Issuu on Google+


Daily flights from London: AI 130 - London departure 13.30 / arrival in Ahmedabad 06.30 (next day) AI 131 - Ahmedabad departure 04.00 / arrival in London 11.30 (same day) (through check-in) Additional daily transit flights via Delhi to Ahmedabad. Check with your Travel Agent.


Let's share our culture with future generations A

fter the division of unified Kheda district, Anand was separated to become the smallest district of Gujarat. Though smallest in size, the largest number of NonResident Gujaratis are hailing from this district. Of the 2.5 lakh NRIs belong to Anand & Kheda districts (Charotar) area settled in UK, USA and other countries, 90 per cent are from progressive and large-hearted Patel community. These NRIs from Charotar migrated decades ago, but their bonding with their motherland is still intact. Most of them have kept their ancestral agriculture land and properties in Charotar. One of the most important architects of India’s freedom movement, Sardar Vallabhbhai Patel, who incidentally was NRI from UK, inspired lakhs of people in Charotar area to participate in Satyagraha movement for freedom. When Mahatma Gandhi came back from South Africa in 1915, he found the largest number of freedom fighters from Charotar, thanks to ‘Sardar’s influence’. May it be Bardoli Satyagraha in 1928 or famous Dandi March from Sabarmati to Dandi in 1930; people from Charotar were largest in numbers compared to other parts of the country. The Iron Man, as Sardar Patel was popularly known, hailed from Karamsad, hardly 5 km from Anand, was instrumental in uniting peasants of Charotar to form milk co-operative societies and sown the seeds of white revolution in India. Post independence, NRIs from Charotar continued to contribute in nation building process. Sardar Patel became first Home Minister of independent India and because of his mammoth efforts hundreds of smaller princely states were merged with unified India. Thousands of NRIs from Charotar followed Sardar in different way as they donated generously to develop educational institutions, hospitals, roads, water storage facilities and for numerous other social causes. Second and third generations of Charotar- based

NRIs migrated to UK and USA are successfully carrying the legacy of their forefathers. Some of them have excelled in business, professions and other activities. However, there is need for conscious efforts to continue bonding with the motherland. I would like to insist elders to take time for their grandchildren and take them at least once in year to India and let them imbibe customs and culture of their own roots. Generally in USA and UK, July to September is vacation period and grandparents can accompany budding youngsters to create the much needed bridge between the place they are currently located and their motherland. This is our modest effort through this special issue on Anand to create strong bonding with the motherland amongst the generation next. We have given indication for future and how our children would inherit our great culture. I would also like to submit this issue to our readers. We have tried our best to make the issue full of interesting details and information. Elders are urged to narrate the past, present and future potentials of Charotar to their loved ones. Last but not the least, all credit for presenting this special issue goes to my team members who have put sincere efforts to bring this special issue at your doorstep. Especially our managing editor Kokilaben Patel and Gujarat Bureau Chief Nilesh Parmar have not left single stone unturned to make this special issue from conceptual stage to its present form.

રેમાસ જ્યાં િકૃસત િસન્ન રહે છે એ સમૃધધ ચરોતરની માટીમાં અઢી બાદાયકા સવતાવી યુ.કે.ને કમવભસૂ મ બનાવી. તમાકુ ને તુવરે દાળનો વેપાર-

જ ભારતમાં અજય ટથળોએ પણ ચરોતરવાસીઓનું અનુદાન અનેક રીતે ઉપસી રહ્યું છે. ચરોતરવાસીઓ ભારતમાં પણ સાહસસક િજા તરીકે સવવમાજય બજયા છે. પરદેશમાં વસતાં આપણાં ભાઇભાંડુઓ અને વતનના રહેવાસીઓ વિે સેતુ વધુ મજબૂત બને અને ઉભય પિને તેના અનેકસવધ લાભ સાંપડે તે ઉદ્દાત મનોવાંછના સાથે આ અંક અમે તૈયાર કયોવ છે. આ સમગ્ર અસભયાનમાં ચરોતર િદેશના વાસદ, અાણંદ, સવદ્યાનગર, ચાંગા, નસડયાદ સસહત અમદાવાદ-મુંબઇના ઉદ્યોગપસતઅો, વેપારીઓએ અને વ્યવસાયી તબીબોએ ખૂબ અદકો સહકાર આપ્યો છે એ સૌની હું ઋણી છું. ગુજરાત સમાચાર (લંડન)ના મેનેસજંગ એસડટર તરીકે હું ૩૦ વષવથી કાયવરત છું. આ સવશેષાંકની તૈયારીમાં લંડન અને અમદાવાદ કાયાવલયના સહુ સાથીદારોએ જે ઉમળકાભેર સહયોગ આપ્યો છે તે માટે આભારી છું. ચરોતરવાસીઓ દેશમાં કે પરદેશમાં જ્યાં જ્યાં વસતાં હોય તેમને અધયવ તરીકે આ અંક સાદર કરવામાં હું પરમ કૃપાળુ પરમામમાની કૃપા સમજું છું. આભાર આપ સહુનો...

ઉદ્યોગ જ્યાં ધમધમે છે અને મહીસાગરનાં પાણી જ્યાં વહે છે એ વાસદના અાદરપાિ અગ્રણી, ટોબેકો મચવજટ સદવંગત ધૂળાભાઇ પટેલને મયાં મારો જજમ થયો પણ મારો ઉછેર-ઘડતર મોટા ભાઇ ટવ. ડો. ઉમેદભાઇની છિછાયામાં આણંદમાં થયો. એક સસધધાંતપરટત, સિમ અને સેવાભાવી ડોઝટર તરીકે મારા મોટા ભાઇનું નામ સમગ્ર ચરોતરમાં સુસવખ્યાત હતુ.ં અમયારે પણ તેમને કેટલાય સમિો, પસરસચતો "સાહેબ"ના હુલામણા નામે સ્નેહપૂવક વ યાદ કરે છે. મારા વડીલ ડો. ઉમેદભાઇની પૂણ્યટમૃિત માથે ચઢાવું છુ.ં સવદેશવાસી નવી પેઢી સસહત આપણા ભાઇભાંડુઓનો વતન સાથેનો નાતો વધુ સાંગોપાંગ બને તે હેતુથી આ િકારના સવશેષાંકનું સૂચન િકાશકતંિી શ્રી સી.બી. પટેલે કયુું મયારે તે અમયંત ઉપયોગી અને ઉસચત લાગ્યું. આ સવશેષાંક ‘ચરોતરઃ સાહસસકોની ભોમકા’ આપ સહુના કરકમળમાં સાદર કરતાં આનંદ અને ગૌરવ પણ ઉપજે છે. ચરોતર એટલે આજનો ખેડા અને આણંદ સજલલાનો મોટો ભાગ. મોટી સંખ્યામાં ચરોતરવાસીઓ - મુખ્યમવે પાટીદાર કોમના સંતાનો સવદેશમાં વસે છે. સશિણ, વેપાર-ઉદ્યોગ તેમ જ કળા-સંટકૃસતના િેિે તેમણે નામના મેળવી છે. પોતપોતાના ગામમાં જ નહીં, ચરોતર િદેશમાં, ગુજરાતમાં તેમ

CB Patel Publisher/Editor Asian Voice & Gujarat Samachar

કોકકલા પટેલ મેનેસજંગ એસડટર 3


શદનશા પટેલ માનનીય મંિીશ્રી ખાણ-ખસનજ મંિાલય ભારત સરકાર ચરોતર સવશેષાંક બાબતનો આપનો પિ મળ્યો. ગુજરાતી ભાષાને ભારતના સીમાડા બહાર જીવતી રાખવામાં જેમનો સુવણવ ફાળો રહ્યો છે તેમાં ‘ગુજરાત સમાચાર’નો ફાળો અનજય છે. સી.બી. ગુજરાતી છે, ચરોતરના છે અને જેમાં ચારેય વણવનો અમૃતકુંભ ઠલવાયો છે તેવા એ પટેલ છે. એટલે ચરોતરના સાહસસકો તરફ ગુજરાત સમાચાર આકષાવય તે ટવાભાસવક છે. સી.બી. એવા સાહસસકોમાંના એક છે એવું એમણે િસતપાસદત કયુું છે. દાંડીકૂચના આરંભ ટાણે સિસટશ સરકારે ગાંધીજીની ધરપકડ ન કરી. કેમ? વડી ધારાસભાના અધયિ વીર સવઠ્ઠલભાઈએ વાઈસરોયને સલાહ આપી કે આ ઘરડો વાસણયો દાંડી સુધી ચાલતો જઈ શકવાનો નથી, પછી શું થયું એ તો મોટો ઈસતહાસ છે. દાંડીકૂચ થઈ. ગાંધીજીએ મીઠાનો કાયદો ભંગ કયોવ અને ચપટી મીઠું ઉપાડી કહ્યું, ‘હું સિસટશ સામ્રાજ્યને લૂણો લગાડું છું!’ ચરોતરે વીર સવઠ્ઠલને જનમ ના આપ્યો હોત તો? અને કોઈ એમ કહી શકશે કે ગાંધીના પગલે ધીકતી વકીલાત છોડનાર સરદારને કરમસદે ભારતમાતાના ખોળામાં ન મૂઝયા હોત તો? સવિસાસહમયમાં જેની ગણના થાય છે એવી મહાન નવલકથા ‘સરટવતીચંિ’ આપનાર ગોવધવનરામ માધવરામ સિપાઠીના લોહીમાં ચરોતરનો જ રંગ હતો. સચદમ્બરમ સાહેબે તો મસહલા બેંકની વાત હમણાં કહી. પણ વડોદરાની મસહલા સહકારી બેંક ૩૮ વષવ પહેલાં ટથપાયેલી. કોના િયાસોથી? બાબુભાઈ જસભાઈ પટેલના. તેઓ તે વખતે ગુજરાતના મુખ્ય મંિી હતા અને તેમની સરકારે બેંકને સહાય કરેલી એવા બાબુભાઇ નસડયાદનો હીરો અને નસડયાદના ચરોતરનું શીલ! અને ભાઈકાકા ન હોત તો સવદ્યાનગર ઝયાં હોત? સિભોવનદાસ કીશીભાઈ ન હોત તો અમૂલનું શું થાત? મહેમદાવાદના સરસવણીમાં જજમેલા રસવશંકર મહારાજે ગુજરાત રાજ્યનું ૧૯૬૦ના મે માસની પહેલી તારીખએ ઉદઘાટન કરેલું. બોચાસણવાસી અિર પુરુષોિમ સંટથાને જજમ આપનાર શાટિીજી મહારાજ મહેળાવના અને મહેળાવ ચરોતરની મધયમાં છે. જીવનના દરેક િેિમાં ચરોતરે ધૂરંધર સાહસસકો ભારતમાતાના ખોળામાં મૂઝયા છે. એ બધા ને મારા િણામ. આપના શદનશાના વંદન સંદીપ કુમાર માનનીય કલેઝટરશ્રી આણંદ

શુભેચ્છા સિટનથી િકાસશત થતાં સમાચાર સાિાસહકો ‘ગુજરાત સમાચાર’ - ‘એશશયન વોઇસ’ િારા ‘ચરોતર સાહશસકોની ભોમકા’ સવશેષાંક િકાસશત થઈ રહ્યો છે તે જાણીને આનંદ થયો. આશા છે કે સવસવધ િેિના સનષ્ણાતોની કલમે રજૂ થયેલી આ સમૃિ િદેશની ઝલક સવદેશમાં વસતાં ચરોતરવાસીઓનો વતન સાથેનો નાતો વધુ ગાઢ બનાવશે. ચરોતર િદેશ કળા - સંટકૃસત - ટથાપમયનો સમૃિ વારસો ધરાવે છે અને આ િકારના સવશેષાંકો આપણા વારસાની સવદેશમાં સોડમ િસરાવવામાં મહત્ત્વનું કામ કરે છે. ‘ચરોતર સાહશસકોની ભોમકા’ સવશેષાંક પણ ચરોતરની મુલાકાતે આવવા ઇચ્છતા લોકો માટે ખૂબ ઉપયોગી અને માગવદશવક બની રહેશે. આપના સાિાસહકો ચાર દસકાની િકાશન યાિા દરસમયાન િકાશક-તંિી શ્રી સી. બી. પટેલના નેતૃમવમાં હાંસલ કરેલી િગસત અને વાચકોની સવિસનીયતા ઉિરોિર વધતા રહે તેવી શુભેચ્છા સહ. (સંદીપ કુમાર) 4


    

         

                      !  

  

       

                   +1   

    

) * #! + ,%(-./!  %  + ,%0' "#$ " !%"  "&"%"' "#( %"  %" '             !


ચરોતરમાં ચાર દદશ, તરુ તમાકુ ને તૂર

(ફોટોઃ સુનિલ આડેસરા)

નર નારી દોનું ભલાં, નીતરે નવલાં નૂર ◌ ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટ િરે વાિક અને દસિણે મહીસાગર નદીઓ વિેનો િદેશ મહમદ બેગડાના ઉ સમયથી સમૃિ છે. આ િદેશમાં અજય કોમોની સરખામણીમાં પાટીદાર અને બારૈયા કોમની વસતી વધારે છે. પાટીદારો જમીનદારો છે અને સશસિત તથા સાહસસક છે. બારૈયા કોમ મહદઅંશે શ્રમજીવી અને કારીગરી ધારણ કરેલી છે. એક વગવ આસથવક રીતે સમૃિ છે ને એક વગવ િમાણમાં નબળો છે. એ સસવાય િાહ્મણો, મુસલમાન, વસણક અને અજય કોમો પણ અલપ માિામાં વસે છે. આ િદેશને બૃહદ ખેડા સજલલો અને આજે આણંદ અને ખેડા સજલલાના સવટતાર કહી શકાય. અલબિ ‘ચરોતર’ શબ્દ એ સીમાને ઓળંગીને વધારે વ્યાપ ધરાવે છે. પંચમહાલનો થોડોક િદેશ, થોડોક વડોદરા સજલલાનો િદેશ એમાં ભળે છે. સવિાનો-કસવઓ-સજવકો, ગ્રંથો, લોકસાસહમય સમૃિ િદેશ ચરોતર સંદભભે શું ઉલલેખ વાંચવા મળે છે? વાંચો આગળ... • ચરોતર માટે સનષ્કળ ુ ાનંદ ટવામીએ ગાયું છે મહીસાગર વાિક વિે રૂડો ચરોતર દેશ વૃિ જહાં સવધસવધનાં વળી ફળે ફૂલે હંમશ ે • લોકસાસહમયના એક દૂહામાં આમ ગવાયું છે ચરોતરમાં ચાર સદશ, તરુ તમાકુ ને તૂર નર નારી દોનું ભલાં, નીતરે નવલાં નૂર (તરુ એટલે ઝાડ, તમાકુ એટલે તમાકુનો પાક, તૂર એટલે તુવર) • હેમચંિાચાયવના વ્યાકરણના આઠમા અધયાયમાં સચડોતર, ચારોતર અને ચારોતેર એવા િણ િકારના શબ્દો મળે છે. • સવનયચંિસૂસર એ જૈનસાસહમયમાં - ચરોતર સવશે પેટલાદ પદ્મ પ્રભૃતિ ચિુરુિરં શિં વાઝય મળે છે. • ગુજરાતીના સવિાન સવવેચક મંજલ ુ ાલ મજમુદારે ૧૦૪ ગામનો સવટતાર ‘ચરોતર’ કહ્યો છે. તેમણે પણ મહી અને વાિક વિેનો િદેશ ‘ચરોતર’ ગણાવ્યો છે. • વહીવંચા બારોટના ચોપડે ચરોતરનાં ૪૦૦ ગામ બોલે છે. • ભાઈકાકાએ વાિક (મહેમદાવાદ)થી (વાસદ) મહી વિેના િદેશને ચરોતર કહ્યો છે. • 6

સાથવ જોડણીકોશમાં મહી અને સાબર વિેનો િદેશ અને ચારુતર - વધુ રસળયામણું એવો અથવ અપાયો છે. • લોકગીતમાં ગવાયું છે... ‘મારી મહીસાગરને આરે ઢોલ વાગે છે...’ • કાજહડદે િબંધની કડી ૫૮-૫૯માં ‘ચરોતર’ની માસહતી છે. ભાગ દેશ કહાનમ્ સચડોતર, બાવનની ખેડ હારી ચડ્યા કટક ડંડાસહ સચડોતર ધાણધાર ધજધોલી • ઉમાશંકર જોશી ‘ગુજરાત મોરી મોરી રે...’ કાવ્યમાં લખે છે, આંખની અમીમીટ ઉમટે ચરોતરે.... • ચરોતરને મહામમા ગાંધીજી ‘જાતમહેનત અને ખંતથી નીપજેલ લીલોતરી અને સુદં ર દૃચયોથી સભર ઉપવન’ તરીકે ઓળખાવે છે. • સરદાર પટેલ ‘ગુજરાતનો આદશવ િદેશ’ તરીકે ચરોતરને ઓળખાવે છે. • કસવ બાલમુકજુ દ દવે... ચૈતર કાવ્યમાં ‘ડાકોર જઈએ ને ગોમતીજી નઈએ’ (પસરિમા) ‘મહી લાગે છે મને મસહયર જેવી....’ • કસવ ફકીર મહમદ મનસુરી... ગુજરવ નગરીની કસટમાં ઘૂઘરી ચારુતરી.... • અિાત કસવઓ પાસેથી મળેલી પંસિઓ, ડાકોર મંસદર સુદં ર ધામ, ઉપર ફરકે ધોળી ધજા ખાવા પીવાનું કંઈ ન મળે, પણ ધોસતયાં ધોવાની મજા • રાસમાં રણકો પડ્યો, અડાસમાં છે વીર કરમસદમાં હાકલ પડી, એ છે સજલલાનું ખમીર • નવલરામ પંડ્યાએ ચરોતરની ઓળખ આમ આપી છે ઝાડ ચારે તમ ચરોતરનું ગોદરું આ છે િચંડ, જાડી પણ ગાઢી કસવાળી ધંધે કોસ રે હદવાળી. જ્યહી ભુલભુલામણી કોતરની ગુથ ં ી મધયરથી મહીં ગાજે. આમ અસંખ્ય કસવઓએ ‘ચરોતર’ની સવસશિ ઓળખ આપી છે.


◌ મશિલાલ હ. પટેલ ગમણે મહીસાગર અને આથમણે વાિક નદી. એક ઉ જળ નદી બીજું બહુધા રેતનદી. એકનાં પાણી વણાકબોરીની નહેરો િારા સીમ વગડાને બારેમાસ હસરયાળો રાખે ને બીજીના રેતાળ પટમાં પાકતાં ટેટીતરબૂચ કાયાની માયામાં માધુયવ ઉમેર.ે કોઈ સવરાટ હથેળી જેવો આ રસળયામણો ભૂખડં . સમ ખાવાય ટેકરી નસહ મળે. વૃિોથી હયોવભયોવ... ખેતરમાં તમે સવચાર વાવીને ઘરે આવોને બીજે સદવસે એ સવચાર પણ લીલી કુપં ળે ઊગી નીકળે એવી ફળિૂપ જમીનનો આ િદેશ! અહીંનાં મનેખ પવનની જેમ બધે બધે ફરી વળનારા સાતે સાગરો ને નવખંડ ધરતીઃ જ્યાં જાવ મયાં આ મલકનો માણસ એની કમવધમવની ચાતૂરીથી જમાવટ કરીને બેઠોલો જોવા મળે જ મળે! મધયકાળે રણછોડરાયની ભૂસમ અને આધુસનક સમયે સરદાર પટેલથી િભાસવત... હા! આ ચરોતરની વાત છે. મયારે થતી હશે મહેસલ ૂ ની ‘ચઢ-ઉતર’ ઃ કુદરત આપે ને રાજ એમાંથી એનો ભાગ કાપે. કરની સાથે ભાગ્યની ચડઉતર થયા કરે... પણ છેલલા સો પચાસ વષોવથી તો આ િદેશ ‘ચારુતર’ છે રમણીય. પસાર થનારને પડાવ નાખવાનો ને ફરફરતી હવાઓ િસવાનું સદી જાય... તમને પોતાના કરી લે છે આ ચારુતર ભૂસમ! ચાલતાં ચાલતાં મ્હાલતાં જઈએ એવી વૃિરાજી તથા તરુવર ઘટાઓનો આ છટાઓવાળો િદેશ છે. સવદ્યાનગરી તો આજે પણ તરુનગરી છે. રૂપાંગનાઓની જેમ ખુલલા કેશ ફરફરાવતી અને સુખડ કાયાથી સુગધ ં છંટકારતી ઋતુઓ અહીં આવે પછી ઝટ પાછી જતી નથી. ઋતુઓ અહીં ચાતુમાવસ કરે છે... ને સવહારી સાધુઓ વડતાલે ને ડાકોરે ઠરીઠામ થાય છે... ધવજાઓ ફરકાવતો પવન એની પતાકાઓને છેક ટોરજટો અને િશાંત મહાસાગરના કકનારાઓ સુધી લઈ જાય છે ને મયાંય પવનો પડી જતા નથી... કમવ અને ધમવની ગસત અટકતી નથી. મંસદરો અને મ્હોલાતો એની સાહેદી પૂરતાં ખડાં છે. ભોગવતી અને વેઠતી, વેદનાને વ્હાલી કરતી અને સુખના શમણાં સાચાં કરવા કેડ્ય બાંધીને કામ કરતી ચરોતરની િજાને દુસનયા જાણે છે. માિ પટેલો નહીં, પરમાર, દવે ને જોશી, પસઢયાર અને પાટણવાડીયા, વાઘેલા, ખાન, શેખ અને સૈયદ બધાય જાણીતા છે, નીજ કમભે અને ધમભે કરીને! સમયની સાથે ચાલવાની સમજણ આવી છે લોકોમાં. અંતરનું અટતર તે સવદ્યા છે... સવવેક ને સવમુસિિાન એમાંથી જ આવે છે... એટલે સવદ્યાવ્યાસંગની ઝંખનાઓ જાગેલી પમાય છે... સવપથગામી વલણો તો દરેક જમાનાને રુંધે છે. આજેય અવરોધો છે, પણ એને ઓળંગી જવાનું જોમ જાગેલું ભળાય છે. ‘જ્યાં સુધી પહોંચે નજર મયાં સુધી બસ! ઘાસનો સવટતાર છે...’ ને હવે તો આઠે પહોર ને બારેમાસ ઘાસને રમાડતા પવનો! ‘સા રે ગ મ પ ધ ની સા...’ છેડતા રહે છે. સવારની અરુસણકા અને સંધયાનો રતુબ ં ડો પાલવ ઘડીક સીમ માથે રમવા ઊતરે છે... સરોવર તળાવના પાણીને પોયણાં ય રતાશ પકડે છે... ખેતરો રંગો નીખારે છે. નમણાં નરનારી સીમવગડા સાથે સોહી રહે છે... પછી ઊતરતી સાંજના અંધારે ‘તૃણો ટચલી આંગળ પર ટેકતાં આભને’ ઊભાં રહે છે... ઘડીક િદોષ કાળના કાળા પડછાયા ડરાવે છે. ઝયાંક ભૂવાકાડલાં વાગે છે... પણ છેવટે ચંિની હોડી આભની મુસાફરીએ નીકળે છે... તારાભયાવ આભલાં ઝળહળ-ઝળહળ થતાં રહે છે. કંસારી જાણે, મોલ વાઢવાના દાતરડાં કકરાં કરતી હોય એમ સચક સચક સચતરુક... બોલયા કરે છે એકધારા લયમાં... તમરાંની જુગલબંધી જરાય જંપતી નથી. સીમ જાણે નીજના તાનમાં ને ભસિના ગાનમાં લયલીન તલલીન થઈ જાય છે! રાત સનરાંતવી રહેમ લઈને આવે છે... કાનવાડી ગામમાં ઘીના દીવા િગટે છે... રસવભાણ સંિદાયની િાન ગાદી સામે ભિો બેઠક લે છે ને ઢળતી રાતનાં ભજન ગવાય છેઃ ‘મૂળ રે શવનાનું કાયા ઝાડનું જી રે... જી રે! એને પડતાં જ ન લાગે વાર... રે!’ • ‘અમને કોની રે સગાયું આજે સાંભરે... રે ઊંડે તશળયાં તૂટે ને સમંદર ખળભળે...’ દૂરથી આવતો શબ્દ ચોરામાં દીવા જેવો ઝળાંહળાં થઈ રહ્યો છે. ને 10

જાણતલ સવના એની કોઈને ય કશી જાણ નથી... હાટતો હવા, પાદરમાં વહેતી મહીસાગર માથે એકકાન થઈને એ જૂગ જૂના તાનને સાંભળતી સાંભળતી તંિાવશ વહ્યા કરે છે... માથે ઊતરી આવેલું નિિ ખસચત આભલું રહટયને વધારે ઉજાગર કરે છે... ‘ઝુપં ડી ઠીક પડે ત્યાં બાંધો... સાધો ઝુપં ડી ઠીક પડે ત્યાં બાંધો... જગ્યાને ક્યાં છે કૈ વાંધો અહીં બાંધો કે ત્યાં જૈ બાંધો ઝુપં ડી ઠીક પડે ત્યાં બાંધો...’ ગામે ગામ ચરામાં બાવળનાં ઝૂડં ો પીળાં રેશમી ફૂલોથી લચી પડેલાં છે. શ્રાવણ બેસતાં જ બરડ બાવળ કુણા પડે છે. ઝીણાં અને નવા લીલાંછમ પાંદડાથી બાવળ પણ આ ઋતુમાં ઘટાદાર ઝાડ લાગે છે. એની રતુબ ં ડી અણીવાળી સફેદ શૂળો પણ વરસાદી ભીનાશે કોમળ ને કૂણી લાગે છે... વાગવાને બદલે વહાલ કરવા ઉમસુક આ શૂળોનો જાંબલી િેત લીલો રંગ જોયા કરીને એવો આકષવક હોય છે. ને ફૂલો તો નયાવને નકરાં પીળચટાં... સોનેરી નસહ કે હળદસરયા પણ નહીં. આ પીળો એ તો, પેલી પલાળ્યા અને સડલે લગાવ્યા બાદ ઉઘડતી પીઠી જેવો લાગે... જાણે બાવળ પરણવા ઉઘલયા ના હોય? ચરાના પાણીમાં, તળાવને કાંઠે કે સડકોની ધારે ધારે આ બાવળના ફૂલોની સબછાત કુદરતે પાથરેલી શેતરંજી જેવી પમાય છે... લીલોતરી વચાળે આ પીળા ફુલોની ચાદર રંગોળીની રંગત આપતી રહે છે. આટલું ઓછું હોય એમ, રટતે રટતે એને ચોરા ચૌટામાં સોનામહોર પણ પીળાં પીળાં ફૂલોથી લચી પડેલા છે. જાણે નીરવતા ખર���ી હોય એમ એનાં ફૂલો પણ સવારે ખરે છે ને તડકા માટે જાણે પથારી પાથરી દે છે. ચરોતરની આવી વૃિઘટા વચાળે વસેલાં ગામોનાં નામ ઉિારવાં ગમે એવાં છે... સરદાર પટેલનું ગામ તે કરમસદ, વીર વીઠ્ઠલભાઈ તો ખરા જ, પણ આઈ.જી. પટેલ (સરઝવવ બેજકના ગવવનર) તથા ઉદ્યોગવીરો ને દેશાવર ખેડનારા સપૂતો ય કરમસદના! નસડયાદની જેમ અહીં પણ સંતરામ મહારાજની શાંસત ઉપાસના ચાલે! એચ.એમ. પટેલનું ગામ ધમવજ, એ જ આપણા ધીરુબહેન પટેલ - મોટાં કથાવાતાવકારનું પણ વતન. વલલભ સવદ્યાનગર વસાવનાર ભાઈકાકાનું સોજીિા ને પડખામાં ‘જનમટીપ’ તથા ‘લોહીની સગાઈ’ના લેખક ઈિર પેટલીકરનું ગામ પેટલી! દાનવીર દરબાર ગોપાળદાસનું હવેલીવાળું ગામ વસો... દેસાઈનું પણ રૂડુ-ં રૂપાળું ગામ છે! કસવ િીતમનું સંદસ ે ર હજીય સંદશ ે ો આપતું કસવ સમાસધને કાંઠે ઊભું છે. પાસે જૈન તત્ત્વિ અને ધમવિ રામચંદભાઈના અનુયાયીઓએ રાજચંિ આશ્રમ બાંધયો છે તે અગાસ. જૂનું સવદ્યાધામ પેટલાદ, ને પડખે બૌસિક તત્ત્વવેિા અને નીસત-સનષ્ઠ ધમવજીવનના સંિરે ક, પરગજુને સવદ્યાસવદ્ ટવામી સસિદાનંદજીનો ભસિ સનકેતન આશ્રમ છે તે દંતાલી... એની બાજુમાં ‘કૂવો’ના લેખક અશોકપુરી ગોટવામીનું આશી... નૈઋમયમાં દાવલપુરા અને શેખડીવાળાભાઈઓનું શેખડી - એય લેખકો માટે જાણીતાં થયેલાં છે. કેટલાક ગામ નામો એમ જ ગમી ગયાં છે મને. વડતાલ, કનીજ, કુજ ં રાવ, સુજદરપુરા, ગોરલ, વીરસદ, સવરોલ, કણજરી, ભાલેજ, મોગરી, વાસદ અને બોરસદ, રાસ અને શીલી! લૂણજ, સુણાવ, સલુણ, ઉમકંઠિ ે ર, કપડવણજ,


વાડસોલ ને વીરપુર, રતનકુવા, હસરયાળા, પલાણા ને પણસોરા... નાપાડ ને સુરાશામળ, ફાગણી જેસરવા, પીપળાવ બાંધણી - તારાપુર ને માતર, સરસવણી, ચકલાસી, અજરપુરા, કાસોર... ગુજરાતના લાડીલા કસવ રાવજીનું વલલવપુરા પાસેનું પરવોટા ને બબલભાઈ મહેતાની કમવભસૂ મ થામણા, શામળે જ્યાં પદ્ય વાતાવઓ િજાને િબોધી તે સસંહજ ને પૂજ્ય મોટાના આશ્રમવાળું સબલોદરા, સતકેવલ સંિદાયનું ગાદી ગામ તે સારસા, મોટા લેખક જોસેફ મેકવાનનું ઓડ તથા યશંવત શુકલ, સવષ્ણિુ સાદ સિવેદી જેવા સવવેચકોનું અને વાતાવકાર સહમાંશી શેલતના વડવાઓનું ઉમરેઠ, સાિર ભૂસમ નસડયાદ સંતરામ ને ગોવધવનરાયનું ઘર, ડાહી લક્ષ્મીની િાનગંગા, રણછોડ ઉદયરામનું મહુધા! ગોસાઈ આણંદજીનું આણંદ તે આપણા ઉિમ કસવ હરીશ મીનાશ્રુનું સિય ગામ, ઓછું લખતા ને આછું સચતરતા ચતુર સુજાણનું જલસણ ડો. હસરભાઈ આચાયવથી જાણીતું ડભોઉ ને પટેલોના િથમ પડાવ શું મલાતજ! રસવશંકર મહારાજની ‘સવદ્યાપીઠ’થી તથા ટવામી બાપાથી જાણીતું બનેલું બોચાસણ, મહીકાંઠે રસવભાણ સંિદાયની ગાદી ગજવતું ‘પુ. દલપતરામ મહારાજ કહેતાં’ અમારા તળપદ જીવનના ઉદગાતા સિય કસવ દલપત પસઢયારનું કાનવાડી... સસતાંશુ યશચચંિ સરખા સુખ્યાત સાસહમયકારનું પેટલાદ, સેવાની ધૂણી ધખાવનાર ડો. દોશીકાકાનું સચખોદરા ને શેઠ સિભુવનદાસજીનું તો સમગ્ર આણંદ! ચરોતરમાં સાચાં રત્નોને કશા ગોઠવેલા ઇલકાબોની જરૂર નથી પડી! સમૃિ ગામો ને સારી સુસવધાઓ. દેશ-દેશાવર ફરનારાં લોકો આજે અહીં મળે ને બે સદવસ બાદ બાલટીમોરમાં ય મળે. અમૂલ ડેરી, ઇરમા (ઇન્જટટટ્યુટ ઓફ રુરલ મેનજ ે મેજટ-આણંદ), એનડીડીબી (નેશનલ ડેરી ડેવલપમેજટ બોડડ), ચાંગા-નસડયાદ-વાસદ જેવાં નવાં સવદ્યાધામો ને તીથવટથળો... ચરોતર જાણે સવવ વાતે સમ્પન્ન છે. જોકે કળા ચાહકો ઘણા ઓછા મળે છે. અમે કકશોરકાળે ભૂગોળ ભણ્યા એમાં ચરોતરને ‘ગુજરાતનો બગીચો’ કહીને ઓળખાવેલું છે. આજે એ બગીચો તો છે, પણ ઘણાં ઝાડવાં કપાઈ ગયાં છે. જોકે અમારી સવદ્યાનગરી તો વૃિનગરી પણ છે. તીથોવમાં ગોમતીનો મસહમા ભલે હોય ને નકશાની નદીઓ તો છેવાડે વહેતી હોય છે. જ્યારે ગામેગામનાં પાદર કે સીમ-વગડાના શેઢા પલાળતી પખાળતી શેઢી ને મહોર વચાગાળામાં વહે છે. નહેરોમાં પાણી ય આભલાંની વાત કહે છે. બારેમાસ લીલો િદેશ. આમ બધી જાતની ખેતી થાયઃ કૃસષ યુસનવસસવટીનો ય લાભ લેવાય. પણ બાગાયતી ખેતી કરનારા વધયા છે. કેળ, લીંબુડી ને પપૈયાં પછી હવે આમળી વાવનારા નીકળ્યા છે. તમાકુ ઘણાને અહીંનો મુખ્ય ‘પાક’ લાગે છે. જોકે એ અધવસમય છે. હા, રોકસડયા પાક લેખે સશયાળામાં ખેતરો તમાકુની કેફલગંધ છોડતાં રહે છે. તમાકુનું ખેતરો દરેક તબક્કે જોવાનું ગમે એવાં સુદં ર શોભી રહે છે. એમાંય બળદ પાડાની કાંધ જેવા તમાકુનાં પાંદડાં લચી પડે... ને એના પર સોનેરી ટીપકી પડે છે મયારે તો અનેરું દૃચય તગતગી ઊઠે છે. એમાં ય સવારનો તડકો ખેતરોમાં રમતો હોય ને એય કેફલ હવાનો તોર ફર ફરતો હોય તેની તો મજા જ જુદી! પણ પછી તમાકુ અવેરવા માટે ખળીમાં જાય ને જે મજૂરી પડે. એની સાથે શોષણનો ઇસતહાસ પણ આપણને હચમચાવી દે છે! ખેર, કોફી માટે સચકોરી પકવતા નરસંડા, કણજરી ને બટાટા પકવતાં ચકલાશીનાં બળ પરગણાંમાં ય લહેર છે!

હાથી મૂકો તોય પાછો પડે એવા કેળનાં ખેતરો સવારે ધુમ્મસમાં સચિને હરી લે છે. ખામોશ બપોર પણ કેળમાં જઈને પોરો ખાય છે. કેળની લૂમો એના માસલકને જયાલ કરી દે છે. ઉનાળે બાજરીનાં ખેતરો નીંદ લે છે મયારે સીમ માથે થાળી રમતી મૂકીએ તો નીકળી જાય સામે પાર! ને ચોમાસે ડાંગરની િા િા કરતી ઝયારીઓ નજરને ખસવા દેતી નથી. શરદમાં એ ડાંગરનાં ખેતરોમાં સુગધ ં ો રણકી ઊઠે છે ને નાક-છાતી ધજય ધજય થાય છે. લીલી ને પીળી શાળનાં સમૃિ ખેતરોમાં રખડવાનું હજીય ગમે છે. ને શાકભાજીનાં બારમાસી મંડપો નીચે ઉનાળું બપોર ગાળીએ તો ઠંડક અંગે અંગે શાતા વાળે છે. ચરોતરનો માણસ, પોતાના લાભ સવના તમને તાળી પણ નસહ આપે એમ કહેવાયું છે તેમાં સિાઈ છે... પણ એમની તળપદી બોલીનો ટવાદ ચાખવા જેવો છે. સવચાર વાવો તો ય ઊગી નીકળે એ વાતનું દૃિાંત આ રહ્યું. શ્રીમદ્ રાજચંિ,ે નસડયાદના ટમશાન તળાવડી કાંઠે બેસીને એક જ રાતમાં ‘આમમસસસિ’ લખ્યું હતુ!ં આવા ચરોતરમાં ટકી જવું એ ય સસસિ છે! ચરોતરની લોકબોલી ‘ચરોતરી બોલી’ તરીકે અભ્યાસનો સવષય બની છે. પટેલો તથા પાટણવાસડયાની બોલીના લયલહેકા અલગ છે. દા.ત. બે વાઝયો િમશઃ બંને વગવનાં દૃિાંત લઈએઃ • એવો એ ગતો રહ્યો? હારું, તું પાંણીબાંણી પી લે...! બધીઓ પાદરમેં ઊભીઓ અતીઓ...! • એ ભૈ-નો હારો, શા હાતર આયા સી? ભલે, મકલાતા! આ તો ઉમરાંનાં જીવડે આભલું ભાળ્યું ભૈ! આજે કડકડાટ અંગ્રેજી બોલનારાં ને લોકબોલી બોલનારાં ગુજરાતઅમેસરકા તથા કેનડે ામાં સવમાને ચઢીને ફરે છે. હવે, ચરોતરના પટેલોને ‘ગોળબાધ’ નથી રહ્યો. ઊંચ-નીચના ભેદ ઘટ્યા છે. સાવ મટ્યા નથી. જયાતનાં બંધન ઢીલાં થયાં છે. િેમલગ્નો વધયાં છે, પણ લગ્નસંટથા તથા કુટબ ું જીવનમાં સશસથલતા આવી છે. પૈસો ને પરદેશ આગળ જીવનમૂલયોને નેવે મૂકનારા બધે જ વધયા છે. સશિણ સંટથાઓમાં સંચાલકોની જોહુકમી વધી છે. તેથી ખુશામતખોર કમવચારી વધયા છે. લોકો કેળવણીકાર કોને કહેવાય તે સગવડે-ટવાથભે કરીને ભૂલી ગયા છે. એટલે સંચાલકો જ મોટા કેળવણીકાર થઈ પડ્યા છે. એચ.એમ. પટેલના ગયા પછી કોઈ મોટા કેળવણીસવદ્ આવ્યા નથી. એટલે લોકો - બધે જ ગુજરાતભરમાં - એરંડાને ઝાડ કહે છે. ખરા સશિણસવદ્ તો રાજ્યમાં પણ ઓછા છે. અભ્યાસી-સવિાનદૃસિવંત કુલપસતઓ કે આચાયોવ કે અધયાપકો પણ સવરલ થતા જાય છે. મહેસાણા સજલલામાં પટેલોને રાજકારણ તથા ચચાવમાં બહુ રસ છે. ચરોતરમાં કોઈક ચૂટં ણી લડે છે. બાકી હવે એ િેિ ઠાકોર વગેરે વગવના હાથમાં છે. બારૈયા પંચાયત રાજમાં આગળ છે. સાબરકાંઠાનો પટેલ ચોરે બેસી કપાસની ચચાવ કરે તો પંચમહાલમાં પીટીસી માટતરો ચચાવનો સવષય છે. ચરોતરમાં ડોલર-પાઉજડના તથા નવી એરવેઝના ભાવતાલ ચચાવય છે. કેળતમાકુની વાતો ઘટી છે. મોટી ખેતી પણ ઉિક ભવે અપાય છે... ગામડાં સગવડવાળાં છે તો ય બધાંએ શહેરોમાં ઘર-મકાન લીધાં છે. હોટલિવાસ વધયાં છે. વાહનો વધયાં છે. ચરોતરનો ચ્હેરો હવે સનજી ઓળખ ગુમાવતો જાય છે. વૈસિકરણ તથા ભૌસતકતાવાદની અસરો જીવનને રંજાડી રહી છે.

માટી અને મનેખ ચરોતરની માટી જ નોખી છે ચરોતરની નદીઓનાં અને નહેરોના પાણીમાં કશુક ં સવલિણ તત્ત્વ હશે? િેિે િેિે ચરોતરે ગુજરાતને કહો કે દેશ અને દુસનયાને સાહસસક અને સવાયા માણસો આપ���યા છે. ગઈ સદીના અંત ભાગમાં એકલા નસડયાદે કેટકેટલા અને મોટા ગજાના સાિરો ગુજરાતી સાસહમયને ભેટ ધરેલા! આ સદીના મધય ભાગે ઈિર પેટલીકર ગુજરાતી સાસહમયમાં આવેલા, અને એમણે ચરોતરના િજાજીવનને લેખનમાં વણી લીધેલ.ું .. ગણાવવા બેસીએ તો પાર ના આવે... સરદાર, વીર સવઠ્ઠલભાઈ, ઇજદુલાલ યાસિક, મોતીભાઈ અમીન, ભીખાભાઈ, ભાઈકાકા... એચ. એમ. પટેલ, ઉદ્યોગવીર જેઠાકાકા અને અથવશાટિી આઈ. જી. પટેલ... દુસનયાના બીજા દેશોમાં પોતાનાં કાયોવથી નામ રળનારાં ને માગ મૂકાવનારાંનો ય તોટો નથી! આજે ય પોતાની રીતેભાતે ચરોતર અજેય છે, અજબ પણ છે... ને ઘણી વાર ગજબ પણ ઠરે છે. પણ આપણે આ બધાંના ગુણગાન ગાઈ-કરીને બેસી રહેવાનું ના હોય. આપણે ઓળખવો છે આ િજાનો સંટકાર વારસો... ગઈ સદીમાં આરંભાયેલા એના સાહસો જાણવાં છે અને આસથવક િાંસત સાથે ચરોતરે સમગ્ર ગુજરાતમાં સૌિથમ આણેલી વીસમી સદીની 12

સામાસજક િાંસતને પાસે જઈને પરખવી છે. થોડાક પાછળ જઈને ગામડામાં પહોંચીએ. આ િદેશનો ચહેરો પહેલાં તો અંકે કરીએ. ભણવામાં એવું આવેલું કે ‘ચરોતર ગુજરાતનો બગીચો છે.’ આજેય એની ના તો નહીં પડાય, પરંતુ ચરોતરના િજાજીવનને છેક તળમાં ઊતરીને જોઈશું તો તરત જણાશે કે ‘રાષ્ટ્રીય િવાહ’થી અને સાંિત જીવન સવટંબણાઓથી આ મુલક પણ અળગો નથી. અહીં બધું જ ચારુતર ઝયાં છે? અહીં પણ જીવનને એની સમટયાઓ છે ને ધનદોલતે આણેલી સવકૃસતઓ પણ છે... િકૃસત િભાસવત કરે છે પણ િજાની, સંટકૃસતની દીપમાળાઓને જાળવવાની બેદરકારીથી દુખ પણ થાય છે. ભાઈકાકાએ ‘ચરોતર’ શબ્દને સમજાવતા કહેલું કે, - અહીં મહેસલ ૂ ઊઘરાવવામાં આવતું એમાં પાક પાઝયા િમાણે દર વખતે ચડ-ઉતર થયા કરતી... આ ઊઘરાણી-વસૂલાતને ‘ચડોતર’ લેવા આવ્યા છે એમ ઓળખવવામાં આવતી, અને ચરોતરનાં લોકો ‘ડ’ ને બદલે ‘ર’ બોલે છે. એટલે ‘ચડોતર’નું થયું ‘ચરોતર’! જ્યાં મહેસલ ૂ - ‘ચડોતર’ પિસતએ ઊઘરાવવામાં આવતું હતુ.ં તે િદેશ તે ‘ચડોતર’ િદેશ લોકબોલીમાં


G

#G G #G1

D

@T

( H

$B#BK E T %T#$B

+#BK D 2$T= J B B V( J G J 8 B% B E B(B J "J ! D ,J$ G #% % B D +$B D B <B$ TG # & 1$E%B&V 1I +% B E B(B (G B E B(B D D B B "% 0 % & 2$T= D +K.$B ?%J?% ( D U$ G %G 8 B% B E B(B D /$B G %G) ( % +B%(B% D /$B &G R&D((G& G >D D S &D((G& G >D D #BK G 4 3G $BT&4 # D J T, ) G & H B(G G R O #E= V( %G #B + J 1#T+@ T B% G S &D((G& >D D #BK (G& 0$B TE G >D D #BK E B(B D +B%(B% %G) ( % %(B#BK (G G +B%(B%#BK 1 %(G1) & @T J $J %(B#BK (G G #G BK )%D% B G "B #BK E B(J J ,J$ G D % (B J G D ! E B E 1 G ) D +N$ B (B#BK (G G +N$ T C3 /$B % #E B$ G #B H &B ( -+ %G I +D D 4 I J $J %(B#BK (G G " # "( +E% B %,G(B+D B&D!G & H G #%#BK B D +D (B D D; E B(B J "J !1$B , B #G G B& D ( G #BK B D , D #G G E B(J %F %(B B ! B J- %J D +&B, &D D J & " #B# J- %J %G) %B((B D +&B, D , D B&D!G %G) %B((B D % I #BK , B %T#$B #G G J T, ) G & H B T&((G& G T>T #BK # B D +D $G&D B D D +B%(B% %G) ( % )-$ G (G D U B%D #'D #G G T&((G& G T>T #BK G #G G #G1 D TE @T D +B%(B% &D D G #B7 QP T#T #BK D

SWARNIM GUJARAT

%G)

( % E B(J % F

B$

G

+ T (+#BK #G G E B(B#BK D +K F O F B%J #'D $J " 0% $ " 1 ( ( J %B B %,G(B+D T#O &B!G BK (*O D <B$ TG # & 1$E%B&V B B# B %J D D B B , B #G B #J B#BK "B #BK %K B B B &B B , B ,B B (B D :) %(B D #(B I B D D(B D #J B % %K B B B &B B , B D ! D (B %B((B BK L % J , J #G G &D((G& G >D D #BK %GT $J T9 (1+D D D (O !&G) D +B%(B% #G'(D +B%(B% D +#6 8T5$B 7D+ T#T #BK D G G E B(B D +K F O #E= T K D V(D %AB G ' $ " '( ,+#E "B & H B# B M G % #BK + !B (B D B!B ,B #BK B V D , D #G G ,B #BK D; E B(J J , J B ,B #BK B&D D D , D D (B %B((B BK L % J , J #G G J- %J %G) %B((B D +&B, D , D ,+#E "B %G) %B((B D % I #BK , B #G G &D((G& G >D D #BK % #BK 1 G ) ( H +B%(B% &D D +B%(B% D #G J E B(J +K F O # D $J G >D D #BK B D +B%(B% B B$ B T()G J T, ) G & H G B2$EK I ! D +B%(B% %G) ( % #B7 +J$ ( H %(B#BK (G G #B7 B# D !,G%D %D G 8J+D % %(B#BK (G G &B ( -+ %G #)D D J BK J BK 8J+D % D ,J(B D +B%(B% ( E J +B %,G G # "

%

% '

%

# # ( .+, ! ) ' # " " -/+ +., ' (

Hiteshbhai

(U.K)

Jigarbhai (U.K)

%

%

*

Kalpeshbhai (U.K)

074413 46151 074413 48279 074052 55294

AND IN THE HEART OF GUJARAT

LIES OUR

AHMEDABAD

70.79 14416.51

PLOTS STARTING AT AN EASY EMI OF JUST FULLY FURNISHED BUNGALOWS FROM

Onwards

Ph :0091-79-26740402

Mob. : 0091-98795 17909 / 0091-98197 94674

13


‘ચરોતર’ િદેશ! ‘ચરોતર’ શબ્દની બીજી વ્યુમપસિ પણ મજાની છે. વલલભ સવદ્યાનગરનાં લોકો આ બીજી વ્યુમપસિને સાચી માનતાં લાગે છે. જોકે સૌને વ્હાલી લાગે એવી પણ છે... ‘ચારુતર’ એટલે રમણીય, સુદં ર - વધારે સુદં ર! ઘણાં માને છે કે આ ‘ચારુતર’નું લોકવાણીમાં ‘ચરોતર’ થયું છે! શબ્દો ઘસાઈબદલાઈને નવું રૂપ પામે છે એમ ભાષાશાટિ કહે છે - પણ ‘ચારુતર’નું અપભ્રંશ તે ‘ચરોતર’એ વાતને વણવપસરવતવન - ધવસન પસરવતવનના સસિાંતે ભાષાસવિાન માજય ના પણ ગણે... જોકે િજા પોતાના મનની માસલક છે... એને ગમે તે બોલે, સારું લાગે તે બોલે! ભાષાવાળાઓએ સનયમો બદલવા પડે કે અપવાદો માજય રાખવા પડે! બાકી ‘ચારુતર’નો અથવ પણ સુદં ર ‘અસતસુદં ર િદેશ’ એવો જ કરે છે! ભાઈકાકાના ‘ચારુતર’ સવદ્યામંડળને કે આણંદની ‘ચરોતર એજ્યુકશ ે ન સોસાયટી’ને પણ આવો સુદં ર-રમણીય અથવ જ ગમતો હશે એમાં શંકા નથી! હથેળી જેવો આ સપાટ િદેશ લૂખ્ખા સૂક્કાના અથવમાં સપાટ નથી, હથેળીમાં રેખાઓ છે એમ અહીં નદીઓ-નહેરોનું નેટવકક થયેલું છે. આ તો હસરયાળો મેદાની િદેશ છે. અહીંની માટીમાં જે કાંઈ વાવો તે ઊગી નીકળે છે - કેળ અને તમાકુ!ં આંબા અને બાવળ... બધુ!ં બીજા મલકમાં બાર વષભે ‘ઝાડ’ થતાં તરું અહીં બે-િણ વષવમાં તો ‘તરુવરો’ની મુિા ધારણ કરે છે. હજી તો તમે આંગણે ગરમાળો-ગુલમહોર-કેસસયો કે સોનમહોર વાવીને સગાં-વ્હાલાંને મળવા સવલાયત કે અમેસરકા, આસિકા કે કેનડે ા જઈને પાછાં આવો મયાં જ તો એ વૃિો ફૂલો લઈને તમને આવકારવા ઊભાં હોય છે. પણ માણસોનું એવું છે કે ખરું? એમનામાં જેવું વવાય છે એવું જ ઊગી-ઊછરે છે ખરું? આપણને આવી તપાસમાં રસ છે. ચરોતરનો માણસ તમને અપેિા વગર, દૂરની કે નજીકની કશીય ગણતરી વગર માિ માનવીય ભૂસમકાએથી ચાહે છે ખરો? એ પેલી ગોરી-મીંઢી િજાની જેમ પહેલ કરતો નથી, ઝટ બોલતાં નથી, બોલે છે મયારે ‘પેટ આપતો’ નથી, ચાહે છે મયારે સામી અપેિાને ભૂલતો નથી, એ હસે છે મયારે ય મમાવળુ હસે છે... જેટલું ને જેવું કામ એટલું ને એવું હસે છે? - બધા આવું કહે છે... એમાં અપવાદો ય હશે પણ એ કારણ વગર ને લાભ વગર તાલી માટે ય હાથ લંબાવતા સો વાર સવચાર કરે છે એ નક્કી... તમારું કામ પતી ગયા પછી એ અજાણ્યો હોય એમ સાવ સહજ રીતે પસાર થઈ જાય છે - ભારે સાહસસક છે અહીંની િજા! જોકે મને અપવાદો મળ્યા છે - સનટપૃહભાવે િેમ આપનારા મુરબ્બીઓ અને સમિો મળ્યા છે! પણ ચરોતરનો માણસ એની આંખનો ભાવ ઝટ કળાવા ના દે એટલો પાક્કો છે જરૂર! એને અમથો અમથો ઉમળકો નથી થતો, હોંકે! આ િજાને શતરંજ રમતાં અને બીજાને ‘રમાડતાં’ સારું ફાવે છે... બાહોશ છે આ લોકો! પૂરા મુમસદી! એટલે તો એ દુસનયાને છેડે જાવ તો ય તમને

જોવા મળે... મૂછમાં મલકે ને અદૃચય થઈ જાય!’ ‘તને જોઈ જોઈ તોય તું અજાણી...’ આ િજા ટતો! મને ચરોતરનાં ખેતરોમાં વધારે શ્રિા છે, હું આ િજાનાં ખેતરોને અને અહીંની િકૃસતને ચાહું છુ.ં - એમનાં કરતાં ય વધુ ચાહું છુ!ં એની વાત બીજી વાર કરીશ. આજે જરા નજર કરીએ ચરોતરનાં ગામડામાં! એની હદસરહદના સવશેષો જોઈએ. ચરોતર ગુજરાતનું ઉપવન. એની પૂવવ સરહદે મહીસાગર વહે છે. એનાં પાણીનો લાભ પછાત (ફોટોઃ સુનિલ આડેસરા) પંચમહાલને નહીં એટલો ચરોતરને મળે છે. કદાચ મારી, મહી માતાનાં એ પાણીથી જ આ મલક સમૃિ બનેલો છે! સવકસેલું વડોદરાય મહીસાગરને પીવા સસવાય કશે િયોજી નથી શઝયુ.ં .. પણ ચરોતરે એની માટીના કણકણમાં અને મનેખ માિના લોહીબુદં માં મહીસાગરને સંસચત કરી લીધી છે. આ મલકની આથમણે વહે છે કોરી મોરી વાિક! વચમાં વહે મહોર-શેઢી અને સૂકી - ખારી - વેકરીઓ કોહવાયેલા કાંસ અને લીલાં કાચ પાણીની બારમાસી નદી જેવી મોટી નહેરો! આ નહેરો અહીંનાં સમૃિ પાટીદારોનું િતીક છે. એમની જીવન રેખા છે. ધોરી નસો છે પટેલોની આ નહેરો! ઉપેસિતો પણ થોડા સમૃિ થયા છે આજે! પણ એમાંના ઘણાનું જીવતર તો આજેય કોરીધાકોર વાિક જેવ!ું બે માસ લીલું - પાણીવાળું ને દસ માસ કોરું! એક જમાનો હતો આ ઉપેસિત િજા દેખીતા અજયાયો સામે કાયદો હાથમાં લઈને બહારવટે ચઢી હતી - મહીનાં અને વાિકનાં કોતરોમાં એ કથાઓ હજી સચવાયેલી છે. રસવશંકર મહારાજનાં એ સમભાવી પગલાંનો િતાપ ભૂલવા જેવો નથી. તળ ચરોતરના ખરા તાલુકા તો ચાર-પાંચ જ - આણંદ, નસડયાદ, પેટલાદ, બોરસદ, ડાકોર. ભાદરણની ભૂસમ પણ ‘શુિ ચરોતરી!’ બાકી ખંભાત - તારાપુરનો નાતો ભાલ જેવો સૂકો... છેવટે ખારો પાટ થઈ રહે... માતર- ખેડા મધયમાં કપડવણજ ને સાબરકાંઠાની ભોંયનો પાસ - ઓછો ફળિુપ. બાલાસસનોરની ભૂસમને પંચમહાલનો પાસ બેઠલ ે ો છે... પાડાની ખાંધ જેવી ફળિુપ જમીન તો તળ ચરોતરની! હાથી મૂકો તોય પાછા પડે એવી એની કેળ - ખેતી! પાંદડે પાંદડે રૂસપયા બતાવતી તમાકું પણ આ િદેશની! પાટીદારો તો ખેડતા હોય પરદેશ... બીજા બેઠા હોય નવા ઘરના દીવાન ખંડ,ે ઓટલે કે પછી ચોરે-ચોતરે! પટલાણીઓ તો બાર માસમાં માંડ - એક-બે વાર ખેતરે જતી હશે? આપણને થાય કે કોણ કરે છે આ ખેતી? એ જ તો લીલા છે આ માટીની! ખડકીબંધ મકા���ો, આજે તો પૂરી સોઈ - સગવડ ધરાવતાં ગામો છે... આપણે જોવાં છે આ ગામો, એમની ખડકીઓ ને મનનાં ખાનાં જોવાં છે. જઈશું છેક અંદર. એ તો િેમ કરીને ય અંગતથી આઘા રાખી જાણે... પાકાં લોક આર આપીને મૂઝ ં વે! તમારી સનખાલસતાની તમારે કકંમત ચૂકવવી પડે... પણ આપણે જઈશુ.ં ગામમાં-સીમમાં-મનેખમાં મનમાં...

ઘર-ખડકીની દુદનયા ગુજરાતમાં સોરઠી ગામડાં અને કચ્છનાં નેસડાં સાવ નોખાં તરી આવે. ઉિર ગુજરાતનાં ગામડાં જુદી રીતે વસેલાં દેખાશે. વળી પૂવોવિર પંચમહાલનાં ગામ એથી ય અલગ લાગે. કાં તો ટેકરીએ ટેકરીએ છાપસરયાં ઘર... ઉજસળયાતોનાં ગામડાં ય ફસળયાં - શેરી બિ... ખુલલી સામસામે બે હરોળો... આગળ ઢોરની ઘાસસયા માંડવડીઓ ને પછીતમાં વાડાખળાં ને ઘાસની ગંજીઓ - મોટા મોટા વાડાઓ... વિે નેસળયાં - નવેસળયાં - ગામ વિે મોટી શેરી... ટેકરીવાળા મલકમાં ઉફરી ફળી અને નીચી ફળી પણ હોય, સવલાયતમાં ઘણાં શહેરોમાં આવી જ નામ ધરાવતી - ‘હાઈ ટિીટ’ અને ‘ડાઉન ટિીટ’ આવેલી છે તે જોતાં થયેલું કે િજાજીવનમાં ઘણી વાતે ભાતે સમાનતા હોય છે. સૌરાષ્ટ્રમાં વાડાબંધી બંધ ઘરો છે. ઘર િમાણે અલાયદી ખડકી - બે-ચાર ઘર પણ એક ખડકીમાં હોય અને એક ડેલી હોય - કોમન. ગરીબોના માટી થાપ્યાં ઘરોનેય ઘાસ-કરાંઠાંની આગવી વંડીઓ હોય છે. આગલાં પાછલાં બારણાં - પંચમહાલની જેમ સોરઠમાં ય મળે. પણ મહેસાણા-સાબરકાંઠામાં 14

ઘરને પાછલા બારણાં ભાગ્યે જ હતાં. કેમ કે ખળવાડ પાદરે કે ખેતરે હોયે... ઢોરઢાંખરના વાડા ય ગામ બહાર મળે. મયાંય માઢ, ખડકીને પાડા છે. ચરોતરનાં ગામડાં પણ આમ ખડકીબંધ વસેલાં છે. ખડકીઓ મોટી, લાંબી, ઊંચી. એમાં હાર કે ઝૂમખાબિ હોય છે સાત-આઠ મકાનો. એક-બે કુટબ ું ોનો કબીલો પોતાના બાપદાદાના નામની ખડકીમાં વસતો હોય છે, આવી પાંચ-પંદર ખડકીઓ મળીને ગામ બનેલું હોય. ખડકીઓ મોટેભાગે ઉજસળયાતોની હોય... એની છેવાડે અગલબગલની જગાઓમાં વસવાયાંના વાસ આવેલા હોય છે... આ બધા વાસ પણ ઝૂમખામાં એક પછી એક હદસરહદમાં ગોઠવાયેલા લાગે છે. ચરોતરનાં ખડકીવાળાં ગામડાં હજી અકબંધ છે! અલબિ, લોક નવા મકાનો હવે સોસાયટી િમાણે ગામ બહાર મોકળાશમાં બાંધવા લાગ્યા છે. પણ જૂની ખડકીઓ સાબદી છે! શહેરોમાંય - આણંદ - પેટલાદ - સમેત - ખડકીઓ હયાત છે! મોટી ખડકી, ભઈજીની ખડકી, દાદાની ખડકી, માતાની ખડકી,


વચલી ખડકી, છેલલી ખડકી, લીમડા ખડકી, મુખીની ખડકી, કૂવાની ખડકી વગેર.ે આ ખડકીઓનાં મોટા દરવાજા રાજમહેલના િવેશિાર જેવા લાગતા હશે - એને વળગેલાં ઊંચા ઓટલા. દરવાજામાં ડોકા બારી, માથે મેડો... અંદર સીડી પાસે પડસાળ... વારેતહેવારે બધાં બેસે મળે એટલી મોકળાશ. ખડકીઓ લાકડાંથી જડેલી... દરવાજે ને બારીએ કોતરકામ.. મોર-પોપટ અને ફૂલપાંદની ભાત. ઝયાંક હાથી ઘોડા છે અને પૂતળીઓ ય કોતરેલી છે. ખડકીઓ જોતાં એ િજાના વૈભવનો અને શોખીલા મનમોજી ટવભાવનો ખ્યાલ આવે છે. ભીંતે જૂની શૈલીનાં સચિો છે! ઘણાં સચિો વષોવ સુધી રંગરૂપે એવાં જ અટસલ દીપે છે... ખડકીઓમાં આવાં સચિોવાળાં અને કાષ્ઠ કોતરણી વાળાં ઘરો સુખી જીવનની સંપન્નતા પણ સૂચવે છે! પેટલી જેવા િમાણમાં ગરીબડા ગામમાંય ખડકી અને સચિોનો વૈભવ છે. એકલવાયાં લાગતાં ભૂરાકોઈ જલસણ - માનપુરામાંય થોડીક સચિકલાની છાપો છે. જૂનાં ઘરોની પડસાળોકુભ ં ીઓ જોતાં કાષ્ઠની પૂતળીઓ મળે, બારણે-કલુખડે હાથી - મોર ચકલીઓ મળે... કરાની ભીંતો ઉપર રાતા-કથ્થઈ-વાદળી-જંબલી રંગોનું સચિકામ હજી સચવાયેલું છે. રામોલ-પીજ-ડભોઈ-સોજીિામાંય એ મળે! કેટલાંક ગામ ‘ગાદીનાં’ ગણાય છે. ‘મોભાદાર’ ગામો પણ હોય છે! દરેક સમાજને પોતાનાં એવાં ગામો માટે ગવવ ગૌરવ બંને હોય છે. એટલે ચરોતરને પણ પાંચ ગામ અને સાત ગામ... સિાવીસી અને બાવીસીનો મસહમા છે! નાવલીને એનું નોખાપણુ.ં .. સારસા એની ધમવપીઠ માટે જાણીતું - ભાઈકાકાનું એ મોસાળ! એ મયાં જજમેલા. આ સારસા એની સગવડ અને રસોઈ માટે જાણીતુ.ં .. ભાદરણ તો શહેર લાગે... બોરસદ ગોબરું... સસટવા િજાના ખમીરથી પસરસચત. ચરોતરનાં ગામડાં રૂડા-રૂપાળાં છે... કેટલાંકનાં તો નામ જ ગમી જાય. કાસોર, વીરસદ, વીરોલ, દાવલપુરા, કણજરી, કુજ ં રાવ, પીપળાવ, આસોદર, પાડ, કુહાનવાડી, જોશીકુવા, કણભાઈપુરા, દેવાતજ! કેટલાંક નામ અંગ્રેજી લાગે! ડેમોલ, પીજ, િનોલ, ચાંગા, જોળ, વલેટવા, વલાસન... ખડકીમાં પાછા વળીને જોઈશું તો ઘર સામે ચોક... ચોકમાં કપડાંવાસણે ય થાય ને રાતની બેઠકોય થાય... તુલસી ઝયારો હોય અને મની પ્લાજટે ય હોય. ટકુટર છૂટ્યાં હોય ને જગદાં લખોટીઓ રમતાં હોય. ચોક

પછી ખુલલી પડસાળ. આજે કદાચ જાળીબિ થયેલી હોય. પછી ચોપાડ... ચોપાડ પડખે રાંધસણયુ.ં .. પાસણયારું ને પેટીમંજસ ૂ કે મોટી ચોરસી ઘડીઓની જગા... જેમાં ઘરવખરી ને અનાજ ભયાવ હોય... ડાકોરનાં રણછોડરાયજીની છબીઓ કરતાં ટવામીનારાયણ સંિદાયવાળાની છબી વધારે જોવા મળે... દેવગોખલે દેવદેવી ઘણાં હોય... કોઈ તરફ ખાસ પિપાત નહીં... હા, ટવામીનારાયણના ભિ થવાથી જલદી લક્ષ્મીજી મળે છે - એવી માજયતાને લીધે બોચાસણ વડતાલની માયા વધારે ભળાય. હવે તો એવાં ટથાનકો વધયાં છે. ચોપાડ પછી અંદરનો છેલલો ખંડ તે ઓયડો-ઓરડો... પાછલી ભીંતથી રસિત. જેમાં એકાદ નાનકડી જાળી હોય. ઓરડામાં હંમશ ે ાં ઝાંખું અજવાળું આવકાયવ... ઘરસંસાર અને લેવડદેવડની એ અલાયદી જગા જાણે. ટિીઓની ગુિ વાતો ય મયાં જ ધરબાઈ જાય... પુરુષો ખડીને ઓટલે બેસ.ે મોટેભાગે પાદરે કે ચોરે બેસ.ે .. ખડકીની પડસાળો કે ઓટલા ઉપર બહુધા ઘરડેરાંનું જીવન ચાલયા કરે... ખડકીઓમાંય, વધુ મોભાદારોની બોલબાલા હોય. માણસને દરેક તબક્કે આબરૂ - અહમની સચંતા થતી જ હોય છે. એ ખડકીઓમાં ય 16

ભળાય. મયારે બહારવસટયાઓનો ભય હતો. ખડકી એમાં મદદરૂપ રહેતી વળી જે તે કુટબ ું ો - સાથલગાં વસે એટલે સુખદે ુઃખે મદદરૂપ થાય... ને સ્નેહહેત બજયા રહે - એવો ખ્યાલ! જોકે ખડકીઓ તૂટવા માંડી છે - બધી રીતે. આ ખડકીઓ ઓછીવિી ખાલી થવા માંડી છે. પૈસો દસરયાપારથી ઉતરી આવતાં લોક હવે પાસેનાં શહેરોમાં બંગલાઓ કે ફ્લેટ લઈને રહેવા જાય છે. પરદેશમાં જનારાં ય વધતાં જાય છે. હજી એ સદશાની તરસ છે. એના કારણોમાં આપણે મયાંની કઠણાઈ અને જીવનની સમટયાઓ છે. સવદેશમાં વસીને વ્હાલા વતન માટે આંખોમાં ભીનાશ લાવનારા લોકો વધયાં છે... આસિકા તો જૂની વાત થઈ.. હવે તો સવલાયત - અમેસરકાથી ય દૂર કે જ્યાં વધુ સાહસ, વધુ વૈભવ કે વધુ રૂસપયો - પૈસો મળતાં હોય! એટલે અહીંની ખડકીઓમાં કેટલાંક ઘર બેપાંચ વષભે સવદેશીઓ આવે મયારે ખૂલે એવું પણ બને છે - સદવસો ટૂક ં ા કરતાં એને નવ નેજાં થાય છે. - ભારે આરામ ને એથી ય ભારે ખાલીપો, એકલતા. ઝયાંક ઘરડાં ડોસો ડોસી... તો ઝયાંક સૌને સવદેશ મોકલી આંખો ભરતા વનિવેશતાં દંપતીઓ. કોઈકને વ્યવહારો સાચવવા છે, તો કોઈકને ખેતી માટે વતન સેવે

(બન્ને ફોટોઃ સુનિલ આડેસરા)

છે... કોઈકને સવદેશ સદતું નથી કે કોઈકને મયાં દીકરા-વહુઓના કડવા અનુભવો થયા છે! ખડકીઓ આવી આવી અનેક વાતો છુપાવીને તૂટવાને વાંકે ઊભી છે. પૈસો છે અને ચારેકોરથી રેલમછેલ છે. િજાનો ઉજસળયાત વગવ એના નશામાં છે. ચરોતરનો ઉજસળયાત આથી કૈંક અતડો, એકલપટો અને ગણતરીબાજ થયેલો લાગે છે. ખાસ બોલે ચાલે નહીં... એની મોજમાં હોય. બંગલાનું અઢળક શેરનુ,ં પૈસાનુ,ં ગાડીનું ને દેશ-દેશાવર ફયાવનું એનામાં અહમ્ અચૂક હોય છે. એ હવે સીધી રીતે સિા માટે ચૂટં ણીમાં નથી ઝંપલાવતો... પણ ‘એનો માણસ’ ઝંપલાવે છે. હજી મુખીમતદારનું રાજ ચાલે છે... પછાત વસતી વધતાં સરપંચપદું એમની પાસે ગયું છે - પણ એમાંય ઉજસળયાતોનો ‘સરમોટ કંિોલ’ છે. પછાતોના ‘પાવર’ સાથે - સામે ઉજસળયાતોનો ‘મનીપાવર’ છે! આથી સિાની જુદી રમાય છે. અહીં પાવરમાં નહીં તો પાવર ગ્રૂપમાં રહેવાનું સૌને ગમે છે. કીંગમેકરની ભૂસમકા ઘણાંને ફાવે છે. પોતાનો પૈસો ને મોભો વધે એ માટે અહીંનો ઉજસળયાત ખાટસો સભાન છે. બને તો એ મીંઢો થાય છે. જરૂર સવના એ હાટયની આપ-લે પણ ના કરે. તાળી આપતાં ય સવચારે કે આ ભાઈ-બાઈ મને શું ઉપયોગી છે?! આજે તમને માનપાન આપે ને સામે તમે એટલું ના આપો - ભોળા ભાવે રહો - તો એ તમને કહેવાનો કે ‘તમે ઊણા ઊતયાવ છો!’ તમને ખબર પણ ના પડે એની અપેિાઓની... તમે ચા સાટે ચા પાવ, તોય એ મોકો મળે કહે ખરો કે મેં યેરાના કાચ ગ્લાસમાં પીવડાવેલી ને તમે સચનોઈ માટીના ચાલુ કપમાં! સંબધ ં ોમાં પણ એ ‘મૂડીરોકાણ’ની રીતે વતભે... સિાઈ કે લાગણીને એ ખાસ લેખામાં ના લે... એ જેટલો ચાહક બને એટલો નાની વાતે સધક્કારક બનતાંય વાર ન લગાડે. એનામાં ‘દોરડી બળે પણ વળ ના જાય’ - જેવું કૈંક પડેલું છે... છતાં અપવાદે માથું આપનારા મળે છે ખરા... િશંસા ઝંખનારા જીવો પણ થોડાક વધારે છે. ભાઈપડોશી સાથે ય પૂરી ગણતરીથી વતવવાનું આ િજાજનોને હવે કોઠે પડ્યું છે. સંવદે નશીલતા આ લોકોને અવગુણ લાગતી હોય તો ચોંકશો નહીં! િમયેક પગલે આવતીકાલમાં સવચરતી આ િજા અનોખી છે એટલું તો નક્કી... (લેખક જાણીતા સાનિત્યકાર અિે સરદાર પટેલ યુનિવનસિટીિા ગુજરાતી સાનિત્ય નવભાગિા ભૂતપૂવિ અધ્યક્ષ છે.)


! " [ 4 C Z LD $C

# ) P

L [ F C

$

$

!

I #I F C 5 3I "C$F5

) P

L [ 'CN

$J

$ J

{%X *X z%' U U' [ ! U !' X -' %^x &U ^ U ^ -X *^ !'[+ #U * +'X' U 3& U *&*^%U` ` 3&` U Y [ ` %U` '-X *X -^ ^ **^ ! U !' [ Z# *=& *&* U& [ ` x* U MxN +/& X [ ) (^.X **Y` U%' X !U- %U \ ^ MxN * ' # [ UR {& ` U' Y` U 'X ^5 \/ ^ ^%X ' ([ ' [% *[( !U`! )X ^ [ ^e U $^ # *U X +/& U '.[ [ %U - X z%' U& ! *X 3&Ux ` [ ( X -U'*U' xY ([ U` ! *U %U` \ ` [ =%U *[ %^x &^ ] '[/ [ !Jx X U& [ U%' X !X U U& [ *)X ^ U&Ux# X- ] 7( B[+' U d .^ kiip%U` % X x'([ \ %[/&Y(' ^ ` U ! U !' %U X -' *U %U` \ -^ -Y U U` U!^ & X '[+ X \ X +T 'X U %U \ ([ ' L [ 'CN $ J *[ ^ ] ` U *U ^e X #X#X -U'*U' .*[ L F \ ^(^| [ y [ + X -U'*U' '*X ! \ %^x &U U KU'U x > U` - e ^ ' U &U [ ` %U` ( $ lo !'[+ %U` !.[(U` [ -U U "^ ( ([5- %Y U U X 1&U kiip%U` *,e X ` U x > U #X# ^ #X!X $U [-U $U ! \( [ % [ ` %U` ([ \? !Jx X ^'X ([5- %Z *U X +T 'X [ *&I %)*U ^ %^ ^ %;&^ %Z) -U'-U U * X [ % U*U %[ X ( I !L[ "C&C%C O F N !CN $I J5 J:L$L] X L P $ K LY ^([ %U` % - 6 (%^(^|? 'X ] x > U - e &[(U <[ F !1 F L $ L[# $I.) !H K I $I)# <[ F 3!C C ^ x#!X $U ! ( \ [ o *,e `$U %U` B[/ X- &Ue #U ` %U` N # H# #&C !C J $I)F C F$I)F =C#C I [&? GN )M F jrpr%U` %U @^?@^!X - 'e X [ jrqo%U` 5DU /&Y(' ([5F C )G#[A !'F C" I C =C#C N I L \ GN 9!(U5 X *X I% F \ ^(^| -U [ ` %U` B[/ X- +T 'X . X G )C C C" #F I L [ 'CN $ J U ^ x#!X $U ([-' u.U f* g ![+5 -U [ 3%X& U [ U % X!c %U'^ |* %`A DX %[5 '[ [ ^ V +U` X #X#X x-W4 %U` [ %U'X x ` X%U` S` /&U'[& D\ Z/&^ X <&*-U&%U` -X -X&U'X X s + [ U x* + [ U Y U Y U ` U !Y? ^ U ( e %U` ! Z# T'X [ .^'U %U` [ b *Y` <&Y` +X0&^ [ 8&U- ([ ^ [ %Ux. X !A^ B Ux+ '[( [ ! U<&Y` ! [w s [+ [ x* [+ X ` X [ ^5"'5-%U` ` U x*x* ^ x#!X $U jrrm%U` "] ^ '^ ^ X !U[ -U'*U' [ U - e'X jrrq ([-X - 'e X [ jrrr%U` %Ux. X!A *U` *Xx &^ U !^? ' X 5 ^? ^!X X -X ' U-Y' Y` ' Z 'X [ !'[+ +T &Yh $I J5 : J L$L] s Y 'U 6 [:%X -^-U& X%U` )C I ! [!$C& C [ 4 C kiim 6 [:%X GX %U` B % U% ) P F +"C[ & &C GN C# K x* [ U U ( W5 &U 6 [:%X O I #& J &C 2"C F #I $I J5 GX %U` B % U% x* [ U kiip J F F '58[6"C #&F [% [ kiim%U` s kiio%U` %[x' ] \%X " 5 !C $I.)F) %Z *U `Y +T &Yh 6 [%^(X|%U` $U ([*U %U \ &` !L[ "C C #I' #C& C# O F 6 [(%^|? 'X ] B % !-` X N !CN !I[# C!CN !1 F L $ $I.) s ^ x +U` ! ( \ % X ` X !H C L -"C#I USSV!CN L [ F C .^W?! (%U` x*x* B U' U '^ ^ X L [ F C !1 F L $ $I.) 0 $C. 'B "GR * GN -U'*U' '[ [ [ ` U x*x* '^ ^ C L #I' =C#C !C! K)!CN I L I TSS ) % C !% CN %U \ *U5- - e'X [% ] %^x &U %U \ %U @^ ^ / X&( ^ e ( !1 F L $ $I.) !H C# E. "C C *I$C ) P L!CN L "] ^ ! U U '^ ^ %U \ U U * ' X kl mn | x*D\/ ^%X - 'e X [ F C F C F* F =%U U `#' Z' '*U ([-X !X([-X U%' U ` X t%^' U y U x '*U U ! \v [ t#U! ' U` #[ ^ -*U&^v ( ( 6(UW? - e'X :[ (U !U` *,e X x +U` ` X .[* U ^ x#!X $U ! ( \ [ (U Y ! X .^& % .X + U& .^W?! (%U` '.X [ ` %U` ` U x > U #X# 'X ] B[/ X- ' U' ^ s [:(U ^ U *,^e X [ 'U2& U 'UOX& QU X ` X x#!X $U U &Y*U x 'U [ ` U '^ ^ %U \ ([ \? !Jx X x*x* x%x a %U` "] : X 'X ] x %`A !U9&U [ % [ [ x%x a U` -U'*U' ' U' L [ 'CN F J$ GN C! C I 9I@ C ) P x*x* -[+ %U` % [ [ %^ '[ ' 'X ] -[*U !X [ #F K +"C C! &C $C,"GN I TWWW!CN ! F F ) &F s kiin%U` [ x xY [*U =&Y ^ ^%^ \ X* %: X "^ ( L1 !I $ \! #!CN F ! ) 5 ; Q C) [A% X B3&U'^! '*U %U \ - d"U - e U' 5 Q &F L1 !I $ I>C !CN [ /$L!C ' I $ $U' U` Y ` U &Y*U - e %U` U [ L Q I ,$C) L "G[ &[)P F!CN # )F ) F s .*[ [ :[ (U #[ *,e X BX%X&% A [ % X U [ 7F !I%&F L &(P!CN #I F C $ K L'F # C# L ' X % U ?D/ ' 'X ] x % Z` !U9&U [ [ [ [ 'CN $ J ! C ) P [ C [ F C I 'UOX& QU U` x *[+ tG[? "^' #[? kijiv [ L C C #L$ !L $ C&I I ^ x +U` % X t ^(^GX&% kijj ^(^GX&% kijkv%U` C[P ` X - e'X X U#[x(& -U [ 0&U U% # U {& [ [ - e'X '*U # ( -5%Ux '*U%U` *[(U [ [ 5&Y ' .[ [ ] %U'X U .^W?! (%U` ^x e&U DU5-6(U5 x-*U& ` U \F^(^| A [ % X %U \ U` 5?D + ^,e U %Y0& Bx+Q 'X ] ^e X %U% B U' X #X#X -U'*U' [ - e'X 'X X % U*U #'^ U 'U ^ -Y' ( _ x :.X #^9#[ U ^(`#^ x +U` .^W?! ( '[ X U '] [ ([-' -[5 '%U` ` U ! U U * ['[ ? )^ ([E' !X Y ]( [ U !'U` kijj%U` [ X x*x* '^ ^ [*U ] U&Ux# X- U U' [ ! U !' X %U X -' $U' KU'U [% Y` -*^eH -5%U %(!A *^ f [% [ U X *&[ ! U !' -U'^ U Y` ! *Y` ! ^ -X *^ ! U !' (^.X X )X %[)*[( x-W4 # ( U& '[( [

%U

++ ' # ( $' 2 ,

!!$ ,)$-# ).

,

**&

," /% 3 1 "( $' *( 3 000 )$-# ). 2 #*-+$. ' *( 17


લીલીછમ વનરાજી ને ફળફૂલથી હયાાભયાા વવશાળ પ્રાકૃવિક સાવનધ્યમાં

મન પ્રફૂલ્લલિ કરે એવું “મધુભાન વરસોર્સા એન્ડ સ્પા”

◌ કોકકલા પટેલ િકારમવની િીસે ક વષવ ની કારકકદથી દરમ્યાન ઘણા શ્રે ષ્ઠીઅો, પસખાવતીઅો, ઉદ્યોગપસતઅો, વ્યવસાયીઅો ને સં ત મહામમાઅોને મળવાનો, એમના કમવ-ધમવ ને જીવન અાચરણ સવષે જાણવાનો અવસર સાંપડયો છે. અાણંદના િવાસ દરમ્યાન સવદ્યાનગર-અાણંદ રોડ પર ૨૨ એકરની સવશાળ ધરતી પર પથરાયેલ “મધુભાન સરસોર્સવ એજડ ટપા”ની મુલાકાત લેવાનું અામંિણ મળ્યું. સવિભરમાંથી ગુજરાત અાવતા િવાસીઅો માટે “ મધુભાન સરસોટડસ એજડ ટપા” અારામદાયી પળો માટેનું અાહલાદક ટથળ બની ગયું છે. અા સરસોટડસમાં િવેશતાની સાથે જ નાળીયેરી, ખજૂરી અને અાંબા સસહત ફળફૂલ અાચ્છાસદત હસરયાળીમાં િવેશતાં જ મન િફૂન્લલત થઇ ઊઠે છે. અા િાકૃસતક સૌંદયવ વિે સાકાર થયેલ “મધુભાન સરસોર્સવ એજડ ટપા”ની ભવ્યતા, ટવચ્છતા િવેશિારેથી અસતસથઅોનું મન મોહી લે છે. એનું વ્યવન્ટથતપૂકકનું અાયોજન અને હોન્ટપટાસલટીની લોકસિયતા માિ ગુજરાત પૂરતી જ નહીં પણ ભારત સસહત સવિના દેશોમાં િસરી રહી છે. “મધુભાન સરસોર્સવ એજડ ટપા” ગુજરાત ટૂરીઝમિેિે એક યશકલગી સમાન બની રહ્યું છે. એનઅારઅાઇ િવાસીઅો માટે અમયંત અાકષવણ બની રહેલ ફાઇવ ટટાર જેવા અા સરસોટડસમાં અાબાં, ચીકુ, દાડમ, જાંબુ, સીતાફળ જેવા ફળફળાસદના વૃિો વિે અાપણા શહેરો-નગરો જેવી પોળો અને રજવાડી હવેલીઅોની અાભા વિે લકઝરીયસ કોટેઝીસ બનાવવામાં અાવ્યા છે. અાપ જાણે કોઇ પુરાતન નગરની ટવચ્છ, અાહલાદક અને સમૃધધ શેરીઅોમાં મુકતપણે સવહરતા હોય એવો અનુભવ થાય છે. ૩૦૦ ફૂટ લાંબો સવશાળ ટવીમીંગ પૂલ, અગસણત વૃિોથી લહેરાતી વનરાજી, પિીઅોનો

કલરવ અને સુગંસધત ફૂલોથી મહેંકતું વાતાવરણ અાપના સદલો-સદમાગને તરોતાજા કરી દે છે. કુદરતના ખોળે વનરાજી વિે મોડડન સુસવધાઅો સાથેના ફાઇવટટાર એ.સી. ટેજટ પણ મળી રહે છે. એનઅાઇઅાર િવાસીઅો માટે અા સરસોર્સવ એક જબ્બર અાકષવણ બની રહ્યો છે. અહીં જુદા જુદા થીમ સાથે વૈસવધયપૂણવ વાનગીઅો પીરસતાં સાત રેટટોરજટ છે. ૧) બનયન િી-ધ મલટી કુઝીન, ૨) ૨૪x૭ કોફી શોપ એજડ બફેટ રેટટોરજટ ૩) Tapas Bar-ધ મેકસીકન બાર, ૪) ચાઇ બાર જેમાં ૧૧ જાતની જુદા જુદા ટેટટની ચ્હા પી શકો, ૫) વેલનેસ બારટવાટથ્ય ને અારોગ્યદાયી િૂ ટ જયૂ સ /મોકટે લ સ ૬) કુ ઝીના-જે માં ઇટાલીયન-મેડીટરેસનયન સબટિો, પીઝા, પાટતા ને જુદી જુદી જાતની ઇટાલીયન િેડ મળે છે. ૭) બેક-એ-કેક બેકરી- જેમાં ચોકલેર્સ પેટિીઝ, કેઝસ મળે છે. “મધુભાન સરસોટડમાં અમયંત અાધુસનક ટટાઇલનો ટપા અને જીમ વૈિીક િવાસીઅોને ધયાનમાં રાખી ઇજટરનેશનલ કિાના બનાવવામાં અાવ્યા છે. અા ઉપરાંત અહીં ટેનીસ કોટડ, કોજફરજસ હોલ, સવસડયો કોજફરજસીંગ, વાઇફાઇ કનેઝટીવીટી, ફોરેન એઝસચેજજ, ડોકટર અોન કોલ જેવી તમામ સુસવધાઅો ઉપલબ્ધ છે. “મધુભાન સરસોર્સવ” એનઅારઅાઇ વેડીંગ માટે ખૂબ િચસલત બની રહ્યું છે. અહીં વર-કજયાપિના સાજન-મહાજન સાથે જાનૈયાને રહેવા ઉતરવા સાથેનું ટપેશીયલ વેડીંગ પેકેજ ઉપલબ્ધ છે. ફાઇવટટાર જેવા અા સરસોટડસમાં તમારે વર-કજયા સાથે ઠાઠમાઠ થઇ સનન્ચચંત બની લગ્ન મહાલવાનું રહેશે. અાપણા દીકરા કે દીકરીના લગ્ન સચરટમરણીય બની રહે એવા અા ફાઇવટટાર સરસોર્સવમાં 'એઝસકલુઝીવ' સરશેપ્સન માટેની તમામ વ્યવટથા અહીં થઇ શકે છે.

અૌદ્યોશગકક્ષેિે યશપવી શસધ્ધધ હાંસલ કરવા સાથે સદકાયોો દ્વારા માતા-શપતાને અમરત્વ અાપનાર પ્રેયપવીન પટેલ સાચા અથોમાં ‘જેન્ટલમેન’ દ્યાનગર-સોસજિા રોડ ઉપર અૌદ્યોસગકિેિે ૧૯૫૧થી કાયવરત ઇજટરવ્યુ દરસમયાન મેં સવાલ કયોવ કે અાપ અૌદ્યોસગકિેિે તો સિસતજો સવિસવખ્યાત 'એલીકોન એન્જજસનયરીંગ કંપની'ના િણેતા ઇિરભાઇ સવ અાંબી જ રહ્યા છો પણ અાપના સપતાશ્રી ભાનુભાઇની સચરસવદાય પછી બી. પટેલના પૌિ અને 'એલીકોન'નું સવશાળ ફલક પર સવટતરણ કરી અનેકિેિે સખાવતો કરી રહ્યા છો એની પાછળનું કારણ શું? મયારે અિસતમ અૌદ્યોસગક સસન્ધધ હાંસલ કરનાર 'એલીકોન'ના ભીષ્મસપતામહ સદવંગત ભાનુભાઇ પટેલના સુપુિ શ્રી િેયટવીનભાઇ પટેલ હવે 'એલીકોન એન્જજસનયરીંગ કંપની'નું સુકાન સંભાળી રહ્યા છે. િેયટવીનભાઇને મળ્યા પછી અાપણા ગુજરાતી સાસહમયની પેલી કાવ્યપંસિઅો “જનની જણજે કાં દાતા કાં શૂર, નસહ તો રહેજે વાંઝણી મત ગૂમાવીશ નૂર” અહીં ટાંકવાનું મન થાય છે. િેયટવીનભાઇએ એમના િસતભાવંત માતા સદવંગત મધુબહેન અને િેરણામમક, દસરયાઇ સદલ સદવંગત સપતાશ્રી ભાનુભાઇને અમરમવ બિે એવી અનેક સખાવતો કરી છે. સવદ્યાનગરની ૨૨ એકરની ધરતી પર ફાઇવટટાર જેવું સરસોર્સવ એજડ ટપા “મધુભાન” સવકટયુ છે એ પણ અાદરણીય મધુબહેન અને ભાનુભાઇ પટેલના નામે જ સાકાર થયું છે. “મધુભાન”ના કોજફરજસ હોલમાં શ્રી િેયટવીનભાઇ સાથે થયેલા 18

સન્ટમતવદને િેયટવીનભાઇએ કહ્યું કે, “અાપને કદાચ ખબર નસહ હોય પણ મારા સપતાજી પણ ખૂબ સખાવતો કરતા હતા પણ તેઅો ગુિદાન સવષે ઝયારેય કોઇ સમિ ઉલલેખ કરતા નસહ. તેઅોશ્રીએ ચીંધેલા માગભે, એમની િેરણાના પંથે જ હું ચાલવા િયાસ કરી રહ્યો છું. અાપના કેટલા િટટ ચાલે છે? અાપ કેટલી ચેસરટીઅો સાથે સંકળાયેલા છો? અા િશ્નનો ઉિર ટાળતાં િેયટવીનભાઇએ કહ્યું કે, “હું જે કઇં કરું છું એની અાપબડાઇ કરવી નથી. હું ગરીબ, અપંગ કે સનરાધાર હોત તો મારી કેવી મનોદશા હોત? હું માનું છું કે ભગવાને મને એટલે પૈસાપાિ પસરવારમાં જજમ અાપ્યો છે જેથી હું અાવા માણસાઇના કામ કરવામાં સનસમિ બનું.” “અાપ જેવા પરમાથથીના સેવાકાયવ અને સદસવચારથી િેસરત થઇ કોઇ ધનકુબેર અાપના ચીંધયા માગભે ચાલે એવા અાશયથી મારે અાપના સેવાકાયવની સુવાસ દેશસવદેશમાં િસરાવવી છે. અાવી ભાવના વ્યિ કરતાં


પ્હાડ માનતા હોય એવા મનોભાવ સાથે મૃદુભાષી િેયટવીનભાઇએ કહ્યું કે, “હું જે કંઇ ચેસરટી કરું છું િેયટવીનભાઇએ કહ્યું કે, “હું ગમે તેટલા ધનાઢય એ મારા માતા-સપતાના નામે જ કરું છું. મારા ઉછેર કુટુંબમાં જજમ્યો હોઉં, ગમે એટલી સડગ્રી કે ઉંચા હોદ્દે અને ઘડતરમાં મમ્મી મધુબહેનનો બહુ મોટો ફાળો છે બેસતો હોઉં પણ મારે માથે સશંગડા ઉગવા ન જોઇએ, એટલે “મધુભાન”માં મમ્મીનું નામ પહેલું રાખ્યું છે. પૈસાના મદમાં બીજાને નીચા દેખાડવામાં માણસાઇ ચારૂતર સવદ્યામંડળમાં િમુખ અને ચારૂતર દેખાતી નથી, કોઇ ડ્રાઇવર કે દરવાજે સસકયોસરટીનો અારોગ્યમંડળમાં હું િટટી છું. સવદ્યાનગરમાં લેડીઝ માણસ ઉભો હોય અને મને સહ્દયતા સાથે ભાવથી એન્જજસનયરીંગ કોલેજ “મધુબહેન ભાનુભાઇ માન અાપતો હોય તો એની સાથે હસીને “કેમ છો” ઇજટટીટયૂટ અોફ કોમ્યુસનકેશન ટેકનોલોજી” કહીએ તો પણ પેલા વ્યસિના ચહેરા પર જે ખુશીના (MBICT)નું સનમાવણ કયુું છે. અા કોલેજ બાંધવા ભાવ છલકે છે એ જોવા જેવા હોય છે. મારું માનવું છે પાછળનો ઉદેચય એટલો જ કે ભૃણહમયા કરી કે માણસ પૈસા અને પદથી ગમે તેટલો ઉંચો હોય, દીકરીઅોને મારી નાખવામાં અાવે છે. અાપણા એણે નમ્ર બનવું જોઇએ, નમ્રતા તમારા સંટકાર સમાજમાં દીકરી કરતાં દીકરાને વધુ મહમવ દેખાડે છે. ડ્રાઇવર કે સસકયોસરટી અસધકારી કે ઘરમાં અાપવામાં અાવે છે. દીકરી પરણી પારકે ઘેર જતી કામકાજ કે રસોઇ રાંધનાર વ્યસિ “નમટતે” મને રહેશે. સમાજની એ સવચારધારા બદલવાની ખૂબ નમટતે કહે તો મારે એણે નમટતે કહેવું જ પડે. જરૂર છે. દીકરી પણ પુિસમોવડી બની શકે છે એવી ડ્રાઇવર કે સસકયોસરટીવાળો ખરીદી કરી અાવીએ દીકરીઅોને િોમસાસહત કરવા અા કોલેજનું સનમાવણ મયારે બેગો ઉંચકવા દોડી અાવે પણ હું માનું છું કે થયું છે. ચારૂતર અારોગ્ય મંડળ સંચાસલત અાપણું વજન અાપણે જ ઉંચકવું જોઇએ, બીજાને કરમસદની શ્રી કૃષ્ણ હોન્ટપટલમાં “મધુબહેન માથે કેવી રીતે બોજો નાખી શકાય? એવું વતવન ભાનુભાઇ પટેલ” કાસડડયાક સેજટર કાયવરત છે જયાં કરીએ તો અાપણે હજુ ગુલામી કે વેસઠયાની હ્દયરોગીઅોની સારવાર થાય છે. અા ઉપરાંત શ્રી પ્રેયપવીનભાઇ પટેલ મનોદશામાં જ જીવી રહ્યા છીએ એવું કહી શકાય!” ડાયાલેસીસ સેજટર પણ ચાલે છે. કકડનીનો દદથી અાવી સવચારધારા એક વૈભવી કુટુંબમાં જજમેલા, સંટકારી કૂળદીપકના મોઢેં ડાયાલેસીસ કરાવ્યા પછી ખૂબ થાકી જતો હોય છે. અાણંદના અાસપાસના અમે સાંભળેલી સમય હકીકત છે.” ગામોમાંથી દૂર જનાર દદથીઅોની તકલીફો સમજી અમે શ્રી કૃષ્ણ હોન્ટપટલને માનવીય મૂલ્યો અને સંપૂિો વ્યવસાશયક અશભગમ ધરાવનાર ડાયાલેસીસ મશીનોની અોફર કરી એનું સંચાલન કરે એવી શરત મૂકી. “જેન્ટલમેન”: મેનેજર ગુરૂંગ પહેલાં અમે િણ મશીન અાપ્યાં હતાં હવે દદથીઅોની માગ વધતાં છ મશીન “મધુભાન” સરસોર્સવનું ચારેક વષવથી સંચાલન કરી રહેલા નેપાલી કરવા પડયાં છે. જનરલ મેનેજર મનોહર એસ. ગુરૂંગ પણ કોજફરજસ હોલમાં ઉપન્ટથત હતા. અા ઉપરાંત “અાણંદ સરોગેટ િટટ”માં પણ હું િટટી છું. સરોગશી 'એલીકોન' એન્જસજનયરીંગના ચેરમેન અને મેનેજીંગ ડાયરેકટર હોવા સાથે િારા એક ટિી બીજી ટિીને મદદરૂપ બને છે. પોતીકું ઘર હોય, દીકરાને સાથે માતા-સપતાના નામે અાટલી મોટી સખાવતો કરનાર “બોસ” એન્જજસનયર, ડોકટર કે વકીલ બનાવવાનું ટવપ્ન હોય પણ પૈસા વગર કંઇ િેયટવીનભાઇ માટે અાપનું શું મંતવ્ય છે? એ વખતે હસીને િેયટવીનભાઇએ શઝય થતું નથી. અાવી બહેનો સરોગેટ બનવા અાતુર હોય છે. એ બહેનો કહ્યું કે, “મારા સવષે િશ્ન પૂછાતો હોય મયારે મારી ઉપન્ટથસત અહીં જરૂરી ટવસનભવર બને, પસરવારના પોષણની જવાબદારી ઉઠાવી શકે એ માટે નથી” એમ કહી એ રૂમ છોડી બહાર ચાલયા ગયા. મનોહરજીએ જણાવ્યું કે, બેજકીંગ, કમ્પયુટીંગ, એમ્િોઇડરી, મહેંદી, બ્યુટીશીયન, સોફટ ટોયઝ “િેયટવીનભાઇ એલીકોન એન્જજસનયરીંગ કંપની સલસમટેડ અને મધુભાન મેકીંગ ઇમયાસદની તાલીમ અાપી અામમસનભવર બનાવીએ છીએ. સમાજમાં સરસોર્સવ એજડ ટપા'ના ચેરમેન અને મેનેજીંગ ડાયરેકટર છે. જેની જરૂસરયાત છે મયાં અાપણે મદદરૂપ બનવું જ જોઇએ એવું એમના ધમવપત્ની શ્રીમતી તરૂણાબહેન “મધુભાન”ના CEO છે. હું માનું છું.” તરૂણાબહેન અમારી ટીમ સાથે ખૂબ ચીવટપૂવવક કામ કરે છે. અમારી અજય સેવા િવૃસિમાં “Elcare” (એલકેર) અને “મધુભાન”માં ઇટાલીયન, મેકસીકન, ચાઇનીઝ, ગુજરાતી, બીજી ચેસરટી “ELF”. એલીકોન ગ્રુપની મસહલા સભ્યો સાથે કાસઠયાવાડી અને પંજાબી રેટટોરજટના મેનુની સડઝાઇન મળી તરૂણાબહેન પટેલ િારા ઈએલએફ- (ELF) એલીકોન રસપૂવવક તૈયાર કરાવે છે. દરેક રેટટોરજટમાં એના થીમ લેડીઝ ફોરમનો આરંભ કરવામાં આવ્યો છે, જે કચડાયેલાં મુજબની વાનગીઅોનો ટવાદ રહેવો જ જોઇએ એવો વંસચત લોકો માટે કામ કરી તેમની જીંદગી અાનંદિદ બનાવી, તરૂણાબહેનનો અાગ્રહ હોય છે.” ખુશીથી ભરી દે છે અને બદલામાં આમમસંતોષ મેળવે છે. “િયટવીનભાઇ તો અમારા પસરવારના અંગત સદટય હોય 'એલકેર' સમાજમાં શેની જરૂરીયાત છે એ શોધે છે અને એની એવું અમને લાગે છે. તેઅો માનવીય મૂલયો અને સંપૂણવ જરૂસરયાત પૂરી પાડવા મદદરૂપ બને છે. કોણે, કેવી જરૂસરયાત વ્યવસાસયક અસભગમ ધરાવનાર સાચા અથવમાં એક છે, કેટલા પૈસાની જરૂર છે, મેનેજમેજટની જરૂરત છે, એ અમે તરૂિાબહેન પટેલ “જેજટલમેન” છે. એમના સવચારો ખૂબ ટપિ છે, એ ઝયારેય કઇ રીતે પૂરૂ પાડી શકીએ. અમારી કંપનીના કમવચારીઅો સાથે કનફ્યુઝ ના દેખાય. એ ગોળ ગોળ કે લાંબી વાતો ના કરે, એક જ વાઝય સાથે બીજા કોઇ પૈસે ટકે ગરીબ હોય એવાને અમે બાયપાસ સજવરી, કહે પણ તમને સમજ પડી જાય કે એ શું કહેવા માગે છે. એ ભુલ ચલાવે પણ એજજીયોપ્લાટટીક ઇમયાસદ મેસડકલ સારવાર માટે અાસથવક સહાય કરીએ નોનસેજસ કદી ના ચલાવે. એ અમને કહે કે તમે કામ કરો છો તો ભૂલ થઇ છીએ.” જાય, કામ જ ના કરતા હોય તો ભૂલ ના થાય. તમારી સવકનેસ બતાવવાને “મધુભાન” સરસોર્સવમાં અમે મળવા જઇ રહ્યા હતા મયારે અમારા બદલે તમારી ટિેજથ પર વધુ ધયાન કેન્જિત કરી અાગળ ધપવા સૌને ડ્રાઇવર મહેશે અમને િેયટવીનભાઇની નમ્રતા અને માણસાઇ સવષે વાતો િોમસાસહત કરે. કંપનીના માસલક તમારા ઉપર પૂરો ભરોસો મૂકે તો તમે કરતાં કહ્યું કે, “િેયટવીન સર જેવો માણસ ભાગ્યે જ જોવા મળે !! મોટેભાગે સવિાસથી, અામમબળથી વફાદારીપૂવવક કામ કરી શકો. તેઅો એક સવશાળ શેસઠયાઅો કારમાંથી સામાન ઉંચકવા નોકર-ચાકરને હુકમ કરતા હોય છે સામ્રાજ્ય ચલાવે છે તેમ છતાં સનણવય લેતા પહેલાં મને મેનેજરની હેસસયતથી મયારે અા િેયટવીન સર પોતાનો સામાન જાતે જ ઉંચકવાનો અાગ્રહ રાખે. પૂછે “ગુરૂંગ અાપણે અાવું કરીએ તો કેમ રહેશે?” અા ઇજડટિીઝમાં ૨૬ એટલું જ નસહ અાટલો ધનવૈભવ હોવા છતાં તેઅો અમારા જેવા સામાજય ડ્રાઇવર અને બંગલે ઉભેલા સસકયોસરટી ગાડડને હસીને 'નમટતે' કહે એ તો વષવથી છું પરંતુ મારી કારકકદથી દરમ્યાન મેં એક જ જેજટલમેન જોયો જેમના અમારા માટે અાનંદની વાત કહેવાય ને?!. સવષે એકપણ કમવચારી ખરાબ બોલતો સાંભળ્યો નથી.” િેયટવીનભાઇ સાથે ચચાવ કરતાં અમારા ડ્રાઇવરની વાત યાદ અાવતાં પ્રેયપવીનભાઇ આાપ પ્રેરિાની સશરતા અને કમોઠતાના ધોધ સમા છો. મેં પૂછ્યું કે, 'સામાજય રીતે અાપ જેવા વૈભવશાળી ધનપસતઅો કમવચારીઅો, મોટાઇ વગરની પરોપકારીતા, શરત વગરની સુશ્રષુ ા અને લોકેષિા વગરની ડ્રાઇવર કે ઘરકામ કરનાર��� માણસો સાથે ઉધધતાઇથી કે તોછડાઇભયોવ લોકસેવા એ અાપના નૈતીક જીવનના મૂલ્યો છે. જનસેવાના સદકમો દ્વારા વ્યવહાર કરતા હોય છે પણ અાપની માણસાઇ સવષે મેં ઘણું સાંભળ્યું છે એમ મા-બાપને અમરત્વ અાપનાર પ્રેયપવીનભાઇ અાપનું પ્રવૃત્તશીલ ને સેવાલક્ષી કહી મેં અમારા ડ્રાઇવરે કહેલી વાત જણાવી મયારે અાકાશ સામે ઇિરનો જીવન અિેની યુવાપેઢીને પ્રેરિા અને પોરસ અાપશે. 19


20


પેટ પર ચીરો કયાો વગર લેટેપટ પધધશતથી ગભાોશયની કોથળી કાઢતા પિીરોગોના શનષ્િાત સજોન ડો. સુરેન્દ્ર ડી. પટેલ સાથે સશવશેષ મુલાકાત ◌ કોકકલા પટેલ

કોથળી છૂટી પાડવામાં અાવે છે. જ્યાંથી કોથળી છૂટી પાડવામાં અાવે છે એ કી િોલ્સના સાધનો દ્વારા સજષરી અાણંદમાં છેલ્લા ૩૮ વષષથી અોબ્થટ્રેક્ટ કરેલો “રો અથવા રફ” એડરયા બરોબર રીકવર થતો નથી ગાયનેકોલોજીથટ તરીકે િેકટીશ કરતા ડો. સુરેસદ્રભાઇ જેના કારણે અાંતરડા ચોંટી જવાની અને િડનષયા થવાની ડી. પટેલ અાજે NDVH (નોન ડડસસટ વજાઇનલ સંભાવના રિે છે.” ડિથટ્રેકટોમી) એટલે કે પેટ પર કોઇ ચીરો મુક્યા ડવના કે ડછદ્રો પાડ્યા વગર નીચે વજાઇના (યોડન) મારફતે ૩) (Non Dissent Vaginal થત્રીના ગભાષશયની કોથળી તેમજ ફાયબ્રોઇડની ગાંઠો Surgeries) નોન દડસન્ટ વજાઇનલ દિપટરેક્ટોમી: સાથે ગભાષશયની કોથળી (યુટ્રસ)નું અોપરેશન લેટેથટ અા સજષરી જે હું કરું છું એમાં દદદીના પેટ ઉપર કોઇ છીદ્ર પધધડતથી કરે છે જેનો સક્સેસ રેટ ૯૯.૯% જેટલો કે ચીરો તેમજ યોડનમાગષ બિાર કશી જ વાઢકાપ કરવામાં મળતો િોવાનું ડો. સુરેસદ્ર પટેલ જણાવે છે. ઇસદોરમાં અાવતી નથી જેના લીધે દદદીને ચીરા પરના ટાંકા પાકવા MBBS અને અમદાવાદ ખાતે કે ડછદ્રો (િોલ્સ) પાકવાનો ભય રિેતો નથી. જ્યાંથી M.D.,D.G.Oની તબીબી ડડગ્રી લેનાર અાણંદ ગભાષશયની કોથળી કાઢી લેવાય છે એ જગ્યાએ એકથટ્રા નજીક મૂળ ગાના ગામના સૌ િથમ ડો. સરેસદ્ર ડી. પેરીટોડનયન (પેટમાં કોઇ રો એરીયા) જેવું રિેતું જ નથી અોબ્પટ્રેક્ટ ગાયનેકોલોજીપટ પટેલને ગયા જાસયુઅારીમાં મળવાનો મોકો મળ્યો િતો. એટલે કેમેરાથી કે થકેનીંગ કરીએ તો એમાં દેખાતું નથી. અા ડો. સુરેન્દ્રભાઇ ડી. પટેલ પધધડતમાં અાંતરડા ચોંટી જવા કે િડનષયા (સારણ ગાંઠ) ડો પટેલ ડસઝેરીયન, ગભાષશયની કોથળી સડિત થવાની કોઇ જ શક્યતા રિેતી નથી કારણ કે પેટ કે અાંતરડાને અા તબીબી તમામ થત્રી રોગના ડનષ્ણાત સજષન તરીકે ડવખ્યાત છે. ૨૦૧૧માં પધધડતમાં ટચ કરતા નથી અને અાબાદ રીતે ગભાષશયની કોથળી (એમાં જો “ગુજરાત ગાયનેક કોસફરસસ”માં ૩૦૦થી વધુ ડોકટરોની ઉપસ્થથડતમાં ડો. ફાયબ્રોઇડની ગાંઠો િોય તો પણ) કોઇપણ તકલીફ વગર નીચે સુરેસદ્ર પટેલે 'નોન ડડસસટ વજાઇનલ' પધધડતથી લાઇવ અોપરેશન ડવડડયો યોડનમાગષમાંથી કાઢી લેવામાં અાવે છે. અા પધધડતથી કેમેરા દ્વારા રીિેઝસટ કયુું િતું. પેટ પર ચીરો મૂક્યા વગર થત્રી દદદીના દદદીને ઝડપી રીકવરી થાય છે.” પેટમાંથી ગભાષશય (Uterus) કાઢવાની એમની તબીબી પધધડત ડવશે જાણવા અમે ડોકટર સાથે િશ્નોત્તરી યોજી િતી એની કેટલીક ડો. સુરેન્દ્ર પટેલની સજજરીમાં લંડન, ઉપયોગી રસિદ વાતો અત્રે રજૂ કરીએ છીએ. અાદિકા, કેનેડા તેમજ અમેરીકાથી પણ મદિલા દદદીઅો અાવું અોપરેશન અાપ પત્રી રોગોના દનષ્ણાત સજજન છો તો અાપને કરાવી ગયાં છે. ગત જાન્યુઅારીમાં પૂછી શકુ કે કયા કયા પટેજમાં પત્રીને ગભાજશયની કોથળી એમની િોસ્પપટલમાં સારવાર લઇ કાઢવાની જરૂર પડે? એનો ઉત્તર અાપતાં ડોકટરે જણાવ્યું કે, રિેલી લંડનસ્પથત બે મદિલા દદદીઅોને “ગભાષશયમાં વધારે પડતી ગાંઠો જેને ફાયબ્રોઇડ કિેવાય એ મળવાનું થયું િતું. િોય, વધારે પડતું માડસક અાવતું િોય, ગભાષશયની કોથળીમાં ચાંદી પડી િોય એવા સંજોગોમાં કોથળી કાઢવાની જરૂર પડે છે. અાપે અત્યાર સુધીમાં અાવાં કેટલાં અોપરે શ ન કયાાં છે? એનો પ્રત્યુત્તર અાપતાં ગભાજશયની કોથળી કાઢવાની તબીબી રીત દવશે જણાવશો? ડોકટર સુ ર ેન્દ્ર પટેલે કહ્યું કે, “મારી સજજરીમાં ડોકટરે જણાવ્યું કે, “મુખ્ય ત્રણ પધધડતથી થત્રીના ગભાષશયની અાવાં લગભગ ૨૬૦૦૦ અોપરેશન થયાં કોથળી કાઢી શકાય. ૧) એબ્ડોદમનલ દિપટ્રેક્ટોમી: જેમાં ચીરો મૂકી, પેટનાં પાંચ પડ કાપી અાંતરડા ખસેડીને નમ્રતાબહેન નામની મશહલા દદદીના ગભાોશયમાંથી છે પરંતુ અત્યાર સુધીમાં કોઇ દદદીની ભાગ્યે અાવી મલ્ટી ફાઇબ્રોઇડ (ગાંઠો) વજાઇનલ ગભાષશયની કોથળી કઢાય છે. અા પધધડતથી દદદીને અાંતરડા શહપટ્રેકટોમી કરીને ડો. સુરેન્દ્ર પટેલે કાઢી હતી જ ફદરયાદ કે કોમ્પલીકેશન થયું છે.” ચોંટી જવા કે િડનષયા થવાનું જોખમ રિે છે. 'બધા જ ગાયનેકોલોજીપટ અા પધ્ધદતથી સજજરી કેમ નથી કરતા? એના જવાબમાં ડોકટરે કહ્યું કે, “ થત્રી ૨) લેપ્રોપકોપીક સજજરી: અા સજષરીમાં દદદીના પેટ પર ત્રણ થી છ યોડનનો માગષ કુદરતી રીતે ઘણો સાંકડો અને નાજૂક િોય છે. જેના પર (કી િોલ્સ) છીદ્રો કરી ગભાષશયની કોથળીના ટાં કો કે સાંધો લેવાનું શક્ય િોતું નથી. અા સજષરી માટે અનુભવ, ચીવટ ટૂકડા કરી કાઢી લેવામાં અાવે છે અથવા અને એકાગ્રતા ખૂબ જરૂરી છે. અા રીતથી સજષરી કરતાં અાવડે તો અા છીદ્રો દ્વારા સજષરી કરી છૂટી પાડેલી સૌથી શ્રેષ્ઠ સજષરી છે. અાવા અોપરેશન કરેલા દદદીને એ જ ડદવસે રજા કોથળી થત્રી યોડન મારફતે અાપી શકાય છે પરંતુ હું દદદીને ૩૬ કલાકના અારામ પછી જ ઘરે જવાની નીચેથી ખેંચી લેવામાં સલાિ અાપું છું. િોસ્થપટલમાં દદદીને સંપૂણષ અારામ મળી રિે છે. ડો. અાવે છે. અા કી સુરેસદ્ર ડી. પટેલના નડસુંગિોમમાં યુટ્રસનું અોપરેશન કરાવી અાવનાર િોલ્સ સજષરીમાં દદદીઅો એમનો અનુભવ અમને જણાવૌ શકે છે. યુ.કે સડિત ડવદેશમાંથી પરોક્ષ રીતે વપરાતા કોઇ પણ મડિલા દદદી ડોકટરની સલાિ-સૂચન લેવા માગતી િોય તેઅોએ સાધનો દ્વારા અાંતરડા માલાબહે ન નામના મશહલા દદદીના ગભાો શ યમાં થ ી િોસ્થપટલના વકકીંગ સમય દરમ્યાન સવારે ૧૦ થી બપોરના ૧.૦૦ સડિત અસય અવયવોને સુધીમાં ફોન કરી શકે છે. ખસેડીને ગભાષશયની મલ્ટી ફાઇબ્રોઇડ (ગાંઠો) ભરેલી કોથળી વજાઇનલ શહપટ્રેકટોમી દ્વારા કાઢી હતી

Dr. Surendra D. Patel (Obstract & Gynae Hospital) DR. Surendra D. Patel, Subh Laxmi Shopping Centre, Station Road, Ananad-388001 Mob: 0091-94090 12188; Hospital: 0091-2692 266222 21


c $E 'N> +GC!E

% L

-

' *Z T# k Q R\ W %T7&*O ,i & !&Z Q +O W -' *O R\ O Z O O ! Z&Z .Z& !'\ R W Q +_ Z + W i* W+%O\ -*d= %) Q .Z& W W +O 'Q Y ! *!'O Q .Z& W @Z 'W(Q +_ Z ! #k'%O\ !(5 W +_ Z (Q(O '\ Q OL\ * O *O O O\ Q&O *W Q (O\#Q .Z W W W gC%; Q h ! #)" ( .W W +_ Z *Q .W W <Wl%O\ W W &() W %Q Q % #W k Q .Z& W %Q Q W %Q Z -' *Z W *Q W *Z -' *Z .W W %Q Q +_ Z +O 'Q Y O*O O O%%O\ *!'O& W 1&O'W *Q +_ Z -O W Z Z Z O- 'Q W %T) %T) Q O( Q O( * W'W *O O O%%O\ T# !&Z Q W %Q O -' *O W -"Y "U(Z O\ R% O\ *W W W Q $Ol W Q ;*Oi I (O W W %Q Z -' *Z ! O # O 'Z Z%O\ /-Q' .Z*O Z %O'Z $ R * W -' *O Q O #W +_ Z R\ +O *O -T! # O*Q W ''Z !Q*O Q HO- O 'Z Z%O\ %T=%O d Z !W !L #) 'O O ! 'Q O Zd%O\ (Q*' #'Z) Q jiF *W O Zd%O\ +'Q' O Z ! $O %O\ Q O\ Z <\i jiF !O !L \R .Z& W%O\ O !W %O\ O\ 'i%&O\%O\ E% (O$ O'Q W #W = %i. O i &i% W \R -W* '*O Q *:& (O$ O& W +'Q' Q W '( i "Y4- 6&R i-; % O 'Z Z%O\ ! # T -O'O\ !i' O% Z*O %8&O\ W +'Q'%O\ 'D !i'A% -' \R '*O%O\ -' *Z /-Q' W %O'O O # O ` W ''Z -*O'W ' W Z X -' *O Q #W +_ Z #O"Q W W W T-Q W O*O Q W W \R !O Q !Q*O Q *O W Z -T! !Q*O Q M\ O- -(O. !R\ \R * O' '*Z .Z& Z % Q O& O Q%O\ O OlN %W Q (R Z * O' 'Q W ! ( + O& ;*O %O X -O O' i-\ * %Q S] 5( ?W+' '.W R\ .Z& Z ! %W)*Q + O& W # W 2&O\ -R Q ._ * 'W W O+ (W*O& Z -OL\ O' Y W Q -Z Z ' Z Q

H $E

#H'U #Hd 'd*V G g"

O(Z Y (O $ R * Z %O'O i* + W ?*O- 'i%&O #.W W N%W Z d'O Q- (R!- (Z.Q Q ! * W'W 6&R i-; % W ( O\ Zd !'O\ +'Q'%O\ 'D !i'A% R\ R\ .Z*O W O' W B & "b"-O W (Z.Q \R %) O\ HO- Q (Q" Q W *O' *O' /-Q !*O Q N' ! X *W O -\ Z Z%O\ -kd O O- 'Q W 'O=W $' \ %O\ ! Q !_ Q %O\ -0 ) ' W -J R^ O*Z Z /&O'W .O ! Q \ )Q O)Q W ] Q ! Q Q W 'O Q ! Q -O%O4& 'Q W # O\ (K Z g*O;/&R(O Q-h O GZ *O%O\ * O\ ! Q !_ Q %O\ %-7- W (Z.Q O /-Q !T' O ?%O %O\ %) O\ % W #O) $T (O O\ ' X W % W %-7- ! ' X W W 'Z Q W ! ' O*W W %W Q ( $O,O%O\ (,#%! *) $ ) .W W P; i %O\ %a % W W ''Z -' *O Q +_ #O"Q W O*O Q -(O. !Q W % W W 'R ?&Z +N &Zd O %i. O #O % W Z "Z 9&Z Y 'O=W Z ! Z ^R O*Z - \ ' % Q &Z W W HO- (W*O%O\ Q 'O. W W! W Q Z (Q" % W W Q #Qk ?[ &R'Zi!& %i.(O ! k Q W -' *O Z -T! !Q*O \R +N &Re W #Z(Z (O W W W %2 O' -' *O O #Q %O\ Q W W( Q )W W W W -' *W( .W W W( ! # T /-Q' W f f % Q ( W !Q*O Q O -\i *O O Zd%O\ %Oi(+ '*O Q Z "O& Z O& W W%O\ Q %W *W R\ !O !L ! Q % X W -T! Z ?&Z #W %i. O -R Q ' O'W W O (O$O(O$ Q k %Z W O k Q O -[ Z W '*O O- i* \ Q W 4& *O Q -O W ?&Z Q! *W >Z6#Z-Q*O)O ` ! 'Q + Y W *O %O% ` W Z'O O "Y'"O' -O W O(*O Z *O ! .(O**O *W Q .)*Q Q $O'W !'-W*Z ! X *W Q -' Z ! !Z O Q ? iV W +'Q' O #O\ O Z 0&O( 'O Q W i &i% 'Q W *:& '*Q ! X Z -O O (O$ Q +O 'O Q + O& -O& Q O 'O\ R\ -O3& d ! ?&Z Q O#T%O\ *W W

$ =E$E #E ')U +GC!E

% L K G d%

'G

E#

$'E"EP

'G + G

d'?"EP ' G $+K%E *P-# h'%K $O O PH "I& 7BE $E /# !O 'E G h' (N%G d' J +E$ d'+E$ K #H'U G '+K% E K $E 'N> +GC!E % L

g

&R*c

! O*Z l* # O*Zh

K'E I V d'F,* K d *f< K(O"EP K %E O R +E$ G BE E 'E O d $K K !O 'E G h' (N%G ' K EP K E$ O K %G K ($G$ G $O 7d E$ (d: K $% d /M * d*4 G1* G AG E G G E# K E$ K G G %G'$ 7O4 L EP /M *$ 8 #$O *E G* 2*$K G' 1#H,* O%E G* *Od$#E*G* '2 E$G* F, "E 2*$ %G'$ EP OV *G$O*G* +K K E G* M G%G'$ d *G O / G* *Pd 'E D"K O $V E G* %E " G*G /#H$E G* E#Ed G* E& O K EP %hV /# *E#K G E E % U eH % 'E4,#H%E G* ($ G 4 "E +K G'$ E" G E d % $O O "E 5K d'd' 7 E$ E 'E#$% / ,M ( E' T *E EP OV +d V* K'E *P-# 1#H O) d E 'E E d $K K *$O G E $O O 9O dK G*G ' G $@EE K K #H'U E E$ G O g G *$ ' $ G" G ( M K *Eg #K%E *S O R K +#E K ' H g E$G "E L H $E E g G E #H'U d 3 E $E 'N> +GC!E L% O *P W $O K #H'U E E$ K" *E$'E$ K * O "E V (V "K&'O +Q P d$ ($G$(Hd< "E L G *P I V a P "Vb *E$'E$ %0 K

*P $E 'N> +GC!E

H 'V*H +K2

M$ d;d

/'/ d$ "E V *P $E" $K G K $ & 22

W 'N> /"K #

% L "O `\Z^X _\^_\ E*K

K %E $O

d #E [_^XXZ

H $E

#$ '*% (+)* , "&& & #%

% L "O `\Z^] \__XX

*"5 d$'E$ E $O.# G "E' "E L a' E#Hb 6N"Ed* PH %'E " D YXX !$G 5E+ O K O $K K EP "K&'O


!& % !

& %

(5,*0(4 $,0 *$6( 9,6+ $6(' 064: 0+$0&( 5(&74,6: :56(/ 9,6+ !" 5748(,..$0&( (&(26,10 $0' '/,0,564$6,10 7,.',0* 64((6 ,*+65 )14 $.. &1//10 $/(0,6,(5 )6 #,'( $,0 1$' (56+(6,& 1706$,05 !+(/( %$5( &1//10 *$4'(05 (9$*( 64($6/(06 2.$06 .(8$6(' 5(48,&(5 4(5(481,4 7..: 0&.15(' 7$4'(' 1//70,6: 2(&,$. $4 2$4-,0* )14 ",5,6145 53 )6 176564(6&+(' 2$46: 2.16 10.: )14 $0'/$4- $/,.: 1**,0* !4$&)4,(0'.: 647&674$. (5,*0 /(6(4 +,*+ 9$6(4 6$0- $5 ,2( ,0( 06(4&1/ $&,.,6: 6$6( 1) 46 1'(40 +122,0* 4&$'(

on site real picture

''$ " / (,"'& & ","& '-& -$$0 )-"(( 0% -11" , % -& /"%%"& ''$ & " + (''$ *,0 # $ &&"+ &''# * & ''$ $ & ''* % + ! ++ *'% , *" /",! -$$0 )-"(( #", ! & -$," -*('+ *,0 ", ,"'& ! $$ "& $- "& %' *& - "' ."+- $ "$",0 ' * $" * *0

"!& & # % # %

$ &$ ' ! ! $

((( &$ ' ! ! $

"

647&674( 1057.6$06 06(4,14 1 14',0$614 (*$. 1057.6$065 * 4&+,6(&65 * !", +" & ' '* "& ,'* * "

"*"+! , $ '% 0 $ , $ # +! , $ ,+ # +! %"& ' &'. , +! , $ !", , $ $0'5&$2( 4&+,6(&6 18,$. 4&+,6(&65 * '$$0 1057/(45 .(&6410,&5 $0' 1/( 22.,$0&(5

, $

0 # $0-(6 $.(5 0',$


ઉદારશદલ NRI મુરબ્બી ડી.ઝેડ. પટેલનું ઋિ ચરોતર કદી શવસરશે નશહ ◌ કોકકલા પટેલ વષોષ પૂવષ ચરોતરના ગામોમાંથી અનેક શમણાં લઇ ડવદેશ ગયેલા અાપણા ઘણા સાિડસકોને “સાિસે શ્રી” વયાષ છે. અાવા જ એક સાિડસક પટેલ ભરયુવાનીમાં નસીબ અજમાવવા પૂવષ અાડિકા ગયેલા. અનેક અરમાનો સાથે ચરોતરના રામોલ ગામની માટીની મિેંક િૈયે લઇ અાડિકા ગયેલા એ પાટીદાર ખે ડૂ પુ ત્ર એ પણ ખં ત , મિે ન ત અને બુસ્ધધકુશળતાથી વેપારી કેડીઅો કંડારતાં સાિસે શ્રી વયાું. યુગાસડાના કંપાલામાં વેપાર ઉદ્યોગની સમૃસ્ધધ સાથે કૌટુંડબક પડરવારનું સુખ િોવા છતાં એમના િૈયે કંઇક અંજપો રિેતો. પોતાનાં સંતાનો અાડિકામાં ભણાવ્યાં અને વેપાર-વ્યવસાયમાં તૈયાર કયાું એમ દેશમાં પણ ગરીબ, ડન:સિાય મા-બાપને એમના સંતાનો ઉચ્ચ અભ્યાસ કરી યોગ્ય નોકરી-ધંધામાં જોડાય એવી તમન્ના િોય છે. દોરદમામ સમૃસ્ધધ વચ્ચે બેઠેલા અા ચરોતરી ખેડૂપુત્રને માભોમના ડન:સિાય ભાઇભાંડૂઅોનો અાતષનાદ સંભળાયો અને એમણે વતનની વાટ પકડી પોતાનાથી બની શકે એ રીતે મદદ કરવા તત્પરતા દશાષવી. અા ચરોતરી પટેલ એટલે રામોલ ગામના ઉદાર, દડરયાડદલ ડદવંગત મુરબ્બીશ્રી ડાહ્યાભાઇ ઝવેરભાઇ પટેલ. સમાજ, ડશક્ષણ અને ધમષક્ષેત્રે ઉદાર સખાવત કરનાર શ્રી ડાહ્યાભાઇ ઝવે ર ભાઇ પટે લ અાડિકા અને એમના સમાજ મોટી સત્તાવીશ પાટીદાર સમાજમાં ડી.ઝેડ પટેલના હુલામણા નામથી જ ખ્યાતનામ બસયા િતા. ૧૯૯૪માં તેમણે ચરોતર મોટી સત્તાવીશ પાટીદાર કેળવણી મંડળને ડશક્ષણક્ષેત્રે રૂા.૫૧ લાખનું માતબર દાન કરતાં અાણંદ-ડવદ્યાનગર રોડ પર ડી.ઝેડ પટેલ (રામોલ-લંડન) િાયર સેકસડરી થકૂલનું ડનમાષણ થયું. ૧૯૯૬થી કાયષરત અા િાયર સેકસડરી થકૂલમાં અંગ્રેજી માધયમ દ્વારા ઉચ્ચ ગુણવત્તા ધરાવતા અભ્યાસિમો મેથ્સ, ફીજીક્સ, કેમેથટ્રી, બાયોલોજીની લેબ્સ, ભાષાજ્ઞાન તથા લાયબ્રેરીનો સમાવેશ થાય છે. ઇફેકટીવ અોડડયો

ડી. ઝેડ પટેલ હાયર સેકન્ડરી પકૂલના શવદ્યાથદીઅોનો સક્સેસ રેટ ખૂબ ઉંચો રહે છે.

વીઝયુઅલ સોફટવેર મલ્ટી ડમડડયા િોજેકટ દ્વારા ડવદ્યાથદીઅોને કેમેથટ્રી, બાયોલોજી અને મેથ્સ ડવષયક એજ્યુકેશન અાપવામાં અાવે છે. અા થકૂલમાં ૧૧ અને ૧૨મા ધોરણ માટે ડવજ્ઞાન િવાિ પર વધુ ધયાન અપાય છે એમ એના ડિસ્સસપાલ શ્રી રાજેશભાઇ કાછીઅાએ જણાવ્યું. શ્રેષ્ઠ પડરણામ લાવી શકે એવું વ્યવસ્થથત સંચાલન અને ઉચ્ચત્તમ ડડગ્રી ધરાવનાર ડનષ્ણાત થટાફના સતત માગષદશષન િેઠળ અભ્યાસ કરતા અા થકૂલના ડવદ્યાથદીઅોનો સક્સેસ રેટ ખૂબ ઉંચો રિે છે. 'ડી. ઝેડ પટેલ િાયર સેકસડરી થકૂલ' ચરોતર મોટી સત્તાવીશ પાટીદાર સમાજ કેળવણી મંડળના નેજા િેઠળ ચાલે છે. જેના િમુખ શ્રી સરેસદ્રભાઇ પટેલ છે, સેિેટરી ડો. એમ.સી. પટેલ, કો. અોડડિનેટર શ્રી મિેશભાઇ જી. પટેલ છે અને ટ્રેઝરર શ્રી કકરણભાઇ પટેલ (કોમ્ફીવાળા) વ્યવસ્થથત સંચાલન કરી રહ્યા છે. શ્રી ડી.ઝેડ. પટેલે અારોગ્યક્ષેત્રે પણ ઉદારતા દાખવી છે. ૧૯૯૫માં નડડયાદની મિાગુજરાત િોસ્થપટલમાં રૂા. ૫૦ લાખનું દાન અાપતાં હ્દયરોગને નાથતા અદ્યતન સાધનોથી સજ્જ કાડડિયોલોજી સેસટરનું ડનમાષણ થયું. ચરોતરપંથકના હ્દયરોગીઅો માટે અાશીવાષદ રૂપ ડનવડેલા અા કાડડિયાક સેસટરમાં એસ્સજયોગ્રાફી અને અોપનિાટિ સજષરી થાય છે. નડડયાદની ડી. ઝેડ પટેલ હાયર સેકન્ડરી પકૂલ અા મિાગુ જ રાત િોસ્થપટલના કાડડિયોડલજી સે સ ટરના ડનષ્ણાત િાટિ સ જષ ન ડો. અડનલ ઝા દ્વારા સફળતાપૂ વ ષ ક થતી શથત્રડિયા અને એની તબીબી સારવારનું પરણામ જોતાં સદગત શ્રી ડી.ઝેડ પટેલના િાલ સરેના વોલીંગ્ટન ખાતે રિે તા સુ પુ ત્ર શ્રી અશોકભાઇ પટે લે ૨૦૦૫માં અા કાડડિયાક સે સ ટરને વધુ સાધનસજ્જ બનાવવા ફરીથી રૂા. ૩૦ લાખનું માતબર દાન અાપ્યું િતું. ડશક્ષણ, સમાજ અને અારોગ્યલક્ષી સેવાકાયષ સાથે મુરબ્બી શ્રી ડી.ઝેડ. પટેલ સમાજની કોડભરી ગરીબ કસયાઅોનું કસયાદાન કરી મોટું પૂણ્ય કમાયા છે . મોટી સત્તાવીશ પાટીદાર સમાજની ગરીબ ઘરની દીકરીઅોના રં ગે ચં ગે સમૂ િ લગ્ન ગોઠવી ભરપૂર કડરયાવર સાથે સાસરે વળાવ્યાનું પૂ ણ્ યશાળી કામ અા એનઅારઅાઇ પટે લે ડી.ઝેડ. પટેલ હોધ્પપટલના કાશડિયોશલજી સેન્ટરના શનષ્િાત કયુું છે. હાટિસજોન ડો. અશનલ ઝા તથા તબીબી ટીમ

D Z Patel Higher Secondary School, Shri Charotar Moti sattavis Kelavni Mandal-Ananad-Vidyanagar Road, Ananad; +91 2692 247768 Mahagujarat Hospital-D Z Patel Cardic Hospital-College Road, Nadiad Dr. Anil Jha 0091 98240 16219 24


25


યુ.કે.ના ૬૮ સરોગેટ બાળકો સદિત કુલ ૫૮૬ સરોગેટ બાળકોને જન્મ અાપી દવશ્વદવક્રમ સજજનાર ડો. નયના પટેલ નયનાબહેને મુલાકાતનો સમય ફાળવ્યો એ માટે એમના અાભારી છીએ. અમારી સાથે િાસઝસલયન ટી.વી. સંવાદદાતા પણ સેમ્બર-જાજયુઅારીની હોલીડે દરસમયાન અાણંદમાં વધુ પડતા રોકાણ ઇજટરવ્યુ માટે ઉમસુક હતી. વખતે અાણંદના મુખ્ય માગવ (ટટેશન રોડ પર) નવજાત બાળકોને અાણંદના અા અોબટિકટ ગાયનેક હાથમાં લઇ ફરતી યુરોસપયન ને જાપાનીઝ મસહલાઅોને જોઇ અમે હેરત સજવન ડો. નયના પટેલે ૧૯૯૮માં પોતાના પામ્યા. એ વખતે અમારી સાથે ફરતા સ્નેહીજને કહ્યું કે, "અા તો ડો. 'અાકાંિા' સેજટરમાં ફટથીલીટીઝ અોફ નયનાબહેનના દવાખાનેથી અાવેલી ગોરી હશે!!' અાવું િચય િણેકવાર IVF (ટેટટ ટ્યૂબ બેબી સેજટર) શરૂ કયુું નજરે પડતાં કતૂહલવશ બની હતું જે મધય ગુજરાતનું સૌ િથમ અમે એ ગોરી મસહલાને પૂછ્યું IVF/ICSI સેજટર બજયું હતું મયારબાદ મયારે એ બાબવરા અોલેટ તેમણી સવિભરમાં ખ્યાસત કેવી રીતે વધી નામની કેનેડીયન મસહલાએ એ જાણવા જેવું છે. નયનાબહેન સાથે ૩૦ વષવ પછી ભારતીય સરોગેટ ડો. નયના પટેલ થયેલી મુલાકાત દરસમયાન થયેલી િારા તંદુરટત દીકરો જજમ્યો િશ્નોિરીની રસિદ સવગતો અિે રજૂ કરીએ છીએ. હોવાની િસન્નતા દશાવવી. અાપ વ્યવસાયે અોબપટ્રેક-ગાયનેકોલોજીપટ છો. ઘિા બધા તબીબો ટોરજટોની અા બાબવરાએ અા વ્યવસાયમાં છે પરંતુ અાપને સરોગશીનો શવચાર કેવી રીતે અાવ્યો? જણાવ્યું કે ૨૯ નવેમ્બર ૨૦૧૨ અાપને યાદ હશે કે ૨૦૦૪માં અાપણા ગુજરાત સમાચાર-એસશયન વોઇસ બાબોરા અોલેટ દીકરા શેરોન એમીલ કકરિ સાથે અમારા માટે ખૂબ શૂકનવંતો સસહત યુ.કે.ના દૈસનક અખબારો અને સવિભરના િચાર માધયમોમાં િથમ સનવડ્યો. અા સદવસે સવારે ૧૧ પાને સમાચાર ચમઝયા હતા કે, "દીકરીને કૂખ ભાડે અાપનાર નાનીમાએ વાગ્યે અમારે ઘેર ૩૦ વષવ પછી પગલીનો પાડનાર રૂપાળો દીકરો શેરોન અાણંદમાં બે જોડકાં બાળકોને જજમ અાપ્યો." ભારતના ઇસતહાસમાં સૌ એમીલ કકરણ જજમ્યો છે. અમે ઘણા વષોવથી IVF િીટમેજટ કરાવતા હતા િથમવાર સરોગેટનો કકટસો ગુજરાતના અાણંદ ખાતે બનવા પામતાં પણ સનરાશા મળતી હતી. સાત વષવ પહેલાં મારું ગભાવશય નાખવામાં અાવ્યું સવિભરના પિકારો અને ટીવી સંવાદદાતાઅો નાનીમાને કૂખે જજમેલા પૌિહતું. ડો. નયના પટેલનું નામ સાંભળી અમે અનેક અરમાનો સાથે અહીં પૌિીના ફોટા અને ઇજટરવ્યુ લેવા અાણંદ અાવ્યા હતા. અમને કેનેડાથી જ અાણંદમાં ઉતરી અાવ્યા હતા. અા સુખદ અડધો િેજચ અને અડધો ઇન્જડયન એગ પસરણામને પગલે દેશસવદેશમાંથી ડોનર મળ્યો હતો. અહીં અાવી મેં સિચચન સંખ્યાબંધ સંતાનવાંચ્છુ દંપસતઅો સરોગેટ પસંદ કરી હતી. એ ખૂબ માયાળુ સરોગેટની શોધમાં અનેક અરમાનો સાથે અને સરળ ટવભાવની છે. મારા દીકરાને અાણંદના અા 'અાકાંિા IVF એ િેટટ ફીડીંગ કરાવે છે, અમારા વિે સિસનક'માં અાવવા લાગ્યા." ખૂબ અાન્મમયતા બંધાઇ ગઇ છે, અમે સાથે ડો. નયનાબહેનની લોકસિયતા સાત જ શોપીંગમાં જઇએ છીએ. હું ડો. નયના સમુિ પાર વધવા લાગી. ૨૦૦૭માં પટેલની અાજીવન ઋણી રહ���શ. અાવતા અમેસરકન અોપરા વીજસીના શો, સિટીશ વષભે હું બીજા બાળક માટે અાણંદ ટીવી, જાપાનીઝ સમાચાર માધયમ અાવીશ." ઇમયાસદમાં ઇજટરવ્યુ થયા. અાજે દેશ અને બાબવરા અને જાપાનીઝ મસહલા માજઝીને મળ્યા પછી હું 'વાંસઝયાને ઘેર સરોગટ સંતાનને ભારતથી લઈ જવા આવેલ શવદેશ કપલ તેના કુટુંબીજનો સાથે દુસનયામાં ડો. નયના પટેલ અને એમના અાંકાિા IVF સેજટરનો ડંકો વાગી રહ્યો પારણાં" બંધાવનાર મસહલા તબીબ ડો. છે. "નેશનલ જોગ્રોફી"એ અાણંદ પર 'વુમ્બ અોફ ધ વર્્વડ' નામની ટી.વી. નયના પટેલનો ઇજટરવ્યુ લેવાનું મન રોકી ન શકી. ૫૫૦ સરોગેટ ડોઝયુમેજટરી બનાવી છે. ગત જાજયુઅારીની ૨૩મીએ િાઝીલની ટી.વી બાળજજમનો સગસનસ બુક વલડડ રેકોડડ ટથાસપત કરનાર ડો.નયના પટેલને સરપોટડર પેિીશીયા ડો. નયના પટેલ અને કેનેડીયન માતા બાબવરાનો ગત ૨૫ જાજયુઅારીએ બપોરે ૧૨ વાગે મળવાની તક સાંપડી. અાણંદ ટટેશન રોડના દેસાઇ લેન પર 'અાકાંિા IVF સિસનક"માં સખત બીઝી ઇજટરવ્યુ લેવા ખાસ અાણંદ અાવી હતી. ફેિુઅારીમાં સંતાનવાંચ્છુ હોવા છતાં રીશેપ્સનીટટે ડો.નયનાબહેન સમિ અા લખનાર લેખકનું દંપસતઅોને ઘેર પારણા બાંધનાર અા ડોકટરને િાઝીલમાં દશાવવાયાં હતાં. વીઝીટીંગ કાડડ મૂકતાં તરત જ ડોકટરે બહાર અાવી અમને ઉષ્માભેર ચાઇનીઝ ટીવી CBSની િોડકાટટર માશાવ પણ ૧૫-૧૬ ફેિુઅારી એમ અાવકાર અાપ્યો. રોજના ૧૦૦થી વધુ મસહલાઅોના તબીબી ચેકઅપ સદવસ અાનંદમાં રહી ડો. નયના પટેલના ઇજટરવ્યુ સાથે એમના "અાકાંિા ઉપરાંત ટકાઇપ િારા સવદેશોમાંથી િશ્નોિરી થતી રહે છે તેમછતાં સિસનક અને "અાણંદ સરોગેટ" હાઉસની મુલાકાત લઇ ડોઝયુમેજટરી ◌ કોકકલા પટેલ

સડ

કેનેડામાં પહેલી નાતાલ ઉજવતા સરોગેટ બાળક સાથે કેનેડીયન કપલ

26

'અાકાંક્ષા IVF શિશનક'માં ડો. નયનાબહેન સરોગેટ બહેનો સાથે


અાગામી જૂન-જૂલાઇમાં સવસધવત્ ખુલલુ બનાવી હતી. BBC ચેનલ 4ના મૂકાશે. અા નવીનિમ િણ માળી ઇમારત સંવાદદાતાઅોએ ૧૯ ફેિુઅારી ૨૦૧૩થી માતાના ગભવમાં બાળક પોષણ મેળવતું હોય અાણંદ જઇને "ઇન્જડયન હાઉસ અોફ એવા "નેટટ" અાકારની બની રહી છે. અહીં સરોગશી" નામની એક કલાકની ગ્રાઉજડ ફલોર પર સરોગેટ બહેનો રહેશે, ડોઝયુમેજટરી તૈયાર કરી છે. ૨૦૧૨માં પહેલા માળે OPD (ટિીને લગતા રોગોનું 'ગુજરાત ટટેટ" નામના મેગેઝીનમાં સનદાન), બીજા માળે અોપરેશન સથયેટર, ડો.નયના પટેલનો લેખ િસસધધ થતાં સડલીવરી રૂમ્સ, લેિોટકોપીક સજવરી, અમુક ગુજરાત સરકારે એવોડડ અાપ્યો હતો. ઉંમરે ટિીઅોને પેશાબ કંિોલ થતો ના હોય, દેશની સનરાધાર, ગરીબ સંતાનવાંચ્છુ ટોટલ વેલબીઇંગ જયુનેટલ કેર, સડલીવરી ટિીઅો માટે ડો. નયનાબહેને એમના કેર ઇમયાસદ, િીજા માળે NICU નવજાત માતુશ્રી સસવતાબેન રસતલાલ તન્નાના નામે ડો. નયનાબહેન સરોગેટ બહેનો સાથે બાળકની કેર માટે સુસવધાઅો અને જે દંપસત IVF ચેરીટેબલ િટટ શરૂ કયુું છે. મા-બાપ બજયા હોય એ પણ મયાં રહી શકશે. ડો. નયના પટેલે મુલાકાત દરસમયાન જણાવ્યું કે, 'અાજે અડધા યુ.કે.માંથી કેટલા સરોગશીના કેસ અાપિી સમક્ષ અાવ્યા? એનો ઉપરાંત મારા દદથીઅો પરદેશના છે. અમારા અાકાંિા સિસનકમાં ઉિર અાપતાં ડો.નયનાબહેને કહ્યું કે, 'અાકાંિા સિસનકમાં યુ.કે.ના ઘણા યુએસએ, યુ.કે. કેનેડા, જમૈકા, જાપાન, કફસલપીજસ, અોટિેસલયા, દંપસતઅો ઇજફટથીલીટી અને ટેટટ ટયૂબ માટે અાવ્યા છે. અમયાર સુધીમાં જયુઝીલેજડ, કેમરુ, માડાગાટકર, પોચુવગલ, રુમેસનયા, રસશયા, યુિેન, યુ.કે.ના ૬૮ સરોગેટ બેબી અમારે મયાં જજમ્યાં છે. શ્રીલંકા, પાકકટતાન, બાંગ્લાદેશ, નેપાલ, સાઉદી અરેસબયા, મીડલઇટટ સરોગેટ બનનાર મશહલા એના અોશરજીનલ મા-બાપને સંતાન પરત સસહત ૩૧ દેશોમાંથી સંતાનવાંચ્છુ દંપસતઅો સરોગશી માટે અાવ્યાં છે. સોંપવામાં અાનાકાની કે ખચકાટ અનુભવે ખરી? અા ઉપરાંત સરોગેટ સરોગશી િારા હું બન્ને પિને મદદરૂપ બનવા િયાસ કરું છું. પોતાની કૂખ િારા સંતાન મેળવનાર દંપસતઅો કોઇવાર એમનું જ સંતાન છે કે નહીં એવો ભાડે અાપવા ઇચ્છતી ટથાસનક મસહલાઅોને સુખેથી કુટુંબનો જીવન સનવાવહ શંકાશીલ િશ્ન ઉઠાવે ખરા? એનો િમયુિર થઇ શકે એવી મોટી રકમ મળે છે અને સંતાન અાપતાં ડો. નયનાબહેને કહ્યું કે, 'સરોગેટ ઇચ્છુકોને બાળક. અાણંદ અને અાસપાસના બનનાર બહેનોને અમે શરૂઅાતથી જ અા અંગે સવટતારોમાં રહેતી ઘણી ટિીઅોએ બેથી િણ માસહતગાર કરીએ છીએ. એટલું જ નસહ પણ વખત પોતાની કૂખ ભાડે અાપી છે. અા પોતાનાં જ બે-િણ સંતાનોની માતા બનેલી બહે નોના ગભવ માં તૈ યાર થતા બાળકને સરોગેટ બીજાનું સંતાન છીનવી લેવાનું બરોબર પોષણ મળે એ માટે સવટામીનયુિ સવચારતી નથી. સરોગેટ હાઉસમાં અમે અજય પૌિીક અાહાર અાપવામાં અાવે છે." તાલીમ વગોવ સાથે 'તમારા ગભવમાં રહેલું બાળક તેમણે જણાવ્યું કે, "૨૦૦૪માં તેજલ નામની તમે બીજાના ભલા માટે પોષી રહ્યાં છો, એ તમારે એક સવધવા યુવતી સરોગેટ બની હતી. એ એના મા-બાપને સોંપી દેવાનું છે એવો મનોભાવ વખતે સરોગેટને રૂા.૨,૫૦૦ મળતા. અાજે એક સરોગેટને રૂા. સાડા ચાર લાખ મળે છે અને જો "અાિંદ સરોગેટ હાઉસ"માં સરોગેટ ટ્રપટ દ્વારા બ્યુટીપાલોર, પેદા કરતું િાન અાપીએ છીએ. અા ઉપરાંત અમે બેન્કીંગ, મહેંદી, કમ્પયુટર, ભરત ગૂંથિ તથા સોફટ ટોઇઝ સરોગેટને ગભવ રહ્યાના સાત મસહને 'બેબીશાવર' જોડકાંને જજમ અાપે તો ૭૫૦૦૦રૂા. વધારે મળે બનાવવા ઇત્યાશદના કલાસીસ ચાલે છે. (સવસધવત્ ખોળાસવસધ) કરી એ બાળકના માછે. ૨૦૦૫માં વડોદરા અને અાસપાસના બાપને તસવીરો મોકલીએ છીએ. કોઇપણ દંપસતને સવાલ ઊઠે કે અા સવટતારોમાંથી સરોગેટ મળવા લાગી. ગરીબ, સનરાધાર પસરવારોને પણ એમના લોહીનું જ સંતાન હશે કે કેમ? એવી શંકાનું સનવારણ કરવા માટે લોકલાજ અને અાબરૂની સચંતા હોય છે. સરોગેટ બહેનોનો િશ્ન હતો કે અમે દરેક નવજાત સશશુને સોંપતા પહેલાં એનો અને એના અોસરજીનલ માલોકોને શું કહેવું? કેટલીક બહેનો કામ-ધંધાથભે બહારગામ જાય છે એમ કહી બાપનો DNA ટેટટ કરી ચોક્કસાઇ કરી જ લઇએ છીએ. સરોગશી પધધસત અાણંદમાં અાશરો મેળવતી હતી. અાવી મુંઝવણને કારણે અમે ૨૦૦૬માં અપનાવતા સરોગેટ અને ફસલત બીજારોપણ કરાવનાર દંપસત વિેના "અાણંદ સરોગેટ હાઉસ" શરૂ કયુું છે. એ માટે ૨૦૦૮થી અમારું "સરોગેટ" કાનૂની દટતાવેજ તૈયાર કરાવી લેવાય છે. િટટ પણ ચાલે છે. "સરોગેટ" િટટ િારા બધી જ સરોગેટના સંતાનોની વાંશઝયાપિું ટાળવા માટે શું કરી શકાય? ડો. નયના પટેલે જણાવ્યું સશિણ ફી, બુઝસ, યુસનફોમવ અને મસહને રૂા.૩૦૦૦ ઘરખચવ અાપીએ છીએ. કે, "પહેલાના જમાનામાં સંતાનિાસિ ના થાય તો ટિીને જવાબદાર અા સરોગેટનું પોતાનું સંતાન કદાચ સબમાર પડે તો સરોગેટ િટટ વધારાના ગણવામાં અાવતી. અાજે ૩૦% ટિીનો વાંક હોય તો ૩૦% પુરુષનો વાંક પૈસા દવા પેટે અાપે છે. અા ઉપરાંત સરોગેટ હાઉસમાં અનેક િવૃસિ અને હોય શકે છે અને ૪૦% ટિી-પુરુષ બન્નેમાં ખામી હોય. તો એ માટે શું કરી તાલીમના વગોવ શરૂ કયાવ છે. સરોગશી પછી પોતાના સંતાનો અને કુટુંબનું શકાય? એના જવાબમાં કહ્યું કે, ટિીમાં અોવરીના િોબલેમ હોય તો ટિી ભરણ પોષણ કરી શકે અને ટવાસભમાન સાથે એ ટિી જીવનસનવાવહ ચલાવી બીજ અોછું ઉમપન્ન થાય એના ઉપાયમાં ટિીબીજનું દાન લઇ શકાય, શકે એ માટે િટટ િારા બ્યુટીપાલવર, બેજકીંગ, મહેંદી, કમ્પયુટર, ભરત પુરુષમાં શુિાણું અોછા ઉમપન્ન થતા હોય તો વીયવદાન લઇ શકાય. ટિીમાં ગૂંથણ તથા સોફટ ટોઇઝ બનાવવા ઇમયાસદના કલાસીસ ચલાવીએ છીએ." ટિી બીજ અને પુરુષમાં શુિાણું બરોબર ઉમપન્ન થતા હોય પરંતુ ટિીમાં ડો. નયના પટેલના સિસનકમાંથી મળેલ લીટટ મુજબ સરોગેટ િારા ગભાવશય ના હોય તો બન્નેના બીજનું IVFસેજટરમાં ફલીકરણ કરી જજમેલા બાળકોમાં ૨૦૦૪માં બે બાળકો, ૨૦૦૫માં ૪ બાળકો, ૨૦૦૬માં ૩, સરોગશી િારા સંતાન િાસિ થઇ શકે છે. કેટલાક દંપસતઅોમાં બેઉમાંથી ૨૦૦૭માં ૪૩, ૨૦૦૮માં ૬૯, ૨૦૦૯માં ૭૬, ૨૦૦૯માં ૧૧૦, ૨૦૧૧માં ૧૪૭, કોઇનામાં ખામી ન હોય તેમછતાં ગભવ ન રહેતો હોય તો ટેટટટયૂબ બેબી ૨૦૧૨માં ૧૨૦ અને ૨૦૧૩માં ૧૫ એમ કુલ ૪૩૮ સરોગેટ મધરોએ ૫૮૬ બાળકોને જજમ અાપ્યો છે. જેમાં ૧૬૩ સવદેશી, ૧૪૬ સબનસનવાસી ભારતીય િારા સંતાનિાસિ થઇ શકે છે. યુવાન દંપસત હોય એમાં ૪૦ થી ૪૫ ટકા અને ૧૨૫ ભારતીય બાળકોનો સમાવેશ થાય છે. રીઝલટ મળી શકે છે, મોટી ઉંમરનાને ૩૦ થી ૩૫ ટકા રીઝલટ મળે. ટેટટ શવશાળ અદ્યતન અાકાંક્ષા IVF સેન્ટરનું શનમાોિ ટયૂબનો િયોગ જેટલી વખત કરવો એટલી વાર થઇ શકે. ટેટટમાં ૩૫ ટકા એમના "અાકાંિા IVF સિસનક"ની જગ્યા નાની પડતાં હાલ અાણંદજોડકાં જજમવાની શકયતા રહે છે. લાંભવેલ રોડ પર એક લાખ ટકવેર ફૂટની સવશાળ જગ્યામાં અદ્યતન ડો. નયના પટેલે એમની તબીબી સસન્ધધને કારણે અાણંદને સુસવધા-સવલતો સાથે "અાકાંિા IVF સિસનક'નું સનમાવણ થઇ રહ્યું છે. જે જગસવખ્યાત કયુું છે.

Akanksha Infertility & IVF Hospital Station Road, Anand, 388001, Gujarat-India.

Website: www.ivf-surrogate.com email: nayana@ivf-surrogate.com 0091 2692253789 અથવા 0091-9825 158227 27


વાિ.. ભાઇ.. વાિ..દાળ તો બસ “લક્ષ્મી”ની જ 'દાના દાના પવાદ કા ખજાના' મુદ્રાલેખ સંકલન - કોકકલા પટેલ રસોઈમાં તમામ કઠોળમાં તુવેરની દાળનું અદકેરું મહત્ત્વ છે. ભારતીય વૈિીક ઉમપાદનના ૭૩ ટકા ઉમપાદન ભારતમાં થવાં છતાં તુવેરદાળની માગ વધુ હોવાથી એની અજય દેશોમાંથી નોંધપાિ આયાત કરવી પડે છે. ભારતીય રસોઈમાં તુવેરની દાળ મહત્ત્વપૂણવ ઘટક છે. દસિણ ભારતમાં શાકભાજી નાખેલાં સંભારમાં તુવેરદાળ વપરાય છે, ગુજરાતીઅોની થાળીમાં તો રોજેરોજ તુવેરદાળ ઉપયોગમાં લેવાય છે. ઉિર ભારતમાં તુવેરની દાળની સવસવધ વાનગી તૈયાર થાય છે અને રોટી સાથે ખોરાકમાં લેવાય છે. તુવેરદાળ ભારત સસહત પાકકટતાન, શ્રીલંકા, બાંગ્લાદેશ, નેપાળમાં સનયસમત ભારતીય આહારમાં મહત્ત્વપૂણવ ઘટક હોવા સાથે સવસવધ ટવાસદિ વાનગીઓમાં તુવરની દાળનો ઉપયોગ થાય છે. ભારતીય વાનગીઅોમાં મહમવનું ટથાન ધરાવનાર તુવેરનું ઉમપાદન મહારાષ્ટ્ર, મધયિદેશ, કણાવટક અને ગુજરાતમાં વધુ થાય છે, જે કુલ ઉમપાદનના ૭૦ ટકા જેટલું છે. કાચાં દાણાનો બાહ્ય રંગ રતાશ પડતો હોય છે. આ દાણા પરના િોસેસસંગમાં તેની છાલ ઉતારી દાણાનાં બે સહટસા િોડઝર્સ િાઈવેટ સલસમટેડ' અપાયું હતું. સહજદુ ધમવમાં સંપસિની દેવી કરવામાં આવે છે. બે સહટસા થયેલા દાણાને તૂર અથવા તુવેરની દાળ લક્ષ્મીજીનું નામ ઘેરઘેર જાણીતું હોવાથી લક્ષ્મી િોસટજસે તેનો િેડમાકક કહેવાય છે. દેશમાં િોસેસસંગ માટે હાથથી ચલાવાતાં યંિોની સાદી ટેસિકથી ‘લક્ષ્મી’ નામે રસજટટડડ કરાવ્યો હતો. માંડી આધુસનક કોમ્પ્યુટર કજિોલડ પ્લાજટની સવસવધ પિસત ઉપયોગમાં 'લક્ષ્મી િોસટજસ િોડઝર્સ િાઈવેટ સલસમટેડ'ના મેનેસજંગ સડરેઝટર શ્રી લેવાય છે. માિ ગુજરાતમાં સવસવધ િમતા સાથેની આશરે સમતેશ પટેલ (બકાભાઇ) તથા સડરેકટર સવવશ્રી અજય ૧૫૦ િોસેસસંગ સમલો છે. એમાં ય ખાસ કરીને વડોદરાથી પટેલ, મેહુલ પટેલ, નૈસમશ પટેલ, ભાવેશ પટેલ, સંસદપ ૨૨ કકલોમીટરના અંતરે મહીકાંઠે અાવેલ વાસદ મુખ્ય પટેલ અને રોનક પટેલ સસહત સૌ એન્ઝઝઝયુસટવ્સ તેમની િોસેસસંગ કેજિ છે. એની તુવેરદાળ એ જગસવખ્યાત કંપનીની સફળતાના પગલે નવા અલિા મોડનવ િોસેસસંગ ગણાય છે. અહીં ૪૦ જેટલી સમલો િારા વષભે લગભગ યુસનટની કાયવસસન્ધધ અને તેની સાથે સંકળાયેલી માકકેસટંગ ૧,૨૦,૦૦૦ ટન તુવેરદાળનું ઉમપાદન થાય છે. જમણમાં ટિેટેજી અંગે સવચારસવમશવ કરતા રહે છે. તેમની િોડઝટની લાડુ સાથે મઘમઘતી વરાની દાળના સબડકા સાથે જ સફળતામાં આ સવચાર મનોમંથન િસિયા પણ મોટો ભાગ આપણને વાસદની 'લક્ષ્મી' તુવેર દાળની યાદ આવે છે. ભજવતી આવી છે. તુવેર દાળ ઉદ્યોગના અગ્રણી નામોમાં 'લક્ષ્મી 'લક્ષ્મી િોસટજસે' ૨૦૦૨ અને ૨૦૦૪માં દાળને િોસટજસ િોડઝર્સ િાઇવેટ સલસમટેડ'નું નામ ખૂબ ટવચ્છતા, િકાર અને ગ્રેડ મુજબ અલગ પાડવા કોમ્પ્યુટર ખ્યાતનામ છે. અતુલનીય ગુણવિા, સાતમયપૂણવ ટવાદ સંચાસલત ઉિ િમતા ધરાવતાં બે સોટેડિ મશીનો અને પૌસિકતામાં સમૃિ તુવેર દાળના ઉમપાદન સાથે તેણે ઈજટટોલ કયાું હતાં. સામાજય વેપારીઓની સરખામણીએ ગુજરાતમાં પોતાનું અાગવું ટથાન અને નામ બનાવ્યું છે. તેમની તુવેર દાળ અલગ પડતી હતી. દાળની ગુણવિા મેનેશજંગ શડરેક્ટર શ્રી શમતેશ પટેલ (બકાભાઈ) એના ટવપ્નિિા સદવંગત શનાભાઈ દરૂભાઈ પટેલે ૧૯૫૯માં તરફ વધતી પસંદગીથી તેમનું વેચાણ ૨૦૦૦-૦૧માં ૨૩૬ હાથથી ચલાવાતાં યંિો સાથે ટથાપેલી નાની સમલ 'શ્રી મહાલક્ષ્મી પલસ સમલસ' સમસલયન રૂસપયા હતું તે ૨૦૦૯-૧૦માં વધીને રૂા.૧૫૧૮.૮૮ સમસલયન થયું સમય જતાં ૧૯૬૯, ૧૯૭૯ અને ૧૯૯૪માં િણ સમલનું વટવૃિ બની હતી. હતું. ગુજરાતમાં તુવેરની દાળનો કુલ વપરાશ આશરે ૧૦૦,૦૦૦ મેસિક ટન પસરવારની નવી પેઢીના હાથમાં સંચાલન આવ્યા પછી ૧૯૯૯માં તમામ છે તેની સામે રાજ્યમાં તેનું વેચાણ આશરે ૧૫,૦૦૦ મેસિક ટન થવા સાથે એકમો એક છિ હેઠળ લેવાયાં હતાં અને તેનું નામ 'લક્ષ્મી િોસટજસ કંપનીનો બજારસહટસો ૧૫ ટકા હોવાનું કહી શકાય. 'લક્ષ્મી િોસટજસે' ગુજરાતના બજારો, અજય રાજ્યોમાંથી અધવિસિયા કરાયેલી દાળ અને આયાતથી કાચી સામગ્રીની ખરીદ કરે છે. સામાજય રીતે આ સામગ્રીમાં છ ટકા જેટલી અશુિતા ચલાવાય છે, પરંતુ લક્ષ્મી િોસટજસ ૯૯થી ૧૦૦ ટકા શુિ કાચી સામગ્રી ખરીદવાનો આગ્રહ રાખે છે. કંપનીએ તેની ટથાપનાના પાંચ દાયકામાં વૃસિ થવાની સાથોસાથ સમયાંતરે િોસેસસંગ િમતામાં ઉમેરો કયોવ છે. એક સમયે તેની પાસે દૈસનક ૩૦ મેસિક ટન કાચી તુવરનું િોસેસસંગ કરી શકે તેવાં ચાર િોસેસસંગ યુસનટ હતાં. તેના બે સોટેડિ મશીન દૈસનક ૩૦ મેસિક ટન િોસેટડ તુવરનું સોસટિંગ અને ગ્રેસડંગ કરી શકતાં હતાં. સંશદપભાઈ બી. પટેલ, નૈમેશભાઈ જે. પટેલ, રોનગભાઈ જી. પટેલ, અજયભાઈ પટેલ, ભાવેશભાઈ આઈ. જોકે, તેમાં છ ટકા જેટલી પટેલ, શમતેશભાઈ આર. પટેલ (બકાભાઈ), મેહુલભાઈ જે. પટેલ અને પવ. દેવેન્દ્રભાઈ આર. પટેલ અશુસિ દાળનાં છોતરાંની રહી 28


જતી હતી. આ છોતરાંને પણ દૂર કરતી ટેકનોલોજી સાથેના છે. કંપની રાજકોટ, ભાવનગર જેવાં શહેરો અને દસિણ સોટેડિ મશીન આવતાં જ લક્ષ્મી િોસટજસ સસહત કેટલાંક ગુજરાતના સવટતારોમાં હોલસેલરો પાસેથી સીધાં ઓડડસવ મેળવે િોસેસરે આ ટેકનોલોજી વસાવી હતી. આ ટેકનોલોજીથી શુિ, છે. અમદાવાદ, વડોદરા, સૂરત, અને અજય ટથળોએ િોકરોની એક સરખા દાણાવાળી અને ગુણવિા ધરાવતી દાળ બજારમાં સેવા લેવાય છે. ઓગભેનાઈઝ્ડ રીટેઈલ વેચાણના બે િકાર છે. મૂકવામાં કંપનીને મદદ મળી હતી. 'લક્ષ્મી િોસટજસે' ૨૦૧૦એક તો પોતાની પેકકંગ સામગ્રીમાં વેચાણ અને બીજી પિસત ૧૧માં ૯૦૦૦ ટન કાચી તુવરનું િોસેસસંગ કયુું હતું અને ખાનગી રીટેઈલરોને તેમના પેકેજ્ડ વેચાણ માટે જથ્થાબંધ ૧૪,૫૦૦ ટન િોસેટડ દાળનું સોસટિંગ કયુું હતું. જોકે, સોટેડિ પૂરવઠો આપવાની છે. મશીનોને કાચી સામગ્રી પૂરી પાડવા નાના સમલરો પર આધાર મેનેજીંગ ડાયરેકટર સમતેશભાઇના જણાવ્યા મુજબ, રાખવો પડે તે યોગ્ય રણનીસત નસહ હોવાનું કંપનીએ અગાઉથી 'તુવેરની દાળનો વપરાશ વધુ પડતો ભારતમાં અને કેટલાક જ સનહાળી લીધું હતું. ૨૦૧૩-૧૪માં ૨૫૦૦૦ ટન તુવેરનું અંશે શ્રીલંકા અને પાકકટતાનમાં થાય છે. તેને જોતાં સનકાસની રાવજીભાઈ શનાભાઈ પટેલ િોસેસીંગ અને ૧૦,૦૦૦ ટન િોસેટડ દાળનું સોસટિંગ કરશે. શઝયતા મયાવસદત રહે છે. યુ.કે., યુએસએ, કેનેડામાં વસતા કંપનીનું માકકેસટંગ િણ સડરેઝટરો હટતક છે. ભાવેશ પટેલ ડાયરેકર સબનસનવાસી ભારતીયોની તુવેરદાળ માટે માગ રહે છે પરંતુ તુવેરની દાળના અોફ િોડકશન છે. અજય પટેલ ગુજરાતના સવટતારો તરફ ધયાન રાખે ભાવમાં ભડકો થયાં પછી ભારત સરકારે ૨૦૦૬થી તેની સનકાસ પર છે, જ્યારે રાજ્ય બહાર અને મુખ્ય શહેરોમાં માકકેસટંગ મેહુલ પટેલ હટતક િસતબંધ મૂઝયો છે. સમતેશભાઇએ અમારી સાથે થયેલા વાતાવલાપ દરસમયાન કહ્યું કે, '૨૦૧૦-૧૧માં 'લક્ષ્મી િોટીજસ િોડઝસ િા.સલ'ના અજવયે ગુજરાત સરકારની વાયિજટ સસમસતમાં અમારા ભાઇશ્રી દેવેજિભાઇ રાવજીભાઇ પટેલે એસશયાના િથમ નંબરના તુવેરદાળના િોસેસીંગ યુસનટની ટથાપના અંગે સમજૂતી કરાર કયાવ હતા. તા. ૧૭ નવેમ્બર ૨૦૧૧ના રોજ એસશયાનો નંબર વન અને અાધુસનક ટેકનોલોજીવાળો િોસેસીંગ પ્લ���જટ શરૂ કરી દેવેજિભાઇએ સેવેલું ટવપ્ન સાકાર કયુું છે એટલું જ નસહ પણ 'લક્ષ્મી'ના બેનર હેઠળ સવવશ્રેષ્ઠ તુવેરદાળનું ઉમપાદન કરી કંપનીને અગ્રટથાને મૂકી દીધી છે.” ૨૦૦૬માં યુશનયન શમશનપટર અોફ પટેટ ફોર પ્લાશનંગ '૨૦૧૧માં 'લક્ષ્મી પ્રોટીન્સ પ્રોડક્સ પ્રા.શલ'ના અન્વયે ગુજરાત અને 'લક્ષ્મી િોસટજસ' િોડઝટની િાજડનું મુખ્યસૂિ છે સરકારની વાયબ્રન્ટ સશમશતમાં પવ. દેવન્ે દ્રભાઇ રાવજીભાઇ શ્રી એમ.વી. રાજાશેખરનના હપતે બેપટ કંપનીનો એવોડિ ‘દાના દાના ટવાદ કા ખજાના’. અાજે દરેક ગુજરાતણના પટેલે એશશયાના પ્રથમ નંબરના તુવરે દાળના પ્રોસેસીંગ લઇ રહેલા મેનેજીંગ ડારેકટર શમતેશ પટેલ (બકાભાઈ) ઘરમાં ને ભાણામાં 'લક્ષ્મી'નું નામ પહેલું લેવાય છે. યુશનટની પથાપના અંગે સમજૂતી કરાર કયાો હતા. LAXMI PROTEIN PRODUCTS PVT. LTD., Approach Road, Vasad - 388 306, Dist. - Anand (Gujarat), India. Phone : +91 - 2692 - 274143 +91 - 2692 - 274184, +91 - 2692 -274743 E-Mail : info@toordal.com

NAKSHATRA Designer Gemstone & Gold-Diamond Antique Jewellery

We create unique custom made gemstone jewellery. Sparkling real Rubies, Emeralds, Saphppirs, Diamonds, Tanzanite, Pearl and many more. We carry a wide selection of genuine Gold plated gemstone jewellery. Beautiful collection of Diamond & 22ct Gold Antique jewellery. Our priority is to provide fast, efficient and friendly service to our customers.

#

")

*(

!$ %# #

$

()

(

0 << 4' 0

$ !

0 4 & 08 "0 0 / 1 8 1 7* ( 4 5 6 4 "7 0 08 1 08 = ' 9$" 9$" 0 7 1 4 4 0 7* 1 7= 4 4 0 1 7 0 1 "= " ; 4 +0#

*

0 = : 1 0

" 0 7 0 7 1 4 ' 1 1 0 4 1 4 - 0 0 3* >7 5 0 *" .4" 4%" 0 7 1 1 ) 4 0 "4%" 1$" 9$" '4 ' 1

4 4 "8 7!

* *!&% & $ !# ' *, '!-+)

0 7 2,0 4

4

% % ( ! $ !# &$ 29


Sardar Vallabhbhai Patel Institute of Technology (SVIT) – Vasad (Managed by The New English School Trust, Vasad) At & Po: Rajupura, Vasad – 388 306, Gujarat Phone Nos. (02692) 274766, 274489, 274357, Fax: (02692) 274540, Website: www.svitvasad.ac.in COURSES Sr. No

Graduate Degree Programme

1

Civil Engg (**)

60

1

Master of Computer Applications (MCA)

60

2

Mechanical Engg (**)

120

2

M.E. – CAD/CAM (Mech.)

18

3

Electrical Engg (**) (#)

60

3

M.E. – EC (E & C)

18

4

Computer Engg (**)

120

4

M.E. – Computer (Comp.)

18

5

Information Technology (**)

120

5

M.E. – Structural Engg. (Civil)

18

6

Electronics & Comm (**)

120

6

M.E. – IT (IT & Cyber Warfare)

7

Instrumentation & Control

60

7

M.E. – Electrical (#)

8

Aeronautical Engg

60

9

B. Architecture

120

Curr. Intake Sr. No

Post Graduate Degree Programme

(#)

Current Intake

18 18

(**) Accredited by NBA (National Board of Accreditation) (#) Increase in intake & approval awaited from AICTE, New Delhi

Why Admission at SVIT? Well qualified faculty members. 92% to 100% of the students got through exams and graduated successfully in all branches at GTU A Computer Centre with 14 Mbps Internet Bandwidth and an intranet using Linux & Window NT as OS is functioning on Campus. Well equipped Language Laboratory, Rich Library Facilities, E- Journals, Book Bank, Wellequipped laboratories, Workshops, Seminar Hall, Entrepreneurship Development Cell (EDC), IIPC, Classrooms, CCTV Cameras, Tutorial Rooms, Softwares, Gymnasium, Sports etc. Institute established Gold/Gold Plated Silver Medal to students who stood throughout First. COLAB-CAD Centre of NIC, Govt. of India, , Prometric Test Centre, Environment Schedule – I Auditors approved by Govt. of Gujarat Placements in TCS, Ford, Infosys, Ford, Linde, E-infochips, L & T, Tech Mahindra, M & M, Elecon, Reliance, Tata, HCL, Airtel etc. 41 Univ. Sports Champions / 12 Runners-up.


- & # -.+ # $

( ##) # $

)

./ + &

&

(.! -.+ +,

#)& , &

0

+ # (-,

+$%+.,#(

.&,

$&&, **+) # ' $& (".+ (".+ )'


દિટનમાં ડેન્ટીપટ તરીકે પ્રેકટીશ કરી ચૂકેલા ડો. ખાનાપુરનું દાંતના દદદીઅોની સારવાર કરતું લેટેપટ ઇમ્પલાન્ટ અને લેઝર સેન્ટર ◌ કોકકલા પટેલ થી પીડાતો દદથી દાકતર પાસે ઇલાજ કરાવવા જાય મયારે દદવતબીબી ઉપચાર સાથે દદથીને સહાનુભૂસત કે સહ્દયતાની પણ જરૂર પડે છે. કયારેક કડક સમજાજી કે મૂડી દાકતર દદથી સાથે તોછડાઇભયોવ વ્યવહાર કરે મયારે એવા દાકતરોને મયાં જવાનું દદથી ટાળતો હોય છે. ગત જાજયુઅારીમાં અમે અાણંદના વૈભવી સવટતાર ગણાતા શાટિી બાગ નજીક ડો. કૂક રોડ પર જેમની ડેજટલ સજવરી સતત બીઝી રહે છે એ ડો. દયાકર િસન્ના ખાનાપુરને મળવા ગયા. દાંતની સારવાર કરાવવા અાવેલા સંખ્યાબંધ દદથીઅો વિેય સમય કાઢી ડો. દયાકરભાઇએ અમને સમય ફાળવ્યો. દયાકર િસન્ના નામ મુજબ અા ડેજટીટટનો ખુશસમજાજ ટવભાવ. દાંતના અસહ્ય દદવથી કણસતા દદથી સાથે ડો. દયાકર િસન્ના રમૂજભરી વાતો ને હસતા હસતા દાંતનો તબીબી ઇલાજ કરતા અમે જોયા. એમની પાસે દાંતનો ઇલાજ કરાવનાર લંડનના કેજટનહેરોમાં રહેતા એક યુવાન દદથી રાજેશ પટેલ સાથે પણ મેળાપ થયો. ડો. દયાકર ખાનાપુરના જણાવ્યા મુજબ લંડન, અાસિકા, કેનેડા અને યુએસએથી ઘણા એનઅારઅાઇ ભાઇ-બહેનો મારી ડેજટલ સજવરીમાં અાવે છે. કણાવટકમાં જજમેલા ડો. ખાનાપુરે ૧૯૬૬માં મુંબઇની નાયર ડેજટલ હોન્ટપટલમાં સ્નાતક થયા એ પછી લખનૌમાં ૧૯૬૯માં M.D.S પોટટગ્રેજ્યુએશન કરી સિટન અાવ્યા. અહીં તેમણે િાયટનની સસેઝસ કાઉજટી હોન્ટપટલમાં ડેજટીટિી સવભાગમાં કામ કયુું છે. ડો. ખાનાપુરે

જણાવ્યું કે, “હું સિટીશ ડેજટલ રજીટટાર ફોર હોન્ટપટલસયુ.કે.નો ભૂતપૂવવ સભ્ય છું. મારું ડેજટલ સિસનક સંપૂણવપણે અમયાધુસનક ડેજટલ ટેકનોલોજીતી સજ્જ છે.” Satelec France TOP GRADE AUTOCLAVE, Satelec Franceની સવસશિ સડઝાઇનની માઇિો મોટર, જે સજીવકલ અને ઇમ્પ્લાજટોલોજી માટેનાં માપ લે છે. તેઅો પાસે રોડ િાકફક એકસીડજટ િીટમેજટ અોફ મેન્ઝસલો ફેસસયલ િોમા, સચલડ્રજસ અોથોવડોજટીઝસ ફોર િેસીસ ઉપરાંત નવીનિમ લેટેટટ પધધસત િારા દાંત ઇમ્પ્લાજટ કરવા સાથે િીજીસ, િાઉજસ તેમજ અાખા મોંઢાના દાંતનું સસરાસમક ડેજચર તૈયાર કરી અાપે છે. લેઝર િારા યુએસએની લેટેટટ પધધસત X-SMART અને WAVE-ONE િારા એક જ સીટીંગમાં દદથીને તકલીફ ન પડે એ રીતે રૂટ કેનાલ કરી શકે છે. મોંઢામાં પેઢાના નરમ ટીટયૂઝની લેસર િીટમેજટ, લોકલ એનેન્ટથસશયા અને હળવા ઘેન હેઠળ ડેજટો એલવેઅોલાર સજવરીઝ િારા દદથીને ખુરશીમાં બેસાડીને ડહાપણની દાઢ (વીઝડમ ટીથ) કાઢવાની ડેજટલ સજવરી કરે છે. નાના બાળકોના વાંકાચૂકા દાંત સરખા કરવા માટે અોથોવડોજટીક િેસીસની ડેજટલ િીટમેજટ અહીં મળે છે. તદઉપરાંત ઉંઘમાં દાંત કચકચાવતા અટકાવવા માટે Bruxism Guards ડો. ખાનાપુરની ડેજટલ સજવરીમાં મળી રહે છે. ડો.ખાનાપુરના જણાવ્યા મુજબ સવદેશની તુલનામાં ભારતમાં દાંતની િીટમેજટ ખૂબ વ્યાજબી દરે અનેે લેટેટટ પધધસતની ઉિમ િીટમેજટ મળી રહે છે એટલે એનઅારઅાઇ અહીં ઇમ્પલાજટ, રૂટ કેનાલ, િાઉન અને ડેજચરની િીટમેજટ લેવા અાવે છે.

Contact: Dr D.P. KHANAPUR, Swapneel, opp. Bank of India NRI Branch, Dr. Cook Road, Nr. Shastri Garden, Anand, - 388001; Tel: 0091-2692 242122; 2692 255551, e-mail: drdayaker_khanapur@rediffmail.com

35


આિંદ શજલ્લાના વલ્લીનું કનેવાલ સરોવર (ફોટોઃ સુનિલ આડેસરા)

મિીસાગર મિીં ચરોતર ભીંજાય ◌ ભગીરથ બ્રહ્મભટ્ટ બગીચો એટલે ગુજરાત અને ગુજરાતનો બગીચો ભારતચરોતરભૂસમનો છે. ‘આંખ પડે ત્યાં તડકો કૂણો, આંખ ઠરે ત્યાં કનિયો-ફૂલો, આંખ ઢિે ત્યાં રાગી સૂરો, આંખ ફરે ત્યાં તરવર ગુણો...’ આ બધું જ ચરોતરને લાગુ પડે છે. મારો જજમ ઉિર ગુજરાતની કૂખ,ે મોટો કયોવ અમદાવાદે, પણ મને ડાળ આપી ચરોતરે... કોરધાકોર મલકમાં જનમ ધરીને મબલખ પાણી પીધું છે મેં ચરોતરનુ.ં ચરોતરના િમયેક ગામડાને ભલે સનહાળ્યું નથી, પણ એના િસતસનસધરૂપ મનેખને મનભરી માણ્યો છે. મહીસાગર અને વાિક વિે લીલીછમ્મ વનરાજીમાં એક પોપટ બેઠો છે, આણંદ અને ખેડા સજલલાની કૂખમાં એક બિું બેઠું છે. એ પોપટ, એ બાળક ચરોતર છે. હું એ પોપટ છું - હું એ બાળક છુ.ં મેં ચરોતરને ચાખ્યું છે, વળી આંખોમાં રાખ્યું છે. હથેળીમાં લઈને ટેરવાં વડે પુટતકમાં નાખ્યું છે. આ રસળયામણો િદેશ જ્યાં ટવામીનારાયણ ભગવાને ખુદ આવીને વડતાલનું મંસદર બાંધયું છે. ચોર-લૂટં ારાંઓને જંગલમાંથી ચાલયા જવાની સદબુસિ સૂઝી છે. એ જંગલમાં મંગલ સનમાવણ કરવાની, સવદ્યાનગર વસાવવાની એક સજવકની ઊસમવ આકાર પામી છે. આ ભૂસમ એટલી બધી ફળિૂપ છે કે એમાં તમે નાનીસરખી ઇચ્છા રોપો તો આવતીકાલે એને કૂપં ળ ફૂટ!ે અને ઇચ્છાની વેલને ફળ પણ બેસ.ે એ ફળનો ટવાદ એટલે ચરોતરની હવા. હવાની જેમ અહીંના માણસો પણ ઇચ્છાની વેલ થઈને ઊડનારાં... ઇચ્છે મયાં ઊડનારાં... આકાશ-પાતળ ખૂદં ી વળનારાં, સાગર પાર જઇને નવખંડ ધરતીનું માપ કોઈએ કાઢ્યું હોય તો આ ચરોતરના નવજુવાનોએ જ... ચંિ ઉપર વસવાટ થશે મયારે પહેલી નોંધણી ચરોતરવાસીની હશે એવી કલપના અશઝય નથી. અહીંના લોકોનું સાહસ ગજબનુ.ં .. કોઈ પણ ભોગે દસરયાપાર જવાનું સપનુ.ં .. દસરયાપાર જવાના કાવસડયા લાવવા ઝયાંથી? ખેતરમાં કેજસરનું વાવેતર કરી રૂસપયા કલદાર લણે... અને એ લણણીથી પરદેશ રળે... દેવું કરી ઘી પીવાની લતે ચઢી જતો પટેલ મમતમાં ને મમતમાં ડૂબી જાય મયાં સુધી પાછું વળીને જોતો નથી. સમાજના ખચવને દીવે ઊજળો દેખાવામાં માને છે. આ છે એની માનસસકતા. અહીંની ઋતુઓ જુદી જુદી ગંધવાળી છે. એનો આકાર એક જ, ગંધ નોખી. ઝયારેક તમાકુની, ઝયારેક કેળની, ઝયારેક ઘઉંની તો ઝયારેક ડાંગરની... આ ગંધના અણસારે ઋતુઓ ઓળખાય અને એ ગંધને સથવારે ચરોતર પરખાય... મહીસાગરનો તો મસહમા ઘણો જ મોટો. એ પવનની સાથે જાય છે કે પવન એમાં જહાય છે! કળી જ ન શકાય. વાસદની ધાર પરથી એના વહેણને જુઓ તો એ રૂપરમણા તમારી નજરને પણ તા���ી જાય... િશાંત મહાસાગરના કકનારા સુધી તમે પણ ખેંચાતા જાઓ. તણાઈ જવાનું ગમે. મહીસાગરની મહીં આખું ચરોતર તણાય છે. એ તાણનું કોઈનેય દુઃખ નથી, સુખ છે. વડતાલ, ડાકોર અને બોચાસણની બોલબોલા છે. માતાના રથ દોડે છે. ધજાઓ-પતાકાઓ દોડે છે. સવહાર કરનાર જૈન સાધુઓની જેમ ભસિનાં પગલાં દોડ્યા કરે છે. અસગયારસે, પૂનમે અહીં શબ્દોની ભારે ભીડ થાય છે. ગુલાલથી શબ્દો ગુલાબી બની જાય છે. ચરોતરનાં ખેતરો ભીમ જેવા ખડતલ છે. એની કાયામાં અખૂટ શસિ છે. એના શેઢા રૂપકડી સાડીમાં પાલવ જેવા છે. એ પાલવમાં ઊઘડતાં તૃણપુષ્પો જોઈને ખેતર પણ હરખી ઊઠે છે. એની વાડે વાડે ટહુકા સવયાય છે... એના અણુએ અણુમાં પવનનો ગભવ રહે છે અને એ ગભવ ધારણ કરીને ખેતર ધજય 36

બને છે. વળી ખેતરને શેઢે તરવર ગીત ગાય છે, એની ડાળે બેઠલ ે ાં પંખીઓ દૂરદૂરથી ડાકોરજીના રણછોડરાયના ટૌકા કરે છે. એમાંની કોઈક ચકલી ગોમતીજીમાં જહાવાની બાધા રાખે છે. ઊડીને ગોમતી કાંઠે પહોંચી જાય છે. કોઈક કાગડો જહાતી ચકલીને સનહાળે છે. મયાં ડોકારના ઠાકોર પણ મૂછમાં હસે છે. માયાનું તો ભઈ એવુ!ં લીમડાની વટતી ઓછી થતી જાય છે. રાયણનું સનકંદન નીકળી ગયું છે. ઝયાંક ભાઈકાકા જેવા દૃસિવંત નવતર વૃિો લાવે છે. પણ એની વટતી વધતી નથી... નાગપંચો, રુિપણશ, ખેતરોના ઉદરમાં તમાકુ નામનો કપૂત પાકે તો પણ ચરોતરી ખેતરો કંઈ નાનમ અનુભવતા નથી. કજયાના કાનમાં સોનામાં ઝૂમખાં લટકે એમ અહીંના ખેતરોમાં કેળાની લૂમો! કેળ એ પવનની પતરાળો છે. પવન એની સોડમાં લંબાવે છે. સવશ્રાંસત લેતો હોય છે. લીલીછમ કેળની ઇચ્છાઓ ચરોતરી કજયાના અરમાનોમાં રૂપાંતસરત થઈ જાય છે. તમાકુ, કેળની જેમ અહીંની ધરા અિત માતૃમવ ધરાવે છે. આખા ચોખા ધરાવનાર ધરા ફળવતી ન હોય તો હોય શુ? ં િમયેક ઝયારીઓમાં ‘ડાંગર’ લઇને ઊગેલી યૌવના ધરાની ઇચ્છાનાં અંકુરો છે. એટલે જ તો દેવપૂજામાં એનું ટથાન છે. અહીંના પટેલો પ્હોળા મોટા ઘરમાં સનવાસ કરે છે. હવેલી જેવી મોકળાશ, આંગણે તુલસી અને ગામમાં અને ખેતરમાં વૃિો જ વૃિો. ગામે ગામ બાવળ છે, લીમડા છે. વૃિના મૂળમાં ધરાિીસત છે... વસંત અને પાનખર વૃિો િારા સવસદત થાય છે. બાકી પટેલ ભાઈઓને એની ખબર હોતી જ નથી, એમને તો સામાસજક લગ્નની મોટાઈનો મોભાદાર મસહમા હોય છે. સડસેમ્બર આવે છે. એન.આર.આઈના ધાડાં વછૂટે છે. પરણવા-પરણાવવાની મોસમ શરૂ થાય છે. વતનમાં સવદેશમાં પરફ્યુમ્સની વ્હેંચણી થાય છે. િહલાદપુરીનું પેટલાદ થયુ.ં એ પેટલાદમાં રણછોડરાયની કૃપાથી મારો કાયવકાળ િારંભાયો. પેટલાદે મને િવેશ અપાવ્યો છે. આ િદેશનો પહેલો પસરચય મયાંથી પામ્યો છુ.ં દંતાલીવાળા સસિદાનંદજીની સુવાસ મેં પણ લીધી છે. પટેલોના પસરચયમાં મયાંથી આવ્યો છુ.ં પટેલ ભારાડી. સંવદે ન ઓછું હોય એવું લાગે છે, પણ સવપરીત સંજોગોમાં બાથ ભીડનારા. ડરે નસહ. સાહસસક. અસતવૃસિમાં ટકી રહેતાં વૃિો જેવા, લીલાછમ ટેકવાળા. પોતીકાપણુ ઝાઝુ.ં ‘આ અમારો છે’ એવી ઉસિ અહીં ઝાઝી સંભળાય. તેમની આમમીયતા મેળવી લીધા પછી ઓસશકે હાથ રાખી સૂઈ જવાનુ.ં આપણી સચંતા એમને માથે... પેટલાદ છોડી આણંદમાં આવ્યો... રામકૃષ્ણ સેવા મંડળની સંટથામાં જોડાયો. રોકસડયા હનુમાનની સામીપ્યમાં આનંદ કરવાનો લહાવો લીધો છે. એ આનંદ રોમેરોમ મઢીને બેઠો છુ.ં મયાંથી વલલભ સવદ્યાનગરીમાં એના આકષવણે દોડી આવ્યો. પૂ. ભાઈકાકાના મૂળ અને કૂળ એચ.એમ.ના શાલીન અંકુર અને સી.એલ. પટેલની વ્યાપકતાનો પસરચય થયો છે. વૃિની ડાળીઓ જેવા સવદ્યાથથીઓ - પણોવ જેવા પંખીઓ પુષ્પો જેવા ગુરુજનો, થડ જેવા સંચાલકો... જંગલમાં મંગલબાગની મ્હેંકથી ગાંડોતૂર થઈ ગયો છુ.ં અહીંના સવદ્યાથથીઓની આંખોમાં દેખાય સરદારની તાકાત, એમની િસતભામાં પમાય એચ.એમ.ની કુશાગ્રતા. એ સવદ્યાથથીઓના શબ્દોમાં હોય સવઠ્ઠલભાઈની વીરતા, ઝયાંક દેખાતી હોય સવઠ્ઠલકાકાની ભિતા... કુસરયનની િાંસત - સંતરામ મહારાજની લગન... મોતીભાઈ અમીનની પરબડી, રસવશંકર મહારાજની સાદગી, બબલભાઈની સાહસજકતા ઠેર ઠેર દેખાય છે. ગોવવધનરામ, પેટલીકર કે રાવજી જેવા સજવકો કોઈ જોસેફની, અશોકપુરીની કે હરીશની પીઠ થાબડતાં હોય એમ કલપું છું મયારે એમાં દેખાય છે. ચરોતરની ચેતના એ જ મારી સમૃસિ. (લેખક જાણીતા સાનિત્યકાર અિે સરદાર પટેલ યુનિવનસિટીિા ગુજરાતી સાનિત્ય નવભાગિા ભૂતપૂવિ અધ્યક્ષ છે.)


" #

" !

"- &< 7!" ;" #8 6 8 ;A 7 @"# 7 "7 / 7 8 @ 7 =+ < 7 *!7E 7 7 7 " %7 7A @ 7 "7 )<#@ 8 8"8!# < )8"7 8 < &8 % = (8 9#7 7 E" !7 7 7(7 7 8 < (7" 8 % = %C %7 7A 7%< (A0)7#!@ > E )7E( E 1@ 7A 9 @ @ < 7 7" "F@ < E . 7 ;-! "F E 7 ;' @ 8 (3 *!7A 7 7"8 "@ 57"7 9 7 9 7 "A 7 "F@ 8 "7G )7"7G @ < )7"7 8 @ @ /(@ &7)8 "A "7 8 < &7 8 9 ;E "7% 7 )@! < E 7 "8 7" 7A > "7 / 7 7 &< #7 7 " %7 8 B 7 ?!7" (@ 7 "@ < D28 A "%7 7A 7%< < 7 "7A E"%7"@ 7A 7 <! 7 E%E% "F@ 8 7$7 @ ;-! "F 7 "7 / 7 8 B 7 (7 < "7 / 7 8 4<#"8 7$7 @ )<"%7 8 "A "7 :B 7 <+ + $%7 ")8 < *!7E 8 (A < " " 8 #7 7"8 "8 8 #7 A @ 7 8+ E( 8 ! 9" 7A %<"7! 8 ; -! " F @ < % 7 > 6 8 #, < We specialise in Rajasthani Kantha (Necklaces) with precious Gemstones Emerald, Ruby, Sapphire, Spinel, Topaz, Tourmaline, Turquoise, Coral, Opal, Tanzanite, Onyx and Garnet . Our High quality products at very low rates.

37


જણ, જમીન અને જળ જ્યાં એવાં કે જગત રચાય ◌ જશવંત રાવલ એટલે? આણંદ, નસડયાદ, ગુજરાત, ભારત, લંડન, ઈંગ્લેજડ, ચરોતર આસિકા, અમેસરકા, એસશયા ખંડ, યુરોપ, સવિના ૨૨૫ જેટલા દેશો.

અંગ્રેજોને પડકાયાવ. આણંદની ઊંડી શેરીનો પાટીદાર ગરબડદાસ મુખી. ગુજરાતનો આંદામાનની જેલમાં થયેલો પહેલો શહીદ. આણંદમાં છાવણી નાખી બેઠેલા અંગ્રેજ સૈજય પર પોતાના સાથી સાથે િાટઝયો. લગ્ન થયું તે જ સદવસે પકડાઈ ગયો. કાળા પાણીની સજા થઈ ને મયાં શહીદ થયો. તેમના સાથીઓ હતા હસરલાલ મુખી, બાપુજી પટેલ, મૂળજી જોશી, કૃષ્ણરામ દવે, આહજી પગી ને બીજા. આ બધા ય અંગ્રેજની ગોળી ખાઈ કે ફાંસીએ ચઢી

આ બધામાંથી કયો જવાબ સાચો ગણાય. કોઈ એક કહીએ તો જવાબ ખોટો પડે, આ બધું એટલે ચરોતર. એક નાનાં ગામડાંમાંથી નીકળે અને આખા જગતમાં ફેલાઈ જાય એ ચરોતર. ચરોતરનો અથવ જોઈએ તે પહેલાં એક સાદો અથવ આપી શકાય કે ચરોતર એટલે સવવિ, ચારેકોર, સચરાચર. ચરોતર બધામાં સમાય, ચરોતરમાં બધું સમાય. થોડી (ફોટોઃ સુનિલ અસતશયોસિ કરીને કહી શકાય કે પૃથ્વીનો ગોળો એ જ ચરોતર. આડેસરા) જણ (Man), જમીન (Land) અને જળ (Water) એ િણે જેનાં ખખડધજ, ખબરદાર અને ખુશહાલ હોય એ િદેશ ચરોતર. સાહસ, કૂનેહ, કુશાગ્રતા અને પહેલ કરવાની વૃસિ એ ચરોતરી જણના ગુણ છે. એટલે તો ચરોતરના લોકોએ ઘણો વહેલો દસરયો ડહોળ્યો અને પરદેશ ખેડ્યો. ભાઈકાકાએ ચરોતરની જમીન અને જળ સવશે અદભૂત સમજ આપી છે. ‘ચૈડ વેતર’ એટલે કે નાના ચરુ જેટલા પાણીથી જે જમીન તરબતર થઈ જાય (પાણી જોરવાળું ને જમીન કસવાળી) એ જમીનવાળો િદેશ એટલે ચરોતર. આ જમીનમાં જે જજમ્યો છે અને આ પાણી જેણે પીધું છે એ જણ ચરોતરી. એ જ્યાં જાય મયાં ચરોતર ઊભું કરે. પાણા (પથ્થર)માંથી પાણી નીપજાવે એ ચરોતરી. એનાં જોર, જોશ, જોમ અને જીગરે જગતભરમાં ડંકા વગાડ્યાં છે. અહીં એવા થોડા બડકમદાર ચરોતરી મહામાનવોને આપણે મળીશું. થોડું ચરોતર દશવન કરી લઈએ. ખેડા પરગણા (સવટતાર)માં શહીદ થયા, પણ આણંદના માથે પોતાના લોહીથી કાયમ વહે તેવું ગૌરવ આવેલા ૧૦૪ જેટલા ગામોનો સમૂહ ચરોતર તરીકે ઈસતહાસમાં ઓળખાય ટીળક કરતા ગયા. પાડોશી ગામ ખાનપુરના જીવાજી ઠાકોર પણ અંગ્રેજો છે. પેટલાદ એમાં મુખ્ય ગણાતું. મૂળ પાટીદારોથી રસળયાત થયેલો આ સામે લડ્યા ને ફાંસીએ ચઢ્યા. િદેશ સચડોતર, ચારુતર, ચરોતર એમ સવસવધ નામોથી ઓળખાતો રહ્યો ચરોતરના ધીંગા મહાનાયકોની વાત કરીએ તે પહેલાં વિે અહીં છે. રમણીય િદેશ લેખે ચારુતર કહેવાય. ચારો (ઘાસચારો) પુષ્કળ થતો થયેલી સવરાંગનાઓને ય જરા ટમરી લઈએ. જે પાણીએ પુરુષોને લડવૈયા હોવાના કારણે ચારોતર કહેવાય, એમ અનેક મત ચરોતર સવશે છે. બનાવ્યા એ જ ચરોતરી જળે નારીઓને ય ઝુઝારુ બનાવી છે. શહીદ થયેલા સાબરમતી અને મહી નદી વિેનો િદેશ, મહી અને વાિક વિેના ગરબડદાસ મુખીનાં પરણેતર લાલબા અડાસનાં. દાંપમયજીવન મંડાય એ િદેશને પણ ચારુતર કહેવાયો છે. વાલમીકકના રામાયણમાં મહી નદીનો પહેલાં તો પસત પકડાઈ ગયો, ને કાળા પાણીએ ગયો. લાલબાએ નક્કી કયુું ઉલલેખ છે. મહાભારતમાં પણ મહી નદી ‘મસહતા’ નામે છે. જેના કાંઠાના પસતને છોડાવીશ. એ વખતે અંગ્રેજ સુબો તો બેસે મુંબઈમાં. અડાસ બહાર િદેશને ‘મહ્યુિર’ કહ્યો છે. આ મહ્યુિર પણ પણ ચરોતર હોઈ શકે છે. કશું જોયેલું નહીં એવી એ ગજાદાર બાઈ ચાલી નીકળી મુંબઈ જવા. ચાલતી, આજે આ ચરોતર એ ભૌગોસલક નહીં, પણ વ્યસિ સવષયક અથવા તો અથડાતી-કૂટાતી મુંબઈ પહોંચી. હાકેમને મળી. ગરબડદાસની કથા કહી. ગુણવાચક ઓળખ બની ગઈ છે. ગવનવર તો દંગ થઈ ગયો કે આ અજાણ બાઈ ઠેઠ આણંદથી અહીં સુધી કહે છે કે અમેસરકા શોધવા નીકળેલો વાટકો-ડી-ગામ આસિકા આવી! ગવનવરે ગરબડદાસને છોડાવવાની ખાતરી આપી. કલપના ન થઈ પહોંચ્યા પછી દસરયામાં અટવાઈ ગયો. આસિકાના કકલયા બંદરેથી વાટકોશકે એવું સાહસ લાલબાએ કરી બતાવ્યું. ડી-ગામાને ભારતના કાલીકટ બંદરે દોરી લાવનાર હતો ચરોતરના ખંભાત આવું જ સાહસ કરનાર હતાં ઉમરેઠનાં એક બંદરનો ખલાસી કાનજી. ચરોતરનો ઈસતહાસ દજવ સન્નારી. ઉમરેઠના કેશવલાલ સિવેદી મોમ્બાસામાં આ િથમ દસરયાખેડૂ છે. નોકરી કરતા હતા. િથમ સવિયુિ વખતે તેઓ ચરોતરમાંથી લંડન સૌિથમ પહોંચે છે જમવન જાસૂસ છે એવા આરોપ હેઠળ પકડાયા. કોટડનસડયાદના શામળદાસ દેસાઈ. શામળદાસ દેસાઈ માશવલ થયો ને કેશવલાલને ફાંસી ફરમાવાઈ. માિ લંડન પહોંચ્યા એટલું જ નહીં, અસલ ચરોતરી કેશવલાલનાં પત્ની ઝઝૂમ્યાં. હાઈ કોટડના અંગ્રેજ કૌવતના પણ એ િતીક બની રહ્યા. એ વખતે જયાયાધીશને એમણે ગળે ઉતાયુું કે એમના પસત લગભગ સવિ પર જેની હકૂમત િવતવતી હતી એવી સામેનો આરોપ ખોટો છે. એ વખતે આસિકામાં ઈંગ્લેજડની રાણી પાસે પહોંચ્યા, અંગ્રેજો સામે જ મોમ્બાસાથી નૈરોબી જવું અઘરું હતું, પણ એ બાઈએ જીમયા અને જયાય મેળવ્યો. બનેલું એવું કે પસતને સનદોવષ છોડાવ્યા. દેસાઈગીરી અંગે એમના કુટુંબને અંગ્રેજો સાથે સાહસ અને નવિટથાન એ ચરોતરી ઝઘડો પડ્યો એમાં અઅંગ્રેજોએ દેસાઈગીરી લઈ સરદાર પટેલ પાટીદારની ખૂબી છે. સમૃસિ અને સંપસિ એ કાયમ લીધી. અંગ્રેજ તો એ વખતે આખરી એક્કો ગણાતો. ચરોતર પાટીદારની ખોજ અને િેરણા રહ્યાં છે. ચરોતરી પાટીદાર કોઈ એક પણ શામળદાસે ય ચરોતરી માટીના અને પાણીના બનેલા હતા. એ ખંભાત ન્ટથસત સાથે લાંબો સમય સમાધાન કરી શકતાં નથી. પોતાને અકળાવનારી બંદરેથી વહાણ લઈને ઊપડ્યા. લંડન પહોંચી ધોળે દાડે રાણીના દરબારમાં કોઈ પણ પસરન્ટથસતનો એ હલ શોધી જ કાઢે. ૧૯મી સદીના અંત ભાગે સળગતી મશાલો લઈ પહોંચ્યા, દરબાર આચચયવમાં પડ્યો. શામળદાસે કહ્યું, ‘રાણીના રાજમાં ધોળે દાડે અજયાયનું અંધારું છે, તેથી મશાલ લઈને આવ્યો આસથવક ભીડ ભાંગવા નવી ઉભરતી આસિકાની વસાહતો તરફ એણે મીટ છું.’ દેસાઈગીરી પાછી મળી ગઈ. એ લંડન જનારા અને અંગ્રેજને ભૂ પાનારા માંડી. પહેલા ચરોતરી બજયા. વેપારી તરીકે ઉિરસંડાના ચતુરદાસ ગંગારામ પટેલ કરમસદના મગનભાઈ નારણભાઈ પટેલ (મોટા), ઈિરભાઈ સૌિથમ લંડન આવેલા, ને કટપીસનો વેપાર કયોવ ને વેપાર માટે તકો સજીવ. નારણભાઈ પટેલ (બાબુ) અને વસોના ઉમેદભાઈ ભલાભાઈ પટેલ આવો જ બડકમદાર બહાદુર પાઝયો આણંદમાં. ૧૮૫૭ના સવપ્લવમાં (મહામમા)એ સિપુટી સૌિથમ સાહસ ખેડી પૂવવ આસિકા પહોંચી. અમયંત 38


અનુપમ દમશન સંચાદલત - વી.એ.મુનશી નેચર ક્યોર સેન્ટર એટલે વગર દવાએ દદદીને સારા કરતું તંદુરપતીનું મંદદર... વી.એ. મુનશી નેચર ઝયોર સેજટર એટલે કુદરતી ઉપચાર પિસતનું સેજટર, જેમાં કોઇ દવાઓ આપવામાં આવતી નથી, પરંતુ આ એક એવી જીવન પિસત છે કે જે સવિમાં સૌથી જૂની અને પૃથ્વી પર માનવીના જજમ સાથે જ સવકસેલી છે. મહામમા ગાંધીજી આ પિસતના ચાહક અને િચારક હતા તે વાતથી તો ભાગ્યે જ કોઇ અજાણ હશે. તંદરુ ટત શરીરમાં જ તંદરુ ટત મન વસે છે. માનવ શરીર કુદરતે પાંચ મહાતત્ત્વોનું - પૃથ્વી, જળ, વાયુ, તેજ અને આકાશમાંથી બનાવ્યું છે. આ પાંચ તત્ત્વો િારા જ શરીર ટવાટથ્ય ટકાવી રાખવું જોઇએ. નેચરોપથી, આ પાંચ તત્ત્વોનો જ સતત ઉપયોગ કરીને, શરીર શ્રમ િારા, શરીરમાં રોગ િવેશે જ નહીં તેવી જીવનશૈલી અપનાવીને, કુદરતી રીતે જ જલદી અને કાયમી રીતે રોગ દૂર કરવા માટેની ઉપચાર પિસત છે. વી.એ. મુનશી નેચર ઝયોર સેજટર, ભારતમાં ગુજરાત રાજ્યના આણંદ શહેર પાસે આવેલ વલલભ સવદ્યાનગરમાં ન્ટથત છે. આણંદ રેલવે ટટેશનથી પાંચ કક.મી.ના અંતરે, લાંભવેલ - બાકરોલ રોડ ઉપર તે આવેલ છે. આ સેજટરમાં િવેશતાં જ તેના શાંત અને ખુશનુમાં વાતાવરણ, ટવચ્છ હવા-પાણી, પિીઓનો કલરવ, વૃિાચ્છાસદત કુદરતી સૌંદયવ અને સંતોના આશીવાવ દનાં આધયાન્મમક ટપંદનોનો અનુભવ થાય છે અને હળવા થઇ જવાય છે. ભારતની િખ્યાત નેચરોપેથી કોલેજ અને હોન્ટપટલમાં તૈયાર થયેલા, સડગ્રીધારી નેચરોપસથટટ ડોઝટરોની દેખરેખ હેઠળ સવસવધ િાચીન અને અવાવ ચીન પિસતની સગવડ ઉપલબ્ધ કરાઇ છે, જેથી અસનયસમત બનેલ જીવન પિસતને પુનઃ કુદરતી ટવરૂપમાં લાવી દેવામાં આવે છે. ડોઝટરો દદથીઓની સચકકમસા કયાવ પછી જે-તે તકલીફો માટે ખાસ સારવાર અને આહાર નક્કી કરે છે. સમતોલ આહાર અહીંના ભોજનાલયમાં ડોઝટરોની સૂચના મુજબ જ તૈયાર થાય છે. સમગ્ર સંકલ ુ ની મધયમાં, મુખ્ય વાતાનુકસૂ લત િીટમેજટ સેજટર છે. અહીં ટિીઓ - પુરુષો માટે અલગ વાતાનુકસૂ લત કેબીનોમાં ડોઝટરોની સૂચના મુજબ મસાજ થેરાપી, હાઇડ્રો થેરાપી, મડ થેરાપી, વગેરે િાચીન સારવાર અપાય છે. આજ સેજટરના સવશાળ વાતાનુકસૂ લત ખંડમાં સવસશિ અવાવચીન સાધનો જેવાં કે થેરાપુસટક એઝયુિશ ે ન, થમવલ મસાજર બેડ, મોટરાઇઝર િેડ મીલ, મોટરાઇઝડ બોડી ટલીમર, ન્ટપન બાઇક, સરઝયુમબેજટ બાઇક, સમની ટટેશન સજમ, એબ એઝસરસાઇઝ, ઇલેઝિો-મેગ્નસે ટક બેડ તથા કફસઝયોથેરાપી જેવી સારવાર પિસતની સગવડ છે, અને દદથીઓને જરૂર મુજબ રોજ સવારસાંજ ડોઝટરોની સલાહ અનુસાર અને તેઓની હાજરીમાં સારવાર અપાય છે.

આંતર શુસિ િારા આરોગ્ય અને આયુષ્ય માટે અસત અસરકારક એવી કોલોન ઇસરગેશન પિસત પણ અહીંની સવસશિતા છે. અહીં સારવાર માટે આવતા દદથીઓને રહેવા માટે એ.સી./નોન એ.સી., વેટટનવ ટટાઇલ - એટેચ્ડ ટોયલેટ યૂસનટ સાથેની સુદં ર વ્યવટથા છે. િાથવના તથા મેસડટેશનની પણ વ્યવટથા અહીંના ડબલ ડેક્કર સપરાસમડમાં કરવામાં આવી છે. સમગ્ર કેમ્પસને ફરતો સુદં ર લાઇટ અને સાઉજડ સસટટમ સાથેનો વોક પાકક છે. સંકલ ુ ની ટવચ્છતા અને વ્યવટથા ઊડીને આંખે વળગે તેવાં છે. અનુપમ સમશન

સંટથા સાથે સંકળાયેલા સંસનષ્ઠ, સેવાભાવી કાયવકરોની સતત દેખરેખ આ નેચર ઝયોર સેજટરને મળતી રહે છે એ એનું સદ્દભાગ્ય છે. જગતના સૌ મહાન પુરુષોએ એક જ સશખામણ આપી છે, ગો બેક ટુ નેચર િકૃસત તરફ વળો. માનવીએ કુદરત તરફ પીઠ ફેરવીને મોટી કકંમત ચૂકવી છે. નેચર ઝયોર એ કુદરત તરફ વળવાનો એક માગવ છે. વી.એ. મુનશી નેચર ઝયોર સેજટરમાં િીટમેજટ માટે દાખલ થવાથી જીવન જીવવાનો એક નવો રાહ ખૂલે છે. અનેક દદથીઓ સારવાર માટે આ સેજટરમાં આવે છે અને િસતવષવ ૧૦-૧૫ સદવસ શરીર શુસિકરણની ઉપચાર યોજનાના લાભ લઇને, થાકેલા શરીર યંિમાં નવી ચેતના ભરીને પાછા જાય છે.

Vitthalbhai Ambalal Munshi Nature Cure Centre Lambhvel-Bakrol Road, Nr. Vinukaka Magr, Vallabh Vidyanagar Dist: Anand, Gujarat - 388120 Telephone: +912692-230835 Website: www.munshinaturecure.org E-mail: vamnaturecure@hotmail.com 39


સવિની કાલજયી અને િાસસક કૃસતઓમાં જેનું નામ લઈ શકાય તેવી હાડમારીવાળું જીવન, જંગલી િજા, મામૂલી વેતન - એ બધી જ સવટંબણાઓ ગુજરાતીની મહાનવલ ‘સરટવતીચંિ’ (ચાર ભાગ)ના લેખક ગોવધવનરામ ભોગવી, પણ સેંકડો ચરોતરી કુટુંબો માટે સમૃસિનું બારું આખરે તેમણે માધવરામ સિપાઠી એ ચરોતરનો તેજટવી સાસહમય પૂંજ. ગુજરાતનાં સાિર ખોલી નાંખ્યું. એટલા બધા લોકો ગયા કે મયાંની રેલવે ‘પટેલ રેલવે’ તરીકે અને સાસહમયરત્નો પૈકીના એક. ગુજરાતી, સંટકૃત અને અંગ્રેજીમાં સાસહમય એક સમયે ઓળખાતી. તો વેપારનો આરંભ કરનારા ચરોતરના બંકા હતા રચનાઓ કરી. િારંભે વકીલાતનો વ્યવસાય કયોવ. સુણાવના છોટાભાઈ એસ. પટેલ, પલાણાના સી.એમ. પટેલ પછી તો કલાજત કસવ તરીકે િખ્યાત અને ‘ગુજારે જે શીરે તારે જગતનો નાથ ચરોતરવાસીઓ એક પછી એક ધંધા-વેપારમાં પોતાનું કૌવત બતાવતા સહી લેજે’ એ િખ્યાત પંસિઓના સજવક કસવ બાલાશંકર કંથાસરયા ગયા, ને સવટતરતા ગયા. નસડયાદના સાઠોદરા નાગર. ‘ભારત ભૂષણ’ માસસક કાઢ્યું હતું. ગુજરાત ૨૦૧૨નું વષવ ભારતીય સસનેમાનું શતાબ્દી વષવ હતું. ભારતમાં જ્યારે અને સહજદુટતાનના ઈસતહાસની ચચાવ જગાવી હતી. પાસરભાસષક શબ્દોનો સસનેમા આકાર લઈ રહ્યું હતું એ જ ગાળામાં આસિકામાં સોજીિાના કોષ રચવાનો િયાસ પણ કરેલો. અંગ્રેજી, ફારસી, સંટકૃસત, સહજદી અને ગોરધનભાઈ જેસીંગભાઈ પટેલ (મહામમા)એ પોતાનું સસનેમા શરૂ કયુું હતું. અરબી ભાષાના અભ્યાસી હતી. ૧૯૨૦માં ભાદરણના મસણભાઈ હાથીભાઇ પટેલે ભારતથી ‘શેઠ સગાળશા’ અમેસરકામાં ભરાયેલી ધમવસંસદને ટવામી સવવેકાનંદે ગજવી. સંસદમાં અને રાજા શ્રીપાળ તથા જૈસમન ઋસષ એ બે કફલમો મંગાવી દશાવવી. ભારતીય નસડયાદના િકાંડ પંસડત મસણલાલ નભુભાઈ સિવેદીએ પણ પોતાનો સનબંધ કફલમોનો મયાં િારંભ કયોવ હતો. પછી તરત જ કરમસદના ભોગીલાલ મોકલેલો. ટવામી સવવેકાનંદ પણ મસણલાલ સિવેદીની સવિતાથી િભાસવત મરઘાભાઈ પટેલે ‘સતી પાવવતી’ અને ‘કૃષ્ણ-સુદામા’ એ કફલમો ચલાવી. થયા હતા. સંટકૃતના એ િખર અભ્યાસી. ૧૯૮૫માં નારી સશિણના િસાર ચરોતરના આ બધા િથમ નાયકોએ સવિમાં િવેશવા અનેક બાકોરાં માટે ‘સિયંવદા’ માસસક શરૂ કયુું. તેઓ વેદાંતના પણ ઊંડા અભ્યાસી હતા. કરી આપ્યાં. જેમાંથી ચરોતર ઠેર ઠેર સવટતરતું હતું ને આજે ૨૨૫ જેટલા ગુજરાતી પંસડતયુગી સાસહમયના એ અગ્રણી સાસહમયકાર. તેમણે ખૂબ જ દેશોમાં ચરોતર સવલસે છે. આ બધા સવટમૃસતની ગતાવમાં ધકેલાઈ ગયેલા પારદશથી રહીને પોતાનું આમમચસરિ લખ્યું છે જે િગટ થતાં મોટો ઉહાપોહ નાયકો છે. એમનું ટમરણ રહે તે જરૂરી છે. મચેલો. ચરોતરે ભારતને અનેક સપૂત આપ્યા છે. દેશની આઝાદી અને સમગ્ર ગુજરાતમાં પુટતકાલય િવૃસિનો િારંભ અને િસાર કરનાર હતા આબાદી, સશિણ, સાસહમય અને સમાજ, વેપાર અને ઉદ્યોગ એમ વસોના મોતીભાઈ નરસસંહભાઈ અમીન. સમાજસેવા સશિણથી જ થઈ શકે ભાતભાતનાં િેિે િદાન કરનારી સવભૂસતઓ ચરોતરની માટીમાંથી પેદા થઈ એમ લાગતાં તેમણે બધું મયજી સશિક થવાનું પસંદ કયુું. પેટલાદની અંગ્રેજી છે. ભારતના ટવાતંત્ર્ય સંગ્રામની સશરમોર સિપુટી ગાંધી, સરદાર, જવાહર શાળામાં હેડ માટતર થયા. ૧૯૦૬માં ‘સમિ મંડળ પૈકી સરદાર વલલભભાઈ પટેલ ચરોતરના પુિ પુટતકાલય’ ટથાપી ગુજરાત વ્યાપી પુટતકાલય છે. કરમસદ ઝવેરભાઈ અને લાડબાના પુિ િવૃસિનો િારંભ કયોવ. ‘પુટતકાલય’ નામનું વલલભભાઈ ઈંગ્લેજડથી બેસરટટર થઈ ભારત માસસક શરૂ કયુું. પુટતકાલય િવૃસિ ઉપરાંત આવ્યા. ૧૯૧૫માં ગાંધીજી સાથે સંપકક થયો ને સશિણ સંટથાઓ, સહકારી મંડળીઓ, જીવન દેશસેવામાં સમસપવત કરી દીધું. ૧૯૭૭માં છાિાલયો ટથાપ્યાં. વસોમાં ગ્રામોિારની અનેક ખેડા સમયાગ્રહ કરી લડવૈયા તરીકે િટથાસપત િવૃસિઓ શરૂ કરી. પગરખાંની પરબનો નવતર થયા. ૧૯૨૨માં દેશવ્યાપી બનેલી નાગપુર ઝંડા િયોગ કરી ઉનાળામાં પગે બળતી મસહલાઓને સમયાગ્રહના એ સેનાસપત બજયા, ને સવજયી મદદ કરી. થયા. ૧૯૨૪માં હૈસડયા વેરા સામે બોરસદ આણંદની િસસિ સશિણ સંટથા ચરોતર સમયાગ્રહ કયોવને અંગ્રેજોને હંફાવ્યા. ઇન્દુલાલ યાશિક શવઠ્ઠલભાઈ પટેલ એજ્યુકેશન સોસાયટીની ૧૯૧૬માં ટથાપના ગુજરાતમાં પૂર આવ્યું મયારે અદભૂત કરી. વડોદરામાં ચરોતર બોસડિંગ હાઉસ અને વસો કેળવણી મંડળ પણ વ્યવટથા ગોઠવી તારાજીમાંથી ઉગરેલા લોકોને ઊભા કરી દીધા. ૧૯૨૮માં મોતીભાઈએ જ ઊભાં કયાું. પોતાની સમલકત તથા પોતાને મળેલી ભેટનાં અસત િસસિ બારડોલી ‘ના કર’ લડત આરંભી. આખી અંગ્રેજ સલતનતને નાણાં એમને સમાજને આપી દીધાં. જેમને ‘ગ્રંથાલય ઉદ્યમ સપતામહ’ એવું હચમચાવી. આ લડતની જીતે એમને ‘સરદાર’ બનાવ્યા. ચરોતર પાટીદાર સબરુદ અપાયું એ મોતીભાઈ ચરોતરની મોટી સાિરી સવભૂસત હતા. દેશનો સરદાર બજયો. આઝાદીની ચળવળમાં સતત જેલવાસ ભોગવતા ચરોતર જેના પર કાયમ ગૌરવ લેશે તેવા સવદ્યાપુરુષ થયા ભાઈકાકા. રહ્યા. ગાંધીજીની જોડાજોડ સંઘષવ કરી ભારતને આઝાદી અપાવી. રાજા ભગીરથે ગંગાનું અવતરણ કયુું, તો ભાઈકાકાએ સરટવસતને આઝાદ ભારતના િથમ નાયબ વડા િધાન અને ગૃહ િધાન બજયા. સવદ્યાનગરમાં ઉતારી. વલલભ સવદ્યાનગરના નામે િાનનગર ઊભું કરનાર સાડા પાંચસોથી વધુ રજવાડાં (ટુકડાં)માં સવખરાયેલા ભારતના નવસનમાવણનું ભાઈલાલભાઈ દ્યાભાઈ પટેલ મૂળ સોજીિાના. એન્જજસનયર બજયા. સક્કર ભગીરથ કાયવ હાથમાં લીધું ને ઝડપભેર બધાં રજવાડાંનું દેશમાં બેરેજ જેવા મોટા બંધના કામમાં જોડાયા. અનેક યોજનામાં એન્જજસનયર સવલીનીકરણ કરી અખંડ ભારત રચ્યું. ટવાટથ્ય કથળેલું રહેતું હોવા છતાં તરીકે કાયવ કયુું. સરદાર પટેલના આગ્રહથી અમદાવાદમાં ઈજનેર તરીકે આઝાદ ભારતના સનમાવણ માટે સતત મથતા રહ્યા. દેશની સસસવલ સવથીસ, જોડાયા. ૧૯૪૩થી સવદ્યાનગર માટે તપ આદયુું. મહામમા ગાંધીના રેસડયો સેવા ઉિમ રીતે િટથાસપત કયાવ. આશીવાવદ અને સરદાર પટેલની િેરણાથી ગ્રામ્ય સવટતારમાં અમયંત સાદગી એ જીવનનો મંિ રહ્યો. પોતાના પદથી િાનપીઠ ઊભી કરવાનું મહાન કાયવ એમણે અદભૂત રીતે પૂરું લેશમાિ ફાયદો કુટુંબી કે સગાં-સ્નેહી ન ઊઠાવે તેની કાયમ કયુું. ચારુતર સવદ્યામંડળ અને ચરોતર ગ્રામોિાર સરકારી મંડળી તકેદારી રાખી. ૧૯૫૦માં આ સવરાટ યોિો ૭૫ વષવની વયે મૃમયુ ટથાપ્યાં. પામ્યો. આટલા મોટા પદ પર રહીને સવદાય લેનાર એ મહાપુરુષ ઈસતહાસ અને સમાજજીવન સવશે પુટતકો લખ્યાં. ગુજરાતની પોતાની પાછળ અઢીસો રૂસપયાનું બેજક બેલેજસ અને બે જોડ કપડાં ટથાપના માટે િારંભ તેમના થકી થયો. ઉિમ રાજપુરુષ તરીકે અને ગંજાવર કામગીરી છોડતો ગયો. એ ફકીરની જેમ જીવ્યા, બહાર આવ્યા. ટવતંિ પિની રચના કરી કોંગ્રેસને છક્કડ પણ દેશને અમીરને જેમ આપ્યું. સવદ્યાનગરનું સશિણધામ અને ખવડાવી દીધી હતી. ગુજરાત સવધાનસભામાં તેમનો કાયવકાળ આણંદની અમૂલ ડેરી એમની િેરણાથી આકાસરત થયાં. ચરોતરને તેજટવી નેતાની ગવાહી પૂરે છે. તેઓ ઉિમ પાલાવમેજટેસરયન પણ સરદારે કાયમ ગૌરવવતું અને મસહમામંસડત કયુું. અરશવંદ ઘોષ સાસબત થયા. ભાઈકાકાની સાથે ભીખાભાઈ સાહેબને પણ યાદ સરદાર વલલભભાઈની સાથે જ સાંભરે એમના ભાઈ સવઠ્ઠલભાઈ. આઝાદીના લડતના એક વીર યોિ અને મહામુમસદ્દી રાજપુરુષ. કરવા જ પડે. ભારતમાં અંગ્રેજી હકૂમતમાં બનેલી વડી ધારાસભના એ િથમ ભારતીય ચરોતરની કળાિવૃસિના મુકુટમણી સમા થયા શાટિીય સંગીતના િમુખ બજયા. સવઠ્ઠલભાઈએ ભારતના ટવાતંત્ર્ય સંગ્રામની સવદેશોમાં જોરદાર મહાન ગાયક પંસડત ઓમકારનાથ ઠાકુર. ખંભાત તાલુકાના જહાજ ગામના પેરવી કરી. મુંબઈ શહેરના કોપોવરેશન િમુખ પણ બજયા. સરદાર વતની. ભારતના િસસિ શાટિીયગાયક પંસડત સવષ્ણુ સદગંબર પળુટકરના વલલભભાઈ સાથે બારડોલી સમયાગ્રહ અને રેલસંકટ વખતે જબરજટત એ સશષ્ય બજયા. વષોવ સુધી શાટિીય રાગ-રાસગણીઓનો અભ્યાસ અને કામગીરી કરી. સવદેશમાં સુભાષચંિ બોઝને પણ ટેકો આપેલો. સમગ્ર જીવન સરયાઝ કયાવ. સંગીતની આકરી ઉપાસનાથી એ દેશ અને દુસનયામાં જાણીતા એમણે દેશને ચરણે ધરી દીધું હતું. ૧૯૩૩માં ડબ્લીનમાં મૃમયુ પામ્યા. બજયા. ભારતીય શાટિીય સંગીતમાં તેમણે ઘણા નવા આયામો શોધયા ને 40


D !A C !7 A!A& E A A 3 : E > A = A

>E ': H E E = J& A : : . :

D ': H & D J#. : #A! !: = J&,

D J# :& A- : @ C A & ? C # = 6D A A 8A1 :E #:E #:E $D9 ! > = 6: A : :E $ C 8A1A !: = J&, ! A A& = #: A :E 0:' D &E D% >2:!A A A * : :E : = A 0:' D A &E D% #: :E #A A 'F !: = J&, ! A A& :E !K 3&E C $> 3&E A >9 &: = :E = #A : = A#= C :EM# &: = : : J&, J .&: J&, : :E D":E J : # =& &: = D !D &: = # I ! A =J : &: = J ! J& D A :!= /C &: A : A D":E = D E #A : = &: A 5B&=& :E : G#A 5B& : != 5B&=& # :1= )&# : B = J : D!= = #A : = L :E J> + ? !A $ ': . D :E A A :#: D : A#:E D :E $'A D :E ; : :#A = = #: E> :1 . " > : : :J! 4= ? A+2 : A :E : :E : J' A+2 : : M A+2 : &: A &<. # A 'E A$: 0:' A # : #:E > 'D A A 0:' D A = = #: : B &: = &!:' A J> C$ = #: C A A A = #: = >!: : : = = L A #: D D > : = !A D D !: = J&, A!A& :E : = L( D '= 'D

! !

"!

$

"

%

& ###

" ,

3

!

*.% 3

3

!

3

000

)0-)( + 1). ,. , +# + ) .$ + ' " + ( ,# ( )# ()- " + + / )'* &&#(! + ,)(, /"1 1). ,").& Asian Voice and Gujarat Samachar have been serving the community for the last 4 decades. We have 26,000 paid subscribers and around 5000 copies are sold every week through retail outlets. Our readership exceeds 200,000. We are committed to diversity and are proud to be British. " ! ! " # # ! $ ! $ ! ! ! ! $ $ $ !# " ! ! ! ! $ " # " # ! $ ! $ ! ! $ !# ! ! "

2

+% -

*.% 3

3

3

3

+'$,*/+ *(

)+)( - -+

( &' -/++*,.

*.% 3

-

)( )(

+'$,*/+ *(

( &' '" -" % ,$" (2 3

#*, ,!

1+&,2 ! ."

,! * &$) ./,"

."

41


ખેડાથી વડોદરાના ફેરા દોડીને મારતા. ઉિર ગુજરાતની પછાત સંગીતને સવિ િસસિ બનાવ્યું. સંગીત સમ્રાટ, સંગીત માતુંડ, કોમ ‘ઠાકરડા’ઓની સુધારણા માટે એમણે ભારે જહેમત ઊઠાવી. સંગીત મહામહોદય, સંગીત િભાકર જેવી કેટલીય ઉપાસધઓ મોતીયાથી આંખના અંધમવ સામે મોટું કામ ઉપાડ્યું. આણંદ પાસે તેમને િાિ થઈ. ઘેઘૂર અવાજ અને શાટિીય રાગોની ઊંડી સમજે ચીખોદરામાં મોટી આંખની હોન્ટપટલનો પાયો નાંખ્યો. ડો. એમના સંગીતને બેનમૂન બનાવ્યું. પંસડત ઓમકારનાથ માિ રમસણકલાલ દોશી જેવા સેવાભાવી તબીબોને એમાં પલોટ્યા. ચરોતરનું જ નહીં, સમગ્ર ભારતનું ગૌરવ બની રહ્યા. બોચાસણમાં વલલભ સવદ્યાલય ટથાપ્યું. જીવનપયુંત સમાજના ચરોતરે આઝાદીના લડવૈયા તો ખૂબ જ આપ્યા. અડાસના પછાતો માટે કામ કરતા. પૂરાં ૧૦૦ વષભે બોચાસણમાં મૃમયુ પામ્યા. પાંચ શહીદોની ખાંભી આજે પણ એમની વીરગાથા ગાતી ઊભી છે. ફકીરી ઓઢી હોવા છતાં ‘મહારાજ’ બની રહ્યા. ચરોતરમાંથી મહામમા ગાંધીની અસહંસક ચળવળમાં ય ઘણા લોકો ચરોતરની સવભૂસતઓની વાત થતી હોય મયારે એક સમસપવત હતા. તેમાં એક હતા સોસજિાના મૂળ વતની નરસસંહભાઈ દં પ તી સૌથી અલગ તરી આવે. વસોના દરબાર ગોપાળદાસ અને ઈિરભાઈ પટેલ. નરસસંહભાઈનું વ્યસિમવ અદભૂત હતું. તેઓ એચ. એમ. પટેલ તેમનાં પત્ની ભસિલક્ષ્મી ગોપાળદાસ દેસાઈ, જેઓ ભસિબાના ઊંડા અભ્યાસી હતા. તેમણે લખેલું ‘લગ્ન િપંચ’ પુટતક વાંચી નામે ચરોતરવાસીઓના હૈયે વસેલાં છે. વસોની હવેલી જેટલી િખ્યાત છે ગાંધીજીએ તેમને ‘મસહલાઓના વકીલ’ કહ્યા હતા. હજુ ટિી સશસિકરણ એટલાં જ િખ્યાત આ પસત-પત્ની છે. દરબાર સાહેબ આમ તો ગરાસદાર. કે ટવાતંત્ર્યની વાત ભારતમાં આવી ન હતી મયારે એમણે એ સવશે સવચાયુું પણ દેશસેવા માટે દંપતીએ ગરાસ છોડી ભેખ લીધો. હતું. નરસસંહભાઈ સંપૂણવ નાન્ટતકવાદી હતા. ઈિર જેવું કશું નથી ખેડા સજલલો કાયવિેિ બનાવ્યો. સરદાર પટેલના સંસગભે લડવૈયા થયાં. એ િસતપાસદત કરતા તેમનાં ‘ઈિરનો ઈજકાર’ પુટતકે જબરી હલચલ અંગ્રેજ સલતનતસવરોધી ચળવળની તેમની સસિયતાએ સરકાર છેડાઈ. જગાવી હતી. ગવનવરે રાજકોટ મળવા બોલાવ્યા. ગોપાળદાસ ખાદી પહેરે. ગવનવર ખાદી આ નરસસંહભાઈ બોમ્બ બનાવવાના કીસમયા જાણતા અને તેને પહેરેલાને મળે નહીં. શું કરવું? ગાંધીજી અને અબ્બાસ તૈયબજીની સલાહથી િસાસરત પણ કરતા. બોમ્બ બનાવવાના એક કેસમાં પકડાતાં તેમને ગવનવરને મળવાનું જ માંડી વાળ્યું. અંગ્રેજ સરકાર ખીજાઈ. ૧૯૨૨માં તડીપાર કરાયેલા. સિસટશ હકૂમતની પકડમાંથી છૂટવા તેઓ િેંચ કોલોની રજવાડું ખાલસા કરી વહીવટ લઈ લીધો. રાજ જવા દીધું, પણ ખાદીનું માન પોંસડચેરી ગયેલા ને મયાંથી સીધા આસિકા પહોંચ્યા. મયાં જમવન સંટથાન ન હણાવા દીધું. બસ, મયારથી દેશને પૂણવ સમસપવત થઈ ગયા. છેક આઝાદી ટાજઝાસનયામાં રહ્યા. પહેલાં સવિયુિમાં જમવની હાયુું ને ટાજઝાસનયા સિસટશ સુધી સવસવધ ચળવળોમાં લડતા રહ્યા. જેલોમાં જતા રહ્યા ને દેશસેવા કરતા હકૂમત હેઠળ આવ્યું. પાછા ભારત આવ્યા ને ગાંધીજીની અસર થતાં રહ્યા. એમનાં પત્ની ભસિબા પણ રાષ્ટ્રિેમ અને ગાંધીરંગે રંગાયેલાં. દરબાર અસહંસક લડતમાં જોડાયાં. જેલમાં પણ ગયા. શાંસતસનકેતનમાં ગુજરાતી સાહેબની લડતમાં સાથે ને સાથે રહ્યાં. પાકાં ટવામીનારાયણી. િારંભે ભણાવ્યું પછી આણંદ આવી ‘પાટીદાર’ માસસક શરૂ કયુું, જેને ૨૧ વષવ સુધી દરબાર સાહેબની રાજા-સહજ કુટેવો છોડાવી. ચલાવ્યું. આ નરસસંહભાઈ આજીવન પસત સાથે ભસિબા પણ દેશને માટે જીવ્યાં. સમાજસેવામાં િવૃિ રહ્યા. ગાંધીજીએ ભારતની આઝાદીની લડાઈની આજે જે ગુજરાત છે, એનો સનમાવતા ય દોર હાથમાં લીધી તે પહેલાં સહંસક સવપ્લવમાં ચરોતરનો બંદો હતો ઈજદુલાલ કનૈયાલાલ ચરોતરના અનેક સપૂતો સસિય હતા. તેમાં એક યાસિક. આખા રાજ્યના પ્યારા ઈજદુચાચા. નયાવ કપડવંજ તાલુકાના કઠલાલના મોહનલાલ ફકીર આદમી. બહુમુખી િસતભા. બહુશ્રુત કામેિર પંડ્યા. મહસષવ અરસવંદના સંપકક આવી સવિાન. સતત અજંપાભયાવ જીવ. લેખ, ગુજરાતમાં સવપ્લવી ટોળી તૈયાર કરી હતી. શ્રી સાસહમયકાર, કફલમ સજવક, આઝાદીના લડવૈયા, અરસવજદના ભાઈ બારીજિ ઘોષ પાસેથી બોમ્બ અનેક અખબારોના ટથાપક અને વાહક, બનાવવાનું શીખ્યા હતા. નવસારી નજીક નાટ્યલેખક અને ગુજરાત રાજ્યની લડતના રશવશંકર મહારાજ ઇશ્વર પેટલીકર વગડામાં બોમ્બ બનાવવાનું કારખાનું ઊભું કયુું મુખ્ય સેનાપસત, ઉદ્દામવાદી અને સમસપવત હતું. બોમ્બ બનાવવાની રીત લખેલ નાનકડી પુન્ટતકાઓ સરકારની નજરે લોકસેવક ઈજદુલાલ યાસિક મૂળ નસડયાદના. તેજટવી સવદ્યાથથી. ન ચઢે એટલે ‘વનટપસતની દવાઓ’, ‘યદુકૂળનો ઈસતહાસ’ એવા નામથી ૧૯૧૫માં ‘નવજીવન અને સમય’ તથા ‘Young India’ માસસક િગટ કરતા અને તેને વહેંચતા. આ બધું પકડાઈ જતાં ભૂગભવમાં ચાલયા મુંબઈ શરૂ કયાું. પાછળથી ‘નવજીવન’ અને ‘યંગ ઈન્જડયા’ ગાંધીજીએ ગયા. ૧૯૧૭માં ગાંધીજીના સંપકકમાં આવ્યા, ને ખેડા સમયાગ્રહથી લડત લીધાં અને જબરજટત ચલાવ્યાં. ૧૯૧૮માં ખેડા સમયાગ્રહમાં જોડાવા આદરી. સરકારી કબજા હેઠળની ડુંગળી ઊઠાવી લઈને કાનૂનભંગ કયોવ, ગુજરાત આવ્યા. ૧૯૨૨માં ‘યુગધમવ’ શરૂ કયુું. અજય અખબારોના તંિીપદે મયારથી એમનું હુલામણું નામ ‘ડુંગળી ચોર’ પડ્યું. ટવાતંત્ર્ય ચળવળનાં પણ હતા. તે વખતે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રનું સંયુિ રાજ્ય હતું. ગુજરાતને દરેક આંદોલનોમાં મોખરે રહ્યા. રસવશંકર મહારાજને ગાંધી માગભે ચાલવાની અલગ કરવાની ચળવળમાં તેઓ જોડાયા. આખી ચળવળમાં નવો િાણ લડતમાં લઈ આવનાર આ પંડ્યાજી. ફૂંઝયો. ગુજરાતમાં જવાહરલાલ નહેરુ કરતાંય તેમની ચાહના વધુ હતી. ચરોતરના ન હોય, પણ ચરોતરનાં ઉિારમાં જીવન સમપથી દીધું હોય જબરજટત આંદોલનના અંતે ટવતંત્ર્ય ગુજરાત ૧૯૬૦માં મેળવ્યું. નેનપુર એવા એક મહાપુરુષ બબલભાઈ મહેતા. ગ્રામસેવાનું ધયેય ગામડાંને પાસેનો આશ્રમ તેમનું સનવાસટથાન. રાજકારણમાં પણ રહ્યા ને બદીમુિ કરવો. પહેલાં ઠાસરા તાલુકાના માસરા ગામમાં સુધારણાની સંસદ ગજવી. ગુજરાતના સનમાવતા તરીકે તેઓ સદા ગુજરાતીઓના સદલમાં િવૃસિ કરી પછી થામણામાં. થામણામાંથી બદીઓ હટાવવા પુષ્કળ વસેલા રહેશે. મહેનત કરી. ગ્રામોિારનું અદભૂત કામ કરી સશિણ, ટવચ્છતા, ઈજદુચાચાની લડતે ગુજરાત આપ્યું, આ ગુજરાતની મંગળ ટથાપનાનો ટવાટથ્ય, વ્યસનમુસિમાં થામણાને અવ્વલ બનાવ્યું. લોકકેળવણી માટે દીપ િગટાવ્યો હતો મહેમદાવાદ તાલુકાના સરસવણી ગામના મહાન સપૂત જીવનભર ઝઝૂમ્યા. રસવશંકર મહારાજે. પોતાને ગાંધીના બહારવસટયા એવા જ બીજી સવભૂસત ડો. કુસરયન. આખા ગણાવનાર રસવશંકર સશવરામ વ્યાસ ટવરાજ્ય ભારતને દૂધમાં ટવાવલંબી બનાવી દેનાર ડો. ચળવળના સસપાહી. ઝંડા સમયાગ્રહના એ અગ્રણી. કુસરયન સવાઈ ચરોતરી. આણંદ આવ્યા નોકરી રાષ્ટ્ર માટે ફાળામાં પોતાની જાતને જ રાષ્ટ્રને સમસપવત કરવા, પણ સવસધએ કંઈ જૂદું જ લખ્યું હશે. કરી દીધી. ૧૯૨૨માં ગાંધીજીએ ચરોતરની પછાત ગણાતી ને ગરીબીમાં સબડતી બારૈયા કોમની સેવા આણંદના જ થઈ ગયા. અમૂલ ડેરીનું સનમાવણ કરવા િોમસાસહત કયાવ. રસવશંકર મહારાજ લાગી તેમના હાથે થયું. ઓપરેશન ફ્લડ, એનડીડીબી, પડ્યા. મહી કોતરના બહારવસટયાઓનાં હૃદય ગુજરાત સમલક માકકેસટંગ ફેડરેશન, ‘ઈરમા’ જેવી પસરવતવન કરાવ્યા. અમયંત અપમાનજનક હાજરી રાષ્ટ્રીય ટતરની અને આં ત રરાષ્ટ્રીય િસસિ િથા કઢાવીને જ જંપ્યા. કાંઠા ગાળામાં પુષ્કળ કામ ધરાવતી સંટથાઓ આણંદમાં ટથાપી. ડો. કુસરયને કયુું. એક લોટો, એક પંચીયું ને ગમછો, પગમાં નહીં આણંદને સવિના નઝશામાં ચમકતું કરી દીધું. એચ. એમ. પટેલ ચંપલ કે જોડાં. કોઈ પણ વાહનમાં ન બેસવાનું વ્રત. પશુ પાલનથી એક નવી જ િે ત િાંસત સજીવ 42


#N ? B) )?#J &? '#B# ? ? )?K ? ?) #B L )?K ? F )# # B $B F )?K ?!?K C ?&J ?" )J J G &?K ? _" ?$ $? _" ! F ?$&CK ) F &CK & F B \I \6"?!?K $B G F ?$&? CK K _" ?$&? KC K &? B '#B# CK & & F ?"?\ B) 1$ 8F'# ? #J 9 "#J F&? #J J ? #? B ? &B " &? B !? \) #J J ?" " " # N#? B) +"?#F" ! J B H! H F & B ^!# )? F & B D # B $B F ? M$F )?K ? B $B)B ) ? B +"?#F" &B ?&B ' ? B B + " # "( " " )% Z J / #B0$F)!F/ [ )?K J $&? B ) N#B ) N#B!?K )?K ? B )?"F$B ) ? B B -"? !F $ B (N #\* ) ? B 0$?A5 J$B \ \$ )B!F/ )? F B #?" F ! F ?K B C ?&J )K E N ? E ?" F )B ? *$ $ J!N$ ?" F ? ?$ )C #B _" F L ? )?K ? B $B !C,".&F ]<?&5 ?!?K ?" F F )K\ &?

"!% %

# # # " ! #

" %

'

!

#

!

%

$( , ' "

# Y

: F B 7 \ &) ! " " $ F B 7 \ &)

%

$B !?K L J )?K J B ' H F ? ? ? )?K ? B " $B J ^!#F ' H F ^!#!?K RW &(N B $ F XV &(N )C B B J \* #B0$F)!F/ ) N#B ' H F &B G \ B ) N#B #? B *J&? ? ?# F ? J H L K F 3"? B !B # $?K B &?%B F ) F B ' ?" F F )?!?/" I\ \6"? #B ' ?" F K F L &? K F ? ? B ) #N B )? F $F H 5 G !?K ' H F J / #B0$F)!F/ ) N#B ' D % J+ # ?)F / # ' F $ =? B *JA5 $!?K 2 J GO 5 ?/ O )?K J &? #B F #&?!?K &F J ) N#B J !*;! ?" J ?&B ' ?" F F )?K ? CK "C4" & F F F &?# )?#B #B F !E H$J )?K J SQ B SV &(N )C B ?$F F F #B&B ) #N B B #B $B ' ?" F &J )?K J !E B *F$? B ! F ?$B ' ?" J / #B0$F)!F/ B B_ \ &)F ?$B ' ?" J $F J "J _ F #B ' ?" 7B_ \ &)F $? B B ?$B ' ?" F )B B B # #B ' ?" * " $ ' Y

! ? J B#J ? _ $ 5 ?"C F ?&B F ) #N B #? B B ># \*&

*J&? B )# %

"

! $! "

)?K ? J B B "C&?&5 ?!?K

#

!"

F&B

" % " " " #) ^!# WV &(N *J&? B & RTV "F$KC ? !? G # " "F$ ) #N B B ?K & TT @ $J B "CK F +H . % " & ) K F ? ? ? )?K ? !C\: F *$ $ !?K )C ?#J

F3$? )? &(N B ?$&? KC E F &?K ? &%B "F$ F C B"!B T B U ?$&? #B #B B &? CK ?$C "CP )? F $B RQ &(N B

K ?&? KC '> B ?

)

43


ખેડૂતોનાં જીવન જ બદલી નાખ્યાં. જીવનપયુંત આણંદમાં જ રહ્યા ને ચરોતરને ઝળહળતું કરી મૂઝયું. અમૂલ ડેરી અને ડો. કુસરયનની વાત થાય એટલે તરત જ આણંદના પાટીદાર સિભુવનદાસ કીશીભાઈ પટેલ યાદ આવે જ. અમૂલની ટથાપનામાં એ પાયાના પથ્થર. સરદાર સાહેબની ઈચ્છા અને િેરણાને ધારણ કરી ધરખમ પોલસન ડેરી સામે સહકારી ડેરી ઊભી કરવાનું બીડું સિભુવનદાસે ઝડપ્યું. ખેડા સજલલા દૂધ ઉમપાદક વગદીસ કુરીયન સંઘ ટથાપી ચરોતરમાં સહકારી દૂધ ઉમપાદક મંડળીઓનો સિભુવનદાસે પાયો નાંખ્યો. જે પછીથી અમૂલ જેવી મહાકાય ડેરીઓમાં પસરણમ્યો. દૂધ ઉમપાદન િારા ગ્રામ્ય ઉમથાન તેમણે કરી દેખાડ્યું. ચરોતરના ધૂરંધરોની યાદીમાં ઈિર પેટલીકરનું નામ પણ સદાકાળ રહેશે. ઉિ દરજ્જાના સાસહમયકાર અને સમાજસચંતક. ‘પાટીદાર’ માસસકનું તંિીપદ સંભાળ્યું ને પાટીદાર સમાજમાં સુધારા માટે સતત કાયવરત રહ્યા. ચરોતરનાં રત્નોની યાદી બાબુ ભાઈ જસભાઈ પટેલના નામ સવના અધૂરી રહે. નસડયાદના બાબુ ભાઈ પટે લ સાદગીની જીવંતમૂસતવ હતા. િધાન હોય કે મુખ્ય િધાન પદે હોય તેમની આમઆદમી જેવી રહેણીકરણી યથાવત્ રહેતી. ગુજરાતના મુખ્ય િધાન હતા મયારે ઈન્જદરા ગાંધીની કટોકટી આવી. ગુ જ રાત આખું દે શ ના કટોકટીસવરોધીનું આશ્રયટથાન હતું. મોરબીની રેલ હોનારત ભાઈકાકા વખતે સતત મયાં રોકાઈ ઉિમ રીતે રાહતકાયવ પાર પાડ્યું. શ્રેષ્ઠ પાલાવમેજટેસરયન, ઉિમ લોકસેવક અને સાદગીસનદુંભપણું અને પરગજુપણાના એક જીવંત ઉદાહરણરૂપ રહ્યા. કપડવંજના કુસુમબહેન હસરભાઈ દેસાઈ ગાંધીજીનાં અંતેવાસી અને િીસતપાિ હતા. કાવ્યસજવનની િસતભા ધરાવતાં કુસુમબહેન સેવામૂસતવ હતાં. પોતાનાથી લગભગ ૨૭ વષવ મોટા ગાંધીસેવક સવધુર હસરભાઈ દેસાઈ સાથે લગ્ન કરી સેવામાં જોડાયાં. પસતના અવસાન પછી ગાંધીજીના સમયાગ્રહ આશ્રમમાં રહેવા ગયાં. ગાંધીજીનો પિવ્યવહાર તે સંભાળતા આઇ. જી. પટેલ અને ગાંધીજીના અંગત મંિી તરીકે પણ કાયવ કરતાં. ગાંધીજી આશ્રમમાં ન હોય મયારે આશ્રમની દે ખ રે ખ માં કટતુરબાની મદદમાં રહેતા. આઝાદીની લડાઈમાં પરદેશી કાપડ અને દારૂ-તાડીનાં પીઠાં પર સપકેસટંગ કરતા. બોરસદ સમયાગ્રહમાં એ મસહલા સેનાની હતાં. આ સમયાગ્રહમાં જેલ થયેલી. જેલમાં તેમને કટતુરબા સાથે રખાયે લાં. કટતુ ર બા એમને દીકરીસમાન ગણતાં. અનેક સેવામંડળો અને સંટથાઓમાં જીવનપયુંત સસિય રહ્યાં. લોકસેવક ફૂલચંદ બાપુજી, વીરસદના ઉદ્યમી ભાઈલાલભાઈ અમીન, દાદુભાઈ દેસાઈ, ધરમસસંહ દેસાઈ કેટકેટલાં નામો ચરોતરની માટીએ આપ્યાં છે ને આ બધાંના પુરુષાથભે ચરોતરને ઘડ્યું છે. એક એક ગણવા બેસીએ તો એક ગ્રંથ પણ ઓછો પડે એટલી સવભૂસતઓથી ચરોતર રચાયું છે. શિભોવનદાસ પટેલ ચરોતર તો આકાશગંગા છે. અહીં તો એમાંના થોડાં ઝળહળતાં નિિોનો જ ઉલલેખ છે. કેટલા બધા મહામાનવો આ ધરતી અને સેંજળ પી ઊઠ્યાં છે ને રાજ્ય, દેશ, દુસનયાને ખૂંદી વળ્યા છે. સમાજને શ્રેષ્ઠ બનાવવા મથ્યા છે. દુસનયાભરમાં ચરોતરના ડંકા વગાડ્યા છે. ચરોતર એટલે આ અને આવા હજારો બળવંત અને કાયવવંતોનો પુરુષાથવ, પસરશ્રમ અને િભાવ. (લેખક આણંદથી પ્રનસદ્ધ થતાં ‘િયા પડકાર’ દૈનિકિા તંત્રી છે.) 44

Forthcoming

attractions...

Dear Readers, In the month of April you will receive TWO special issues

In the coming months Ready to read Special Issues... • AmAru AmdAvAd • SAlAm-E-SurAt • vAdodArA viShESh • AAA 2013 • FBi • mEdicAl touriSm • rEAl EStAtE... And mAny morE

Editor/Publisher Managing Editor Consulting Editor News Editor

: : : :

CB Patel Kokila Patel Jyotsna Shah Kamal Rao

Editor/Publisher : CB Patel Associate Editor : Rupanjana Dutta Chief Operating Officer : L. George Chief Financial Officer : Surendra Patel Chief Accountant : Akshay Desai Business Manager : Alka Shah Advertising Manager : Kishor Parmar Business Development Managers : Rovin George, Urja Patel & Nihir Shah Graphic Designers : Harish Dahya & Ajay Kumar Customer Service : Ragini Nayak

Asian Business Publications Ltd

Karma Yoga House, 12 Hoxton Market (off Coronet Street), London N1 6HW. Tel: 020 7749 4085 Fax : 020 7749 4081 Email: aveditorial@abplgroup.com, gseditorial@abplgroup.com

Bureau Chief News Editors

: Nilesh Parmar : K K Joseph, Viren Vyas, Achyut Sanghvi Special Correspondent : Purvi Apurva Shah Graphic Designers : Mukesh Patel, Pankaj Chavda Vikram Nayak, Sandip Bhavsar Business Manager : Hardik Shah Business Co-ordinator : Shrijit Rajan

AB Publications (India) Pvt. Ltd.

(BPO)

206-7, Shalibhadra Complex, Opp. Jain Derasar, Nr. Nehrunagar Circle, Ambawadi, Ahmedabad - 380015 Tele-fax: +91-79-26465960 • Email: gs_ahd@abplgroup.com

Horizon Advertising & Marketing

(Jumbo Advertiser)

202, Shalibhadra Complex, Opp. Jain Derasar, Nr. Nehrunagar Circle, Ambawadi, Ahmedabad - 380015. Tel: +91-79-26465960 Email: horizon.marketing@abplgroup.com Dy. General Manager : Lawrence William (Ahmedabad) Advertising Manager : Neeta Patel (Vadodara) Asst. Mktg. Managers : Krunal Shah, Manish Shah (Vadodara)

www.abplgroup.com ©Asian Business Publications Ltd


અાિંદમાં ચાર ચાર પેઢીથી ચાલતા કાપડ બીઝનેસમાં અવ્વલ 'બાબુભાઇ પુરસોત્તમદાસ પટેલ'ની કંપની • કોકકલા પટેલ ણંદમાં બસો, સરિા કે મોટરગાડીઅોનું બહુ અોછુ ચલણ ચાલતુ,ં માિ અા ઘોડાગાડીઅોના જ વપરાશથી જનજીવન ચાલતું એ સમયકાળની વાત કરીએ તો અાણંદમાં ગણ્યાગાંઠ્યા કાપડના વેપારીઅોમાં વગદાર અને વટદાર પટેલ વેપારી બાબુભાઇ પુરસોિમદાસ પટેલનો એક અાગવો રૂઅાબ ગણાતો. અાણંદના નાના અડધના મૂળ બાબુભાઇ પટેલ જે શેરીઅોમાં ટવાસમનારાયણી સંત ડોકટરટવામી કે મહંતટવામી રમ્યા, ઉછયાવ છે એ જ શેરી ને કૌટુસં બક થડનું ફરજંદ છે. ૧૯૪૨થી પૂ.શાટિીજી મહારાજ અને પૂ.યોગીજી મહારાજના અાશીવાવ દથી ટાવર બજારમાં કાપડના ઉદ્યોગની શરૂઅાત કરનાર બાબુભાઇ પટેલને 'સાહસે શ્રી' વયાવ છે. એમની નાનકડી શી દુકાનમાં ખાદી કે દોટીથી માંડી ચાઇના સસલક ને જાપાનીઝ સાડીઅો કે પેજટ માટે ઇમ્પોટેડ સિમ્પલીન કાપડ મળતુ.ં બાબુભાઇની વ્યાપારી દીઘવિિી એમાંય ખાસ કરીને સદા ન્ટમત વેરતો એમનો િસન્ન ચહેરો, પારકાને પોતાના કરી લેવાની અાવડત અને વાક્ચાતુયથ વ ી એમના વેપારી સંબધ ં ો સવકટયા. એમની દુકાનમાં દુસનયાભરના કાપડની થોકબંધ વેરાયટી ઉપલબ્ધ થતાં સદનિસતસદન બેસમૂ ાર ગ્રાહકો વધવા લાગ્યા. ટાવર બજારની દુકાનમાં ગ્રાહકો ઉભરાતાં બાબુભાઇએ '૮૦ના દાયકામાં ગામડી વાટના વડ નજીક જૂના રટતા ઉપર સવશાળ જગ્યામાં અદ્યતન સાડી શો રૂમના શ્રીગણેશ માંડ્યા. એમના બે માળના અદ્યતન શો રૂમમાં ગ્રાઉજડ ફલોર પર રૂા. ૪૦૦થી માંડી રૂા. ૪૦૦૦ સુધીની સસજથેટીક, સસલક, સસફોનની એમ્િોઇડરી, ટીકી-સસકવજસ ભરેલી સાડીઅો, બ્લાઉઝ, ચસણયાનું મેચીંગ કાપડ, ચસણયા-ચોલી, સલવાર, કમીઝ, પંજાબી શૂર્સ, ફેશન સડઝાઇનસવ અનારકલી ઇમયાસદની વેરાયટી જોવા મળે છે. અા શો રૂમના ફટટડ ફલોર પર રૂા. ૫૦૦૦થી માંડી રૂા. એક લાખ સુધીની રીયલ જરીની બનારસી ને કાંજીવરમ

સસલક સાડીઅો, બેંગ્લોરી સસલક, પાટણના પટોળાં, મૈસરૂ ી સસલક, ગઢવાલ સસલક, ઉપાડા સસલક, અોસરટસા સસલક, રાજકોટી સસલક પટોળાં ઉપરાંત ઇટાસલયન અને રીયલ સસફોન પર જરદોસી ને જડતરકામ કરેલી સડઝાઇનર સાડીઅો, પાનેતર, ગરચોળાંની થોકબંધ વેરાયટી જોવા મળે છે. સવદેશવાસી ગુજરાતીઅો કુટબ ું માં દીકરા કે દીકરીનું લગ્ન હોય કે અજય કોઇ શુભ િસંગ હોય તો અાણંદમાં 'બાબુભાઇ પુરસોિમદાસ પટેલ'ના સાડી ટટોરમાંથી જ સાડી ખરીદવાનું પસંદ કરે છે. અહીં મોટા મુબ ં ઇ અમદાવાદ જેવા મોટા શહેરો કરતાં કકફાયત ભાવે ઉિમ કવોસલટીની લેટટે ટ સડઝાઇનની સાડીઅો, એમ્િોઇડરી ચોલી શૂર્સ, ચસણયાચોલી, અનારકલીની અસંખ્ય વેરાઇટી ઉપલબ્ધ છે. સવદેશવાસી ગુજરાતણોને સાડીઅોના ફોલ-બેડીંગ, રોલ-પોલીશ કે મેચીંગ ચસણયા ને બ્લાઉઝ માટે ઠેર ઠેર દુકાનોમાં રખડવું ના પડે એ માટે "બાબુભાઇ પુરસોિમદાસ પટેલ"ના સુપિુ શ્રી યોગેશભાઇ તથા એમના પુિ બીરજુ પટેલે એક જ છત નીચે તમામ સુસવધાઅો મળી રહે એવી જોગવાઇ કરેલી છે. મોરનાં ઇંડાં ચીતરવાં ના પડે એમ દાદા શ્રી બાબુભાઇની તમામ વેપારી કુશળતા બીરજુ પટેલની રગેરગમાં ઉતરી છે. માકકેટીંગ મેનજ ે ર બીરજુ પટેલ અને એમના સપતાશ્રી યોગેશભાઇ અને કાકાશ્રી અાનંદભાઇ ગ્રાહકનો ટેટટ પારખી એમણે મનગમતી સાડીઅોની એક એકથી ચડીયાતી વેરાઇટી પેશ કરી ગ્રાહકને કાયમનો ચાહક બનાવી લેવાની અાવડત દાદ માગી લે એવી છે એટલે જ કોઇપણ સવદેશવાસી ચરોતરનો ગુજરાતી બાબુભાઇ પુરસોિમદાસ પટેલના નામથી અજાણ્યો નહીં હોય. Patel Babubhai Purushottamdas & Co Yogi Mahal, Gamdiwad Char Rasta, Anand - 388001. Ph. No. +91 2692 250680, 240032

45


ઐદતિાદસક નગરોમાં લટાર • આિંદ આણંદ સજલલાનું મુખ્ય મથક આણંદ શહેર િેતિાંસતના મુખ્ય મથક તરીકે સમગ્ર સવિમાં જાણીતું છે. પન્ચમ રેલવે મુંબઈ-અમદાવાદ વિે મોટું જંઝશન ટટેશન છે. ૨૨-૩૩ ઉિર અિાંશ અને ૭૨-૫૭ પૂવવ રેખાંશ પર આવેલ આણંદ શહેરમાં અમૂલ ડેરી, એનડીડીબી (નેશનલ ડેરી ડેવલપમેજટ બોડડ), ઈરમા (ઇન્જટટટ્યુટ ઓફ રુરલ મેનેજમેજટ-આણંદ), કૃસષ યુસનવસસવટી કેમ્પસ જેવી અનેક િખ્યાત સંટથાઓ, શૈિસણક સંટથાઓ અને ધાસમવક સંટથાઓ આવેલી છે. આનંદગીર નામના ગોસાઈએ આ શહેર નવમા સૈકામાં વસાવ્યું હતું તેની નોંધ ભાટચારણોના ચોપડે નોંધાયેલી મળે છે. નાના અડધમાં ગોસાઈવાળું ફસળયું આજે અમૂલ ડેરી પણ હયાત છે. કાળિમે ગોસાઈઓની પડતી થઈ અને પાટીદારોએ જમીન-જાગીર તેમ જ સમલકતો ખરીદી વસવાટ શરૂ કયોવ. ગામની ઉિરે આણંદ આર્સવ કોલેજની હોટટેલના મકાનની બાજુમાં હનુમાનજીની વાડી નામે ઓળખાતી વાડી ગોસાઈઓની હતી. આ વાડીમાં ગોસાઈઓનાં મૃતદેહો દફનાવવામાં આવતાં. જોકે આજે તેનાં ટમૃસતસચહ્નો જોવા મળતાં નથી, પરંતુ હનુમાનજીનું મંસદર આજે પુરાવારૂપે હયાત છે. આમ આનંદગીર ઉપરથી આનંદ - આણંદ ગામનું નામ પડ્યું, એવી લોકકથા િચસલત છે. બેએક હજાર વષવનો આણંદનો ઈસતહાસ િાચીન સશવાલય જાગનાથ મહાદેવ સાથે જોડાયેલ છે. દંતકથા િમાણેઃ આણંદ-જીટોસડયા વિે મહી નદી વહેતી હતી. વૈજનાથ અને લોટેિર મહાદેવની આગળ વહેતી નદીને જાગનાથ મહાદેવ આગળ મામાદેવી (મમ્માદેવી)ની - હાલમાં જાગનાથ મહાદેવની પૂવવ સદશામાં શ્રી મમ્માદેવનું ચમમકાસરક ટથાનક આવેલું છે ચમમકાસરક મૂસતવને શાપ આપ્યો કે, ‘જા, અહીંથી બાર કોશ દૂર જઈને પડ’. તેથી મહી સસરતાએ પટ બદલયો અને આજે આણંદથી બાર કકલોમીટરના અંતરે આ નદી વહી રહી છે. જાગનાથ મહાદેવના દેવાલયના બાંધકામ દરસમયાન થયેલા ખોદકામમાંથી િાચીન ઈંટો અવશેષરૂપે િાિ થઈ છે. મામાદેવી અને વૈજનાથ આગળ ખોદકામ દરસમયાન રેતીના થર મળી આવે છે. જાગનાથ મહાદેવથી ૩ કકલોમીટર દૂર હાડગુડ ગામ આવેલું છે. તે ગામમાં જતાં જ આગળ કોતરો જોવા મળે છે. એ જમીન નાના પથ્થરમસડયાવાળી આજે પણ છે. જોકે લોકવાયકામાં અસતશયોસિ વણાયેલી હોય છે. છતાં મહી નદી સદીઓ અગાઉ આણંદની બાજુમાં રહીને વહેતી હશે. મયાંથી ભૂગભવમાં થયેલા કોઈ કારણસર કે ફેરફારોને લીધે નદીએ પોતાનો પટ બદલયો હોય તે શઝય છે. અમયારે તે વાસદ આગળ વહે છે. જાગનાથ મહાદેવ આગળ મળેલી ઈંટોને આધારે ગુિ વંશ દરસમયાન અહીં પુરાણું સશવાલય હશે એમ માની શકાય. ઈ.સ. ૧૯૫૧માં નગરપાસલકા સામેના પરસોિમભાઈ દેવજીભાઈ પટેલના મકાનના કંપાઉજડમાં નગરપાસલકાના સવટતરણ સનસમિે ખોદતાં એક કુલડીમાંથી લગભગ ૨૦૦૦ જેટલા ચાંદીના િાચીન સસક્કા મળી આવ્યાં હતાં. તેનો ઝીણવટભયોવ અભ્યાસ ઘણાં પુરાતમવસવદો અને ઈસતહાસ-રસસકોએ કરેલો છે. આ સસક્કાઓ ગુિવંશના એક િતાપી રાજા કુમારગુિ (ઈ.સ. ૪૧૫થી ૪૫૫)ના જણાય છે. ગુિકાળથી િાહ્મી સલસપમાં આ સસક્કાઓ પર પરમ ભાગવત રાજાસધરાજ શ્રી કુમારગુિ મહેજિાસદમય લખાણ છે. આથી એ સસસિ થઈ શકે છે કે આણંદની િાચીનતા ઓછામાં ઓછી ઈ.સ.ના ચોથા સૈકા જેટલી હોવા સંભવ છે. આજથી સોળમા સૈકાની આસપાસ (ઈ.સ. ૪૧૫થી ૪૫૫)ના સમયમાં કે જ્યારે આ સસક્કા ચલણી હતા તે વેળા આણંદને આંગણે માટીના પાિમાં મૂકી કોઈકે દાટી દીધેલા હશે. જોકે આના આધારે એવું માની શકાય કે કુમારગુિના રાજ્ય અમલ દરસમયાન આણંદ સવટતારમાં વટતી હશે. આણંદથી મળી આવેલા સસક્કાઓ ઉિર ભારત અને ખંભાત બંદર વિેના ધોરીમાગવ ઉપર વેપાર ચલાવવા કોઈ વણઝારાએ આ ટથળે દાટી મૂકેલા હોવા જોઈએ. વણઝારાઓ આ િમાણે ધોરીમાગવ પર ઠેકઠેકાણે 46

સસક્કાઓ દાટી દેતા અને પોતાના ચોપડામાં તેની નોંધ રાખતા તથા જરૂર પડતાં કાઢી લેતાં. જોકે આ સસક્કા દટાયેલા જ રહ્યા તેનું એક કારણ એ હોય શકે કે આ સસક્કાઓ દાટનાર વણઝારાની વણઝાર કુમારગુિના રાજ્યકાળનાં છેલલાં વષોવમાં એટલે કે ઈ.સ. ૪૫૦ની આસપાસ થયેલા હૂણોના હુમલાઓનો ઉિર ભારતમાં ઝયાંક ભોગ બનીને નાશ પામી હોય. ગુિો પછી આણંદના ઈસતહાસનું પાનું છેક ઈ.સ. ૬૦૯માં ઉઘડે છે. કલચૂસર (કટરપુસર) રાજા બુિરાજનાં મળેલા તામ્રપિોમાં આનંદપુરનો ઉલલેખ છે એટલે આ રાજાઓ આજુબાજુના િદેશના િવાસ વખતે આ િદેશમાં આવતાં મયારે અહીં મુકામ રાખતા હશે. આનંદ-આણંદ-પુર-નગર તે રીતે કાળિમે આણંદ ગામનું નામ પડ્યું હોય તેમ લાગે છે. વળી તામ્રપિોમાં થયેલા આણંદ-આનંદ સવશેના ઉલલેખો પરથી આ ગામે છઠ્ઠી સદીના આસપાસ પોતાનું અન્ટતમવ જાળવી રાખ્યાનું માની શકાય છે. • કરમસદ કરમસદ નગર આણંદ ખંભાત રેલવે લાઈન પર અને આણંદ સોસજિા રાજ્ય ધોરીમાગવ ઉપર આવેલું છે. ભારત દેશના રાજપુરુષ અને અનજય દેશભિો ટવ. શ્રી સવઠ્ઠલભાઈ પટેલ અને લોખંડી પુરુષ સરદાર વલલભભાઈ પટેલની જજમભૂસમ છે. કરમસદનું નામ ભારતના ઈસતહાસમાં સુવણવ અિરે લખાયું છે. આ જજમભૂસમના વીર પુરુષ સરદાર સાહેબે ભારતના ટવાતંત્ર્ય સંગ્રામને દોયોવ અને નવિાિ ટવાતંત્ર્યને સુ રસિત કયુું. સરદાર સાહેબે સરદાર પટેલ મેમોશરઅલ શરૂઆતની કેળવણી વતન કરમસદમાં લીધી હતી. સરદારશ્રીનું બાળપણ કરમસદમાં વીમયું હતું. કરમસદમાં સરદાર સાહેબનું સનવાસટથાન આવેલું છે. • ઉમરેઠ ઉમરેઠ નગર આણંદ-ગોધરા રેલવે લાઈન ઉપર આવેલું ટટેશન છે. નસડયાદ-ડાકોર રાજ્ય ધોરીમાગવ ઉપર આવેલું છે. એક કાળે આ ગામ જૈન સંટકૃસતનું તીથવટથાન ગણાતું હતું. અનેક સંત સાધુઓ, સદાવ્રતો, અન્નિેિો, સંજયાસીઓના મઠો, ધમવ િવતવકો, વૈસદક કમવકાંડના આચાયોવ, મંિ-તંિના સાધકો, કથાકારો, જ્યોસતષીઓ, સરટવતીપુિો, લક્ષ્મીપુિો, સચિકારો, સશલપીઓ, કોતરકામ કરનારાઓ, િસિયવીરો, મુમસદ્દીઓ, મોટા વેપારીઓ, શરાફો, મુનશી, કાજી વગેરેથી આ નગરની જાહોજલાલી અપાર હતી. • અડાસ વડોદરા-અમદાવાદ રેલવે લાઈન ઉપર અડાસ રોડ ટટેશનની પન્ચચમે બે ફલાંગ દૂર અડાસ ગામ આવેલું છે. આ ગામ ઐસતહાસસક લડતની ભૂસમ તરીકે સુિસસિ છે. ઈ.સ. ૧૯૪૨ના ‘સહજદ છોડો’ આખરી ટવાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ભાગ લેનાર પાંચ સનદોવષ યુવાનોને સિસટશ સરકારની પોલીસે અડાસ રોડ ટટેશન નજીક ગોળીબારથી ઠાર કરેલા તેમની ટમૃસતમાં ટમારક તરીકે તે ટથળે ખેડા સજલલા રાષ્ટ્રીય મહાસભા સસમસત તરફથી ટમૃસતટતંભ બનાવાયો છે. આ ટથળે દર વષભે ૧૮મી ઓગટટે શહીદ ટમૃસત સદન પમૃશતપતંભ ઉજવાય છે. • બોરસદ ઐસતહાસસક દૃસિએ બોરસદ ઘણું અગમયનું મથક છે. પેિાએ બાંધેલો બોરસદનો કકલલો મોગલાઈના સમયમાં ઘણો મજબૂત ગણાતો. પેિા યુગમાં ગુજરાતમાં બોરસદનું ટથાન અનોખું હતું. સિટીશ કાળમાં બોરસદ ટવતંિતાની લડતોમાં હંમેશા મોખરે બોરસદ કોટિ રહ્યું છે.


Sankara Eye Care Institutions, India

I

Sankara Eye Hospital, Anand

nitiated in the year 1977 with the blessings of Kanchi To everyone of this Million patients, transportation Sankaracharyas, Sankara Eye Care Institutions is a from the village to the base hospital, accommodation at Registered, Non Profit, Public Charitable Trust. the hospital, investigations, state of the art suture-less The thrust area of activity is “Community Eye Care” surgery with IOL implant, medicines, food and follow – “Providing High Quality, cost effective, readily up, all have been provided totally free of cost with available eye care at the door steps of rural India” kindness, care and compassion The Mission Head Quarters is at Coimbatore, in the Presently Sankara as a group performs 500 free eye State of Tamilnadu, in Southern India. Globally Sankara surgeries every day to deserving rural patients. is the only Institution functioning on an 80:20 ratio, Under the preventive eye care programme, wherein 80% of the beneficiaries are the poor patients Rainbow, so far, over 4 Million children have been from the villages who receive totally free eye care, while screened for undetected visual defects and timely the balance 20% are the affordable patients who pay for remedial measures have been provided. their treatment, thereby cross subsidizing the free eye surgeries and making the programme self-sustainable. Sankara is establishing replicable and sustainable Sankara Eye Hospital, Anand was inaugurated on models of Sankara Eye Hospitals across India in every the 19th of October 2008 by Hon Chief Minister Sri state under the Programme “Vandematharam Bharath Narendrabhai Modi . Vision“ Out of the 225 beds - 200 Presently there are 10 number of beds facility is for Sankara Eye Hospitals in providing free eyecare topoor different states of India and the patients brought in by 11th Hospital is coming up at selection from the Camp Sites Kanpur in Uttar Pradesh to be from Rural Areas through our followed by Jodhpur in Gift of Vision programme. Rajasthan, Indore in Madhya And the remaining 25 beds Pradesh, Patna in Bihar and are for providing facility to Raipur in Chhattisgarh. the paid patients. The group has a total bed We provide From left Mr Kamplesh Patel, Kokila Patel, Dr. Pravin Patel, strength of 2000 exclusively Dipika and Mr Subba Rao (CEO - Sankara Eye Hospital, Anand) comprehensive facilities to dedicated to eye care and a treat Cataract, Glaucoma, total human resource of 1500. Diabetic Retinopathy, Occuloplasty and Paediatric Eye The “Gift of Vision” Care. Doctors and Paramedic staff are trained at our programme of Sankara different centres under experience guidance and has reached out to One leadership. Million poor patients so We are also involved in preventive eye care in far. This landmark children and curative eye care for rural India through achievement has taken Gift of Vision Rural Outreach Eye care Programme. The place few days ago in beneficiaries are the poorest of poor in the Villages. The this month of March. patients are being selected by conducting door to door Through 14938 rural surveys and subsequent rural outreach camps. The outreach eye camps in patients who are in need of surgeries are being brought 1250 weeks, spread out to the base Hospital through our own transport in 69 districts in 10 In this Hospital since the inception of the Gift of States of India, after Vision programme till date we have conducted 977 rural screening 3 Million poor Outreach Camps spread in. Anand, Kheda, Vadodara, patients, one Million Panchmahal , Narmada & Bharuch and Ahmedabad totally free eye surgeries Districts in which 1,37,793 patients were screened at the Dr Amit Gupta - co-ordinator and have been completed Camp site out of which 46497 number of patients had Mr Jayesh Patel (Sankara Eye Foundation Board Member EU) successfully. undergone Free eye surgery.

Sankara Eye Hospital, Anand

Sankara Eye Hospital, (N.H-8) ANAND-388340, Contact: 0091 2692 280450 (Subba Raod); U.K.: 07968 119 168 (Jayesh) 47


• બોચાસિ બોચાસણ ગામ ભાદરણ-નસડયાદ અને વાસદ-કઠાણા રેલવે લાઈન પરનું ટટેશન છે. રાષ્ટ્રીય ચળવળ વખતે આ ગામે અગ્રીમ ભાગ ભજવ્યો હતો. આ ગામમાં હૈસડયાવેરોની લડત દરસમયાન છાવણી રાખવામાં આવી હતી. ગામના લોકો મહેસૂલ નહીં આપવાનો સનધાવર કરીને બીજે ગામ માંડવા બાંધીને રહ્યા હતા. ચરોતરમાં બુસનયાદી તાલીમ આપવામાં ‘વલલભ સવદ્યાલય’ સંટથા જાણીતી છે. ૧૯૩૧માં સરદાર રશવશંકર મહારાજની સમાશધ વલલભભાઈ પટેલનું નામ જોડવામાં આવ્યું છે. આ સવદ્યાલય ગૂજરાત સવદ્યાપીઠ, અમદાવાદની શાળા તરીકે કામ કરે છે. બોચાસણ લોકસેવક પૂજ્ય રસવશંકર મહારાજની કમવભૂસમ છે. • ભાદરિ ગામના મલાવ તળાવમાં ૨૦ ફૂટ નીચેથી ૩૫ શેર જેટલા વજનની ઈંટો નીકળતી હતી એવી જ રીતે સાકરદાસની કૂઈ પાસે ખોદકામ કરતાં મોહેંજો-દરોની જાતની ઈંટો મળી આવી હતી. તે બતાવે છે કે ગામ જૂનામાં જૂના ગામોમાંનું એક છે. સંવત ૧૨૩૨ના વૈશાખ સુદ ૧૧ને સદવસે આ ગામનું િથમ વસસયાણ થયું હતું એમ કહેવાય છે. આ અગાઉથી પણ મયાં ગરાસસયાઓની વટતી હતી એમ કહેવાય છે. મયારબાદ ૧૬મા, ૧૭મા સૈકામાં કેટલાક નવા પટેલો ગામમાં વસવા માટે આવેલા. એ પટેલોના વંશજો હાલ નવા પટેલો તરીકે ઓળખાય છે. ગામના મલાવ તળાવ પર આવેલી ભિકાળી માતાના નામ ઉપરથી ગામનું મૂળ નામ ભૂળપુરી અને પછી એમાંથી અપભ્રંશથી ભાદરણ પડેલું મનાય છે. • સોશજિા એક કાળે ખંભાત પાસેનું નગરા ગામ જ્યારે મહીસાગર સંગમ ઉપરનું મુખ્ય બંદર હતું મયારે મયાંથી નીકળી દેશમાં દૂર દૂર સુધી ફેલાયેલા ધોરીમાગોવ સોસજિામાં થઈને પસાર થતા હતા. પસરણામે સોસજિા વેપાર ઉદ્યોગનું મહમવનું કેજિ હતું. ગામમાં વેપારીઓ, શરાફો અને િસસિ કારીગરો વસતા હતા. ગામમાં આવેલા કૂંડ, વાવ, જૈન દેરાસરો, બૌિ મૂસતવઓ, મન્ટજદો વગેરે એની િાચીનતા અને પુરાણી જાહોજલાલીની સાિી પૂરે છે. કૂંડને ગાળતા તેમાંથી સોશજિાનો પૌરાશિક કૂંડ મળી આવેલી મૂસતવઓ આ ગામના અન્ટતમવને ઈ.સ. પૂવભેના બીજા સૈકામાં લઈ જાય છે એવો પુરાતત્ત્વસવદોનો મત છે. સોસજિા તાલુકાના પીપળાવ ગામે સુિસસિ આશાપુરી માતાનું મંસદર આવેલું છે. આ ગામ યાિાધામ તરીકે જાણીતું છે. • ધમોજ સંવત ૧૨૧૨માં પાટીદારોની જૂની ખડકીના આદ્યપુરુષ નરસસંહભાઈ અગાસથી આવીને ધમવજ ગામમાં વસેલા અને તે પછી સંવત ૧૭૩૨ના અરસામાં પાટીદારોની િણ મોટી ખડકીઓના આદ્યપુરુષ રંગાની બરોલ ગામેથી આવીને વસેલા તેમ મનાય છે. આ સૌ પાટીદારો ઘણા સાહસસક છે. ઘણા લોકો અમદાવાદ, વડોદરા, મુંબઈ, કોલકતા, સદલહી, નાગપુર વગેરે શહેરોમાં અને જાવા, રંગૂન, સસંગાપુર, ફીજી, એડન, કેજયા, યુગાજડા, અમેસરકા, સિટન વગેરે િદેશોમાં જઈ ધમોજનો ટાવર વટયા છે. આણંદ સજલલાના સૌથી સવકસસત અને સમૃિ ગ્રામ્ય સવટતારો પૈકીનું આ એક આધુસનક ગામ છે. ધમવજ ગ્રામ પંચાયતે ગૌચર જમીનનો દૃિાંતરૂપ ઉપયોગ કયોવ છે. • ખંભાત ખંભાત િાચીન બંદર તરીકે અને ટતંભ તીથવના નામે અનેક િવાસીઓના ભ્રમણ િેિ અને વેપાર િેિ તરીકે તથા એક પુરાણા પસવિ તીથવ િેિ તરીકે મશહૂર છે. એક કાળે મોતી, પરવાળાં વગેરે રત્નો તથા ખાસ કરીને કાપડની ગાંસડીઓ ભરેલા વહાણો આ બંદરેથી દુસનયાની સફર કરી આવતાં અને એટલે જ ખંભાત ‘દુસનયાનું વટિ’ કહેવાતું. આ 48

ગામ આણંદ-ખંભાત રેલવે લાઈનનું છેલલું ટટેશન છે. ખંભાતના સમુિકકનારાનું દશવન આજે પણ સૌ કોઈના હૈયાને ઠારે છે. ખંભાત આજે અકીક, હલવાસન, સુતરફેણી, પતંગ ઉદ્યોગ માટે સવિસવખ્યાત છે. • રાસ અકકક ટવાતંત્ર્ય ઈસતહાસમાં બોરસદ તાલુકાનું રાસ ગામ આઝાદીની લડતમાં અગ્રેસર રહ્યું હતું. દાંડીકૂચના સમયાગ્રહની તૈયારીઓની પૂવવભૂસમકા રૂપે રાસમાં સરદાર વલલભભાઈ પટેલના િવચનનું આયોજન કરવામાં આવ્યું, પણ સવાર થતાં બોરસદમાં પોલીસ તંિની દોડધામ વધી પડી. રાસ ગામની ભાગોળે મોટાવડની નીચે સરદાર પટેલ તથા ગામના આગેવાનોએ સભા શરૂ કરી. ગણતરીની સમસનટોમાં બોરસદ ફટટડ િાસ મેસજટિેટ જાતે સરદારની ધરપકડનું વોરંટ લઈને આવ્યા અને તેઓને બોરસદમાં લાવ્યા. અંગ્રેજ સરકારે સરદાર સામે કેસ ચલાવતાં િણ માસની સજા થઈ હતી. આ ઘટનાથી રાસનું નામ વાયુવેગે દેશમાં િખ્યાત થયું એટલું જ નહીં, રાસ ગામની ભાગોળ ટવાતંત્ર્ય સંગ્રામના ઈસતહાસમાં સુવણવ અિરે લખાયું. ૧૯૩૦ના અરસામાં નાકરના સમયાગ્રહમાં બોરસદ તાલુકાના સંખ્યાબંધ ગામો સાથે રાસની િજા જોડાઈ. ધરપકડો, જિી, મારઝૂડ થઈ પરંતુ િજા ન નમી. રાસની લડત ભારે હતી. ગામમાં જમીનો ખાલસા કરાવી, ઘરવખરી, ઢોર-ઢાંખરની હરાજી થઈ પણ િજાએ મચક આપી ન હતી. ટવાતંત્ર્ય સંગ્રામમાં ખમીરવંતી િજાએ રંગ રાખ્યો હતો. તેવો જ રંગ િજાએ અમયાર સુધી જાળવી રાખ્યો છે. ગામમાં રાજકારણી, વેપારીઓ, સશિણ જગત, ધાસમવક િેિમાં ગામનું નામ રોશન કયુું છે. આમ રાસનું નામ ઐસતહાસસક રીતે પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે. • વલ્લભ શવદ્યાનગર ચરોતરના આધુસનક રાજપુરુષ, અખંડ ભારતના સશલપી અને લોખંડી પુરુષ સરદાર વલલભભાઈ પટેલની યાદગીરી દેશની જનતાને સદા તાજી રહે તે માટે આ નગરને વલલભ સવદ્યાનગર નામ આપવામાં આવ્યું છે. એમાં બાલમંસદરથી માંડી ઉિ સશિણ પૂરું પાડતી સવસવધ શાળાઓ, કોલેજો અને બીજી સંટથાઓ ટથાપવામાં આવી છે. વલલભ સવદ્યાનગરની રચનાનો િારંભ ઈ.સ. ૧૯૪૫ના જૂન માસમાં થયો હતો. રાજ્ય સરકારે એક ઓગટટ, ૧૯૫૨ના રોજ વલલભ સવદ્યાનગરને ટવતંિ ગામ જાહેર કયુું હતું. અહીં પૂવવ િાથસમક અને િાથસમક, સરદાર પટેલ યુશનવશસોટી માધયસમક અને હાયર સેકજડરી, ગ્રેજ્યુએટ કિાનું અને પોટટ ગ્રેજ્યુએટ કિાનું જ નહીં, સંશોધન કિાનું સશિણ અહીં સુલભ છે. સવનયન, વાસણજ્ય, સવિાન, યંિસવિાન, િાકૃસતક સવિાનો, સમાજશાટિો, તબીબી સશિણ, લલીતકલા તેમ જ ભાષાઓ, એમ બધી જ સવષય-સવદ્યાશાખાની કેળવણીનો અહીં િબંધ થયો છે. સાચા અથવમાં સવદ્યાનું આ નગર છે.

દજલ્લાના પ્રદસદ્ધ તીથજપથળો • શ્રીમદ રાજચંિ આશ્રમ, અગાસ • આશાપુરી માતાનું મંસદર, પીપળાવ • શ્રી અિર પુરુષોિમ ટવાસમનારાયણ મંસદર, બોચાસણ • શ્રી સત્ કૈવલ મંસદર, સારસા • સૂયવ મંસદર, બોરસદ • જલારામ મંસદર, ધમવજ • જુમ્મા મન્ટજદ, ખંભાત


An industrialist with a sportsman’s heart ◌ Nayan Dave

span of almost six decades, Elecon has encompassed all the major core sectors through its supplies of highly n October 2010 Anand- based Elecon Engineering sophisticated equipment. The group has made its Company was in the news. The Material Handling presence in fertilizer, cement, coal, power generation, Equipment (MHE) maker from Vallabh Vidyanagar, a chemical, steel plant, port mechanization etc. The group small town in Gujarat, created history by acquiring UKhas also developed expertise in providing customized based Benzlers-Radicon Group (known as BR Group). gear boxes for steel mills, high speed turbines, sugar Generally companies from developed countries acquire mills, marine vessels, coast guard ships, plastic firms in developing nations, but in this case it was a extrusions and antenna drives for satellites in the Indian reverse process under the dynamic leadership of young Space Research Organization (ISRO). To Elecon’s credit, chairman and managing director of Elecon Group. For the company also produced marine gear box for Indian the US educated Prayasvin Patel, the acquisition of the Navy’s warships. Elecon Group is also making power BR Group, headquartered in the UK means gateway for transmission products like couplings, worm gear units Elecon Group to enter the European and Asian markets. and helical gear units. Graduated in mechanical engineering from Sardar Some of the prominent clients of Elecon are - Bharat Patel University, Prayasvin inherits business acumen Heavy Electricals Ltd, Maharashtra State Power from his illustrious forefathers. His visionary grandfather Generation Corporation Ltd, National Thermal Power Iswarbhai Patel started a small firm Corporation Ltd, Reliance Energy in 1951 in Bombay (present day Ltd, Jindal Steel & Power Ltd, Mumbai). As the business Raigarh, Jindal Vijaynagar Steel Ltd, expanded, the firm was converted Bellary, Neyveli Lignite Corporation into a private limited company in Ltd, Ahmedabad Electricity Co Ltd 1960. In the same year, a separate (Torrent Power), Thyssen Krupp, Gujarat state was formed and with Pune, Bajaj Hindustan, L&T, a view to contribute towards the Schindler India etc. development of home state, The Group has opened offices Iswarbhai decided to shift Elecon’s in Singapore, Australia, South base to Vallabh Vidyanagar. Soon Africa and recently in Dubai for after Elecon became a Public international operations. Like his Prayasvin Patel Limited Company. Prayasvin’s father Bhanubhai, Prayasvin is also father Bhanubhai kept on expanding Elecon Groups and quality conscious and never hesitate to make it became one of India’s largest MHE makers. collaboration and strategic tie-ups with foreign Fitness freak Prayasvin’s day starts with companies. As a result, Elecon Group has associated gymnasium. Cricket and tennis are his passion. As he with Renk AG, Germany, SIME France, Haisung travels across the globe in order to maintain Elecon Industrial Systems, South Korea, Envirotech Corporation Group’s fiscal fitness, he hardly gets time to indulge in USA to name a few. his passion. The attitude of a good sportsman is visible Prayasvin is also instrumental in forming Elecon in Prayasvin as he aims high to cross Elecon Group’s Information Technology Limited (EITL). EITL is providing turnover from Rs 2,000 crore to 10, 000 crore in the next information technology related services to Elecon Group five years. Patel also likes to spend quality time with his companies as well as other organization, including GH wife Taruna, who was actively involved in the Patel Computer Center (Sardar Patel University), development of super luxurious Madhubhan resort and Charotar Vidhya Mandal, Vidhyanagar, National Dairy two daughters Akanksh and Aaishwarya. Development Board, Anand, Institute of Rural Prayasvin joined his father’s business as Joint Management, Anand and Kaira District Co-operative Managing Director on 1st July 1983. He immediately Milk Producers Union Limited (Amul). took over the responsibility of Material Handling Some of the other group companies are Eimco Division. He was instrumental in the implementation of Elecon (I) Ltd, Power Build Limited, Power Build Elecon the most modern and sophisticated gear manufacturing Gears Limited, Ringspann Elecon (I) Limited, Emtici plants of Elecon Group. He utilised the vast knowledge Engineering Limited, VVN Mfg & Investa Limited and of computer technology, acquired through his Master of Prayas Engineering Limited. Business Administration studies at Loyola University in Elecon group has formed an organisation called the USA. Apart from installing on-line computer system ‘ELCARE’ for CSR purpose. Social activities mostly in accounts and financial activities, he also computerized focused on helping needy by providing education and material controlling, ordering and other processes. The medical assistance. Besides, the organisation gives present manufacturing facilities at Elecon are equipped financial assistance to needy on case basis. Prayasvin is with latest computerized machine tools and quality also associated with many charitable organisations like control equipment. Anand Surrogate Trust. (The writer is a senior journalist) With the efforts of three generations during the

I

49



Charotar