Aedes-Magazine 2/2019

2019/2

WONINGCORPORATIES EN SOCIALE HUISVESTING

Renovatie en gasloos maken in Alkmaar ‘EERST PRATEN MET HUURDERS’ » FILOSOOF MARLEEN STIKKER: ‘BESCHERM JE DATA’ » KINDEREN GEVEN ADVIEZEN » SAMEN SNELLER INNOVEREN: HOE DAN? » 16 VRAGEN AAN AGNES JONGERIUS » COMMISSARISSEN AGENDEREN OPDRACHTGEVERSCHAP «

Untitled-5705 3

5/28/2019 2:01:13 PM

Samen met Bosch naar een gasloze toekomst.

SmartInduction: koken op slechts één elektriciteitsgroep.

Deze unieke SmartInduction kookplaat sluit je eenvoudig aan op slechts één elektriciteitsgroep van 230 volt. Hierdoor zijn er geen onnodige verbouwingen in de meterkast meer nodig. De kookplaat is bovendien eenvoudig in- of op te bouwen en eenvoudig schoon te maken. Zo geniet uw huurder met een relatief lage investering van alle voordelen van inductie en kan er nauwkeuriger en energiezuiniger worden gekookt.

?

Liever opbouw Vraag naar de mogelijkheden.

Naast de SmartInduction kookplaten biedt Bosch ook nog andere oplossing om gasloos te kunnen koken: vrijstaande fornuizen met inductiekookplaat.

Met een vrijstaand fornuis met inductiekookplaat van Bosch kookt uw huurder snel, zuinig en veilig.

Je plaatst het bovendien waar je wilt, en bent niet gebonden aan een vaste plek in de keuken. Reden te meer om de oude gaskookplaat te vervangen en elektrisch te gaan koken.

Meer informatie en contactgegevens zijn te vinden op www.bosch-home.nl/projecten.

Bosch Inspiratiecenter, inspiratiehuis 20l20, Taurusavenue 36, 2132 LS, Hoofddorp.

019021_BSH-Projecten_Adv_smartInduction_Corporatiegids Mei 2019.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 2

25-04-19 27-05-19 17:21 10:31

» commentaar «



MEER EN BETER FOTO : JEROEN POORTVLIET

In De Bouwstroom werken achttien woningcorporaties structureel samen met marktpartijen.

Doel: de bouw van sociale huurwoningen versnellen.

En het komt echt op gang, vooral in Noord-Brabant en Limburg. Zo’n alliantie voor betaalbare nieuwbouw, dat klinkt toch logisch? In deze tijd van steeds hogere bouwkosten en steeds minder bouwlocaties.

Op belangrijke belemmeringen van buitenaf, hebben vooral andere partijen invloed. Maar wat doen we zélf om de nieuwbouw een kickstart te geven?

Als u het mij vraagt, is meer samenwerking en opschaling hét antwoord.

Nu vinden we nog te vaak dezelfde wielen uit. De Bouwstroom is voor mij een uitgelezen voorbeeld van hoe we elkaar moeten opzoeken, hoe we van elkaar kunnen leren en hoe we de krachten kunnen bundelen. Ook bouwers zitten daar zeker op te wachten. Zij hebben juist behoefte aan opdrachten die zorgen voor continue productie. En dan kunnen zij die prefabwoning waarschijnlijk ook nog eens stukken goedkoper leveren.

Op dezelfde manier pakken de we de verduurzaming van onze huizen aan. De Startmotor voor meer op het warmtenet aangesloten huizen, de Renovatieversneller om de vraag naar warmtepompen en isolatie bij elkaar te brengen.

Van deze manier van samenwerken profiteert echt iedereen. Corporaties, marktpartijen en de mensen voor wie we het allemaal doen: huurders en woningzoekenden. Als we zulke kansen in het hele land meer en beter benutten, kunnen we meer en beter bijdragen aan een oplossing van het woningtekort en de verdere verduurzaming. Waar wachten we eigenlijk

‘Sluit u aan bij De Bouwstroom of neem initiatief voor een soortgelijk project in uw eigen regio’

nog op? Sluit u nu aan bij De Bouwstroom of neem het initiatief voor een soortgelijk project in uw eigen regio. En stimuleer uw bouwers en andere samenwerkingspartners om dat ook te doen. Aedes helpt u daarbij graag, met ondersteuning van onze experts en met praktische hulpmiddelen. En als ik daar als aanjager een steentje aan kan bijdragen, dan weet u mij te vinden. Het lijkt nu misschien ver weg, maar ik zie onze ambitie – 34.000 nieuwbouwhuizen per jaar – ineens heel dichtbij komen.

Marnix Norder Voorzitter

Aedes-Magazine /

Untitled-5173 3

5/27/2019 2:55:45 PM

4

» inhoud «

RENOVATIE IN ALKMAAR

‘EERST PRATEN MET HUURDERS’

Commentaar Ondertussen in

36

3 Meer en beter 6 Zwolle

Column 17 Koning Atad - Marco de Wilde Opinie 18 'Hoe werkt het nieuwbouwproces?' - Paul Terwisscha van Scheltinga Zestien uit tweeëndertig 20 Zestien vragen aan Agnes Jongerius Slimmer en beter voor elkaar 30 Vernieuwende praktijkvoorbeelden Feiten en cijfers 47 Stijging reële huren flink afgevlakt Goedemorgen 48 Corry Keulen Column 53 Ambities stapelen - Henk Peter Kip Mensen en wonen 61 Gerrie Wetzer Groeten uit 62 Den Haag Huisvester van het volk 68 A.H. Smulders Colofon 70

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5619 4

5/28/2019 12:24:14 PM

» inhoud «

5

10

‘BESCHERM JE DATA‘

48

GOEDEMORGEN CORRY KEULEN

54

SNELLER INNOVEREN

Marleen Stikker, internetpionier en filosoof, kijkt kritisch naar de toepassingen van digitale technologie.

Maar ze is er zeker niet tegen. Volgens haar is het nodig om een fundamentele discussie te voeren over hoe organisaties – ook corporaties – data van hun gebruikers inzetten.

Wie heb je nodig om de dingen te bereiken die we samen zouden willen voor onze maatschappij? Daar geeft Corry Keulen, bestuurder van Woningvereniging Nederweert, graag haar tijd en energie aan. ‘Zo hoeft niet iedere corporatie zelf het wiel uit te vinden.‘

De verduurzamingsopgave op tijd en betaalbaar realiseren vraagt van corporaties en marktpartijen meer samenwerken en projecten opschalen.

In Utrecht zijn eerste stappen gezet met de Isolatie-uitdaging. De Renovatieversneller staat in de startblokken.

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5633 5

5/28/2019 12:32:42 PM

6

» ondertussen in Zwolle « TEKST: MARJON VAN WEERSCH, FOTO: HERMAN ENGBERS

Advies van kinderen Kinderen durven vragen te stellen die een corporatie op een ander spoor zetten. Daarom installeerde deltaWonen in januari een Raad van Kinderen: 25 kinderen van groep 8 van basisschool De Ark in Zwolle. De afgelopen maanden zijn zij aan de slag gegaan met de vraag: hoe kan deltaWonen haar huurders helpen gelukkiger te wonen? Samen met hun meester Erwin Ensing kwamen ze langs bij de corporatie. Ze maakten een enquête en interviewden een aantal huurders van de corporatie. In april presenteerden de kinderen hun bevindingen in zelfgemaakte muurkranten. Hun belangrijkste adviezen gaan over duidelijke communicatie over wat huurders kunnen verwachten en waarvoor ze zelf verantwoordelijk zijn. De kinderen vonden ook dat deltaWonen huurders goed de gelegenheid moet geven te vertellen wat zij ergens van vinden. Aan het eind van het schooljaar vertelt deltaWonen aan haar Raad van Kinderen hoe zij aan de slag gaat met de adviezen.

Meer informatie: www.deltawonen.nl/raadvankinderen en www.missingchapter.org

Untitled-5545 6

5/28/2019 11:07:13 AM

» ondertussen in Zwolle «

Untitled-5545 7

7

5/28/2019 11:07:15 AM

Polygon lost het op • Lekdetectie • Herstel brand- en waterschade • Schimmelverwijdering Wij ontzorgen u en uw huurder, beperken de gevolgschade en behouden de waarde van uw woning.

NIEUW: SPARK Een online communicatieportal waarmee u en uw huurder real-time informatie ontvangen. Zo blijft iedereen op de hoogte van het schadeherstelproces.

Always By Your Side.

LEKKAGE, SCHADE OF SCHIMMEL IN UW WONINGEN?

Bel Polygon 24/7 in geval van nood: 0800 - 68 68 377 nederland@polygongroup.com Polygon beperkt en beheerst de gevolgen van water, brand en klimaat. www.polygongroup.com/nl

6857 POLY-NL - Spark advert.indd 1

AE1902_Advertenties.indd 8

05/04/2019 11:45

27-05-19 10:31

Het Duco Reno Garantieplan, daar wordt u stil van!

JAAR PROJECTGARANTIE

Met het Duco Reno Garantieplan biedt Duco een future-proof totaaloplossing voor woningcorporaties en partijen met een eigen huurwoningbestand (VVE’s, gemeentes ...) voor vervanging van oude ventilatiesystemen in renovatie- en vervangingsprojecten.

Slimme en stille ventilatie lost de CO2-, vocht- en geluidsproblemen van uw woning op. Met deze projectgarantie slaapt u 15 jaar lang op beide oren! Duco, Home of Oxygen.

Vraag een bezoek van een Duco-adviseur op www.duco.eu/totaalgarantie

GRATIS SEMINAR: ‘Vol gas voor gasloos’: FEIT of FICTIE? Woensdag 12 juni 2019 (13u-17u) - Spoorwegmuseum Utrecht - Info op www.duco.eu/seminar

Nieuwe regels nieuwe kansen De woningmarkt staat al tijden onder druk. Als woningcorporatie krijgt u voortdurend te maken met nieuwe regels. Op meer dan één gebied. Telkens moeten nieuwe keuzes gemaakt worden.

Reden genoeg om een betrouwbare juridische partner te wensen die u hierbij kan ondersteunen. Een partner die u tijdig waarschuwt bij nieuwe ontwikkelingen. En u vertelt hoe u kunt voorsorteren.

De advocaten van Hielkema & co hebben zich volledig toegelegd op het vastgoed- en huurrecht en overzien het gehele speelveld.

Zij kunnen u dan ook met solide kennis van zaken adviseren (en als het moet procederen) over zaken rond (ver)huur, (ver)koop, woonfraude, huurprijzen, algemene huurvoorwaarden, overlast, renovatie, bouw, projectontwikkeling en de regelgeving rond de volkshuisvesting.

Vertrouwde expertise Hielkema & co kan bogen op meer dan 25 jaar ervaring in de praktijk van de volkshuisvesting. Wij komen graag bij u langs voor een kennismaking.

Dé vastgoed- en huurrechtadvocaten www.hielkemaco.nl De Boelelaan 7, 1083 HJ Amsterdam Tel. 085 782 28 20

AE1902_Advertenties.indd 9

27-05-19 10:31

10

» interview «

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-4730 12

5/24/2019 12:52:08 PM

» interview «

11

MARLEEN STIKKER, INTERNETPIONIER EN FILOSOOF

‘Hoe gaan we om met data?’

Marleen Stikker, internetpionier en filosoof, kijkt kritisch naar de toepassingen van digitale technologie. Maar ze is er zeker niet tegen. Volgens haar is het nodig om een fundamentele discussie te voeren over hoe organisaties – ook corporaties – data van hun gebruikers inzetten.

TEKST: LISETTE VOS, FOTO’S: JONAS BRIELS

»

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5033 13

5/27/2019 10:36:56 AM



» interview «

»

Sinds haar televisieoptreden in Zomergasten in 2018 is Marleen Stikker, internetpionier en filosoof, een veelgevraagd gastspreker. In de ochtend voor dit interview hield ze een verhaal bij de ANWB, een dag na het interview was ze te gast bij de VNG. Haar kritische boodschap over internet vindt bij steeds meer organisaties gehoor. Ze vindt dat internet zich in 25 jaar heeft ontwikkeld tot een wolf in schaapskleren op hippe sneakers.

Haar kritiek richt zich in de eerste plaats op grote techbedrijven als Google en Facebook die gratis verkregen data van gebruikers verhandelen om winst te maken. Maar ze vindt ook dat eigenlijk elke organisatie – ook een gemeente of een corporatie – staat voor de fundamentele vraag: op basis van welke waarden zetten wij technologie en data in van de gebruikers – onze burgers en huurders?

Belofte van internet

Aedes-project Datakwaliteit Een groep enthousiaste corpo-

25 jaar geleden was Marleen Stikker burgemeester van de eerste Digitale

ratiemedewerkers is gestart

Stad. Volgens Stikker staat de belofte van internet van destijds voor een deel

met het project Datakwaliteit.

nog steeds overeind. Burgers hebben wereldwijd toegang tot informatie die

Het is belangrijk om die data-

via het world wide web toegankelijk is. Zij hebben niet alleen toegang tot die

kwaliteit op orde te krijgen én

informatie, zij kunnen die informatie ook uitwisselen en/of zich organiseren

te houden. Want het draagt bij

in platforms.

aan een betere dienstverlening aan huurders, een

‘Corporaties hebben de opdracht om data te beschermen in plaats van data uit te wisselen of te verhandelen’

‘Dat deel van internet is niet stuk’, vindt ze. ‘Maar wat techbedrijven, en ook

efficiëntere organisatie en

kleine startups, doen met data van hun gebruikers, is een fundamenteel

meer werkplezier. Daar

probleem. Je moet als gebruiker toestemming geven om toegang tot jouw

collectief mee aan de slag

data te geven, dat klopt, maar verreweg de meesten gaan akkoord omdat ze

gaan, heeft het meeste effect.

geen andere keuze hebben als ze het platform willen gebruiken.’

Het doel van het Aedes-

Speelbal van techbedrijven

project Datakwaliteit is een methodiek op te leveren die

Is dat erg? De gevolgen zijn volgens Stikker veel groter dan alleen het

voor alle corporaties bruikbaar

opgeven van privacy. Op basis van data, en algoritmes die niet worden

is, aangevuld met een aantal

prijsgegeven, bepaalt een platform als Google of Facebook bijvoorbeeld wat

praktische instrumenten voor

de individuele gebruiker online te zien krijgt. Dat gaat niet alleen om een

het meten en verbeteren van

restaurant in Amsterdam, handig voor wie daar woont, maar ook om een

datakwaliteit.

specifieke aanbieding voor een zorgverzekering.

Meer weten? Kijk op www. aedes.nl/datakwaliteit.

‘Je weet niet wat er met jouw data gebeurt, je bent een speelbal van techbedrijven die jouw data gebruiken voor hun businessmodel. De zelfbeschikking van de gebruiker, en dat iedere burger recht heeft op dezelfde informatie, wordt onderuitgehaald.’

Onder de motorkap Als directeur van Waag stelt Marleen Stikker zich tot doel om de technologie te doorgronden en dus als het ware onder de motorkap te kijken, beschikbaar te stellen voor iedereen en te democratiseren, met als uiteindelijk doel: zinvolle toepassingen voor de gemeenschap.

Volgens Stikker kunnen corporaties leren van initiatieven in steden als Amsterdam en Barcelona die expliciete uitgangspunten ontwikkelen voor de digitale stad. Daarbij draait het om het belang van bewoners, niet dat van de techbedrijven. Barcelona loopt hierin voorop: data – die via sensoren en camera’s worden verzameld – blijven in beschermde platforms beschikbaar voor de beleidmakers van de stad en haar bewoners. Ze kunnen niet gebruikt worden voor commerciële doelstellingen. De centrale vraag is: wat zijn de problemen in de stad en van de bewoners en hoe kan technologie bijdragen

»

Aedes-Magazine /

Untitled-5029 14

5/27/2019 10:34:47 AM

» interview «

13

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5027 17

5/27/2019 10:34:45 AM



» interview «

»

om die problemen op te lossen? Voorbeelden zijn onder meer slimmere afvalinzameling of betere doorstroming van het verkeer.

Wat kunnen woningcorporaties anders doen dan grote techbedrijven?

‘Grote techbedrijven als Google en Facebook willen zoveel mogelijk weten van hun gebruikers. Je geeft al je data prijs, door akkoord te geven en de lange lijst met voorwaarden te accepteren. Ga je niet akkoord, dan kan je het platform niet gebruiken.

Je moet het omdraaien: geef de soevereiniteit aan de gebruiker. In het geval van de corporaties: huurders bepalen zelf wat ze wel of niet prijs willen geven en zij kunnen meedenken over hoe die data kunnen worden ingezet. Met de AVG is het überhaupt al de vraag wat corporaties met data kunnen doen.

Corporaties hebben in mijn ogen de opdracht om data te beschermen in plaats van data uit te wisselen of te verhandelen.’

Die data bieden toch kansen?

‘Zeker, maar de kritische discussie ontbreekt wél vaak. Data is niet neutraal.

Het vormt een interpretatie van de werkelijkheid. Door de toepassing van data zet je de computer tussen de organisatie en de mensen. Zo worden klanten of huurders op basis van data in categorieën ingedeeld. Dat lijkt bijvoorbeeld handig voor de communicatie met de huurders, maar een categorie sluit kenmerken uit. Een mens is complexer dan een categorie. Juist bij corporaties is het cruciaal dat ze een relatie met hun huurders opbouwen.

‘Een mens is complexer dan een categorie.

Juist bij corporaties is het cruciaal dat ze een relatie met hun huurders opbouwen. Zij vormen de gemeenschap’

Zij vormen de gemeenschap.’

De toepassing van kunstmatige intelligentie (AI) gaat een stap verder. Corporaties zouden met data kunnen voorspellen in welke buurten een grotere kans is op huurschulden. Hoe kijkt u daar tegenaan?

‘Los van de vraag wat de mogelijkheden zijn met de privacywetgeving.

Algoritmes hebben het kenmerk dat het vooronderstellingen versterkt. Ook hier geldt dat AI niet neutraal is.

Marleen Stikker (1962) Studeerde filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. In 1993 werd ze ‘burgemeester’ van de Digitale Stad, de eerste gratis toegangspoort en virtuele gemeenschap op het internet. In 1994 richtte Stikker Waag op, onderzoeksinstituut voor creatieve technologie en sociale innovatie. In 2018 was ze te gast bij het VPRO-tvprogramma Zomergasten.

Ze is via Twitter te volgen: @marleenstikker Meer informatie: www.waag. org

Bovendien: als je aan data moet afleiden in welke buurten bewoners meer kans hebben op huurschulden, heb je geen goede band met de gemeenschap, met je huurders. Anders zou je wel weten waar het mis dreigt te gaan. Bij huurders die in de schulden komen of dreigen te komen, spelen complexe problemen. Die los je niet op met data. Daar ligt in mijn ogen een heel andere uitdaging voor de corporatie.’

U bent kritisch over de toepassing van technologie en big data.

Maar u denkt ook in mogelijkheden. Waar ziet u die bij corporaties?

‘Volgens mij is de belangrijkste vraag waar de corporatie voor staat: welke waarden willen wij vertalen naar het digitale domein? Die fundamentele discussie moeten corporaties – net als steden – met elkaar voeren.

Tada, een beweging voor een verantwoorde digitale stad, heeft een manifest opgesteld om op een verantwoorde manier met data om te gaan. Tada neemt publieke waarden als uitgangspunt zoals zelfbeschikking, transparantie, privacy en verantwoording.’

‘Ga daarbij in gesprek met huurders en stakeholders, om samen op een verantwoorde manier met data om te gaan, en de kansen die er liggen.

Natuurlijk moet je in de gaten houden wat wel of niet mag binnen de AVG.’

Aedes-Magazine /

Untitled-5025 14

5/27/2019 10:34:34 AM



» interview « U houdt een pleidooi voor de zelfbeschikking van huurders. Wat kunnen zij bijdragen?

‘Ik spreek liever over bewoners. Het begrip huurders is slechts een van de dimensies van hun identiteit. Dat lijkt triviaal, maar is een eerste stap om de potentie van bewoners te erkennen. Het belangrijkste is om mogelijkheden te bieden om een gemeenschap te vormen. Die kan je versterken met digitale tools om bijvoorbeeld een informele economie te organiseren in een buurt, waarin mensen elkaar kunnen helpen met zorg, mobiliteit en klusjes. Dat helpt ook om de sociale cohesie in de buurt te versterken.’

‘Actieve bewoners nemen ook al zelf het initiatief in de energietransitie. Zij denken mee in oplossingen, dat werkt beter dan dat van bovenaf wordt opgelegd dat bijvoorbeeld iedereen op het warmtenet wordt aangesloten. Als corporatie kan je de kracht van het collectief faciliteren, ook met behulp van digitale tools. Maar vooral in handen van bewoners, niet als verplicht platform van de corporatie.’

Veel mensen, ook in de corporatiesector, vinden digitalisering ingewikkeld. U vindt echter niet dat dit thema alleen aan experts moet worden overgelaten. Licht eens toe.

‘Zeker niet. Niemand heeft het primaat. Als je de mogelijkheden van digitale technologie wil onderzoeken, moet je met een gemêleerd gezelschap aan tafel zitten, met verschillende expertises en achtergronden. Data bieden, zoals gezegd, een perspectief op de werkelijkheid. Elke keuze aan de voorkant, bepaalt de uitkomst. Je kan overigens ook nee zeggen tegen de toepassing van een digitale innovatie. Alles wat kan, hoeft niet. Ook de keuze om nee te zeggen, moet je goed onderbouwen. Je moet technologie niet afwijzen, puur en alleen omdat je het niet begrijpt.’

‘Belangrijkste vraag waar de corporatie voor staat: welke waarden willen wij vertalen naar het digitale domein? Die fundamentele discussie moeten corporaties – net als steden – met elkaar voeren’

Als u na 25 jaar internet de balans opmaakt: komt het nog goed?

‘Er zijn mensen die zeggen dat we de staat van internet moeten accepteren, wie aan privacy hecht is ouderwets, en er zijn mensen die zich niet bij de situatie neerleggen en in mogelijkheden denken. Ik behoor tot de laatste categorie. Het gaat niet om de technologie, maar hoe wij ermee omgaan. We moeten de publieke waarden in technologie versterken en ongewenst gedrag bestraffen.’

‘Veel mensen worden wakker. Kijk naar de privacywetgeving AVG die Europa heeft ingesteld. Of naar de rechtszaak die Duitsland tegen Facebook heeft aangespannen. Mensen ontwikkelen alternatieve platforms, bijvoorbeeld voor Google. De zoekmachine Duckgogo respecteert de privacy van de gebruiker wél. Kijk naar initiatieven in steden. Laat ik het zo zeggen: ik ben semi-optimistisch.’

«

Aedes-Magazine /

Untitled-5051 15

5/27/2019 11:19:08 AM

RECYCLING BETONDAKPANNEN ONDERDEEL VAN DAKSYSTEEMGARANTIE PLUS Met de ondertekening van ‘Het Betonconvenant’ tussen de Stichting Dakmeester en de Branchevereniging BRBS recycling is de recycling van betonnen dakpannen een integraal onderdeel van Daksysteemgarantie PLUS geworden. Alle bij de Stichting Dakmeester aangesloten dakdekbedrijven bieden de dakpannen aan bij recyclebedrijven die er weer een grondstof van maken voor nieuwe dakpannen. Onze partner en producent van betondakpannen, Monier zal deze grondstof weer zoveel mogelijk in nieuwe dakpannen verwerken.

Een echte bijdrage aan de circulaire economie, want hiermee is de cirkel rond.

Recycling

betondakpannen

Digitaal dakdossier

KOMO

Kwaliteitsnormering

15 JAAR

KOMO-

procescertificaat

Garantiecertificaat

Voor 15 jaar

Daksysteemgarantie PLUS is een product van de Stichting Dakmeester, de kwaliteitsspecialisten in hellende daken. Wij als Dakmeesters vinden het van groot belang dat u ervan uit kunt gaan dat de door ons geleverde daken aan de allerhoogste kwaliteitsnormen voldoen. Samen met onze garantiepartners Monier, Velux en Unilin zorgen wij daarom voor garantie op materialen, functionaliteit en arbeid. Daksysteemgarantie PLUS wordt ondersteund door een uniek digitaal bouwdossier en geldt voor maar liefst 15 jaar!

Daksysteemgarantie PLUS. De maatstaf voor hellende daken.

Stichting Dakmeester is het landelijk netwerk van KOMO-gecertificeerde dakdekkers en producenten van hellende daken. Voor meer informatie over Daksysteemgarantie PLUS zie www.dakmeester.nl

Dakmeesters_adv_steildak_2018.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 16

Onze garantiepartners

22-05-18 27-05-19 12:32 10:31

» column «

17

KONING ATAD Er was eens een koning die Atad heette. Hij regeerde over een paradijselijk land. Dat is heel erg duur en dus was hij altijd op zoek FOTO: ANTOINETTE MARTIJNSE

naar geld. Op een goede dag bedacht zijn ministerraad de Rostax: alle paardenbezitters moesten belasting gaan betalen. Dat was niet meer dan terecht, zo betoogden zij, want paarden kostten de koning heel veel geld. Ze vertrapten de landwegen en namen enorme stukken weiland in beslag.

Maar bij de invoering bleken ook fietseigenaren onder de Rostax te vallen. Zij waren immers eigenaar van een stalen ros. ‘En zeg nou eerlijk’, zo sprak de koning, ‘een ros is een ros’. In het rijk van koning Atad bleken meer dan twee miljoen stalenrosbezitters te wonen. Aanvankelijk grinnikten ze over deze klaarblijkelijke vergissing. Wat een grap dat de koning er niet aan gedacht had om het begrip paard zorgvuldig te omschrijven. ‘Vallen eigenaren van ezels ook onder de regeling?’, grapten ze.

‘Dat was niet alleen een heel slim plan. Het was ook nog eens heel erg goed voor het milieu’

Maar de koning zei dat het helemaal geen grap was. Het was weliswaar nooit de bedoeling geweest om onderdanen met een fiets extra te belasten. Integendeel. Maar nu het zo uitkwam... Tja. En bovendien, om zoveel geld ging het nou toch ook weer niet.

De mensen protesteerden. Ze stuurden verzegelde brieven naar koning Atad met smeekbedes, waarin ze uitlegden dat ze al belasting betaalden voor hun fiets. Een paar jaar geleden was immers ook al de rubberenbandenbelasting ingevoerd? En die bleek alleen fietsbanden te betreffen. Want autobanden waren volgens de koning al duur genoeg. Een band was blijkbaar geen band. Dat de rubberenbandenbelasting als tijdelijke maatregel was beloofd, was hij bovendien vergeten. En dan nu de rostax er nog bij? Een oproer dreigde. De ministerraad begreep dat en bedacht een plan: iedere fietser die zijn fietsverlichting verduurzaamde met een dynamo, kreeg 15 procent korting. De koning was opgetogen.

Dat was niet alleen een heel slim plan. Het was ook nog eens heel erg goed voor het milieu. Tevreden trok de koning zich terug in zijn toren met uitzicht op zijn schitterende slotgracht. Langzaam kleurde de ondergaande zon het water roze. En iedereen leefde nog lang en gelukkig.

Marco de Wilde is directeur-bestuurder bij Veluwonen in Eerbeek. marco.dewilde@veluwonen.nl

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-4720 3

5/24/2019 12:49:12 PM

18

» opinie « Paul Terwisscha van Scheltinga, directeur Vastgoed Woonbedrijf

HOE WERKT HET NIEUWBOUWPROCES IN NEDERLAND EIGENLIJK? ILLUSTRATIE: MENNO WITTEBROOD

In grote delen van ons land

Ook in de regio Eindhoven is een enorme

Binnenstedelijke bouw

behoefte aan woonruimte. De gemeente

Meer flexibiliteit bij binnenstedelijk bouwen is

Eindhoven doet haar stinkende best en startte

een andere aanbeveling die kan helpen.

vorig jaar met een heus ‘bouwoffensief’ om de

Gemeenten belemmeren dat proces, vaak

bouwproductie van koop- en huurwoningen te

ongewild, door een veelheid aan kwaliteitseisen.

verhogen. Hiermee wil de gemeente de ruimte-

Parkeernormen zijn daarvan een goed voorbeeld.

groeigebied als Eindhoven.

lijke ordeningsprocedures versnellen. Toch blijft

Ook de eisen aan flora en fauna, aan

In hoeverre ligt dat aan het

het systeem van nieuwbouw piepen en kraken.

duurzaamheid en gasloos bouwen vertragen de

Dat heeft voor een deel te maken met de manier

nieuwbouwproductie. Het CPB-rapport maakt

waarop het aanbod van nieuwe woningen tot

overduidelijk dat we in Nederland ruimtelijke

stand komt.

kwaliteit erg belangrijk vinden. Maar dat leidt er

Dit voorjaar publiceerde het Centraal Planbureau

toe dat er veel onderwerpen op de

een rapport over dat bouwproces (zie kader).

onderhandelingstafel liggen tijdens het lange,

Met daarin een aantal conclusies en aan-

gefragmenteerde planproces van nieuwbouw.

zijn te weinig nieuwbouwwoningen. Dat geldt ook voor een

nieuwbouwproces zelf? ‘Als iedere partij blijft doen wat ie altijd al deed, gaan we het niet redden’, zegt Paul

bevelingen die de moeite van nadere verkenning

Terwisscha van Scheltinga.

waard zijn. Voor de regio Eindhoven, en onge-

Als we kijken naar de gemeenten zijn daar

twijfeld ook voor andere groeiregio’s in ons land.

verschillende afdelingen bij betrokken. Vooral bij

grote gemeenten, waaronder Eindhoven. Dat

Zoals de aanbeveling voor meer sturing van de

betekent ook dat er steeds weer nieuwe mensen

woningmarkt vanuit het Rijk. In vergelijking met

aanschuiven. Met als gevolg veel dubbelingen en

de tijd van de Vinex-wijken staat het Rijk nu op

dus onnodig tijd- en geldverlies. Het kan ook

veel meer afstand dan de gemeenten. Dat is

anders, zoals het project SPACE-S uit onze

helemaal zo als we die rol vergelijken met de

praktijk laat zien. Woonbedrijf heeft in deze

aanpak van de woningnood na de Tweede

nieuwe wijk in Strijp-S in Eindhoven vooraf veel

Wereldoorlog. Nu pleit ik zeker niet voor

tijd gestoken in het samen met de toekomstige

volledige centralisatie, maar een grotere rol van

bewoners communiceren met de omgeving. Met

het Rijk kan verstandig zijn.

hoge betrokkenheid tot gevolg. Mede dankzij de

Een verdubbeling van de productie; dat doe je

publiek-private samenwerking op Strijp-S zijn we

niet zo maar. In groeiregio’s, zoals Eindhoven,

vervolgens in staat geweest om een project van

moet het Rijk actief ondersteunen met middelen

402 woningen in ongelooflijk korte doorlooptijd

en mogelijkheden zodat de productie daad-

te realiseren.

werkelijk stevig omhoog kan. Daarbij denk ik aan

constructies van publiek-private samenwerking

Minder mensen

gericht op binnenstedelijke ontwikkeling.

We staan samen in Nederland voor een

Bijvoorbeeld door het opzetten van een

gigantisch vraagstuk. De komende jaren willen

gezamenlijk projectbureau waarin overheid,

we beduidend meer nieuwe woningen

corporaties en ontwikkelaars samen de ‘rode

produceren. Ondertussen komen er steeds

lopers’ en ‘wasstraten’ vormgeven voor de

minder mensen van school die kunnen bouwen.

realisatie van binnenstedelijke bouwpro-

En die de bouw kunnen begeleiden, bij

gramma’s.

corporaties en bij de gemeenten. Dit maakt het

Zo is meer flexibiliteit bij binnenstedelijk bouwen nodig.

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5274 39

5/27/2019 8:20:14 PM

» opinie «

nog belangrijker om het bouwproces te

Hoe kunnen we samen onze ambities

optimaliseren. Als iedereen blijft doen wat ie

realiseren? Deze manier van slim

altijd al deed, gaan we het niet redden. We

samenwerken, vraagt dat we allemaal

moeten efficiënt omgaan met de beschikbare

over onze eigen grenzen heen stappen.

mensen, geen zaken dubbel doen en slimme

Bijvoorbeeld in een door het Rijk gefaciliteerd

‘standaarden’ ontwikkelen.

projectbureau.

Voor corporaties en gemeenten is nu het

Het bouwproces van nieuwe woningen, een

moment om daarover in gesprek te gaan. De

kwalitatieve economische blik is een CPB-

Wet Ruimtelijke Ordening en veel andere

boek van Thomas Michielsen, Stefan Groot

wetten over ruimtegebruik gaan in 2021 op

en Joost Veenstra. Te downloaden via:

in de Omgevingswet. Het doel daarvan is om

www.cpb.nl/bouwproces-van-nieuwe-

procedures en regels te vereenvoudigen.

woningen.

Gemeenten krijgen meer flexibiliteit. In Eindhoven zijn wij dat gesprek al gestart. Wat

19

‘Meer flexibiliteit bij binnenstedelijk bouwen kan helpen de bouwproductie te vergroten’

staat er bij jullie te gebeuren? Wat gebeurt er bij ons? Wat gaat goed? Wat minder goed?

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5276 40

5/27/2019 8:20:21 PM



» zestien uit tweeëndertig «

AGNES JONGERIUS 16 min of meer persoonlijke vragen en 16 vragen over sociale huisvesting. Deze keer beantwoordt Agnes Jongerius, namens de PvdA lid van het Europees Parlement, 16 van deze vragen.

TEKST: MARJON VAN WEERSCH, FOTO: JEROEN VAN KOOTEN



Hoe duurzaam is uw eigen woning?

‘Niet zo erg. Ons huis is uit 1904. We hebben het dak vernieuwd en de achtergevel kreeg dubbel glas. Op een warmtescan van de gemeente was ons huis knalrood. Er is dus ruimte voor verbetering.’



Waar moet de hoogte van de huur van afhangen?

‘Van de grootte en de staat van de woning. En ik heb geen probleem met een deels inkomensafhankelijke huur. Als



prijs op scheefwonen.’

Op welk sociaal medium bent u zelf het meest actief?

‘Het langst zit ik op Twitter. Ik word ingewijd in Instagram.

Nu is dat vooral nog lekker gluren bij anderen. Maar ik ga het zelf gebruiken. Het is een middel om de kloof tussen gekozenen en kiezers te overbruggen.’



Wanneer hebben huurders genoeg invloed?

‘Mijn lat ligt hoog, uiteindelijk zijn huurders de kapitaalverschaffers. Ik herinner me hoe mijn ouders samen met alle buren actie ondernamen omdat ze ontevreden waren over het onderhoud. Met zijn allen gingen ze goed voorbereid naar een vergadering van de woningbouwvereniging. Zo dwongen ze onderhoud af. Jammer dat die rechtstreekse vorm van invloed er steeds minder is.’



Hoe woont u als u 85 bent?

‘Ik hoop in een moderne woongroep waar we gezamenlijke voorzieningen delen.’

Aedes-Magazine /

Untitled-5208 30

5/27/2019 5:03:43 PM

» zestien uit tweeëndertig «





Waar moeten corporaties eens mee ophouden? En waar moeten ze mee doorgaan?

‘Met Calimero-gedrag. Ik zie bij veel corporaties nog de



houding: “We zijn allemaal onterecht gestraft voor Maserati’s en schepen en dat is niet eerlijk.” Het wordt tijd



bereid om de verhuurderheffing af te schaffen, als jullie

Zonder corporaties kunnen we die opgave niet aan. Door-

bereid zijn een harde taakstelling rond bouwen, renoveren

gaan moeten ze vooral met de lobby om de verhuurder-

en isoleren uit te voeren.’



Op welk moment was u het moedigst?

Wanneer was u voor het laatst verschrikkelijk boos?

En waar ging dat over?

‘Ik ben met Uber-chauffeurs mee geweest naar hun directie.

‘Onderduikers in huis nemen als het land bezet is of

Ondoorzichtige algoritmen bepalen of ze werk krijgen. Hoe

vakbondsbestuurder zijn in Zimbabwe. Dat is moedig.

dat bedrijf alle verantwoordelijkheid wegwuift, maakt mij

Zoiets is nu in ons land niet aan de orde.’

verschrikkelijk boos.’



Hoeveel huurwoningen heeft Nederland nodig?

‘Wat is de achterstand in de bouw ook alweer? 70.000

Als u de baas was van Aedes, wat zou u als eerste doen?

woningen per jaar? Ik was op Terschelling. De wachttijd

‘Een cursus zelfbewustzijn ontwikkelen voor directeuren

voor een huurwoning is daar 6 jaar. Waar heeft men het

van woningcorporaties.’



Tekenend, dat we zo snel aan die cijfers wennen. Je zult maar 6 jaar op een huis moeten wachten.’

Uw buurmeisje van acht vraagt wat voor werk u doet. Wat antwoordt u?

‘Ik ben bang dat het niet uit te leggen is aan een achtjarige,

Waarover heeft u voor het laatst wakker gelegen?

misschien ook niet aan een 38-jarige.’

‘Ik kan wel zeggen “over de peilingen in de PvdA”. Maar wakker lig ik van mijn zus die net weduwe is geworden. We maken ons zorgen over haar toekomst.’



Als u minister van Wonen was, wat zou u het eerste doen?

‘De woningcorporaties bij me roepen en zeggen: ik ben

over, dacht ik even. In Utrecht is het meer dan 10 jaar!



‘Een abonnement kopen voor het buitenzwembad.'

maatschappelijke taak: bouwen, isoleren en renoveren.

erop.’



Wat was uw laatste goede voornemen?

voor meer assertiviteit. Corporaties hebben een belangrijke

heffing daarvoor in te zetten. Maar dan zonder handrem





Kunnen we in Nederland wonen helemaal aan de markt overlaten?

‘Nee! Wonen is een grondrecht. Een betaalbaar dak moet

Welk land vindt u een voorbeeld als het gaat om wonen?

ook voor mensen zonder dikke portemonnee geregeld

‘Oostenrijk. Daar hebben ze de trots op hun volkshuis-

markt overlaat. Volkshuisvesting moet weer meer in handen

vesting weten te behouden. De inkomensgrens voor sociale

van de overheid. We moeten weer trots zijn op deze taak.’

worden. Je ziet in Utrecht wat er gebeurt als je het aan de

huur is er veel hoger dan hier. Het zijn vaak mooie gebouwen. Bij ons leeft de laatste jaren het idee dat een

Agnes Jongerius (58)

sociale huurwoning alleen bedoeld is voor mensen die niet

Lid Europees Parlement namens de PvdA, voormalig

mee kunnen. Een soort vangnet. Gelukkig kantelt dat beeld

vakbondsbestuurder (FNV).

nu weer.’

Aedes-Magazine /

Untitled-5128 31

5/27/2019 1:50:07 PM

AE1902_Advertenties.indd 22

27-05-19 10:31

Nieuw Van hybride tot en met All-E Met de Ecolution Modul-AIR ventilatiewarmtepomp

Kostenefficiënt aan de slag voor een gasloze toekomst?

Maak de stap vooruit.

Inventum warmtepompen De bouw staat voor de opgave om meer CO2 te reduceren. Of het nu om nieuwbouw, renovatie, koop of huurwoningen gaat.

De uitdaging is die oplossing te vinden die leidt tot een optimale en verantwoorde keuze.

De Ecolution Modul-AIR is de nieuwste ventilatiewarmtepomp van Inventum. Deze compacte warmtepomp zonder buitenunit is verkrijgbaar in vier uitvoeringen en is makkelijk uit te breiden van hybride tot en met all electric.

De ventilatiewarmtepomp hergebruikt de warme ventilatieretourlucht voor het verwarmen van de woning, voor het opwarmen van tapwater tot het volledig elektrisch verwarmen zonder gas-aansluiting. Alle varianten zijn met of zonder WTW-D unit (balansventilatie) verkrijgbaar.

Daarmee is deze warmtepomp geschikt voor zowel woningen met ventilatietype C als voor woningen met ventilatietype D. • Hoge EPC reductie bij nieuwbouw • Twee energielabelsprongen voor bestaande bouw • Milieuvriendelijk, energiezuinig en stil • Made in Holland

De professionals van Inventum begrijpen het belang van flexibiliteit als het gaat om de juiste keuzes voor een duurzame oplossing met een optimaal resultaat. Denk aan warmtepompen voor een no-regret aanpak.

De Ecolution Modul-AIR, de nieuwste ventilatiewarmtepomp, sluit naadloos aan op deze aanpak. Zo is het verduurzamen van woningen eenvoudig en kostenefficiënt omdat de Modul-Air technisch makkelijk uit te breiden is van hybride naar all-electric.

Wilt u meer informatie of een afspraak maken?

Ga dan naar www.inventum.com/nl/warmtepompen.

AE1902_Advertenties.indd 23

Energy Innovation First www.inventum.com

27-05-19 10:31

Samen maken we Nederland duurzaam!

Altijd een passende oplossing De woningvoorraad zo efficiënt mogelijk verduurzamen is vanwege de vele facetten, complexe materie. Als fabrikant van het totale binnenklimaat (ventilatie, verwarming en warm tapwater) adviseren we woningcorporaties over (maatwerk) oplossingen voor de specifieke projecten. Van het maken van drie labelstappen tot NOM; u bent bij ons aan het goede adres.

Vrijblijvend uw verduurzamingsproject bespreken en laten uitwerken? Graag kijken we samen met u naar de slimste oplossing. Neem contact met ons op via project.ithodaalderop.nl.

19_0064 | ID 2019-05-08

Enkele van onze projecten:

Project Hoog Lindoduin

Project 2nd Skin Soendalaan

Project De Willem en De Zwijger

(renovatie)

(renovatie)

(nieuwbouw)

Samen met Vestia en BAM

Samen met TU Delft, Giesbers

Samen met Woningcorporatie

Wonen wordt het 14 verdiepingen

Installatiegroep, Kingspan, Sto en

‘thuis, BAM en NBArchitecten is een

tellende complex Hoog Lindoduin

Itho Daalderop realiseerde BIK

nieuwe standaard gezet: NOM in

in Scheveningen voorzien van

Bouw in opdracht van Waterweg

vijflaags appartementencomplexen.

een gezond, energiezuinig en

Wonen bij 12 portiek etage-

Door ook zonnepanelen te integreren

comfortabel binnenklimaat. Alle

woningen uit 1952 de NOM-ambitie.

in de gevel i.c.m. warmtepompen

182 woningen worden uitgerust

Een ingenieus concept met o.a.

en ventilatie met warmteterug-

met individuele warmtepompen en

één warmtepomp per drie apparte-

winning van Itho Daalderop is dit

gebalanceerde ventilatie van Itho

menten. Eind 2017 werd hiermee

succesvol gerealiseerd. Eind 2018

Daalderop.

de prijs voor Warmtepompproject

won dit project de prijs voor Meest

van het jaar gewonnen.

Duurzame Project van 2018.

www.ithodaalderop.nl

19_0064 Corporate advertentie Aedes.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 24

09-05-19 12:07 27-05-19 10:31

» toezicht «

25

OPDRACHTGEVERSCHAP MOET IN BESTUURSKAMER OP DE AGENDA

‘SAMENWERKING MET LEVERANCIERS STEEDS URGENTER’ Margriet Drijver, corporatiebestuurder, en Emile Spek, directeur Huisvesting bij het Amsterdamse ziekenhuis AMC en toezichthouder bij corporatie De Key, zijn op een missie: elke RvC moet professioneel opdrachtgeverschap op de agenda zetten. Of het nu gaat om onderhoud of duurzame innovaties. ‘Samenwerking met leveranciers wordt steeds urgenter.’

TEKST: LISETTE VOS, FOTO: FERDY DAMMAN

»

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-4741 29

5/24/2019 12:54:54 PM

26

» toezicht «

»

Corporaties werken nauw samen met lokale belang-

kunnen bouwbedrijven dichtbij de huurders staan, zij

houders aan vitale en leefbare wijken. Dat gaat vaak om

spelen een grote rol in de klantentevredenheid.’

complexe vraagstukken, van zorg voor ouderen tot

overlast in de wijk, maar corporaties en partners weten

Volgens Emile Spek, directeur Huisvesting van het AMC

elkaar over en weer doorgaans wél te vinden. Hoe

en toezichthouder bij De Key, zijn commissarissen zich

anders is de relatie met andere belangrijke partners van

nog te weinig bewust van het belang van professioneel

de corporatie: leveranciers in de bouw en onderhoud.

opdrachtgeverschap. Samen met Drijver houdt hij

Volgens Margriet Drijver, corporatiebestuurder, ont-

workshops om VTW-leden te inspireren het goede

breekt vaak de verbinding met bouwbedrijven. ‘Veel

gesprek aan te gaan met de bestuurder. ‘Als RvC stap je

corporaties hebben meer affiniteit met wonen dan met

al snel in de valkuil van de inhoud, en stel je vragen over

stenen. Daarmee laten we kansen liggen.’

het rendement of de overschrijding van een bouw-

project. Maar de commissaris moet juist fundamentele

AGENDEREN

vragen stellen. Vraag de bestuurder naar zijn visie op

Opdrachtgeverschap – alles wat je een ander uit laat

opdrachtgeverschap, waarom de corporatie met welke

voeren voor het realiseren van je doelen – staat niet

leveranciers werkt, hoe de organisatie daarop is

vanzelfsprekend op de agenda van het bestuur én de

ingericht en welke risico’s er spelen.’

toezichthouders. In de bestuurskamer is professioneel

opdrachtgeverschap nauwelijks onderwerp van

Drijver stelt dat de RvC tijdens de hele cyclus kritisch

gesprek, stelt Drijver, terwijl er alle reden is om het er

mee moet kijken, ook als de begroting en de jaar-

juist wél over te hebben. ‘Opdrachten voor bouw en

rekening op de agenda staan. ‘Het komt nog te vaak

onderhoud gaan over enorme bedragen, ze gaan met

voor dat de bestuurder stelt dat we nú een besluit over

faalkosten gepaard én er kleven risico’s aan. Bovendien

een bouwproject moeten nemen, omdat het bouwbedrijf al klaar staat. Je moet als RvC aan de voorkant meedenken, op het moment dat nog niet alles is uit onderhandeld, én de bouwplannen in samenhang bekijken. Vraag ook dóór op het beschikbare budget voor onderhoud. Want onderhoud is niet altijd goed te plannen. En het is een enorme kostenpost, vele malen hoger dan een investeringsbesluit voor een bouwproject.’

EXPERIMENTEREN Volgens Drijver moet er daarnaast meer ruimte zijn om te experimenteren met opdrachtgeverschap in de bouw.

Ketensamenwerking – hoe geef je op een efficiënte manier invulling aan de relatie met je leveranciers – leidt volgens haar tot betere kwaliteit. En: minder kosten.

‘Maar dan moet je eerst stappen zetten om daar te komen. Voorbeeld? Een corporatie die het toezicht op de kwaliteit van de bouw bij het bouwbedrijf legt. Of medewerkers van een bouwbedrijf die bewoners ondervragen over terugkeer bij renovatie, in plaats van eigen woonconsulenten. Vraag naar de visie van de bestuurder en geef ruimte aan die experimenten.’

MET DE MAAKINDUSTRIE SAMEN Professioneel opdrachtgeverschap gaat niet alleen meer over de traditionele bouw en onderhoud van woningen.

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5671 28

»

5/28/2019 1:19:51 PM

» toezicht «

27

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-4745 28

5/24/2019 12:56:03 PM

28

» toezicht «

»

Actuele thema’s, zoals duurzaamheid en digitalisering,

wiel opnieuw uit te hoeven vinden, of het nu om

zijn minstens zo belangrijk. Volgens Drijver groeit de

digitalisering of duurzaamheid gaat. Zo heeft Aedes

urgentie om samen met leveranciers aan innovatieve

bijvoorbeeld de Routekaart CO2-neutraal 2050

oplossingen te werken. ‘Bij daken vervangen weet elke

ontwikkeld (óók voor de RvC). ‘Dit kompas is de basis

corporatie wel hoe het werkt. Voor verduurzaming van

waar de corporatie mee aan de slag kan om woningen te

woningen zijn innovatieve oplossingen nodig die nog

verduurzamen. De lokale situatie is niet overal gelijk, dat

niet gangbaar zijn. Moeten of kunnen we woningen wel

is zeker waar, maar er zijn ook veel overeenkomsten in

of niet op het warmtenet aansluiten? Als corporatie red

de aanpak. Je kan veel leren van ervaringen van andere

je het niet alleen als je deskundigheid daar niet ligt. Je

corporaties. Ook daar kunnen de commissarissen naar

moet dan samen met de maakindustrie aan de slag.’

vragen.’

Dat geldt ook voor digitalisering en informatietech-

nologie, stelt Drijver. ‘Corporaties hebben vaak de des-

DILEMMA’S

kundigheid niet om een goede opdracht te geven. Ze

Stap één is dat het thema opdrachtgeverschap tijdens de

weten onvoldoende waar ze het over hebben. Daardoor

RvC-vergadering op de agenda staat, zeggen Drijver en

gaat er vaak veel geld verloren. Net als met bouwbedrij-

Spek, net als betaalbaarheid en beschikbaarheid. Tijdens

ven moeten corporaties een relatie opbouwen met de

de VTW-workshops bespreken zij samen met

IT-leveranciers, om tot goede oplossingen te komen.’

toezichthouders ‘best practices’ en dilemma’s. Spek

Volgens Spek moeten corporaties wél op sectorniveau

merkt waardering voor die gesprekken – die aansluiten

zoveel mogelijk samen optrekken om niet steeds zelf het

op de beweging Toezicht met Passie. ‘Het is goed, én ook interessant, om de tijd te nemen om het andere gesprek te voeren. Hoe geef je opdrachtgeverschap in de praktijk handen en voeten? Hoe houd je als RvC de balans tussen vertrouwen en controle? Zo’n gesprek

VTW-WORKSHOP OPDRACHTGEVERSCHAP

voer je niet altijd op een goede manier als het spannend wordt in de bestuurskamer.’

Margriet Drijver en Emile Spek geven samen de VTW-workshop over

opdrachtgeverschap. Zij bieden toezichthouders inspiratie om het goede

Opdrachtgeverschap bespreekbaar maken is echter niet

gesprek te voeren met de bestuurder. Tijdens de workshop is er veel ruimte

altijd eenvoudig, volgens Spek. ‘Je moet een lastig

om ervaringen en dilemma’s te delen. De eerstvolgende bijeenkomst is op

gesprek kunnen voeren, als dat nodig is. Kritische vragen

vrijdag 4 oktober 2019 in Den Bosch.

kunnen worden opgevat als teken van wantrouwen.

Maar het is je rol als commissaris om dóór te vragen

Kijk voor meer informatie op: www.vtw.nl/agenda/

wanneer nodig.’ Volgens Spek zijn toezichthouders in

een enkel geval zelf opdrachtgever, bijvoorbeeld als ze

een accountant werven. Dat besef helpt ook om na te

VTW-HANDREIKING OPDRACHTGEVERSCHAP

denken over de eigen rol. ‘Hoe geef je als toezichthouder zelf vorm aan opdrachtgeverschap? Als je dáár

De vernieuwde Handreiking Opdrachtgeverschap van de VTW is beschikbaar. Deze handreiking is mede geschreven door Margriet Drijver

vragen over stelt, kom je vaak tot nieuwe inzichten.’

en Emile Spek. Ook hoogleraar Marleen Hermans van de TU Delft heeft

AMBITIE

haar medewerking verleend. De handreiking is geactualiseerd en uitgebreid

Spek en Drijver hebben inmiddels tegen de 100

met de thema’s duurzaamheid en digitalisering/informatietechnologie.

commissarissen bereikt met de workshop over

opdrachtgeverschap, maar ze zijn nog niet klaar met hun

Kijk voor de actuele handreiking op:

missie. ‘We hebben de ambitie om van elke corporatie

www.vtw-publicaties.nl/opdrachtgeverschap

minstens één commissaris in de workshop mee te krijgen. Zij kunnen het bewustzijn bij de andere RvCleden overbrengen. We staan samen voor dezelfde opdracht.’

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5669 28

«

5/28/2019 1:17:02 PM

POLYFILLA PRO. HET REPARATIEMERK VOOR TOTAAL VASTGOEDONDERHOUD. Totale garantie Tot 10 jaar systeemgarantie op de houtreparatie inclusief het AkzoNobel verfsysteem. Opgenomen in de Sikkens en Trimetal bestekken.

Totale service 100% inspecties en rapportage, technische adviezen en bestekservice.

Houtreparatietrainingen op drie niveaus.

Totaal assortiment De beste reparatie oplossingen voor minerale en houten ondergronden.

Volledig afgestemd op de eisen van de professional.

Kijk op polyfillapro.nl of neem contact op met een van onze account managers (073 59 993 33).

17017 Polyfilla Adv opdrachtgevers A4_v2.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 29

22-03-17 27-05-19 09:30 10:31

30

» slimmer en beter voor elkaar «

VERNIEUWENDE PRAKTIJKVOORBEELDEN

FOTO: MARGRIET PFLUG

Woningcorporaties werken aan goed en betaalbaar wonen in Nederland. Dat doen ze door samen te werken en te innoveren. Dit keer voorbeelden uit Hilversum.

Zie ook www.aedes.nl/vernieuwingsagenda

Beschermde flora en fauna Corporaties moeten bij onderhoud en

hiervoor per project ontheffing aan-

weten we voor de komende vijf jaar waar

renovatie rekening houden met

vragen, maar dat is tijdrovend en kan een

we aan toe zijn. Bovendien zijn de nor-

kwetsbare natuur. Dat staat in de Wet

project vertragen. Daarom heeft de

men flexibeler als je alternatieven voor

Natuurbescherming. Ontheffing per

Alliantie geïnvesteerd in een ontheffing

de kwetsbare diersoorten kunt realiseren

project is tijdrovend en kostbaar. De

voor al haar woningen in de gemeente

in een groter gebied.’ De Alliantie gaat

Alliantie heeft nu als tweede corpo-

Hilversum. Er is een Soort Management-

verder met ontheffingen in Amersfoort

ratie een ontheffing voor een groter

plan (SMP) gemaakt waarin staat welke

en Huizen/Blaricum. Klaver adviseert

gebied. Dat maakt de planning van

kwetsbare flora en fauna daar is en welke

andere corporaties ook een SMP te laten

werkzaamheden gemakkelijker.

maatregelen de corporatie neemt om

opstellen door een erkend bureau: ‘Het

deze soorten in stand te houden.

is een investering, maar het maakt onder-

Kwetsbare diersoorten als de huismus,

Projectleider Ton Klaver: ‘Met dat plan

houd en renovatie veel eenvoudiger. En

gierzwaluw en vleermuizen nestelen

zijn we wel een jaar bezig geweest. Je

je geeft de natuur een kans zich te

zich graag in spouwmuren en onder dak-

moet de mogelijke aanwezigheid van

verspreiden door de stad.’

pannen. Bij sloop of renovatie moeten er

kwetsbare dieren en planten in kaart

Meer weten? Mail naar Ton Klaver

alternatieve plekken komen. Je kunt

brengen en protocollen opstellen. Nu

tklaver@de-alliantie.nl

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5382 36

5/28/2019 6:50:26 AM

» slimmer en beter voor elkaar «



Digi corporatie Op initiatief van Mitros is sinds 2017 gewerkt aan de digitale woningcorporatie qlinker.

Binnenkort krijgen de eerste huurders hun sleutel. Alle contacten met woningzoekenden en huurders verlopen in eerste instantie via een app of de website.

Qlinker is ontstaan vanuit de wens om zonder ballast van bestaande processen en systemen een

Wikihouse

goed functionerende corporatie te ontwikkelen.

Daniëlle Koeken kreeg van Mitros de ruimte om van scratch af aan opnieuw te beginnen. ‘We zijn

Zes huurders van woningcorporatie Zayaz bouwen zelf hun

uitgegaan van de klantreis van een nieuwe huur-

woning op Minitopia, een tijdelijke woonlocatie in Den

der en hebben daar een volledig digitaal verhuur-

Bosch. Zo experimenteert Zayaz met vernieuwende

proces omheen gebouwd. Uiteraard houden we

bouwconcepten en meer eigenaarschap van bewoners.

ons aan de wet- en regelgeving voor sociale huurwoningen. Doordat we zoveel mogelijk

Eén huurder bouwde een ‘Wikihouse’. Met dit online open

automatiseren kan de huurder alle woonzaken

source systeem kan de bouwer elementen downloaden,

via zijn mobiele telefoon regelen, wanneer en

uitfrezen en in elkaar zetten. Voor Zayaz is Minitopia een

waar diegene dat wil. Een medewerker is

onderdeel van het experiment Huurders Bouwen Zelf!.

beschikbaar op de momenten dat het nodig is.’

Projectleider Janine van Heertum: ‘We staan de zelfbouwers

De eerste woningen van qlinker bevinden zich in

bij met kennis en houden het budget en de planning in de

nieuwbouwproject ZijdeBalen in Utrecht.

gaten. Ook toetsen we op veiligheid. De huurders doen zelf

Woningzoekenden die staan ingeschreven bij

het onderhoud. Een van de conclusies is al dat de afbouw-

WoningNet konden reageren via de qlinker-app.

concepten makkelijker te realiseren zijn dan helemaal zelf

Chatbot ‘q’ houdt de belangstellenden op de

bouwen.’ Elke huurder kreeg een budget van 30.000 euro om

hoogte. Ook het ondertekenen van het

de woning te bouwen. Als ze goedkoper bouwen, krijgen ze

huurcontract en de eerste betaling gaat via de

korting op de huur van 300 euro. Daarnaast betaalt de

app. Koeken: ‘Doordat je communiceert via de

bewoner maandelijks 200 euro voor gebruik van de grond.

app is het contact direct en voelt het toch

Het terrein is maximaal vijf jaar beschikbaar.

persoonlijk. Als q geen antwoord weet komt de

Van Heertum: ‘Ons uiteindelijke doel is om huurders meer

huurder in contact met een qlinker-

regie te geven over het wonen en daarmee het woongenot te

medewerker.’ Voor uitbreiding zoekt Mitros ook

vergroten.’

samenwerking met andere corporaties.

Meer weten? Kijk op www.minitopia.eu of mail Janine van

Meer weten? Ga naar www.qlinker.nl en vraag

Heertum, J.vanHeertum@zayaz.nl

het aan q.

Aedes-Magazine /

Untitled-5428 39

5/28/2019 7:40:40 AM

» slimmer en beter voor elkaar «

FOTO: HOLLANDSE HOOGTE

32

FOTO: HOLLANDSE HOOGTE

Communiceren met bewoners

Cruciaal voor de energietransitie is goede communicatie met bewoners. Hun betrokkenheid en vaak ook instemming is nodig om hun woningen te kunnen verbeteren of vervangen.

Hoe pak je dat aan? Daarover maakte TNO met woningcorporaties Openbaar Belang (Zwolle),

20 jaar samenwerken

Area (Uden) en Woonstede (Ede) een

Het inspiratieboek is tot stand gekomen na een

De Haagse corporatie Staedion is al 20 jaar bezig met

aantal sessies waarin de corporaties ervaringen

resultaatgericht samenwerken (RGS) bij onderhoud en

uitwisselden. Gedragswetenschappers van TNO

woningverbetering. Het begon met schilderwerk en is

gaven theoretische achtergronden. Katja Tamis

steeds verder uitgebreid.

was vanuit Openbaar Belang betrokken bij het

inspiratieboek. ‘Het kost tijd om aan zo’n project

RGS betekent langdurige samenwerking met vaste partners.

mee te doen, maar het heeft ook veel ideeën en

De corporatie maakt geen bestek, maar afspraken over het

inspiratie opgeleverd. We hebben bijvoorbeeld

eindresultaat. De gewenste kwaliteit wordt vastgelegd en de

in een buurt een hamburgertent neergezet en we

aannemer krijgt meer vrijheid om het werk uit te voeren.

hebben bewoners uitgenodigd met een

Martijn Kors, manager Realisatie, is enthousiast. ‘RGS leidt tot

inspirerende kaart in plaats van een saaie brief.

meer kwaliteit van het schilderwerk. Dat controleren we bij

Zeer zinvol is de checklist en de evaluatielijst in

oplevering en na zes jaar laten we het opnieuw meten door

het inspiratieboek. Daarop kun je steeds weer

een onafhankelijk bureau.’ Ook de kosten zijn gunstig.

terugpakken. De digitale formulieren zorgen dat

Staedion spreekt eenheidsprijzen af met de samenwerkings-

je niks overslaat.’

partners. Hierdoor kan de corporatie ook in de huidige markt

Tamis blijft het inspiratieboek gebruiken bij

profiteren van betaalbare inzet van betrouwbare aannemers.

toekomstige projecten. ‘Het is een goed hulp-

RGS bij schilderwerk is inmiddels uitgebreid met duurzaam-

middel om geen stap over te slaan bij de

heidsmaatregelen als dubbel glas en ventilatie. Een integrale

communicatie en om het eens op een andere

aanpak van het planmatig onderhoud heeft voordelen voor de

manier te doen. Wat werkt blijft een kwestie van

huurders. ‘Omdat meer onderhoudswerkzaamheden worden

uitproberen.’ De sessies met de andere

samengevoegd, zijn we ze minder vaak tot last’, aldus Kors.

corporaties vindt ze zeer waardevol. Ze houden

Een volgende stap bij efficiënt vastgoedonderhoud en

contact om elkaar te blijven inspireren.

langdurige samenwerking is DBM (Design Build Maintain).

Mail voor meer informatie Katja Tamis, k.tamis@

Meer weten? Mail Martijn Kos, mk@staedion.nl

openbaarbelang.nl

inspiratieboek.

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5449 39

5/28/2019 7:56:32 AM

» slimmer en beter voor elkaar «

33

Schuldeiserscoalitie Huurders met een betaalachterstand

Maatwerk leveren is ook het devies bij

ook om ervoor te zorgen dat de huurder

helpen en probleemschulden voor-

Rochdale. Johan Wouters, teamleider

kan blijven wonen. We vermijden

komen. Dat is het doel van de

Incasso: ‘Als een klant met betalings-

stapeling van incassokosten, want we

Schuldeiserscoalitie, waar onder

problemen ons belt, luisteren we heel

willen voorkomen dat huurders verder

andere Rochdale en Eigen Haard

goed en vragen door waarom hij niet

in de financiële problemen komen.’

lid van zijn. De Schuldeiserscoalitie

kan betalen. Vroeger boden we

Vier Amsterdamse woningcorporaties

heeft een ethisch manifest opgesteld

huurders die minder dan een halfjaar bij

zijn lid van de coalitie: De Key, Eigen

met 10 regels. ‘We geven klanten

ons huurden bijvoorbeeld geen

Haard, Rochdale en Ymere. Zij werken

duidelijke informatie’ is één daarvan.

betalingsregeling aan of was er maar

daarin samen met diverse banken,

één keer per jaar een regeling mogelijk.

verzekeraars, telecom- en nuts-

Henk Heinhuis, manager Incasso en

Nu hebben we die strakke regels

bedrijven. De ambitie is om samen

Debiteurenbeheer bij Eigen Haard,

losgelaten en doen we dat wel. Zo is er

klanten uit de schulden te helpen. De

vertelt hoe heldere communicatie er in

ruimte om een oplossing op maat te

coalitie werkt aan een gezamenlijke

de praktijk uitziet: ‘Op onze website

bieden. Daarmee helpen we de huurder

betalingsregeling voor wanneer een

hebben we in duidelijke taal beschreven

en incasseren we toch zo veel mogelijk

klant bij meerdere aangesloten

hoe we met incasso omgaan. Ook

geld.’

organisaties een betalingsachterstand

hebben we al onze brieven herschreven

De corporaties kijken verder dan hun

heeft.

op taalniveau B1, zodat ze goed te

eigen werkprocessen. Heinhuis: ‘We

begrijpen zijn. We communiceren zo

namen ook onze contracten met

veel mogelijk op maat. Niet iedereen

incassobureaus en deurwaarders onder

schuldeiserscoalitie.nl of mail naar

krijgt dezelfde standaardbrief, we

de loep. Houden zij zich aan de spel-

h.heinhuis@eigenhaard.nl of

hebben de brieven afgestemd op het

regels? Ze hebben niet alleen de

jwouters@rochdale.nl.

betaalgedrag van onze klanten.’

opdracht de huur te incasseren, maar

Meer weten? Kijk op www.

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5430 39

5/28/2019 7:41:15 AM

FOTO: HOLLANDSE HOOGTE

» slimmer en beter voor elkaar «

Huurdersorganisatie nieuwe stijl Hugo is de nieuwe huurdersorga-

Anneliek Jeuken van GoedeStede,

huurwoningen bij komen. ‘Er is dus

nisatie van GoedeStede in Almere.

‘maar ze hebben vooral veel zelf

sprake van solidariteit. Ook zien

Met 300 huurders op oprichtings-

gedaan.’ Jeuken constateert dat een

mensen de lange wachttijden waar hun

bijeenkomsten, 25 actieve vrij-

apart oprichtingsbestuur goed heeft

kinderen mee te maken krijgen.’

willigers en een grote respons op

gewerkt. ‘De werving van medewer-

Dit eerste jaar investeert Hugo flink in

een huurdersenquête weet Hugo de

kers voor de werkgroepen is heel

scholing. ‘We vragen om informatie bij

achterban goed te bereiken.

professioneel. Hugo heeft een directe,

GoedeStede als dat nodig is’, zegt

frisse communicatiestijl. Ze hebben

Bootsma. De corporatie gaf informa-

Nieuw is de organisatiestructuur met

huurders weten te bereiken die wij nog

tieve presentaties over woonruimte-

werkgroepen. Hierin verdiepen huur-

niet kenden.’

verdeling en verduurzaming. Maar

ders zich in een thema als verhuur,

Hugo koopt ook trainingen elders in.

duurzaamheid of veiligheid. Ideeën

SOLIDARITEIT

worden voorgelegd aan de klantenraad

Hugo en GoedeStede maakten een

van Hugo en daarna als een advies met

agenda voor het eerste jaar. Daarop

GoedeStede gedeeld. Naast het wet-

staan onder andere de prestatie-

Meer weten? Kijk op www.

telijk verplichte advies over de huur-

afspraken, de visitatie en het nieuwe

hugoalmere.com. Of mail Reint

verhoging gaf Hugo al tips voor de inzet

ondernemingsplan. Input hiervoor haalt

Bootsma reint@hugoalmere.com of

van energiecoaches en recycling van

Hugo onder meer uit een enquête die

Anneliek Jeuken Anneliek.Jeuken@

sloten bij nieuwe verhuur. Hugo is

bijna 850 van de 8.000 huurders

goedestede.nl

opgestart door enthousiaste initiatief-

hebben ingevuld. De meest opvallende

nemers met een netwerk in Almere. Zij

uitkomst vindt voorzitter Reint Bootsma

vormden het oprichtingsbestuur. ‘Wij

dat huurders een huurver-hoging

hebben Hugo ondersteund’, vertelt

accepteren als er meer sociale

De huurdersorganisatie heeft een eigen kantoor: Hugo’s woonkamer.

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5455 39

5/28/2019 8:02:19 AM

Jij slaapt, ik niet Zorgeloze veiligheid voor uw huurders

Voor instanties die rookmelders in beheer hebben, zoals woningbouwverenigingen en VVE’s, zijn minimale onderhoudskosten en betrouwbare melders van belang. Dan bieden de Ei Electronics melders met 10-jaars lithium batterijen (o.a.

Ei3000-serie en Ei650-serie) veel voordelen: o Vervangen van de batterij gedurende de technische levensduur van de melder (10 jaar) is niet nodig o Zorgeloze veiligheid: altijd verzekerd van een goed werkende batterij en melder o Complete melder pas na 10 jaar te vervangen Hemmink is leverancier en kennispartner van Ei Electronics in Nederland.

Bel voor een persoonlijk advies: 038-4698 200

AE1902_Advertenties.indd 35

27-05-19 10:31

36

» reportage «

RENOVATIE EN GASLOOS MAKEN IN ALKMAAR

HET BEGON MET EEN KOPJE THEE

De renovatie en het gasloos maken van 218 jaren-60woningen in drie flats in de Alkmaarse wijk Kooimeer is in volle gang, met instemming van bijna alle huurders.

Corporatie Van Alckmaer voor Wonen stak veel tijd en energie in het luisteren naar de bewoners. Dat leverde als ‘bijvangst’ een werkplaats op voor recycling van plastic afval, waar scholieren een zakcentje kunnen bijverdienen. De belangrijkste les: mensen zijn belangrijker dan stenen.

TEKST: SIMON KOOISTRA, FOTO’S: JEROEN VAN KOOTEN

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-4990 24

5/27/2019 9:34:21 AM

» reportage «

37

Aedes-Magazine 2019/2

fc47030d-e2ad-434d-b821-6f6d36dd1111.idml 25

5/27/2019 7:42:32 AM

38

» reportage « De Kooimeerflats in Alkmaar krijgen een

flinke renovatie waardoor ze in één keer van energielabel C of D naar A+ gaan. Met een investering van 80.000 euro per woning kunnen de flats weer 50 jaar mee.

Directeur-bestuurder Fons Köster (foto onder) vindt het contact met huurders het belangrijkste.

Manager Wonen Inge Zwaan: ‘We doen wat goed voelt naar de huurders.‘

Bouwbedrijf Hemubo doet de renovatie, inclusief de contacten met huurders. Ze begonnen met een kopje thee bij de lift.

Sandra Dekker en Lieke Kraan van Hemubo (foto boven): ‘Binnen randvoorwaarden konden we onze creativiteit uitleven.’

»

‘Onderhoud en renovatie veroorzaken veel stress, zeker

en ging met de manager Vastgoed ter plekke kijken. ‘Ik

voor kwetsbare mensen’, zegt directeur-bestuurder Fons

kreeg van alles te horen over de stenen, de voegen, de

Köster van Van Alckmaer voor Wonen. Begin vorig jaar zag

dakbedekking en de verlichting, maar miste de mensen in

hij een uitzending van Zembla over huurders die zich bij een

het verhaal. Ik vond dat we eerst met de huurders moesten

soortgelijk project niet gehoord voelden door hun woning-

praten en trok het plan in.’

corporatie en in verzet gingen. Zo moet het dus niet, dacht Köster en hij riep alle medewerkers en de aannemer bij

VLEES EN BLOED

elkaar om samen naar de uitzending te kijken en daar lering

Köster vindt het contact met de huurders het belangrijkst en

uit te trekken. Nu heeft Van Alckmaer voor Wonen als

paste de organisatie daarop aan. Het personeelsbestand is

voordeel dat ze met ruim 2.500 woningen een relatief

sinds de komst van Köster gehalveerd, terwijl de tijd voor

kleine corporatie is. ‘Wij kennen onze huurders’, zegt Inge

klantcontacten is verviervoudigd. Alle overige taken, zoals

Zwaan, manager Wonen. ‘Zeker de 5 procent die meer

klein en groot onderhoud, worden uitbesteed. ‘Wij zijn

aandacht nodig heeft, bijvoorbeeld omdat ze in de schulden

geen ontwikkelaar, maar een beheersorganisatie die de

zitten, de taal niet spreken of een GGZ-achtergrond

belangen van de huurders behartigt’, verklaart Köster, die in

hebben.’

de jaren 70 begon als opbouwwerker in de Amsterdamse

‘Toch had het hier ook mis kunnen gaan’, zegt Köster. Hij

Kinkerbuurt. ‘Vastgoedmensen denken te vaak in stenen en

schrok toen hij in 2015 de eerste versie van het onder-

te weinig in vlees en bloed.’

houdsplan voor de Kooimeerflats onder ogen kreeg. Hij was

Voor het onderhoud en de renovatie van de Kooimeerflats

kort daarvoor bij de Alkmaarse corporatie komen werken

ging Köster op zoek naar een aannemer die behalve het

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5689 24

5/28/2019 1:36:43 PM

» reportage «

39 Placido Jorge Castro, Margriet Chang en Ab Elst van de klankbordgroep van huurders zijn vol lof over de communicatie met de bouwer.

Die staat altijd open voor hun ideeën.

Chang: ‘Wij zijn vertrouwd voor de medebewoners. Ik heb veel mensen aan de deur gehad. Maar als de bouwer eenmaal bezig is in hun woning, zijn wij minder nodig. Dan gaan ze rechtstreeks naar hem met hun vragen.’

‘FLATS KUNNEN WEER 50 JAAR MEE’ Voor de vernieuwde Kooimeerflats

uit. Ongeveer de helft van de

bijdrage of een kleine huurver-

geldt de wet van de remmende

bewoners heeft hiervoor gekozen,

hoging. Verder krijgen alle bewo-

voorsprong. De naburige Huis-

vooral omdat ze last hadden van

ners 1.000 euro onkostenver-

vuilcentrale (HVC) levert warmte,

krakende vloeren en geluiden van

goeding en tijdens de werkzaam-

zodat ze zonder gas kunnen.

de bovenburen.

heden in huis allemaal een eigen

Verder worden ze goed geïsoleerd

rustunit.

en voorzien van mechanische

INDUCTIEKOOKPLAAT

Na de renovatie kunnen de

ventilatie, zodat ze in één klap

Omdat er geen gasaansluiting meer

woningen volgens directeur-

stijgen van energielabel C en D

is, krijgen alle huurders van de

bestuurder Köster weer 50 jaar

naar A+.

corporatie een inductiekookplaat

mee. Slopen was volgens hem geen

Elke woning krijgt een nieuwe

en van de bouwer een nieuwe

optie. De renovatie kost nu ruim

keuken, badkamer en toilet, en

pannenset. De huurders betalen

80.000 euro per woning.

nieuwe kozijnen. Op vrijwillige

geen extra huurverhoging. Alleen

Nieuwbouw kost per woning meer

basis kunnen bewoners kiezen

voor extraatjes, zoals een verlengd

dan het dubbele.

voor een plafondverlaging. Dit kost

aanrechtblad, een afzuigkap en een

hen niets extra, maar ze moeten er

aansluiting voor een vaatwas-

wel een paar dagen hun huis voor

machine betalen ze eenmalige

‘Ik vond dat we eerst met de huurders moesten praten’

»

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5655 27

5/28/2019 1:01:53 PM

» reportage «

40 Jaap Snijder in zijn woonkamer: alles afgedekt tegen het bouwstof. Bij Snijder zijn de werkzaamheden net begonnen. Overdag kan hij het lawaai ontvluchten door zich terug te trekken in een rustunit.

De rustunits zijn kleine woonkamers van alle gemakken voorzien inclusief een toilet en een kleine keuken.

Bewoners kunnen hier overdag naar toe tijdens de werkzaamheden. In één van de units heeft het bouwbedrijf zijn kantoor. Dat maakt de drempel voor de bewoners laag om even binnen te stappen als ze iets willen besrpreken.

»

ontwerp en de bouwtechnische werkzaamheden ook het

bewoners het meest bezighield, organiseerde ze in samen-

overleg met de bewoners voor zijn rekening kon nemen.

werking met het bureau Kleinschalige Culturele producties

‘Wij hebben zelf onvoldoende medewerkers om bij alle

(KCP) zogenoemde ‘liftgesprekken’ in de hal van elk flat-

huurders langs te gaan. Maar we vinden het wel belangrijk

gebouw. Passerende bewoners werden uitgenodigd aan

dat het gebeurt. Bovendien lopen we minder technische en

een grote tafel met sfeervolle schemerlamp om, onder het

financiële risico’s door één partij verantwoordelijk te maken

genot van een kopje thee, te brainstormen over de verbe-

voor het hele pakket.’

tering van de flats en de leefomgeving. Veel bewoners

Van Alckmaer ging in zee met bouwbedrijf Hemubo, gespe-

bleken zich te ergeren aan zwerfvuil en hangjongeren.

cialiseerd in onderhoudstrajecten van woningcorporaties.

Daarop ontstond het idee van de Plastic Recycle Werkplaats

‘Daar horen de sociale aspecten standaard bij’, zegt project-

(zie kader op pagina 43).

leider Sandra Dekker van Hemubo. ‘Je wilt dat de bewoners

Voor het inventariseren van individuele woonwensen ging

tevreden zijn. Maar in dit geval hebben we meer dan

Hemubo met vragenlijsten langs de deur. Twee klank-

gemiddelde vrijheid om het op onze eigen manier te doen.’

bordgroepen – inmiddels samengevoegd tot één – fungeren tijdens de hele operatie als intermediair tussen bewoners,

LIFTGESPREKKEN

bouwer en corporatie. Veel bewoners hadden klachten over

Lieke Kraan, architect van Hemubo: ‘Binnen bepaalde rand-

vocht, tocht en geluidsoverlast. Het onderhoudsplan maakt

voorwaarden konden we onze creativiteit uitleven.’

aan die problemen een eind. Ook andere suggesties zijn in

Hemubo begon drie jaar geleden met een bewonersenquête

het ontwerp meegenomen, zoals kiepkantelramen om de

en bewonersgesprekken. Om erachter te komen wat de

ruiten beter te kunnen wassen. Soms duikt tijdens het

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5676 24

5/28/2019 1:31:57 PM

» reportage «

41 Het echtpaar Zwanenburg woont al sinds 1971 in de wijk.

Co is oud-timmerman en heeft zijn woning altijd goed onderhouden. Hij en zijn vrouw zijn blij met de isolatie.

onderhoud een nieuw probleem op. Zo blijken de balkon-

moeilijk mee. Ze weten niet wat hen te wachten staat. Ik

deuren niet meer helemaal open te kunnen. Daarvoor zoekt

sprak een meneer die bij nader inzien een logeerwoning

Hemubo nog een oplossing.

wilde om de drukte te kunnen ontvluchten, maar dat had

hij eerder moeten regelen. Ik kon hem daar niet bij

EERSTE LOKET

helpen’

Ab Elst, Placido Jorge Castro en Margriet Chang van de klank-

Elst: ‘Zodra de bouwers beginnen, is het je huis niet

bordgroep zijn vol lof over de communicatie met de bouwer.

meer. Je slaapkamer staat vol tegels en een mortelbak.

Die staat altijd open voor hun ideeën. Eens per maand over-

Op zo’n moment vliegt het sommige mensen aan. Maar

leggen ze over alle binnengekomen vragen. Elst: ‘Voor de be-

veel onrust is weggenomen door de manier waarop de

woners zijn wij het eerste loket. Als wij hen niet kunnen hel-

corporatie en bouwer dit traject hebben aangepakt. Hun

pen, gaan ze naar de bouwer en als die geen oplossing heeft,

grootste verdienste is dat ze zich hebben verplaatst in de

kunnen ze bij de corporatie terecht. We worden keurig afge-

bewoners.’

schermd om te voorkomen dat er burenruzies ontstaan.’

Hidajet en Nazire Dogan kunnen dat beamen. Zij heb-

Chang: ‘Wij zijn vertrouwd voor de medebewoners. In eerste

ben de verbouwing net achter de rug en laten trots het

instantie stappen ze makkelijker op ons af dan op de bouwer.

resultaat zien. De overlast was te overzien. Omdat

Ik heb veel mensen aan de deur gehad. Maar als de bouwer

Hidajet ’s avonds werkt, kreeg hij een logeerwoning,

eenmaal bezig is in hun woning, zijn wij minder nodig. Dan

zodat hij overdag kon slapen.

gaan ze rechtstreeks naar hem met hun vragen.’

Jaap Snijder woont alleen. Bij hem zijn de werkzaam-

Jorge Castro: ‘Vooral in het begin hebben mensen het er

heden net begonnen. Zijn gezondheidsklachten bleken

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5676 25

‘Je slaapkamer staat vol tegels en mortelbak.

Op zo’n moment vliegt het sommige mensen aan’

»

5/28/2019 1:32:01 PM

42

» reportage «

Aedes-Magazine 2019/2

fc47030d-e2ad-434d-b821-6f6d36dd1111.idml 25

5/27/2019 5:48:30 AM

» reportage «

43 Op de foto rechts: Terwijl Yousri fietst versnippert het apparaat het plastic dat Hind in de bak heeft gedaan. Op de achtergond is jongerenbegeleidster Marja van Huffel aan het helpen zwerfplastic klein te knippen.

Op de grote foto links: Ayaan Ahmed Khalif, afkomstig uit Somalië, komt vaak helpen met afval inzamelen en lekkere hapjes maken voor de harde werkers in de Plastic Recycle Werkplaats. In ruil voor haar hulp krijgt zij Nederlandse les van een vrijwilliger.

PLASTIC RECYCLE WERKPLAATS IS TREKPLEISTER Het idee voor de Plastic Recycle

jongeren een fietsapparaat ge-

moeders uit de buurt, die helpen

Werkplaats ontstond als ‘bijvangst’

bouwd dat het afval versnippert.

met schoonmaken, afval

tijdens de bewonersgesprekken in

De werkplaats krijgt bestellingen

inzamelen en het bereiden van

de drie Kooimeerflats. Jongeren uit

voor sleutelhangers, tegels en

lekkere hapjes.’

de buurt kunnen daar een zak-

kunstwerken. De leraar is twee

‘Het is een echte buurtont-

centje bijverdienen met het ver-

dagen per week aanwezig om te

moetingsplaats geworden’, zegt

zamelen, reinigen en recyclen van

helpen bij de productie.

Jennifer van Wanrooij, consulente

plastic zwerfafval. ‘Het loopt

van Woonwaard, een andere

storm’, zegt Marja van Huffel,

BUURTACTIVITEITEN

Alkmaarse corporatie. Zij begeleidt

verbindingscoach en jongeren-

De werkplaats staat op het plein

diverse buurtactiviteiten. Van

begeleidster van de gemeente. ‘We

van de Kardinaal de Jong school,

Alckmaer voor Wonen en

hebben een wachtlijst van

vlakbij de Kooimeerflats, en heeft

Woonwaard hebben gezamenlijk

scholieren die hier willen werken.’

tevens de functie van wijkcentrum

25.000 euro leefbaarheidsgeld in

Ze werft onder tieners in het

gekregen. ‘De loop zit er goed in’,

het project gestoken. Immers, de

voortgezet onderwijs tot zeventien

zegt Van Huffel. ‘Veel bewoners

huurders varen er wel bij. Zij zijn in

jaar. Een leraar van een lokale

komen zelf hun afval brengen.

één klap verlost van zowel het

technische school heeft samen met

Verder krijgen we veel aanloop van

zwerfafval als de hangjongeren.

‘De loop zit er goed in, de werkplaats is een echte ontmoetingsplaats voor de buurt’

»

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5694 27

5/28/2019 1:40:06 PM

44

» reportage « Hidajet en Nazire Dogan hebben de

verbouwing net achter de rug en laten trots het resultaat zien. De overlast was te overzien. Omdat Hidajet ’s avonds werkt, kreeg hij een logeerwoning, zodat hij overdag kon slapen.

»

geen grond voor een logeerwoning; daarvoor is een me-

niet genoeg en iedereen wil wel een logeerwoning. Maar

dische verklaring nodig. Hij kan zich overdag wel terug-

de angst van sommige critici dat bewoners allemaal gouden

trekken in een rustunit. Hij moppert over de overlast, maar

kranen willen, als je ze hun zin geeft, is niet bewaarheid.

is toch blij met de verbeteringen. Hij verheugt zich vooral op

Zo’n 99 procent van de bewoners is heel praktisch en

het verlaagde plafond, zodat hij verlost is van het tikkende

realistisch. Bovendien zijn we altijd duidelijk geweest in wat

geluid dat zijn bovenbuurvrouw regelmatig produceert. ‘Ik

wel en niet kan: hard op de inhoud en zacht in de relatie.’

hoor in deze wijk’, zegt hij berustend.

Dat geldt ook voor het echtpaar Zwanenburg, voor wie de

Inge Zwaan, manager Wonen: ‘We doen wat goed voelt

‘ellende’ nog moet beginnen. Zij wonen al sinds 1971 in de

naar de huurders en laten ons hart meespreken. Niet voor

wijk en willen er nooit meer weg. Co Zwanenburg is oud-

niets staat in ons logo de tekst ‘Wonen met een hart’. We

timmerman en heeft zijn woning altijd goed onderhouden.

laten mensen in nood niet aan hun lot over. Daarbij werken

Daarom vindt hij de renovatie in zijn geval ‘niet zo

we goed samen met de gemeente en zorgorganisaties. Het

dringend’. Maar hij is wel blij met de isolatie van de kamer

gaat erom dat je je huurders ziet en spreekt. Stuur ze geen

aan de galerijzijde, waar het altijd tocht.

mailtje vanachter je bureau, daarmee bereik je ze niet. Het persoonlijke contact met de huurders is niet voor niets de

GEEN GOUDEN KRANEN Directeur-bestuurder Köster is ingenomen met het brede

rode draad in ons ondernemingsplan.’

«

draagvlak voor de renovatie. ‘Ontevreden mensen zijn er altijd. Voor sommigen is 1.000 euro onkostenvergoeding

Aedes-Magazine 2019/2

0ddc2d35-adfb-4289-875a-71fd8307dc76.idml 24

5/28/2019 1:30:43 PM

Rockzero® Bouwsystemen Rockzero Bouwsystemen zijn ons antwoord op de eisen van het moderne leven. Het innovatieve en circulaire bouwsysteem heeft een constructie die volledig uit steenwol bestaat. Hiermee bieden we een uitzonderlijk goed geïsoleerde bouwschil in combinatie met een buitengewone constructieve draagkracht. Het resultaat: een hoge bouwkwaliteit en een ultiem comfort. rockwool.nl/rockzero

ROCKZERO: EEN NIEUWE BOUWMETHODE

FIRESAFE INSULATION

AE1902_Advertenties.indd 45

27-05-19 10:31

20 JAAR

GARANTIE

Weg met optrekkend en doorslaand vocht!

Snel, effectief en zonder hak- en breekwerk!

Bewezen methode in strijd tegen vochtige muren Muurvochtverwijdering.nl is inmiddels ontdekt door ca. 220 woningbouwverenigingen.

Zij zijn enthousiast over de effectiviteit en de eenvoudige installatie. Duizenden woningen zijn al droog dankzij onze methode! Onze methode is terug te vinden in gewone rijtjeshuizen, vrijstaande woningen, nieuwe en oude woningen.

Bel ons voor meer informatie, wij helpen u graag!

M a a k ke nn is me t onz e D E LTA m uu rvo ch tve rw ij de ri ng su ni t!

Mercatorstraat 23 7131 PW Lichtenvoorde tel. 0544-378 877 info@muurvochtverwijdering.nl www.muurvochtverwijdering.nl

WWW.DAKMERK.NL

DUURZAAM GEGARANDEERD

DAKMERK. Hét keurmerk voor het platte dak.

DAKMERK is hét Nederlandse keurmerk voor bitumineuze en kunststofdaken. Een keurmerk dat staat voor duurzaamheid en kwaliteit, onderstreept met 10 jaar waterdichtheidsgarantie. DAKMERK dakaannemers zijn KOMOprocesgecertificeerd, alle projecten worden vooraf getoetst op systeemkeuze en materiaal. Ook controleren onafhankelijke inspecteurs steekproefsgewijs de toegepaste dakbedekkingsconstructies.

Onze dakaannemers adviseren u graag over duurzame oplossingen als zonnepanelen, daktuinen en waterberging.

Voor multifunctionele gebruiksdaken kan de standaard garantie worden uitgebreid met een speciale MULTI-garantie.

U vindt alle aangesloten dakaannemers op DAKMERK.NL

GETOETST

AE1902_Advertenties.indd 46

GECONTROLEERD

GEGARANDEERD

27-05-19 10:31

» feiten en cijfers «

47

Stijging reële huren flink afgevlakt TEKST: JAN SMIT, CIJFERS: AEDES-CORPORATIEMONITOR

‘Het Sociaal Huurakkoord heeft hier zeker aan bijgedragen’ PAULUS JANSEN, VOORZITTER VAN DE WOONBOND, DE BELANGENORGANISATIE VOOR HUURDERS

Woningcorporaties hebben de reële

cijfers. Volgens het CBS heeft de reële

doortrekt. In dit akkoord is betaalbaarheid

huren – gemiddelde huurverhoging minus

huurverhoging de afgelopen zes jaar in

een speerpunt.’

inflatie – in de periode 2012-2019 met in

totaal zo’n 10 procent bedragen. Dat

totaal 5,2 procent verhoogd. Vooral de

percentage heeft weliswaar betrekking op

’Het nieuwe akkoord biedt geen garanties.

laatste jaren was de stijging marginaal

de gehele huursector, maar die bestaat

Om de huren betaalbaar te houden wordt

– in 2019 naar verwachting zelfs nihil.

voor twee derde uit corporatiewoningen. En

het tijd dat de belastingdruk voor corporaties

Dat blijkt uit de Corporatiemonitor

voor veel mensen is 10 procent boven de

omlaag gaat. Die is krankzinnig hoog. Betaal

Huurbeleid 2019, de jaarlijkse enquête

pijngrens.’

je minder dan 720 euro per maand huur, dan

onder de Aedes-leden. ‘Een positieve

betaal je heel veel belasting. Betaal je meer,

ontwikkeling die mede is ingezet door

’Hoe dit verschil valt te verklaren? In de

dan betaal je die belasting niet meer. Zo

het Sociaal Huurakkoord van 2015’,

enquête is wellicht geen rekening gehouden

bestraf je betaalbaar wonen. Ook de discon-

reageert Paulus Jansen van de Woonbond.

met de huurverhoging bij mutaties. Het

tinuïteit in de bouw baart ons zorgen. Die

‘Maar daar ging wel een huurexplosie aan

huurharmonisatie-effect is vanaf 2016 na de

drijft de prijzen voor nieuwe sociale huur-

vooraf.’

invoering van passend toewijzen flink

woningen omhoog en daarmee ook de

afgenomen, maar was in de periode

betaalbaarheid. Daarnaast moeten gemeen-

‘Wij juichen die afvlakking uiteraard toe.

daarvoor best stevig. Ik denk dat de daling

ten meer werk maken van betaalbare

Maar ik wil er wel een kanttekening bij

mede is ingegeven door het Sociaal

bouwlocaties. Door de mogelijkheden te

plaatsen. Die 5,2 procent neem ik met een

Huurakkoord van 2015. En ik verwacht dat

verruimen kan de wetgever daarbij helpen.’

korreltje zout. Wij houden vast aan de CBS-

het nieuwe akkoord van vorig jaar die trend

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5541 39

5/28/2019 11:02:28 AM

48

» goedemorgen «

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5723 30

5/28/2019 2:13:36 PM

» goedemorgen «

49

Corporatiebestuurder bij Woningvereniging Nederweert

CORRY KEULEN Mensen goed laten wonen en je bedrijf goed leiden. Daar is de corporatiebestuurder verantwoordelijk voor. We zitten met koffie aan de keukentafel bij Corry Keulen in Maastricht. ‘Probeer te begrijpen wat er écht aan de hand is.’

TEKST: MARGRIET PFLUG, FOTO'S: ANNEMIEK MOMMERS

»

Wie heb je nodig om de dingen te bereiken die we samen zouden willen voor onze maatschappij, daar geeft Corry Keulen graag haar tijd en energie aan.

‘Mijn drive zit in netwerken, het niet alleen hoeven doen. En hoe bouw je daar dan iets voor op zodat het niet vluchtig is.’ Dat komt onder andere ook tot uiting in haar voorzitterschap van het MKW waar kleinere corporaties elkaar treffen en kennis uitwisselen. ‘Zo hoeft niet iedere corporatie zelf het wiel uit te vinden. Daarom vind ik de samenwerking in de Vernieuwingsagenda ook zo’n goed initiatief.’

IETS BETEKENEN Corry Keulen werkt negen jaar bij Woningvereniging Nederweert, na een carrière in het opbouwwerk en het buurtgericht werken. ‘Het mooie van een woningcorporatie vind ik dat je mensen een thuisbasis biedt. Je kunt met dat vastgoed echt iets betekenen voor mensen en voor de samenleving.’ Toen Keulen negen jaar geleden bij de vereniging begon, trof ze een in zichzelf gekeerde organisatie aan. ‘Dat hebben we met elkaar kunnen ombuigen.’

Eerste stap was samen een nieuw ondernemingsplan maken in gesprek met de huurders, de gemeente en andere partijen. Financieel moest er ook echt ietsveranderen. Met goede intenties was er prachtige

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5723 31

5/28/2019 2:13:37 PM

50

» goedemorgen «

CORRY KEULEN (61)

DIRECTEUR-BESTUURDER VAN: Woningvereniging Nederweert (1.400 woningen) VERDIENT: 7.842 euro bruto per maand RIJDT: Mercedes -A klasse THUISSITUATIE: getrouwd, twee volwassen zonen OPLEIDING: Sociale Academie; Opbouwwerk NEVENACTIVITEITEN: sinds december 2015 voorzitter van het MKW-bestuur VRIJE TIJD: weer op pianoles

» ‘Als het er op aankomt draait het altijd om persoonlijk contact en relaties’

nieuwbouw gerealiseerd. Maar wel ‘met een beetje

de essentie van goed besturen. ‘Zet je eigen oordeel

te grote portemonnee’ vertelt Keulen. Door de flinke

opzij, hoe lastig dat ook is. Probeer te begrijpen wat

leningenportefeuille bleef er weinig in kas voor

er écht aan de hand is en hoe je voor een oplossings-

dagelijkse uitgaven, laat staan ruimte voor nieuwe

richting daarbij zou kunnen aanhaken.’ Als

investeringen. ‘Dat gaf ons wel de drive om ons

voorbeeld noemt ze het door ziekte stoppen van de

beleid en onze samenwerkingen tegen het licht te

huurders-raad twee jaar geleden. ‘Dat is dan een

houden, met onder andere als resultaat de start van

rood vinkje bij de Autoriteit, zo’n raad is wettelijk

ketensamenwerking voor onderhoud in 2013. Voor

verplicht. Je kunt alles op alles zetten om zo’n

die tijd zeker in Limburg nog een nieuw fenomeen.

huurdersraad uit de grond te stampen. Je kunt ook

En toen we net de financiën weer een beetje op orde

gaan luisteren waar huurders zelf behoefte aan

hadden, kwam de verhuurderheffing erover heen.’

hebben.’

Inmiddels is de vereniging twee ondernemings-

plannen verder. ‘Wat nu speelt is de vraag hoe we de

HUURDERSRAAD

samenwerking met onze collega-corporaties Domus

Drie huurders, die lid zijn van de vereniging hebben

en St. Joseph in een eigentijdse jas kunnen steken,

het initiatief genomen voor een nieuw op te zetten

waarbij de lokale verankering en nabijheid voor

huurdersraad. Zij wilden graag per dorpskern een

huurders en stakeholders essentieel blijven.’

vertegenwoordiger en vooral het accent leggen op wat huurders belangrijk vinden, dichtbij de leef-

URGENDA

omgeving van mensen. Dus voorlopig geen verplich-

Keulen kan nog steeds niet achter die verhuurder-

te vergadercyclus met bijvoorbeeld de gemeente

heffing staan. ‘Die miljarden verdwijnen nu in de

over prestatieafspraken. Oproepen via de website en

algemene middelen van het Rijk.’ Woningvereniging

het huurderskrantje leverden geen nieuwe mensen

Nederweert heeft zich daarom ook achter het

op. Samen met de woonconsulent van de Woning-

pleidooi van Urgenda geschaard om de verhuurder-

vereniging zijn er huurders rechtstreeks benaderd.

heffing te gebruiken voor het verduurzamen van

Iedereen reageerde positief. Keulen: ‘Aanstaande

100.000 woningen. ‘Dan blijft dat geld geïnvesteerd

woensdag hebben we onze eerste bijeenkomst met

in onze sociale huurwoningen. Daar hebben de

een vertegenwoordiger uit elke kern, jonge mensen

huurders van nu en straks tenminste iets aan.’

én ouderen. Reuze sjiek! Als het er op aankomt

Goed kunnen luisteren, vanuit vertrouwen kunnen

draait het altijd om persoonlijk contact en relaties.

handelen en nieuwsgierig blijven, voor Keulen is dat

Dus dat is en blijft ons vertrekpunt.’

«

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5746 52

5/28/2019 2:59:50 PM

Meer behoefte aan flexibiliteit? Is uw verkoopafdeling kwetsbaar? Dan is outsourcen van uw particuliere verkopen wellicht een mooie oplossing!

Waarom kiezen corporaties voor WIJ? meer flexibiliteit en continuïteit in de dienstverlening; procesuitvoering is minder kwetsbaar; 1 aanspreekpunt voor het hele verkoopproces; aanwezigheid en continuïteit van kennis en kunde; WIJ sturen op wet – en regelgeving (compliance); zicht op en beheersing van risico’s;

Vraag nu een gratis business case aan!

inkoopvoordelen bij inhuren derden en diensten; daadkrachtig verkoopproces / beperkte leegstand

Wie zijn WIJ? WIJ aan- en verkoopmanagement is een onderneming van Jimmy Feitz MRE MRICS en Martin Peeringa QC MRE. Twee vastgoedprofessionals met ieder ruim vijftien jaar ervaring in managementfuncties bij corporaties.

Jimmy: +31 6 53 403 764

info@wijverkoop.nl

Martin: +31 6 12 432 885

wijverkoop.nl

Zonnepanelen voor huurders

STICHTING

• Exclusief voor woningcorporaties!

• Duurzaam, transparant en sociaal • Beste prijs-kwaliteit, ongeacht koop of financiering

Ontdek Wocozon: dé specialist in zonnepanelen voor woningcorporaties. Met ook nog eens een flinke dosis ervaring. Bel of mail voor een afspraak. U zet de stap naar duurzame energie, Wocozon doet het werk en dankzij voordelige zonne-energie krijgt u blije huurders.

Bekijk de video

adv-Wocozon-Aedes Magazine-2019v1.indd 1

AE1902_Advertenties.indd 51

Bel 085 744 10 58 of kijk op wocozon.nl 07-02-19 13:27

27-05-19 10:31

REVOORT MAAKT RUIMTE VOOR

NEN 8025 Veiligheidsinspectie www.woningadviesnederland.nl

Snel en accuraat de status op het gebied van gas, water, elektra en CO-gehalte in beeld.

Meer informatie? Bel 0345-729000 of e-mail naar info@woningadviesnederland.nl

Leegstandbeheer met rendement

Omdat u niet alleen asbest wilt saneren.

Ad Hoc realiseert als leegstandbeheerder meer dan 25 jaar optimaal rendement van projecten. Met maatwerkadvies en innovatieve concepten. Samen met u bepalen wij de ideale mix van financieel-, sociaal- of leefbaarheidsrendement.

• Sloopwerken • Asbestsanering • Renovatie/herstel

Of u nu kiest voor Tijdelijk Verhuur (inclusief Passend Toewijzen), Tijdelijk Beheer of Toezicht en Security, Ad Hoc realiseert uw project succesvol. Mét aandacht voor rendement.

Maar ook iets moois wilt opbouwen.

U wilt geen half werk. U wilt niet alleen asbest saneren, maar ook weer iets moois opbouwen. En u wilt niet alleen een concurrerende prijs, maar ook vakmensen die hun werk verstaan. Man&Mach is asbestspecialist in Noord- en Midden Nederland en helpt u snel en vakkundig.

Bij enkele panden, maar ook bij complete woningblokken. Samen werken we aan een gezonde en veilige woonomgeving.

Groot Hertoginnelaan 41 | 2517 EC Den Haag T. 070 312 03 33 | www.adhocbeheer.nl

AE1902_Advertenties.indd 52

28-05-19 14:47

» column «

53

AMBITIES STAPELEN Bouwprojecten in Nederland duren lang. Alsmaar langer, terwijl de bouwtijd juist korter wordt. De verhouding voorbereidingstijd/ bouwtijd is al gauw ongeveer tien staat tot één. Hoe kan dat?

Natuurlijk is er volop gelegenheid tot inspraak, maar de veranderingen in dat proces vallen de laatste jaren mee. Waar we FOTO: MARK PRINS

vaak aan voorbijgaan, is het stapelen van ambities gedurende de voorbereidingstijd van projecten.

Corporaties moeten in de aanloop naar een vastgoedproject rekening houden met bewoners, aannemers en gemeente. Vooral de laatste kan voor verrassingen zorgen. Vaak wisselt in de voorbereidingstijd het college en komt er een nieuwe wethouder.

Die zo zijn eigen ideeën heeft. Al snel is het ambtenarencorps geïnstrueerd. Zijn nieuwe ambities geformuleerd en wordt er een poging gedaan deze in alle lopende projecten alsnog te realiseren.

Vaak zijn die bouwprojecten dan al een flinke tijd onderweg. Maar omdat er in fysieke zin nog niets te zien valt – het bouwen zelf is hooguit de laatste 15 procent van het totale traject – is de gedachte

‘Hanteer nieuw beleid voor nieuwe projecten en laat lopende projecten met rust’

dat de nieuwe ambities nog gemakkelijk in te pluggen zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om het verhogen van duurzaamheidsambities naar de nieuwste inzichten, dus altijd weer een tandje duurder en ingewikkelder. Of om veranderingen van segment: plotseling middenhuur erin. Of toepassingen van andere stedenbouwkundige inzichten: laagje erbij, laagje eraf. Gemakshalve gaat iedereen eraan voorbij dat dit soort wijzigingen de financiële haalbaarheid en procedurele voortgang in gevaar brengen of dat er een stap terug in het proces nodig is om de nieuwe inzichten te verwerken.

Bij Mitros hebben we enkele jaren geleden besloten bij renovatieprojecten niet langer onze eigen – soms heel simpele – beleidswijzigingen in lopende projecten in te brengen.

Bijvoorbeeld van houten naar stenen schuurtjes en vice versa. Met name door deze beslissing halveerden de doorlooptijden.

Gemeenten zouden hetzelfde moeten doen. Hanteer nieuw beleid voor nieuwe projecten en laat lopende projecten met rust. Om tempo te maken. Bijvoorbeeld omdat het ook een doel is tempo te maken voor de woningzoekenden en mensen die al lang wachten op een opgeknapte woning. Dat nieuwe beleid komt vanzelf tot zijn recht. Alleen al omdat het deel van de woningvoorraad dat in lopende projecten zit, vast niet meer dan een paar procent van de hele woningvoorraad is.

Henk Peter Kip is directievoorzitter bij Mitros in Utrecht. hkip@mitros.nl

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-4722 3

5/24/2019 12:49:38 PM

Aedes_Renovatieversneller-drukwerk.pdf

54

1

21-05-19

12:16

» achtergrond «

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5233 30

5/27/2019 5:56:54 PM

» achtergrond «

55

‘DE GROOTSTE INNOVATIE ZIT IN DE SAMENWERKING ZELF’ Met ‘business as usual’ gaan we de verduurzamingsopgave niet op tijd en betaalbaar realiseren. Corporaties en marktpartijen moeten meer samenwerken, van elkaar leren en projecten opschalen.

De Renovatieversneller, een traject van de gezamenlijke branches en het ministerie van BZK, gaat daarbij helpen. Maar we hoeven niet bij nul punt nul te beginnen. In verschillende regio’s zijn al stappen gezet.

Zoals bij de Utrechtse Isolatie-uitdaging.

TEKST: MARJON VAN WEERSCH, ILLUSTRATIE: AAD GOUDAPPEL

» Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5739 31

5/28/2019 2:55:27 PM

56

» achtergrond «

»

De schrik slaat ons om het hart, schreven Portaal, Mitros

verminder je de warmtevraag.’ Dak- en vloerisolatie zijn

en Bo-Ex in hun uitnodiging aan andere corporaties om

volgens de Utrechtse corporaties niet zo’n uitdaging.

mee te doen met de Isolatie-uitdaging. De drie Utrechtse

‘Daken zijn bijvoorbeeld bijna altijd van bovenaf te

woningcorporaties hebben het dan over de 108 miljard

isoleren, dikte is dan niet zo belangrijk’, legt Lamberts

euro die het verduurzamen van de Nederlandse

uit. ‘Gevelisolatie is een groter probleem. De huidige

corporatiewoningen gaat kosten.

materialen en technieken geven veel overlast voor

Het bedrag is gebaseerd op de door de corporaties

bewoners, ze hebben grote bouwkundige en esthetische

ingevulde Aedes-Routekaart CO2-neutraal 2050. Die

impact en de kosten zijn veel te hoog. Bovendien geven

kosten moeten fors omlaag als corporaties de CO2-

de traditionele oplossingen een te lage isolatiewaarde

reductie en daarmee hun bijdrage aan het

voor duurzaam verwarmen.’ Kortom: voor gevelisolatie

Klimaatakkoord op tijd willen realiseren. Samen kunnen

is nog geen slimme en snelle oplossing om woningen

ze de verduurzamingsopgave sneller en beter oppakken,

goedkoper te verduurzamen.

daar zijn de drie Utrechtse corporaties van overtuigd.

Het beter isoleren van bestaande woningen zien ze als

De drie Utrechtse corporaties daagden met een

eerste gezamenlijke uitdaging.

wedstrijd de markt uit om met innovatieve oplossingen

‘We weten nog niet overal hoe we onze huizen

te komen: de Isolatie-uitdaging. 40 bedrijven en

duurzaam verwarmen als de gaskraan straks dicht is’,

consortia uit binnen- en buitenland zonden dit voorjaar

zegt Marianne Lamberts, projectleider bij Bo-Ex. ‘Maar

hun bijdrage in. De jury, met daarin onder meer

van goede isolatie krijg je nooit spijt, want daarmee

Klimaatakkoord-onderhandelaar Diederik Samsom en Woonbond-directeur Paulus Jansen, heeft inmiddels vijf finalisten verkozen. Op 25 juni volgt de finale en beslist de jury wie de drie winnaars zijn. Het is de eerste keer dat de Utrechtse corporaties zo’n wedstrijd samen organiseren.

In het begin was het even zoeken, erkent Lamberts.

VERDUURZAMING VERSNELLEN

‘Ook al is onze verduurzamingsopgave dezelfde, we zijn

wel drie verschillende organisaties. Elke corporatie heeft

Om de verduurzamingsopgave uit het Klimaatakkoord te versnellen werken

haar eigen opvattingen over de vraagspecificatie aan de

corporaties samen met andere partijen. Dat verloopt via twee routes:

markt. Daar hebben we ook veel over gesproken. Dat

- De Startmotor richt zich op het realiseren van aansluitingen op

kost aanvankelijk meer tijd dan wanneer je dat alleen

warmtenetten.

doet.’ De Utrechtse corporaties zien de samenwerking

- De Renovatieversneller ondersteunt het standaardiseren en bundelen van

vooral als een kans, benadrukt ze. De drie winnaars

de vraag naar bijvoorbeeld isolatiemaatregelen, warmte-installaties en all-in

mogen eind dit jaar hun oplossing verder ontwikkelen en

renovaties.

ervaring opdoen in proefwoningen van Mitros, Bo-ex en Portaal.

Vanaf dit jaar tot 2023 stelt het ministerie van BZK als opdrachtgever 135

De Isolatie-uitdaging reikt echter verder. De drie

miljoen euro beschikbaar voor de Renovatieversneller. Aedes, Techniek

corporaties willen het proeftraject vergroten om

Nederland, Bouwend Nederland en OnderhoudNL organiseren regionale

uiteindelijk de beste isolatiemethodes op te kunnen

bijeenkomsten om het proces van samenwerking te ondersteunen.

schalen naar zoveel mogelijk sociale huurwoningen.

Daarom hebben zij andere corporaties gevraagd zich als

Corporaties die meer willen weten of mee willen doen met de

sympathisant aan te sluiten. Dat maakt de uitdaging voor

Renovatieversneller kunnen contact opnemen met Maarten Georgius,

de winnaars ook interessanter. Inmiddels doen al bijna

adviseur Opdrachtgeverschap bij Aedes, m.georgius@aedes.nl.

twintig corporaties mee. Zij leveren een bijdrage aan de kosten en hebben zich onder meer bereid verklaard om ook een pilot uit te voeren.

KOPLOPERS, VOLGERS EN PELOTON ‘Die pilots zijn erg belangrijk’, zegt Lamberts. ‘Innovatie

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5239 28

5/27/2019 6:15:36 PM

» achtergrond «

57

moet altijd eerst in de praktijk getest worden en dat kan niet door een nieuw product of proces meteen op 500 woningen toe te passen. Volume is belangrijk voor vernieuwing, maar met alleen volume krijg je geen innovatie.’ In de pilots gaan de corporaties samen met de marktpartijen uitgebreid kijken hoe de winnende oplossingen in de praktijk werken. Hoe snel is de isolatie aangebracht? Wat is de impact voor de bewoners? Leidt het tot de gewenste verlaging van de warmtevraag? Aan de hand van die monitoring ontwikkelen ze de oplossingen samen verder door.

‘De Isolatie-uitdaging betekent ook samen veel kleine stapjes zetten’, zegt Lamberts. ‘We hanteren daarbij het systeem waarmee we in het Regioplatform Woningcorporaties Utrecht al ervaring hebben opgedaan. Mitros, Portaal en Bo-Ex zijn de koplopers en de sympathiserende corporaties de volgers.’ Lamberts verwacht dat de eerste pilots dit jaar afgerond zijn en dat het proeftraject met de sympathisanten in 2020

‘De Isolatie-uitdaging betekent samen veel kleine stapjes zetten, zowel in productontwikkeling als in het proces’

resultaten oplevert. ‘Als alles succesvol verloopt, kunnen we daarna met het peloton de vraagbundeling echt tot stand brengen.’ Of die vraagbundeling dan ook leidt tot collectieve inkoop door de samenwerkende corporaties, valt nu nog niet te zeggen. ‘Zo ver zijn we nog niet.

Nogmaals: we doen dit stap voor stap. Dat geldt voor de productontwikkeling en voor het proces.’

Jan Koning is adviseur Inkoop van de Nijmeegse/

woningen voor onze huurders. Bovendien hebben we

Wijchense corporatie Talis, één van de sympathiserende

behalve met CO2-neutraliteit ook te maken met

corporaties in de Isolatie-uitdaging. Het belangrijkste

klimaatadaptie en circulariteit. We moeten dus wel

doel ligt volgens hem in de totstandkoming van een

gezamenlijk investeren in het naar boven krijgen van de

gezamenlijke vraag. ‘Daarmee laten we als corporaties

kennis van morgen.’

zien dat we als een collectieve opdrachtgever naar de

markt kunnen kijken. Dat we niet allemaal het wiel opnieuw uit willen vinden.’

PROJECTEN ONTWIKKELEN TOT PROCESSEN

Koning adviseert al sinds 2012 over professioneel

Hoe kijken marktpartijen ondertussen naar de

opdrachtgeverschap. Hij weet dat vraagbundeling voor

samenwerking rond de verduurzamingsopgave? We

corporaties ook verlies van autonomie kan betekenen.

vragen het één van de finalisten. Brechje Lubse is

‘Er is tijd voor nodig geweest om die hobbel te nemen.

manager Markt & Ontwikkeling van Hagemans

Maar zie waar we nu staan. De sympathiserende

Vastgoedonderhoud. Samen met drie andere

corporaties hebben geen invloed op de verkiezing van

vastgoedonderhoudsbedrijven doen zij als CO2llectief

het winnende concept en toch zijn we bereid om dat idee

mee aan de Isolatie-uitdaging. Als oplossing hebben ze

als pilot mee uit te werken. Om vervolgens te kijken hoe

een ‘patchwork-systeem’ ontwikkeld om woningen op

we dat op grote schaal kunnen toepassen.’

maat van binnenuit te isoleren, legt Lubse uit. Kort

Het kan ook niet anders, vervolgt hij. ‘De

gezegd bestaat de inzending uit een combinatie van

verduurzamingsopgave is enorm. Met de kennis en

producten en technieken. Omdat ze werken met kleine

materialen van nu staat die opgave niet in verhouding tot

prefabpanelen hoeven ze niet lang in de woning te

onze financiële armslag en de betaalbaarheid van onze

zijn en is inmeten niet nodig. De afwerking kunnen

»

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5699 31

5/28/2019 1:50:39 PM

58

» achtergrond «

»

bewoners naar eigen smaak vormgeven, bijvoorbeeld

bundelden corporaties, industrie en bouwbedrijven hun

met behang of verf. Om tot deze oplossing te komen,

krachten om betaalbare en duurzame nieuwbouw te

hebben de vastgoedonderhoudsbedrijven de industrie

realiseren. Ook dat proces begint bij een vraagbundeling

opgezocht.

van de corporaties. In Noord-Holland onderzoeken

‘De grootste innovatie zit in de samenwerking zelf’, zegt

zeven corporaties hoe ze samen kunnen werken aan een

Lubse. ‘Zo’n wedstrijd als de Isolatie-uitdaging activeert

haalbare en realistische aanpak van de klimaatopgave.

dat zonder meer. Maar eigenlijk is het jammer dat er een

Strategisch inkoopadviseur Martin Hondius van Pré

wedstrijd voor nodig is om elkaar op te zoeken en deze

Wonen legt uit wat dit betekent: ‘Wij benaderen de

beweging in gang te zetten. Het zou in de genen van alle

markt bijvoorbeeld met de vraag: we willen op onze

betrokkenen in de branche moeten zitten om van begin af

daken duurzaam energie opwekken, komen jullie maar

aan samen te werken. Wij horen nog steeds vanuit de

met een goede en betaalbare oplossing. Die vraag

industrie: “Zeg maar wanneer jullie het nodig hebben,

hebben we samen met de andere vijf corporaties

dan zorgen wij er voor.” Wij vragen echter niet alleen om

geformuleerd. Tijdens dat proces werd één ding steeds

een product of dienst, we vragen om innovatiekracht.

duidelijker: huurders zitten niet te wachten op een bepaald systeem, zij willen gewoon een betaalbare energierekening.’ Uiteindelijk is het de bedoeling dat de zeven corporaties samen hun warmtevraag bundelen en

‘De Renovatieversneller kan enorm helpen de kansrijke pilots van de Isolatieuitdaging op te schalen naar grote aantallen sociale huurwoningen’

daarmee zorgen voor volumevergroting en kostenreductie.

DE TIJD IS RIJP Landelijk zijn het ministerie van BZK en de brancheverenigingen Techniek Nederland, Bouwend Nederland, OnderhoudNL en Aedes nu gestart met de Renovatieversneller (zie kader op pagina 56). Met dit traject willen de partijen corporaties in staat stellen om hun vraag te bundelen en de markt uit te dagen om

We willen dat de hele keten en ook de industrie

innovatieve, gestandaardiseerde oplossingen te leveren.

meedenkt in het proces. Niet alleen over bewezen

‘De tijd is er rijp voor’, zegt Hans van Harten, secretaris

materialen entechnieken, maar ook over vernieuwing en

van het Regioplatform Woningcorporaties Utrecht.

de manier waarop we makkelijk kunnen opschalen.’ Ze

‘Corporaties zijn natuurlijk al jaren bezig met

benadrukt dat de bouw daarbij ook naar zichzelf moet

verduurzaming. Nu leggen we daarbij ook verbindingen

kijken. ‘Wij bouwers, aannemers en

en zoeken we elkaar op. De Renovatieversneller kan

onderhoudsbedrijven moeten ook actiever zijn. Niet

enorm helpen de kansrijke pilots van de Isolatie-uitdaging

wachten op een gedetailleerde vraag van bijvoorbeeld

op te schalen naar grote aantallen sociale huurwoningen.’

een corporatie, maar echt aanbodgericht werken, zelf het

De andere gesprekspartners delen het enthousiasme.

initiatief nemen om nieuwe producten te ontwikkelen.’

Hondius: ‘De Renovatieversneller is superinteresssant. Ik

Van corporaties verwacht Lubse vooral ook continuïteit.

verwacht dat dit onze sector en de markt een flinke

Een over het jaar verspreide gebundelde vraag, volume

stimulans geeft en daarmee de realisatie van de

en lange termijn zijn voor aanbieders heel belangrijk. Dan

klimaatopgave dichterbij brengt.’

kunnen we samen met de industrie producten ontwikkelen en afspraken maken over het afstemmen van onze planningen. Door zo samen te werken ontwikkelen we projecten tot processen.’

Corporaties en marktpartijen hebben inmiddels in meerdere regio’s en op meerdere terreinen samenwerking gezocht. In met name Zuid-Nederland

«

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5701 12

5/28/2019 1:53:46 PM

STAANDE OVATIES ZIJN HIER AAN DE ORDE VAN DE DAG Van de bezoekers voor de optredens op het podium en van vakspecialisten voor de techniek achter de coulissen Het muziekgebouw Elbphilharmonie in Hamburg is architectonisch één van de meest geavanceerde gebouwen van Duitsland. Niet alleen de buitenkant weet te overtuigen. Binnen zorgen gebogen vormen voor de perfecte akoestiek in de concertzalen. De gebogen vormen vormden een uitdaging voor de leidingsystemen, die dankzij de grote diversiteit van het Viega Profipress-assortiment echter zonder problemen konden worden geïnstalleerd. Viega. Höchster Qualität verbunden.

© Photo: Kai-Uwe Gundlach

Elbphilharmonie, Hamburg, Duitsland

viega.nl/Over-ons

190510DU_Image_Elbphilharmonie_NL_210x297_Aedes-Magazine_F39.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 59

20.03.19 16:47 27-05-19 10:31

Nieuw!

Optimaal bevestigd en klaar voor de zon!

Met Ubbink Solar Bevestiging en Protectie Het unieke Ubbink programma Solar Bevestiging en Protectie bevat diverse bevestigings- en protectieoplossingen en is geschikt voor alle in de markt verkrijgbare zonnepanelen. Ieder dak is verschillend en daarom heeft Ubbink als ervaren dakspecialist voor iedere daksituatie een oplossing ontwikkeld om zonnepanelen degelijk te bevestigen!

Het verbeterde Ubbink Indakmontagesysteem, waarmee u uw zonnepanelen mooi tussen de dakpannen plaatst in lijn met het dakvlak, is nieuw! Dit zorgt voor een hogere esthetische waarde van uw dak en wijk. Nieuw zijn ook de Solar Kabeldoorvoeren waarmee u uw kabels en leidingen op een veilige manier door het dak voert. Omdat bescherming en ventilatie van zeer groot belang voor de werking en levensduur van uw zonnepanelen is, ontwikkelden wij de nieuwe Solar Vogelschroot!

Optimaal bevestigd en klaar voor de zon met Ubbink Solar Bevestiging en Protectie!

Ubbink, voor uw gemak! www.ubbink.nl/solar Adv Solar Bevestiging en Protectie 210x297 voorschrijvers.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 60

30-01-19 27-05-19 17:27 10:31

» mensen en wonen «

61

Gerrie Wetzer (60) woont sinds 3 jaar in een seniorenwoning in Handel. Deze woning van Goed Wonen Gemert is onlangs grondig gerenoveerd en verduurzaamd. Gerrie betaalt de corporatie 501 euro aan huur en 82 euro energieprestatievergoeding.

TEKST: MARJON VAN WEERSCH, FOTO: VINCENT VAN DEN HOOGEN

‘Ik ben niet meer afhankelijk van een groot energiebedrijf ’ Vorig jaar september startte Goed Wonen

zonnepanelen zien. Dit huis is van binnen en

niks mee gebeurd. Dit is eigenlijk een eerste

Gemert met het verduurzamen van dit

buiten aangepakt. Dakisolatie, nieuwe ko-

stap op de weg waar we naar toe moeten.

rijtje woningen. Begin dit jaar was Gerrie’s

zijnen, vloerverwarming, koken op inductie.

Hier kunnen we laten zien dat het kan, die

huis klaar. In de lokale pers en op de site

En verder is ook nog de slaapkamer verruimd

hele energietransitie. Veel mensen staan op

van de corporatie vertelde hij over zijn

en heb ik een nieuwe keuken. Het is niet niks

een drempel en daar moeten we ze overheen

ervaringen tijdens en na de renovatie.

als je huis CO2-neutraal wordt, maar door de

trekken. Ik vertel er graag over. Mijn huur is

prettige samenwerking viel het eigenlijk

niet omhoog gegaan. Wel betaal ik nu

‘Mensen in het dorp spreken me nog steeds

reuze mee. Ik ben dolblij met het resultaat.

maandelijks ongeveer 82 euro voor de

aan: “Jij hebt in de krant gestaan!”. Soms

Vooral omdat ik nu zelfvoorzienend ben wat

investeringen in de verduurzaming. Dat vind

komen mensen kijken hoe het geworden is.

energie betreft. Ik wil zoveel mogelijk onaf-

ik ook logisch. Nu ik zelf energie opwek ben

Van mij mogen ze binnenkomen, dan laat ik

hankelijk zijn. Daarom heb ik ook een moes-

ik niet meer afhankelijk van een groot

ze de warmtepomp en het systeem voor de

tuin. Daar is tijdens de renovatie gelukkig

energiebedrijf. Dat vind ik geweldig.’

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5170 39

5/27/2019 2:52:51 PM

62

» groeten uit «

DEN HAAG

Overal in Nederland zijn de woningmarkt en de bewoners anders.

In deze rubriek zoomen we op één regio in. Hoe is de situatie? En welke rol spelen woningcorporaties? In Den Haag is de krapte op de woningmarkt enorm en dat leidt tot woonfraude. Gezamenlijk proberen de corporaties de fraudeurs te bestrijden.

TEKST: JASPER MONSTER

» Untitled-5245 30

5/27/2019 6:35:40 PM

» groeten uit «

»

63

Om de ernst van de problematiek op de Haagse woningmarkt te kunnen begrijpen, is een snelle blik op de harde feiten al voldoende. ‘In de regio Den Haag zijn er 140.000 woningzoekenden, waarvan ongeveer de helft actief op zoek is’, zegt directeur Jozefine Hoft van Sociale Verhuurders Haaglanden (SVH). ‘De woningcorporaties in de regio hebben jaarlijks zo’n 8.300 woningen beschikbaar. Dat geeft de krapte op de woningmarkt aan en die krapte is ook overal zichtbaar.’

De vijftien corporaties die zich verenigd hebben in de SVH werken actief samen om de krapte op te lossen.

Daarbij loopt iedereen tegen dezelfde problemen aan.

Mohamed Baba, voorzitter van het SVH-bestuur: ‘Er is een groot tekort aan nieuwbouwlocaties en het ontbreekt de corporaties aan financiële slagkracht. Ze zijn druk bezig met verduurzamen en investeren, waardoor er weinig financiële ruimte overblijft. Een combinatie die de uitdaging voor de verschillende partijen alleen maar groter maakt.’ Woningbouw in de regio is een belangrijk thema op de agenda bij de

Den Haag in cijfers Aantal inwoners: 540.760 inwoners (1 mei 2019)

besprekingen over de regionale prestatieafspraken, die

Gemeentebestuur: VVD, Hart voor Den Haag/Groep de Mos,

nu weer bezig zijn.

GroenLinks, D66

Woningmarktregio: Haaglanden

HOOFDBREKENS

Prestatieafspraken: Regionale prestatieafspraken tot en met 2019.

De situatie zorgt voor hoofdbrekens bij de verschillende

Partijen zitten om de tafel voor nieuwe afspraken.

corporatiebestuurders. ‘Den Haag is een grote stad waar

Woningcorporaties: 15 corporaties in de regio

mensen graag naartoe trekken, alleen is de stad al bijna

Aantal sociale huurwoningen: 157.526 (regio)

helemaal volgebouwd’, zegt Ria Koppen van woning-

Verhouding sociale huur-vrijesectorhuur: 31,9% -21,7%

corporatie Haag Wonen (22.000 sociale huur-

Gemiddelde maandhuur corporatiewoningen: 547 euro netto

woningen). ‘Er is weinig plaats voor nieuwbouw en dat zorgt voor lange wachtlijsten. We merken het ook in de gesprekken met onze stakeholders. Betaalbaarheid was altijd aandachtspunt nummer één, maar dat is snel omgeslagen naar beschikbaarheid.’

De afgelopen jaren heeft de gemeente veel grond

De partijen in de regio hanteren een duidelijke strategie

verkocht aan ontwikkelaars, waardoor corporaties vaak

om de problemen aan te pakken: samenwerking. Niet

andere onderhandelingspartners hebben dan voorheen.

alleen door te praten, maar vooral door concreet actie te

‘We willen als corporaties niet tegen elkaar gaan

ondernemen. Baba: ‘De SVH heeft de beschikking over

opbieden, als we alle drie dezelfde aanbieding krijgen

veel data. We analyseren voor elke stad welk vraagstuk

van een ontwikkelaar’, legt Koppen uit.

er ligt en kijken met de betrokken corporaties welke

‘De drie grote corporaties, Vestia, Staedion en wij,

oplossingen er mogelijk zijn. Daarnaast zitten we ook

hebben daarom een afspraak gemaakt. Als er externe

met de provincie, gemeenten en huurdersorganisatie

projecten langskomen, informeren wij elkaar om te

om de tafel om de lijnen zo kort mogelijk te houden.’

voorkomen dat we tegen elkaar opbieden. Vorig jaar

zijn we met deze afspraken begonnen en het werkt heel

OVER DE BALK SMIJTEN

goed. Wat we vooral niet willen, is gemeenschaps-

Een van die samenwerkingsverbanden heeft als doel de

geld over de balk smijten. De euro’s die we hebben,

private ontwikkelaars in Den Haag de pas af te snijden.

willen we zo goed mogelijk uitgeven.’

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5324 31

» 5/28/2019 5:27:06 AM

64

» groeten uit «

Onlangs opgeleverde sociale huurwoningen in de Haagse woonwijk Morgenstond van corporatie Staedion.

»

WOONFRAUDE

inkomen van de huurder door een directe koppeling met

Daarnaast geeft de krapte de Haagse woningmarkt een

het systeem van de Belastingdienst. Uiteindelijk is het

verhoogd risico op woonfraude. Van het vervalsen van

plan deze samenwerking veel breder te trekken, zodat

inkomensgegevens tot het verhuren van niet-bestaande

een woningtoewijzing helemaal digitaal kan verlopen.

woningen, de corporaties hebben er hun handen vol

Koppen: ‘Dan zet je echt een stap. Bij verhuur zijn nu

aan. ‘Woonfraude is sinds een jaar of twee een groot

zaken als uittreksels en inkomensverklaringen nodig.

probleem in onze regio’, zegt Hoft namens de SVH.

Die zijn allemaal te vervalsen. Als alles digitaal is

‘Sindsdien zijn er naast de huis-tuin-en-keuken-

gekoppeld, ben je daar meteen van af.’

vervalsingen ook professionele bureaus actief. Deze

Staedion is als woningcorporatie uitgekozen om aan te

bureaus zijn hardnekkig en zorgelijk.’

sluiten.

Alle Haagse corporaties hebben te maken met de problematiek en erkennen de moeilijkheden die zij

Willem Krzeszewski, bestuursvoorzitter van Staedion, is

hebben om de fraudeurs aan te pakken. Koppen: ‘Dat

enthousiast over de plannen. ‘Inzage in bijvoorbeeld de

woningen een schaars goed zijn, daar proberen louche

inkomens van huurders gaat nu nog met allerlei

partijen geld aan te verdienen. Het irritante is dat

formulieren die heel fraudegevoelig zijn. Met een

wanneer de politie zo’n bureautje op het spoor is en de

koppeling met de systemen van de Belastingdienst,

boel wordt ontmanteld, ze een week later onder een

kunnen wij direct op de situatie inspelen.’ Zijn ‘collega’s’

andere naam weer vrolijk verder gaan.’

sluiten zich bij het standpunt van Krzeszewski aan.

Koppen: ‘Sinds de invoering van de AVG zijn gemeenten

PROEF

en de Belastingdienst te voorzichtig geworden met het

Ook in dit geval hopen de corporaties dat samenwerking

beschikbaar stellen van gegevens. Wij zijn een

de sleutel tot een succesvolle aanpak zal zijn. Om de

betrouwbare, maatschappelijke instelling die zorgvuldig

fraudeurs in de toekomst te slim af te kunnen zijn, is SVH

omgaat met persoonlijke informatie. Dat doen wij

samen met het ministerie van BZK, de gemeente Den

immers dagelijks.’

Haag en de Belastingdienst een proef gestart om woonfraude tegen te gaan. Tijdens de proef is de eerste stap dat de corporatie inzicht krijgt in het historische

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5194 32

‘Betaalbaarheid als eerste aandachtspunt is snel omgeslagen naar beschikbaarheid’

«

5/27/2019 4:31:19 PM

Wat ik van RGS weet?

Veel!

NIEUW

IND-19.07189 ad overzicht liggend A4 V1.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 65

16-05-19 13:27 27-05-19 10:31

Nieuwe energie

Een slimme keuze: zeer stil en snel te installeren

De Vaillant aroTHERM split is een zeer stille en efficiënte warmtepomp. De luchtwater-warmtepomp heeft energielabel A++ voor verwarming en A voor tapwater en heeft een modulerende compressor met invertertechniek.

De buitenunit van de aroTHERM split heeft een stille werking. Het

Bijzonder gebruiksvriendelijk

Sound Safe System minimaliseert geluid en trillingen, waardoor

Bij de ontwikkeling van de aroTHERM split is rekening gehouden met

deze warmtepomp ook in rijtjeswoningen eenvoudig kan worden

optimaal gebruiksgemak. Alle onderdelen van de aroTHERM split zijn

toegepast. Voor de installatie van luchtwater-warmtepompen is

eenvoudig bereikbaar en goed te reinigen. De binnenunit is voorzien

geen grondboring nodig en daarmee zijn deze warmtepompen voor

van een duidelijke full-tekst display met een uitgebreid diagnose- en

vrijwel iedere woonsituatie inzetbaar. De warmtepomp is leverbaar

servicemenu waarmee onderdelen afzonderlijk te testen zijn. Door

in vermogens van 3, 5, 7, 10 en 12 kW.

de VR 920 communicatiemodule is bovendien beheer op afstand mogelijk, waardoor de installateur de consument direct op afstand

Ook in de winter optimaal vermogen

kan helpen en tevens goed voorbereid bezoekt.

Door breed modulatiebereik van het nieuwe invertersysteem heeft de stille warmtepomp ook nog bij een luchttemperatuur van -7 °C een

De Red Dot Design Award

constant vermogen. Zelfs tot een buitentemperatuur van -20 °C is er een

De Vaillant aroTHERM split warmtepomp is beloond met de Red

optimaal vermogen. De aroTHERM split heeft geen watervoerende

Dot Design Award, dit is een internationale prijs voor design. Deze

delen in de buitenlucht die anders mogelijk kunnen bevriezen en

warmtepomp overtuigde de jury met zijn klantgerichte concept en

dus ook niet warm gehouden hoeven te worden als de warmtepomp

uitzonderlijke mate van gebruiksvriendelijkheid. De hoge mate van

uitstaat.

functionaliteit gecombineerd met een eigentijds ontwerp bevestigt de extreem hoge productkwaliteit van de Vaillant aroTHERM split warmtepomp.

Mijn huis, mijn comfort

VA_DUURZAAM GEBOUWD_210x279_aroTHERM Split.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 66

29/01/2019 09:28 27-05-19 10:31

OP AFSTAND DE BESTE

MAAK KENNIS MET DE NIEUWE STANDAARD IN INTERCOMSYSTEMEN HET DRAADLOZE INTRATONE-SYSTEEM MET LCD-DISPLAY

Kies voor het gemak én de uitstraling van het innovatieve intercomsysteem van Intratone.

Strakke individuele displays voor alle gebruikers. Eenvoudig op afstand en in real-time aan te passen door de beheerder via een beveiligde website. Plus: gegarandeerd lagere kosten door snelle installatie en nauwelijks onderhoud.

Maak nu een demo-afspraak via www.intratone-home.nl of neem contact op met het Intratone Team: • Alexander Dekker (Regio Zuid-West en Noord NL): adekker@intratone.nl, 06 - 3620 1520 • Nordin Bellazghari (Regio Amsterdam en Flevopolder): nbellazghari@intratone.nl, 06 - 2847 4528 • Johan van Dop (Regio Oost NL): jvandop@intratone.nl, 06 - 3826 8844 Intratone is een merk van Cogelec en is het best verkochte intercomsysteem in Frankrijk.

211-0048 Intratone_A4-adv_HUISJES_VVV_belang_magazine_050419_v1.indd 1 AE1902_Advertenties.indd 67

11-04-19 13:56 27-05-19 10:31

68

Untitled-5579 6

» huisvester van het volk «

5/28/2019 11:41:42 AM

» huisvester van het volk «

69

A.H. Smulders TEK ST : MARGRIET PFLUG , FOTO : M . PRINS

A.H. Smulders (18771938) is een echte selfmade man.

Afkomstig uit een eenvoudig milieu, werkt hij zich, met enkel lagere school als basis, op van timmermansgezel tot vakbondsbestuurder en wethouder in Utrecht voor de Roomsch-Katholieke Staatspartij. Als hij in 1924 een jaar wethouder volkshuisvesting is, wordt hij ook de eerste voorzitter van de Stichting voor het

beheer van kleine woningen, later de Stichting Volkswoningen. Daarin heeft de gemeente een flinke vinger in de pap. ‘Kleine woningen’ zijn eigenlijk ‘woonscholen’: buurtjes met piepkleine goedkope huizen met een woonkamer/keuken van 4 bij 4 meter. Hier worden ‘sociaal achterlijke’ gezinnen die nog wel voor verbetering vatbaar zijn onder toezicht gehuisvest. Vaak zijn dat gezinnen die uit de oude binnenstad moeten verhuizen omdat hun huis onbewoonbaar verklaard is en gesloopt wordt.

De gemeenteraad discussieert over hoe ver je kunt gaan in toezicht op gezinnen. Smulders wil daar ver in gaan. Hij is een voorstander van gezinnen een handje helpen bij de opvoeding van de kinderen.

Dat vindt hij beter dan de ouders naar reclasseringsgestichten sturen en de kinderen in een weeshuis stoppen. In zijn dubbelrol van wethouder en voorzitter van de stichting maakt Smulders zich sterk voor het onder dak brengen van dit type gezinnen.

In Utrecht hebben tot in de jaren 50 een stuk of vijf woonscholen bestaan. Uit de Stichting Volkswoningen ontstond na de Tweede Wereldoorlog het woonmaatschappelijk werk. Vanaf de jaren 70 zijn de woonscholen gesloopt. In Utrecht kwamen er sociale huurwoningen voor in de plaats.

Zoals deze woningen in de Utrechtse wijk Ondiep, in beheer bij corporatie Mitros.

Meer over de geschiedenis van sociale woningbouw op www.canonvolkshuisvesting.nl.

Untitled-5579 7

5/28/2019 11:41:48 AM

70

» werkaanwonen.nl «

» colofon « Aedes-Magazine is zowel een gedrukte als een digitale uitgave van Aedes vereniging van woningcorporaties.

Aedes-Magazine is gratis en verschijnt vier keer per jaar.

Aedes is de brancheverenging voor woningcorporaties in Nederland. Zij werken dagelijks aan goed en betaalbaar wonen voor mensen die om welke reden dan ook steun in de rug nodig hebben.

Corporaties beheren 2,4 miljoen huurwoningen, waarin 4 miljoen mensen wonen. 1 op de 3 huishoudens in Nederland

woont in een corporatiewoning. Ongeveer 300 woningcorporaties zijn lid van Aedes, dat zijn vrijwel alle woningcorporaties in Nederland. Aedes behartigt hun belangen, ondersteunt hen bij het uitvoeren van hun taken en biedt een platform voor kennisuitwisseling en ontmoeting. Aedes is ook de werkgeversvereniging van de corporatiebranche.

Redactie Tinka Hurkmans, Margriet Pflug (hoofd- en eindredactie); Elske Koopman en Marjon van

Weersch (redactie); Devika Mangal en Carolien van der Ploeg (productie). M.m.v.

Christine van Eerd, Henk Peter Kip, Simon Kooistra, Jasper Monster, Jan Smit, Lisette Vos, Marco de Wilde.

Contact redactie T (088) 233 37 50 E aedesmedia@aedes.nl Abonnementen gedrukt T (088) 233 37 00 E publicaties@aedes.nl

Abonnementen digitaal I www.aedes.nl/abonneren

Grafische vormgeving Gedrukt: Curve grafische vormgeving BNO, Haarlem Digitaal: Bynder en Label A, Amsterdam/Rotterdam

Druk Senefelder Misset, Doetinchem

Advertenties Multor Media BV Oscar van den Bosch Postbus 5085 6802 EB Arnhem T (085) 003 02 86 E oscarvandenbosch@ multormedia.nl I www.multomedia.nl

Aedes vereniging van woningcorporaties Koningin Julianaplein 10 2595 AA Den Haag Postbus 93121 2509 AC Den Haag T (088) 233 37 00 E aedes@aedes.nl I www.aedes.nl I www.aedesmagazine.nl Twitter @aedesnet.nl Auteursrechten voorbehouden ISSN 1388-8528

Aedes-Magazine 2019/2

Untitled-5731 3

5/28/2019 2:39:04 PM

Dé oplossing voor duurzame verwarming in de renovatiemarkt

Ontdek de Daikin Intergas Hybride of Add-on warmtepomp √ Stille 4 KW, duurzame lucht/water warmtepomp voor ruimteverwarming √ Warm tapwater via bestaande of nieuwe Intergas CV-ketel √ Altijd automatisch de meest efficiënte verwarmingsmodus √ Bluevolution technologie met R-32 koudemiddel (GWP 675) √ Eenvoudige plug & play installatie zonder F-gassen certificering √ Compact buitendeel geschikt voor balkons en effectief tot –15° C √ Lage investering en ISDE subsidie mogelijk van € 1.600 (KA14853)

Meer weten? www.daikin.nl/hybride

4816997 RNT-190240-2267371 Daikin_Adv_210x297mm v3.indd 1 AE1902_Advertenties.indd

15-05-19 27-05-19 15:48 10:31

de jaarrekening volgend jaar nog sneller klaar?

Hofmeier biedt u, samen met SpeedBooks, DE oplossing voor het standaardiseren van uw rapportages. SpeedBooks is een rapportgenerator waarmee u op eenvoudige wijze vanuit de data uit uw primaire systeem komt tot gestandaardiseerde en voor uw organisatie op maat gesneden rapportages en dashboarding.

DE oplossing voor uw rapportages Het kan eenvoudiger en efficiënter: In samenwerking met SpeedBooks zorgt Hofmeier ervoor dat vanuit uw primaire systeem een jaarrekeningmodel op basis van RJ645 wordt gevuld en wordt aangepast aan uw specifieke wensen. Er wordt een gestandaardiseerd model geïmplementeerd, dat voldoet aan de laatste wet- en regelgeving, dat u ook kunt gebruiken voor tussentijdse rapportages en vergelijkingen tussen perioden.

Onze oplossing zorgt voor: gebruiksgemak de mogelijkheid om ook niet financiële gegevens en data uit verschillende bronnen te gebruiken voor het maken van een volledig rapport een herkenbaar model in Excel mét borging van uw data integriteit een jaarrekeningmodel dat - cijfermatig én tekstueelaansluit op de vastgestelde jaarrekening 2018

Het Resultaat Bij de implementatie van deze oplossing ontzorgen wij u bij het gebruik van het jaarrekeningmodel en het binnen het jaarrekeningmodel rubriceren van de data uit uw primaire systeem. Speedbooks biedt u SBR-functionaliteit en zorgt ervoor dat de rapportage rekening houdend met het actuele Referentie Grootboek Schema (RGS) plaatsvindt.

Wij leveren u hiermee structuur, tijdsbesparing en consistentie in de modellen.

Contact Hofmeier draagt actief bij aan het toekomstbestendig maken van uw corporatie. Wilt u van gedachten wisselen over DE oplossing van uw rapportages? Neem dan contact op met Rudi van Aert, Business Manager Woningcorporaties, r.vanaert@hofmeier.nl of 06-11 19 96 93.

Interim & Consulting • Lammenschansweg 144 • 2321 JX Leiden • 088-572 75 55 • info@hofmeier.nl • www.hofmeier.nl

31396_GH_advertentie_1.indd AE1902_Advertenties.indd 72 1

10-05-19 27-05-19 11:26 10:31