىولغۇن‬ ‫تەبەسىسىۇم قىپى‪ ،،‬ئاخىرە سىوئالپىرننى سىوراۋاتقاندە كەينى‪-‬كەينىدنال‬ ‫سوئا ياغدۇرۇۋەتتىئ‬ ‫__راسىىىتمۇ قىزنن‪ ،‬شىىىەمر بىپەن راسىىىتال تو قىپماقچىمۇسىىىەن‬ ‫ياخشىىىراق ئويال‪ ،‬تو قىپى باشىىقا ئىشىىقا ئوخشىىىمايدۇ‪ .‬يېشىىىج تېخى‬ ‫كىچىكقۇ يەنە كېپى‪ ،،‬شىىىىەمر سىىىىەندنال بەكال چوڭ‪ .‬يېشىىىىىڭغا ماس‬ ‫كېپىدنغان بىرەرسى بىپەن تو قىپساڭ ياخشىراق بولماسمىدر‬ ‫ىمى تەرقپەرنى يوق‬ ‫__ شىىىىەمسىىىىنىىج ئېيتىشىىىىىچە‪ ،‬مۇھەببە‬ ‫قىپىدۇ‪ -،‬دتدنن‪ - ،‬ئارنمىزدنكى ياش تەرقى مۇھىن ئەمەس‪.‬‬ ‫بۇ چاغدا كەررا مېنىج شىەمسىنى قانچىپىك ياخشىى كۆرندنغانپىقىمنى‬ ‫بىپى‪ ،،‬ئېغىر ئۇھ تارتتى‪ .‬ۋاقىتسىز ئاقارغان كىر چاچپىرننى رومىپىنىج‬ ‫ئىچىگە تىقتىئ‬ ‫__ قىزنن‪ ،‬شىىىىەمر اھانكەزدر دەرۋن ‪ ،‬ئىسىىىىيانكار ئادەم‪ .‬ئۇنداق‬ ‫ئادەم ئۆ ‪-‬ئوچاقپى تۇرمۇشىقا ئاسىان كۆنمەيدۇ‪ ،‬تاالدنال يەرندۇ‪ .‬بۇنداقالرنى‬ ‫يىراقتىال ياخشىىىىى كۆرسىىىىە بولىدۇ‪ .‬ئەمما ئۇالر ياخشىىىىى ئەر بواللمايدۇ‪.‬‬ ‫ئاقىېە ‪ ،‬كۆ پەڭ ئازار يەيدۇ‪.‬‬ ‫__ بۇ ھە بولمىايىدنغىان مەسىىىىىپە ئەمەس‪ ،‬ۋاقىىا ئۆتكەنچە ئۇمۇ‬ ‫ئۆزگىرندۇ‪-،‬دتدنن ئۆزەمگە ئىشىەنگەن ھالدا‪ -،‬ئۇنى شىۇنچىپىك سىۆيىمەن‪،‬‬ ‫شىۇنچىپىك بەختپىك قىپىمەنكى‪ ،‬ئۇمۇ تەسىىرلىنى‪ ،‬ياخشىى ئەر‪ ،‬ياخشىى‬ ‫دادا بولۇشنى ئۆگىنىدۇ‪.‬‬ ‫كەررا بىاشىىىىقىا گەب قىپمىىدر‪ ،‬سىىىىۆھبىتىمىز بىاشىىىىالنمىا تۇرۇتال‬ ‫ئاياغالشتى‪.‬‬ ‫بۇ كېچە كارنېاتتا خۇشىىىىا ياتتىن‪ ،‬يەرنكىن د تەلدەب سىىىىوقاتتى‪ .‬بۇ‬ ‫چىاغىدا‪ ،‬ئىايىا خەق ئۆتكەزنىدنغىان ئەڭ چوڭ خىاتىالىقتىال بىرنى سىىىىىادنر‬ ‫‪329‬‬

‫ئاشىىىىى بولغان ئادنمىنى سىىىىۆيگە بىپەن‬ ‫قىپغانپىقىمنى نەدنال بىپە‬ ‫ئۆزگەرتكىپى بولىىدۇ دەب ئويالش ئىايىالالرغىا خىاس تەگىمەس غەتپە ئىكەن‬ ‫ئەمەسمۇ‬ ‫كەررا‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل‪-5 ،‬ئاي‬ ‫ىەمس كە ئاشىى بولغىنىنى‬ ‫كىميانىج سىۆزنگە قايى‪ ،‬بولۇب ئەمەس‪ ،‬ش ى‬ ‫بىپى‪ ،‬باشىىىقا گەب قىپمىدنن‪ ،‬بۇ ئىشىىىقا ئارنپىشىىىىشىىىتىال ۋاز كەچتىن‪.‬‬ ‫تۇرمۇشىىىىتىا شىىىىۇنىداق ئىا ىايىى‪ ،‬خىاتىالىقالر يەز بېرنىدۇكى‪ ،‬كۆز ئىالىدنڭىدا‬ ‫بولۇۋاتسىمۇ ئۇنىڭغا ئارنپىشالمايسەن‪ ،‬توسۇب قااللمايسەن‪.‬‬ ‫بۇ يى‪ ،‬رامىزان بۇرۇن كەلدر‪ ،‬ئۆيدە ئىشىىىىىمىز چاچتىال توال ئىدر‪،‬‬ ‫توختىمىا تويپۇق تەييىارلىىدۇق‪ ،‬ھېيىا تېزال ئۆتەب كەتتى‪ ،‬تۆ كەنىدنال‬ ‫كېيىال كىميا بىپەن شەمسنىج تويىنى قىپدۇق‪.‬‬ ‫تو كېچىسىىىىى تەييارلىقالر ئەچەن تاالقالب يەرگەندە كەتەلمىگەن بىر‬ ‫ئىشىقا دۇ كەلدنن‪ .‬ئاشىخانىدا يالغۇز ئىدنن‪ ،‬ئالدنمدا تاختا سىۇترا‪ ،‬قولۇمدا‬ ‫نوغۇ ‪ ،‬مېھمىانالرغىا چۆب يېيىېاتىاتتىن‪ .‬ئۆزەممۇ بىپمەيمەن‪ ،‬بىر چىاغىدا بىر‬ ‫زۇۋۇال خېمىر ئېپى‪ ،‬كىچىك‪ ،‬يۇمشىىاق مەريەم ئانا ياسىىاشىىقا باشىىپىدنن‪،‬‬ ‫كېسىىىىى ماھارنتىن بىپەن خېمىرنى شىىىىەكىپگە كەلتەرد مئ ھەيكەلنىج‬ ‫چىرايىنى مۇاليىن‪ ،‬مېھرنبان تەسىكە كىرگەزد م‪ .‬ئۆز ئىشىىمغا شىۇنچىپىك‬ ‫بېرنپى‪ ،‬كەتكەنىدنمكى‪ ،‬كەينىمدە تۇرغان ئادەمنى تۇيما قاتتىمەن‪.‬‬ ‫__ نېمە قىپىېاتىسەن‪ ،‬كەررا‬ ‫يەرنكىن ئاغزنمغا تىقىپى‪ ،‬قالدر‪ ،‬ئارقامغا قارنسىام شىەمر ئىشىىكتە‬ ‫قاراب تۇرۇتتۇ‪ .‬ھەيكەلنى يوشىۇرنمەن دەتمۇ يوشىۇرالمىدنن‪ ،‬شىەمر خېمىر‬ ‫تاختىسىغا يېقىال كېپى‪ ،،‬خېمىر قوچاققا قارندر‪.‬‬ ‫__ ھەزرنتى مەريەممۇ بۇ _ دەب سىىىىورنىدر‪ ،‬ىاۋاب بەرمە تۇرسىىىىام‪،‬‬ ‫كەلەمسىرندر‪ -،‬چىرايپى بوتتۇ‪ ،‬مەريەمنى ياد ئېتەمسەن‬ ‫__ ھېچكىمنى ياد ئەتمەيمەن‪ -،‬دتدنن قەسىىىتەن‪ -،‬دننىمنى تالالب‬ ‫بولغىپى ئۇزاق بولدر‪ ،‬ھازنر مەن مۇسۇلمان ئايا ‪.‬‬ ‫شەمر گېپىمنى ئا پىمىغاندە ‪ ،‬ئۆز سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫__ ئىسىىىىالمىدا نېمىشىىىىقىا مەريەمىدە بىر ئىايىا ئوبراز يوق دەب‬ ‫ئوياليدنغانسىىەن ھەقىچان‪ ،‬ھەزرنتى ئائىشىىە بار‪ ،‬ھەزرنتى فاتىمە بار‪ .‬ئەمما‬ ‫ئۇالر سېنىج نەزەرنڭدە ھەزرنتى مەريەمگە ئوخشىمايدۇ‪.‬‬ ‫‪330‬‬

‫بىدارام بولۇب‪ ،‬نېمە دتيىشىمنى بىپەلمىدنن‪.‬‬ ‫__ خالىسىىىاڭ سىىىا ا بىر ھېكايە ئېيتى‪ ،‬بېرە ‪-،‬دتدر شىىىەمر ۋە‬ ‫ھېكايىسىنى باشپىدرئ‬ ‫بۇرۇنقى زامىانىدا‪ ،‬تىارس‪ ،‬ئەرەب‪ ،‬تەر ‪ ،‬رۇمپۇق تۆ كىشىىىىى ئۆزئىارا‬ ‫شىىىىېرنك ئىكەن‪ .‬ئۇالر تاتقان تۇلپىرنغا نېمە ئالسىىىىاق بوالر دتيىشىىىىى‪،‬‬ ‫تۇرغىىانىىدا‪ ،‬تىىارسئ «ئەنگەر ئىىااليپى» دەتتۇ‪ .‬ئەرەبئ «نېمە ئۇ مەن ئۇنى‬ ‫يېمەيمەن‪ ،‬ئىنەب ئىااليپى» دەتتۇ‪ .‬تەر ئ «يىاق‪ ،‬ئەز م ئىااليپى‪ ،‬ئەز م» دەب‬ ‫تۇرۇۋاتتۇ‪ .‬بۇ ئەسىىنادا رۇمپۇقئ «بولدر قىپىڭالر‪ ،‬ئىنگابى‪ ،‬ئالىمىز» دەب‬ ‫چىج تۇرۇتتۇ‪ ،‬تاالش‪-‬تارتى قىپى‪ ،‬بىر دەمدنال سىىىوقۇشىىىۇب كېتىپتۇ‪.‬‬ ‫ئاخىردا ئۇالر ھەممەيپەننىج ئوخشىىاش بىر نەرسىىىنى تەلەب قىپغانپىقىنى‬ ‫ئۇقۇتتۇ‪ .‬ئەممىىا بۇ قېتىن يەنە بىر ئىختىالب تەيىىدا بوتتۇ‪ ،‬ھەر بىرننىىىج‬ ‫ياخشىىى كۆرندنغان ئەز مى ئايرنن بولۇب‪ ،‬بىرر قارا ئەز م دتسىىە‪ ،‬بىرر كۆ‬ ‫ئەز م‪ ،‬بىرر سىىىېرن ئەز م دتسىىىە‪ ،‬يەنە بىرر قىزن‪ ،‬ئەز م دەب تۇرۇۋاتتۇ‪.‬‬ ‫ھېچقايسىسى ئۆزر ياخشى كۆرندنغان ئەز مدنال كېچەلمەتتۇ‪.‬‬ ‫خەيرنيە ‪ ،‬كىشىىىنىج كۆ پىنى چەشىىىنىدنغان بىر سىىوتى بۇ يەردنال‬ ‫ئۆتەب كېتىېاتقىانىكەن‪ ،‬ئۇالرنىىج تىاالش‪-‬تىارتى قىپىېاتقىنىنى ئىا الب‪،‬‬ ‫تۆ بىاققىالىدنال تۆ سىىىىى اتىاق ئەز م ئېپىى‪ ،،‬ئۇالرنىىج يېنىغىا بېرنى‪،،‬‬ ‫ئەز مپەرنى بىر قىاچىغىا قويۇب ئېزنى‪ ،‬سىىىىەيىنى چىقىرنى‪ ،،‬توسىىىىتىنى‬ ‫تاشىىىپىېتتىپتۇ‪ .‬شىىىۇ چاغدنال ئۇالر مۇھىن بولغان نەرسىىىىنىج ئەز منىج‬ ‫توستى ئەمەس‪ ،‬بەلكى شىرنىسى ئىكەنپىكىنى چەشىنىپتۇ‪.‬‬ ‫شەمر ھېكايىنى دەب بولۇب‪ ،‬ئالدنرنما سۆزلەشكە باشپىدرئ‬ ‫__ خىرنسىىىىتىدىىان‪ ،‬يەھۇدر‪ ،‬مۇسىىىىۇلمىىان‪ ...‬بۇ ئە دنننىىىج‬ ‫ئېتىقادچىپىرر خۇددر ئاشىىۇ كىشىىىپەرگە ئوخشىىايدۇ‪ .‬زاھىرەن ئىختىالب‬ ‫بار‪ ،‬ئەمما باتىندا يولپىرر بىردۇر‪ .‬سىوتىالر بىر نەرسىىنىج تاشىقى توسىتىغا‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ئىچىدنكى ەۋھىرنگە قارايدۇ‪.‬‬ ‫ئۇنىج سۆزننى دنققە بىپەن ئا پىدنن‪.‬‬ ‫__ دتمەكچىمەنكى‪ ،‬مەريەم ئانىنى ياد ئېتىشىىىىىڭنىج ھا ىتى يوق‪،‬‬ ‫چەنكى ئۇنى تەر ئېتىشىىىىىڭنىڭمۇ ھىا ىتى يوق‪ .‬ئەگەر ئىايىالالردنال بىر‬ ‫تەيغەمبەر كەلسىە ئىدر‪ ،‬ئۇ شىە ‪-‬شىەبھىسىىز مەريەم ئانا بوالتتى‪ .‬سىېنى‬ ‫ئالالھقا باغپىغان ۋەسىىىپە مەريەم ئانا بولسىىا‪ ،‬ئۇنىڭغا ئۆزەڭ بىپگەن يولدا‬ ‫يەزلەن‪ ،‬مۇسىىىۇلمان ئايالالرمۇ مەريەم ئانىنى خەيرلىك دۇئاالر بىپەن زنكرر‬ ‫قىپسا بولىدۇ‪.‬‬ ‫__ ئەمما بۇ ياخشى ئەمەس‪ -...‬دتدنن دۇدۇقالب‪.‬‬ ‫‪331‬‬

‫بىارلى دننالر بىر دتڭىزغىا ئىاقىىدنغىان‬ ‫__ نېمىشىىىىقىا بولمىغۇدە‬ ‫دەرياالردۇر‪ ،‬مەريەم ئانا سىىىەن ئەچەن رەھىن‪-‬شىىىەتقە ‪ ،‬تاكپىقنى قوغداش‪،‬‬ ‫ئانىپى ‪ ،‬تىداكارلىقنىج ئەلگىسىىىىى بولسىىىىا‪ ،‬مۇسىىىىۇلمان ئايا بولۇش‬ ‫سىىىەتىتىج بىپەن ئۇنى ياخشىىىى كۆرەلەيسىىىەن‪ .‬ھەتتا خالىسىىىاڭ قىزنڭغا‬ ‫مەريەم دەب ئىسىن قويااليسەن‪.‬‬ ‫__ مېنىج قىزنن يوق تۇرسا‪-،‬دتدنن‪.‬‬ ‫__ ئەمما‪ ،‬قىزنج بولىدۇ‪-،‬دتدر شەمر‪.‬‬ ‫__ قانداق بىپىسەن ‪-‬دتدنن ھەيران قېپى‪.،‬‬ ‫__ ئىشقىپى‪ ،،‬بىپىمەن‪ -،‬دتدر ئۇ‪.‬‬ ‫ئىختىيارسىىىىىز كەلەمسىىىىىرندنن‪ .‬ئۇ بۇ ئۆيگە كەلگەندنال بېرر تۇنجى‬ ‫قېتىن ئۇنىج بىپەن كۆ ەلپە سىىرداشىتىن‪ .‬ئىككىمىز يانمۇ يان تۇرۇب‪،‬‬ ‫خېمىردنال ياسىىالغان مەريەم ئانىغا ئوخشىىاش نەزەر سىىالدۇق‪ .‬ئۇمۇ خېمىر‬ ‫تاختىسىىىىىدنال بىزگە ھەر ۋاقىتتىكىدە يېقىمپى كەلەمسىىىىىرندر‪ .‬بۇ‬ ‫چاغدا شەمسنىج نەقەدەر كەڭ قورساق‪ ،‬ئاق كۆ ە ئىنسان ئىكەنپىكىنى‪،‬‬ ‫ئېرنمنىىىج ئۇنىىىج بىپەن بولغىىان دوسىىىىتپۇقىنى نېمىشىىىىقىىا شىىىىۇنچە‬ ‫ئۇلۇغاليدنغانپىقىنى تۇنجى قېتىن چەشەندنن‪.‬‬ ‫ئۇ بۇ ئۆيدە قالسۇن‪ ،‬ھېچنەگە كەتمىسۇن‪.‬‬ ‫شىۇنداقتىمۇ‪ ،‬شىەمسىنىج كىميا بىپەن ياخشىى ئۆ تۇتۇب كېتىشىىگە‬ ‫ئانچە ئىشەنمەيمەن‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل‪-6 ،‬ئاينىڭ ‪-25‬كۈنى‬ ‫ئۇنىىج كىالپىسىىىىى توختىاب قىالغىانىدە ئىىدر‪ ،‬مېھمىانخىانىغىا بىارغىانىدا‬ ‫سىىىىىرتتىا بىر دەم تۇردر‪ .‬ئىاخىردا ئۆزننى بېسىىىىىېتپىى‪ ،‬مېھمىانخىانىا زالىغىا‬ ‫كىرگەندە ئۇ يەر تاتپاراقچپى بولۇب‪ ،‬بىر توب ياتونپۇق سىىىاياھەتچىپەر‪--‬‬ ‫چىرا تۇرقى بىر‪-‬بىرنگە ئوخشىىايدنغان قېرنالر بار ئىدر‪ .‬ئۇ ھېچكىمنىج‬ ‫كۆزنگە چېپىقماسىپى ‪ ،‬بىرەر تونۇشىىغا ئۇچراب قالماسىپى ئەچەن تامدنكى‬ ‫رەسىىمپەرگە‪ ،‬ازنالرغا تىزن‪ ،‬قويۇلغان نەرسىىپەرگە قاراب تۇرۇۋالدر‪ .‬ئەمما‬ ‫سىە ئۆتەب ھايا ىنىنى باسىالما ئەتراتىغا بىر كۆز يەگەرتىېندر‪ ،‬ئادەمپەر‬ ‫ئارنسىىىدنال ئەزنز زاھارانى دەرھا تونۇۋالدر‪ ،‬ئۇ بىر بۇلۇ دا كەلەمسىىىرەب‬ ‫ئۇنىڭغا قاراب تۇراتتى‪.‬‬

‫‪332‬‬

‫ئۇ ئا يېشىىى‪ ،‬كۆينە ‪ ،‬قېنى كەندنر رەختتىال ئىشىىتان كىيگەن‪،‬‬ ‫دولقۇنپىنىى‪ ،‬تۇرغىان قو ۇر چىاچپىرر يېشىىىىىى‪ ،‬كۆزننىىج ئەسىىىىتىگە‬ ‫چەشىەۋالغان بولۇب‪ ،‬ئۇنى شىو ۋە ئۆزنگە ئىشىىنىدنغان ھالەتتە كۆرسىىتى‪،‬‬ ‫تۇراتتى‪ .‬بەدننى ئورۇق‪ ،‬ئىگىز بولغان بىپەن مۇسىىىىكۇلى خېپى تەرەققىي‬ ‫قىپغانىدر‪ ،‬ئېپالنى ھودۇقتۇرۇب قويالىغۇدە كېپىشكەن بولۇب‪ ،‬تەمكىال‪،‬‬ ‫خاتىر ەم‪ ،‬مەغرۇر كۆر نەتتى‪ ،‬بەگەن ئەتىگەن سىىاقىپىنى ئالمىغان بولۇب‪،‬‬ ‫بۇمۇ ئۇنى ئىسىىىىيىانكىار‪ ،‬ەلىبكىار كۆرسىىىىىتىى‪ ،‬تۇراتتى‪ .‬دائىن قىممە ‪،‬‬ ‫بۇيرۇتما كىيىمپەرنى كىيىدنغان داۋند رۇبىنستېندنال تەتەنپە تەرقپىنى‪،‬‬ ‫تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئۇ يېقىمپى كەلەمسىىىىرەب‪« ،‬كەلگىنىڭدنال بە خۇشىىىا بولدۇم»‬ ‫دتدر‪ .‬سىۆزندنكى شىوتالندنيە تەلەتپۇزر روشىەن ۋە ەزبىپىك ئىدر‪ .‬ئېپال‬ ‫بۇنىداق ئىادەم بىپەن بىرەر تىيىالە قەھېە ئىچكەنگە ھې نېمە بولمىاس دەب‬ ‫ئويپىدر‪ ،‬تەقە بىر تىيالە قەھېە‪...‬‬ ‫ئەمما بىر يېرنن سىائەتتىال كېيىال بىر تىيالە قەھېە بىر نەچچە بولۇب‬ ‫كەتتى‪ .‬سىىىۆھبە شىىىۇنداق قىزغىال‪ ،‬ياخشىىىى بولدنكى‪ ،‬ئېپال سىىىائەتكە‬ ‫قاراشنىمۇ ئۇنتۇب قالدر‪ .‬كېچە ئون يېرنمدا‪ ،‬ئە بالىنىج ئانىسى بولغان‬ ‫ئېپال رۇبىسىىىنتېال بىر ئا خە يېزنشىىىقان‪ ،‬بىر نەچچە قېتىن تېپېكوندا‬ ‫كۆر شىىىىكەن‪ ،‬يازغان تارنخىي رومانىدنال باشىىىىقا ئۇنىج ئۆزر ھەققىدە كۆب‬ ‫نەرسىىىىە بىپمەيىدنغىان بىر ئىادەم بىپەن مېھمىانخىانىنىىج زالىىدا ئىايرنن‬ ‫ئولتۇراتتى‪.‬‬ ‫__ دتمە ‪ ،‬سىىمىسىسىونىدان ژۇرنىپى ئەچەن كەلدنج ‪ -‬دەب سىورندر‬ ‫ئېپال‪.‬‬ ‫__ ئەسىىپىدە سىىېنى كۆر ش ئەچەن كەلدنن‪-،‬دتدر ئەزنز‪ -،‬خېتىڭنى‬ ‫ئوقۇغاندنال كېيىال سېنىج بىپەن يەزتۇرانە تارا الشقۇم كەلدر‪.‬‬ ‫ئېپال بىر بوسىۇغىغا كېپى‪ ،‬قالغانىدر‪ ،‬مۇشىۇ ۋاققىچە ھەممە ئىشىنى‬ ‫يىراقتىال مۇھەببەتپىشىىىى دەب ئويالب‪ ،‬شىىىۇ بويىچە ھەرنكە قىاللىغان‬ ‫بىپەن‪ ،‬ھازنر بىر چە ‪-‬چېگرندنال ئاتالش ئالدندا تۇراتتى‪.‬‬ ‫__ ئېپال‪ ،‬ياتىقىمغا بىپپە كىرەيپىمۇ ‪-‬دەب سورندر ئەزنز‪.‬‬ ‫ئېپال نېمە دتيىشىىىىىنى بىپەلمە تۇرۇب قىىالىىدر‪ .‬بۇ سىىىىوئىىا‬ ‫ئىككىسىىىىنىج ئارنسىىىىدنكى ئىشىىىالرنى «سىىىەندىي ئويۇن» دنال ھەقىقىي‬ ‫ئىشىقا ئايالندۇرۇۋتتىدنغان سىوئا ئىدر‪ .‬ئىشىالر مۇرەككەتپەشىتى‪ ،‬گويا بىر‬ ‫تەردە ئېچىپدر‪-‬دە‪ ،‬ئېپال ئەسىىىپى ھەقىقەتكە‪ ،‬يەنى دەسىىىپەتتىال تەردننىج‬ ‫ئاسىىىتىدا قالغان‪ ،‬ئېچپىشىىىنى كەتەب تۇرغان ئۇ ھەقىقەتكە يەزلىنىشىىىكە‬ ‫‪333‬‬

‫مە بۇر بولىدر‪ .‬ئىچى تىترەب كەتتى‪ ،‬ئەممىا ئەزنزنى رە قىاللمىىدر‪ .‬بۇ‬ ‫ئۇنىىج ئۆمرنىدنكى ئەڭ تېز‪ ،‬ئەڭ ئەسىىىىەبىي‪ ،‬ئەڭ يە گىى‪ ،‬قىارارر ئىىدر‪،‬‬ ‫بىراق ئالپىبۇرۇن بۇ قارارغا كېپى‪ ،‬بولغاندەكمۇ قىالتتى‪.‬‬ ‫ئۇ ئۆزننى‪ ،‬يەرنكىنى بوالر يېرنگە قويۇۋەتتى‪-‬دە‪ ،‬كىرە دتدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫‪-608‬نومۇرلۇق يىاتىاق كۆ ‪ ،‬كەلرەڭ رە پەردە نىاھىايىتى چىرايپى‬ ‫بېزەلگەن بولۇب‪ ،‬كەڭ ۋە راھە ئىدر‪ .‬ئېپال ئەڭ ئاخىرقى قېتىن قايسىىى‬ ‫مېھمىانخىانىىدا يىاتقىانپىقىنى ئەسىىىىپىىدر‪ .‬يىپالر ئىاۋۋا ئېرر ۋە بىالىپىرر‬ ‫بىپەن مونتېرالغىا بىارغىانىدا مېھمىانخىانىىدا تۇرغىانىىدر‪ .‬ئۇنىڭىدنال كېيىال دەم‬ ‫ئېپى ۋاقىتپىرننى روھېىد ئارنپىدنكى يازلى ئۆيىدە ئۆتكەزگەندنال بېرر‪،‬‬ ‫كىرلىكپەر ھەر كەنى ئالماشىىىىتۇرۇلىدنغان‪ ،‬ئۆيپەر ھەر كەنى باشىىىىقىسىىىىى‬ ‫تەرنپىدنال تازنپىنىدنغان بىر يەردە تۇرۇب باقمىغىپى ئۇزۇن بوتتۇ‪ .‬شىىىىۇ ا‬ ‫ئۆزننى ھازنر باشقا دۆلەتكە بېرن‪ ،‬قالغاندە ھېر قىپدر‪.‬‬ ‫ئەمما ئۇ ياتاققا كىرە‪-‬كىرمە ئەنسىىرەشىىكە باشىىپىدر‪ .‬ياتاق شىىۇنچە‬ ‫چىرايپى ‪ ،‬راھە بولسىىىمۇ‪ ،‬ئۇ يەردە تۇرغان كارنېاتتىال بىدارام بولدر‪ .‬ئۇ‬ ‫بۇ يەرگە يېقىنچىپى قىپغىپى كەلمىسىىە نېمە دەب كەلدر ئەزنز ئۇنىڭغا‬ ‫ئەگەر ئۇنىج بىپەن بىپپە بولسىا ئېرر‬ ‫يېقىنالشىسىا قانداق قىپى كېرە‬ ‫ۋە بالىپىرننىج يەزنگە قانداق قارايدۇ گەرچە داۋند شىىىىۇنچە يىپدنال بېرر‬ ‫باشىىىقا خوتۇنالر بىپەن ئى ‪-‬تەش تارتىشىىىى‪ ،‬يەر تمۇ‪ ،‬خوتۇنىنىج يەزنگە‬ ‫قاراۋەرگەن بىپەن‪ ،‬بۇ باشقا مەسىپە ئىدر‪.‬‬ ‫شىىىۇ ئەسىىىنادا كالپىسىىىىغا يەنە باشىىىقا غەم كەلدرئ ئەگەر ئەزنز ئۇنى‬ ‫ياقتۇرما قالسىىچۇ ئېپال ئۆزننى چىرايپى دەب ئويپىمايتتى‪ ،‬بەدننىدنال‬ ‫ھېچقىاچىان رازر بولۇب بىاقمىغىانىىدر‪ .‬خىيىالى يەنە بىالىپىرنغىا كېتىى‪،‬‬ ‫قىالىدر‪ .‬بۇ چىاغقىا ئۇالر ئۇخپىغىانمىىدۇ يىاكى تېپېېنزور كۆر ب ئولتۇرغىانمىىدۇ‬ ‫ئەگەر ئانىسىنىج ھازنر نەدنپىكىنى بىپسە‪ ،‬ئۇنى كەچەرەلەمدنغاندۇ‬ ‫ئەزنز ئېپالنىىج بىدىارامپىقىنى سىىىىەزگەنىدە ‪ ،‬ئۇنىىج قولىىدنال تۇتۇب‬ ‫بۇلۇ دنكى ئورۇندۇققا‪ ،‬كارنېاتتىال يىراق يەرگە ئولتۇرغۇزدر‪.‬‬ ‫__ ئەشىا‪-...‬دتدر ئۇ تىچىرالب‪ -،‬خىيالىج نېمانچە كۆب‪ ،‬نېمانچە‬ ‫كۆب غەلېە‪-‬غوغا‪.‬‬ ‫ئېپال بېشىنى ئەگدرئ‬ ‫__ سىىېنى بۇرۇنراق تونۇغان بولسىىام ئىدر كاشىىكى‪ ،‬ھەممە ئىشىىالر‬ ‫باشقىچە بولغان بوالتتى‪.‬‬ ‫‪334‬‬

‫__ ھەممە ئىشالر ۋاقتى كەلگەندە بولىدۇ‪-،‬دتدر ئەزنز‪.‬‬ ‫__ بۇنىڭغا راسا ئىشىنەمسەن‬ ‫ئەزنز ئۇنىڭغا كەلەب قارندر‪ ،‬كۆزنگە چەشىىىەۋالغان چاچپىرننى ئارقىغا‬ ‫ئىاتتى‪ .‬ئىانىدنال چىامىادانىنى ئېچىى‪ ،،‬گىېتتىمىاالدنال ئىالغىان كىگىزنى‬ ‫چىقىاردر‪ .‬ئۇنىىج يېنىىدا بىر كىچىىك بوالق بىار ئىىدر‪ .‬ئېپال قىاتچۇقنى‬ ‫ئېچىېندر‪ ،‬ئىچىدنال زۇمرە زەنجىر چىقتى‪ ،‬زەنجىرنىج ئوتتۇرنسىىدا سىاما‬ ‫ئويناۋاتقان دەرۋنشىىنىج شىىەكپى چەشىىەرگەن كەمەش مېدا ئېسىىىقپى‬ ‫ئىدر‪.‬‬ ‫ئەزنز زەنجىرنى ئۇنىىج بوينىغىا تىاقىاۋاتقىانىدا ئۇنىىج يەرنكى سىىىىېپىى‪،‬‬ ‫كەتتى‪ ،‬بۇ ئادەمدە ئا ايى‪ ،‬سېھرني كە بار ئىدر‪.‬‬ ‫__ مېنى ياخشى كۆرەلەمسەن ‪-‬دەب سورندر ئۇ‪.‬‬ ‫__ سېنى ئەسپىدنال ياخشى كۆرنمەن‪-،‬دتدر ئەزنز كەلەمسىرەب‪.‬‬ ‫__ لېكىال مېنى چەشەنمە تۇرۇب‪...‬‬ ‫__ سېنى چەشىنىمەن‪-،‬دتدر ئەزنز خاتىر ەم ھالدا‪.‬‬ ‫__ سەن مەن توغرۇلۇق كۆب نەرسىپەرنى بىپمەيسەن‪...‬‬ ‫__ سىىىېنى چەشىىىىنى ئەچەن ئۇنچە كۆب نەرسىىىىپەرنى بىپىشىىىنىج‬ ‫ھا ىتى يوق‪ ،‬مانا ئۆزە نى كۆر ۋاتىمەن‪-،‬دتدر ئەزنز‪.‬‬ ‫ئېپال بۇ گەتنى بىر يەردە ئىا پىغىانىدە قىپىدر‪ ،‬ئىاغزنىدنال چىققىان‬ ‫گەتپەر كەتەلمىگەنىدە ئۆزنگە يېنىېاتقىانىدە قىالتتى‪ .‬قىزن ئى ‪ ،‬ھىايىا‬ ‫گويا چەمبەرگە ئوخشىىىايتتى‪ ،‬نېمىنى بەرسىىىەڭ ئۇ شىىىۇنى سىىىا ا قايتۇرۇب‬ ‫بېرەتتى‪ .‬ئېپال نېمە دتيىشىنى بىپەلمىدر‪.‬‬ ‫ئەزنز ئېپالنىج چېچىنى قىسىىىى‪ ،‬تۇرغان قىسىىىقۇچنى ئېپى‪ ،،‬ئۇنى‬ ‫كارنېاتقا ئاسىىتا يىقىتى‪ ،،‬ئو دنسىىىغا‪ ،‬تەتتەز ياتقۇزدر‪ .‬ئېپال توسىىاتتىال‬ ‫«ئىش شەرندىتى»نى ئويپىدر‪ ،‬ئەمما ئەزنز ئۇنىج گەب قىپىشىغا تۇرسە‬ ‫بەرمە ‪ ،‬ئۇنىىج بەدننىگە بىارغىانچە كېڭىيىېاتقىان ھىالقىالر سىىىىىزنشىىىىقىا‬ ‫باشىىپىدر‪ .‬ئاسىىتىدنال ئەسىىتىگە‪ ،‬تۇتى ۋە بىپەكپىرندنال كۆكسىىىگە قارنتا‬ ‫يوغىنىاۋاتقىان چەمبەرلەر سىىىىىزدر‪ ...‬بىارمىاقپىرر قىزن بولۇب‪ ،‬تەگكەن‬ ‫يەرگە ئىسسىقپى تارقىتاتتى‪ .‬بارمىقى شامدە يانىدنغان ئادەم‪...‬‬ ‫بۇ ئەسىىىىنىىادا ئەزنزنىىىج كۆزلىرر يۇمۇقپۇق بولۇب‪ ،‬كىىالپۇكپىرر‬ ‫مىدنراليتتى‪ .‬تەس ئاۋازدا بىر نەرسىىىە دتگەنپىرر ئېپالغا باشىىىتا سىىىىرلى‬ ‫تۇيۇلىدر‪ ،‬ئەممىا كېيىال ئۇنىىج دۇئىا قىپىېاتقىانپىقىنى ھەيرە ئىچىىدە‬ ‫ھېر قىپدر‪ .‬ئۇنىج نېمە دەۋاتقانپىقىنى ئۇقالمىسىىىمۇ‪ ،‬ئۆزر ئەچەن دۇئا‬ ‫قىپىېاتقانپىقىنى بىپدر‪ .‬ئېپالنىج ئالقىنى‪ ،‬ەينىكى‪ ،‬مەرنسىىى‪ ،‬ئاندنال‬ ‫‪335‬‬

‫تەتەن ۋۇ ۇدر كەچپە سىىېزنمدا غىدنقپىنىشىىقا باشىىپىدر‪ .‬بەدننى گويا‬ ‫ئىسىىسىىى كۆلدە ىمجىا لەيپەۋاتقاندە بولۇب‪ ،‬تەتەن ئېغىرلىقىنى ۋە‬ ‫سىىىىېزنمىنى يوقىىاتتى‪ .‬ئۆزننىىىج نەدنال كېپىىى‪ ،،‬نەگە كېتىېاتقىنىنى‬ ‫بىپەلمىىدر‪ ،‬نۇرالر ئىچىىدە ئەز ب كېتىېاتقىانىدە قىالتتى‪ ،‬ئۆمرنىدە بۇنىداق‬ ‫روھانىي تۇيغۇالرغا كېپى‪ ،‬باقمىغانىدر‪ ،‬قىزن يېرر‪ ،‬بۇ تۇيغۇدا ىنسىي‬ ‫ھەۋەس بار ھەم يوق ئىدر‪.‬‬ ‫ئەزنزنىج بارماقپىرر ئۇنىج قورسىىىىقىدنال يۇقىرنغا يۆتكەلگەندە ئېپال‬ ‫ئۆزننىىج كۆكسىىىىىنىىج تېخىمۇ چىىج‪ ،‬تېخىمۇ تىىك ئەمەسىىىىپىكىىدنال‬ ‫ئىاغرننىدر‪ .‬ئە بىالىنى تۇغۇب‪ ،‬ئۇزۇن يىپالر ئۆتكەنىدنال كېيىال كۆكسىىىىى‬ ‫سىىىىىا گىالب قىالغىانىىدر يىاكى ئۆزنگە شىىىىۇنىداق بىپىنەتتى‪ .‬ئەممىا بۇ‬ ‫ئەنىدنشىىىىىپىرر نىاھىايىتى تېزال يوقىالىدر‪ ،‬كۆزننى يۇمۇب‪ ،‬ھېچنېمىنى‬ ‫ئويپىماسىتىال ئۆزننى ئەزنزگە تاتشىۇردر‪ .‬ئۇ ئەمدر گويا شىىددەتپىك دەريادا‬ ‫دولقۇنالب ئەز ب كېتىېاتىىاتتى‪ ،‬بۇ دەريىىا ئىىاخىر بېرنىى‪ ،‬شىىىىىارقىراتمىغىىا‬ ‫قۇيۇالتتى‪ ،‬شىىۇنداقتىمۇ ئۇنىج توختاب قالغۇسىىى يوق ئىدر‪ .‬بۇ تەيتتە ئۇ‬ ‫ئەزنزگە ئىاشىىىىى بوالاليىدنغىانپىقىنى‪ ،‬بەلكى ئەسىىىىەبىيپەرچە ئىاشىىىىى‬ ‫بوالاليدنغانپىقىنى چەشەندر‪...‬‬ ‫بۇ تۇيغۇ بىپەن ئۇ ئەزنزنىىج بوينىنى قۇچىاقالب ئۆزنگە تىارتىى‪ ،،‬ئۇنىىج‬ ‫بىپەن يېقىنچىپى قىپمىاقچى بولىدر‪ .‬ئەممىا ئەزنز ئو ىايسىىىىىزلىنىى‪،،‬‬ ‫ئەمدر بۇ يەردنال قايتالمايمىز دتگەندە قىپى‪ ،‬كۆزننى قىسىىىى‪ ،‬قويدر‪،‬‬ ‫ئاندنال ئېپالنىج بۇرنىنىج ئۇچىنى سۆيەب كەينىگە چېكىندر‪.‬‬ ‫__ مېنى ياخشىىىى كۆرمەمسىىىەن ‪ -‬دەب سىىىورندر ئېپال كۆ پى يېرنن‬ ‫بولغان تەلەتپۇزدا‪.‬‬ ‫ى‬ ‫__ سىىېنى ئازابالب قويىدنغان ئى قىپغۇم يوق‪ .‬كالال دا بە‬ ‫خىيا بار‪ ،‬بەش مىنۇتتا قىرن تەرلە خىيا تەيدا قىپىېاتىسەن‪ .‬مېنى‬ ‫دوسىىىتۇم ھەم سىىىۆيگىنىن بولسىىىا دەب ئويالۋاتىسىىىەن‪ .‬ھازنر باسىىىقان بىر‬ ‫قەدنمىج ئەتە ئەتىگەن تۇشايمانپى ئىچىدە ئويغىنىشىڭغا سەۋەب بولۇشى‬ ‫مۇمكىال‪ .‬مېنىج بۇنداق قىپغۇم يوق‪.‬‬ ‫بۇ گەتنى ئىا الب ئېپالنىىج كۆ پى تېخىمۇ بۇزۇلۇب‪ ،‬ئىايىالپى غۇرۇرر‬ ‫سىىىىۇنغىانىدە بولسىىىىىمۇ‪ .‬يەنە بىر تەرەتتىال راھەتپىنىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬ئىارتۇق‬ ‫تارا نى توختاتتى‪ .‬ئەزنزنىج ئىشىىقى ھەممىگە ئارنپىشىىىېالىدنغان‪ ،‬زورالب‬ ‫ئالىدنغان‪ ،‬ھېسىىىاب سىىىورايدنغان‪ ،‬ھەسىىىەتخورلۇق قىپىدنغان سىىىەۋدالى‬ ‫ئەمەس ئىدر‪ .‬بۇ مۇناسىىىىېە تۆمەر ئىشىىىىكتە تاقىپى‪ ،‬قالما ‪ ،‬بەلكى‬

‫‪336‬‬

‫ئىشىىىىىكپەرنى ئېچىېاتىاتتى‪ .‬ئۇ ‪ ،‬دەيتتى‪ ،‬ئۆزەڭ خىالىغىان‬

‫قۇلۇتالقپى‬ ‫يەرگە ئۇ ‪...‬‬ ‫ئەزنزنىج ئىشىقى نەق ئۇنىج ئۆزنگە ئوخشىايتتىئ ئاسىارەتتىال ئەمەس‪،‬‬ ‫بەلكى ئەركىنپىكتىال كە ئاالتتىې‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫يېرنن كېچىدە ئېپال رۇبىنسىىتېال بوسىىتوندنكى ئۆيىنىج ئىشىىىكىنى‬ ‫ئېچى‪ ،،‬خۇرۇم سىىىافادا ياتتى‪ ،‬كارنېاتتا ياتقۇسىىىى كەلمىدر‪ .‬ئېرننىج بۇ‬ ‫كارنېاتتا باشىقا ئايالالر بىپەن يېتى‪-،‬قوتقىنىدنال ئەمەس‪ ،‬ئۆز ئۆيى ئۆزنگە‬ ‫ناتونۇش كۆر نگەچكە ساتادنال ئۇخپىماقچى بولدر‪.‬‬ ‫ئۇ گويا بۇ ئۆيگە مېھمان ئىدر‪ ،‬ئەسىىپىدنكى «مەن» ئۇنى باشىىقا يەردە‬ ‫سەۋر بىپەن كەتەب تۇراتتى‪.‬‬ ‫شەمس‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل‪-4 ،‬ئاي‬ ‫بۇ كېچە مېنىىج تو كېچەم‪ ،‬ھويپىىدا ئولتۇرۇب ئۆيىدنال چىقىېاتقىان‬ ‫ئىاۋازالرنى ئىا پىىدننئ قىاقىاخالب كەلەشىىىىپەر‪ ،‬مۇزنكىالر‪ ،‬غەيېە تىارا الر‪...‬‬ ‫ھەرەمخانىدا ئايا سىىازەندنپەر سىىاز چېپىېاتاتتى‪ .‬ئايالالرنىج نېمىشىىقا تو‬ ‫كېچىسىىى دەرتپىك‪ ،‬مۇ پۇق ناخشىىىالرنى ئېيتىدنغانپىقىنى بىپمەيمەن‪.‬‬ ‫بىز سىىىوتىالر ئۆلەمنى تويغا ئوخشىىىىتىمىز‪ .‬ئايالالر بولسىىىا توينى ئۆلەمگە‬ ‫ئوخشىىىىىتىدۇ‪ .‬ئۇالر بىرسىىىىىنى ياخشىىىىى كۆر ب ھەم ئارزۇالب تۇرۇب تو‬ ‫قىىپسىىىىىىمىۇ‪ ،‬ئىۆيىپەرگە يەنىىال يىىغىالب كىىرنىىدۇ خىۇددر مىېىيىتىقىىا ھىىازا‬ ‫ئېچىېاتقاندە ‪...‬‬ ‫مېھمىانالر كەتكەنىدە ئۆيگە قىايتىى‪ ،،‬بىر بۇلۇ ىدا ىمجىىا تەتەككۇر‬ ‫قىپدنن‪ .‬ئارقىدنال كىميا منى سىىاقالۋاتقان ھۇ رنغا كىردنن‪ .‬ئۇ تۆشىىەكتە‬ ‫ئولتۇراتتى‪ ،‬ئۇچىسىىدا ئاتداق كىيىن‪ ،‬بېپىدە قىزن‪ ،‬بەلباغ‪ ،‬بېشىى قا ‪-‬‬ ‫قىا ‪ ،‬ھىالقىا‪-‬ھىالقىا زنننەتپەنگەن‪ ،‬ھەر يېرنگە ئەنچە‪-‬مىار ىان تىاقىالغىان‪،‬‬ ‫قېپىال كەمەش رومىالىدنال ئۇنىىج يەزننى كۆرگىپى بولمىايتتى‪ ،‬ھۇ رننى بىر‬ ‫تا شىام غۇۋا يورۇتۇب تۇراتتى‪ .‬تو كېچىسىى تا كېپىننىج ئەينەكتىال‬ ‫ئۆز ئەكسىىىىنى كۆر ب قېپىشىىىى شىىىۇمپۇق دەب قارالغانپىقتىال‪ ،‬تامدنكى‬ ‫ئەينەكپەر قېپىال رەخا بىپەن يۆگەب قويۇلغانىدر‪ .‬كارنېاتنىج يېنىدا بىر‬

‫‪337‬‬

‫تىچىاق ۋە ئىانىار قويۇلغىان بولۇب‪ ،‬ئەر‪-‬خوتۇن بۇ ئىانىارنى بىپپە يېسىىىىە‪ ،‬ئىانىار‬ ‫ئەنچىپىرندە كۆب بالىپى بوالتتى‪.‬‬ ‫كەررا بۇ يەرنىىج ئىادەتپىرننى مىا ىا ئىالىدنال دەب قويغىان بولۇب‪ ،‬يەز‬ ‫ئاچقۇسىىىى ئەچەن تىپال بېرنشىىىىن كېرەكپىكىنى ئېيتقانىدر‪ .‬بۇ ئۆمر مدە‬ ‫مەنىدە تىپال نېمە ئى قىپسىىىىۇن شىىىىۇ ىا كىميىانىىج يەزننى ئىاچقىنىمىدا‬ ‫ئۇنىج تېشانىسىگە سۆيەب قويدۇم‪ ،‬ئۇ كەلەمسىرندر‪.‬‬ ‫__ چىرايپى بولۇب كېتىپسەن‪-،‬دتدنن‪.‬‬ ‫ئۇ قىزنرن‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ئەمما دەرھا قەددننى رۇسىىىىالب‪ ،‬ئۆز يېشىىىىىدنال‬ ‫چوڭ كۆر نەشكە تىرنشى‪،‬ئ‬ ‫__ ئەمدر سېنىج ئايالىڭمەن‪ -،‬دتدر‪.‬‬ ‫بۇ قېتىن ئۇنى ئەمدر لېېندنال سىۆيد م‪ .‬ئۇنىج ئىسىسىى نەتەسىپىرر‬ ‫ۋۇ ۇدۇمىدا كەچپە ئىسىىىىتە تەيىدا قىپىدر‪ .‬ئۇنىىج چىاچپىرر يەسىىىىمەن‬ ‫چېچىكى تۇرايتتى‪ ،‬يېنىىدا يېتىى‪ ،‬خۇش ھىىدننى تۇرنىدنن‪ .‬ئۇ قولۇمنى‬ ‫تۇتۇب كۆكسىىنىج ئەسىتىگە قويدر‪ .‬كۆكسىى كىچىك‪ ،‬سىەتتە ئاتداق ۋە‬ ‫چىج ئىدر‪ .‬ئۇنىج ئىچىگە كىرن‪ ،‬غايخ بولۇشىىتىال باشىىقا ھېچنېمىنى‬ ‫ئويپىمىدنن‪ .‬ئۇ ما ا تورەكپەب ئېچىپىېاتقان گەلدە ئۆزننى ئاچتى‪.‬‬ ‫ئۆزەمنى تارتتىنئ‬ ‫__ مېنى كەچەر كىميا‪ ،‬مەن بۇنداق قىاللمايمەن‪.‬‬ ‫ئۇ شىىرنال چەشىىدنال چۆچەب ئويغانغاندە ما ا قارندر‪ .‬ئۇ گويا قۇم‬ ‫ھەيكەلدە ‪ ،‬تەۋلىسىىىىەم ئۇچۇب يوقاب كېتىدنغاندە قىالتتى‪ ،‬يەزنگە يەنە‬ ‫تىكىپى‪ ،‬قارنيالما ‪ ،‬ئورنۇمدنال تۇرۇب كەتتىن‪.‬‬ ‫__ مەن كەتمىسەم بولمايدۇ‪.‬‬ ‫__ ياق‪ ،‬كەتسەڭ بولمايدۇې‬ ‫كىميىا ئەمەس‪ ،‬گويىا بىاشىىىىقىا بىرر‪ ،‬نىاھىايىتى ەرئەتپىىك‪ ،‬ەسىىىىۇر‪،‬‬ ‫قوتا ‪ ،‬زومىگەر بىرر گەب قىپىېاتاتتىئ‬ ‫__ ھۇ رندنال بۇنداق ئالدنراب چىقى‪ ،‬كەتسىىىەڭ قۇلۇم‪-‬قوشىىىنىالر‬ ‫نېمە دەب قىالىىدۇ ئۇالر تو كېچىسىىىىى بىپپە بولمىغىنىمىزنى بىپىى‪،‬‬ ‫قالسا‪ ،‬سەۋەبىنى مەندنال كۆرندۇ‪.‬‬ ‫__ نېمە دتمەكچىسىىىىەن ‪ -‬دتىىدنن‪ ،‬ئەممىىا ئۇنىىىج نېمە دتمەكچى‬ ‫بولغىنىنى بىپەتتىن‪.‬‬ ‫__ مېنى قىز ئەمەس دەب قىالىىدۇ‪-،‬دتىدر قورقۇن بىپەن تىچىرالب‪-،‬‬ ‫خەق ئالدندا رەسېا بولىمەن‪.‬‬

‫‪338‬‬

‫ەمدىيەتنىىىج بۇ بىمەنە ئىىادەتپىرر ئوغىىامنى‬ ‫بۇ قىىانىىداق گەب‬ ‫قىاينىتىاتتى‪ .‬ئىالالھ يىاراتقىان مۇكەممە ئەسىىىىەر بۇنىداق كونىا ئەدەب‪-‬‬ ‫قائىدنپەر‪ ،‬بىر‪-‬بىرنگە زۇلۇم سالىدنغان ئادەتپەرگە مۇناسىېەتسىز ئىدر‪.‬‬ ‫__ بۇنداقمۇ ئى بوالمدۇ ئۇالر خەقنىج ئىشىىىغا ئارنالشىىمىسىىۇن‪- ،‬‬ ‫دەب ئېتىراز بىپىد رد م‪ ،‬ئەممىا كىميىانىىج توغرا دەۋاتقىانپىقىنى بىپەتتىن‪.‬‬ ‫ئانارنىج يېنىدا تۇرغان تىچاقنى ئالدنن‪ .‬كىميانىج كۆزلىرندنال ئەندنشىىىىە‬ ‫ئۇچقۇلىرر چاقناب ئۆتتى‪ ،‬ئەمما ئەھېالنى چەشىىىىىنى‪ ،،‬باشىىىىقا نەرسىىىىە‬ ‫دتمىدر‪.‬‬ ‫تىچاق بىپەن سىىو ئالقىنىمنى كەسىىتىن‪ ،‬ئالقىنىمدا ئەرزنمەس‬ ‫دەر ئىزنىاسىىىىىىدە قىزنى‪ ،‬سىىىىىزنقچە تەيىدا بولىدر‪ ،‬كىرلىككە قېنىمنى‬ ‫ئېقىتى‪ ،،‬ئاندنال ئۇنى كىمياغا سۇندۇمئ‬ ‫__ ئا بۇنى‪ ،‬غەيېەتچىپەرنىج ئاغزننى بېسىىىىىقتۇرۇشىىىىقا بولسىىىىىمۇ‬ ‫يارايدۇ‪ .‬سەنمۇ ئازادلىققا چىقىسەن‪ ،‬نامىج بۇلغانمايدۇ‪.‬‬ ‫كىميىا يىالېۇرۇب‪ ،‬كەتمە‪ ،‬كەتمىسىىىىە چۇې دتىدر‪ .‬ئورنىىدنال چىاچراب‬ ‫تۇرسىىىمۇ‪ ،‬نېمە قىپىشىىىنى بىپەلمىگەچكە يەنە شىىۇ گېپىنى تەكرارلىدرئ‬ ‫مەن ئەمدر سېنىج ئايالىج‪.‬‬ ‫بۇ چىاغىدا مەن ئۇنىىج بىپەن تو قىپىى‪ ،‬نىاھىايىتى چوڭ خىاتىالى‬ ‫ئۆتكەزگىنىمنى ھېر قىپىدنن‪ .‬مەنىدە ئىادەم نېمىشىىىىقىا ئۆيپىنەتتى‬ ‫يىاراتقۇچى مېنى ئەرلىىك ۋەزنپىسىىىىى ئەچەن يىاراتمىغىانىىدر‪ .‬بۇنى ھىازنر‬ ‫ئوچۇق كۆر ۋاتاتاتتىن‪ .‬بۇنى بىپگەچكە يەرنكىن قاناۋاتاتتى‪.‬‬ ‫ھەممىدنال‪ ،‬ھەممە نەرسىىىدنال‪ ،‬بۇ ئۆيدنال‪ ،‬بۇ تويدنال‪ ،‬بۇ شىىەھەردنال‪،‬‬ ‫ھەتتىا سىىىىۆرەب يەرگەن بۇ تېنىمىدنال قېچىى‪ ،‬كەتكەم كېپىېاتىاتتى‪ .‬ئەممىا‬ ‫رۇمى ئەتە ئەتىگەنىدە مېنى تىاتىالمىسىىىىىا قىاتتى غەزەبپىنىىدۇ دەب ئويالتال‪،‬‬ ‫ايىمغا مىقپىنى‪ ،‬تۇرۇب قالدنن‪ .‬ئۇ مېنىج سىىەتەردنشىىىن‪ ،‬سىىىردنشىىىن‪،‬‬ ‫قىممەتپىك دوستۇم‪ ،‬ئۇنى يەنە تەر ئەتسەم بولمايدۇ‪.‬‬ ‫ئەر‪-‬خوتۇنپۇق تۇرمۇشىىىىنىىج مەن ئەچەن قەتەزدنال بىاشىىىىقىا نەرسىىىىە‬ ‫ئەمەسپىكىنى چەشەندنن‪ ،‬توزاققا چەشكەنىدنن‪.‬‬ ‫ئاالئىدىن‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-6‬ئاي‬ ‫ئۆمر مىدە بۇنچىپىىك ئېغىر‪ ،‬قىاتتى ئىازابپىنىى‪ ،‬بىاقمىغىانىىدنن‪ .‬كىميىا‬ ‫بىپەن شىەمر تو قىپغان كەنى ئۆيدە تۇرالمىدنن‪ ،‬مەيدەم ئېغىرلىشىى‪،،‬‬ ‫‪339‬‬

‫گە گەم زنڭىپداب‪ ،‬نەتسىىىىن بوغۇلغاندە بولدر‪ .‬نېمىال قىپسىىىام ئىچىن‬ ‫ئېچىشىىىاتتى‪ ،‬يىغپىماسىىىپى ‪ ،‬بوۋاقتە ئىڭرنماسىىىپى ئەچەن ئۆزەمنى‬ ‫مۇشىىىىتپىدنن‪« ،‬سىىىىەن ئەمدر دادا نىج ئوغپى ئەمەس‪ ،‬دادا نىج ئوغپى‬ ‫ئەمەس‪ »...‬دتگەن گەتنى توختىما تەكرارلىدنن‪.‬‬ ‫ئانام يوق‪ ،‬دادام يوق‪ ،‬ئەمدر كىميامۇ يوق‪ .‬بۇ ئۆيدە‪ ،‬شىىىىۇنچە ئادەم‬ ‫ئىارنسىىىىىىدا يىالغۇزمەن‪ ،‬غېرنپمەن‪ .‬دادامغىا بولغىان ئىاخىرقى ھۆرمىتىممۇ‬ ‫يوقالدر‪ .‬كىميا ئۇنىج قىزر ھېسىىىابپىناتتى‪ ،‬ئۇنى ياخشىىىى كۆرندۇ دەب‬ ‫ئوياليتتىن‪ ،‬ئەمما ئۇ تەقە شىىەمسىىنىال ئويالتتۇ‪ .‬بولمىسىىا ئۇنى نېمىشىىقا‬ ‫شىىەمسىىتە ئادەمگە بېرندۇ شىىەمسىىنىج ئەر بواللمايدنغانپىقىنى بىپى‬ ‫ئەچەن ئەۋلىيا بولۇب كېتىشىنىج ھا ىتى يوق‪ .‬شىۇنداق‪ ،‬دادام شىەمسىنى‬ ‫قىانىا ئىاسىىىىتىغىا ئېپى ئەچەن كىميىانىىج بەختىنى‪ ،‬شىىىىۇنىداقال مېنىىج‬ ‫بەختىمنى قۇربان قىپدر‪.‬‬ ‫بىر كەن بۇلۇ دنال چىقما ‪ ،‬ئۆيدنكى تاتپاراقچىپىقنى‪ ،‬ئەسىپىدە مەن‬ ‫ئىالمىاقچى بولغىان قىزنىىج تو تەييىارلىقىنى تىامىاشىىىىىا قىپىدنن‪ .‬ئۇالر ئەر‪-‬‬ ‫خوتۇن ياتىدنغان يېڭى ھۇ رننى باشىىىتىال ئاخىر زنننەتپىدر‪ ،‬ىنالردنال‬ ‫سىىىاقپىنى ئەچەن خۇشىىىپۇراق يېقىشىىىتى‪ .‬ىنالرنىج شىىىاھى بۇ يەردە‪،‬‬ ‫شەمسنى بېسى‪ ،‬چەشىدنغان ىال بارمۇ بۇ دۇنيادا‬ ‫كە كىرگەنىدە سىىىىەۋر‪-‬تىاقىتىن تىاشىىىىتى‪ ،‬بۇ زۇلۇمغىا ئەمىدر تىاقە‬ ‫قىاللمايتتىن‪ ،‬تاالغا ما ا دەب تۇراتتىن‪ ،‬ئارقامدنال ئاكام توۋلىدرئ‬ ‫__ توختا ئاالئىدنال‪ ،‬نەگە ما دنج‬ ‫__ بۇ كېچە سىرتتا قونىمەن‪ -،‬دتدنن ئۇنىج چىرايىغا قارنما ‪.‬‬ ‫__ سىاراڭ بولدۇ مۇ تو كېچىسىى نەگە كەتتى دەب سىورنمامدۇ قۇلۇم‬ ‫–قوشنىالر دادام ئا پىسىمۇ كۆ پى يېرنن بولىدۇ‪.‬‬ ‫__ مېنىج كۆ پەم يېرنن بولسا‪ ،‬دادام قانداق قىپىدنكەن‬ ‫__ سەن نېمە دەۋاتىسەن‬ ‫__ بىپمىدنڭمۇ دادام شىىىەمسىىىنىج كۆ پىنى خۇش قىپى ئەچەن‪،‬‬ ‫ئۇنى بۇ ئۆيدنال كەتمىسىىىىۇن دەب بۇ توينى تىالنپىدر‪ .‬كىميىانى ئۇ تۇزكور‬ ‫ئوغرنغا قوش قولالب سۇندر‪.‬‬ ‫ئاكام لېېننى چىشپىدرئ‬ ‫__ خاتا چەشىىنى‪ ،‬قاتسىەن‪ ،‬كىميانى تويغا مە بۇرالندر دەب ئويالب‬ ‫قاتسەن‪ ،‬كىميا ئۆزر شەمر بىپەن تو قىپىمەن دتگەن‪.‬‬ ‫__ خۇددر ئۇنىڭغا باشقا ئەر چىقمىغاندە ې‪-‬دتدنن قوتا تېگى‪.،‬‬ ‫ئاكام قولپىرننى ئاسمانغا كۆتەردرئ‬ ‫‪340‬‬

‫__ ئەلېەتتە چىقاتتى‪ ،‬خۇداياتۆۋە‪ ،‬تېخى چەشىىەنمەيېاتامسىىەن‪ ،‬كىميا‬ ‫شەمسنى ياخشى كۆرندنكەن‪ ،‬ئۇنىڭغا ئاشىقكەن‪.‬‬ ‫__ قىارا يىالغىانچىپىقىڭنىې مېنىىج ئىالىدنمىدا ئەمىدر بۇنىداق تىاراڭ‬ ‫قىپمىا‪ ،‬بوالمىدۇ ‪ -‬ئىاۋازنن گويىا ئەسىىىىتىىدنكى ئېغىرلىقنى كۆتەرەلمە‬ ‫سۇنۇۋاتقان مۇزدە قاراساليتتى‪.‬‬ ‫__ ھېسىسىىياتىج كۆز نى كور قىپمىسىۇن‪ ،‬ھەسىە قىپىېاتىسىەن‪.‬‬ ‫ئەمما ھەسىىىەتخورلۇقتە يامان نەرسىىىىدننمۇ ياخشىىىى تەرەتكە تايدنالنغىپى‬ ‫بولىدۇ‪-،‬دتدر سۇلتان ۋەلەد‪.‬‬ ‫ئوتتۇر بەقەەە ەەىنچى ىزام‪ :‬بۇ ھەايەاتتەا رلەددليەە ئەارقىلىق تەرەق ىن‬ ‫قىال‪،‬ي ىز دلنسەەەىز‪،‬ر دلندار‪،‬ر بىلەن‪ ،‬مۇئ ىنلەر ئ ر ئىچىدلكى مۇ كىرلەر‬ ‫(يامان ئىللەتلەر) بىلەن تو ۇقەە ەەۇقەە ەەى كېرەك ئىنسەە ەەان كامىل ئىنسەە ەەان‬ ‫دەرلىىسەەەىگە يەتكىچە قەدەم ۇ قەدەم ئىلگىرللەيد ۇ‪ ،‬رلددليەتلەر ى قا چە‬ ‫قوبۇل قىاللىسا‪ ،‬قۇ چە ىشىا يېتىلىدۇ‬ ‫ئىاكىام مېنىىج ئىالىدنمغىا ئۆتەۋتپىى‪ ،،‬مەن د شىىىىمەن ھېسىىىىاباليىدنغىان‬ ‫ئادەمنىج سىەتسىەتە دۇردانىپىرننى تۆكەۋاتاتتى‪ ،‬شىۇنىج بىپەن سىەۋر قاچام‬ ‫تاشتى‪.‬‬ ‫__ ما ا قارا‪ ،‬سىوتىالرنىج گەتپىرننى ئاز كەلدر دەب‪ ،‬ئەمدر سىېنىج‬ ‫گېپىڭنى ئا اليمەنمۇ بۇالرنىج ھەممىسىى سىېنىج خاتالىقىج‪ .‬شىەمسىنى‬ ‫سىەرنيەدنال باشىالب كەلمەيتتىج‪ ،‬نېمىشىقا ياندۇرۇب كەلدنج ئىشىالر ئەمدر‬ ‫چىڭىغا چىقىدۇ تېخى‪ ،‬بۇنىج گۇناھى سەندەې‬ ‫ئىىاكىىامنىىىج رە گى ئۆچتى‪ ،‬ئۆمر مگە كېپىىى‪ ،‬ئۇنىىىج تۇنجى قېتىن‬ ‫مەندنال‪ ،‬مېنىج بىرەر ئى چىقىرن‪ ،‬قويۇشىۇمدنال قورققانپىقىنى كۆرد م‪.‬‬ ‫ئۆز ئاكىسىنى قورقۇتۇش قامالشمىغان ئى ئىدر‪ ،‬ئەمما بۇ ما ا تەسەلپىي‬ ‫بولدر‪.‬‬ ‫ئىرشىىىادنىج ئۆيىگە كېتىېتتى‪ ،،‬بىرەرسىىىى كۆر ب قالمىسىىىۇن دەب‬ ‫سىېسىى تۇرايدنغان تار كوچىالردنال ما دنن‪ .‬ھەر قانچە ئويپىما دتسىەممۇ‬ ‫كالالمغا شىۇ كۆر نەش كېپىېالدرئ شىەمر بىپەن كىميانىج بىر تۆشىەككە‬ ‫كىرگىنىنى‪ ،‬شەمسنىج ئۇ قوتا قولپىرر بىپەن كىميانىج كىيىمپىرننى‬ ‫يېشىىىى‪ ،،‬سىىىەتتە ئاق بەدننىگە چاتالشىىىقىنىنى ۋە خوتۇن قىپغىنىنى‬ ‫خىيا قىپغانچە كۆز ياشپىرنمنى توختىتىېااللمىدنن‪.‬‬ ‫ئۇ مېنى نېمە قىپىېەتتى‪-‬ھەې ئۇ ھەددندنال بە ئېشى‪ ،‬كەتكەنىدر‪.‬‬ ‫تېزدنال بىر ئى قىپىشىن كېرە ‪.‬‬

‫‪341‬‬

‫كىميا‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل‪-11 ،‬ئاي‬ ‫بىر قېتىممۇ بىپپە يىىاتمىىىدۇق‪ .‬تو قىپغىپى ئىىالتە ئىىا بولغىىان‬ ‫بولسىىىىىمۇ ئەر‪-‬خوتۇن بواللمىىدۇق‪ .‬بۇنى بىاشىىىىقىالردنال يوشىىىىۇرۇشىىىىقىا‬ ‫تىرنشىىېاتىمەن‪ ،‬ئەمما ئاسىان ئەمەسىكەن‪ .‬يەنىال گۇمانپىنىدنكەن‪ .‬بەلكىن‬ ‫خىجىپپىقىن تېشىانەمدنكى داغدە چىرايىمغا چىقى‪ ،‬قالسىا كېرە ‪ .‬ما ا‬ ‫قارنغان ھامان باشىتا شىۇنى كۆرندۇ‪ ،‬كوچىدا تونۇشىالر بىپەن تارا الشىقاندا‪،‬‬ ‫باغ‪-‬ئېتىزدا ئىشىىپىگەندە‪ ،‬دۇكاندارالر بىپەن سىىودا‪-‬سىىېتى قىپىشىىقاندا‪،‬‬ ‫ئۆيىىدە مېھمىىان كەتكەنىىدە مەن بىپەن ئۇچراشىىىىقىىان ئىىادەمنىىىج تۇنجى‬ ‫بىايقىايىدنغىنى شىىىىۇ بولسىىىىىا كېرە ‪ .‬تو قىپغىان بىپەن تېخىچە قىز‬ ‫ئىكەنپىكىمنى ھەممىسى بىپىدۇ‪.‬‬ ‫شىىىىەمر ھۇ رامغىا كەلمەيىدۇ ئەمەس‪ ،‬كېپىىدۇ‪ .‬يېنىمغىا كەلمەكچى‬ ‫بولسىا چوقۇم ئالدنال خەۋەر بېرنېتتى‪ ،،‬ئۆز رر بارمۇ يوق دەب سىورايدۇ‪ .‬ھەر‬ ‫قېتىن شۇ اۋابنى بېرنمەنئ‬ ‫__ ئەلېەتتە يوق‪ ،‬مەن سېنىج نىكاھپى خوتۇنۇڭ‪.‬‬ ‫ئۇ كېپىىىدنغىىان ئىىاخشىىىىىمى‪ ،‬تەتەن كەن ھىىايىىا ىىان ئىچىىىدە ئۇنى‬ ‫سىىاقاليمەن‪ .‬مېنى تەلەب قىپسىىۇن دەب دۇئا قىپىمەن‪ .‬ئەمما ئاخشىىىمى‬ ‫ئىشىىىىىكنى چېكى‪ ،‬كىرگەندە قىپىدنغان بىردننبىر ئىشىىىىى مەن بىپەن‬ ‫تىارا پىشىىىىى ‪ .‬بىپپە كىتىاب ئوقۇيپى دەيىدۇ‪ .‬ئوقۇيىدنغىنىمىز ئىشىىىى ‪-‬‬ ‫مۇھەببە ئەچەن ھەر تەرلە سىىىىىنىاقالرغىا بىاش ئەگمىگەن‪ ،‬بىر‪-‬بىرننى‬ ‫ياخشىىىىى كۆر شىىىىتىال ۋاز كەچمىگەن لەيپى‪-‬مە نۇن‪ ،‬تەرھاد‪-‬شىىىىىرنال‪،‬‬ ‫يەسىىىىەب‪-‬زنپەيخا‪ ،‬گە ۋە بۇلبۇ ‪...‬دتگەندە ئاشىىىىى ‪-‬مەشىىىىۇقالرنىج‬ ‫ھېكىايىپىرر‪ ،‬بۇالرنى ئوقۇغىانچە ئىچىن سىىىىىقىپىىدۇ‪ ،‬بۇنىداق ئىشىىىى ‪-‬‬ ‫مۇھەببەتكە ئېرنشەلمەيدنغانپىقىمنى بىپگەچكە شۇنداقمىكىال دەيمەن‪...‬‬ ‫بەزنىدە ئۇ ئو ىدا يېتىى‪ ،‬مىا ىا كۆ پى دەريىا‪ ،‬روھى شىىىىىامىا سىىىىوتى‬ ‫تەبىدەتپىكپەرنىج قىرن نىزامى ھەققىدە سىىىۆزلەيدۇ‪ .‬بىر كېچىسىىىى بىر‬ ‫نىزامنى شەرھپەۋتتى‪ ،‬گېپى ئەز لدر‪ ،‬كۆزلىرر يۇمۇلدر‪ .‬قارنسام ئۇخالب‬ ‫قاتتۇ‪ ،‬بېشىىىنى تىزنمغا ئېپى‪ ،،‬ئۆسىىەب كەتكەن چاچپىرننى سىىىپىدنن‪.‬‬ ‫تىاڭ ئىاتقىچە ئۇخپىمىا ئۇنىڭغىا قىاراب چىقتىن‪ .‬ئىارنپىقتىا ئۇ بىر ۆيپەب‪،‬‬ ‫مېنى تۇيۇقسىىىىىز تىارتىى‪ ،‬سىىىىۆيىدر‪ ،‬بۇنىداق ھىايىا ىانپىنىى‪ ،،‬خۇشىىىىىا‬ ‫بولمىغىنىمغىا ئۇزاق بولغىانىىدر‪.‬تىاڭ ئىاقىارغىچە يىانمۇ يىان يىاتتۇق‪ ،‬بولغىان‬ ‫ئى شۇ‪ ،‬بەدننىن تېخىچە بايقالمىغان زتمىندە تۇرماقتا‪.‬‬ ‫‪342‬‬

‫رنسىىىىىغ ا تىا ‪-‬تىا بېرنى‪ ،‬تۇردۇم‪ .‬ئۇ‬ ‫ى‬ ‫بۇ ئىالتە ئىايىدا مەنمۇ ئۇنىىج ھۇ‬ ‫مەندنال قانداق رۇخسىە سىورنسىا‪ ،‬مەنمۇ چوقۇم ئۇنى ئالدنال خەۋەرلەند ر ب‬ ‫تۇردۇم‪ .‬ئەگەر ئۇنداق قىپمىسىىام‪ ،‬ما ا قانداق مۇئامىپە قىپىدنغانپىقىنى‬ ‫بىپمەيمەن‪ .‬شىىىىەمر كەنىدە‪ ،‬ھەتتىا بىر دەم‪-‬بىر دەم ئۆزگىرنى‪ ،‬تۇرنىدۇ‪.‬‬ ‫روھىي ھالىتىنى بىپمە تېپىشىىماق تېپىشىىتىنمۇ تەس‪ .‬بەزندە شىىۇنچە‬ ‫كۆيەمچىان‪ ،‬مېھرنبىان بولۇب كېتىىدۇ؛ بەزنىدە قىاتىاق تەر ۋالىىدۇ‪ .‬بىر قېتىن‬ ‫ما ا قارنتى‪ ،‬تۇرۇب ئىشىىىىىكنى يېپىېتتى‪ « ،‬مېنى ئارامىمدا قو » دەب‬ ‫ۋاقىرنىدر‪ .‬ئۇنىڭىدنال ئىاغرننمىىدنن‪ ،‬خىاتىا بولمىاسىىىىپىقنى ھەمىدە ئۇنىڭغىا‬ ‫دەخپى قىپماسپىقنى ئۆگەندنن‪.‬‬ ‫باشىىىقىالرنى ئەمەس‪ ،‬ئۆزەمنى ئالداش ئەچەن ھەر ئىشىىىنى ئۆز يولىدا‬ ‫قىپىى‪ ،‬كېتىېەردنن‪ ،‬شىىىىەمر مىا ىا ئېرنمىدە مۇئىامىپە قىپمىغىانىدنكىال‪،‬‬ ‫مەنمۇ ئۇنىڭغا ھەر خى‪ ،‬رولالرنى بەردننئ بەزندە دوسىىىتۇم‪ ،‬سىىىىردنشىىىىن‪،‬‬ ‫ھەمراھىن بولسىىا‪ ،‬بەزندە ئاكام‪ ،‬بەزندە ئوغپۇم‪ ...‬ئىدر‪ .‬ۋاقتى‪-‬سىىائىتى‪،‬‬ ‫كەيپىياتقا قاراب‪ ،‬ئۇ بولمىسىىىىا بۇ بوالتتى‪ .‬خىيالىمدا ئۇ ھالدنال بۇ ھالغا‬ ‫يۆتكىپەتتى‪ .‬ئۇ ھەممە نەرسەم بولۇب باقتى‪ ،‬تەقە ئېرنن بولۇب باقمىدر‪.‬‬ ‫بىر مەزگى‪ ،‬مۇشىۇنداق قىپدنن‪ ،‬ئارتۇق نەرسىە تەلەب قىپما ‪ ،‬نورما‬ ‫تارا پىشىىى‪ ،‬ئۆتەشىىنى توغرا تاتتىن‪ .‬شىىەمر مېنىج گېپىمنى ئا پىسىىا‬ ‫خىۇش ىب والتىتىىن‪ .‬ئىۇ مىېىنىى تىېىخىىمىۇ ئىىجىىادنىي تىىكىىر قىىپىشىىىىىقىىا‬ ‫رنغبەتپەند رەتتى‪ ،‬ئۇنىڭدنال نۇرغۇن نەرسىىنى ئۆگەندنن‪ .‬مەنمۇ ئۇنىڭغا بىر‬ ‫نەچچە نەرسىىىىىنى ئۆگەتتىن دتيەلەيمەن‪ .‬ئەدنىاسىىىىى ئۇ نېمىنىىج ئىائىپە‪،‬‬ ‫نېمىنىىج بەخىا ئىكەنپىكىنى بىپمەيتتى‪ ،‬مېنىىج سىىىىىايەمىدە ئىازراق‬ ‫بولسىىىىىمۇ ھېر قىپىدر‪ .‬يەنە كېپىى‪ ،،‬ھېچكىن ئۇنى مەنىدە كەلىد ر ب‬ ‫باقمىدر‪.‬‬ ‫شىىۇنداقتىمۇ بىر نەرسىىە كەم قالدر‪ ،‬كەم قېپىېاتىدۇ‪ .‬شىىەمر مېنى‬ ‫ھەقىقىي ياخشىى كۆرمەيدۇ دتگەن تىكىرنى كالالمدنال چىقىرالمايېاتىمەن‪.‬‬ ‫مېنى ياقتۇرغىنىغا‪ ،‬ياخشىى كۆرگىنىگە ئىشىىنىمەن‪ ،‬ئەمما ئۇنىج ئىشى‬ ‫بىپەن مۇنىاسىىىىىېنتى يوق‪ .‬يەرنكىن لەختە‪-‬لەختە‪ ،‬ئەتراتىمىدنكى ھەممە‬ ‫ئادەمدنال‪ ،‬دوسىتپىرنن ۋە قۇلۇم‪-‬قوشىنىپىرنمدنال يىراقپىشىى‪ ،،‬ھۇ رامدا‬ ‫ئەرۋاھالر بىپەن تىىارا پىشىىىىىىىدنغىىان بولۇۋالىىدنن‪ .‬ئۆلەكپەر تىرنكپەرنىىىج‬ ‫ئەكسىچە‪ ،‬مۇستەقى‪ ،‬تىكىر قىپىدۇ‪.‬‬ ‫ئەرۋاھالردنال باشقا‪ ،‬بىردننبىر دوستۇم چۆ گەلى‪.‬‬ ‫ئىككىمىز ئۆزنمىزگە خاس سىىەۋەبپەر تەتەيپىدنال كىشىىىپەردنال يىراق‬ ‫تۇرۇشىنى خالىغانپىقىمىز ئەچەن يېقىال دوسىتالردنال بولۇب قالدۇق‪ .‬ھازنر‬ ‫‪343‬‬

‫ئۇ سىىوتى بولدر‪ ،‬تاھىشىىخانىدنال تامامەن ئايرنپى‪ ،‬تاكالندر‪ .‬بىر قېتىن‬ ‫ئۇنىىج ىاسىىىىارنتىگە‪ ،‬چىىدامچىانپىقىغىا‪ ،‬تۇرمۇشىىىىنى يېڭىىدنال بىاشىىىىالش‬ ‫غەيرنتىگە قايى‪ ،‬ئىكەنپىكىمنى ئېيتىېندنن‪ ،‬ئۇ بېشىنى چايقىدرئ‬ ‫__ مەن تۇرمۇشىنى يېڭىدنال باشىپىمىدنن‪ ،‬بىردننبىر قىپغان ئىشىىن‬ ‫شۇئ ئۆلەشتىال ئاۋۋا ئۆلەشې‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫بەگەن چەشىىىىتە چۆ گەلىنى كۆرگىپى بىاردنن‪ .‬ئىچىمىدنكى دەردنى‬ ‫تۆكە دەيتتىن‪ ،‬بىراق ئۇ بىر قاراتال ھەممىنى بىپى‪ ،‬بولدر‪.‬‬ ‫__ انىن كىميا‪ ،‬قانداق ئەھېالىج سولغۇن كۆر نەۋاتىسەن‪.‬‬ ‫گەب ياسىىاب ئۆتەب كېتە دەب ئويپىغان بولسىىاممۇ ئۇ سىىوراۋەرگەنپىكتىال‬ ‫راستىمنى ئىتتىكال دەۋەتتىنئ‬ ‫__ ياخشى ئەمەس‪ ،‬ما ا بىر ياردەم قىپساڭ‪...‬‬ ‫__ ئەلېەتتە‪ -،‬دتدر چۆ گەلى‪ -،‬نېمە قىپىمەن‪ ،‬قېنى ئېيا‪.‬‬ ‫__ شىىىىەمر‪ ...‬ما ا ھې يېقىنالشىىىىمايېاتىدۇ‪ ،‬يېقىنپىشىىىىىدۇ‪ ،‬لېكىال‬ ‫ھېپىقىدە ئەمەس‪ .‬ئۇنىج مېنى ئاكامدە ‪ ،‬دوسىىىتۇمدە ئەمەس‪ ،‬بەلكى‬ ‫ئېرنمدە ياخشىىىى كۆر شىىىىنى ئارزۇ قىپىمەن‪ .‬قانداق قىپىشىىىىمنى ما ا‬ ‫ئۆگەتسەڭ‪.‬‬ ‫__ نېمىنى ئۆگىتىمەن‬ ‫__ گېپىمنى چەشەندنج‪ ...‬ئېرنمنى ۋەسېەسىگە سېپىشىن الزنن‪.‬‬ ‫__ ئىاھ‪ ،‬ېنىن كىميىا‪ ،‬مەن قەسىىىىەم قىپغىان‪-،‬دتىدر چۆ گەلى‪-،‬‬ ‫بەدەنگە ئائىا ئىشىالردنال يىراق تۇرۇشىقا قەسىەم قىپغان‪ ،‬ئايالالر ئەرلەرنى‬ ‫ياكى ئەرلەر ئايالالرنى قانداق زوقالندۇرندۇ‪ ،‬بۇنى ئويالشنىمۇ خالىمايمەن‪.‬‬ ‫__ سىەن قەسىىمىڭنى بۇزمايسىەن‪ ،‬تەقە ما ا ياردەم قىپىسىەن‪-،‬دەب‬ ‫يىالېۇردۇم‪ -،‬بە ئىامىالسىىىىىز قىالىدنن‪ ،‬ھېچكىمگە دەردنمنى ئېيتىالمىايمەن‪،‬‬ ‫خىجى‪ ،‬بولىمەن‪ .‬شەمسنى قانداق خوش قىپىشنى بىپمەيېاتىمەن‪.‬‬ ‫__ بىراق شىىىىەمر بىر دەرۋن ‪-،‬دتىدر چۆ گەلى‪-،‬ئۇنىڭغىا ئۇنىداق‬ ‫يېقىنالشساڭ توغرا بولمايدۇ‪.‬‬ ‫__ ئۇ دەرۋن بولسىىىىىمۇ بىر ئىنسىىىىىانغۇ نېمىال دتگەن بىپەن بىر‬ ‫ئەركەكقۇ ئادەم ئاتىنىج بارلى ئوغۇلپىرر گۆش بىپەن قاندنال تەتەلگەن‪.‬‬ ‫ھەممىسىىىىىگە بىر بەدەن ئاتا قىپىنغان‪ ،‬شىىىىەمسىىىىنىڭمۇ بىر بەدننى بار‪،‬‬ ‫شۇنداق ئەمەسمۇ‬

‫‪344‬‬

‫گۆلى سىىىىۆزننى داۋامالشىىىىتۇرالمىا‬

‫__ بىارلىقى بىار‪ ،‬ئەممىا‪ -...‬چۆ‬ ‫ئارقىغا چېكىندر‪.‬‬ ‫ئۇنىڭغا يالېۇردۇمئ‬ ‫__ دەردنمنى سىىىىىا ىال ئېيتىااليمەن‪ .‬ئىالتە ئىا بولىدر‪ ،‬ھەر كەنى‬ ‫ئەتىگەنىىدە يەرنكىن ئىىاغرنيىىدۇ‪ ،‬ھەر ئىىاخشىىىىىمى يىغالب‪-‬يىغالب ئۇخالب‬ ‫قالىمەن‪ .‬بۇنداق كېتىېەرسىەم بولمايدۇ‪ ،‬ئېرنمنى ئۆزەمگە ەل‪ ،‬قىپىشىىن‬ ‫كېرە ې‬ ‫چۆ گەلى ما ا غەمكىال باقتى‪ ،‬ئەمما بىر نەرسە دتمىدر‪ .‬رومىپىمنى‬ ‫ئېچى‪ ،‬چاچپىرنمنى چۇۋندننئ‬ ‫__ قېنى ئېيا‪-،‬دتدنن‪ -،‬قورقما ئېيا‪ ،‬مەن شۇنچە سەتمۇ‬ ‫__ ياق‪ ،‬ېنىن كىميا‪ ،‬ئون تۆ كەنپە تولۇن ئايدە گەزەلسەن‪.‬‬ ‫__ ئەمىسىىىىە مىا ىا يىاردەم قىى‪ ،،‬ئەرلەرنىىج كۆ پىنى ئۇتىىدنغىان ئى‬ ‫بولسا دەب بەرگىالې‬ ‫__ ئۇ سىىىىەن ئويپىغىانىدە ئۇنىداق ئىاددني ئى ئەمەس‪ -،‬دتىدر چۆ‬ ‫گەلى توسىىىىىاتتىال بىدىارام بولۇب‪ -،‬دنققە قىى‪ ،،‬ئەرلەرنىىج كۆ پىنى‬ ‫ئۇتىىىدنغىىان ئى ئىىايىىالالرنى ئۆزنىىدنال يىراقالشىىىىتۇرنىىدنغىىان ئى بولۇب‬ ‫قالمىسىىۇن‪ .‬ئۇنى ئۆزەمگە ەل‪ ،‬قىپىمەن دەب يەر ب‪ ،‬ئۆزە دنال ئايرنپى‪،‬‬ ‫قالما‪.‬‬ ‫ئۇنىج نېمە دتگىنىنى چەشەنمىدنن‪ ،‬چەشىنىشكىمۇ ئۇرۇنمىدنن‪.‬‬ ‫__ مەيپى‪-،‬دتدنن‪-،‬نېمە بولسىا بولسىۇن‪ ،‬مەن ھەممىگە تەييارلىنى‪،‬‬ ‫قويدۇم‪.‬‬ ‫چۆل گۈلى‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-11‬ئاي‬ ‫قاراب تۇرۇب‪ ،‬بىپى‪ ،‬تۇرۇب نېمىشىىىقا بۇنداق دۆتپە قىپدنن ئۇنىج‬ ‫گېپىنى تەقە ئا پىماسىىىپىقىن كېرە ئىدر‪ .‬ئاقىېنتىنىج مۇشىىىۇنداق‬ ‫بولىدنغانپىقىنى نېمىشىىىقا ئويالب يېتەلمىدنن ئۇنى توسىىىۇب قېپىشىىىىن‬ ‫كىېىرە ئىىىدر‪ ،‬ئىۇنىىداق قىىاللىمىىغىىانىپىىقىىن ئىەچىەن ئىۆزەمىنىى ھەرگىىز‬ ‫كەچەرمەيمەن‪.‬‬ ‫ئەممىا ئۇ يىغالب يىالېۇرۇب تۇرۇۋالغىان كەنى ئۇنىڭغىا ئىچىن ئىاغرنىدر‪.‬‬ ‫ھېچنېمە بولمايدنغۇ دەب ئويپىدنن‪ .‬ئۇ ۋەسىېەسىىگە سىالىمەن دتگەن ئادەم‬ ‫بىاشىىىىقىا ئەر ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئۆزننىىج ئېرر ئىىدر‪ .‬كۆ پىىدە ھېچقىانىداق‬ ‫‪345‬‬

‫يامانپى ‪ ،‬سىىىەيقەسىىىا ياكى ھىيپە‪-‬مىكىر يوق ئىدر‪ .‬بىر ئايالنىج ئۆز‬ ‫ئېرندنال مۇھەببە تەلەب قىپىشىىى ھارام ئەمەسىىقۇ نەچچە كەن ئويالندنن‪،‬‬ ‫ئىچىمدنكى سىوتى « ئىشى ‪-‬مۇھەببەتتە تاشىنى تاياققا تا غىپى بولمايدۇ‪،‬‬ ‫سىىەن بۇ ئىشىىقا ئارنالشىىما» دەب تەنبى بەردر‪ ،‬ئىچىمدنكى ئايا بولسىىا‪،‬‬ ‫«ئاشىىىىى قىزغا ياردەم قى‪ »،‬دەب تەلەب قىپدر‪ .‬ئاخىر ئىككىنچىسىىىىى‬ ‫غالى‪ ،‬كەلدر‪.‬‬ ‫شىۇنداق قىپى‪ ،‬مەن‪ ،‬قولىغا خېنە ياقسىىال ئۆزننى چىرايپى بولدۇم‬ ‫دەيدنغان بۇ يېزنپى قىزغا بىر ئەرنى ۋەسىېەسىىگە سىېپىشىنىج يولپىرننى‬ ‫كۆرسىىەتتىن‪ .‬ئۇ ئۆگىنىشىىكە تەشىىنا ھەۋەسىىمەن ئوقۇغۇچى ئىدر‪ ،‬ئۇنىڭغا‬ ‫مۇشىىك‪-‬ئەنبەر قوشىىۇلغان سىىۇدا يۇيۇنۇشىىنى‪ ،‬تېرننى يۇمشىىاق قىپىدنغان‬ ‫مايالر بىپەن بەدەننى قايماقتە قىپىېتتىشىىىىنى‪ ،‬يەزگە ھەسىىىىە ئارنالش‬ ‫مەلھەم سىىىىەر ب رە گى رويىنى تېخىمۇ يىاشىىىىىارتىشىىىىنى‪ ،‬بىر ئەر بىپەن‬ ‫تارا الشقاندا قايسى گەتپەرنى قانداق ئىشپىتى كېرەكپىكىنى ئۆگەتتىن‪.‬‬ ‫دائىن خۇش تۇراب تۇرسىۇن دەب ئۇنىج چاچپىرننى يەسىمەن تالپىرر بىپەن‬ ‫ئۆرنىدۇق‪ ،‬ئەسىىىىتىقۇددۇس‪ ،‬دەسىىىىتىارگە ‪ ،‬روزنمىارنيە‪ ،‬زندتەر‪ ،‬لەيپىقىازاق‪،‬‬ ‫مەر ىانىيە‪ ،‬زەيتۇن يېغى قىاتىارلىقالرنىىج ھەر بىرر نەگە ئىشىىىىپىتىپىىدۇ‪،‬‬ ‫قايسىى مەقسىەتتە قانداق خۇشىپۇراق يېقىپىدۇ‪ ،‬ئۇزۇن چەشىەند رد م‪ .‬ئاندنال‬ ‫چىشىالرنى ئاقارتىشىنى‪ ،‬تىرناق بوياشىنى‪ ،‬قاش‪-‬كۆزگە سىەرمە سىەر شىنى‪،‬‬ ‫لەۋلەرنى تىارقىرنتىشىىىىنى‪ ،‬يەزگە گىرنن قىپىشىىىىنى‪ ،‬كۆكسىىىىىنى چوڭ‬ ‫كۆرسىتىشنى بىر‪-‬بىرلەب كۆرسەتتىن‪ .‬بىپپە بازارغا بېرن‪ ،،‬ئىپگىرر مەن‬ ‫دائىن كىرنىدنغىان دۇكىانىدنال يىپە كىيىن ۋە ئى كىيىمپەرنى ئىالىدۇق‪.‬‬ ‫خىجى‪ ،‬بولۇب قىزنرن‪ ،‬كەتتى‪ ،‬ئەمما ھەممىسىنى ئالدر‪.‬‬ ‫ئارقىدنال ئۇنىڭغا ئۇسىىىسىىىۇ ئويناشىىىنى‪ ،‬بە تولغاشىىىنى‪ ،‬كىندنك‬ ‫تىترنتىشىنى‪ ،‬ناز بىپەن بېقىشىنى‪ ،‬بەدەننى ئاسىماندنكى بۇلۇتتە ئەركىال‬ ‫قىويىۇۋتىتىشىىىىنىى ئىۆگەتىتىىن‪ .‬بىېىپىىگە تىۆتىەكىپىە بەلىبىىاغ بىىاغىالب‪ ،‬ئىىچىىگە‬ ‫تىڭگىراليىدنغىان قوشىىىىۇق‪ ،‬تىيىالىپەرنى تېڭىى‪ ،،‬ئىككى ھەتتە توختىمىا‬ ‫كىندنك ئۇسسۇلى ئوينىدۇق‪ ،‬ماھارەتپەرنى مەشى قىپدۇق‪.‬‬ ‫ئىاخىر ئۇ كەنى چەشىىىىتىال كېيىال قۇربىانپى قويىنى قىاسىىىىسىىىىىاتقىا‬ ‫تاتشىۇرندنغان تادنچىدە ‪ ،‬كىميانى شىەمر تەبرنزر ئەچەن تەييارلىدنن‪ .‬ئۇ‬ ‫ئاۋۋا ھاممامدا ئىسىىسىىى سىىۇدا يۇيۇندر‪ ،‬بېشىىىغا سىىۇ تۆكتى‪ ،‬ئاندنال‬ ‫ىچ اچپىرننى مىايپىىدر‪ .‬يۇيۇنۇب چىققىانىدنال كېيىال ئىايىالالرغىا ئۆمرنىدە ئىاز‬ ‫نېسىىىىىى‪ ،‬بولىىدنغىان ئېسىىىىىى‪ ،‬يىپەكتىال كىيىن كىيىد رد م‪ .‬ئۇنىڭغىا‬ ‫تىيازگەلپە ‪ ،‬شىىىىاتتۇ چېچىكى رە پىك ئۇخالش كىيىمى تالپىغانىدنن‪،‬‬ ‫‪346‬‬

‫ئۇنى كىيسىىە كۆكسىىى تىك‪ ،‬سىىاغرنسىىى يۇمىالق چىقاتتى‪ .‬ئاندنال يەزنگە‬ ‫قېنى گىرنن قىپدنن‪ ،‬ھۆسىنىگە ھۆسىال قوشىۇلسىۇن دەب تېشىانىسىىگە‬ ‫كىچىككىنە زنننە تىاقىاب قويىدۇم‪ .‬ئىشىىىىىن تەگىگەنىدە قىارنسىىىىىام‪ ،‬ئۇ‬ ‫شۇنچىپىك گەزە بولۇب كېتىپتۇكى‪ ،‬كۆز منى ئەزەلمە قالدنن‪.‬‬ ‫ئۇ ئەمدر تو كېچىسىىىىىدنكى كېپىنچە ئەمەس‪ ،‬بەلكى ئىشىى ى ۋە‬ ‫ئىستە ئوتىدا يېنىېاتقان‪ ،‬ئۆزر ياخشى كۆرگەن ئەر ئەچەن ئۆزننى نامايەن‬ ‫قىپىشىىىقا‪ ،‬ئۇنىج ئەچەن ھەر قانداق بەدە تۆلەشىىىكە رازر ۇۋان ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇنىڭغىا قاراۋاتقىاندا قۇرئان كەرنمىدنكى يەسىىىىەب‪-‬زنپەيخىاغا دائىر ئايەتپەرنى‬ ‫ئەسپىدنن‪.‬‬ ‫زنپەيخىا ئۆزنگە قىارنمىغىان بىر ئەر ئەچەن ئىشىىىى ئوتىىدا كۆيگەنىىدر‪.‬‬ ‫شىىىەھەردنكى ئايالالر ئۇ توغرۇلۇق يامان گەب قىپىشىىىقاندا ھەممىسىىىىنى‬ ‫تىامىاققىا چىاقىرنى‪ ،،‬يەسىىىىەتنى بولسىىىىا چىاقىرغىان ھىامىان ئۆيگە كىرنشىىىىكە‬ ‫بۇيرۇغىانىىدر‪ .‬ئۇ ئىايىالالرنىىج ھەر بىرنگە بىردنال تىچىاق بېرنى‪ ،،‬يەسىىىىەتكە‬ ‫«ئەمدر كىرگىال»دتدر‪ .‬ئايالالر ئۇنى كۆر تال ئۆزلىرننىج قولىنى كەسىىىتى‬ ‫ۋە «خۇدايا تەرۋەردنگار‪ ،‬بۇ ئىنسان ئەمەس‪ ،‬تەرنشتە» دتيىشتى‪.‬‬ ‫بىر تەرنشتىگە ئاشى بوتتۇ دەب كىممۇ زنپەيخانى ئەيبپىيەلەيدۇ‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫كەچقۇرۇن كىميا يەزنگە رومىپىنى ئارتى‪ ،‬كوچىغا چىقىشىتىال بۇرۇن‬ ‫ئەمىد ۋە ئەندنشە بىپەن ما ا قارابئ «قانداق‪ ،‬بوتتۇمۇ » دەب سورندر‪.‬‬ ‫__ تەرنپەر تىادنشىىىىىاھىنىىج قىزنىدە بولىدۇڭ‪-،‬دتىدنن‪ - ،‬بۇ كېچە‬ ‫ئېرنج سىىىەن بىپەن بىپپە تاڭ ئاتقۇزۇتال قالما ‪ ،‬ئەتىسىىىى ئاخشىىىىمىمۇ‬ ‫ئىشىكىڭنى چېكىدۇ‪.‬‬ ‫ئۇ قۇالقپىرنغىچە قىزنرنىى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬يەزلىرر ئو ئىىالىىدر‪ .‬كەلەب‬ ‫بىارغىنىمچە ئۇنى قۇچىاقپىىدنن‪ .‬ئۇ بىر تەس ىمىى‪ ،‬كېتىى‪ ،،‬ئىارقىىدنال‬ ‫قاقاخالب كەلەۋەتتى‪ ،‬كەلەشپىرر ئىچىمنى قۇياش نۇرندە ئىسسىتتى‪.‬‬ ‫دتگەنپىرنمگە ئىشىىىنەتتىن‪ ،‬ھەسىىە ھەرنسىىى گە شىىىرنىسىىىگە‬ ‫يېپىشىىىقاندە ‪ ،‬شىىىەمسىى نىمۇ كىمياغا يېقىنپىشىىىىدۇ دەب ئويپىغانىدنن‪.‬‬ ‫شىىىىۇنىداقتىمۇ‪ ،‬قىزنى ئۇزنتىېاتقىانىدا كۆ پەمىدە قىانىداقتۇر ئەنسىىىىىزلىىك‪،‬‬ ‫بىدىىارامپى تەيىىدا بولىىدر‪ ،‬قۇلىقىمغىىا بىر ىال كۆ ەلسىىىىىز گەتپەرنى‬ ‫تىچىرلىغىانىدە بولىدر‪ ،‬شىىىىۇنىداقتىمۇ ئۇنى توسىىىىۇۋااللمىىدنن‪ ،‬ئۇنىداق‬ ‫قىپمىدنن‪.‬‬ ‫ئۆزەمنى ئۆمەر بويى كەچەرمەيمەن‪.‬‬ ‫‪347‬‬

‫كىميا‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫شىەمر تەبرنزر ھېچكىن بىپمەيدنغاننى بىپىدۇ‪ ،‬يوقسىۇلالرنىج ئازابى‪،‬‬ ‫كىىاھىنالرنىىىج كۆرگەنپىرر‪ ،‬ۋەلىپەرنىىىج كىىارامەتپىرر‪ ،‬بۇ دۇنيىىانىىىج‬ ‫مۇئەممىالىرنىدنال تىارتىى‪ ،‬ھەممىنى بىپىىدۇ‪ .‬ئەممىا ئۇ بىپمەيىدنغىان بىر‬ ‫نەرسىىىە بارئ تىداكار سىىىۆيگەې ئۇ بۇنى بىپمەيدۇ‪ ،‬بىرسىىىىنى ياخشىىىى كۆر ب‬ ‫ئۇنىڭدنال ھېچنېمىگە ئېرنشەلمەسپىكنىج ئازابىنى بىپمەيدۇ‪.‬‬ ‫چۆ گەلى مېنى يىاسىىىىىاب ىابىدۇغىان ئىاخشىىىىىمى شىىىىۇنچىپىىك‬ ‫ھىىايىىا ىىانالنىىدنمكى‪ ،‬بىر يېرنمىىدە ىن تۇرالمىىايتتىن‪.‬ۋۇ ۇدۇمىىدا ئۆزەممۇ‬ ‫ئىپگىرر ھېر قىپمىغىان ھىالەتپەر تەيىدا بولىدر‪ ،‬بۇ ىاسىىىىىارەتمۇ يىاكى‬ ‫تەرۋاسىزلىقمۇ بەدننىمگە تېگى‪ ،‬تۇرغان يىپە كىيىمنىج شىپىرلىشى‪،‬‬ ‫چاچقان ئەتىر تۇراقپىرر‪ ،‬تىپىمدا گۇ ياتراقپىرننىج تەمى‪ ...‬ھېچقاچان‬ ‫بۇنچىپىىىك رەڭ تەزەب بىىاقمىغىىان‪ ،‬ئۆزەمنى بۇنچىپىىىك قىز دەب ئويالب‬ ‫بىاقمىغىانىىدنن‪ .‬بەدننىن گەرچە ئۆزەم ئويپىغىانىدنكىىدە چىرايپى ھەم‬ ‫تولغىان‪ ،‬كۆكسىىىىەم ئىارزۇيۇمىدنكىىدە چوڭ بولمىسىىىىىمۇ‪ ،‬ئۆزەمنى يەنىال‬ ‫ەلىپكار ھېر قىپدنن‪.‬‬ ‫ئۆيىدنكى ھەممەيپەن ئۇخپىغىچە سىىىىىاقپىىدنن‪ ،‬ئىانىدنال ئۇزۇن يۇڭ‬ ‫شىىارتىغا يۆگىنى‪ ،،‬تۇتۇمنىج ئۇچىدا دەسىىسىىەب شىىەمسىىنىج ھۇ رنسىىىغا‬ ‫ما دنن‪.‬‬ ‫__ كىمياې مەن سىىېنى كېپىدۇ دتمىگەن‪-،‬دتدر شىىەمر ئىشىىىكنى‬ ‫ئاچا‪-‬ئاچما ‪.‬‬ ‫__ كەچەرگىال‪ ،‬ئەمما سىىىېنى كۆرمىسىىىەم بولمايدۇ‪ -،‬دتدنن ۋە تەز‬ ‫قىپمايال ھۇ رنغا كىرن‪ ،‬كەتتىن‪ -،‬ئىشىكنى تاقىېەتسە چۇ‬ ‫شىىىىەمر گىا گىراب قىالغىانىدە قىالتتى‪ ،‬شىىىىۇنىداقتىمۇ مەن دتگەننى‬ ‫قىپدر‪.‬‬ ‫ھۇ رنىدا ئىككىمىز يىالغۇز قىالغىانىدا نىاز بىپەن كەلەمسىىىىىرەب ئۇنىىج‬ ‫ئالدنغا ما دنن‪ .‬ئاندنال كەينىمنى قىپى‪ ،،‬چو قۇر بىر نەتەس ئېپىېتتى‪،،‬‬ ‫شىىىىىارتىا بىپەن كىيىمىمنى بىرال تىارتىى‪ ،‬يىالىڭىا بولىدۇم‪ .‬ئېرنمنىىج‬ ‫ئارقامدنال ھەيرانپى بىپەن سىىىىنچىالب قارنغانپىقىنى سىىىېزن‪ ،‬تىترەب‬ ‫كەتتىن‪ .‬ئۇنىج نەزەرر تەگكەن يەر كۆيەۋاتاتتى‪ .‬شۇنچىپىك ھايا انپىنى‪،‬‬ ‫كەتتىمكى‪ ،‬كۆكسىىىىەم بىر كۆتەر لەب بىر چەشىىىىەتتى‪ .‬ئىاخىردا بىارلى‬ ‫‪348‬‬

‫ەننەتتىكى ھۆرلەردە‬

‫ەرئىتىن بىپەن ئۇنىڭغىىا بۇرۇلۇب‪،‬‬ ‫قىياتەتتە تۇردۇم‪.‬‬ ‫__ سىەن نېمە قىال دەيسىەن ‪ -‬دەب سىورندر شىەمر سىوغۇق چىرا‬ ‫بىپەن‪.‬‬ ‫__ بۇ كېچە بۇ يەرگە سىىېنىج بولۇش ئەچەن كەلدنن‪ -...‬دتدنن مىج‬ ‫تەسپىكتە‪.‬‬ ‫شىىىىەمر تەبرنزر ئەتراتىمغا بىر چەمبەر سىىىىىزن‪ ،،‬ئالدنمغا كېپى‪،،‬‬ ‫ئۆزنگە تىكىپى‪ ،‬قاراشىىىقا زورلىدر‪ .‬تىزلىرنن بوشىىىاب كەتكەندە بولدر‪،‬‬ ‫ئەممىا ئۆزەمنى تۇتۇۋتپىى‪ ،،‬نىاز بىپەن تولغىنىى‪ ،‬ئۇنىڭغىا سىىىىەركەلەشىىىىكە‬ ‫باشىىىپىدنن‪ .‬چۆ گەلى ما ا ئۆگەتكەن ماھارەتپەرنىج ھەممىسىىىىنى بىر‪-‬‬ ‫بىرلەب كۆرسىىتەتتن‪ .‬ئەمما شىەمر كۆيەۋاتقان ئوتتىال ئۆزننى قاچۇرغاندە‬ ‫كەينىگە چېكىندر‪.‬‬ ‫__ مەن بىپەن بىپپە بولۇشىنى تەلەب قىپىېاتىسىەن‪ ،‬ئەمما بىردننبىر‬ ‫ئارزۇيۇڭ دەردنڭنى چىقىرن ‪-،‬دتدر ئۇ‪.‬‬ ‫بۇ گەب بىپەن كىارنن بولمىىدر‪ ،‬بېرنى‪ ،‬ئۇنىىج بوينىغىا ئېسىىىىىپىدنن‪،‬‬ ‫لېېنمىدە قىارا ئەژمىنىىج تىاتپى ھەم چەچە تەمى بىار ئىىدر‪ .‬ئۇنىىج‬ ‫تىنىقىدا ھوشۇمنى يوقىتا دەب تۇرغاندا ئۇ مېنى تۇتۇب ئىتتىرنېەتتى‪.‬‬ ‫__ مېنى ۋەيران قىپىېاتىسىىەن ېنىن كىميا‪-،‬دتدر ئۇ‪ -،‬بۇ قىپى‬ ‫سىىا ا ياراشىىمايدۇ‪ .‬بۇ ھۇ رندنال دەرھا چىقى‪ ،‬كە ‪ ،‬مەن چاقىرمىغىچە‬ ‫ھەرگىز كەلمە‪ ،‬بوالمدۇ‬ ‫ئۆمر مدە بۇنچىپىك خارلىنى‪ ،‬باقمىغانىدنن‪ ،‬يۇڭ شىارتىنى ئېگىپى‪،‬‬ ‫ئاال دتسىەممۇ قولۇم شىۇنچىپىك تىترەيتتىكى‪ ،‬سىىپى ‪ ،‬ئىنچىكە رەختنى‬ ‫ھې ئىااللمىىدنن‪ .‬شىىىىەمر ئۇخالش كىيىمىن بىپەن شىىىىىارتىامنى يەردنال‬ ‫ئېپى‪ ،،‬مەرەمگە ئارتى‪ ،‬قويدر‪ ،‬شىۇنداق قىپى‪ ،‬ئېرنمنىج ھۇ رنسىىدنال‬ ‫يېرنن يالىڭا ھالدا ئۆكسەب يىغپغىنىمچە چىقى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫ئەگەر ئۆلىېتپى ئېغىر گۇنىاھ بولمىغىان بولسىىى ى ا شىىىىۇ تىاتتىا بېرنى‪،‬‬ ‫ئۆلەۋاالتتىن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫شىىىۇ كەندنال باشىىىالب شىىىەمسىىىنى كۆرمىدنن‪ ،‬ئۆيدنال تاالغا چىقما ‪،‬‬ ‫تورۇسىىىىقا قاراب يېتى بىپەن كەن ئۆتكەزد م‪ .‬كە ‪-‬قۇۋۋنتىن‪ ،‬ياشىىىىاش‬ ‫قىزغىنپىقىن تېزال يوقىالىدر‪ ،‬بىر ھەتتە مۇشىىىىۇنىداق ئۆتتى‪ ،‬كېيىنكى‬ ‫ھەتتىمۇ شۇندق بولدر‪ ،‬ئاخىر كەن ساناشنى توختاتتىن‪.‬‬

‫‪349‬‬

‫ەزبىپىىىك‬

‫كېيىال ھۇ رامىدا نىاتونۇش بىر تۇراق تەيىدا بولىدر‪ ،‬زەنجىېنى‪ ،‬چېيى‬ ‫ياكى سوقۇلغان قارنغا تىكەنپىرننىج تۇرنقىدە كەچپە ‪ ،‬ئەمما كىشىنى‬ ‫سىىەسىىكىند رمەيدنغان تۇراق ئىدر‪ .‬دتمە ‪ ،‬ئۆلەمنىج تۇرنقى مۇشىىۇنداق‬ ‫ئىدر‪ .‬قىزنتمام ئۆرلەب‪ ،‬ۆيپەشىىكە باشىىپىدنن‪ .‬كېسىىىپىمنى كۆر شىىكە‬ ‫ھەكىمپەر چاقىرنپدر‪ .‬قوشىىىنىالر ۋە دوسىىىتپىرنن مېنى كۆرگىپى كەلدر‪،‬‬ ‫كەررا نەچچە كېچە ئۇخپىمىا بېشىىىىىمىدا قىاراب تۇردر‪ .‬كۆزلىرر يىغالب‬ ‫ئىشىىىشىىىى‪ ،‬كەتكەن‪ ،‬يەزر تاتىرا غۇ ئىدر‪ .‬ەۋھەر خاتۇن بىر تەرنپىمدە‬ ‫ئولتۇرۇب غەمكىال تەبەسسۇم قىپى‪ ،،‬ما ا ناخشا ئېيتى‪ ،‬بەردر‪.‬‬ ‫بىر قېتىن ئۇيقۇدنال ئويغىنى‪ ،‬قوشىىىىنا ئايا سىىىىافىيەنىج گېپىنى‬ ‫ئا الب قالدننئ‬ ‫__ ئالالھ ئۇ نىجىسىىنىج ازاسىىىنى بەرسىىۇن‪ ،‬بىچارە قىز تەگىشىىى‪،‬‬ ‫كېتىېاتىدۇ‪ .‬ھەممىسى شۇ ئوغرننىج كاساتىتىې‬ ‫بىر نەرسە دە دتدنن‪ ،‬ئەمما گەتپەر ئىچىمدە قالدر‪.‬‬ ‫شۇنداقتىمۇ كەررا كۆ پەمدنكىنى دتدرئ‬ ‫__ نېمىشىقا بۇنداق دەيسىەن سىافىيە شىەمسىنى نېمىشىقا ئەيبپەيمىز‬ ‫بۇ ئۇنىج ئىشىمۇ ئالالھنىج تەقدنرر بۇ‪.‬‬ ‫ئۇالر بەرنبىر كەررانىج سىۆزننى ئا پىمىدر‪ ،‬مېنىج بولسىا ھېچكىمنى‬ ‫قىايىى‪ ،‬قىپغۇدە ھىالىن يوق ئىىدر‪ .‬ئىارنىدنال ئۇزاق ئۆتمە بىپىدنمكى‪،‬‬ ‫ئاقىېە ئۆزگەرمەيدۇ‪ ،‬شىىەمسىىكە ئۆ ئادەمپەر مېنىج كېسىىىپىمنى باھانە‬ ‫قىپىى‪ ،‬ئۇنىڭىدنال تېخىمۇ نەترەتپىنىىدۇ‪ .‬ھىالبۇكى‪ ،‬مەن ئۇنى يىاخشىىىىى‬ ‫كۆرمە دتسەممۇ بۇ قولۇمدنال كەلمەيدۇ‪.‬‬ ‫بىر ۋاقىتتىال كېيىال ھوشىىىىۇمىدنال كەتتىن‪ ،‬بىارلى رە پەر ئىاققىا‪،‬‬ ‫بىارلى ئىاۋازالر بىر خىى‪ ،‬غۇ ۇلىداشىىىىقىا ئۆزگىرنى‪ ،‬كەتتى‪ ،‬كىشىىىىىپەرنىىج‬ ‫چىرايىنى تونۇيالماس‪ ،‬گەتپىرننى ئا پىيالماس بولۇب قالدنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر مېنى كۆرگىپى كەلگەنمىىدۇ بەلكىن كەلىدر يىا كەلمىىدر‪.‬‬ ‫بەلكىن ئىچىىدنكى ئىايىالالر ئۇنى كىرگەزمىىدر‪ .‬يىاكى نەچچە قېتىن كېپىى‪،،‬‬ ‫يېنىمدا ئولتۇرۇب‪ ،‬قولۇمنى تۇتۇب مەن ئەچەن دۇئا قىپدر‪.‬‬ ‫شۇنداق‪ ،‬شۇنداق بولغاندۇ‪ ،‬بۇنىڭغا ئىشەنسەم دەيمەن‪.‬‬ ‫نېمە بولسىىا بولسىىۇن‪ ،‬بۇالر ئەمدر مۇھىن ئەمەس‪ .‬ئۇنىڭغا ئاچچىقىن‬ ‫يوق‪ ،‬ئۇنىڭىدنال خىاتىپىقىممۇ يوق‪ .‬چەكسىىىىىزلىككە ئېقىى‪ ،‬كېتىېاتقىانىدا‬ ‫كىمگە‪ ،‬قانداق زۇلۇم قىالاليمەن‪ .‬ئالالھ تائاال ناھايىتى شىىىىەتقەتپىك ھەم‬ ‫مېھرنباندۇر‪ .‬ئىشىالرنىج ئارقىسىىدا بىر تەرتى‪ ،،‬مۇكەممە ئىشى نىزامى‬ ‫بارې شىىىىەمسىىىىنىج ھۇ رنسىىىىىغا ياسىىىىىنى‪ ،‬بېرن‪ 16 ،‬كەندنال كېيىال‪،‬‬ ‫‪350‬‬

‫مەۋالنانىج ئاسىىىىراندر قىزر بولغان مەن كىميا‪ ،‬شىىىىاۋقۇنالب ئېقىېاتقان‬ ‫يوقپۇق دەرياسىغا كىردنن‪ ،‬كۆ پەم خالىغان يەردە ئەزد م‪ ،‬ئەزد م‪ ،‬ئاقتىن‪.‬‬ ‫بۇ چاغدا بىپدنمكى‪ ،‬قۇرئاننىج تۆتىنچى خى‪ ،‬ئوقۇلۇشىىىىى شىىىىۇنداق‬ ‫بولۇشىىىى كېرە ئ ئەبەدنيپىك‪ ،‬چەكسىىىىزلىك‪ ،‬كە پىك ۋە روشىىىەنپىك‪...‬‬ ‫يىوقىۇلىۇش بەدنىپىىگە ھەمىمە نەرسىىىىە بىولىۇش‪ ...‬يىېىنىىكىپەش بەدنىپىىگە‬ ‫چو قۇرلىشى ‪...‬‬ ‫شۇنداق‪ ،‬ھاياتپىقتىال ئۆلەمگە ئاقار سۇالر بىپەن ئۆتتەم‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل ‪-6‬ئاينىڭ ‪-29‬كۈنى‬ ‫ئەزنز بوسىىتوندا تۆ كەن تۇردر‪ ،‬بۇ ەرياندا ئېپال ھەر كەنى ئەتىگەندە‬ ‫ئۇنىج بىپەن كۆر شىىىكىپى نورسىىىامپتوندنال بوسىىىتونغا ماشىىىىنا ھەيدەب‬ ‫باردر‪.‬ئىككىسى بىپپە بازار چۆگىپىدر‪« ،‬كىچىك ئىتالىيە مەھەلپىسى»دە‬ ‫ئاددني‪ ،‬ئەمما تەمپىك تاماقالرنى يېدر‪ ،‬گەزە سىىىەندە موزتيىغا كىردر‪،‬‬ ‫باغچا ۋە ترنسىىىتاننى ئايالندر‪ ،‬دتڭىز باغچىسىىىىدا دتپپىنالرنىج ئويۇنىنى‬ ‫كۆر ب چىاۋا چېپىشىىىىتى‪ ،‬خىارۋارد مەيىدانىىدا ئىادەمپەر زن قەھېەخىانىالردا‬ ‫قەھېە ئىچىشىتى‪ ،‬بارغان‪-‬تۇرغان يېرندە توختىما تارا الشىتى‪ ،‬ھەر خى‪،‬‬ ‫دۆلەتپەرنىىج ئىاشىىىىخىانىپىرر‪ ،‬روھنى چېنىقتۇرۇش مىاھىارەتپىرر‪ ،‬يەرلىىك‬ ‫سىىىەندەتپەر‪ ،‬گوتالر ھەققىدنكى رومانالر‪ ،‬باغ تەرۋنشىىىى‪ ،‬ئورگانىك شىىىوخۇال‬ ‫يېتىشىىىتەر ش تېخنىكىسىىىى‪ ،‬چەش تەبىرر دتگەندە ئا ايى‪-،‬غارايى‪،‬‬ ‫تېمىالردا تىارا الشىىىىتى‪ ،‬ئۇ تېمىىدنال بۇ تېمىغىا يۆتكەلىدر‪ ،‬بىر‪-‬بىرننىىج‬ ‫سىىۆزننى تولۇقپىدر‪ .‬ئېپال ئۆمرندە بۇنداق ئۇزۇن گەب قىپى‪ ،‬باقمىغاچقا‪،‬‬ ‫ئاخشىمى ئۆيىگە كەلسە ئېڭىكى تېپى‪ ،‬ئاغرنيتتى‪.‬‬ ‫ئۇالر كوچىدا خەقپەر ئارنسىىىىدا بىر‪-‬بىرنگە سىىىەركەلمەسىىىپىككە‬ ‫تىرنشى‪ ،‬باقسىمۇ ئۆزلىرننى تۇتۇۋتپىشى بارغانچە تەسپىشى‪ ،‬كەتتى‪ .‬بىر‬ ‫يەردنال ئۆزننى قاچۇرۇشىىالردا بىر‪-‬بىرننىج قولىنى تۇتۇۋتپىشىىتى‪ ...‬ئېپال‬ ‫« قىاچىان قولۇمنى تۇتۇب مىا ىار» دەب ئەزنزنى كەتەب بىاقتى‪ ،‬ئەممىا ئۇ ىن‬ ‫تۇرۇۋالغىاچقىا ئۆزر ھەرنكەتكە كەلىدر‪ ،‬بىاشىىىىتىا تىارتىنىى‪ ،،‬كېيىال ئۆزننى‬ ‫قويۇۋتتىى‪ ،‬ئۇنىىج قولىنى تۇتتى‪ .‬تونۇشىىىىالرنىىج كۆر ب قېپىشىىىى ىىدنال‬ ‫قورقمىايىدنغىانىدە ‪ ،‬ھەتتىا كۆر ب قىالسىىىىىمۇ مەيپى دەيىدنغىانىدە ئەركىال‬ ‫يەردر‪ .‬شىىىۇنداقتىمۇ ئىككەيپەن بە يېقىنپىشىىىى‪ ،‬كېتەلمىدر‪ .‬كۆ پى‬ ‫بىر‪-‬بىرنگە شىىۇنچە يېقىال بولسىىىمۇ‪ ،‬بەدەنپىرر ئارنپى سىىاقپىدر‪ .‬بىر‬ ‫‪351‬‬

‫نەچچە قېتىن ئەزنز تۇرۇۋاتقىان مېھمىانخىانىغىا قىايتىى‪ ،‬كېپىشىىىىتى‪ ،‬ئەممىا‬ ‫يېقىنچىپى قىپىشمىدر‪ ،‬ئەزنز خالىمىدر‪.‬‬ ‫ئەزنز ئىامېسىىىىتىردامغىا قىايتىىدنغىان كەنى ئەتىگەنىدە ئىككەيپەن يەنە‬ ‫مېھمىانخىانىا يىاتىقىىدا ئىىدر‪ ،‬ئىككىسىىىىى ئىككى ئورۇنىدۇقتىا ئولتۇراتتى‪،‬‬ ‫ئوتتۇرندا بىر چامادان تۇراتتى‪.‬‬ ‫__ سىىا ا دەيدنغان بىر گەب بار‪-،‬دتدر ئېپال ئاسىىتاغىنە‪ -،‬بۇ گەتنى‬ ‫قانداق دتسەم بوالر دەب ئويالۋاتقىپى خېپى بولدر‪.‬‬ ‫ئەزنز ئېپالنىج گەب قىپىشىىى پىرندنكى بۇ ئاالمەتنى دەرھا سىىىېزن‪،،‬‬ ‫ئۇنىڭغا دنققە بىپەن قارندر ۋەئ «قارا ما ئىشىقا‪ ،‬مېنىڭمۇ سىا ا دەيدنغان‬ ‫گەتپىرنن بار ئىدر» دتدر‪.‬‬ ‫__ بولىىدۇ‪ ،‬ئۇنىداقتىا سىىىىەن دتگىال‪ -،‬دتىدر ئېپال گويىا تېپىشىىىىمىاق‬ ‫ئويناۋاتقاندە ‪.‬‬ ‫__ ياق‪ ،‬سەن باشتا ئېغىز ئاچتىج‪ ،‬سەن دتگىال‪.‬‬ ‫ئېپال تەبەسىسىۇمىنى يوقاتما بېشىىنى ئېگى‪ ،،‬نېمىنى قانداق دتسىەم‬ ‫بوالر دەب بىر دەم تۇرۇۋتپى‪ ،‬سۆزننى باشپىدرئ‬ ‫__ سەن بوستونغا كېپىشتىال ئاۋۋا بىر ئاخشىمى داۋند بىپەن سىرتقا‬ ‫چىقى‪ ،،‬تۇنجى قېتىن راسىىىا گېپىمىزنى قىپىشىىىتۇق‪ .‬مەندنال سىىىېنى‬ ‫سىىورندر‪ ،‬يوشىىۇرۇن يېزنشىىقان خەتپىرنمىزنى ئوقۇۋاتتۇ‪ ،‬بۇنىڭدنال كۆ پەم‬ ‫يېرنن بولدر‪ ،‬ئەمما بولغان ئىشىىنى ئېتىراب قىپدنن‪ .‬يەنى ئىككىمىزنىج‬ ‫ئارنسىدنكى ئىشالرنى دەۋاتىمەن‪.‬‬ ‫ئۇ گەب قىپما بوش يۆتىپى‪ ،‬قويدر‪ ،‬ئەزنزنىج ئەمدر بۇ ئىشىقا نېمە‬ ‫دەيدنغانپىقىنى بىپەلمەيېاتاتتىئ‬ ‫__ ئېرنمگە باشقا بىر ئەرنى ياخشى كۆرندنغانپىقىمنى ئېيتتىن‪.‬‬ ‫دترنزننىج سىىىرتىدا شىىەھەرنىج شىىاۋقۇن‪-‬سىىەرەنپىرر كەچىيىشىىكە‬ ‫باشىپىدر‪ ،‬كوچىدنال ئە دانە ئو ئۆچەر ش ماشىىنىسىى چىقىراب ئۆتتى‪،‬‬ ‫قىاتتى ئىاۋاز تەتەن ئەتراتنى بىر مىنۇتتە ئىشىىىىغىا قىپىدر‪ .‬ئېپالنىىج‬ ‫دنققىتى چېچىپىىى‪ ،‬كەتكەنىىدە بولىىدر‪ ،‬ئەممىىا گېپىنىىىج ئىىاخىرننى‬ ‫تېپىېالدرئ‬ ‫__ بۇ ئى سىا ا تەلېنپىكتە تۇيۇلۇشىى مۇمكىال‪ ،‬شىۇنداقتىمۇ سىەن‬ ‫بىپەن ئامېستىردامغا كەتسەم دەيمەن‪.‬‬ ‫ئەزنز دترنزنگە قاراب ما در ۋە تەسىىىتىكى شىىىاۋقۇن‪-‬سىىىەرەنگە دنققە‬ ‫بىپەن قىارنىدر‪ .‬سىىىىە نېرنىدا بىر بىنىادنال ئىر چىقىېاتىاتتى‪ ،‬ئىاسىىىىمىانىدا‬ ‫قېپىال‪ ،‬قويۇق بۇلۇ توتپىنىېاتىىاتتى‪ .‬ئەزنز ئۇ يەردە يىىاشىىىىىىايىىدنغىىان‬ ‫‪352‬‬

‫كىشىىىپەرگە ئىچىدە دۇئا قىپدر‪ .‬ئۇ يەنە گەب باشىىپىغاندا ئېپالغا دەرھا‬ ‫قارنمىغاچقا‪ ،‬گويا تەتەن شەھەرگە خىتاب قىپىېاتقاندە گەب قىپدرئ‬ ‫__ مەن بىپەن بىپپە ئامېسىتىردامغا بېرنشىىڭنى مەنمۇ ئارزۇ قىپىمەن‪،‬‬ ‫بۇ ئىىارزۇيۇم كەچپە ‪ ...‬ئەممىىا سىىىىىىا ىىا ئۇ يەردە گەزە كېپەچە ۋەدە‬ ‫قىاللمايمەن‪.‬‬ ‫__ نېمە دتمەكچىسىىىىەن ‪ -‬دەب سىىىىورنىدر ئېپال‪ .‬كۆ پى بىر دەمىدە‬ ‫بۇزۇلدر‪ .‬بۇ ئەركەكپەر نېمىشىقا دائىن مۇشىۇنداق قىپىدۇ ھەممىسىىال بىر‬ ‫يەرگە باغپىنى‪ ،‬قېپىشىىىتىال قورقىدۇ‪ .‬بىپپە ئايپىنى‪ ،،‬سىىىىردنشىىىى‪،،‬‬ ‫ئۇنتۇلغۇسىىىىىز ۋاقىتالرنى ئۆتكەز ب‪ ،‬گەزە خىيالالر سىىىىەر ب‪ ،‬مانا ئەمدر‬ ‫توسىاتتىال ھەممە نەرسىە شىىرنال چەشىتە بۇزۇالمدۇ گەزە كېپەچە ۋەدە‬ ‫قىاللمايمەن دتگەن نېمە گەب نېمانچە تەمسىز تاراڭ بۇ ئەر كىشى دتگەن‬ ‫مۇشۇنداق تايىنى يوق گەب قىالمدۇې‬ ‫ئەزنز ئېپالنىج خىيالىنى بىپى‪ ،‬قالغاندە ‪ ،‬ھەييارالرچە كەلەمسىرەب‪،‬‬ ‫ئۇنىج يېنىغا كېپى‪ ،‬قولىنى سىپىدرئ‬ ‫__ ئى سەن ئويپىغاندە ئەمەس‪.‬‬ ‫__ ئەمىسە قانداق‬ ‫__ بىر كەنى بىر ناتونۇش ئايالدنال كەتەلمىگەن ئۇچۇر تاتشۇرۇۋالدنن‪-،‬‬ ‫دتىدر ئەزنز‪ -،‬رومىانىمنى ئوقۇغىانپىقىنى ئېيتتى‪ ،‬كىتىابىن ئۇنىىج ھىايىاتىىدا‬ ‫بۇرۇلۇش يىىاسىىىىىىاتتۇ‪ ،‬ئۇ ئىىاچىىا يولغىىا كېپىىى‪ ،‬قىىاتتۇ‪ -...‬دتىىدر ئەزنز‬ ‫كەلەمسىىىرەب‪ -،‬بىپەمسىىەن‪ ،‬سىىېنىج ئۇچۇرۇ نى تاتشىىۇرۇۋالغان ۋاقتىمدا‬ ‫مەنمۇ ھاياتىمنىج بۇرۇلۇش نۇقتىسىدا تۇرۇۋاتاتتىن‪.‬‬ ‫__ يەنى‪ ...‬باشقا بىرسى بارمىدر ‪-‬دەب سورندر ئېپال‪.‬‬ ‫ئەمەس‪-،‬دتىىدر ئەزنز بىردننال‬ ‫__ يىىاق قەدنرلىكىن‪ ،‬ئۇنىىداق ئى‬ ‫ئەسىىتايىدن‪ ،‬تەسىىكە كىرن‪ -،،‬بەگەنگىچە سىىەن ئەچەن ھاياتىمنىج ئە‬ ‫سىەھىپەسىىنى يازدنن‪ ،‬ېسىوتىې سىۆزننىج دەسىپەتكى ئە ھەرنپىنى قانداق‬ ‫تونۇغانپىقىمنى ئېيتتىن‪ .‬سىىىەن مەندنال تۆتىنچى ھەرنپنى سىىىورنمىدنج‪،‬‬ ‫بەلكى ئارندا ئۇ ھەرب ئېرن‪ ،‬يوقاب كەتتى‪ ،‬مەنمۇ ئۇنى دتيىشىىىىكە ەرئە‬ ‫قىاللمىدنن‪ .‬ھالبۇكى ېئىې ھەرنپى بىپەن تونۇشىىىىۇشىىىىنىج باشىىىىقا بىر‬ ‫ھېكايىسى بار‪ ،‬ئا الشنى خاالمسەن‬ ‫ئېپال بۇ تەيتنىىج تىپسىىىىىمىنى بۇزنىدنغىان ھەر قىانىداق ئىشىىىىتىال‬ ‫قورقسىمۇ‪ ،‬بېشىنى ئاستا لىڭشىتتىئ ئەلېەتتە‪ ،‬قېنى ئېيتقىنا‪.‬‬ ‫*‬

‫*‬ ‫‪353‬‬

‫*‬

‫ئۇ كەنى مېھمانخانا ياتىقىدا‪ ،‬ئامېسىىىتىردامغا ئۇچۇشىىىقا بىر نەچچە‬ ‫سىائىتى قالغان ئەزنز زاھارا ئېپال رۇبېنسىتېنغا ‪-1976‬يىپىدا سىوتى بولۇب‪،‬‬ ‫ئىسىىمىنى ئۆزگەرتكەندنال كېيىال باشىىپىغان ھاياتىنى سىىۆزلەب بەردر‪ .‬ئۇ‬ ‫كەنىدنال تىارتىى‪ ،‬ئەزنز سىىىىىرتىىدا فوتوگراف‪ ،‬ئىچىىدە دەرۋن بولۇب دۇنيىانى‬ ‫كېزنپتۇ‪ ،‬ئالتە قىتدەدنال دوسىىا‪-‬يارەنپەرگە ئېرنشىىىپتۇ‪ ،‬ئائىپە ئۇقۇمىنى‬ ‫قانداشىپى مۇناسىىېەتتىال ئەمەس‪ ،‬سىىرداشىپى مۇناسىىېەتتىال تېپىپتۇ‪.‬‬ ‫رومىنىيىىىدە بېقىېالغىىان ئىككى يېتىن بىىالىنى ئوقۇتۇب چوڭ قىپىپتۇ‪.‬‬ ‫قايتا تو قىپماتتۇ‪ ،‬بىر نەچچە قېتىن سەۋدالى گىرداۋندنال يېنىپتۇ‪ ،‬بۇ‬ ‫ەرياندا ماراكەشىىتىكى تەكيەخانىدا تاقىغان كەمەش ھالقىنى قۇلىقىدنال‪،‬‬ ‫قۇياش شەكپىدنكى زەنجىرنى بوينىدنال ئالماتتۇ‪ .‬تەسەۋۋۇب ئۇنىج خۇل ‪-‬‬ ‫مىجەزر ۋە ھىايىاتىنىىج مەركىزر بوتتۇ‪ ،‬ئۆمرننى ئىشىىىى ئىمىانى ىغ ا ۋە‬ ‫باشىىىقىالرغا تايدنپى ئىنسىىىان بولۇشىىىقا ئاتاتتۇ‪ ،‬نەگىال بارسىىىا ھەر بىر‬ ‫مەنزنرندنال ئالالھنىج ئاالمەتپىرننى ئىزدەتتۇ‪.‬‬ ‫كېيىال‪ ،‬ئىككى يى‪ ،‬ئاۋۋا ‪ ،‬سىىاالمەتپىكى ناچارلىشىىىشىىقا باشىىالتتۇ‪.‬‬ ‫تۇرۇب‪-‬تۇرۇب ئېغىر چارچايدنغان بولۇب قاتتۇ‪ ،‬قولتۇقىنىج ئاسىىتىدا تەيدا‬ ‫بولغان ئىشىىشىىى بىر دەمدە ھەممىنى ئۆزگەرتىېتتىپتۇ‪ .‬ئەتسىىۇس‪ ،‬ئۇ بۇ‬ ‫كېسىەلنى كېچىكى‪ ،‬بايقاتتۇ‪ .‬ئۇ ئىشىشىى تېرە راكىنىج بىر تەرر بولغان‬ ‫مىىالىىال مىېىالنىوم كىېسىىىىىىپىى ئىىكەن‪ .‬دوخىتىۇرالر خىېىپىى ئىۇزاقىقىىچە ئىېىنىى‬ ‫دنياگنوز قويما ‪ ،‬ئۇنىج يامراش دەرنجىسىىىىنى بىپى ئەچەن قايتا‪-‬قايتا‬ ‫تەكشىەر تتۇ‪ .‬ئەڭ ئاخىردا تەكشىەر ش نەتىجىسىى چىققاندا مەلۇم بوتتۇكى‪،‬‬ ‫ئى چاتاقكەنئ مېالنوم ئى ئەزاالرغا تاراب‪ ،‬ىگەرنى قاتالب كېتىپتۇ‪.‬‬ ‫ئۇ چىاغىدا ئەزنز ‪ 52‬يىاشىىىىتىا ئىكەن‪ ،‬دوختۇرالر ئۇنىڭغىا ې‪ 55‬يىاشىىىىقىا‬ ‫بارالماسپىقىج مۇمكىال‪ ،‬شۇنىڭغا كۆرە تەييارلى قى‪،‬ې دەتتۇ‪.‬‬ ‫شىىۇنداق قىپى‪ ،‬ئۇ ھاياتىنىج تېخىمۇ مو سىىەھىپىپىرننى ئېچى‬ ‫ئەچەن ئىاتپىنىپتۇ‪ .‬ئۇنىىج تېخى كۆرنىدنغىان يەرلىرر بىار ئىىدر‪ ،‬شىىىىۇ ىا‬ ‫ىاھىانكەزدنپىكىنى توختىتىى‪ ،‬قويمىا بەلكى ھەر ۋاقىتتىكىىدننمۇ كۆب‬ ‫سىىىىەتەر قىپىپتۇ‪ .‬دۇنيىانىىج ھەر قىايسىىىىى ىايپىرنىدنكى ئىاالقىپىرنىدنال‬ ‫تايدنپىنى‪ ،،‬ئامېسىىىتىردامدا بىر سىىىوتىزم ۋەقپى قۇرۇتتۇ‪ .‬ھىندونېزنيە‪،‬‬ ‫تاكىسىتان‪ ،‬مىسىىردا سىوتى مۇزنكانتالر بىپەن كېچىپىك ئۆتكەز تتۇ‪ ،‬ھەتتا‬ ‫ئىسىىپانىيە ۋە كوردوۋادا يەھۇدر ۋە مۇسىىۇلمان دنندارالر بىپەن بىرلىشىىى‪،‬‬ ‫بىر تىالسىىىتىنكا چىقىرنپتۇ‪ .‬ماراكەشىىىكە قايتى‪ ،‬بېرن‪ ،‬سىىىوتىالر بىپەن‬ ‫تۇنجى قېتىن تونۇشىىىىقان تەكيەخانىنى زنيارە قىپىپتۇ‪ ،‬بابا سىىىىەمەدنىج‬ ‫‪354‬‬

‫تۇتراق بېشىىىىىغىا بېرنى‪ ،‬دۇئىا قىپىى‪ ،،‬ئۇزاق خىيىالغىا چۆكەتتۇ‪ ،‬ئۇنىىج ئۆز‬ ‫ھاياتىدا بۇرۇلۇش ياسىغانپىقىنى مىننەتدارلى بىپەن ئەسپەتتۇ‪.‬‬ ‫ئىىاخىردا‪ ،‬دائىن يىىازا دەب ئەتىگە كېچىكتەر ب كەلگەن رومىىانىمنى‬ ‫يېزنشىقا باشىپىدنن‪-،‬دتدر ئەزنز كۆزننى چىمچىقپىتى‪ ،‬قويۇب‪ -،‬بۇ خېپى‬ ‫بۇرۇنال تىالنپىغان ئىشىىن ئىدر‪ ،‬رومانىمغا ېئىشى شىەرندىتىې دەب ئىسىىن‬ ‫قويۇب‪ ،‬كونېترتقىا سىىىىېپىى‪ ،،‬ئىامېرنكىىدنكى بىر دا پى نەشىىىىرنيىاتقىا‬ ‫يولپىىىدنن‪ .‬كۆب نەرسىىىىىنى ئەمىىىد قىپمىىايتتىن‪ ،‬ئەممىىا ھەر خىىى‪،‬‬ ‫ئېھتىمىالپىقنى ئويالب قويغىانىىدنن‪ .‬بىر ھەتتىىدنال كېيىال بوسىىىىتونىدنال‬ ‫ناتونۇش بىر ئايالدنال قىزنقارلى ئېپخە تاتشۇرۇۋالدنن‪.‬‬ ‫ئېپال ئىختىيارسىز كەلەمسىرندر‪.‬‬ ‫__ شۇ كەندنال باشالب ھەممە ئى ئۆزگىرن‪ ،‬كەتتى‪-،‬دتدر ئەزنز‪.‬‬ ‫ئۆلەمگە تەييارلىنىېاتقان بىر ئىنسىان توسىاتتىال ئىشى ‪-‬سىەۋداغا د م‬ ‫چەشىكەن ئىنسىانغا ئايالنغانىدر؛ ايالشىتۇرۇب بولغان نەرسىىپىرننى قايتا‬ ‫كۆزدنال كەچەر شى كېرە ئىدر‪ .‬ئېتىقاد‪ ،‬ئىش ‪ ،‬ئارزۇ‪ ،‬ئۆلەم ۋەھىمىسى‪،‬‬ ‫ئەبەدنيپىىك ئىارزۇسىىىىى‪ ،‬ئىائىپە‪ ،‬ئىپپى ئۇۋا‪ ،‬ھەسىىىىرە ‪ ،‬سىىىىىائىادە ‪...‬‬ ‫دتگەندە ئۇقۇمالرنى يېڭىېاشىىىتىال ئويپىمىسىىىا بولمايتتى‪ .‬بەگەن ئۆلەب‬ ‫كېتىمەن دتسىمۇ‪ ،‬ئەمما دەرھا ئۆلەب كېتىشنى خالىمايتتى‪.‬‬ ‫ئۇ ئۆمرننىىج بۇ ئىاخىرقى ۋاقىتپىرننى «سىىىىوتى» سىىىىۆزنىدنكى «ئى»‬ ‫ھەرنپى بىپەن تونۇشىىىىۇش مەزگىپى دەب ئىاتىىدر‪ .‬بەلكى بۇ ئەڭ قىيىال‬ ‫مەزگىى‪ ،‬ئىىدر‪ ،‬چەنكى ئۇ ھېسىىىىىاب‪-‬كىتىابپىرنمنىىج ھەممىسىىىىىنى‬ ‫تەگەتتىن‪ ،‬مەنىېر ەھەتتە تىشىى‪ ،‬يېتىپدنن دەب ئويپىغان بۇ باسىقۇچتا‪،‬‬ ‫تۇنجى قېتىن ئىككىپىنىېاتاتتى‪.‬‬ ‫__ سىوتىپىقتا ئۆلەمدنال ئاۋۋا ئۆلەشىنى ئۆگەندنن‪ ،‬مەقامالردنال بىر‪-‬‬ ‫بىرلەب ھالقىدنن‪ ،‬بۇ يولنى قانداق چەشىەنگەن بولسىام شىۇ بويىچە ياشىاشىقا‬ ‫تىرنشىىىتىن‪.‬ھەممە ئىشىىىىمنى ھە قىپى‪ ،‬بولدۇم دەب يەرسىىىەم‪ ،‬سىىىەن‬ ‫ئاسىىماندنال چەشىىكەندە تەيدا بولدۇڭ‪ .‬تۇنجى خېتىڭدنال كېيىال ھەممە‬ ‫ئى شىۇنچىپىك تېز تەرەققىي قىپدنكى‪« ،‬ئېپال نېمە يازدنكىال» دەب ھەر‬ ‫كەنى قاراب ئولتۇرندنغان بولدۇم‪ .‬شىىىۇنداق قىپى‪ ،،‬تەتەن ھاياتىن سىىىا ا‬ ‫سىىۆزلەب بېرنشى ىمنى سىىاقالب تۇرغان بىر ھېكايە بولدر‪ ،‬شىىۇنداقال سىىېنى‬ ‫بەكرە چەشىىەنگىن كېپىېاتقانپىقىنى ھېر قىپدنن‪ ،‬سىىەن بىپەن كۆترە‬ ‫بىپپە ياشىىشىىن كېرە ئىدر‪ ،‬ئەمما ما ا بېرنپگەن ئۆمەر بە قىسىقىدە‬ ‫تۇيۇلدر‪ ،‬يەتمىدر‪ .‬شىىىىۇ تاتتا ئۆزەم تەسىىىىپىن بولغان ئالالھقا ئىسىىىىيان‬ ‫كۆتەر ش نۇقتىسىغا بېرن‪ ،‬قالدنن‪...‬‬ ‫‪355‬‬

‫كېسىىىىىپىڭىدنال‪ ...‬بىپپە غىالىى‪ ،‬كېپىمىز‪ -...‬دتىدر ئېپال‬ ‫__‬ ‫قايغۇلۇق تىچىرالب‪.‬‬ ‫__ يەنە ‪ 16‬ئا قالدر‪- ،‬دتدر ئەزنز‪ -،‬دوختۇرالر شىىىۇنداق دەۋاتىدۇ‪.‬‬ ‫بەلكىن خاتالىشىىېاتىدۇ‪ .‬بۇنى بىپمەيمەن‪ .‬مانا ھازنر كۆرگىنىڭدە ‪ ،‬سىا ا‬ ‫بېرەلەيىدنغىان بىردننبىر نەرسىىىىەم دە بىز يىاشىىىىىاۋاتقىان مۇشىىىىۇ تەيىاې‬ ‫ئەسىىىپىدنمۇ‪ ،‬بىركىن بىركىمگە بۇنىڭدنال باشىىىقىسىىىىنى ۋەدە قىاللمايدۇ‪.‬‬ ‫ئەمىمىىا دائىىن بىۇنىى ئىۇنىتىۇب قىىالىىمىىز‪ ،‬كىېىپەچەكىكە ئىىائىىىا تىىالنىالرنىى‬ ‫ئا پىغۇمىز كېپىدۇ‪.‬‬ ‫ئېپال بېشىىىىنى تۆۋەن سىىىېپى‪ ،‬تۇتىنىج ئۇچىغا قارندر‪ .‬ئوڭ تەرنپى‬ ‫ئۆر لەب چەشىىىىە دەۋاتقاندا سىىىىو تەرنپى تۇتۇب تۇرۇۋاتقاندە ‪ ،‬بىر يانغا‬ ‫قىيسىى‪ ،‬قالدر‪ .‬ئاندنال يىغالشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫__ يىغپىمىغىال‪ ،‬مەنمۇ سىىىېنىج مەن بىپەن بىپپە ئامېسىىىتېردامغا‬ ‫بېرنشىىڭنى ئارزۇ قىپىمەن‪ ،‬سىا ا شىەھىرنمنى كۆرسىىتىمەن‪ ،‬بىپپە اھان‬ ‫كېزنمىز‪ ،‬بىارالىغىان يېرنمىزگىچىپىىك بىارنمىز‪ .‬يېڭى ئىنسىىىىىانالر بىپەن‬ ‫تونۇشساق‪ ،‬ئالالھ ياراتقان كاتتا مۆ ىزنپەرنى بىپپە كۆرسە دەيمەن‪.‬‬ ‫ئېپال ئىىالىىدنغىىا تىىارقىراق‪ ،‬رە پىىىك ئويۇنچۇق قويۇلغىىان يىغال غۇ‬ ‫بالىدە ‪ ،‬يىغىسىنى دەرھا توختىتى‪ ،،‬بۇرنىنى تارتتىئ‬ ‫__ مەنمۇ‪...‬مەنمۇ‪ ...‬بە ئارزۇ قىپىمەن‪.‬‬ ‫__ سىىىىىا ىا بۇالرنى دتگەم كەلمىىدر‪ _،‬دتىدر ئەزنز‪ -،‬يېقىنچىپى‬ ‫قىپى ئەمەس‪ ،‬سىېنىج قولۇ نى تۇتۇشىمۇ ئېغىر كەلدر‪ .‬سىەن تۇرمۇشىنى‬ ‫دائىن كېپەچە خىيالپىرر ئەسىىتىگە قۇرنسىىەن‪ ،‬تىالن ۋە كەنتەرتىپپەرنى‬ ‫بېكىتىسەن‪ .‬سەندە بىر ئىنسانغا « بولدر‪ ،‬ھەممە ئىشىڭنى قويۇب مەن‬ ‫بىپەن ماڭ‪ ،‬ئەتە مەن يېنىڭدا يوق» دتيى بە تەس كەلدر‪.‬‬ ‫ئېپال بۇ گەتپەرنى ئىىا الب‪ ،‬ئۇ رتدىىالپىقنى ئەمىىدر كۆر ۋاتقىىانىىدە‬ ‫ىددنيپىشى‪ ،‬كەتتىئ‬ ‫__ ئىۇغىۇ شىىىىىۇنىىداق‪ ،‬لىېىكىىال ئىۆزە ىنىى نىېىمىشىىىىىقىىا بىۇنىىداق‬ ‫تاشىىپىېتتىدنغانپىقىڭنى چەشىىەنمەيېاتىمەن‪ .‬را كېسىىىپى بىپەن كەرەش‬ ‫قىپىسىىىىەن‪ ،‬مەن ئەچەن بولسىىىىىمۇ شىىىىۇنىداق قىپىسىىىىەن‪ ،‬بىز ئەچەن‬ ‫بولسىمۇ‪...‬‬ ‫__ تېخىمۇ ئۇزاق‪ ،‬سىىىاغالم ياشىىىاش ئەچەش قولۇمدنال كېپىشىىىىچە‬ ‫تىرنشىمەن‪ ،‬ئەمما را كېسىپى بىپەن كەرەش قىپمايمەن‪-،‬دتدر ئەزنز‪.‬‬ ‫__ چەشەنمەيېاتىمەن‪ ،‬ئۇزاقراق ياشىغۇڭ يوقمۇ ‪-‬دتدر ئېپال‪.‬‬

‫‪356‬‬

‫__ ئەلېەتتە ياشىىغۇم بار‪ ،‬ئەمما باشىقىچە ياشىىغۇم بار‪-،‬دتدر ئەزنز‪-،‬‬ ‫بىز ھەممە نەرسىىە بىپەن كەرەش قىپىېاتىمىز‪ ،‬تېررورلۇق‪ ،‬نامراتپى ‪ ،‬تۇ‬ ‫تىاخىالپىقى‪ ،‬ئەيىدنز‪ ،‬را ‪ ،‬تىارنخورلۇق‪ ،‬ھەتتىا سىىىىېمىزلىىك بىپەن كەرەش‬ ‫قىپىېاتىمىز‪ ...‬كەرەش قىپىشتىال باشقا ئۇسۇ يوقمۇ‬ ‫ئېپال ىپە بولۇب گەب ياندۇردرئ‬ ‫__ مەن سەندە سوتى ئەمەسې‬ ‫شىۇئان ئۇنىج كالپىسىىدا نۇرغۇن خىيا ۋە ئەسىپىمىپەر تەيدا بولدرئ‬ ‫دادنسىىىىىنىىج ئۆلەۋتپىشىىىىى تەتەيپىىدنال بىاش كۆتەر ب يەرەلمەسىىىىپىكى‪،‬‬ ‫قېقىپىى‪-،‬سىىىىوقۇلۇب ئۆتكەن بىالىپىقى‪ ،‬ۋنجىدان ئىازابى‪ ،‬گۇنىاھكىارلى‬ ‫تۇيغۇسىىىىى‪ ،‬بەختپىىك ئىائىپە قۇرۇش تىالنپىرر‪ ...‬مىانىا بۇ دەرتپەرنىىج‬ ‫ھەممىسى بىر دەمدە ئۇنىج كۆز ئالدنغا كېپىېالدر‪.‬‬ ‫__ سوتى ئەمەسپىكىڭنى بىپىمەن‪-،‬دتدر ئەزنز كەلەمسىرەب‪ -،‬سوتى‬ ‫بولمىسا مۇ بولىدۇ‪ ،‬سەن تەقە رۇمىدە شائىر بولسا ال بولدر‪.‬‬ ‫__ نېمە دتمەكچى ‪ -‬دەب سورندر ئېپال كۆزننى چىمچىقپىتى‪.،‬‬ ‫__ بىر چاغدا مەندنال‪ ،‬سەن شەمسمۇ دەب سورنغانىدنج‪ .‬بۇ گەب ما ا‬ ‫خوشىىىىياقىدۇ‪ ،‬ئەمما مەن شىىىىەمر بواللمايمەن‪ ،‬ئۇنىڭغا چامىن يەتمەيدۇ‪.‬‬ ‫ئەمما سىىەن رۇمى بوالاليسىىەن‪ ،‬ئىشىى ‪-‬مۇھەببە توال سىىۆزلىنى‪ ،‬قۇرۇق‬ ‫گەتكە ئايپىنى‪ ،‬قالدر‪ ،‬ئەمما سىىىەن بۇ مەۋ ۇتپۇقۇڭ ئارقىپى يېڭىدنال‬ ‫ئىش تەيدا قىالاليسەن‪.‬‬ ‫__ مەن شائىر ئەمەس‪-،‬دتدر ئېپال چەشكەن ئاھا دا‪.‬‬ ‫__ رۇمىمۇ شائىر ئەمەس ئىدر‪ ،‬ئەمما ئاخىر شۇنداق بولدر‪.‬‬ ‫__ بىپمەمسىىەن ئەزنز مەن ئۆ ئايالى‪ ،‬ئە بالىنىج ئانىسىىى‪ ،‬مېنى‬ ‫ئۇنداق ئاشۇرۇۋەتمە‪.‬‬ ‫__ ئۆزە گە ئىشىىەنمەيېاتىسىىەن‪ -،‬دتدر ئەزنز ئاۋازننى تەسىىپىتى‪-،،‬‬ ‫ھەممىمىز ئۆزنمىزنىج ئو ‪-‬خىيالىدنال ئىبارە ‪ .‬ئۆزنمىزنى ئۆزگەرتىشىكە‪،‬‬ ‫يېڭىالشىىقا اسىىارنتىمىز بارمۇ‪-‬يوق مۇھىمى شىىۇ‪ ،‬ئەگەر بۇ مۇھەببەتكە‬ ‫ئىشىەنسىە يولىمىزنى داۋامالشىتۇرااليمىز‪ ،‬ئاخىرقى كەنپەردە كونياغا بىپپە‬ ‫بارنمىز‪ ،‬مەن شۇ يەرگە دەتنە قىپىنسام دەيمەن‪.‬‬ ‫__ بۇنداق گەب قىپما‪-،‬دتدر ئېپال‪.‬‬ ‫ئەزنز بېشىىنى ئەگدر‪ ،‬چىرايىدا باشىقىچە ئاالمە تەيدا بولدر‪ ،‬ئوبدان‬ ‫ئويپىنى‪ ،‬ئاندنال سۆزننى تامامپىدرئ‬

‫‪357‬‬

‫__ بەلكىن بۇ يەردنال چىقىىى‪ ،‬ئۆيە گە بېرنپال بۇ تەكپىپنى ئۇنتۇب‬ ‫كېتەرسىىىەن‪ ،‬ئۆيەڭ ۋە بالىپىرنج ئەچەن ياشىىىارسىىىەن‪ .‬ئەمما مەن سىىىېنى‬ ‫داۋامپى ياخشى كۆرنمەن‪.‬‬ ‫ھاراقكەش سۇاليمان‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫بېشىىىىىمنى شىىىىىرەگە قويۇب ئۇخالب قىاتتىمەن‪ ،‬قىابىاھەتپىىك چەش‬ ‫كۆر ۋاتىاتتىن‪ .‬بىر يوغىان تۆگە غەزەبپىنىى‪ ،‬مېنى كوچىىدا قوغالۋاتىاتتى‪ .‬بۇ‬ ‫مەخپۇقنىىج قىانىداق ئىاچچىقىنى كەلتەر ب قويغىانىدنمەن دەب ېنىمنىىج‬ ‫بارنچە قاچتىن‪ ،‬دۇكانالرنى ئۆر ب تاشىىىىالب‪ ،‬مېېە‪-‬چىېنپەرنى دەسىىىىسىىىىەب‬ ‫ئېزن‪ ،،‬مىج تەسپىكتە ئارا يولغا كىرنېالدنن‪ .‬ئەمما بۇ خالتا كوچا ئىكەن‪،‬‬ ‫ئۇ يەردە يوغىان بىر توخۇمنى كۆرد م‪ ،‬شىىىىۇ چىاغىدا بۇ تۇخۇم يېرنپىى‪،،‬‬ ‫ئىچىدنال ناھايىتى سىىە قۇش بالىسىىى ئۇچۇب چىقتى‪ .‬بۇ يەردنال كېتە‬ ‫دەب تۇراتتىن‪ ،‬ئىاسىىىىمىانىدا تۇيۇقسىىىىىز ئىانىا قۇش تەيىدا بولۇب‪ ،‬بىاالمنىىج‬ ‫سىىىەتپىكىگە سىىىەن سىىىەۋەبچى دەۋاتقاندە ما ا ئۆتكەر كۆزلىرننى تىكتى؛‬ ‫خەنجەردە تەنجىسىىنى ئېچى‪ ،‬ما ا ئېتىال دەب تۇراتتى‪ ،‬قورقۇب تەرلەب‬ ‫ئويغىنى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫قارنسىىام‪ ،‬مەيخانىدا‪ ،‬دترنزننىج يېنىدنكى شىىىرەدە ئۇخالب قاتتىمەن‪،‬‬ ‫ئىىاغزنن داتپىشىىىىىىى‪ ،‬كەتكەن مىقنى يىىالىغىىانىىدە تەمسىىىىىز بولۇب‪،‬‬ ‫ئۇسىسىۇزلۇقتىال تىپىن تا پىيىمغا چاتپىشىى‪ ،‬قالغانىدر‪ .‬قوتا دتسىەممۇ‬ ‫قولۇمنى مىىدنرلىتىالمىىدنن‪ ،‬مۇشىىىىۇ تېتى يېتىى‪ ،‬مەيخىانىنىىج تونۇش‬ ‫ئاۋازلىرننى ئا الشقا باشپىدنن‪.‬‬ ‫شىىىۇ ئەسىىىنادا ياندنكى شىىىىرەدنال كېپىېاتقان تىچىرالشىىىالرغا قۇالق‬ ‫سىىىىىالىدنن‪ ،‬ئۇ يەردە قىزغىال تىاالش‪-‬تىارتى داۋام قىپىېاتىاتتى‪ ،‬ئىانىدنال ئۇ‬ ‫يەردنال قورقۇنچپۇق بىر سۆزنى ئا الب قالدننئ ىنايە ‪.‬‬ ‫بۇالر سىىىۆزلەب قالغان مەسىىىتپەر دەب ئويالب باشىىىتا كارنن بولمىدر‪،‬‬ ‫مەيخىانىىدا ھەر خىى‪ ،‬تىارا الر بوالتتى‪ ،‬ھەر كىن ئىاغزنغىا كەلگەننى ۆيپەب‬ ‫باقاتتى‪ .‬ئەمما بۇ ئادەمپەرنىج تارا پىشىىىىشىىىى ئۇنىڭغا ئوخشىىىىمايتتى‪.‬‬ ‫ئۇالرنىج ئەسىىىتايىدن‪ ،‬تارا پىشىىىىېاتقانپىقىنى ھېر قىپى‪ ،،‬بەدەنپىرنن‬ ‫تىكەنپىشىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئەمما ئاسىىاسىىپىقى‪ ،‬ئۇالرنىج كىمنى ئۆلتەرمەكچى‬ ‫بولۇۋاتقىنىنى ئا الب چۆچەب كەتتىنئ شەمر تەبرنزرې‬

‫‪358‬‬

‫ئۇالر ئورنىىىدنال قوتقىچە ئۇخپىغىىان بولۇب يېتىېالىىدنن‪ .‬ئۇالر كەتكەن‬ ‫ھىامىان ئورنۇمىدنال چىاچراب تۇرۇب «خرنسىىىىتوس‪ ،‬بۇ يىاققىا كە ې تېز بو ې»‬ ‫دەب ۋاقىرندنن‪.‬‬ ‫__ يەنە نېمە بولدر سىىۇاليمان ‪ -‬دەب يەگەر ب كەلدر خرنسىىتوس‪-،‬‬ ‫بىرەر ئى بولدنمۇ‬ ‫ئەممىا گەتپەر بوغۇزۇمغىا كەتپىشىىىىىى‪ ،‬قىالىدر‪ ،‬ھېچنېمە دتيەلمىىدنن‪.‬‬ ‫تۇرۇتال ھەممە ئادەمدنال گۇمانپىنىشىقا باشىپىدنن‪ ،‬شىەمسىكە توزاق قۇرغانالر‬ ‫ئىچىدە بۇالرمۇ بولسىىىچۇ ھەممىسىىى سىىەيقەسىىتكە قاتناشىىقان بولۇشىىىمۇ‬ ‫مۇمكىال‪ .‬ئاغزنمنى يۇمۇب‪ ،‬كۆز منى چوڭ ئېچىشىن كېرە ئىدر‪.‬‬ ‫__ ھې ئى يوقې قورسىاق ئاچتى‪-،‬دتدنن‪ -،‬ئۆتكە‪-‬زاسىە شىورتىسىى‬ ‫كەلتەر‪ ،‬سامساقنى ى سالسۇن‪ ،‬مەستپىكتىال يېشىپىشىن كېرە ‪.‬‬ ‫خرنسىىىىتوس مىا ىا ئە ەبپىنىى‪ ،‬قىاراب قويىدر‪ ،‬ئەممىا بۇنىداق غەلىتە‬ ‫ئىشىىىىپىرنمغ ا كۆنەب كەتكەچكە ھېچنېمە دتمىىدر‪ .‬بىر قىانچە مىنۇتتىال‬ ‫ى‬ ‫كېيىال ھورر چىقى‪ ،‬تۇرغان بىر قاچا شىىىىورتىنى ئالدنمغا قويدر‪ ،‬ئاغزنن‬ ‫كۆيگەنگە قارنما ئالدنراب ئىچتىن‪ ،‬مەسىىتپىكىن يېشىىىپگەندە شىىەمسىىنى‬ ‫ئاگاھالندۇرۇش ئەچەن كوچىغا تىقىراب چىقى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫باشىتا رۇمىنىج ئۆيىگە بارسىام‪ ،‬شىەمر يوقكەن‪ ،‬ئاندنال امە‪ ،‬مەدرنر‪،‬‬ ‫چىايخىانىا‪ ،‬نىاۋايخىانىا‪ ،‬ھىاممىامالرغىا قىاراب بىاقتىن‪ .‬ھەنەرۋەنپەر كوچىسىىىىىىدنكى‬ ‫يوقپى دنن‪ ،‬ھەتتىا شىىىىەمر سىىىىېھىر‬ ‫ى‬ ‫ھەر بىر دۇكىان‪ ،‬ئىامبىار ۋە قىازنىاقالرنى‬ ‫ئىشىىىىپىتى ‪ ،‬تىىا ئىىاچقۇزۇش ئەچەن كەلىىدنمىكىال دەب خىىارابىپىكتە‬ ‫ياشىىىايدنغان يەز ئەلپىك ياشىىىپى سىىىىگان ئەر‪-‬ئايالنىج يېنىغا باردنن‪،‬‬ ‫ھەممە يەرنى ئىزدندنن‪ ،‬كىشىىپەردنال سىوراب باقتىن‪ .‬ئىچىمگە بىر قورقۇن‬ ‫كىرنېالىىدر‪ ،‬مەن كېچىكىىى‪ ،‬قېپىىى‪ ،،‬ئۇنى ئىىالپىقىىاچىىان ئۆلتەر ۋەتكەن‬ ‫بولسىچۇ‬ ‫بىر نەچچە سىىائەتتىال كېيىال ھارغىال‪ ،‬تەرنشىىان ھالدا يەنە مەيخانىغا‬ ‫قاراب ما دنن‪ ،‬بىر دوقمۇشتىال بۇرۇلۇتال شەمر بىپەن دوقۇرۇشۇب قالدنن‪.‬‬ ‫__ ھو ‪ ،‬كىمۇ بۇ‪ ،‬مەرھابا سىىۇاليمان‪ ،‬نەگە ما دنج بۇنچە ئالدنراب ‪-‬‬ ‫دتدر شەمر گەب ئېتى‪.،‬‬ ‫__ شىىىەكرر ئالالھ‪ ،‬ئاخىر سىىىېنى تاتتىنې ھايا تۇرۇتسىىىەنې ئالالھقا‬ ‫مىج شەكررې‪ -‬دتدنن‪-‬دە‪ ،‬ئۆزەمنى تۇتۇۋااللما ئۇنى قۇچاقپىدنن‪.‬‬ ‫شىىىىەمر مەندنال ئا رنغان ھامان قاقاخالب كەلەۋەتتى‪ ،‬كەيپى ايىدا‬ ‫ئىدرئ‬ ‫__ ئەلېەتتە ھايا تۇرنمەن‪-‬دەې ياكى مېنى ئەرۋاھ دەب قالدنڭمۇ‬ ‫‪359‬‬

‫زورنغا كەلەمسىرندنن‪.‬‬ ‫شەمسنىج كۆزلىرندە شەبھە تەيدا بولدرئ‬ ‫__ بۇرادنرنن‪ ،‬نېمە بولدر ئىشالر ايىدنمۇ‬ ‫دتمىن كېسىىىىپدر‪ ،‬ما ا ئىشىىىەنمە قالسىىىىچۇ ياكى مېنى مەسىىىا‪،‬‬ ‫قااليمىقان خىيا سىەرندۇ دەب ئويالب قالسىىچۇ بەلكى شىۇنداق بوالتتى‪.‬‬ ‫ھەتتىا مەنمۇ ئويپىغىانپىرنمنىىج توغرنپىقىىدنال گۇمىانپىنىېاتىاتتىن‪ ،‬ئىاخىر‬ ‫ئۇ گەتنى دتيى قارارنغا كەلدنن‪.‬‬ ‫__ ئىۇالر سىىىىېىنىى ئىۆلىتىەرمەكىچىى‪-،‬دتىىدنىن‪-،‬كىىن ئىىكەنىپىىكىپىىرنىنىى‬ ‫بىپمەيمەن‪ .‬ئۇخالۋاتاتتىن‪ ،‬ئەمما بۇ چەشىەم ئەمەس‪ .‬ئۇ ئىشىنى چەشىەمدە‬ ‫كۆرمىىىدنن‪ .‬مەسىىىىتمۇ ئەمەس ئىىىدنن‪ ،‬بىر نەچچە قەدەھ ئىچىپال ئو ىىدا‬ ‫چەشەتتىمەن‪ ،‬ئەمما‪...‬‬ ‫شەمر قولىنى مەرەمگە قويدرئ‬ ‫__ ئۆزە نى بېسىىىىېا سىىىۇاليمان‪ ،‬كۆ پە نى چەشىىىەندنن‪ ،‬ئۇنىڭدنال‬ ‫ئەنسىرنمە‪.‬‬ ‫__ راسىىىىا چەشىىىىەندنڭمۇ ‪ -‬دەب سىىىىورندنن ھەيرانپى بىپەن‪ ،‬مەن‬ ‫ېنىمدا ئۆزەمنى چەشەنمەيېاتسام ئۇ نېمىنى چەشەنگەندۇ‬ ‫__ شۇنداق‪ ،‬ئەمدر مەيخانىگە قايا‪ ،‬مەندنال غەم قىپما‪.‬‬ ‫__ يىىاق‪ ،‬يىىاقې مەن ھىېىچىنەگە بىىارمىىايىمەن‪ ،‬سىىىىەنىمىۇ ھىېىچىنەگە‬ ‫كەتمەيسىىىىەن‪ -،‬دتىدنن ئۇنىىج گېپىنى ئىا پىمىا ‪ -،‬مىا ىا قىارا‪ ،‬بۇ گۇيالر‬ ‫چاقچاق قىپمايېاتىدۇ‪ ،‬ئۆزە گە تەخەس بو ‪ .‬رۇمىنىج ئۆيىگە بارما‪ ،‬چەنكى‬ ‫ئۇالر باشتا شۇ يەرگە بارندۇ‪.‬‬ ‫شەمر ىمى‪ ،‬كەتتى‪.‬‬ ‫__ مېنىج ئۆيەمگە كە ‪ ،‬ئۆ كىچىك‪ ،‬بىر ئاز سىىىقىپى‪ ،‬قالىسىىەن‪،‬‬ ‫ئەمما مەيپى دتسەڭ كە ‪ ،‬كېتىمەن دتگىچە تۇرۇب قا ‪.‬‬ ‫__ رەھمە ‪ ،‬مېنى خىجى‪ ،‬قىپىېاتىسىىىىەن‪-،‬دتدر شىىىىەمر‪ -،‬ئەمما‬ ‫ھەممە ئى ئالالھنىج ئىرادنسى بىپەن بولىدۇ‪ .‬بۇمۇ نىزامالردنال بىرر‪.‬‬ ‫ئوتتۇر ئەالتىنچى ىزام‪ :‬ھىيلە‪ -‬مىكىردلك ئە سەەە ەەىرل ە ئەگەر بىر كىم‬ ‫سەاڭا توراق قۇرۇپ‪ ،‬رليا كەقەلىك قىل اقچى بولسەا‪ ،‬ئالالھ ۇ ئۇ‪،‬رغا توراق‬ ‫قۇرلدۇ كىشىگە ئورا كولىغا الر بۇ ئورلغا ئ ر چۈقىدۇ بۇ قا ۇ ىيەە بىرگە‬ ‫بىر ىزامى بويىچە ماڭىدۇ بىر رەررە ياۈش ەەىلىق قىلس ەەاڭ ئۇ ىئ مۇكا اتىنى‬ ‫ك رلسەە ەەەن‪ ،‬بىر رەررە ياما لىق قىلسەە ەەاڭ ئۇ ىئ جاراسەە ەەىنى تارتىسەە ەەەن‬ ‫ئالالھنىئ بۇيرۇقىسىز قىل تەۋرل ەيدۇ‪ ،‬سەن ەقەە مۇقۇ ىدغا ئىشەن!‬

‫‪360‬‬

‫شىىەمر بۇنى دەب بولۇب ما ا قاراب كۆزننى قىسىىى‪ ،‬قويدر ۋە مېنى‬ ‫قۇچىاقپى در‪ .‬مەن بىپەن ۋنىدالىشىىىىىېاتقىانىدە قىالتتى‪ ،‬ئۇنى توسىىىىۇب‬ ‫ى‬ ‫قااللمىدنن‪.‬‬ ‫ئۇ كەينىگە بۇرۇلۇب‪ ،‬رۇمىنىىج ئۆيىگە بىارنىدنغىان تىاتقىاقپى كوچىغىا‬ ‫كىرنى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ئىارقىسىىىىىىدنال قىاراب قىالىدنن‪ .‬بەدننىمگە غەلىتە تىترە‬ ‫ئوالشىىىتى‪ .‬مەن‪ ،‬كونيالى ھاراقكەش سىىىۇاليمان نەچچە كەن ئاغزنمغا بىر‬ ‫تېمىن ھاراق ئالما تۇرۇب مەسىىا بولۇب كەتكەندە ‪ ،‬دنر‪-‬دنر تىترەشىىكە‬ ‫باشپىدنن‪.‬‬ ‫قاتىل‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-12‬ئاينىڭ ‪-8‬كۈنى‪ ،‬پەيشەنبە‬ ‫ئۇالرغا‪ ،‬مېنىج بىپەن بىپپە بارما الر‪ ،‬دتدنن‪ .‬خېرندارلىرنن ئىشىمغا‬ ‫ئىارنپىشىىىىىېالسىىىىىا دنققىتىن بوزۇلىىدۇ دەب ئۇالرنى قورقۇتتۇم‪ .‬ئەممىا ئۇالر‬ ‫اھىپپى قىپى‪ ،‬تۇرۇۋالدر‪« .‬بۇ دەرۋنشىىنى سىىەن بىپمەيسىىەن‪ ،‬ئۇنىج‬ ‫ئىىاالھىىىدە ئىقتىىىدارلىرر بىىار‪ ،‬ئۇنىىىج ئۆلگىنىنى ئۆز كۆزنمىز بىپەن‬ ‫كۆرمىسە بولمايدۇ‪ ،‬بولمىسا بۇ ئىشنى قىپمايمىز» دتيىشتى‪.‬‬ ‫__ بوتتۇ ئەمىسىىە‪-،‬دتدنن تەسىىكويغا چەشىىەب‪-،‬ئەمما مەن ئىشىىىمنى‬ ‫تەگەتكىچە كۆز مگە كۆر نمە الر‪.‬‬ ‫ئۇالر بېشىىىىىنى لىڭشىىىىىتتى‪ ،‬بۇالر ەمدىي ئە كىشىىىىى بولۇب‪،‬‬ ‫ئىككىسىنى تۇنجى قېتىن كۆر شكەندە كۆرگەن‪ ،‬ئەچىنچىسىنىج ئاۋازندنال‬ ‫ئۇنىڭمۇ شىىۇ ئىككىسىىىدەكال ياش ۋە سىىەترا ئىكەنپىكىنى ھېر قىپدنن‪.‬‬ ‫مېنى تونۇۋالمىسۇن دتگەندە ‪ ،‬ھەممىسى يەزنگە قارا رەخا ئورنېالغانىدر‪.‬‬ ‫قارا غۇ چەشىىكەندنال كېيىال رۇمىنىج ئۆيىگە باردنن‪ ،‬كېسىىە تامدنال‬ ‫ئارتىپى‪ ،‬ھويپىغا چەشىەب‪ ،‬چىتالقنىج ئارقىسىىغا يوشىۇرۇندۇم‪ .‬ئۇالر ما ا‬ ‫باشىىىتىال ئەسىىىكەرتى‪ ،‬قويغانىدرئ شىىىەمر ھەر كەنى كېچىسىىىى تاھارە‬ ‫ئېپىشىىىىتىال ئىاۋۋا چوقۇم ھويپىغىا كېپىى‪ ،،‬تەتەككۇر دەريىاسىىىىىغىا غەرق‬ ‫بولىمى ‪ .‬مەن تەقە ئۇنى ساقالب تۇرسامال بولىدنكەن‪.‬‬ ‫توسىىىاتتىال سىىىوغۇق شىىىاما چىقتى‪ ،‬قىزن ئى ې بۇ ئايدا بۇنداق‬ ‫شىىاما چىقمايتتى‪ .‬قولۇمدنكى قىپى ئېغىرلىشىىىشىىقا باشىىپىدر‪ ،‬قىپى‬ ‫دەسىىىتىسىىىىگە قۇيۇلغان مار انالر مۇزدە سىىىوغۇق ئىدر‪ .‬ھەر ئېھتىمالغا‬ ‫قارشى قوينۇمغا غىالتپى خەنجەر سېپىېالغانىدنن‪.‬‬

‫‪361‬‬

‫ئىاسىىىىمىانىدنكى ئىا غۇۋا يورۇب تۇراتتى‪ ،‬يىراقتىا بىر يەردە كېچىىدە‬ ‫ھەرنكەتپىنىىدنغىان ھىايېانالر ھۇۋلىىدر‪ ،‬بۇ سىىىىىرلى ‪ ،‬شىىىىۇم ئىاۋازالر‬ ‫كەيپىمنى ئۇچۇردر‪ .‬شىۇئان غەلىتە بولۇب قالدنن‪ ،‬ھەممە ئىشىنى تاشىالب‬ ‫بۇ نەس باسقان ايدنال كەتسەم بولغۇدە دەب ئويپىدنن‪.‬‬ ‫ئەممىىا كەتمىىىدنن‪ .‬ئىىارنىىدنال خېپى ۋاقىىىا ئۆتتى‪ ،‬كۆز مگە ئۇيقۇ‬ ‫ياماشىتى‪ ،‬توختىما ئەسىنەشىكە باشىپىدنن‪ .‬سىوغۇق شىاما كەچەيگەنسىېرر‬ ‫كىالالمغىا كۆ ەلسىىىىىز خىيىالالر كىرنېالىدر‪ .‬مەن ئۆلتەرگەن ئىادەمپەرنىىج‬ ‫چىرايى بېشىىىىىمىدا تىاب يەۋاتقىان قوزغۇنالردە ھىالقىا بولۇب ئىايپىنىشىىىىقىا‬ ‫بىاشىىىىپىىدر‪ .‬ئۆزەمگە نېمە بولۇۋاتقىنىنى بىپەلمىىدنن‪ ،‬رەھىمسىىىىىزلىكى‬ ‫بىپەن داڭ چىقارغان ئادەم ئىدنن‪ ،‬ئاسىىانپىقچە ھودۇقۇب كەتمەيتتىن‪ ،‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،،‬ئۆز ئۆتمەشىنى ئەسپەب ئولتۇرندنغانالردنال ئەمەستىن‪ .‬كەيپىياتىن‬ ‫ايىغا چەشىىىىسىىىىەن دەب بوش ئىسىىىىقىرتتىن‪ ،‬ئەمما بۇمۇ كار قىپمىغاندا‬ ‫ئۆينىج ئارقا ئىشىكىگە قاراب تىچىرلىدننئ‬ ‫__ چىقە شەمر‪ ،‬مېنى بە ساقالتتىج‪ ،‬چى ئەمدر ھويپىغاې‬ ‫خۇددر مەن تىپىگەنىدە ‪ ،‬بىردننال يىامغۇر يېغىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬يىاغقىانىدنمۇ‬ ‫چىپەكپەب سىۇ قويغاندە قاتتى ياغدنكى‪ ،‬كوچىالر كۆزنى يۇمۇب ئاچقىچە‬ ‫دەريا بولدر‪ .‬تىزنمغىچە اليغا چۆكتەم‪ ،‬ھەممە يېرنن ھۆ بولۇب كەتتى‪.‬‬ ‫__ ۋا كاساتە ې ۋا كاساتە ې‪-‬دتدنن ىپە بولۇب‪.‬‬ ‫ۋاقىا تەقە ئۆتمىدر‪ ،‬يامغۇر يا توختىمىدر‪ ،‬بۇ ئىشىىتىال ئەمدر ۋاز‬ ‫كېچە دەب تۇراتتىن‪ ،‬بىر شىىىىەتىنى ئىا الب قىالىدنن‪ .‬ھويپىىدا بىرر بىار‬ ‫ئىدر‪ .‬تامنىج تەۋنگە مۆكەب قارنسىىىام‪ ،‬شىىىەمسىىىنىج نەق ئۆزر‪ .‬قەندن‪،‬‬ ‫كۆتەر ب‪ ،‬ما ا ئۇدۇ قاراب كەلدر‪ ،‬بىر نەچچە قەدەم مېڭى‪ ،‬توختىدر‪.‬‬ ‫__ نېمانچە گەزە كېچە بۇ‪ ،‬شىىىۇنداققۇ ‪ -‬دتدر ئۇ گەب سىىىوراب‪ .‬بۇ‬ ‫ئىادەم ئۆزنگە ئۆزر گەب قىپىېاتىامىدۇ يىاكى يېنىىدا بىرسىىىىى بىارمۇ كىالالم‬ ‫ئېپىشىىى‪ ،‬كەتتى‪ .‬ياكى مەن بىپەن تارا پىشىىىېاتامدۇ بۇ يەردنپىكىمنى‬ ‫بىپى‪ ،‬قالغانمىدۇ شىۇ ئەسىنادا بىر نەرسىىنى كۆر ب ھەيران قالدننئ بۇنچە‬ ‫كەچپە شىىىامالدا‪ ،‬شىىىاقىراب يېغىېاتقان يامغۇردا ئۇنىج قولىدنكى شىىىام‬ ‫نېمىشقا ئۆچەب قالمايدۇ تەتەن بەدننىن تىترەب كەتتى‪.‬‬ ‫شىىەمسىىكە ئائىا ئەتسىىانىپەر كالالمغا كەلدر‪ ،‬كىشىىىپەر ئۇنى ئۇسىىتا‬ ‫داخان‪ ،‬سىېھرنگەر دەب يەرەتتى‪ .‬ئىپگىرر بۇنداق گەتپەرگە ئىشىەنمەيتتىن‪،‬‬ ‫ئەممىا ھىازنر ئۇنىىج بۇ يىامغۇردا كۆيەۋاتقىان شىىىىىامنى كۆتەر ۋالغىانپىقىنى‬ ‫كۆر ب‪ ،‬تۇتۇمدا ان قالمىدر‪.‬‬

‫‪362‬‬

‫__ يىپالر ئىاۋۋا تەبرنزدە ئەبۇ بەكرر ئىسىىىىىمپىىك بىر ئۇسىىىىتىازنن‬ ‫بولىدنغان‪ -،‬دتدر شىىەمر‪-،‬ئېسىىى‪ ،‬زا ئىدر‪ ،‬ما ا ھەر ئىشىىنىج بىر‬ ‫ۋاقتى بولىدنغانپىقىنى بىپد رگەن‪ .‬بۇمۇ ئاخىرقى نىزامالردنال بىرر‪.‬‬ ‫ئۇ قايسىىىى نىزامالرنىج گېپىنى قىپىېاتىدۇ‪ ،‬ياكى چەشىىىىنىكسىىىىز‬ ‫تارا الر بىپەن مېنى قورقۇتىمەن دەۋاتامدۇ بىر قارارغا كېپىشىىىىىن كېرە‬ ‫ئىىدر‪ .‬يىا تىامنىىج تەۋنىدنال ئېتىپىى‪ ،‬بېرنى‪ ،‬قىپى ئۇراتتىن يىاكى بۇ يەردە‬ ‫يوشىۇرۇنۇب مۇۋاتى تەيتنى كەتەب تۇراتتىن‪ .‬ئەمما شىەمر زادنال ئارقىسىىغا‬ ‫بۇرۇلمىىدر‪ ،‬يەنە كېپىى‪ ،،‬ئۇ مېنىىج بۇ يەردنپىكىمنى بىپگەن بولسىىىىىا‪،‬‬ ‫نېمىشقا يوشۇرۇنۇب يەرە‬ ‫مەن بىر قىارارغىا كېپىى‪ ،‬بولغىچە‪ ،‬بىاغ تېمىنىىج تەۋنىدە كۆلە گىپەر‬ ‫تەيدا بولدر‪ ،‬سىانىسىام ئالتە كىشىىكەن‪ .‬مېنى نېمىشىقا شىەمسىنى تېخىچە‬ ‫ئۆلتەرمەيدۇ دەب ئويالب ياردەمگە كەلگەن بولسىىا كېرە ‪ .‬بۇ چاغدا شىىەمر‬ ‫ھېچنېمىنى تۇيمىغاندە سۆزننى داۋامالشتۇردرئ‬ ‫ئوتتۇر يەتتىنىى ىزام‪ :‬ەرۋەردلگەار قىلنى قىرل ەا يەارلەدلغەان چىۋەر‬ ‫س ەەائەتچىدۇر ئۇ ىئ ۋاقتى ق ەەۇ قەدەر توغرلكى‪ ،‬ئۇ ىئ س ەەايىس ەەىدە ھ ەم ە‬ ‫ئالدلغا ياكى بىر سەەەەېكو‬ ‫ئىش دەل ۋاقتىدا يۈر بېرلدۇ‪ ،‬بىر سەەەەېكو‬ ‫كەينىگە س ەەۈرپل ەيدۇ ھەر بىر ئىنسەا نىئ ئاق ەەىق بولىدلغان ۋە ئ لىدلغان‬ ‫ۋاقتى بولىدۇ‬ ‫بىىۇ چىىاغىىدا بىىۇ دەرۋنشىىىىىىنىىىج بىىايىىاتىىىال بىىېىىرر مەن بىىىپەن‬ ‫تارا پىشىىېاتقانپىقىنى بىپدنن‪ .‬ئۇ مېنىج بۇ يەردنپىكىمنى بىپەتتى‪ ،‬يەنە‬ ‫كېپى‪ ،،‬ھويپىغا چىقىشىتىال بۇرۇنال بىپەتتى‪ .‬يەرنكىن د تەلدەب سىوقۇشىقا‬ ‫باشىىپىدر‪ .‬ئەمدر يوشىىۇرۇنۇشىىنىج ئورنى قالمىغانىدر‪ ،‬ئورنۇمدنال قوتۇب‬ ‫ئۇنىىج ئىالىدنغىا كەلىدنن‪ ،‬قىاتىى‪ ،‬بىپەن مەقتۇ دەرقەمىدە تۇرۇشىىىىتۇق‪ .‬بۇ‬ ‫ھىالەتنىىج شىىىىۇنچە قورقۇنچپۇق بولۇشىىىىىغىا قىارنمىا ئەتراتتىا نىاھىايىتى‬ ‫ئارامبەخ كەيپىيا بار ئىدر‪ .‬يامغۇر دەسىىىىپەتتە تۇيۇقسىىىىىز ياغقاندە ‪،‬‬ ‫ئەمدر تۇيۇقسىز توختىدر‪ ،‬ئەتراب سەكەتكە چۆمدر‪.‬‬ ‫قىپىچىمنى چىقىرنىى‪ ،‬تەتەن كەچەم بىپەن شىىىىىپتىىىدنن‪ .‬دەرۋن‬ ‫شىۇنچىپىك چاققان‪ ،‬تەمكىال ھالدا ئۆزننى قاچۇرنېندر‪ ،‬ھۇدۇقۇب كەتتىن‪.‬‬ ‫بىر نەچچە قېتىن قىپى شىىىىىپتىىدنن‪ ،‬يەنە شىىىىۇنىداق بولىدر‪ .‬ئىانىدنال بۇ‬ ‫قارا غۇلۇقتا توسىىاتتىال تاتپاراقچىپى بولۇب كەتتى؛ مەن نېمە بولدنكىال‬ ‫دەب بولغىچە‪ ،‬تىام تەۋنىدنكى ئىالتە ئىادەم كىالتە ‪ ،‬توقمىاقپىرر بىپەن ئۆزئىارا‬ ‫سوقۇشۇب كەتتى‪ ،‬كىن كىمنى ئۇرۇۋاتىدۇ‪ ،‬بىپەلمىدنن‪ ،‬توقماقالر سۇندر‪.‬‬

‫‪363‬‬

‫بىر چەتتە قىاراب تۇرۇب قىالىدنن‪ ،‬ىنىايە ئۆتكەز ۋاتقىانىدا ھېچقىاچىان‬ ‫سىىىىرتتىال قاراب تۇرمايتتىن‪ .‬ئۇ گۇيالرغا ئاچچىقىن كەلدر‪ ،‬شىىىەمسىىىنى‬ ‫تاشالب‪ ،‬ئۇالرنىج قېشىغا بېرن‪ ،‬ئۇرۇب كەتكەدە بولدۇم‪.‬‬ ‫شۇ چاغدا ئۇالردنال بىرسى ۋاقىراشقا باشپىدرئ‬ ‫__ قۇتقۇزۇ الرې چىىاكىىا كىىافىىا‪ ،‬دەرھىىا يىىاردەم قىىى‪ ،،‬بولمىسىىىىىىا‬ ‫ھەممىمىزنى ئۆلتەرندۇ‪.‬‬ ‫بۇ چاغدا بىر قارارغا كەلدنن‪ ،‬ئاۋۋا دەرۋنشىنى تۇتۇب‪ ،‬ئاندنال ئۇالرنىج‬ ‫ھېسىىىىىابىنى بەرمەكچى بولۇب‪ ،‬ئىالىدنمغىا ئېتىپىدنن‪ ،‬ئۇالر مەنىدنال مەدە‬ ‫ئېپى‪ ،‬ھۇ ۇمغا ئۆتتى‪ .‬ئالتە ئادەم بىر بولۇب شىەمسىنى يەرگە يىقىتتۇق‪،‬‬ ‫خەنجىرنمنى سىىىىۇغۇرۇتال ئۇنىىىج يەرنكىگە تىقىېەتتىن‪ ،‬ئۇ قىىاتتى بىر‬ ‫چىقىرندر‪ ،‬بەلكىن بۇ تەريادر شىىەھەرنىج ھەممە يېرنگە ئا الندر‪ .‬ئاندنال‬ ‫ئېغىر تىنى‪ ،‬ىن بولدر‪.‬‬ ‫ئۇنىىج ەسىىىىىتىنى كۆتەردۇق‪ ،‬قىزن ئى ‪ ،‬ئۇنىىج بەدننى قۇرۇق‬ ‫تەمەچتە ‪ ،‬قىاق بولۇب كەتكەن مېېنىدە شىىىىۇنچە يە گىى‪ ،‬ئىىدر‪ .‬ئىانىدنال‬ ‫ئۇنى قۇدۇققا تاشىىپىدۇق‪ ،‬كەينىمىزگە بىر قەدەم چېكىنى‪ ،،‬ئۇنىج سىىۇغا‬ ‫چەشكەندنكى ئاۋازننى ساقپىدۇق‪.‬‬ ‫ئەمما ئۇ ئاۋاز كەلمىدر‪.‬‬ ‫__ نېمە ئى بۇ __ دتدر بىرسىىىىى‪ -،‬سىىىىۇغا چەشىىىىمىدنمۇ نېمە بۇ‬ ‫نائەھپى‬ ‫__بۇنداقمۇ ئى بوالمدۇ ‪ -‬دتدر يەنە بىرر‪ -،‬نېمىشقا چەشمىسۇن‬ ‫كىۆزلىىرنىمىىزنىى بىىر‪-‬بىىرنىمىىزدنىال قىىاچىۇردۇق‪ ،‬ھەمىمەيىپەنىنىىىج‬ ‫نېرۋنسىدنال چاتاق چىققانىدر‪.‬‬ ‫__ قۇدۇق ئىچىدە ئىپمە بولسا بەلكىن شۇ يەرگە ئىپىنى‪ ،‬قالدر‪-،‬‬ ‫دتدر يەنە بىرر تەخمىال قىپى‪.،‬‬ ‫بۇ ئەڭ مۇۋاتى چەشىىەند ر ش ئىدر‪ ،‬ئىشىىەنگەن بولدۇق‪ .‬بولمىسىىا‪،‬‬ ‫بۇنداق ئاۋاز چىقماسپىقنى ئۇنداق ئىپمە ‪-‬تىپمە بىپەن چەشەند رگىپى‬ ‫بولمايدنغانپىقىنى ھەممىمىز بىپەتتۇق‪ .‬ئۇ يەردە گەب‪-‬سىىىۆز قىپىشىىىما‬ ‫قىانچىپىىك تۇرغىنىمىزنى بىپمەيمەن‪ ،‬تىاڭ ئىاقىرنشىىىىقىا بىاشىىىىپىىدر‪ .‬بىر‬ ‫دەمدنال كېيىال ئۆينىج ئارقا ئىشىىكى تۇيۇقسىىز ئېچىپى‪ ،،‬بىرسىى تاالغا‬ ‫چىقتى‪ .‬ئۇنىج مەۋالنا ئىكەنپىكىنى دەرھا تونۇدۇم‪.‬‬ ‫__ نەدنسىەن ان دوسىتۇم _ دتدر ئۇ ئەندنشىە بىپەن‪ _،‬شىەمر‪ ،‬ان‬ ‫ىگەر بۇرادنرنن‪ ،‬سەن ئۇ يەردنمۇ‬

‫‪364‬‬

‫ھەممىسىى ھودۇقۇب قېچىشىتى‪ ،‬تامدنال بىر‪-‬بىرلەب ئارتىپى‪ ،‬سىىرتقا‬ ‫ئۆزننى ئېتىشىىىىتى‪ .‬ئۇ يەردە بىر مىنۇتمۇ تۇرۇشىىىىقىا بولمىايىدنغىانپىقىنى‬ ‫بىپەتتىن‪ ،‬ئەمما ئىختىيارسىز كەينىمگە قارندنن‪.‬‬ ‫بۇ چىاغىدا مەۋالنىانىىج قۇدۇق تەرەتكە مىا غىانپىقىنى كۆرد م‪ ،‬ئۇ قۇدۇققىا‬ ‫ئېڭىشىىى‪ ،‬بىر دەم قاراب تۇردر‪ ،‬كۆزلىرر قارا غۇلۇقنى بارغانسىىېرر تەرق‬ ‫ئېتىېاتسىىىىىىا كېرە ‪ ،‬ئېھتىمىىا بىر نەرسىىىىە كۆردر‪ ،‬ئىىانىىدنال كەينىگە‬ ‫چېكىنى‪ ،،‬يەرگە تىزلىنى‪ ،‬تەرياد ئۇرۇشقا باشپىدر‪.‬‬ ‫__ ئۆلتەر شتىې شەمسنى ئۆلتەر شتىې‬ ‫تامدنال ئارتىپى‪ ،‬چىقى‪ ،‬كەتتىن‪ ،‬دەرۋنشنىج قېنى قالغان خەنجەرنى‬ ‫ئىااللمىا ‪ ،‬دەرھىا قىاچتىن‪ .‬شىىىىۇنىڭىدنال تىارتىى‪ ،‬بۇ كېچىنىىج قىابىاھەتپىىك‬ ‫ئەسىىپىمىسىىىدنال قۇتۇلۇش ئەچەن يىپبويى توختىما قاچىدنغانپىقىمنى‬ ‫نەدنال بىپە ‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫بوستون‪-2008 ،‬يىل‪-8 ،‬ئاينىڭ ‪-3‬كۈنى‬ ‫بەگەن ئىادەتتىكىچە بىر كەن ئىىدر‪ ،‬ئىاسىىىىتىا ئۆتەۋاتقىان ئىاۋغۇسىىىىىا‬ ‫ئېيىنىىج بىر ئەتىگىنى ئېپال سىىىىەھەر قوتۇب‪ ،‬نىاشىىىىتىپى ھىازنرلىىدر‪،‬‬ ‫س الدر؛‬ ‫ناش تىپىقتىال كېيىال ئېرننى ئىشىقا‪ ،‬بالىپىرننى مەكتەتكە يولغا ى‬ ‫ى‬ ‫ئاشىىىخانىغا قايتى‪ ،‬كىرن‪ ،‬تائام رنسىىىالىسىىىىنى ئېچى‪ ،،‬بەگەنكى تاماق‬ ‫تىزنمپىكىنى تالپىدر‪.‬‬ ‫قايماقپى موگو شورتىسى‬ ‫كەنجۇ قوشۇلغان دتڭىز مەھسۇالتپىرر ساالتاسى‬ ‫ئارتا بەدنيان‪ ،‬قۇرۇتۇلغان شوخۇال قوشۇلغان چىپار بېپى‬ ‫قاراكۆز بەدنيان قوشۇب د مپەنگەن گەر‬ ‫قىشپى موگۇ قوشۇلغان تور‬ ‫بۇ تاماقالرنى ئېتىشىىىىكە كۆب ۋاقتى كەتتى‪ .‬ئىشىىىىى تەگىگەندە ئەزنز‬ ‫مېھمىانپىرنغىا سىىىىىاقالب قويغىان چىرايپى قىاچىا‪-‬قۇچىپىرننى چىقىاردر‪.‬‬ ‫تاماق شىىىىىرەسىىىىى ھازنرالب‪ ،‬رەختپەرنى قاتالب‪ ،‬گەلپەرنى تىزن‪ ،‬قويدر‪.‬‬ ‫تاماقالرنىج كە سىائە ‪ 7‬دنال بۇرۇن د مپىنى‪ ،‬بولۇشىى ئەچەن ئوچاقنىج‬ ‫سىىىىائىتىنى ‪ 45‬مىنۇتقىا توغرنالب قويدر‪ .‬بولكىالرنى قىزارتى‪ ،،‬سىىىىاالتا‬ ‫قىيىامىنى تەييىارلىىدر‪ ،‬ئىاۋننىىج كۆ پىنى دەب قىايمىقىنى ى قىپىدر‪.‬‬ ‫شىامالرنى يېقى‪ ،‬قويا دەب ئويالب بۇنىڭدنال ۋاز كەچتى‪ .‬ئەڭ ياخشىىسىى‪،‬‬ ‫‪365‬‬

‫رەسىىمدە‬

‫مۇشىۇنداق ىمجىا قويۇب‬

‫شىىرەنى قو تەگمىگەن چىرايپى‬ ‫قويسا بوالتتى‪.‬‬ ‫ئېپال رۇبېنسىىىتېال داسىىىتىخانغا ئاخىرقى قېتىن قاراب قويدر‪ ،‬ئاندنال‬ ‫كېچىىدنال تەييىارالب قويغىان ئىككى چىامىاداننى ئېپىى‪ ،،‬ئۆيىىدنال چىقىى‪،‬‬ ‫كەتتى‪.‬‬ ‫ئوتتۇر س ەەەككىزلنچى ىزام‪ :‬ھارلرقى ھاياتى نى ئ رگەرتىش ەەكە‪ ،‬ئ رەمنى‬ ‫يېدىالقەە ا تەييار بولدۇم ۇ دەپ سەەوراقەە ا ھەرگىز كېچىك ەيسەەىز قا چە‬ ‫ياقە ە ا كىرگەن بولۇڭ ياكى بېشە ەەىدىزدلك ې ە ئىشە ەەالر ئ تكەن بولسە ەەۇن‪،‬‬ ‫ئ رلدىز ى تەا مەامەن يېدىلىيەا‪،‬يسەەە ەەىز ھەت تەا بۈگۈ كى بىر كۈن تۈ ۈگۈ نىەئ‬ ‫ئەينەن تەكرارلىنىشەەى بولۇپ قالسەەا‪ ،‬ئېچىنىشەەلىق ئىش بولىدۇ ھەر ئان‪،‬‬ ‫ھەر ە ەسەەەتە يېدىلىنىا تۇرۇش كېرەك يېدى ھايات ا ئېرلشەەەىش ئۈچۈن‬ ‫ئ لۈمد لك ئاۋۋال ئ لۈپ تۇرۇش كېرەك‬ ‫ئاالئىدىن‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-12‬ئاي‬ ‫دادام بىپەن تارا پىشىىىشىىقا ئۇزاققىچە ەرئە قىاللمىدنن‪ ،‬بىر ئۆيگە‬ ‫بېكىنى‪ ،،‬نەچچە ھەتتە ئوغرر چاشقاندە يوشۇرۇنۇب ياشىدنن‪ .‬ئاخىر بىر‬ ‫كەنى غەيرەتكە كېپىى‪ ،‬دادامنىىج يېنىغىا بىاردنن‪ .‬ئۇ كۇتۇبخىانىىدا يىالغۇز‪،‬‬ ‫شام يورۇقىدا ىمجىا ئولتۇراتتى‪.‬‬ ‫__ رۇخسە قىپساڭ‪ ،‬تارا الشساق بوالمدۇ ‪-‬دەب سورندنن‪.‬‬ ‫دادام خىيىىا دەريىىاسىىىىىىىدنال قىرغىىاققىىا چىقى ئەچەن بېشىىىىىنى‬ ‫كۆتەرگەندە ما ا ئاستا قاراب قويدر‪ ،‬ئەمما بىر نەرسە دتمىدر‪.‬‬ ‫__ بىپىمەن‪ ،‬مېنىمۇ شەمسنى ئۆلتەر شكە قاتناشقان دەب ئوياليسەن‪،‬‬ ‫ئەمما سا ا كاتالە بېرەلەيمەنكى‪...‬‬ ‫دادام قولىنى كۆتەر ب سۆز منى بۆلدرئ‬ ‫__ بولىدر گەب قىپمىا‪ ،‬سىىىىەنىدنال ھېچنېمە ئىا پىغۇم يوق‪ ،‬سىىىىىا ىا‬ ‫دەيدنغان گېپىممۇ يوق‪ ،‬ئەمدر ئارنمىزدا گەب ئەز لدر‪.‬‬ ‫__ ئەمما دادا‪ ،‬ما ا ئۇۋا قىپىېاتىسىىى ەن‪ ،‬رۇخسىىىە قىپسىىى اڭ‪ ،‬مەن‬ ‫چەشىىىەند رە ‪ -،‬دتدنن تىترەب تۇرۇب‪-،‬قۇرئان تۇتۇب قەسىىىەم قىال ‪ ،‬مەن‬ ‫قىىاتىىپىپىى قىىپىمىىىدنىن‪ ،‬ئەمىمىىا قىىاتىىپىالرنىى تىونىۇيىمەن‪ ،‬مىېىنىىىج‬ ‫گۇناھسىزلىقىمغا ئىشەن‪...‬‬

‫‪366‬‬

‫__ ئوغپۇم‪-،‬دتىدر گويىا بۇ سىىىىۆز ئۇنىىج تىپىنى كۆيىد ر ۋاتقىانىدە‬ ‫چىرايىنى تەر شىىىىتەر ب‪-،‬مەن قىاتىپپى قىپمىىدنن دەيسىىىىەن‪ ،‬ئەممىا‬ ‫تونۇ نىج ياقىسىدا ئۇنىج قېنى بار‪.‬‬ ‫چۆچەب كەتتىن‪ ،‬دەرھىىا تونۇمغىىا قىىارنىىدنن‪ .‬بۇ قىىانىىداق گەب ئۇ‬ ‫ئاخشىىىىىمى چاچرنغان قاننىج ئىزر قالدنمۇ مەندە رەختكە سىىىىىنچىالب‬ ‫قارندنن‪ ،‬تاكىز ئىدر‪ .‬بېشىىىىىمنى كۆتەر ب قارنغىنىمدا دادام بىپەن كۆز م‬ ‫نەق ئۇچرنشىىىىى‪ ،‬قالدر‪ ،‬شىىىىۇئان بۇنىج دادامنىج ما ا قۇرغان ئەتچى‪،‬‬ ‫توزنقى ئىكەنپىكىنى بىايقىىدنن‪ .‬ئەسىىىىتەمىدە قىان دتغى بىارمۇ نېمە دەب‬ ‫ئىختىيارسىز قارنغان چېغىمدنال دادامغا تۇتۇلۇب قالغانىدنن‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫راسىىىا‪ ،‬ئۇ ئاخشىىىام مەيخانىدا ىنايەتنى تىالنپىغاندا مەنمۇ ئۇالرنىج‬ ‫يېنىىدا ئىىدنن‪ ،‬ھەممە ئىشىىىىتىال خەۋنرنن بىار ئىىدر‪ .‬ھەتتىا چىاكىا كىافىاغىا‬ ‫شىىىىەمسىىىىنىىج كېچىىدە ھويپىغىا چىقىىدنغىانپىقىنى ئېيتقىان مەن ئىىدنن؛‬ ‫ىنايە كېچىسىى باغنىج تېمىنىج ئارقىسىىدا قاتى‪ ،‬بىپەن مەقتۇلنىج‬ ‫تىارا پىرننى ئىا الب تۇرغىان ئىالتە كىشىىىىىنىىج بىرر مەن ئىىدنن؛ چىاكىا‬ ‫كافانىج ئىشىىنىج تەسىپىشىى‪ ،‬كەتكەنپىكىنى كۆر ب‪ ،‬ھويپىغا كىرندنغان‬ ‫يولنى باشىقىالرغا كۆرسىەتكەن مەن ئىدنن‪ ،‬قىپغان ئىشىىمنىج ھەممىسىى‬ ‫شىۇ‪ .‬ېدەلگە ئارنالشىمىدنن‪ ،‬شىەمسىنى ئۆلتەر شىكە قاتناشىقانالر ئارنسىىغا‬ ‫كىرمىدنن‪ ،‬ئۇنى ئۆلتەرگەن ئادەم با بارنر‪ ،‬ئىرشىىاد ۋە باشىىقىالر ئۇنىڭغا‬ ‫يىاردەم قىپىدر‪ .‬بەلكىن ئۇالر مەقسىىىىىتىگە يېتەلمەسىىىىپىكى‪ ،‬ئىشىىىىنى‬ ‫تەتتەرەلمەسىىىىپىكى مۇمكىال ئىدر‪ ،‬ئەمما ئۇالرنىج ئىشىىىىىنى چاكا كافا‬ ‫تامامپىدر‪.‬‬ ‫شىىىەمر بەزندە چەشىىىەمگە كىرن‪ ،‬قالىدۇ‪ ،‬ھەر قېتىن ئوخشىىىىمىغان‬ ‫شىىىىەكىپىدە تەيىدا بولىىدۇ‪ .‬بىر چەشىىىىەمىدە ئۇنىىج ئەرۋاھتە ئىايپىنىى‪،‬‬ ‫يەرگەنپكىىنى‪ ،‬يەنە بىر چەشىىىىەمىدە يېڭىىدنال تۇغۇلغىانپىقىنى‪ ،‬يەنە بىر‬ ‫چەشىەمدە بولسىا‪ ،‬قۇدۇقتىال چىقىېاتقانپىقىنى كۆرد م‪ .‬ھەر قېتىن يەرنكىن‬ ‫سىقىپى‪ ،‬ئويغىنى‪ ،‬كەتتىن‪.‬‬ ‫ئۇ ئۆلىدر‪ ،‬بىراق ئىزلىرر ھەممە يەردە‪ .‬سىىىىىامىا‪ ،‬شىىىىېدىر‪ ،‬مۇزنكىا‪،‬‬ ‫لەتىپە‪ ،‬كىنايە‪ ،‬ئىشىى ۋە ەزنبە‪ ...‬ئۇ ئۆلسىىىال يوقىپىدۇ دەب ئويپىغان‬ ‫بىر قاتار نەرسىىىىىپەر ئۆزنمىز تارتقان زنيانغا ئوخشىىىىاش بىز بىپەن قالدر‪.‬‬ ‫دادام نەگىال قارنسىا ئۇنى كۆرندۇ‪ .‬شىەمر توغرا دتگەنىدر‪ ،‬كوزنالردنال بىرر‬ ‫چېقىپغان ھامان باشقىپىرنمۇ تەڭ چېقىپدر‪.‬‬ ‫‪367‬‬

‫دادام ئەزەلدنال رەھىمدن‪ ،‬ئادەم بولۇب‪ ،‬مەيپى قايسىىىى دنندنكى ئادەم‬ ‫بولسىىىىۇن‪ ،‬ئۇالرنى كەمسىىىىىتمەيتتى‪ .‬شىىىىەمر ئۇنىج ھاياتىغا تەسىىىىىر‬ ‫كۆرسىىەتكەندنال كېيىال ئۇنىج مۇھەببە دائىرنسىىى شىىۇنچىپىك كېڭىيى‪،‬‬ ‫كەتتىكى‪ ،‬ەمدىيەتنىىج ئەڭ تۆۋەن قىاتپىمىىدنكى كىشىىىىىپەرنى‪ -‬ئۆ ‪-‬‬ ‫ماكانسىىىزالرنى‪ ،‬سىىارا الرنى‪ ،‬تېسىىىپەرنى‪ ،‬ھاراقكەشىىپەرنى‪ ،‬تاھىشىىەلەرنى‪،‬‬ ‫تىپەمچىپەرنى‪ ،‬ئوغرنالرنى‪...‬ئۆز ئىچىگە ئالىدنغان بولدر‪ ،‬ھەممىسىىىىىنى‬ ‫تەڭ كۆر ب‪ ،‬قەلبىگە سىىغدۇرااليدنغان بولدر‪ ،‬ھەتتا شىەمسىنى ئۆلتەرگەن‬ ‫قاتىپالرنىمۇ كەچەر ۋەتكەن بولۇشىى مۇمكىال‪ ،‬ئەمما ئۇ ياخشىى كۆرمەيدنغان‬ ‫بىرال ئىنسان بار‪ ،‬ئۇ بولسىمۇ مەن‪.‬‬ ‫مەن دادامىنىىىج ئىۆز ئىوغىپىى تىۇرۇب‪ ،‬ئىۇنىىىج مىۇھەبىبىىتىىگە داخىىى‪،‬‬ ‫بواللمىدنن‪.‬‬ ‫سۇلتان ۋەلەد‬ ‫كونيا‪-1247 ،‬يىل ‪-2‬ئاي‬ ‫دادام ئۇ قورقۇنچپۇق كېچىىدنال كېيىال ئۆزگىرنپال كەتتى‪ .‬ئۇزاققىچە‬ ‫دەت مىۇ‬ ‫قىىايىغىۇرۇب‪ ،‬دەر ‪-‬ئەلەمىىدنىال ئەقىپىىنىى يىوقىىتىىى‪ ،‬قىويىىدنىمىىكىىال ى‬ ‫ئويپىىدنن‪ .‬بىار‪-‬يوقىنى توختىمىا تىپەمچىپەرگە‪ ،‬يېتىمپەرگە‪ ،‬نىامراتالرغىا‬ ‫تارقىتىدۇ‪ ،‬نېمە ئى قىپىېاتىسىىز دتسىە‪« ،‬ئىمرۇ قەير»دتگەندنال باشىقا‬ ‫گەب قىپمايدۇ‪.‬‬ ‫ئىمرۇ قەير ناھايىتى با ‪ ،‬قۇدرەتپىك‪ ،‬كاتتا‪ ،‬قولىنى نەگە سىىۇنسىىا‬ ‫شىىىۇ يەرگە يېتىدنغان ئەرەب تادنشىىىاھى ئىكەن‪ .‬يەنە كېپى‪ ،‬خەلقى ئۇنى‬ ‫نىاھىايىتى يىاخشىىىىى كۆرنىدنكەن ۋە ھۆرمەتپەيىدنكەن‪ .‬ئەممىا بىر كەنى ئۇ‬ ‫تۇيۇقسىىىزال ئوردا‪-‬تەختپىرندنال ۋاز كېچى‪ ،،‬بارلى ما ‪-‬مەلكىنى ئالالھ‬ ‫يولىدا سەدنقە قىپىېتتى‪ ،،‬ئۇچىسىغا ەندە كىيى‪ ،،‬ھاسسىسىنى ئېپى‪،‬‬ ‫يۇر ‪-‬يۇرتالرنى كېزندنغان دەرۋن بولۇب كېتىپتۇ‪.‬‬ ‫مېنىىج ئىچىمىدنكى ھۆكەمىدارمۇ كەتتى‪ ،‬دەرۋن بولۇب مەن قىالىدنن‪-،‬‬ ‫دەيدۇ دادام‪ -،‬شىىەمر يوق ئىكەن‪ ،‬مەنمۇ يوق‪ .‬بۇنىڭدنال كېيىال خاتى‪،،‬‬ ‫ئالىن‪ ،‬فەقى بولمايمەن‪.‬‬ ‫ئۆتكەنىىدە چىرايىىىدنال ھىيپىگەرلىكى چىقىىى‪ ،‬تۇرنىىدنغىىان قىزنىى‪،‬‬ ‫چىاچپى بىر كىاسىىىىىى‪ ،‬ئىشىىىىىكىمىزنى چېكىى‪ ،،‬ئۆزننىىج بىاغىداتتىال‬ ‫كەلگەنپىكىنى ئېيتتى‪ .‬شىەمسىنىج ئۆلەب كەتكەنپىكىنى ئا پىدنن‪ ،‬مەن‬ ‫ئۇنى بۇرۇنال تونۇيمەن‪ .‬ئۇنىىج يىاردەمچىسىىىىى‪ ،‬ئەڭ يېقىال ئىادنمى ئىىدنن‪،‬‬ ‫‪368‬‬

‫دتىدر‪ .‬ئىانىدنال دادامغىا بىر سىىىىىرنى ئېيتىى‪ ،‬بەرمەكچى بولغىانىدە ئۇنىىج‬ ‫قۇلىقىغىا يېقىال كەلىدر‪ .‬شىىىىەمسىىىىنىىج ھىايىا ئىكەنپىكىنى‪ ،‬ھىازنر‬ ‫ھىنىدنسىىىىتىان دا تىانىاھپىنىى‪ ،‬تۇرۇۋاتقىانپىقىنى‪ ،‬ئوتتۇرنغىا چىقى ئەچەن‬ ‫ى‬ ‫تۇرسە كەتەۋاتقانپىقىنى ئېيتتى‪.‬‬ ‫بۇ ئادەمنىج يالغانچىپىقى ئېنى تۇرسىىىمۇ‪ ،‬دادام «بۇ خۇش خەۋەرنى‬ ‫يەتكەزگىنىج ئەچەن مەندنال نېمە تەلەب قىپسىىىاڭ قى‪ »،‬دتمەسىىىمۇې بۇ‬ ‫كاسىى‪ ،‬ناھايىتى قاقېاش ئىكەن‪ ،‬بىر زامانالردا دەرۋن بولۇشىقا تەلپەنگەن‬ ‫بولسىىىىمۇ تۇرمۇشىىىنىج ئۇنى باشىىىقا يولغا مە بۇرلىغانپىقىنى‪ ،‬رۇمىدە‬ ‫مەشىىىھۇر ئالىمنىج تونىغا ئېرنشىىىسىىىە تولىمۇ خۇشىىىا بولىدنغانپىقىنى‬ ‫ئېيتتى‪ .‬دادام ئۇنى ئىا التال ئىالتۇن ىيە تۇتۇلغىان تونىنى سىىىىېپىى‪،‬‬ ‫ئۇنىڭغا بەردر‪.‬‬ ‫ئۇ كەتكەن ھامان دادامغا دتدننئ‬ ‫__ دادام‪ ،‬بۇ ئادەم كۆز مگە تەقە سىىىىىغمىدر‪ ،‬يالغان سىىىىۆزلىگىنى‬ ‫ئېنى تۇرسا‪ ،‬نېمىشقا تونىڭىزنى ئۇنىڭغا بەردنڭىز‬ ‫دادام تەرۋاسىز كەلەمسىرندرئ‬ ‫__ شىىىەمر تېخى ئۆلمىدر دتدر ئەمەسىىىمۇ‪ ،‬بۇنداق يالغانغا بىر تون‬ ‫بەرسىىىەم ئارتۇق كېتەمدۇ ئويالب باققىنا‪ ،‬ئەگەر ئۇنىج دتگەنپىرر راسىىىا‬ ‫بولسىىىىدر‪ ،‬يەنى شىىىەمر ھەقىقەتەن ھايا بولسىىىىدر‪ ،‬ئۇ چاغدا تونۇمنى‬ ‫ئەمەس‪ ،‬ېنىمنى بېرەتتىنې‬ ‫رۇمى‬ ‫كونيا‪-1260 ،‬يىل ‪-10‬ئاينىڭ ‪-30‬كۈنى‬ ‫بەگەن شىىەمر بىپەن ھالېنچىخانا ئالدندا كۆر شىىكىنىمىزگە ‪ 16‬يى‪،‬‬ ‫بولغىان كەن‪ .‬ىامىادنيە ئەۋۋەلنىىج بۇ كەنپىرر ئېتىكىاتتىا ئولتۇرنمەن‪.‬‬ ‫ۋاقىا ئاسىىىىتا ئۆتىدۇ‪ ،‬بوينۇمغا تەگمەن تېشىىىىى ئېسىىىىى‪ ،‬قويۇلغاندە‬ ‫بولىمەن‪ .‬قىرن كەن رنيازە چېكى‪ ،‬شىىىەمسىىىنىج نىزامپىرر ھەققىدە‬ ‫تىكىر يەرگەزنمەن‪ ،‬ھەر بىرننى يادالب شىىىۇ بويىچە ياشىىىايمەن‪ .‬روھىمنىج‬ ‫نۇر چەشىىىىمەيىدنغىان قىارا غۇ بۇلۇ پىرنغىا شىىىىەمر تەبرنزر نۇر چىاچىىدۇ‪،‬‬ ‫كەلەشپىرر شۇنچە تارالق‪...‬‬ ‫يىاخشىىىىى كۆرگەن ئىادنمىڭىدنال ئىايرنپغىانىدا تەڭ يېرنمىىج ئۇنىىج بىپەن‬ ‫تەڭ غايخ بولىدۇ‪ ،‬تاشىىپىېتتىپگەن ئۆيدە غېرنبسىىىنى‪ ،‬قالىسىىەن‪ ،‬بىر‬ ‫يېرنج كەم قالىدۇ‪ ،‬مەرھۇمنىج ھەسىىرنتىنى ئىچىڭدە سىىاقالب يەر يسىىەن‪.‬‬ ‫‪369‬‬

‫بۇ شىۇنداق ھەسىرەتكى‪ ،‬ئارندنال شىۇنچە ۋاقىا ئۆتسىىمۇ سىېنى ئازاباليدۇ؛ بۇ‬ ‫شىۇنداق يەرە يارنسىىكى‪ ،‬ياخشىىالنغان چاغدا يەنە قاناب كېتىدۇ‪ .‬ئۆزە نى‬ ‫ئەمىدر كەلەلمەيىدنغىانىدە ‪ ،‬بۇ دەردتىال ئەسىىىىال قۇتۇاللمىايىدنغىانىدە ھېر‬ ‫قىپىسىىىەن‪ .‬ئۆمر ڭ خۇددر قارا غۇلۇقتا تىمىسىىىقىالب ما غاندە ئۆتەب‬ ‫كېتىېترندۇ‪ ،‬ئالدنڭنى كۆرەلمەيسىىىەن‪ ،‬نەگە مېڭىشىىىىڭنى بىپمەيسىىىەن‪،‬‬ ‫تەقە مەشىەدنال ئۆتەۋالسىا ال بولدر‪ ...‬كۆ ە چىرنغىج ئۆچەب‪ ،‬زۇلمەتتە‬ ‫قالغىنىج ئېنى ‪ .‬بىراق مۇشۇنداق تەيتپەردە ئىككى كۆز بىراقال زۇلمەتتە‬ ‫قالغاندا ئىنسىىىاندا ئەچىنچى كۆز‪ ،‬يۇمۇلمايدنغان بىر كۆز ئېچىپىدۇ‪ .‬شىىىۇ‬ ‫چاغدا بىپىسىىەنكى‪ ،‬بۇ دۇنيا مە گەلە ئەمەس‪ .‬خازان تەسىىپىدنال كېيىال‬ ‫باشىىىىقا مەۋسىىىىەمپەر‪ ،‬بۇ چۆلدنال ئۆتكەندنال كېيىال بوسىىىىتانپىقالر ‪ ،‬بىر‬ ‫ھىجراننىج كەينىدنال ئەبەدني بىر ۋنسا كېپىدۇ‪.‬‬ ‫تەنەگەن ئىايرنپىى‪ ،‬قىالغىان يېقىال ئىادنمىڭگە مەنىېر كۆزدە قىارنغىنىڭىدا‬ ‫ئۇنى ھەممە يەردە كۆر شىىكە باشىىاليسىىەن‪ .‬دتڭىزغا چەشىىكەن تامچە سىىۇدا‪،‬‬ ‫تولۇن ئىا بىپەن تەڭ ھەرنكەتپىنىېاتقىان دتڭىز دولقۇنپىرنىدا‪ ،‬غۇر‪-‬غۇر‬ ‫شىامالدا ئۇنى ئۇچرنتىسىەن؛ قۇمغا سىىزنپغان تا سىىزنقىدنال‪ ،‬كەن نۇرندا‬ ‫چاقنىغان كىرنسىىىىتالدنال‪ ،‬يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقنىج تەبەسىىىىسىىىىۇمىدنال‪،‬‬ ‫بىپىكىڭدە سىىىوقۇۋاتقان تومۇرنڭدنال ئۇنى كۆرنسىىىەن‪ .‬ھەممە يەردە‪ ،‬ھەممە‬ ‫نەرسىدە ئۇنى كۆر ۋاتقان تۇرۇقپۇق‪ ،‬شەمسنى كەتتى دتيەلەيمەنمۇ‬ ‫ئەڭ ئېغىر كەنپىرنمدە ما ا ئىككى كىشىىى ياردەم قىپدرئ بىرر چوڭ‬ ‫ئوغپۇم‪ ،‬يەنە بىرر سىىىىاالھىدنال زەرقۇبى دەيدنغان بىر ۋەلى‪ .‬سىىىىاالھىدنال‬ ‫سىىىىوقۇۋاتقىان دا دۇكىنىىدنال چىقىېاتقىان رتتىمنى ئىا الب دۇنيىانىىج‬ ‫ى‬ ‫تۆمەر‬ ‫يەرە سىىوقۇشىىىنى تۇيغاندە بولدۇم ۋە شىىۇ ھامان سىىاما ئويناب‪ ،‬شىىەمر‬ ‫باشىىىپىغان ئۇسىىىسىىىۇلنى ئەۋ ىگە چىقاردنن‪ .‬تەيتى كەلگەندە چوڭ ئوغپۇم‬ ‫سىىاالھىدنننىج چوڭ قىزر تاتىمە بىپەن تو قىپدر‪ .‬ناھايىتى ئىشىىچان‬ ‫ۋە ئەقىپپى بولغىان بۇ قىز مىا ىا گەزەلپەر گەزنپى كىميىانى ئەسىىىىپىتىىدۇ‪.‬‬ ‫كېيىنچە تاتىمە «ئوڭ كۆز م»‪ ،‬ئۇنىج سىىىڭپىسىىى ھەدنيە بولسىىا «سىىو‬ ‫كۆز م» بولىدر‪ .‬ىامىائە ئىچىىدە بىرەر ۋەزنپىنى ئورۇنپىشىىىىىن كېرە‬ ‫بولغاندا‪ ،‬بۇ كۆزلەر ما ا رەھبەر بولدر‪ .‬قىزالر ئوغۇلالردە ياخشىىىىى تالى‪،‬‬ ‫بواللمىايىدۇ دەب كىن دەيىدۇ سىىىىۆيەمپە كىميىامۇ قىزالرنىىج ئوقۇشىىىىتىا‬ ‫مۇۋەتپەقىيە قازننااليدنغانپىقىنى ئىسىپاتپىغانىدر‪ .‬مەن ئۇنىج ھۆرمىتى‬ ‫يەزنسىىىىىىىدنال تەقە ئەرلەر ئەچەنال ئەمەس‪ ،‬ئىىايىىالالر ئەچەنمۇ سىىىىىىامىىا‬ ‫ئۇيۇشىىتۇرنمەن ۋە سىىوتى ئايالالرغا بۇ ئادەتنى داۋامالشىىتۇرۇشىىنى تەۋسىىىيە‬ ‫قىپىمەن‪ .‬ھېچكىن ئىايىالالرنى ئەرلەردنال تۆۋەن يىاكى ئىا ىز دەب ئويالب‬ ‫‪370‬‬

‫قالمىسىىىىۇن‪ .‬ئايرنمچىپى قىپى‪ ،،‬ئىنسىىىىاننى بىر‪-‬بىرندنال ئەسىىىىتەن‬ ‫قويۇۋتپى ئالالھنىج ئەمرر ئەمەس‪ ،‬بەلكى بىز خەقنىج ئىشىدۇر‪.‬‬ ‫تۆ يى‪ ،‬ئاۋۋا «مەسىىىىنەۋر»نى يېزنشىىىىقا باشىىىىپىدنن‪ ،‬توغرنراقى‪،‬‬ ‫مەسىىىنەۋر ئۆزننى ئۆزر يېزنشىىىقا باشىىىپىدر‪ .‬تۇنجى مىسىىىرانىج كالالمغا‬ ‫كېپىشىىىىىنى ئۇنۇتىالمىايمەن‪ ،‬ئوتۇق قىزارغىان ۋاقىىا ئىىدر‪ ،‬كەن نۇرر‬ ‫قارا غۇلۇقنى يارغاندا سىىىىۆزلەر ئىختىيارسىىىىىز‪ ،‬گويا ما ا قارشىىىىى ھالدا‬ ‫ئىىاغزنمىىدنال تۆكەلەب چەشىىىىتى‪ .‬نېمىنى سىىىىۆزلەۋاتىمەن‪ ،‬نېمىشىىىىقىىا‬ ‫سۆزلەۋاتىمەن بىپمەيال شېدىر يازدنن بۇ سەھەر‪ .‬ئۇنىڭدنال كېيىال مىسراالر‬ ‫قاتار تىزنپى‪ ،‬كېپىشىىكە باشىىپىدر‪ .‬شىىېدىرالر بۇالق سىىەيى ئىزدەۋاتقان‬ ‫قۇشىىىالر توتىدە تۇيۇقسىىىىز كېپى‪ ،‬بېشىىىىمغا توتپىنى‪ ،،‬بىر‪-‬بىرلەب‬ ‫سىايراب قويۇب ئۇچۇب كېتىدۇ‪ .‬بۇالرنىج ئارنسىىدا شىۇنداق مىسىراالر باركى‪،‬‬ ‫قىايتىا يىاز دتسىىىىە يىازالمىايمەن‪ .‬سىىىىىاالھىىدنال بولمىغىان بولسىىىىىا بۇالرنىىج‬ ‫كۆتىنچىسى يوقىپى‪ ،،‬ئۇنتۇلۇب كېتەتتى‪ .‬ئەمما ئۇ ناھايىتى سەۋرچانپى‬ ‫بىپەن ھەممىسىىىىىنى خىاتىرلىىدر‪ .‬سىىىىاالھىىدنال يىازدر‪ ،‬سىىىىۇلتىان ۋەلەد‬ ‫كۆچەردر‪ .‬شىۇنداق قىپى‪ ،،‬مەسىنەۋننىج سىەھىپىپىرر بارغانچە كۆتەيدر‪.‬‬ ‫ئۇ ئەمدر ئوقۇرمەنپىرننى كەتمەكتە‪.‬‬ ‫بىر شىىېدىرنى باشىىپىغاندا ئۇنىج ئاخىرننىج قانداق بولىدنغانپىقىنى‬ ‫بىپمەيمەن‪ ،‬ئۇزۇنپۇقى يىىاكى چو قۇرلۇقىغىىا بىر نەرسىىىىە دتيەلمەيمەن‪.‬‬ ‫شىىېدىرنى تامامپىغاندا يەنە سىىەكەتكە چۆمەلىمەن‪ ،‬سىىەكەتتە ياشىىايمەن‪.‬‬ ‫ئىككى تەخەلپۇس قولپىنىېاتىمەن‪ ،‬بىرر خىامۇش‪-‬كەمسىىىىۆز؛ يەنە بىرر‬ ‫شىىەمر تەبرنزر‪ .‬يوقىتى‪ ،‬قويغان سىىىردنشىىىمنىج نامى بىپەن شىىېدىر‬ ‫يازنمەن‪.‬‬ ‫بۇ ئارندا دۇنيا‪ ،‬يەنى گۆش‪-‬سۆ ەكتىال‪ ،‬ماددندنال‪ ،‬چەش ۋە كۆ ەلسىز‬ ‫چەشىىىپەردنال ئىبارە بولغان بۇ دۇنيا ئۆز چاقىدا چۆگىپىدر‪ .‬ھەممە ئادەم‬ ‫مەزمۇ قەلدە دەب ھېسىىىابپىغان باغدا ‪-1258‬يى‪ ،‬مو غۇلالرنىج قولىغا‬ ‫چەشىىىتى‪ .‬سىىىەلتەنە ۋە ئاۋاتپىقى بىپەن ماختالغان‪ ،‬دۇنيانىج مەركىزر‬ ‫دەب تەرنپپىنى‪ ،‬كېپىېاتقان بۇ شىىىىەھەر بىر كەندنال ۋەيران بولدر‪ .‬شىىىىۇ‬ ‫يىپى سىىىاالھىدنال زەقرۇبى ۋاتا بولدر‪ .‬دەتنە مۇراسىىىىمىدا دەرۋنشىىىپىرنن‬ ‫بىپەن بىپپە كىاتتىا بىايرام قىپىدۇق‪ ،‬كوچىالرنى نىاغرا‪ ،‬تەمبۇر‪ ،‬نەيپەر بىپەن‬ ‫يىا راتتۇق‪ .‬چەنكى بىر ۋەلى يىغىا‪-‬زارە بىپەن ئەمەس‪ ،‬بەلكى شىىىىىادلى‬ ‫بىپەن ئۇزنتىپىدۇ‪.‬‬ ‫‪-1260‬يىى‪ ،‬كىردر‪ ،‬بۇ قېتىن يېڭىپى نۆۋنتى مو غۇلالرغىا كەلىدر‪،‬‬ ‫رەقىبىنىج ئىسىىىمى مەمپۇ ئىدر‪ .‬تەنەگەن ئامانپى بەرمىگەنپەر بەگەن‬ ‫‪371‬‬

‫ئامانپى تىپەيدنغان بولدر‪ .‬قىسىىمە ئەندنزنسىىى قايتا كىرنشىىتەر لەب‪،‬‬ ‫قايتا كېسىىىىپدر‪ .‬ھوقۇق تەلەمپىيىگە تېز چىققانالر تېزال مولالق ئاتتى‪،‬‬ ‫غەلىبە قىپغۇچى ئۆزننى مە گە غىالىى‪ ،،‬مە گە بىا دەب ئوياليىدۇ‪ ،‬مەغپۇب‬ ‫بولغۇچى ئۆمەر بويى بېپىنى رۇسىىىىپىيىىالمىىايىىدنغىىانىىدە ھېر قىپىىىدۇ‪.‬‬ ‫ھالبۇكى‪ ،‬ئىككىسىىىىال خاتالىشىىىىدۇ‪ .‬بۇ تانىي دۇنيادا شىىىامالالر ئۆزننىج‬ ‫يۆنىپىشىىنى تېزال ئۆزگەرتىدۇ‪ ،‬قايغۇنىمۇ‪ ،‬شىادلىقنىمۇ‪ ،‬مۇۋەتپەقىيەتنىمۇ‪،‬‬ ‫مەغپۇبىيەتنىمۇ‪ ،‬ھېچبىر نەرسىىىىىنى مە گەلە دەب ئويپىما‪ .‬قارنسىىىىاڭ‪،‬‬ ‫غالىپالر كەچىدنال كەتكەن‪ ،‬ئا ىزالر قۇدرە تاتقان‪ .‬ئالالھنىج يوشىىىىۇرۇن‬ ‫امالى سىرتىدا ھەممە نەرسە ھەر ۋاقىا ئۆزگىرن‪ ،‬تۇرندۇ‪.‬‬ ‫بۇ كەنپەردە مېنى ناھايىتى سۆيەند رگەن ئىنسانالردنال بىرر مەدرنسنى‬ ‫تەر ئېتىى‪ ،‬تەكيەخىانىغىا كەلگەن تىالىى‪ ،‬ھەسىىىىىام بولىدر‪ .‬ئۇ تېزال‬ ‫يېتىپىىى‪ ،،‬مەنىېنيە يولىىىدا شىىىىۇنچە تېزال ۋايىغىىا يەتتىكى‪ ،‬ھىىازنر‬ ‫ھەممىسىىنى ئۇنى ھۆرمەتپەب‪ ،‬ھەسىام چەلەبى دەب ئاتايدۇ‪ .‬ئۇ مەسىنەۋننى‬ ‫يازندنغان كاتى‪ ،‬بولدر‪ .‬ئەخالقپى ‪ ،‬كەمتەر‪ ،‬تا كۆ ە ھەسام چەلەبىگە‬ ‫بىرسى «سەن كىن » دتسە دائىن شۇ اۋابنى بېرندۇئ‬ ‫__ مەن شىىىىەمر تەبرنزننىىج ئىزننى بېسىىىىىى‪ ،‬كېتىېاتقىان تېقىر‬ ‫ئنسىىىىانمەن‪ ،‬تۇرغۇن تەتكىنىن مۇشىىىىۇ‪ ،‬مۇرنا توتپىمايمەن‪ ،‬مۇرشىىىىىدقا‬ ‫ئەگەشىمەيمەن‪ ،‬بىر ياخشىى ئىنسىاننىج مىراسىىنىج ئۇنتۇلۇب كەتمەسىپىكى‬ ‫ئەچەن خىزمە قىپىشتىال باشقىنى ئويپىمايمەن‪.‬‬ ‫شىىىۇنداق قىپى‪ ،،‬يىپالر ئۆتتى‪ ،‬ئۆتەۋاتىدۇ‪ .‬قېرنغىنىڭنى سىىىەندنال‬ ‫ئاۋۋا تېنىج سېزندۇ‪ ،‬يىپالر داۋننىدنال ئېشى‪ ،‬قىرنققا كىرنسەن‪ ،‬ئاندنال‬ ‫ئەلپىىىك‪ ،‬ئەلپىىىك بەش دەب يەرگەنىىدە بىر دەمىىدە ئىىاتمىشىىىىقىىا كىرنىى‪،‬‬ ‫قالىسەن‪...‬‬ ‫ھەر ئون يىپىدا توختىاب ئۆتمەشىىىىكە قىارايمەن‪ .‬ئەممىا داۋامپى ئىالىدنغىا‬ ‫مېڭىشىقا‪ ،‬يولۇمنى داۋامالشىتۇرۇشىقا مە بۇرمەن‪ .‬تى‪-،‬يېزنقتىال ئۆزەمگە‬ ‫بىر سىىىارا سىىىالدنن‪ ،‬كارندورلىرر ئىشىىى ‪ ،‬تامپىرر ئىشىىى ‪ ...‬سىىىوتى‬ ‫بولمىغىانالرغىا بۇ دۇنيىا بە مۇرەككەب كۆر نىىدۇ‪ ،‬قىارنسىىىىىا ئىادەمپەر بۆلەنەب‬ ‫كەتكەن‪ ،‬ھەممە ياق ېدە ‪-‬ما را‪ ،‬تاالش‪-‬تارتىشىىىقا تولغان‪...‬ھالبۇكى‬ ‫بۇ قااليمىقانچىپى بىرال سىىۆزگە يوشىىۇرۇنغان‪ .‬سىىۆزلەر ھەرتپەرگە‪ ،‬ھەرتپەر‬ ‫چېكىتپەرگە‪ ،‬يەنى ېبېنىج ئاسىىىىتىدنكى بىر چېكىتكە يوشىىىىۇرۇنغان‪...‬‬ ‫مۇشىىىىۇ ئاڭ بىپەن بىز كېچە‪-‬كەند ز سىىىىاما سىىىىالىمىز‪ ،‬ئۇرۇش‪ -‬ە پەر‪،‬‬ ‫قېرننىداشىىىىالر ئىارنسىىىىىىدنكى ېىدە ‪-‬مىا رالر‪ ،‬خىاتىا چەشىىىىىنىشىىىىپەر‪،‬‬ ‫كۆ ەلسىىىزلىكپەر‪ ،‬ئاچپى ۋە نامراتپى ‪ ،‬زۇلۇم ۋە ئادالەتسىىىزلىكپەرنىج‬ ‫‪372‬‬

‫ئوتتۇرنسىىدا‪ ،‬ھەممە نەرسىىنى باغاشىالب‪ ،‬ئەمما ھې نەرسىىگە تەگمەسىتىال‬ ‫توختىما ئايپىنىمىز‪ .‬تەتەن دۇنيا چاراسىىالب كۆيسىىىمۇ‪ ،‬ئاسىىمان‪-‬زتمىال‬ ‫قىزن‪ ،‬رە گە بويالسىىمۇ‪ ،‬ئوردا‪-‬سىارايالرنى كەلكەن باسىسىىمۇ‪ ،‬بىر تادنشىاھ‬ ‫كېتى‪ ،‬يەنە بىرر كەلسىىىىمۇ بىزگە بەرنبىر‪ .‬ئەلەم ۋە خۇشىىىالپى بىپەن‪،‬‬ ‫ئەمىد ۋە چەشىىىىكەنپە بىپەن‪ ،‬ھەم يالغۇز ھەم باراۋەر‪ ،‬ھەم ئاسىىىىتا ھەم‬ ‫نىاھىايىتى تېزلىىك بىپەن قىاينىامىدە چۆگىپەيمىز سىىىىىامىادا‪ .‬تىزنمىزغىچە‬ ‫قان كەچسىىەكمۇ ئىشىىققا قايتىشىىتىال‪ ،‬ئىشىىققا سىىە دە قىپىشىىتىال ۋاز‬ ‫كەچمەيمىز‪.‬‬ ‫كىائىنىاتتىا مۇكەممە بىر تە پۇ پۇق‪ ،‬نىازۇ بىر نىزام بىار‪ .‬تىارچىالر ۋە‬ ‫نۇقتىالر دائىن ئىالمىشىىىىىى‪ ،‬تۇرنىدۇ‪ ،‬ئىسىىىىىمالر ۋە مەقىامالر يېڭىپىنىىدۇ‪،‬‬ ‫ئىنسىىىىاننىج قىپغان ھەر بىر سىىىىۆزر ۋە سىىىىالغان زنيىنى ئۆزنگە يانىدۇ‪،‬‬ ‫ھالبۇكى ئۇ بۇنى بىپمەيدۇ‪ ،‬ئۆزنگە اتا سىىىېپىشىىىقا ماھىر‪ ،‬بېشى ى ىغا نېمە‬ ‫ئى كەلسىىە باشىىقىالردنال كۆرندۇ‪ .‬چەمبەر ئىچىدنكى سىىىزنقالر ئۆچەر لەب‬ ‫قايتىدنال سىزنپسىمۇ‪ ،‬چەمبەر ايىدا قالىدۇ‪.‬‬ ‫ئوتتۇز توققۇزننچى نىزامئ چېكىتپەر ئۆزگىرنىى‪ ،‬تۇرسىىىىىمۇ تەتەنپە‬ ‫ئوخشىىىىاش‪ .‬بۇ دۇنيادنال كېتى‪ ،‬قالغان ئوغرننىج ئورنىغا يەنە بىر ئوغرر‬ ‫تۇغۇلىدۇ‪ .‬ئۆلەب كەتكەن ياخشىىىىىالرنىج ئورنىغا يەنە ياخشىىىىىالر كېپىدۇ‪.‬‬ ‫يەنى تەتەنپە ھېچقىاچىان بۇزۇلمىايىدۇ‪ ،‬ھەممە نەرسىىىىە ىايىىدا‪ ،‬مەركىزنىدە‬ ‫قالىدۇ‪ ...‬شۇنداقال كەنپەر ئۆتكەنچە ھېچقانداق نەرسە ئۆز تېتى تۇرمايدۇ‪.‬‬ ‫ئۆلەب كەتكەن سوتىنىج ئورنىغا يەنە بىر سوتى تۇغۇلىدۇ‪.‬‬ ‫بىزنىج دننىمىز ئىشى دننى‪ ،‬يولىمىز ئىشى شىەرندىتى‪ .‬ئۇچى يوق‬ ‫قەلىخ زەنجىرنىدە بىز تەقە بىر ھىالقىا‪ .‬چەنكى زەنجىر ئەز لەب كەتسىىىىە‪،‬‬ ‫ئۇنىڭغا دەرھا باشىقا ھالقا سىەتپىنىدۇ‪ .‬دۇنيادنال كېتى‪ ،‬قالغان شىەمر‬ ‫تەبرنزر ئەچەن باشىقا ئەسىىردە‪ ،‬باشىقا ماكاندا‪ ،‬ناتونۇش ئىسىىن بىپەن يەنە‬ ‫بىر شەمر مەيدانغا كېپىدۇ‪.‬‬ ‫بىر كىمپەر شەمر بولۇب تۇغۇلىدۇ‪،‬‬ ‫بىر كىمپەر شەمر بولۇب ئۆلىدۇ‪.‬‬ ‫ئېلال‬ ‫كونيا‪-2009 ،‬يىل ‪-9‬ئاينىڭ ‪-7‬كۈنى‬ ‫خۇشخەۋەرې ئا الې‬

‫‪373‬‬

‫سىىىىەھەرلىىك ئەزاننى تۇنجى ئىا پىغىان ئىادەمىدنال بۇ ئىاۋازنىىج نېمىگە‬ ‫ئوخشىىىايدنغانپىقىنى سىىىوراب بېقىج‪ .‬بەلكىن مۇنداق دەيدۇئ يوشىىىۇرۇن‪،‬‬ ‫ئىا ىايىى‪ ،،‬سىىىىىرلى ئىاۋاز؛ شىىىىۇنىداقال تەبىدەتتىال ھىالقىغىان‪ ،‬ئەقىى‪،‬‬ ‫يەتمەيدنغان‪ ،‬ھەتتا ئادەمنى ئىش ‪-‬سۆيگەدە لەرزنگە سالىدنغان ئاۋازې‬ ‫كېچە قارا غۇلۇقىدا ئېپال رۇبىنسىىتېننى ئويغاتقان ئاۋاز مۇشىىۇ ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ دەرھىا ئەسىىىىتەن بولۇب‪ ،‬ئوچۇق دترنزنىدنال كىرنېاتقىان ئىاۋازنىىج نېمە‬ ‫ئىكەنپىكىنى بىپگەنگە قەدەر ىممىىىدە قىىاراب تۇردر‪ .‬ھىىازنر ئۆزننىىىج‬ ‫ئامېرنكىدا‪ ،‬ماسىىسىىاچۇسىىتېسىىتا ئەمەسىىپىكىنى يادنغا ئېپىشىىى ئەچەن بىر‬ ‫قانچە مىنۇ كېتەتتى‪ .‬ھازنر تۇرۇۋاتقان يېرر ئېرر ۋە ئە بالىسىى بىپەن‬ ‫بىپپە ياشىىغان كەڭ‪ ،‬كاتتا ئۆيى ئەمەس ئىدر‪ ،‬ئۇالرنىج ھەممىسىى باشىقا‬ ‫زامانغا تەۋە ئىدر‪ .‬شىىۇنچە كونا زامان ئىدنكى‪ ،‬ھازنر ئەسىىپىسىىە يېقىنقى‬ ‫ئۆتمەشىدە ئەمەس‪ ،‬ئەتسانە‪-‬رنېايەتپەردە تۇيۇالتتى‪.‬‬ ‫شىۇنداق‪ ،‬ئۇ ماسىسىاچۇسىتېسىتا ئەمەس‪ ،‬دۇنيانىج باشىقا يېرندە‪ ،‬كونيادا‪،‬‬ ‫دورا ۋە تازنپى سىىىايمانپىرر تۇراب تۇرغان ئادەتتىكى دوختۇرخانىدا ئىدر‪.‬‬ ‫ھازنر تىنىقىنى تىڭشىىىاۋاتقان ئەر يىگىرمە يىپپى ئېرر ئەمەس‪ ،‬ئۆتكەن‬ ‫يىپى يىازدا ئىاتتىاتپى بىر كەنىدە چەشىىىىتىال كېيىال ئېرننى تىاشىىىىالب‬ ‫مېڭىشىغا سەۋەبچى بولغان ھېپىقى ئەر ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ ئەسىىتە چىرنغىنى يېقى‪ ،،‬چىرايىنى مۇاليىن كۆرسىىىتىېاتقان‬ ‫نۇردا‪ ،‬ئىككى سىىىىىائەتپىىك ئۇيقۇسىىىىى داۋامىىدا بۇ يەردە بىرەر ئۆزگىرن‬ ‫بولغىانپىقىنى بىپمەكچى بولغىانىدە ئوڭ‪-‬سىىىىولىغىا قىاراب قويىدر‪ .‬گەرچە‬ ‫ئېپال دوختۇرخىانىا يىاتىاقپىرننى كۆب كۆرگەنمەن دتيەلمىسىىىىىمۇ‪ ،‬بۇ ئۆمرنىدە‬ ‫كۆرگەن ئەڭ كىچىىك دوختۇرخىانىا يىاتىقى ئىىدر‪ .‬يىاتىاقنىىج ئوتتۇرنسىىىىىغىا‬ ‫كېسىىىىە كارنېنتى قويۇلغان‪ ،‬ئۇنىڭدنال باشىىىىقا ھەممە نەرسىىىىە—كونىراب‬ ‫كەتكەن تەكچە ازا‪ ،‬ياغا ئىشىكاب‪ ،‬ئورۇندۇقالر‪ ،‬مامكاتالر تىزنپغان لو قا‪،‬‬ ‫ئەسىىتى دورنالر قويۇلغان سىىاتا ياتاققا كۆرە ايالشىىتۇرۇلغانىدر‪ .‬بىر چەتتە‬ ‫ئەزنز ئوقۇۋاتقان «مەن ۋە رۇمى» دتگەن كىتاب تۇراتتى‪.‬‬ ‫ئۇالرنىج كونياغا كەلگىنىگە تۆ كەن بولغانىدر‪ ،‬شىىىەھەردنكى تۇنجى‬ ‫كەنپىرننى سىىاياھە بىپەن ئۆتكەزدرئ خاتىرە يەرلەرنى‪ ،‬موزتيالرنى كۆردر‪،‬‬ ‫كوچا ۋە بىناالرنى سىەرەتكە تارتتى‪ ،‬يەرلىك يېمەكپىكپەر بىپەن قورسىىقىنى‬ ‫توقپىىدر‪ ،‬ئىاالھىىدە مەنزنرنپەرگە دا قېتىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬تەنەگەنگىچە ھەممە‬ ‫ىايى دا كېتىېاتىاتتى‪ ،‬ئەممىا تەنەگەن ئەزنز چەشىىىىپە تىامىاق ۋاقتىىدا‬ ‫ى‬ ‫ئى‬ ‫تۇيۇقسىىىىىز ئۆزگىرنى‪ ،‬قېپىى‪ ،،‬ئەڭ يېقىال دوختۇرخىانىغىا دەرھىا يىاتىاققىا‬ ‫ئېپىندر‪ ،‬شىۇنىڭدنال باشىالب ئېپال نېمىدنال ئەمىد كەتەشىىنى بىپەلمە ‪،‬‬ ‫‪374‬‬

‫ئەمىدلىرندنال ھەم ۋاز كەچمە ‪ ،‬داۋامپى كەتەشىىىكە باشىىىپىدر‪ .‬يەنە بىر‬ ‫تەرەتتىال كۆ پىدە خۇدا بىپەن مۇنازنرنپىشىىەتتىئ ئىشىى ‪-‬سىىۆيگەنى ما ا‬ ‫يا‬ ‫كېيىال بېرن‪ ،‬ئەمدر ئۇنى بالدۇر ئېپىېاالمسىىىەن بۇ قانداق ئادنپپى‬ ‫شىىىىۇ نەرسىىىىىنى تەقە بەرمىگەن بولسىىىىاڭ‪ ،‬بۇرۇنقىدە ياشىىىىاۋەرسىىىىەم‬ ‫بولمامتى‪...‬‬ ‫ئۇ كىارنېاتتىا يىاتقىان ئىادەمگە ئى كۆيەرلىىك بىپەن قىارابئ «قەدنرلىكىن‪،‬‬ ‫ئۇخالۋاتامسىەن » دەب سىورندر‪ .‬ئەسىپىدە ئۇنى ئويغىتىشىنى خالىمايتتى‪،‬‬ ‫ئەمما ھازنر ئۇنىج ئاۋازننى ئا الشىىقا شىىۇنچىپىك تەشىىنا بولدنكى‪ ،‬چىداب‬ ‫تۇرالما ‪ ،‬يەنە «ئەزنزې» دتدر‪.‬‬ ‫كېسىىىىەلنىج نەتەس رتتىمى توسىىىىاتتىال ئۆزگىرن‪ ،،‬ىمى‪ ،‬كەتتى‪،‬‬ ‫بىراق اۋاب كەلمىدر‪.‬‬ ‫__ ئۇخالۋاتامسەن ‪-‬دتدر ئېپال ئاۋازننى يۇقىرر كۆتەر ب‪.‬‬ ‫__ ئۇخالۋاتىاتتىن‪-،‬دتىدر ئەزنز چىاقچىاق قىپىېاتقىانىدە ‪ -،‬نېمە بولىدر‬ ‫سۆيەمپەكەم‪ ،‬ئۇيقۇڭ قاچتىمۇ‬ ‫__ سىىىىەھەردنكى ئەزان چۆچىتىېەتتى‪-...‬دەب ىىاۋاب بەردر ئېپال‪،‬‬ ‫ئىانىدنال ىمىى‪ ،‬قىالىدر‪ .‬گويىا مۇشىىىىۇ سىىىىۆز بىپەن ھەممە نەرسىىىىىنى‬ ‫چەشىىىىەند ر ۋاتاتتىئ ئەزنزنىج يامانپىشىىىىىېاتقان كېسىىىىىپىنى‪ ،‬ئۇنىڭدنال‬ ‫ئايرنپى‪ ،‬قېپى ۋەھىمىسىىىىىنى‪ ،‬ئىشىى ى دتگەن بۇ ئەسىىىىەبىيپىكنى ۋە‬ ‫باشتىال كەچەرگەن بارلى ئىشپىرننى خۇالسىپەۋاتاتتى‪.‬‬ ‫ئەزنز كارنېاتتا ناھايىتى تەسىىىپىكتە ئەسىىىتەن بولدر‪ ،‬توق يېشىىىى‪،‬‬ ‫كۆزلىرنىدنال ئىازابپىنىېاتقىانپىقىنى كۆرگىپى بوالتتى‪ ،‬چىراغ نۇرنىدا‪ ،‬ئىاتدىاق‬ ‫كىرلىكپەر ئارنسىىدا كېپىشىكەن چىرايى سىولغۇن كۆر نەتتى‪ ،‬شىۇنداقتىمۇ‬ ‫تەمكىال‪ ،‬خاتىر ەم ئىدر‪.‬‬ ‫__ سىىىىەھەرلىىك ئەزاننى يىاقتۇرنمەن‪ -،‬دەب تىچىرلىىدر ئەزنز‪ -،‬بۇ‬ ‫ئاۋازنى ئا الب كۆنەب كەتكەنپەر ئۇنى سىېنىڭدە ئا پىيالمايدۇ‪ .‬ھالبۇكى‪،‬‬ ‫بىر چە ئەلپىىك بۇ ئىاۋازنى تۇنجى قېتىن ئىا پىغىانىدا تىترەب كېتىىدۇ‪.‬‬ ‫نامازالرنىج ئەڭ ئەۋزنپى‪ ،‬شىۇنداقال كىشىىگە ئەڭ تەس كېپىدنغىنى بامدا‬ ‫نامىزندۇر‪.‬‬ ‫__ نېمىشقا‬ ‫__ تاتپى ئۇيقۇمىزدنال ئويغاتقانپىقى ئەچەن بولسىىىىا كېرە ‪ ،‬چەنكى‬ ‫ئۇ شىىرنال چەشىىمىزنى بۇزۇب‪ ،‬بىزنى باشىقا ھەقىقەتكە چاقىرندۇ ئەمەسىمۇ‪،‬‬ ‫شىىىۇ ا تەس كېپىدۇ‪ .‬شىىىۇ سىىىەۋەبتىال بامدا نامىزننىج ئەزانىدا «ناماز‬ ‫ئۇيقۇدنال ياخشىدۇر» دەيدنغان‪ ،‬باشقا ئەزاندا يوق بىر ئىبارە بار‪.‬‬ ‫‪375‬‬

‫ئەممىا ئېپال «بىز ئەچەن ئۇيقۇ تېخىمۇ يىاخشىىىىىراق‪ ،‬كىاشىىىىكى بىپپە‬ ‫ئۇخالب قالغان بولسىىىىاق» دەب ئويپىدر‪ .‬شىىىىۇنداق شىىىىىرنال ۋە تىن ‪،‬‬ ‫زەمبىرە ئىاتسىىىىىمۇ تۇيمىايىدنغىان بىر ئۇيقۇغىا غەرق بولغىان بولسىىىىىا‪...‬‬ ‫«ئۇيقۇدنكى سىىاھىبجاما »دە سىىېھىرلىك چەش كۆر ب‪ ،‬يەز يى‪ ،‬ئۇخالب‬ ‫قالسا‪...‬‬ ‫بىر دەمدنال كېيىال ئەزان ئاخىرالشىتى‪ ،‬باشىقا امەلەردنال كېپىېاتقان‬ ‫ئەزان ئىاۋازلىرنمۇ بىر‪-‬بىرلەب توختىىدر‪ .‬ئەڭ ئىاخىرقى ئىاۋاز توختىغىان‬ ‫ىمجىتپى قاتپىدر‪ .‬بۇ ىمجىتپىقتا ئېپال‬ ‫ۋاقىتتا ئەتراتنى سىىىىرلى‬ ‫ئەزنزنىىىج يەنە ئۇخپىشىىىىىغىىا قىىاراب تۇردر‪ .‬ئىككەيپەن بىر يىىى‪ ،‬بىپپە‬ ‫ياشىدر‪ ،‬خۇشالپىققا تولغان بىر يى‪...،‬‬ ‫ئەزنز ئىاخىرقى ئىككى ھەتتىىدە دوختۇرالرنىمۇ ھەيران قىالىدۇرغىىدە‬ ‫غەيرە كۆرسىىەتتى‪ ،‬ھەر قېتىمپى سىىاياھىتىدە ئەتراتقا نۇر ۋە گەزەلپىك‬ ‫تىىاراتتى‪ .‬ئىككەيپەن بەگەننىىىج تەنەگەنگە ئوخشىىىىىمىىايىىدنغىىانپىقىنى‪،‬‬ ‫تۇرمۇشىنىج تەكرارالنمايدنغانپىقىنى بىپى‪ ،‬ياشىىدر‪ .‬ئېپال ئەسىتە تۇتۇش‬ ‫قىابىپىيىتىنىىج چېكىنگەنپىكىىدنال خۇرسىىىىەن ئىىدر‪ ،‬بىرسىىىىىنى چىال‬ ‫كۆ پىدنال‪ ،‬بىپى‪ ،‬ھەم شىىىىەكرر قىپى‪ ،‬ياخشىىىىى كۆر ش نەقەدەر گەزە‬ ‫ئى ‪-‬ھەې‬ ‫ئېپال ئىپگىرر ئىككى ئادەمنىج تونۇشىىىىۇشىىىىى ئەچەن ئۇزاق ۋاقىا‬ ‫كېتىىدۇ دەب ئوياليتتى‪ .‬ئەمىدنپىكتە بولسىىىىا زامىان دەيىدنغىان بۇ ئۇقۇمنىىج‬ ‫ئوخشىىىمىغان تەرلىرر بارلىقىنى ئويالۋاتىدۇ‪ .‬ئەسىىپىدە بىرال سىىۆز بىپەن‬ ‫بىردنال ئارتۇق نەرسىىنى چەشەند ر شكە تىرنشىدنكەنمىز‪ .‬ۋاقىا‪1‬ئ قاتما‬ ‫ئىادەتپەرنىىج‪ ،‬كونىا تەكرارلىقالرنىىج‪ ،‬ئىالىدنراش ئەممىا بىر ئىزدا توختىمىا‬ ‫ەريانى‪ .‬ۋاقىا‪2‬ئ ھەيرانپى‬ ‫تاالقالشىىىالرنىج رتتىمپى ‪ ،‬مېخانىكىپى‬ ‫ۋە سىىىىېھرني كەچكە تولغىىان‪ ،‬يولپىرر ئېگىز‪-‬تەس‪ ،‬يەلكەنپىرر تولۇق‬ ‫تىارتىپغىان كېمىىدە كېتىېاتقىان ۋاقىىا‪ .‬ۋاقىىا‪3‬ئ ئىالالھ تىائىاالنىىج مۇتپەق‬ ‫زامانى‪.‬‬ ‫ۋاقىا‪ 1‬بىپەن ۋاقىا‪ 2‬نىج تېزلىكى تەرقپىنەتتى‪.‬‬ ‫ۋاقىا‪ 3‬بولسىا يۇقىرنقى ئىككى ۋاقىتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇب‪ ،‬ئۇ‬ ‫ۋاقىتالرنى ھەم يۇتاتتى ھەم يېڭىدنال يارنتاتتى‪.‬‬ ‫ئېپال ئېڭىشىى‪ ،‬ئەزنزنىج تېشىانىسىىگە‪ ،‬ئاندنال قۇرۇب كەتكەن لېېنگە‬ ‫ئاسىتا سىۆيدر‪ .‬بۇ بىر يىپدا ئەسىەبىيپەرچە سىۆيگەن‪ ،‬يېقىنچىپى قىپغان‪،‬‬ ‫ىالغان ھەمىدە گويىا تىانىاھگىاھتە سىىىىىغىنغىان بۇ ۋۇ ۇد ئۇنىىج‬ ‫ئۆز قوينىغىا ئ ى‬ ‫ئەچەن بىر ئەرنىج بەدننىال ئەمەس‪ ،‬بەئەينى بىر ئىبادەتخانا ئىدر‪ .‬شىىىۇ ا‬ ‫‪376‬‬

‫ئۇ ئەزنزنىىج ھەر كەنى كۆز ئىالىدنىدا ئىا ىزالب كېتىېاتقىانپىقىنى كۆر ب‬ ‫ئۇنىڭدنال يىراقپىشىىىشىىنىمۇ ئويپىمىدر‪ ،‬ئى ئاغرنتىپمۇ كەتمىدر‪ .‬ئەزنز‬ ‫ئىچىى‪ ،‬قىانمىايىدنغىان‪ ،‬سىىىىەز كپەكىگە قىانچە قىارنسىىىىىا تويمىايىدنغىان بۇالق‬ ‫ئىدر‪.‬دتمە ‪ ،‬بىر ئايا بىر ئەرنىج روھىغا ئاشىىى بولسىىا ئۇنىج كېسىىە‬ ‫تېنىنىمۇ شىۇنچە سىۆيەب قەدنرلىيەلەيدنكەن‪ .‬بۇنى بىرنگە دەب بېرە دتسىە‬ ‫چەشىنىدنغان ئادەم چىقارمۇ‬ ‫تومپۇچكىنىج ئارقىسىىىىدا ئاسىىىتا چەشىىىەۋاتقان ئوكۇ كېسىىىەلنىج‬ ‫زەئىپپەشىىىىكەن تېنىگە تىامچە‪-‬تىامچە ھىايىاتپى يولپىمىاقتىا ئىىدر‪ .‬ئەممىا‬ ‫ئېپال ئەزنزنىج مەشەدە كۆز يۇمۇش ئەچەن كونياغا كەلگەنپىكىنى بىپەتتى‪.‬‬ ‫ھېچقىىانىىداق ئوكۇ ۋە نەتەس ئىىالغۇزۇش ئەسىىىىكەنىپىرر بۇ قىىارارنى‬ ‫ئۆزگەرتەلمەيتتى‪ .‬ئۇ كۆزنگە يىاش ئىالىدر‪ ،‬ئەممىا ئۆزنگە يىغپىمىايمەن دەب‬ ‫ۋەدە قىپغانىدر‪.‬‬ ‫ئۇ ياتاقتا كۆب تۇرما سىرتقا چىقتى‪ ،‬ئاق سىرالنغان‪ ،‬ئەمما كىشىنى‬ ‫كۆ ەلسىىىىىز قىپىىدنغىان كىارنىدورالردنال ئۆتەب كېتىېتتىى‪ ،،‬ئوچۇق قىالغىان‬ ‫ئىشىىكپەردنال باشىقا كېسىەلپەرنى‪ -‬قېرر‪-‬ياش‪ ،‬ئەر‪-‬ئايا ‪ ،‬سىېمىز ياكى‬ ‫يىاداب كەتكەن‪ ،‬كەلەۋاتقىان‪ ،‬يىغالۋاتقىان ئىنسىىىىىانالرنى كۆردر‪ .‬بەزنپىرر‬ ‫ئىشىىىىىكتىال مىارنغىان بۇ ئىامېرنكىپى ئىايىالغىا قىزنقىى‪ ،‬قىاراب قويىدر‪،‬‬ ‫بەزنپىرر ئاغرن دەستىدنال تەرۋا قىپمىدر‪.‬‬ ‫بەش مىنىۇتتىال كېىيىال ئېىپىال دوختىۇرخىىانىنىىىج كىچىىىك‪ ،‬ئەممىىا‬ ‫چىرايپى بىاغچىسىىىىىىدنكى كۆلچەكنىىج يېنىغىا كەلىدر‪ .‬كۆلچەكنىىج دە‬ ‫ئوتتۇرنسىىىىىدا مەرمەردنال ياسىىىىالغان ھەيكە بار ئىدر‪ ،‬ئۇنىج ئاسىىىىتىدا‬ ‫كىمپەرنىڭدۇر مەخپىي تىپەكپىرنگە شىىاھىد بولغان تە گىپەر تارقىرايتتى‪.‬‬ ‫ئېپال يىانچۇقىىدنال تە گە ئىزدەب بىاقتى‪ ،‬ئەسىىىىكەرتى يېزنپغىان تىارچە‬ ‫قەغەزلەر ۋە تېچىنە ئۇۋاقپىرندنال باشقا ھېچنېمە تاتالمىدر‪.‬‬ ‫سىىىىە نېرندا تۇرغان يۇمىالق‪ ،‬تارقىراق‪ ،‬سىىىىىپى تاشىىىىالر ئۇنىج‬ ‫دنققىتىنى تىارتتى‪ ،‬تىاشىىىىالردنال بىرننى ئېپىى‪ ،،‬كۆزننى يۇمۇب‪ ،‬ئىشىىىىقىا‬ ‫ئاشىىىمايدنغانپىقىنى بىپىدنغان بىر تىپىكىنى نىشىىىانالب‪ ،‬سىىىۇغا ئاتتى‪.‬‬ ‫ئەممىا تىاش سىىىىۇغىا چەشىىىىمە ‪ ،‬كۆلچەكنىىج قىرغىقىىدنال قىا قىى‪ ،‬بېرن‪،‬‬ ‫ھەيكەلنىج قۇچىقىغا چەشتى‪.‬‬ ‫ئەزنز بۇ يەردە بولغىان بولسىىىىىىدر‪ ،‬بۇنىمۇ بىر ئىاالمە ھېسىىىىابپىغىان‬ ‫بوالتتى‪ ،‬دەب ئويپىدر‪.‬‬

‫‪377‬‬

‫يېرنن سىىىىىائەتتىال كېيىال يىاتىاققىا قىايتقىانىدا بۇرۇتپۇق دوختۇر بىپەن‬ ‫ياغپى ئارتقان سى ېسىىتىرانى كۆردر‪ ،‬ئۇالر كېسىىەلنىج بېشىىىغا ئاق رەخا‬ ‫چەمكەۋاتاتتى‪.‬‬ ‫ئەزنز زاھارا بۇ دۇنيادنال ىمجىا ئايرنپغانىدر‪.‬‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫*‬ ‫ئەزنز ئۆزر مەسىتانە بولغان االلىدنال رۇمىغا ئوخشىاشىال كونياغا دەتنە‬ ‫قىپىنىشىنى ۋەسىىيە قىپغانىدر‪ .‬ئېپال بارلى تەييارلىقالرنى تەتتەردر‪،‬‬ ‫ئىشىىىىالرنى تىالنالشىىىىقىا مىاھىرلىقى بۇ قېتىن ئەسىىىىقىاتتى‪ .‬ئۆزر يىالغۇز‬ ‫سىىىاياھەتكە كەلگەن ئايا بولۇش سىىىەتىتى بىپەن ھۆكەمە ئىشىىىپىرندنال‬ ‫قىپچە خەۋەردار بولماسىىپىقى بەزندە توسىىقۇنپۇق‪ ،‬بەزندە ئاسىىانپى ئېپى‪،‬‬ ‫كەلدر‪ .‬يەز يىپپى مۇسىىۇلمانالر قەبرنسىىتانپىقىدا ماگنولىيە دەرنخىنىج‬ ‫ئاسىتىدنال ئەزنزگە يەرلىك‪ ،‬تىك تۆ بۇلۇڭ شىەكىپپىك تۇتراق تاتتى‪ .‬شىۇ‬ ‫كەنى ئاخشىىىمى ئەزنزنىج دۇنيانىج ھەر قايسىىى ايپىرندنكى دوسىىتپىرنغا‬ ‫ئېپخە يولالب‪ ،‬ھەممىسىىىنى دەتنە مۇراسىىىمىغا بىرمۇ بىر دەۋە قىپدر‪.‬‬ ‫بۇ ئارندا بەختىگە يارنشىىا مەۋلەۋر نەيچىپەر‪ ،‬ناغرنچىالر‪ ،‬سىىاماچىالر بىپەن‬ ‫تونۇشىىىۇب قالدر ۋە ئۇالرنى دەتنە مۇراسىىىىمىغا تەكپى‪ ،‬قىپدر‪ .‬ئۇ ئويالب‬ ‫باقمىغان ئىنسىىىانالردنال كەتەلمىگەن ياردەمپەرگە ئېرنشىىىتى‪ ،‬ئەزنز ھايا‬ ‫بولغان بولسا بۇنىڭدنال بەلكىن خۇشا بوالتتى‪.‬‬ ‫دەتنە كەنى شۇنچە كۆب ئىنساننىج بۇ مۇراسىمغا قاتنىشىدنغانپىقىنى‬ ‫ئېپال ئويالب باقمىغانىدر‪ .‬كې‪ ،‬تاۋن‪ ،‬تېتىربۇرو‪ ،‬مۇرشىىىىىدئاباد‪ ،‬سىىىىان‬ ‫تاۋلودنال سىىوتىالر كەلدر‪ .‬ئۇالردنال باشىىقا يەنە فوتوگرافالر ‪ ،‬تەتقىقاتچىالر‪،‬‬ ‫مۇخبىرالر‪ ،‬يىازغۇچىالر‪ ،‬ئۇسىىىىسىىىىۇلچىالر‪ ،‬ھەيكەلتىاراشىىىىالر‪ ،‬بىانكىچىالر‪،‬‬ ‫تىجارەتچىپەر‪ ،‬دتھقانالر‪ ،‬شىىائىرالر‪ ،‬رەسىىسىىامالر‪ ،‬يوگا تېرنېرلىرنمۇ كەلدر‪.‬‬ ‫يەنە ئەزنز بېقىېالغان ئىككى يىگىتمۇ مۇراسىمغا كەلدر‪.‬‬ ‫شىىىىۇنداق قىپى‪ ،،‬تىپپىرر ۋە ئېتىقادلىرر تەقە ئوخشىىىىىمايدنغان‬ ‫كىشىىىىپەردنال توتپىنى‪ ،‬قالغان بۇ امائە ئەزنزنىج مېيىتىنى ئۇزاتتى‪.‬‬ ‫بەزر مېھمىىانالرنىىىج ھەر خىىى‪ ،‬يىىاشىىىىتىكى بىىالىپىرر بىىار ئىىىدر‪ ،‬بۇالر‬ ‫كوچىىدنكى بىالىالر بىپەن قىيىا‪-‬چىيىا قىپىشىىىىىى‪ ،،‬تو ىا زا ئېتىشىىىىتى‪.‬‬ ‫بۇنىڭغا ھېچكىن ئارنالشىىىمىدر‪ .‬مېكسىىىىكىپى شىىىائىر تاند مېرتوس‬ ‫ئەرۋاھالر نېنى تارقاتتى؛ ئەزنزنىج شىىوتالندنيىپىك كونا دوسىىتى امائەتكە‬ ‫گە ياتراقپىرر چاچتى‪ .‬نەيچىپەر نە چېپى‪ ،،‬سىاماچىالر سىاما سىېپى‪،‬‬ ‫ئەزنزنىج ئۆلەمىنى تەبرنكپىدر‪ ،‬چەنكى ئۇ شىۇنداق بولۇشىىنى‪ ،‬مېيىتىنى‬ ‫‪378‬‬

‫بولۇشىىىىىنى ئىارزۇ‬

‫ئۇزاتقىانىدا كۆز يېشىىىىى ئورنىىدا كەلكە‪ ،‬ھىازا ئورنىىدا تو‬ ‫قىالتتى‪.‬‬ ‫كونيىالى ھەنەرۋەن‪ ،‬مەكچىيى‪ ،‬ئاغزندا ئىككى تا چىشىىىىى قالغىان‬ ‫بىر قېرر ئىادەم بۇ مەنزنرننى خۇشىىىىالپى ۋە قىزنقى بىپەن كۆرگەنىدنال‬ ‫كېيىالئ كونيا كونيا بولغاندنال بېرر بۇنداق ئا ايى‪ ،‬دەتنە مۇراسىىىىمىنى‬ ‫كۆر ب باقمىغان‪ -،‬دتدر ۋە ئارقىدنال‪ -،‬ئەلېەتتە ئەسىىرلەر ئاۋۋا ھەزرنتى‬ ‫مەۋالنانىج تو كېچىسىنى ھېسابقا ئالمىغاندا‪ -،‬دەب ئىزاھالب قويدر‪.‬‬ ‫*‬

‫*‬ ‫*‬ ‫مېيىتنى ئۇزنتىى‪ ،‬ئە كەنىدنال كېيىال بىارلى مېھمىانالر كەتكەنىدە‬ ‫يالغۇز قالغان ئېپال ئاخىرقى قېتىن بۇ شەھەرنى ئايالنغىپى چىقتى‪ .‬بوۋاق‬ ‫ھىىارۋنسىىىىىنى ئىتتىرنىى‪ ،‬يېنىىىدنال ئۆتەب كېتىېاتقىىان ئورتىىا ھىىالپى‬ ‫ئائىپىپەرنى‪ ،‬رەخا ۋە دورا‪-‬دەرمە دۇكانپىرننى‪ ،‬ئۇنىڭغا بىر نەرسىىىىپەرنى‬ ‫زورالب سىېتىشىقا تىرنشىىېاتقان يايمىكەشىپەرنى فىپن كۆر ۋاتقاندە كۆر ب‬ ‫مىىا ىىدر‪ .‬ئۇالرمۇ يېنىىىدنال ئۆتەب كېتىېاتقىىان ئىگىز بويپۇق‪ ،‬كۆزلىرر‬ ‫يىغىىدنال ئىشىىىىشىىىىىى‪ ،‬كەتكەن بۇ ئىامېرنكىپى ئىايىالغىا قىزنقىى‪ ،‬قىاراب‬ ‫قويۇشىىىتى‪ .‬ئېپال بۇ يەرگە يا ئىدر‪ ،‬ئەمما ھازنر ھەممە يەرگە ياتتە بىر‬ ‫روھىي ھالەتتە ئىدر‪.‬‬ ‫ئۇ مېھمىانخىانىغىا قىايتىى‪ ،‬چىامىادانپىرننى تەييىارلىىدر‪ ،‬چىاتىنىنى‬ ‫سىېپى‪ ،،‬شىاتتۇ چېچىكى رە پىك كەشىمىر توتايكىسىىنى كىيدر‪ .‬دائىن‬ ‫كەچپە كۆر نەشىىكە تىرنشىىىېاتقان بىر ئايا ئەچەن بۇ رەڭ بە سىىاددا ۋە‬ ‫كىرن ‪ ،‬چىقمىايتتى‪،‬‬ ‫ى‬ ‫غەلىتە دەب ئويپىىدر‪ ،‬ئەممىا بۇالر ھىازنر كىالپىسىىىىىغىا‬ ‫نېمە بولسا بولسۇن‪ ،‬شۇنى كىيدر‪.‬‬ ‫ئىىانىىدنال ئۇ ئىىامېرنكىىىدنكى چوڭ قىزنغىى ا تېپېكون قىپىىدر‪ ،‬ئە‬ ‫ېنېتال ئۇنىج بىپەن تارا پىشىى‪ ،‬كېپىېاتاتتى‪ .‬ئورلى‬ ‫بالىسىىدنال تەقە‬ ‫بىپەن ئاۋر ئانىسىغا بىر يىپدنال بۇيان قېيداب يەرەتتى‪.‬‬ ‫__ ئىانىجىان‪ ،‬قىانىداق ئەھېالىىج ‪ -‬دەب سىىىىورنىدر ېنىا ھىايىا ىان‬ ‫بىپەن‪.‬‬ ‫ئېپال ئو ايسىزلىنى‪ ،‬ھەم خىجى‪ ،‬بولۇب كەلەمسىرندر‪ .‬بىر چاغالردا‬ ‫ئۇ مۇھەببەتنى كەمسىىىىىتى‪ ،‬سىىىىۆزلەب كەتكەن‪ ،‬قىزننىج ئۆزر ياخشىىىىى‬ ‫كۆرگەن ئادنمى بىپەن تو قىپىشىىغا قارشىى چىققانىدر‪ ،‬مانا بەگەن مۇشىۇ‬ ‫قىزنال ئۇنىڭغىا مەدە بېرنېاتىىدۇ‪ .‬ئۇ نىاھىايىتى بوش ئىاۋازدا «ئەزنز ئۆلەب‬ ‫كەتتى» دتدر‪.‬‬ ‫‪379‬‬

‫ېنېتنىىج ئىاۋازر بىر ئىا پىنىى‪ ،‬بىر ئىا النمىا‬

‫تېپېكون گىژنپىداب‪،‬‬ ‫قالدرئ‬ ‫__ ۋا ئىسا ئانا‪ ،‬كۆ پەم بە يېرنن بولدر‪ ،‬ئامان بولغىال‪.‬‬ ‫ئاندنال نېمە دتيىشىىىپىرننى بىپەلمە بىر دەم تۇرۇب قېپىشىىىتى‪.‬‬ ‫ىمجىتپىقنى ېنېا بۇزدرئ‬ ‫__ ئەمدر ئۆيگە قايتى‪ ،‬كېپەمسەن‬ ‫راسىا‪ ،‬ئېپال ئەمدر قانداق قىپىدۇ ئا رنشىى ئىشىپىرر نەتىجىسىىز‬ ‫ھالغا كېپى‪ ،‬قالدر‪ ،‬داۋند بۇ ئىشىىىىنى تەسىىىىپەشىىىىتەر ش ئەچەن بارلى‬ ‫ۋاسىىىتىپەرنى قولپىنىدنغاندە قىالتتى‪ .‬ئۇ ئېپالغا قاتتى گەتپەر بىپەن‬ ‫ئۇزۇن خە يېزنى‪ ،،‬ې سىىىىىا ىا بىر تىيىنمۇ بەرمەيمەنې دتگەنىىدر‪ .‬ئېرر‬ ‫غەزەبنا ‪ ،‬قوش كېزە بالىپىرر خاتا‪ .‬قايتى‪ ،‬كەتسىە ھەممە ئى ئاسىان‬ ‫بولماسمىدر‬ ‫يەنە كېپى‪ ،‬ئۇنىج تۇلى يوق‪ ،‬خىزمىتىمۇ يوق‪ .‬شىىىۇنداقتىمۇ نەگىال‬ ‫بىارسىىىىىا ئىنگىپىزچە دەرس بېرەلەيىدۇ‪ ،‬ژۇرنىالالرغىا مىاقىالە يىازااليىدۇ‪ ،‬بەلكىن‬ ‫كەنپەرنىج بىرندە بىرەر نەشىرنياتتا تەھرنر بولۇب ئىشىپىيەلەيدۇ‪ ،‬ھەتتا ئۆز‬ ‫رومىانىنى يىازاليىدۇ‪ .‬ئۇ كۆزلىرننى يۇمىدر‪ .‬ئىپگىرر ھېچقىاچىان بۇنىداق‬ ‫يىالغۇز قىالمىغىان‪ ،‬ئەممىا ئىا ىايىپكى‪ ،‬ھىازنر ئۆزننى تەقە يىالغۇز ھېر‬ ‫قىپمايېاتاتتى‪.‬‬ ‫__ قىزنن ېنېا‪ ،‬سىىىېنى بە سىىىېغىندنن‪ -،‬دتدر ئېپال‪ -،‬ئورلى‬ ‫بىپەن ئاۋننىمۇ شىىىۇنداق كۆرگەم كەلدر‪ .‬ئۆينى تاشىىىالب كېتىشىىىىمنىج‬ ‫سىپەر بىپەن مۇناسىېنتى يوق‪ ،‬سىپەرگە يەنىال مۇھەببىتىن كەچپە ‪...‬‬ ‫__ بىپىمەن‪-،‬دتدر ېنېا تەمكىنپىك بىپەن‪.‬‬ ‫__ مېنى كۆرگىپى كېپەمسەن‬ ‫__ ئەلېەتتە كېپىمەن‪ ...‬كېپىمىز ئىانىا‪ ...‬سىىىىەن ئۇ ئىككىسىىىىىگە‬ ‫قارنما‪ ،‬ھەممىسىىىى ئۆتەب كېتىدۇ‪ .‬سىىىېنىج ياخشىىىى تۇرۇب بېرنشىىىىج‬ ‫ھەممىدنال مۇھىن‪ .‬ئەمدر قانداق قىپىسەن راسا قايتمامسەن‬ ‫__ ئامېسىتىرامغا بېرنشىىن مۇمكىال‪-،‬دتدر ئېپال‪ -،‬ئۇ يەردە كىچىك‪،‬‬ ‫بىر قەۋەتپىىك ئۆيپەر بىار‪ ،‬بىرەرسىىىىىىدە ئىجىارە تۆلەب ئولتۇرۇب تۇرااليمەن‪.‬‬ ‫شىىۇنداقتىمۇ ۋەلىسىىپىا مىنىشىىنى تېخىمۇ ياخشىىى مەشىى قىپىشىىىن‬ ‫كېرە ‪ -...‬دەب كەلىدر‪ -،‬ھېچنېمىنى تىالنپىمىىدنن ېنېىا‪ .‬ئەتە يىا‬ ‫ئىۆگىەن‪ ،‬بەش يىىپىىدنىال كىېىيىىال نىېىمە بىولىىىدنىغىىانىپىىقىىنىى بىىپىمەيىمەن‪.‬‬ ‫بىپىدنغىنىن تەقە ھاياتىمنى يېڭىدنال باشىىىالش‪ .‬بۇ ئەسىىىپىدنال ئاشىىىۇ‬ ‫نىزامالرنىج بىرر ئەمەسمۇ‬ ‫‪380‬‬

‫__ نېمە نىزام ئىانىا نېمىىدنال گەب قىپىېاتىسىىىىەن ‪-‬دەب سىىىىورنىدر‬ ‫ېنېا‪.‬‬ ‫ئېپال دترنزنگە يېقىنپىشىىىىىى‪ ،،‬ئۇتۇقنى قىاتپىغىان كۆكەش رە پەرگە‬ ‫قارندر‪ .‬كۆ ئاسىىىماندا يۇ دە ئاق ۋە ئىنچىكە بۇلۇتالر ئاسىىىتا‪-‬ئاسىىىتا‬ ‫ئايپىنى‪ ،،‬گويا ساماچىالردە يوقپۇققا سىڭى‪ ،‬كېتىېاتاتتى‪.‬‬ ‫قىرنقىنچى نىزام‪-،‬دتدر ئېپال ئالدنرنما سىىىىۆزلەب‪ -،‬ئىشەە ە سەە ەەىز‬ ‫ئ تكەن ھەەايەەاە بىر ئ مۈر بى ۇدە ئ تكەن ھەەايەەاتتۇر ئىالھىن ئىشەەە ە ەەا‬ ‫ئەگىش ەەى ە ۇ ‪ ،‬مەجارلن ئىش ە ى ۇ ‪ ،‬بۇ ئىش ەەق دۇ ياۋل ۇ ‪ ،‬س ەەاماۋلي ۇ ياكى‬ ‫جىسە ە ا ىي ۇ دەپ سە ەەورل ا ئايرل الر ئايرل لى نى ەيدا قى لىدۇ ئىشە ە نى‬ ‫سەەۈ ەتلەش ياكى ئىزاھالقەەنىئ ھاجىتى يوق ئۇ ئ ر ئالدلغا بىر دۇ ياكى‪،‬‬ ‫سەەن ئۇ ىئ ئوتتۇرلسەىدا‪ ،‬مەركىزلدە يا قەايسەەن ياكى سەىرتىدا‪ ،‬ھە سەرلتىدە‬ ‫ياقايسەن‬ ‫پتەگىدر)‬

‫‪381‬‬