Page 1

JAN MATEJKO

AGRA-ART dom aukcyjny Publikacja towarzyszy katalogowi aukcji Warszawa, 17 marca 2013 HOTEL BRISTOL


AGRA-ART SA Warszawa, ul. Wilcza 55 tel. 22 625 08 08 - sztuka tradycyjna, 22 745 10 25 - sztuka wspó³czesna www.agraart.pl agra@agraart.pl Galeria czynna w godz. 1100 - 1800, soboty - 1100 - 1500

Publikacja towarzyszy katalogowi aukcji, na której obok obrazu Jana Matejki zostanie zaoferowanych ponad sto obrazów, m.in.: Ajdukiewicza, DuninBorkowskiego, Brandta, Che³moñskiego, Cybisa, Czachórskiego, Dudy Gracza, Fa³ata, Gierowskiego, Hasiora, Karpiñskiego, Kêdzierskiego, Kossaka, Kotsisa, Makowskiego, Malczewskiego, Menkesa, Nowosielskiego, Okunia, Oleszkiewicza, Rapackiego, Ruszczyca, Stanis³awskiego, Starowieyskiego, Sta¿ewskiego, Styki, Tarasina, Witkacego, Wróblewskiego, Wyczó³kowskiego, Wywiórskiego i innych

Anna Tyczyñska - historyk sztuki, absolwentka Uniwersytetu Jagielloñskiego, pracownik Muzeum Narodowego w Warszawie w latach 1971-2005, znawca malarstwa polskiego XIX/XX w., starszy kustosz zbiorów malarstwa polskiego, wspó³autorka wielu wystaw i katalogów organizowanych w MNW. Na ok³adce: Jan Matejko pod³ug fotografii Rzewuskiego w Krakowie drzeworyt w „Tygodniku Ilustrowanym“, 1865


Anna Tyczy単ska

JAN MATEJKO Nocne Przygody Jana Olbrachta z Kallimachem

AGRA-ART dom aukcyjny Aukcja 17 marca 2013 - Hotel Bristol - Warszawa - godz. 1900

WYSTAWA 4 - 16 marca 2013 - Galeria Agra-Art - godz. 1100 - 1800 Warszawa, ul. Wilcza 55


Autoportret, 1887, olej

Jan Matejko - najwybitniejszy polski malarz historyczny; studia malarskie rozpocz¹³ pod kierunkiem W. £uszczkiewicza i W. K. Stattlera w krakowskiej Szkole Sztuk Piêknych (lata 1852-1858). Nastêpnie uczy³ siê w Akademii monachijskiej u H. Anschütza (1859) i przez dwa miesi¹ce w Akademii wiedeñskiej u C. Rubena (1860). Po studiach mieszka³ i pracowa³ w Krakowie. W 1873 obj¹³ stanowisko dyrektora tamtejszej Szko³y Sztuk Piêknych, pe³ni¹c tê funkcjê a¿ do œmierci. Du¿o podró¿owa³ - wielokrotnie wyje¿d¿a³ do Pary¿a (w latach 1865-1880), Wiednia (1866-1888), w 1872 by³ w Konstantynopolu, a rok póŸniej w Pradze i Budapeszcie, odwiedza³ równie¿ W³ochy (1878-1879 i 1883). By³ cz³onkiem licznych akademii i towarzystw artystycznych m.in. Académie des Beaux-Arts (1873) i Instytutu Francuskiego (1874) w Pary¿u, berliñskiej Akademii Sztuki (1874), Akademii Rafaelowskiej w Urbino (1878) i Künstlersgenossenschaft

w Wiedniu (1888). W 1864 zosta³ cz³onkiem Towarzystwa Naukowego w Krakowie, w 1887 otrzyma³ doktorat filozofii honoris causa Uniwersytetu Jagielloñskiego. By³ twórc¹ wielkich i znanych p³ócien, m.in. Kazania Skargi, Rejtana, Unii Lubelskiej, Batorego pod Pskowem, Bitwy pod Grunwaldem, Ho³du Pruskiego czy Koœciuszki pod Rac³awicami. Malowa³ tak¿e portrety i - rzadziej - sceny religijne czy rodzajowe. Wa¿n¹ rolê w jego twórczoœci odgrywa³ rysunek - artysta opracowa³, m.in. album Ubiory w Polsce od 1200 do 1795 oraz rysunkowy cykl Poczet królów i ksi¹¿¹t polskich. W latach 1889-1891, wraz z zespo³em uczniów, pracowa³ nad polichromi¹ koœcio³a Mariackiego w Krakowie. W rodzinnym domu malarza, przy ulicy Floriañskiej w Krakowie od 1898 mieœci siê poœwiêcone mu muzeum - Dom Matejki (Oddzia³ MNK).


JAN MATEJKO NOCNE

PRZYGODY

JANA OLBRACHTA Z KALLIMACHEM, 1881


Nocne przygody..., fragment


Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem Nieszczêœliwe zaloty Jana Olbrachta „Matejko w Krzes³awicach w sierpniu malowa³: Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem (52 x 42 cm); wystawiony w Krakowie i w Warszawie; naby³ Krywult w Krakowie i potem odsprzeda³ komu innemu“

Powy¿sze informacje, maj¹ce formê zwiêz³ej noty katalogowej, zawdziêczamy Marianowi Gorzkowskiemu. Oddany Matejce sekretarz krakowskiej Szko³y Sztuk Piêknych, od roku 1876 by³ jego codziennym towarzyszem, œwiadkiem tak powszednich, jak i odœwiêtnych wydarzeñ, powiernikiem i niezast¹pionym, swego rodzaju, opiekunem artysty, dbaj¹cym nawet o drobne jego sprawy. Gorzkowski uwa¿nie œledzi³ tak¿e to, co dzia³o siê w pracowni Matejki, a w swoim prowadzonym przez 17 lat dzienniku odnotowywa³ okolicznoœci namalowania ka¿dego niemal obrazu. Jak sam pisa³, „g³ównym celem tego ‘pamiêtnika’ by³o pierwotnie przede wszystkim dok³adne spisywanie tych wszystkich artystycznych utworów, które Matejko w ci¹gu swego ¿ycia wykona³; zapisywa³em pilnie nazwy obrazów, ich rozmiary, osoby w nich przedstawione, czas powstania, miejsce, gdzie by³y wystawione, kto je fotografowa³ i kto naby³“. Œwiadomy jednak znaczenia i wielkoœci Matejki, odnotowywa³ te¿ „ka¿dy szczegó³ z jego ¿ycia“, przekonany, ¿e wszystko „mo¿e mieæ zw³aszcza w póŸniejszych latach pewne znaczenie.“ Rozwijaj¹c „notê“ Gorzkowskiego, dodajmy kilka uwag: Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem malowa³ Matejko w sierpniu 1881 roku, podczas letniego pobytu w swoim dworku w podkrakowskich Krzes³awicach.

Te swoiste wakacje artysty, wytchnienie od pracy nad wielkim p³ótnem Ho³du pruskiego, wp³ynê³y byæ mo¿e na l¿ejsz¹ tematykê namalowanych wówczas obrazów - Nocnych przygód... i pogodnej Rzeczypospolitej Babiñskiej. W tym samym 1881 roku obraz zosta³ pokazany na wystawie Towarzystwa Przyjació³ Sztuk Piêknych w salach krakowskich Sukiennic. Opatrzono go tu tytu³em odmiennym: Nieszczêœliwe zaloty Olbrachta i odt¹d tytu³ ten powtarza³ siê najczêœciej obok pierwotnego. Na owej wystawie obraz naby³ Aleksander Krywult, który rok wczeœniej otworzy³ w Warszawie ciesz¹cy siê ju¿ du¿¹ renom¹ Salon wystawowy. Krywult przewióz³ obraz do Warszawy, jeszcze przed koñcem tego¿ roku wystawi³ go w swoim Salonie i niebawem sprzeda³ niewiadomemu nabywcy. Obraz trafi³ zatem do zbiorów prywatnych i przez blisko 100 lat pozostawa³ niedostêpny dla badaczy i mi³oœników sztuki Jana Matejki. Wiadomoœæ o nim nadesz³a dopiero w 80. latach XX w., kiedy Nocne przygody... pojawi³y siê w antykwariacie Czes³awa Bednarczyka w Wiedniu. Przez wszystkie te lata by³ jednak niejednokrotnie wymieniany, a nawet reprodukowany w ró¿nych opracowaniach dotycz¹cych twórczoœci Matejki; wszystkie wzmianki oparte by³y na informacjach z Dziennika Gorzkowskiego.


PRZYGODA Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem to scena o charakterze historyczno-rodzajowym. Rzecz dzieje siê noc¹ na malowniczym dziedziñcu bogatej mieszczañskiej kamienicy. Jan Olbracht podczas mi³osnej schadzki z krakowsk¹ mieszczk¹, zostaje zraniony przez rywala. S³aniaj¹cego siê króla podtrzymuje Kallimach, w g³êbi widaæ uzbrojonego napastnika i dwóch powstrzymuj¹cych go mê¿czyzn. Œwiat³o - wydobywaj¹c z mroku arkadowy kru¿ganek, gotycki wykusz, rzeŸbê zdobi¹c¹ fontannê, ozdobn¹ balustradê i portale - skupia siê na postaciach króla, Kallimacha i kobiety w bieliŸnie, grupa mê¿czyzn na drugim planie pozostaje w g³êbokim cieniu. S¹ w tym obrazie drobne, dope³niaj¹ce akcjê akcenty - rozsypane ksi¹¿ki Kallimacha czy le¿¹cy na ziemi krótki mieczyk, z jakim Olbracht „czêsto u boku przypasanym wystêpowa³“. Œcianê domu ozdabia bluszcz pn¹cy siê po œcianie, a uroczy ma³y kotek przysiad³ na daszku wykusza. Temat obrazu zaczerpn¹³ Matejko z podawanej przez kronikarzy popularnej anegdoty, wedle której król Jan Olbracht, po nieudanej wyprawie wojennej w 1497 „przyjechawszy do Krakowa z Wo³och po owej pora¿ce sromotnej jakoby co dobrego sprawi³, kolacje, biesiady, tañce stroj¹c, by³ wesó³; powiadaj¹, i¿ raz w nocy tylko samotrzeæ po mieœcie ceklowa³, a gdy siê pijany na pijaniców natrafi³, powadzi³ siê z nimi, tam¿e go raniono, z której rany d³ugo chorowa³, prawie go by³ Bóg tym szwankiem sromotnym skara³, gdy godnoœci i urzêdu swojego zabaczy³“. Zdarzenie to po³¹czy³ Matejko z przekazami o bujnym temperamencie Jana Olbrachta, który „na mi³oœæ cielesn¹ by³ poniek¹d natarczywszy [...] namiêtnoœciom i chuciom jako cz³owiek wojskowy folgowa³.“ Historia zachowa-

³a nawet nazwisko jednej z jego kochanek, krakowskiej mieszczki, niejakiej W¹sówny. W obrazie Matejki Janowi Olbrachtowi towarzyszy - o czy nie wiedzielibyœmy bez zapisków Gorzkowskiego - jego nauczyciel, a póŸniej wp³ywowy doradca polityczny, Kallimach, czyli Filippo Buonaccorsi, w³oski humanista, pisarz i poeta, autor m.in. elegii mi³osnych. Kallimach nie odznacza³ siê zbytni¹ surowoœci¹ obyczajów. Jego obecnoœæ przy ¿¹dnym przygód królu by³a dla artysty naturalna i zgodna z - powtarzaj¹c¹ siê w dawnych kronikach - opini¹ o z³ym wp³ywie Kallimacha na Olbrachta. Historyczny przekaz potraktowany tu zosta³ doœæ swobodnie; Matejko przeniós³ ca³e zdarzenia w czasy na parê lat przed wypraw¹ wo³osk¹; tylko wtedy bowiem, zmar³y w 1496, Kallimach móg³ jeszcze towarzyszyæ Olbrachtowi. By³o to zgodne ze zwyczajem i za³o¿eniami artysty, który swoje obrazy budowa³ bardziej wed³ug ducha czasów, ludzkich zachowañ i namiêtnoœci, ni¿ wedle rygorów œcis³oœci historycznej. St¹d w jego dzie³ach spotykaj¹ siê czêsto postaci, które nie zawsze bra³y udzia³ w rzeczywistym wydarzeniu, mia³y jednak z nim zwi¹zek, ¿y³y i dzia³a³y w tych samych czasach, reprezentuj¹c postawy wa¿ne dla wymowy obrazów artysty.


Nocne przygody..., fragment

MALARZ Ciekawe wydaje siê tak¿e, zwi¹zane z tym obrazem zagadnienie artystycznego „warsztatu“ Matejki. Warsztatu, który - jak to uj¹³ Mieczys³aw Porêbski - „mia³ wszelkie cechy wysoko wyspecjalizowanego warsztatu naukowego. Wypisy, studia, rysunki, rekwizyty artysta gromadzi³ konsekwentnie i systematycznie przez ca³e ¿ycie, czego nie mia³ pod rêk¹, to przechowywa³a jego pamiêæ“. Ten casus spotykamy te¿ w Nocnych przygodach Jana Olbrachta z Kallimachem. I nie chodzi tu tylko o odtworzenie - opartych na

J. Matejko, Dziedziniec arkadowy w Monachium, o³ówek

gruntownych studiach kostiumologicznych - ubiorów postaci, lecz tak¿e o architekturê w tle obrazu. Przy jej malowaniu Matejko wykorzysta³ w³asny, wczeœniejszy rysunek powsta³y zapewne w czasie zagranicznych studiów i przedstawiaj¹cy arkadowy dziedziniec starej kamienicy w Monachium (MNK). Czyni³ tak czêsto; podobnie post¹pi³, na przyk³ad przy obrazie Zawieszenie dzwonu Zygmunta (z 1874 roku), kiedy do namalowania Bramy Wiœlnej w murach Krakowa, która za jego czasów ju¿ nie istnia³a, u¿y³ równie¿ swego wczesnego rysunku z obronn¹ wie¿¹ monachijsk¹.


i ksi¹¿¹t polskich, cyklu, w którym wykorzysta³ sw¹ niebywa³¹ znajomoœæ Ÿróde³ ikonograficznych i rozleg³¹ wiedzê historyczn¹. W przypadku imaginowanego portretu Olbrachta, artysta inspirowa³ siê zapewne rzeŸb¹ z nagrobka w wawelskiej katedrze oraz - przekazan¹ przez kronikarzy - charakterystyk¹ króla, który by³ „wysokiego wzrostu, oczu piwnych, na twarzy z pewnym wyrzutem i wysiêkiem. Têgi, koœcisty i silny, oko³o piersi, r¹k i nóg gêstszym, na g³owie rzadkim w³osem okryty. [...] W ruchach szybki [...] czujny, œmia³y i opatrzny, w sprawach prêdki...“ By³ równie¿ Jan Olbracht „doskona³ego rozumu, dowcipu wielkiego, w naukach, a osobliwie w historiach kocha³ siê, krasomówca wielki w ³aciñskim i niemieckim jêzyku, szczodrobliwoœci¹ przeciwko ludziom rycerskim i wielkoœci¹ umys³u wielu inszych celowa³, ale siê fortuna z nim nieprzyjacielskie obchodzi³a.“ Z czasów jego panowania pamiêta siê dziœ g³ównie klêskê w wyprawie wo³oskiej przeciw Turkom, po której pozosta³o - mocno zreszt¹ przesa-

Jan Olbracht, fragment p³yty nagrobnej

KRÓL Obaj protagoniœci przedstawionej sceny - Jan Olbracht (1459-1501; król Polski od 1592) i Kallimach, Filippo Buonaccorsi (1437-1496) - nie tylko ten jeden raz znaleŸli siê w krêgu zainteresowañ Matejki. W m³odoœci artysta rysowa³ postaæ Kallimacha, w oparciu o rzeŸbê z jego nagrobka w krakowskim koœciele oo. dominikanów. Wizerunek Jana Olbrachta rysowa³ w roku 1891 do Pocztu królów

Kallimach, fragment p³yty nagrobnej


dzone - powiedzenie: „Za króla Olbrachta wyginê³a szlachta.“ Jednak historycy dostrzegaj¹ w Olbrachcie tak¿e silnego, energicznego w³adcê i œwiat³ego cz³owieka, z którym „na d³ugo zesz³a do grobu polityczna odwaga Jagiellonów“ (P. Jasienica). Wedle niepotwierdzonych domys³ów król mia³ umrzeæ na szalej¹c¹ w Polsce „jako osobliwa plaga Bo¿a“ chorobê morbus gallicus, któr¹ w 1492 „niewiasta jedna z odpustu rzymskiego do Krakowa za upominek przynios³a“. Pierwszym wychowawc¹ Jana Olbrachta i jego braci, synów Kazimierza Jagielloñczyka, by³ kanonik krakowski Jan D³ugosz. Jemu zawdziêcza³ Olbracht wszechstronne wykszta³cenie, wzbogacone jeszcze dziêki kontaktom z Kallimachem, który w 1478 zosta³ kolejnym nauczycielem królewicza, a od 1492 doradc¹ króla. „Cz³owieka surowych obyczajów, ascetê niemal, zast¹pi³ m¹¿... pod ka¿dym wzglêdem œwiatowy“ - pisa³ Pawe³ Jasienica. Kallimach - w³oski uchodŸca polityczny, dyplomata i poeta, który jako jeden z pierwszych przyniós³ do Polski idee w³oskiego humanizmu - mia³ na pewno niema³y wp³yw na króla. By³ na przyk³ad, gor¹cym propagatorem wojny z Turkami i orêdownikiem wzmocnienia w³adzy królewskiej, co budzi³o ku niemu niechêæ szlachty. Niechêæ tê przenoszono póŸniej i na Jana Olbrachta, uwa¿aj¹c, ¿e „upadek przychodzi takim, którzy cudzoziemcom wiêcej wierz¹ i na nie przedk³adaj¹ sprawy wszelakie“. Choæ równoczeœnie pisano, ¿e œmieræ króla „Polakom ciê¿ki ¿al, wrogom radoœæ przynios³a“.

J. Matejko, Jan I Olbracht, Poczet królów polskich, 1891, o³ówek


NOCNE PRZYGODY JANA OLBRACHTA Z KALLIMACHEM, 1881 Nocna wyprawa Jana Olbrachta i Kallimacha Nieszczêœliwe zaloty Olbrachta Przygoda nocna Jana Olbrachta olej, tektura, 52,2 x 42 cm sygnowany l.d.: JM; napis p.d.: 1W 91 Na odwrocie - odwrotnie w stosunku do kompozycji malarskiej - napis o³ówkiem: Jan Mateyko. Ponadto - powy¿ej - drukowana nalepka o treœci: GRUNDIRTE CARTONS., a na niej jeszcze dwie ma³e drukowane nalepki: MAGAZYN | A. BASION, OPTYK | W KRAKOWIE | ZA£O¯. 1801 | Ner 20“ (na pierwszej) oraz 16“ (na drugiej); cyfry naniesione atramentem. U góry w lewym naro¿niku odciœniête logo wiedeñskiej firmy, oferuj¹cej materia³y malarskie: W. KOLLER & CO.

Nocne przygody Jana Olbrachta z Kallimachem zostan¹ wystawione na aukcji Agra-Art 17 marca 2013 roku w Hotelu Bristol w Warszawie


W tekœcie u¿yto cytatów z kronik Macieja Miechowity, Macieja Stryjkowskiego i Marcina Bielskiego za: R. Karpiñski, Jan I Olbracht [w:] Poczet królów i ksi¹¿¹t polskich, Warszawa, Czytelnik, 1984; fragmenty tekstów Paw³a Jasienicy cytowane za: P. Jasienica, Polska Jagiellonów, PIW, Warszawa 1963; reprodukcja rysunku dziedziñca w: Jan Matejko 1838-1893. Gemälde, Aquarelle, Zeichnungen, (B. Kucza³a, F. Stolot), Nümberg 1982, nr kat. 166, il. 90; reprodukcje autoportretów Matejki wg M. Treter, Matejko... Za konsultacjê i zwrócenie uwagi na rysunek dziedziñca dziêkujemy pani Ma³gorzacie Buyko. Matejko na przechadzce, autokarykatura, rysunek o³ówkiem


Wydawnictwa, w których obraz by³ wzmiankowany b¹dŸ reprodukowany:

- M. Gorzkowski, O artystycznych czynnoœciach Jana Matejki od lat jego najm³odszych tj. od r. 1850 do koñca r. 1881, Kraków 1881, s. 93; - S. Tarnowski, Matejko, Kraków 1897, s. 512; - M. Gorzkowski, Jan Matejko. Epoka lat dalszych, do koñca ¿ycia artysty. Z dziennika prowadzonego w ci¹gu lat siedemnastu, Kraków 1898, s. 255; - E. Swieykowski, Pamiêtnik Towarzystwa Przyjació³ Sztuk Piêknych w Krakowie 1854-1904, Kraków 1905, s. 104 [wystawiony 1881]; - S. Witkiewicz, Matejko, wyd. 2, Lwów 1912, il. 157 na s. 167 [wyd. 1908, il. 140 na s. 151]; - M. Szukiewicz, Artystyczne przedszkole Matejki [w:] Jan Matejko. Studia i szkice, W setn¹ rocznicê urodzin miasto Kraków, Kraków 1938, s. 36; - M. Treter, Matejko. Osobowoœæ artysty, twórczoœæ, forma i styl, Lwów -Warszawa 1939, il. na s. 377; - J. Bogucki, Matejko, Warszawa 1955, s. 222; - S. Serafiñska, Jan Matejko. Wspomnienia rodzinne, Kraków 1955, s. 659, il. na wklejce miêdzy ss. 400-401; - M. Porêbski, Malowane dzieje, Warszawa 1961, s. 172, 209; - J. Gintel, Jan Matejko. Biografia w wypisach, wyd. 2, Kraków 1966, s, 359, il. na s. 362 [wyd. wczeœniejsze: Jan Matejko. Wypisy biograficzne, Kraków 1955] - J. Starzyñski, Jan Matejko, wyd. 1, Warszawa 1957, s. 24, il. 236; wyd. 2, Warszawa 1979 [tu b³êdna informacja, ¿e obraz znajduje siê w USA]; - J. Grabowska-Wierciñska, Bibliografia [w:] Jan Matejko. Materia³y z sesji naukowej poœwiêconej twórczoœci artysty, Warszawa 1957, s. 316, poz. 1340; - Dzieje Polski w obrazach [wstêp i wybór ilustracji M. Mas³owski, noty biograficzne M. Siuchniñski], ARKADY, Warszawa 1962, il. 64; - M. P³a¿ewska, Warszawski Salon Aleksandra Krywulta (18801906), [w:] Rocznik Muzeum Narodowego w Warszawie, t. X, Warszawa 1966, s. 391 [wystawiony 1881];

- L. Grajewski, Bibliografia ilustracji w czasopismach polskich XIX i pocz. XX w. (do 1918 r.), Warszawa 1972, poz. 10163; - K. Sroczyñska, Jan Matejko, Wyd. KAW seria ABC, Warszawa 1976, s. 19; - M. Przemecka-Zieliñska, Krakowskim szlakiem Jana Matejki, Kraków 1985, s. 391; - S. Jordanowski, Vademecum malarstwa polskiego w USA, Bicentennial Pub. Corp. New York 1988, s. 79 [wyd. polskie: Wroc³aw 1996, s. 38]; - M. Gorzkowski, Jan Matejko. Epoka od r. 1861 do koñca ¿ycia artysty z dziennika prowadzonego w ci¹gu lat siedemnastu [tekst wg poprawionego przez autora wydania z 1898 opracowali K. Nowacki i I. Trybowski], Kraków 1993, s. 215; - K. Sroczyñska [red.], Matejko. Obrazy olejne, Katalog, Warszawa 1993, s. 177-178, nr kat. 204, il. na s. 177 (tu pe³na wczeœniejsza bibliografia); - E. Micke-Broniarek, Matejce w ho³dzie... W stulecie œmierci artysty, Katalog wystawy, Muzeum Narodowe w Warszawie 1993, s. 153, nr kat. 66, il. 66.

Uwaga: liczba opracowañ dotycz¹ca ¿ycia i twórczoœci Jana Matejki jest ogromna. Najpe³niejszy ich wykaz (do 1993) zamieszczony zosta³ w S³owniku Artystów Polskich i obcych w Polsce dzia³aj¹cych, t. 5, Warszawa 1993, s. 424-441 [autorka has³a H. Kubaszewska].

Wiadomoœci o czasach Jana Olbrachta znaleŸæ mo¿na, m.in. w wydawnictwach: - P. Jasienica, Polska Jagiellonów, PIW, Warszawa 1963; - R. Karpiñski, Jan I Olbracht [w:] Poczet królów i ksi¹¿¹t polskich, Wyd. I. Czytelnik, Warszawa, 1984; - F. Papée Jan Olbracht, Kraków, 2006.


Jan Matejko, Nocne przygody Jana Olbrachta  

specjalna publikacja towarzyszaca aukcji obrazu Jana matejki 17 marca 2013.

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you