Issuu on Google+

Revista trimestral da Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia Presidente: Cándido Pazó; Secretario: Artur Trillo; Secretaría de Teatro: Javier Deive, Mónica García; Secretaría de Audiovisual: Belén Constenla, Dorotea Bárcena; Secretaría de Ensino: Roberto Leal, Lucho Penabade; Secretaría de Comunicación: Comba Campoy. Edita: Asociación de Actores, Directores e Técnicos de Escena de Galicia.

Colaboran neste número Xaquín Marín; Cándido Pazó; Comba Campoy; Fausto; Nazaret López; Norberto Fernández; Victoria Paniagua; Alicia Casado; Monti Castiñeiras; Xesús Ron; Rubén García; Juanillo Esteban. Dirixe Comba Campoy Deseño gráfico Fausto Isorna Imprime Imagraf Depósito legal C-2483-2000

Frio e Custa a chuvia, e os ánimo costa elas. C usta pe de xaneiro, c s costa abaix o... rse on inverno , e que guir as subv rebaixas ou sen en e mármo re dalg scapen ao do cións cada b ú abaixo , case u n edifício ins rar o corredo t rd it n último encont ano –un ano! ucional. Cost e a ro e pego ñento, . Aquel era n despois do no e eg tardou s en pari sen embargo ro, negrísim o o ,e r, empina da de m e naceu revir ufórico. Este desde ado. A c ais, chi a o espera eufória irrev mpounos en sta foi erente picado nzas, á e .. Queria mos fa . á mesma co rebotada, ch us ce ea do ano da Catá r un número a de sempre de . e solucio s nado, q trofe. Agora q n positivo de s u nosa e conom e non hai ras ue xa todo es pois tá ia tr positiv o da es medra vizosa o de chapapo ,u ca te a discr iminac ramuza. E no n número en e a np ió teatro é tan p n positiva pa uido ser. Nen ra os unha p latafor itiva, nen o Xa a muller no ma co galego no mun de despegu beo vai ser e esaxer d emos, a o. Pero, tamp para o teatro o É un ali c vio sab ousa non é p uco a e muller es cam r que a consi ra tanto. der bio época de Cald u un pouco d ación das esde eró dos arr ebatos n. Xa non som a p o nosos compa osesivos e ci s obxecto umento ñeiros . s dos

Non, ou

...?

16 MARZO2004


sumario

Xaquín Marín

02 Humor Editorial 03

por Xaquín Marín

por Cándido Pazó

Presidente e por riba home... Non semella ser o mais axeitado para falar de discriminación. Mais o presi da AADETG domina a diplomacia e sae airoso e sen risco de linchamento.

04

Tranquilos rapaces! por Victoria Paniagua Para ir entrando no tema, pedímoslle a esta Maria Guerrera que nos faga un mapa de situación da muller no sector teatral. Pero non hai que alarmarse: a discriminación positiva nas artes escénicas é a favor do xénero masculino.

2

06 Acción si, Discriminación non polo Nazaret López e Comba Campoy

Xuntamos oito mulleres da escena galega arredor dunha mesa camilla virtual, e pasamos a destripar a nosa realidade. Ou é realidade virtual? Somos ou non somos? Muller galega, e por riba teatreira. Nós mesmas

por Monti Castiñeiras Ter axente ou non? O experto dános algúns conselliños

12 Xacobeo04

Que logo ninguén diga que non o avisaron. Unha aná-

Marias Guerreras

lise lúcida do que nos vai caer este ano. Con ou sen Pi-

por Alicia Casado

ligrin.

O alcalde de Toques sentiriase encantado co teatro do século de Ouro español, segundo nos conta esta filóloga e Guerrera, María Guerrera.

13 O Foro da outra Cultura por Comba Campoy

Un toque de optimismo perante tanta apocalipse. Hai

útiles.

por Xesús Ron

non o temos mui claro.

10

11 Laboral

esperanza, outra cultura é posíbel. Se nós queremos, evidement.

14

Teatranet por Juanillo Esteban Algúns consellos para iniciarse no enguedellado mundo internáutico.

12 Caza de bruxas na Feira de Teatro 14 Necrolóxica Jorge Salinero por Rubén García

por un amigo

Desde o noso patalexo do ano pasado, algo cheira a

En recordo ao compañeiro Jorge Salinero, que nos

podre nas institucións teatrais galegas. Que entre algo

abandonou no outono pasado.

de aire, por favor!

14 ¡Cuspidiños! por Fausto

Porta da Pena, 10, baixo esqda. 15704 Santiago. Teléfono e fax: 981 584 171. Correo electrónico: actores@arrakis.es

Coa colaboración de:


Discriminación... por Cándido Pazó

unha compañía de teatro vai de Santiago ao Barco de Valdeorras na súa furgoneta Mercedes. Oito persoas apiñocadas na parte reservada aos pasaxeiros. Sete mulleres e un home. Primeiros anos noventa: un certame de textos dramáticos unicamente para autoras. As bases obrigan a presentarse anonimamente, baixo lema. Unha das pezas é declarada gañadora por unanimidade. Ábrese a plica e tal peza resulta estar escrita por un home. Invalídase o premio por ir contra as bases. Que eu saiba ningunha destas dúas cousas chegaron a acontecer.

A

primeira porque, evidentemente, nos últimos anos setenta a proporción media de ocupación por sexos das furgonetas teatrais era máis ben a contraria. Eran tempos nos que á dedicación ao teatro aínda tiña bastante de aventura incerta, algo que se nos homes podía estar non moi ben considerado familiar e socialmente, nas mulleres estaba altamente penalizado. Se embarcarse nunha incerta aventura podía requerirlle a un

mozo unha grande dose de valor, a unha muller supúñalle adoito unha grande capacidade de heroísmo. O teatro non se sustraía a unha longuísima e enraizadísima tradición machista. A segunda porque, estando aceptado como politicamente correcto que para superar as consecuencias e derivas desa tradición machista cómpre aplicarmos medidas de discriminación positiva, a ningún home se lle deu, polo de agora, por probar a levar adiante semellante acto de provocación e incitación á polémica. Aínda hoxe o número de actores, directores, autores, escenógrafos, compositores musicais para a escena, técnicos... supera amplamente ao número de actrices, directoras, autoras, escenógrafas, compositoras para a escena e, nomeadamente, ao de técnicas. Só se parecen librar desta proporción as maquilladoras e, se cadra, as figurinistas, o cal non deixa de ser bastante significativo. Queda claro, pois, que o teatro e as artes afíns seguen sen sustraerse de todo á deriva dunha tradición postergadora da muller. Unha deriva que pode manter unha certa lóxica, por inxusta que pareza, no caso dos actores-actrices pois, na medida en que o teatro e artes afíns reflicten dinámicas sociais, moitas das pezas escritas e espectáculos montados, sobre todo se se ambientan no pasado, teñen máis papeis para homes que para mulleres nos seus repartos. Pero unha deriva que carece absolutamente de fundamentos, alén dos herdados historicamente, no caso das outras

positiva?

Últimos anos setenta:

ocupacións profesionais citadas. Non obstante xa se escoitan voces que denuncian o perigo de que certas medi-

3

das de discriminación positiva poidan provocar dinámicas perversas e distorsionado-

ras das razóns polas que as tales medidas foron postas en práctica. Sen ir máis lonxe, non hai moito tempo que en Escaramuza recibimos unha carta dunha autora que se queixaba de que, nunha clasificación da literatura dramática galega, un estudoso contemplase a posíbel existencia dun subxénero que podería definirse como de teatro escrito por mulleres. Unha clasificación seguramente ben intencionada, unha clasificación que seguramente propuña unha categoría que posibilitase a mención polo miudo de case todas e case cada unha das autoras dramáticas. Unha clasificación consecuente coas políticas de discriminación positiva. Unha clasificación que, porén, ten que mover a reflexión. escaramuza quixo, neste número, acometer, con modestia pero con sinceridade, esa reflexión. Unha reflexión para a que a citada queixa serviu soamente de espoleta, mais na que non pretende centrarse por ser só un botón de mostra dunha ampla problemática. Unha reflexión posta en voz das profesionais da escena. Unha reflexión que, evidentemente non se esgota neste número, que máis quixeramos, da mesma maneira que non se acaban

ILUSTRACIÓN NORBERTO FERNÁNDEZ

de esgotar os motivos que a provocan. ■


¡tranquilos, rapaces! por Victoria Paniagua

T

eríase retirado Greta Garbo se os equipos de traballo estivesen formados por señoras profesionais? Non é a idade dunha actriz a partir dos corenta anos unha discriminación para interpretar protagonistas? Por que nos libretos hai poucas heroínas de mais de 30 anos? Existen na literatura dramática sufi-

cientes papeis femininos que non sexan comparsas do protagonista? E ademais de actriz, que? ¿Como complementamos o noso salario as artistas? Na linguaxe sexista que usamos, para muitas profisións non soa ben o uso de palabras no xénero feminino (soldadas,

A discriminación positiva nas artes escénicas é a favor do xénero masculino

músicas, médicas...), porén nas artes escénicas úsase con normalidade. Isto é así porque existen as profesionais nesta arte e oficio desde quen sabe cando. ¿Daquela por que necesitamos accións positivas para promocionarnos? O ofício de actriz ven de lonxe, pero nas outras lídias das artes en directo as mulleres seguen estando infrarrepresentadas. Cantos nomes de profisionais famosas lembra que non só sexan actrices? Seguro que non mais de tres. Quero dicir profesionais na autoría, dirección, producción, empresa, dirección de festivais ou programacións, cargos técnicos e de xestión cultural, tramoia, rexiduría, técnicas de iluminación, son, gravacións, deseños de escenografías, coreografías, iluminación, vestiarios, utilerías, xefas de sala, pedagoxía (un pouco

4

mellor representada pero non nos cargos decisivos), no aseso-

ramento e administración de orzamentos públicos, e noutras tantas pólas e raíces desta árbore viva que é a obra en directo e que require dunha complexa ramaxe para conseguir unha pouca cualidade, cando non se consegue a arte. Actrices houbo, pero os nosos colegas do outro xénero deixáronnos só esta póla da árbore do teatro e ademais non soltan prenda.

Pedímoslles ás Guerreiras que nos situen o tema da discriminación-acción

As cifras aburren pero cantan ben | Que privilexios temos as profesionais para acceder a un anaco razonable da torta do diñeiro público para cultura? Na Real Academia Española, en 300 anos, só houbo, até hoxe, catro mulleres. As mulleres seguimos concentradas nas mesmas profisións que as nosas predecesoras e non por falta de preparación. En España o cliente e o mecenas principal das artes escénicas son as concellarias, consellerias, deputacións e ministerios. As axudas son maiormente públicas, é dicir, páganse cos

positiva da muller nas artes escénicas. Entendemos que como activas guerrilleiras das táboas teran un armado de argumentos e motivos que nos axuden a entender mellor a

impostos dos e das contribuíntes. Porén a discriminación positiva a favor do xénero masculino é evidente, xa non mirando ao pasado, senon na actualidade.

cuestión. Victoria Paniagua, muller todoterreo e tamén

As mulleres somos consideradas artistas de segunda: muita parra e pouca uva | Analisemos o mecenato no ámbe-

Guerreira, situa o

to estatal, as axudas concedidas polo INAEM do Ministerio de

tema no presente,

Cultura do ano 2003: ❚ Apoio á difusión da dramaturxia española viva | De 54

desculpandose (sen ter

empresas, 9 empresarias e 9 empresarias cotitulares. De

por que), por non ser quen

819.000 ¤ de subvención, 148.500 ¤ para empresarias. Por-

de abordar o tema dun

centaxe para empresarias 18,13% do orzamento. ❚ Apoio á difusión da dramaturxia de autores* españois

ponto de vista histórico.

do s.xx non contemplados no apartado anterior. De 8

«A Historia das mulleres

empresas, todos son empresarios, cero representación femini-

é unha das ciencias da que

na na titularidade de empresa. De 158.000 ¤ de subvención, 000.000 para empresarias. Porcentaxe para as empresarias

se ignora case todo», di.

0% do orzamento. [*¿Por que o INAEM vai nomear esta opción

Pois xa bon é que ela axude

Autoría ou Autores y Autoras se non hai representación feminina? Nes-

a construíla no presente.

te caso si que escreben ben o español.]


EN PORTADA ❚ Difusión do teatro para nenos e mozos. De 28 empresas

Como din Ana Eva Guerra e Elisa Marinas, relatoras do I

subvencionadas: 8 empresarias e 4 cotitulares. De 201.810 ¤

Encontro de Mulleres en Escena de Asturias, «A muller, ainda

de subvención: 59.310 para empresarias. Porcentaxe para

que nos empeñemos no contrario, ainda ten unha situación

as empresarias 29,38%.

inferior á do home en muitos aspectos da sociedade e do te-

❚ Difusión da dramaturxia internacional clásica e con-

atro e as artes escénicas non deixan de ser unha parte mais de

temporánea. De 35 empresas, 4 empresarias e 5 cotitulares.

todo isto.». Diante desta situación discriminatoria as mulleres

De 702.000 ¤ de subvención: 83.000 ¤ para empresarias.

de teatro en Asturias propoñen as seguintes consideracións:

Porcentaxe para as empresarias 11,82%.

❚ 1. Mais axuda para todo o teatro, tanto para a producción

❚ Preservación e difusión do teatro clásico español, ata o

como exibición dos espectáculos, o que permitirá mais pre-

século xix incluido. De 7 subvenciones: 2 empresarias e 1

sencia de actrices nos repartos do teatro.

cotitular. De 126.000 ¤ de subvención: 30.000 ¤ para empre-

tiva na función pública. Establece que o posto de traballo se-

❚ 2. Axudas específicas ás compañías formadas unicamente

sarias. Porcentaxe para empresarias 23,80%.

rá, en caso de igualdade de méritos, para a muller, en corpos,

por mulleres, ou con mulleres como titulares únicas, para que

❚ Proxectos bienais. De 23 subvencionadas, 1 empresaria e

escalas, grupos ou categorías onde haxa infrarrepresentación

poidan chegar ao maior número de espectadores e poidan de-

6 con mulleres representadas como segundas titulares. De

do colectivo femnino. Aplicarase á cultura que consumimos

senvolver a sua actividade nas mesmas condicións que os ho-

1.140.000 ¤. Subvencionados, 83.000 ¤ para empresarias.

con orzamentos públicos?

mes.

Porcentaxe para empresarias o 7,28%.

Outra novidade é que flexibiliza a xornada de traballo pa-

❚ 3. Axudas específicas para a estrea de textos escritos por mu-

❚ Axudas a festivais, mostras, feiras e outras actividades

ra o persoal con fillos menores de seis anos ou con familiares

lleres, ben nas proprias compañías ou ben noutras.

organizadas por corporacions locais. Son para empresas

maiores ao seu cargo. Pero esta lei «restrínxese moito ao ám-

❚ 4. Millor situación laboral para o teatro (inseparable da si-

públicas, por exemplo concellos, polo que aquí a representa-

bito público» para as feministas a lei queda curta e para as ar-

tuación económica), que permitirá que as mulleres poidan

ción feminina sería por cargos políticos e non das artes escé-

tistas difícilmente se aplicará.

contar con baixas por maternidade e demais conquistas dou-

nicas.

A Convención das Nacións Unidas para a eliminación de

tras traballadoras.

❚ Axudas para empresas privadas xestoras de salas de

todas as formas de discriminación contra as mulleres reco-

❚ 5. Axudas específicas para a publicación de textos teatrais

teatro. De 47 salas, 5 como empresarias titulares y en 7 co-

menda que os Estados membros fagan maior uso de medidas

escritos por mulleres, fomentando así o seu coñecimento.

mo cotitulares. De 540.000 ¤ subvencionadas, 67.000 ¤ pa-

especiais de carácter temporal, tales como acción positiva, tra-

❚ 6. Cursos específicos para actrices, que desenvolvan o seu

ra empresarias de paredes. Porcentaxe para empresarias

to preferente ou sistemas de cotas para avanzar na integra-

potencial creativo como mulleres.

12,40%.

ción da muller na educación, a economía, a política, a cultura

❚ 7. Cursos para millorar como pedagogas ás muitas mulleres

❚ Xiras polo estranxeiro. De 45 compañías , 5 de empresa-

e o emprego.

que se dedican a esta actividade.

rias e 2 como cotitulares. De 548.010 ¤ subvencionados,

Apóiase unha promesa de socialización dos cargos que a mu-

❚ 8. Que os principais teatros teñan mais sensibilidade cara ao

52.510 para empresarias. Porcentaxe para empresarias

ller detenta (vida profesional e responsabilidades familiares),

tema feminino programando mais espectáculos de mulleres.

9,58%.

pero esa socialización sen flexibilización de horarios e sen

❚ 9. Que los meios de comunicación se ocupen mais das actri-

❚ Publicacións de carácter teatral e circense. 8 subven-

meios non se producirá de forma espontánea pola fraterniza-

ces, directoras e espectáculos realizados

cións, 6 para empresarios e 3 para empresarias. De 83.000 ¤,

ción dos homes cara ás mulleres. Para cando servizo de gar-

por mulleres.

24.000 para empresarias. Porcentaxe para empresarias

dería e centros de día nas Escolas de Arte dramática, danza,

No Encontro, concluen que a maior dificultade está en fa-

28,91%.

música? E nas sedes dos Centros Dramáticos, para uso inclu-

lar de muller e teatro porque o campo laboral que xera o tea-

5 Total de Euros para artes escénicas do INAEM (non inclui-

so dos espectadorese e espectadoras? E nos festivais, certa-

tro é mui precario e porque a situación da muller na socieda-

mos o circo) 4.317.820 ¤ dos que 547.320 ¤ son para em-

mes, etc.? Antes na cazuela podíamos ver teatro coa prole ou

de é ainda hoxe precaria. Pois pésie a dificultade de falar de

presarias, directoras, libreiras e editoras. Polo tanto, a porcen-

os predecesores, ainda que saísemos abrasadas cando había

muller e teatro creo que as accións que elaboraron son acer-

taxe total para empresarias titulares é de 12,67%. As porcen-

incendios, pero en 2003 ¿que accións positivas hai para exer-

tadas.

taxes mais altas nas subvencións para empresarias son de ac-

cer ou gozar a nosa arte, o noso ofício?

«Para Mulleres» e «Cotas» | Ana Diosdado, unha das nosas

tividades como o teatro infantil e as publicacións de teatro que

mais insignes autoras, sorpréndese ante as accións positivas

están minusvaloradas pola profisión. Ánimo mozas, algo é al-

Accións positivas | Todos os partidos políticos, á hora de re-

go! Tranquilos rapaces, a discriminación positiva nas artes es-

dactar os apartados referentes á muller dos seus programas,

«Eu non oín falar nunca dun festival de teatro para homes.

cénicas é a favor do xénero masculino! O 87,33% do orza-

inciden na necesidade das equívocas palabras discriminación

¿Por que? ¿É distinto?» . Se cadra prefire ignorar que os car-

mento do INAEM é para os vosos proxectos artísticos. As cifras

positiva. As accións positivas na contratación municipal son un

tos para levar a escena a sua obra estanos levando os seus co-

aburren pero son un bon índice de discriminación indirecta.

feito. ¿Por que estas accións positivas non chegan ás contra-

legas do outro xénero en tanto non se favoreza ás autoras pa-

tacións coas empresas de teatro, danza ou música? ¿Acaso es-

ra que estreen.

Estamos contra a discriminación de xénero | O texto im-

tas traballadoras non son mulleres, ou é que a nosa activida-

pulsado polo departamento de Pilar Rojo —co que a Xunta

de non necesita políticas de acción positiva?

busca predicar co exemplo— aposta pola discriminación posi-

A Eurocámara pide que se lexisle a favor das accións positivas que teñan por obxecto facilitar o exercicio dunha pro-

É necesaria a información e o asesoramento continuado

fesión ao sexo infrarepresentado, ou contrarrestar ou com-

que facilite a creación de empresas e cooperativas de mulleres

pensar las posibles desavantaxes. A medida anularase cando

nas artes escénicas e a creación de redes de distribución que

se acade a igualdade laboral da muller; e estas medidas están

faciliten ás empresas xestionadas por mulleres ou con autoría

destinadas a garantir, na práctica, unha total igualdade de

feminina entrar nas programacións de cultura e non só de be-

oportunidades de mulleres e de homes na actividade profe-

nestar social, muller ou familia.

sional. Por todo o exposto, vemos xusto e necesario que existan accións positivas de só para mulleres e de cotas. Gustánme mais as accións de cotas porque ainda que algúns partidos políticos en teoría non as aceptan, utilízanse; e sobre todo porque as cotas non supoñen volver a separar a homes e mulleres en situacións excluintes, é dicer volver ao pasado. ■ Victoria Paniagua Calderon, muller de teatro, é empresaria da compañia Abrir-teatro, ademais de autora, directora e actriz. Pertence á Asociación AMAEM, Marías Guerreras de Madrid.


EN PORTADA

DiSCRiMiNACiÓN

ACCIÓNSi

«A linguaxe nunca é inocente»,

a máxima de Eduardo Haro Tecglem acáelle perfectamente á análise que Carmen Pujol, membro da

Asociación de Mulleres Xuristas

Themis fai sobre a «discriminación positiva», termo que na actualidade se emprega para definir calquera

tipo de acción encamiñada a conquerir a igualdade entre homes e mulleres no ámbito profesional.

Sinala Carmen que, cinguíndose

Mulleres da escena galega falan sobre a discriminación positiva

F

as acepcións das dúas palabras que compoñen o termo, significaría

«dar un trato de inferioridade certo, efectivo, verdadeiro e que

non ofrece dúbida» e por tanto

acemos pois examen de conciencia e polo que nos toca, como traballadoras, como mulleres e como non inocentes, decidimos ser precisas e falar de acción positiva para definir calquera tipo de medida encamiñada a rematar coa discriminación de xénero no ámbito laboral. Incluiríamos aquí dende o establecemento de

cotas que propoñen diversos partidos ata, por poñer un exem-

contería. dende unha perspectiva

plo concreto galego, o curioso texto impulsado pola Consellería de Familia, Xuventude, Deporte e Voluntariado da Xunta

sociolóxica, «unha carga peiorativa

que propón que no ámbito laboral da Función Pública «o pos-

que inevitablemente conduce

to de traballo será, en caso de igualadade de méritos, para a

ó rexeitamento».

muller en corpos, escalas, grupos ou categorías onde exista in-

frarrepresentación do colectivo feminino» pasando, no terreo particular do teatro, por algunhas das consideracións extraidas do I Encuentro de Mujeres de Escena de Asturias, que propoñen, entre outras medidas, a creación de axudas específicas para as publicacións, estreas e empresas teatrais de mulleres ou os Certames específicos de Teatro paera Directoras de Escena como o de Torrejón de Ardoz ou os encontros de Mulleres do Teatro que se celebran en Cadiz e Sevilla. ¿Pero existe discriminación de xénero no teatro? ¿Están as

cousas tan mal a estas alturas do século XXI como para ter que seguir pensando en accións positivas que nos leven a acadar unha maior igualdade cos homes da escena? Un exemplo galego: O Centro Dramático Galego non conta na sua actual montaxe de once actores con ningunha muller e no próximo só haberá dúas. Asemade, as mulleres da escena galega recordan que nos últimos anos a presencia de mulleres nas montaxes do que debe ser o buque insignia do noso teatro foi meramente anecdótica: obras de 23, 15, 11 personaxes con unha ou duas mulleres como moito, en personaxes que en oca-

NON

sións eran puras figurantes ou coro. ¿Qué responsabilidade temos as mulleres neste grave ba-

lance? ¿Que podemos, debemos ou queremos facer para correxir estas desigualdades de xénero? Mulleres galegas do teatro reflexionan con Escaramuza sobre a desafortunadamente chamada discriminación positiva, ó tempo que esmiuzan a sua experiencia como mulleres nun mundo de homes.

Empezando polo xeral, fagamos balanzo da situación da muller na nosa sociedade. Ánxeles | A discriminación de xénero amósase en todos os campos: social, laboral, educativo, sexual... Apálpase dun xeito especialmente arrepiante a violencia diaria contra as mulleres; a discriminación no ensino e no emprego; o sexismo na vida cotiá... O ámbito laboral é importantísimo. Sabemos que non existe nación no mundo na que haxa igualdade de oportunidades; e tan só unha porcentaxe ridícula de mulleres ocu-

por Nazaret López / Edición das entrevistas Comba campoy

6


EN PORTADA

«Ás mulleres non nos importa asumir que non sabemos e polo tanto temos mais disposición para aprender.» Monica García / actriz

«Nalgún estudio de grabación de Madrid escoitei dicir: ¿Pero que vai facer unha muller ás dúas da mañá rodeada de homes?» Paula Castro / técnica de escena

«Quero ter a mesma igualdadade sen pensar que son muller ou que quero ter un sexo concreto.» Ana Vallés / actriz, dramaturga, técnica, xerente...

pan postos de responsabilidade... Dá que pensar. As conse-

do non, sempre temos tamén a alguén sobre nós, lembrando-

presas e traballadores» que marca o convenio, cando en cal-

cuencias son nefastas para homes e mulleres. Por iso creo que

nos que somos fráxiles, inseguras, delicadas, pudorosas, ino-

quera outra profesión habería folgas e denuncias contínuas

é necesario e lexítimo explorar, entender, reivindicar e promo-

centes, case virxinais... Cando alzamos a voz somos prepoten-

nun caso así.

ver cambios sociais que rematen coa exclusión, a negación e

tes ou histéricas, cando damos a nosa opinión publicamente,

Paula | Costoume moito comezar a traballar por ser muller.

o silencio. Penso que estamos diante dunha das loitas máis ne-

rapidamente se nos quita autoridade, se nos cala, se nos res-

Cando eu comecei neste oficio non había mulleres técnicas e

cesarias de todos os tempos.

ta importancia...

foime difícil mesmo conquerir que me deixaran facer prácti-

Blanca | Parece que as cousas melloran, pero eu creo que é fachada. Os homes seguen tendo o poder. Por exemplo segue

cas, dicíanme que non tiña experiencia e de pouco valía que eu lles dixera que só quería facer prácticas, que non me tiñan

que o home segue a ser un privilexiado. Así que a teoría da

E acotando mais o tema, cal é a situación no mundo da escena, da escena galega en particular?

igualdade de oportunidades é unha cousa e a práctica outra.

Mara | No mundo teatral a cuestión é moito máis complicada:

Despois tiven a sorte de entrar na NASA e logo de ir traballar

Mara | A realidade laboral non reflicte a realidade educativa e

por un lado está a banda política e institucional (IGAEM, CDG,

con Kachet que son dúas empresas que tratan igual a homes

o aproveitamento efectivo e proporcional da materia prima

TVG) donde, como en moitos ámbetos, tódolos postos decisi-

que a mulleres.

existente, quero dicir que hai máis mulleres estudiando, sacan

vos están en mans de homes. Pero por outro lado, ésta é un-

Mónica | Creo, de tódolos xeitos, que as mulleres temos neste

mellores notas e aproban máis, pero á hora de acceder a un

ha profesión artística, non hai oposicións, productividade, ho-

momento unha vantaxe con respecto ós homes e é que a nós

traballo conseguimos menos postos, peores, peor pagados e

rarios de oficina, garderías en horario laboral, medias xorna-

tócanos esforzarnos máis e iso fai que poidamos asumilo, su-

con menos posibilidades de promoción. Creo que é porque os

das, baixas maternais, sustitutos interinos, non se garda o pos-

peralo, sacarlle un pouco de ferro… porque se che toca apan-

postos de poder e decisión seguen maioritariamente en mans

to de traballo por unha baixa... En resumo, as medidas de pro-

dar tamén che fai ter outra perspectiva distinta. A eles élles

de homes e inconscientemente seguen sentindose máis có-

tección ó emprego feminino e as de compaxinación da vida la-

mais cómodo, pero iso provoca tamén que se instalen antes,

modos traballando con homes, ou aínda non confían na ca-

boral e familiar ( que por certo, tampouco entendo por que só

que teñan menos curiosidade e menos disposición a aprender.

pacidade da muller para detentar postos de responsabilidade.

se fala de compaxinación, garderías e flexibilidade cando se

As mulleres non nos importa asumir que non sabemos e polo

Así que de momento hai que axudalos un pouquiño por me-

trata de mulleres. Os homes non teñen familia?) son práctica-

tanto temos mais disposición para aprender. O home, por

dio de estas medidas (de acción positiva).

mente imposibles de aplicar ás condicións laborais dos acto-

educación, e sobre todo unha vez que é recoñecido, ten máis

Xoana | Fan-nos inseguras de nós mesmas, convencen-nos de

res; por non conseguir, nin sequera conseguimos que nos pa-

dificultades para dicir «isto ainda non o sei, teño que apren-

que non asumamos responsabilidades, temos medo... E can-

guen os «mínimos legais de obrigado cumprimento para em-

delo». As actrices por ser mulleres, polo que nos está costan-

habendo un día da muller, pero non hai un día do home. Por-

Anécdotas de mulleres profesionais nun mundo de homes... É difícil de dicir. Non sempre unha situación de discriminación é tan apalpábel como para xerar anécdotas, non sempre a circunstáncia, compañia ou empresa na que desenvolvemos o noso traballo é propícia á discriminación. Porén, sempre aflora algunha história, ainda que só sexa pola inevitábel e estreita relación do teatro cunha sociedade con muitas eivas pendentes en matéria de igualdade .

que pagar. Acórdome que conseguín que un tipo dunha orquestra me levara pero despois non me deixaba facer nada.

supremos tamén eran homes e asistín a co-

Ánxeles | Para a posta en escena de A esmor-

chan e os labios selados se queria aprobar...

mo a machacaron e lle fixeron a vida impo-

ga necesitaba coñecer mulleres pechadas nos

Tamén lembro anécdotas simpáticas, positi-

sible durante toda a montaxe. Creo que

prostíbulos... Tiven atrancos e deime de con-

vas, pero sen dúbida políticamente incorrec-

fundamentalmente era porque ela era a me-

ta dunha realidade estarrecedora. Se fose un

tas, ou dito doutro xeito, guarras...

llor e a que tiña as cousas máis claras, de

home todo resultaría ben distinto.

feito cando fumos a Madrid, foi a única que

Paula | Teño moitas anécdotas: nalgún estu-

recibiu críticas extraordinarias. A verdade é

Xoana | A min teñen-me ocorrido miles de

dio de Madrid escoitei dicir: «¿Pero que vai

que hai machacadores profesionais e adoita

anécdotas, a primeira que me ven á mente é

facer unha muller as dúas da mañá rodeada

coincidir coa xente máis acomplexada e

que onte na cola de apuntar-se ao paro era-

de homes?», e ainda hoxe é frecuente que

máis incapaz, son ese tipo de homes que

mos once mulleres e dous homes, ao mellor

me digan: «Espera, ti non collas moito peso,

non admiten que unha muller lles poida dar

coincidiu así, ao mellor non. Cecáis no teatro

ti non traballes», ¡ah! e no meu sector con-

cinco mil voltas.

ocorreron-me as máis graciosas pero tamén

creto que traballamos moito na rúa, nunca

as máis irreverentes... Onde verdadeiramente

hai servicios para mulleres, ¿por qué eu por

Mara | Nunca me sentín como unha muller

fun vítima, onde máis humillacións tiven que

ser muller teño que ir pedir de favor a un bar

Blanca | Eu tiven a sorte de traballar moito

nun mundo de homes, básicamente porque

soportar foi no mundo educativo: Naquel

que me deixen ir o baño?

con Compañías alternativas, asi que non su-

o oficio de actor-actriz non é unisex, polo xe-

centro tiven que escoitar frases gloriosas: ¡Se

frín discriminación de trato nin discriminación

ral os homes encarnan a homes e as mulleres

foses muda serías perfecta! ¡Non merece a

Marta | A verdade é que na compañia que eu

económica, pero recordo unha vez, trababa-

a mulleres, así que nunca me sentín usurpan-

pena ensinar-vos nada ás mulleres porque o

traballo non son moi consciente que esto se-

llando nunha montaxe co Centro a un home

do o traballo dun home. Se chaman a unha

día de mañán deixaredes a vosa carreira para

xa un mundo de homes. Eu teño exactamen-

que me tiranizou e non era nin director nin

muller é porque necesitan unha muller, o

coidar da vosa familia! ¡As mulleres xa tedes

te as mesmas responsabilidades, traballo, e

nada, era un simple compañeiro.

problema é que non nos necesiten máis e

trompas de Falopio asi que non podedes usar

soldo que os meus compañeiros. Por suposto

mellor. Os únicos problemas que tiven foron

ben as trompas de Eustaquio! ¡Xa podes

que teño problemas no meu traballo. Pero

Mónica | Sempre traballei en compañías nas

os derivados das circunstancias do oficio en

aprender a menear ben o cú senón nunca

non ten absolutamente nada que ver co fei-

que mais que homes e mulleres había per-

canto a horarios e así, como volver ás 5 da

atoparás traballo! ¡Se che deron ese traballo

to de ser muller. Os meus compañeiros teñen

soas, e nunca me sentín discriminada polo

mañá e sen desmaquillar dunha función no

é porque o teu pai será amigo do productor

os mesmos problemas ca min. Eu son unha

meu xénero, pero recordo unha ocasión na

quinto pino, que te pare a Garda Civil e ver a

porque ti non vales nin para levar os cafés! E

profesional da escea. A palabra profesional é

que traballei cunha directora nunha monta-

cara que poñen cando lles dis que ves de tra-

un longo etc, que non vou contar aquí por-

de xénero neutro. ■

xe colectiva na que había outros textos diri-

ballar e que non, non bebiches nada... nin

que non merece a pena recordar tantas ton-

xidos por homes e nos que os responsables

nada... con esas pintas e soa...¡ufff!

terias que tiven que aguantar co ollar fixo no

7


EN PORTADA Diante da nosa invitación a propor medidas específicas de acción positiva contra a discriminación da muller no mundo do teatro, Ánxeles Cuña ofrece unha série de ideias que recollen muitas das vontades expresadas polas outras mulleres que aqui participaron. Poden ser unha guia útil para ordear algunhas cabezas despistadas.

acción a todos os niveis ¿Desde cando podemos votar?... Supoño que é moi impor-

auga de maio outros discursos; outros modos de representación, sen ca-

vencionalismos teatrais non estaría mal organizar FOROS (como fan en

tante para a sociedade a integración e intervención das mulleres na esfe-

rácter formal fixo...expresar ideas, pensamentos e desexos con voz pro-

Cataluña, Andalucía, Asturias...); MOSTRAS (como a de Directoras de

ra do político. ❚ A política cultural é un elemento vital xa que a «ideoloxía

pia. E que as actrices poidan interpretar personaxes que sexan o centro

Escena de Torrejón); ou PREMIOS (como o Mª Teresa León que convoca

ten repercusións reais tanto na configuración da sociedade en xeral como

da acción dramática; personaxes complexas e fortes. E que as especta-

a ADE). Estamos vivindo tempos de deshumanización, violencia, tole-

Políticas |

en relación aos sistemas de sexo/xénero en particular». ❚ Ao pertencer á

doras poidan ver os seus universos representados; e os actores e espec-

mia... Hai que amosala con toda a súa brutalidade e obscenidade. Seguir

esfera pública, o teatro foi controlado ata hai pouco, e aínda hoxe, por

tadores ampliar o campo de visión e compartir a busca. Asemade nece-

loitando solidariamente para modificar as estructuras de dominio e sub-

axentes, productores, directores e críticos ben dispostos a manter os seus

sitamos desmitificar os oficios, como a dirección teatral, do que as mu-

misión. ❚ Denunciar a falocentricidade, tamén nas táboas. ❚ Expresar as

privilexios e a catalogar, en xeral a arte producida por mulleres como de in-

lleres se sentiron a miúdo, e con razón, excluídas.

experiencias libremente. O teatro é un espacio para explorar todos os te-

ferior calidade. ❚ Sería necesario, desde outra perspectiva, desenvolver ac-

mas, e por suposto, os específicos das mulleres. ❚ Precisamos desmiti-

tividades políticas baseadas en análises sobre a posición social e histórica

Sociais |

No mundo do teatro aparecen no século XX mulleres como

ficar os tópicos, a ignorancia e a dependencia. ❚ En definitiva, construír

da muller no tocante á subordinación ou opresión. Esta é xa unha dimen-

Gertrude Stein, Lillian Hellman ou Virginia Wolff que fan patente que o

novos mitos: non somos inferiores nin no eido profesional nin no moral.

sión moi ampla ¿non si? ❚ Debéramos , se cadra, analizar as obras cun mé-

teatro serve de plataforma reivindicativa. ❚ Nos anos 70 moitas mulle-

todo que permita ver as relacións entre teatro e ideoloxía na súa complexi-

res dramaturgas amosaron a opresión, avogando pola fin do patriarcado

Individuais |

dade, que non é pequena. E despois facer propostas concretas.

e verquendo miradas conscientes. A linguaxe da escena abriuse así a ou-

mentos, corpos e dereito tamén a participar en pé de igualdade cos ho-

tros modos de representar as voces e os corpos femininos, subvertindo

mes tanto na esfera pública como na privada. Se temos unha maneira

Temos dereito a ser donas das nosas vidas, senti-

Para que haxa unha transformación real ten que haber

a estereotipia androcéntrica. ❚ Dende os anos 90 gañamos en complexi-

propia de ver o mundo e entender as cousas, de estar no mundo e de ver-

máis directoras, xestoras, productoras, iluminadoras, ensaistas, críticas,

dade e proliferaron as autoras aportando novos niveis de experimenta-

nos a nós mesmas ¿por que non representala?. ❚ Penso que o tratamen-

escenógrafas, técnicas... ¿ou non? ❚ No ámbito laboral teatral, penso

ción de contidos e formas, e outra maneira de expresar a identidade das

to dos personaxes fóra dos estereotipos axuda a reflexionar sobre o pa-

que hai que falar de número de actores-trices, de técnicos-as...de nómi-

mulleres. Especial interese ten, desde o meu punto de vista a contribu-

pel da muller no teatro, aínda que non sexa o obxectivo directo dunha

nas. De modelos de producción... Estamos pouco afeitas/os a ver perso-

ción de Sarah Kane. ❚ Hoxe podemos nomear a moitas dramaturgas que

posta en escena. ❚ Valoramos os logros estéticos polo interese dos mes-

naxes femininas representadas desde a mirada das mulleres. Predomi-

están a crear novas formas de expresión, linguaxes e representacións de

mos, sexa feito por homes ou mulleres. Alguén dixo que a arte non ten

nan os protagonistas masculinos ou as imaxes típicas e tópicas. Se se

mundos propios. As propostas son moi esperanzadoras. ❚ Trátase en cer-

sexo, pero a/o artista si. Trátase da MIRADA: Vivimos, sentimos, perci-

presentan miradas exclusivamente androcéntricas perpetuaremos os es-

to modo de deconstruír os estereotipos femininos creados polos homes

bimos, expresamos de diferente maneira. Cambia a linguaxe con res-

tereotipos, os tópicos, as obxetualizacións, as limitacións... ❚ Ademais

e circunscritos aos papeis de esposa, puta ou nai; ou como seres en-

pecto ao familiar, o social e o individual... tamén mudan as actitudes. E

resulta imprescindible coñecer e analizar a lexislación ao respecto. É im-

gaioladores, pero infantís e irresponsables. E moitos máis que temos na

moito máis que se precisa. Coa colaboración de todos e todas. ❚ É, so-

portante, tamén, a subversión dos textos habituais. Necesitamos como

cabeza, na rúa e ao noso redor todos os días. ❚ Para reorientar os con-

bre todo, un asunto crucial, unha cuestión de conciencia. ■

Laborais |

8

«As mulleres o que debemos facer é coller un papel activo na creación. Dese xeito evitaremos que os nosos papeis sexan sempre de chica guapa, de cara bonita, de obxeto sexual, de muller de… Deixaríamos de permitir que os homes pensen sempre por nós.» Blanca Cendán / actriz

do, temos mais capacidade de vulnerabilidade, de apertura,

«A solución mais intelixente comezaría por unha concepción teatral máis aperturista (sobre todo se as montaxes se fan cos cartos de todos) que inclúa a elección de textos de autores ou autoras contemporáneos, de novos directores ou directoras ou a renovación dos elencos.» Marta Pazos / actriz

«Nos últimos anos a presencia de mulleres nas montaxes do CDG foi meramente anecdótica: obras de 23, 15 personaxes con unha ou duas mulleres como moito, que en ocasións eran puras figurantes; na sua actual montaxe de once actores non hai mulleres e na próxima só haberá dúas.» Mara Sánchez / actriz

bitual é que o número de papeis femininos, se é que existen,

contra unha lacra de séculos e esas actitudes pegadas á edu-

Unha das causas desta situación desfavorábel para a muller no teatro é a carencia de textos e de espectáculos pensados e desenvolvidos por mulleres, especialmente no panorama galego, pouco aberto a novas propostas...

cación e á aprendizaxe fan que pareza que ainda estamos

Mara | Hai outro problema de fondo (á parte das cuestións la-

sencia de mulleres nos montaxes do Centro foi meramente

agradecendo que nos deixasen sair da casa. Temos toda unha

borais) moito máis grave para as mulleres, é un problema de

anecdótica: obras de 23, 15, 11 personaxes con 1 ou duas

historia na nosa contra e temos que ser conscientes de que

contidos: a gran maioría das produccións, tanto audiovisuais

mulleres como moito, en personaxes que en ocasións eran pu-

nos vai levar tempo e por iso non podemos, nin debemos res-

como teatrais están feitas, producidas, dirixidas, realizadas, es-

ras figurantes ou coro; na sua actual montaxe de once actores

ponsabilizarnos tanto. Creo que o que temos que reinvindicar

critas por homes; no audiovisual, que se supón que intenta re-

non hai mulleres e na próxima só haberá dúas. E penso que as

é a relaxación.

flexa-la vida real, hai maior cantidade e calidade de papeis

cousas non van cambiar moito ata que haxa unha presencia

masculinos, sobre todo no cine e nos telefilmes, e a presencia

significativa de mulleres directoras, productoras e, sobre todo,

de mulleres de máis de 40 é absolutamente mínima e anec-

guionistas e escritoras; ou ata que os que deciden que é o que

dótica, parece que a vida só existe dos 20 ós 40, e as mulleres

interesa facer se decaten, aínda que só sexa por intereses pu-

seguen tendo papeis de moza, amiga, amante, apoio de...; no

ramente de negocio, audiencia, etc., de que o público femini-

mundo teatral é aínda peor, polo xeral e exceptuando algúns

no é unha boísima inversión: vai máis ó teatro e ó cine, ve

casos illados de obras de mulleres (que non pasan de unha ou

moita televisión ( o que é un bó negocio para os anunciantes,

dúas por temporada en toda a producción teatral anual) o ha-

porque as mulleres son as que realizan as maioría das com-

de aprendizaxe constante. Logo pasa outra cousa: sempre que temos un posto parece que temos que demostralo o dobre que os homes. Parece que nos están facendo un favor e témolo que estar pagando continuamente. Pero claro, loitamos

sexa 2 ou 3 veces inferior ó de papeis masculinos e con menos peso e importancia para o desenvolvemento da acción. Un dos casos máis significativos, pola súa teórica función de buque de bandeira do teatro galego e as súas posibilidades de montaxe e contratación, é o do CDG: nos últimos anos a pre-


EN PORTADA pras) e que os productos de calidade con presencia feminina

Mara | Con respecto ás medidas a tomar non o teño claro,

autoras haxa, máis gañaremos tanto en papeis femininos co-

Diante desta situación, o termo «discriminación positiva» non semella o idóneo para buscar camiños cara á igualdade nas táboas (e diante, e detrás delas). A propria mención do tema, este debate mesmo, pode resultar discriminatório desde o momento no que acota o problema de xénero e o xénero das suas participantes. Se cadra incurrimos en contradiccións. Se cadra sonnos útiles para chegar a algures neste debate...

mo en trasmisión de ideas, en definitiva gañaremos para o xé-

Mónica | Falar de discriminación, por moi positiva que esta

pazas para carga e descarga por exemplo, quéixome e penso:

nero.

queira ser, é empezar ó revés, é empezar precisamente polo

«buff, non van poder, non vamos rematar en toda a tarde».

Marta | É normal que nun panorama teatral institucional non

termo que se quere erradicar. Eu creo que os cambios sociais

Isto é grave porque quere dicir que nós mesmas temos incor-

renovado que vive de costas ó que acontece na escena con-

son lentos e que a medida que as mulleres escriban máis e se

porada na mente a discriminación. Creo que todo pasa pola

temporánea, os papeis das mulleres se vexan relegados a se-

expresen máis eses cambios necesarios se acelerarán.

educación, é a base. ¿Que nos dan unhas cousas determina-

cundarios ou de reparto. Supoño que a solución máis inteli-

Marta | O feito de que a palabra discriminación apareza nun

das por ser mulleres?, ¿que conquerimos cupos?, é como os

xente comezaría por unha concepción teatral máis aperturista

termo desta índole paréceme que ten connotacións peiorati-

discapacitados que ten que haber un cupo para que estean aí,

(sobre todo se as montaxes se fan cos cartos de todos) como

vas moi fortes, e suxire máis acotar ás profesionais nun grupo

pero os problemas hay que atallalos de base: educarnos como

a elección de textos de autores ou autoras contemporáneos, a

minoritario que avogar pola igualdade de xénero no ámbeto

persoas, non como xéneros, nin como razas, non como gru-

importante e de peso funcionan moi ben ( véxanse exemplos como 7 vidas ou Friends). Blanca | Eu creo que as mulleres debemos coller un papel activo na creación, na escrita, na autoría teatral, dese xeito evitaremos que os nosos papeis sexan sempre de chica guapa, de cara bonita, de obxeto sexual, de muller de … Deixaríamos de permitir que os homes pensen sempre por nós. Cantas mais

¡oxalá! Non creo que dada a precaridade das axudas que se manexan neste pais iso fose unha opción real, supoño que mais ben pasaría por unha concienciación dos que deciden sobre que é o que interesa, pero non sei como se podería facer. Algún premio a iniciativas femininas tamén podería axudar, sobre todo a nivel de concienciación pública. Paula | O peor é que eu mesma, muller e traballadora de andar polo mundo adiante, as veces cando un concello pon ra-

laboral. Non creo que a solución dos problemas de escasez laboral das actrices veña da man da discriminación positiva. Xoana | En sí a denominación discriminación positiva parece antagonista, cecáis deberiamos escoller un termo máis adecuado ao que realmente precisamos as mulleres no mundo laboral; porque o verdadeiramente positivo para nós sería ter traballo remunerado independentemente de que o realicemos dentro ou fóra do fogar. Ana | Paréceme curioso que unha revista de teatro me chame só para falar de este tema, é decir que me chame só por ser

«Individualmente a mellor medida é non desanimar-se. O medo é o noso peor inimigo. Socialmente gostaria de exemplos de mulleres fortes que deixen a un lado o estereotipo victimista que nos precede, ao fin e ao cabo, o 80% do traballo mundial é realizado por nós.» Xoana Pintos / técnica de escena

muller e non polo traballo que fago. E é que o tema, en todo caso, haberia que preguntárllelo aos homes. ¿Por que temos que ser nosoutras? Asi xa estamos discriminando. O que eu quero é falar do meu traballo, que se me pregunte polo meu traballo e non porque son muller. Parece unha actitude xeralizada de tirar balóns fóra e isto é perigoso porque así o único que facemos é perpetuar conductas e actitudes. É certo que

«A discriminación de xénero amósase en todos os campos: social, laboral, educativo, sexual... Apálpase dun xeito especialmente arrepiante a violencia diaria contra as mulleres; a discriminación no ensino e no emprego; o sexismo na vida cotiá...» Ánxeles Cuña / actriz, dramaturga, técnica...

9

nun momento dado todos estamos de acordo co tema, pero

renovación de elencos ou a elección de novos directores ou di-

¿cal é a actitude vital real?, sempre se nos está pedindo unha

pos, nin como altos ou baixos, feos ou guapos, somos perso-

rectoras.

actitude política e en realidade co que facemos xa estamos

as e temos que ser educados como tales.

Mónica | Unha cousa é que te chame un director, outra é can-

manifestando a nosa postura: cada un coa sua vida está fa-

Ánxeles | As medidas encamiñadas a rematar coa discrimina-

do na iniciativa do proxecto se che permite escoller. Dende lo-

cendo continuamente política.

ción de xénero serán benvidas, sempre e cando haxa vontade política auténtica de equilibrar a balanza.

go eu non vou escoller un texto só porque estea escrito por

Xoana | Individualmente a mellor medida é non desanimar-se.

conta o xénero da pluma que o escribiu.

Cambiamos o significante, segue pendente a discusión do significado. Estas accións, iniciativas, medidas... son aplaudidas en parte, con tento. Hai quen pensa que se poden voltar na nosa contra, ou que son só imaxe, propaganda. E na base, antes de acudir ao castigo ou á imposición, as medidas deberan pasar pola educación.

Marta | Persoalmente como profesional e incluso como espec-

Mónica | Entendo as iniciativas concretas polo que nos está

a tomar deben partir dunha reforma profunda do próprio sis-

tadora non estou interesada nese tipo de obras feitas por mu-

costando chegar á normalidade. Entendo incluso que a xente

tema laboral, e non quedar en parches que non están dotados

lleres para mulleres que falan (case sempre frivolamente) do

propoña medidas drásticas. Agora, impoñer por impoñer dá-

de infraestructuras nin presupostos. Se o importante é loitar

mundo das mulleres. Interésame moito máis o que está acon-

me medo. Se queres normalizar, impoñer é tremendo. Creo

contra o paro feminino parecería-me xusto que ningún fun-

tecendo no panorama teatral independente onde as autoras,

firmemente que cando se produce un acto discriminatorio hai

cionario que gane máis de 3000 ¤/mes puidera ter outro em-

as directoras, as actrices e as técnicas traballan en proxectos

que sacalo a luz, hai que denuncialo.

prego, nin outra empresa (nin tampouco o seu cónxuxe), re-

interesantes sobre temáticas máis universais.

Ana | A min paréceme que a solución non pasa porque se fa-

matar coas vellas estruturas nas que un tribunal constituido

gan accións específicas, non creo no día da muller nin nas da-

por homes deciden quen entra e quen non. Tamén nos resul-

tas concretas como bandeiras illadas . É unha cuestión vital,

taría beneficioso separar os papeis de nai e traballadora e pro-

unha actitude que debe ir do real de un ao global de todos e

bablemente melloraría a nosa calidade de vida. Por último, po-

o teatro que fas xa corresponde a esa actitude. Eu quero ter a

liticamente o que precisamos as mulleres é o mesmo que cal-

mesma igualdade sen pensar que son muller ou que quero ter

quer ser humano que viva neste pais, unha reforma do siste-

un sexo concreto.

ma de reconto de votos que decide quen goberna nesta De-

Blanca | Estou de acordo en medidas concretas, nos festivais

mocracia bipartidista sen alternativas, anquilosada e pleistocé-

para autoras, por exemplo, o feito de que non haxa nada su-

nica na que temos que sobrevivir á xerontocracia que nos xes-

pón un vacío, oxalá non tiveran que existir e que non existira

tiona e dirixe. Ou iso ou ben mandamos aos nosos homes

o termo discriminación positiva porque iso suporía que esta-

(compañeiros) a unha guerra para quedar-nos cos seus postos

mos equiparadas, pero a realidade é que polo de agora non o

de traballo, que é o que levamos facendo 2000 anos... Tal vez

estamos.

vaia sendo hora de cambiar. ■

unha muller, pero se ese texto está tratado dende unha prespectiva de muller que conta cousas e me gusta e ten personaxes femininos interesantes, escollería ese. Outra cousa é se quero falar dun tema concreto, da guerra por exemplo, daquela tería en conta que as relacións e os conflictos humanos son universais e escollería o que mellor me parecera sen ter en

Marta | Parece perigoso premiar, enfatizar ou subvencionar o traballo dunha profesional só polo feito de ser muller porque se corre o risco de favorecer traballos oportunistas ou estatisticamente formar parte dunha maniobra política.

O medo é o noso peor inimigo. Socialmente gostaria de exemplos de mulleres fortes que deixen a un lado o estereotipo victimista que nos precede, ao fin e ao cabo, o 80% do traballo mundial é realizado por nós. Laboralmente, na miña curta experiencia observei que o sistema está feito baseando-se nunhas necesidades que non son as nosas. Polo tanto, as medidas


Nesta escaramuza as Marias Guerreras repiten artigo. Que non se entenda isto coma un xesto oportunista de apoio ás accións positivas, senón coma unha situación puramente circunstancial, que poderá repetirse ou non de agora en diante. Todo depende dos nosos colaboradores, e da sua disposición para facer uso destas páxinas. E á marxe da sua achega ao debate sobre as accións positivas no teatro, as Marias Guerreras teñen unha sección fixa. Neste caso, Alicia Casado, doutora en Filoloxia, dálle un repaso aos textos e ás mentalidades no Século de Ouro español. Por se ten actualidade.

Muller e violencia de xénero no teatro de Calderón Brevesapontamentoshistóricos para comprender a época de Calderón

1

marías guerrer

M

uito se ten escrito sobre

tía ao soldado e por último:

o tema do honor no tea-

s

versos con que comeza o seu monólogo, cheos de forza :

tro do Século de Ouro

A la que hubiera de hacer

Nunca amanezca a mis ojos

español. Xa na sua épo-

la Dama , le daré sumo

la luz hermosa del día,

ca o grande mestre Lope

adorno en las perfecciones,

porque a su sombra no tenga

de Vega aconsellaba tra-

dulce veneno de muchos.

vergüenza yo de mi misma.

tar este tema afirmando que era do

gosto do público, e pesie á evidente

A beleza era o don mais prezado

Pola sua parte Serafina de El pin-

estilización en que consisten os textos

nunha dama pola sociedade, e polo

tor de su deshonra, belísima muller

literarios, non podemos negar que re-

tanto pola propria muller. Cando non

requerida por tres homes, pagará coa

flexarían unha boa parte da realidade

valia Aristóteles, valia Platón para

sua morte por unha única culpa: a de

social posto que ainda estamos con-

xustificar os desaguisados, pois a an-

ser bela. Aquí Juan Roca, o marido,

vivindo con algunhas das suas lacras.

sia da posesión da beleza dunha da-

non só matará á sua muller inocente

Aqui tentaremos adentrarnos na va-

ma podía xustificarse pola aspiración

e ao seu suposto amante créndoa

loración da muller no universo dra-

do sumo Ben ou Bondade xa que no

adúltera senon que ademais a sua ac-

mático calderoniano.

titude será loubada polos dous vellos

A época de Calderón, a do Ba-

da obra: o proprio pai da víctima e o

rroco, a da Contrarreforma, caracteri-

pai do matador, e inclusive polo ter-

zouse por un conservadurismo reli-

ceiro home que se di namorado dela,

xioso que acompasaba ben co vello

quen sen nengún tipo de remordi-

discurso medieval de que a vida te-

mento nese momento anuncia o seu

rrenal carecía de sentido, pois era ca-

enlace matrimonial coa irmá do

miño cara á morte. Todo é vaidade,

amante asasinado.

todo un soño, como reza o título

Estamos diante dunha sociedade

mais famoso de Calderón. Fixémonos

fortemente patriarcal e incluso de

en que esta concepción do mundo,

castas segundo Américo Castro. A

procedente do estoicismo senequista,

muller dependía absolutamente do

contribue á aceptación do inmobilis-

varón e o seu destino era o matrimo-

mo dunha sociedade rixidamente es-

▲ María de Zayas Considerada unha

nio ao que achegaba unha dote. A

tratificada.

das escritores principais do Século de

importancia da dote era tal que hai

Oro en España. Lope de Vega dixo dela

noticias da existencia dunha sorte de

del mundo é o mesmo que o Autor

que era un «xenio raro e único». De

O.N.G para axudar ás fillas nobres

lle conceda a un personaxe o papel

contemporáneos como Lope sabemos

sen dote. Se a muller, que non tiña

de Rico que o de Pobre, o de Rei ou

que as obras de Zayas eran recoñeci-

entidade social senon doméstica, por

Neste sentido, en El gran teatro

Aristóteles, cuia visión dominará a Idade Meia, divide a realidade nas catego-

o de Muller; diante da queixa do Po-

das xa polo ano 1621. As suas novelas

calquer motivo —incluida a viola-

rías de forma e materia. Evidentemente o home é forma, a cualidade que daría

bre ao Autor queda clara a idea de

tiñan un éxito inmediato en España. A

ción— entregaba a sua virxinidade

razón de ser é materia aportada pola muller. De aquí procede non só a asocia-

que o que importa é representar ben

finais do XVI foi traducida ao francés,

antes do matrimonio deshonraba, é

o noso papel.

ainda que nas traduccións non apare-

dicir mataba socialmente, a toda a

ción da muller coa terra en cuio seo fertiliza a semente do varón senon tamén a sua asignación do papel de receptora e da sua condición pasiva.

2 3

cia o nome da autora. En Europa,

sua familia. O pai ou no seu defecto

A tradición bíblica reza que a muller surxe dunha parte ou fragmento do va-

naxe Mundo dos seres humanos as

onde as suas obras gozaron de popu-

o irman eran os encargados de resta-

rón, para marcar ben a sua dependencia. Eva queda estigmatizada como a

mulleres quedan no último lugar. Tras

laridade, atribuíanllas a Cervantes. Es-

blecer a boa opinión por calquer

ambiciosa, desobediente, pervertidora, falangueira e necia que causou que o

os reis, os capitáns, os ministros, os

crebeu unha comedia, La traición en

meio incluida a muerte. Tamén ao fi-

ministros da Iglesia, os facinerosos e

la amistad. É unha historia de amor,

llo varón lle correspondía defender ao

Na Idade Meia os homes clasificabanse polo seu papel social, o que hoxe en-

os labradores, menciónase ás damas

engano e conflito entre homes e

seu pai de calquer tipo de agravio.

tenderíamos como traballo: reis, soldados, gobernantes, clérigos, malvados e

como se de un traballo se tratase,

mulleres. Un dos temas de esta obra é

O corpo da muller, nen sequera

pobre e confiado Adán comera da mazá de marras.

Na enumeración que fai o perso-

labradores. Pola contra as mulleres só eran consideradas canto ao seu es-

deixando ben claro que o seu papel

a amizade entre mulleres, valorada por

enteiro senon só un anaco do corpo

tado civil. Falábase do estado femenil ou dos graos femeniles ou mulleriles que

primordial na sociedade era ese: se-

riba da relación cos homes, onde a in-

da muller, era a caixa forte na que un

eran os seguintes: doncelas, casadas, viuvas e monxas.

ren damas. Non cambiara demasiado

fidelidade é frecuente.

home depositaba o seu honor, de tal

4 5

A literatura do século XV está pragada de debates misóxinos como o Corva-

o asunto respeito da concepción dos

cho do Arcipreste de Talavera

medievais.

maneira que non só a muller non era dona do seu corpo, senón que ade-

O Mundo por mandado do Autor

pensamento platónico a Beleza, a

mais tampouco podía atraer sobre si a

No século XVI a polémica humanista centrouse no tema da educación da mu-

Supremo dará a cada quen o seu; ou

Bondade e a Verdade eran tres cate-

posibilidade de restaurar o honor per-

ller. Juan Luis Vives e Erasmo estaban a favor, pero esta non era a opción

sexa púrpura e loureiro ao rei, valen-

gorías nunha, como a Trinidade.

dido pola sua acción, salvo no caso do

dominante. Ainda en 1575 o doutor Huarte de San Juan no seu Examen de in-

As mulleres belas eran obxecto

suicidio (pecado mortal) ou no do in-

genios sumabase ás teorías de Aristóteles para eliminar á muller da esfera do co-

da codicia dos homes, só hai que

greso no convento. Asi que a muller,

ñecemento e sinalaba como a sua composición de humores húmidos e fríos a im-

mencionar a Isabel de El alcalde Zala-

ainda que recoñecida desde os primei-

posibilitaba para a actividade racional. Como exemplo citaba a necedade de Eva,

mea raptada e violada polo capitán

ros tempos como persoa pola Igrexa,

quen se deixou enganar por unha simple serpe. E o insigne Fray Luis de León, tam-

don Álvaro. Tirada de noite no cam-

non podía ser un individuo ao non

bén aristotélico, desprezaba o coñecemento na muller e valoraba o seu silencio

po, recén ultraxada, ten un increíble

permitírselle ser responsable dos seus

pois para as labores da casa non se preecisaba nin aprender a ler nin muito me-

terror ante a idea de volver á casa por

actos senon só culpable. O pior de to-

nos estudar. En calquer caso, os humanistas crían na educación da muller como

medo a ser asasinada polo seu pro-

do era que a propria muller asumía es-

veículo transmisor para a educación dos fillos, non como unha necesidade para a

prio pai ou irmán. Asi o amosan os

ta visión do mundo patriarcal. ■

sua formación como individuo en liberdade. A educación é liberdade, sen educación hai manipulación. ■

❚ Sor Marcela de San Felix filla ilexítima de Lope de Vega, poeta e dramaturga do Século de Ouro

10


LABORAL

O AXENTE

por Monti Castiñeiras

Para qué serve, qué foi, cal é o seu traballo Eu, hai un tempo sentín a necesidade de buscar axente pola indefensión que experimentaba á hora de

P

or isto, eu estou contento; inda que só sexa para ne-

O que NON debemos facer:

O que SI debemos facer:

gociar o meu salario e non

▼ Chamar o axente por teléfono varias veces ó día sen

▲ Coñecer as necesidades do noso axente.

ter que pelexar polos car-

ningún motivo.

▲ Estar seguros de que cumprimos co que nos pide.

tos coas productoras. Está

▼ Esixir unha xustificación diaria do seu traballo.

▲ Investir no noso propio material de presentación e

claro que a función do

▼ Comunicarlle o noso interese por facer un personaxe

proporcionarllo sempre coas mellores fotos ou vídeos.

axente non só é esa, senón a de pro-

imposible na industria do momento.

▲ Orientalo sobre os tipos de personaxes que nos

negociar as miñas

curarche, cando menos, probas ou

▼ Pedir sempre unha explicación da negativa dunha

gustaría facer e invitalo a discutir sobre os personaxes

remuneracións coas

castings. O seu traballo é darche

entrevista.

realizados.

apoio, forza, e facerche ver a túa

▼ Criticar todo o que nos ofrece.

▲ Proporcionarlle toda a información posible sobre

empresas productoras.

verdadeira situación no mercado.

▼ Non entender o seu lado humano.

proxectos.

Non pensaba: «¡qué falta

Non son só uns simples intermedia-

▼ Estar sempre decepcionados cos papeis que nos

▲ Entender o seu traballo e apoialo fronte a

me fai un representante

rios. Débente saber vender e promo-

ofrece.

productores e actores.

para me buscar traballo!».

cionar; e para iso necesitan coñecer

▲ Buscar a súa colaboración no noso proceso creativo.

ben o mercado, os directores e outros representantes. Débense levar

Entresacados do libro de Assumpta Serna El trabajo del actor de cine.

ben con todo o mundo. Son vendedores de ilusións, que, cada día máis, inflúen decisivamente no proceso creativo da industria. A súa opinión pódenos ser moi útil, para escoller as

11

nosas fotos, para saber qué tal nos

foi nos castings, para ter outra opi-

tros actores. De todos os xeitos, hai

nión sobre os nosos traballos estrea-

quen se move ben polo mundo sen

dos, na valoración real dun guión, di-

axente.

rector ou producción. Sobre todo, Se hai boa rela-

ten que haber diálogo entre axente e

Desavantaxes |

actor para que, co tempo, haxa unha

ción e funciona ben, creo que ningu-

perfecta interacción entre os dous.

na. A porcentaxe que levan de comi-

Creo que a todos os actores nos

sión é o 15% do teu salario bruto. O

viría ben contar con axente (sempre

20% se se trata de publicidade. Estas

que deramos con un bo), porque aín-

cantidades adoitan ser fixas para to-

da que pensemos na comisión que

dos, xa que hai un pacto entre eles.

nos leva, as contraprestacións son importantes; xa digo, sempre que funcione ben. A escolla de axente

Cómo se consegue que alguén te represente? | Dando moito a

pode ser decisiva para a carreira dun

lata (como foi o meu caso) e cha-

actor, por iso haise que informar ben

mando a moitas portas ata que che

antes de elexir o noso axente. O ide-

fagan caso e poidas interesarlles. Ou

al é buscar alguén que

tamén tendo a sorte de que alguén

non teña demasia-

se fixe en ti e que che propoña repre-

dos actores no

sentarte. Pódese ter representante só

seu book. Se é

en Galicia (aínda que aquí non hai

posible,

non

moitos), pero o máis seguro é que

máis de vinte.

non se conforme cun mercado tan

Mirar se hai bo

pequeno e intente colocarte onde

feeling dende o

poida; aquí ou a centos de kilóme-

primeiro contac-

tros. Non hai que esquecer que se a ti

to; e se non ten

che vai ben, ó teu axente tamén. ■

actores das túas características, moito mellor. O momento da túa carreira para escoller axente: cando queiras, pero se o tés dende o primeiro, mellor, sobre todo para non xogar en desavantaxe con ou-


OPINIÓN

XACOBEO04 Entre a prehistoria e a ciencia-ficción

Sen saber como nen cando, volveu ocorrer. Vivimos esta nova circunstancia inconscientes, sen decatarnos das terríbeis consecuéncias que pode ter... Se cadra este artigo nos axude a entender un pouco o que é habitar, outra vez mais, un Ano Santo.

A

caba de dicilo o Eterno Presidente: «o Prestige é un asunto prehistórico». Por tanto, a pre-historia chega ata hai apenas 12 meses. Logo abriuse unha breve paréntese histórica, que estamos a piques de pechar. E axiña entraremos no futuro, gracias ao Xacobeo. Todo en apenas 15 meses. O espacio desaparece comprimido na aceleración do tempo. O Eterno Presidente, como o seu nome indica, vive e desenvólvese fóra do tempo, e igual que atravesou rexímenes políticos sen mover o cú, pode disolver a historia sen maior preocupación e mesmo apoltronarse no futuro, que agora se chama post-historia.

Pero as palabras do Eterno non son máis que a expresión dunha apropiación indebida do tempo. O Eterno convír-

tese no alto-falante do sistema para impoñer o seu dominio sobre o tempo histórico, definitivamente feito mercancía. Está a dicir que o esquezamos, que non é cousa nosa. E nós, fieles súbditos da maioría absoluta, asistimos á desaparición do tempo como forma de experiencia ou de coñecimento, á extinción do tempo do corpo, que é finito, e ao triunfo do tempo-eternidade, do que emana a nova cronocracia (o dominio do tempo), que substitúe á vella e histórica democracia. En fin, a realidade esváese entre a borraxeira da pre-historia, desaparece a historia, a vella Europa...., e xurden novas formas de apropiación do mundo, novas formas de alienación, enaxenación e devastación (Hegel): o mundo da simulación controlada, o Novo Mundo virtual, representado polo Xacobeo e o seu mega-ordenador instalado na Cidade da Cultura, que teñen como obxectivo a substitución completa da realidade, a desaparición do mundo real e do territorio (furan un monte, non para homenaxear ao baleiro —Chillida—, senón para trocar o espacio da terra por unha construcción que simula a cidade de Santiago). O Xacobeo é, sen embargo, un mecanismo torpe e zafio porque está xestionado por un grupo de irresponsables sen a mínima preparación. Acertan plenamente ao servirse do turismo, que evidentemente mediatiza e deforma a memoria colectiva. Porque o que persegue esta promoción turística non é só producir imaxes para os turistas, senón que nós mesmos teñamos esa imaxe turística do noso país, xa que o turista non deixa de ser o dobre do habitante, un habitante des-

CAZAdeBRUXAS na Feira do Teatro de Galicia

Durante o longo treito que implica (¡meu deus!) dar sacado esta revista, son muitos os acontecementos que van pasando e nos afectan, sen muitas veces poder incluílos nestas páxinas. Ás veces, aínda de xeito incompleto, temos que facernos eco. Un correo electrónico, un chamado ao apoio dun traballador, ate este ano organizador da Feira do Teatro. Non temos tempo nen espazo para abrir o debate. Limitamonos a reproducir a sua mensaxe...

C

omo saberedes pola prensa, porque doutro xeito era imposible, despois de nove anos defenestráronme para dirixir a Feira. Pero non é que eu a faga ou non, senon o xeito oscurantista e de caza de bruxas como o fixeron. Penso que se debe saber como foi o

prazado que consume, afastado da súa casa e do seu traballo, unhas imaxes nas que se pode recoñecer. De aí a insis-

proceso e póñovos en antecedentes: en setembro vou falar co novo

tencia nesa Galicia rústica, atrapada nunha paisaxe-postal, nunha gastronomía-natural e nun patrimonio-universal. Nes-

xerente do IGAEM e dime que «después de los problemas que hubo en

te sentido, o turismo é sobre todo unha alienación, non só unha conquista pacífica. Pero son torpes porque detrás do

la Mostra de Ribadavia, tengo que consultar tu situación»; ¿con quén?

logotipo non hai nada máis. Non hai nada máis. Non hai nada máis. É a híperbanalización do sistema de mercado, pois

Os problemas de Ribadavia foran: programar a compañía Animalario

como mercancía o Xacobeo é algo que non se pode consumir, só existe como logotipo. Non hai producto. Nin sequera

co espectáculo da voda de Alejandro y Ana; levar de pregoeiro a Luis

un producto turístico (o Ano Dalí ou o Fórum das Culturas si son productos consumibles). Paradóxicamente o Xacobeo

Tosar; darlle o premio de honra a Burla Negra; ser eu o portavoz de

é o maior obstáculo para afrontar con solvencia a construcción dunha industria turística en Galicia e a súa propia nega-

Nunca Máis no Ribeiro, e ter problemas gordos co productor do CDG

ción. Neste caso, o logotipo (como soporte baleiro do signo) non só suplanta ao nome común, senón que substitúe a re-

Paco Oti por non seguir as suas directrices de mala xestión á hora da

alidade, condenando á cultura simbólica á desaparición, incluído o sentimento relixioso, que se troca por unha trivial su-

descarga porque non chegaba á seguinte montaxe en Ferrol. Con

cesión de rituais de simple superstición (as colas interminables, os golpes contra a cabeza do Mestre Mateo, o abrazo ao

testemuñas diante dixo que mas gardaba e iría por mín, qué poder debe

Apóstolo....).

ter ese home cando o conqueriu, pero el non se vai cando leva

Acertan tamén ao utilizar a cultura, porque é a expresión simbólica dunha sociedade e un factor fundamental e imprescindible de identidade nacional. Un pobo é a comunidade dos cidadáns dunha nación, e supón compartir un terri-

acumuladas centos de desfeitas por todos coñecidas. Pasados úns días falo de novo co xerente e non hai problema;

torio e unha cultura. Ser galego non significa só vivir en Galicia, senón compartir unha cultura. E a cultura non se de-

confírmame a miña incorporación á Feira en Xaneiro, coma sempre.

senvolve en segmentos sociais aillados («os artistas»), senón que abrangue todas as formas de expresión e atravesa to-

Buscamos datas, resérvanse as salas e o hotel para os programadores e

da a sociedade, desde as patéticas pantallas da TVG ata a exemplar resistencia popular contra a incompetencia do po-

todo vai ben ata que en novembro, á miña volta do Congreso Escenium

der que supuxo Nunca Máis. A cultura é fundamental en calquera país avanzado e moito máis nun país periférico e pe-

en Bilbao dime que «por decisión personal mía no cuento contigo».

queno, e toda sociedade que se precie ten que apoiala. En Galicia, sen embargo, non se ten definido un compromiso

Négase a dar mais explicacións, fronte á miña insistencia e estupefacción.

político articulado en relación coa cultura, nin se ten feito a menor tentativa de construír un modelo de proxecto políti-

Nas anteriores edicións, tanto o Presidente como o Xerente do IGAEM,

co-administrativo. As actuacións en materia de cultura nos últimos doce anos centráronse exclusiva ou prioritariamente

na inauguración da Feira desfixéranse en loubanzas á miña xestión.

na construcción de edificios e na contratación de espectáculos de masas, isto é, na parte máis visible, cara e institucio-

Seguinte paso, envíolle unha carta o Consello Rector que se reunía o

nal da política cultural, antes que nas estructuras operativas político-administrativas, menos visibles pero orientadas a ac-

día 16 de decembro, pedíndolles audiencia e unha explicación seria e

tuacións e estratexias máis a longo prazo. Unha política cultural é boa se ao seu carón están aparecendo artistas impor-

coherente, pois despois de nove anos é o menos que merecía. Ata hoxe,

tantes (os miles de millóns deitados na suposta industria audiovisual galega son o resultado dunha sumisión improduc-

a calada foi a única resposta.

tiva na localización de novos talentos). O espectáculo que está a dar o Súper-conselleiro Pérez cada vez que abre a bo-

Segue o oscurantismo: eu mesmo lles tiven que comunicar aos

ca non é digno dun pobo que soubo defender a súa dignidade recollendo chapapote coas súas mans. A insultante enu-

compañeiros do IGAEM o que pasaba, pois todo era silencio e feitos

meración de nomes impronunciables en que convertiu a programación cultural do Xacobeo, as desconcertantes cifras de

sospeitosos, como que agora se estea a facer a Feira dende o CDG.

asistencia de espectadores a cada acto antes de que se produzan (30.000, 40.000 ou 100.000, qué máis ten), as canti-

Eu pola miña banda estou satisfeito porque sei que a miña xestión

dades que parecen dispostos a pagar ou a burda previsión de turistas (nada máis e nada menos que 6.000.000) demos-

foi seria e rigurosa, e se no franquismo entre outras cousas loitei pola

tran un desprezo pola xente e unha incapacidade de xestionar tal, que deberían provocar un estado de rebeldía xerali-

liberdade de expresión, non vou consentir que os new-franquistas

zado. Pero isto si que é unha feira, un servicio de compra-venda de vontades, pois como dixo o Home do Sacocheo «aquí

intenten calarme.

están todos menos os auto-excluídos». Gobernan exlusivamente para eles e contra os demais, aprópianse dos cartos pú-

Como dixo Blas de Otero «me queda la palabra». Apertas e moito e

blicos, despilfarran as enormes subvencións que reciben de Europa. E o fan coa complicidade de artistas e profesionais

bó teatro neste wonderfull xacobeo no que nos imos encher de teatro

acomodaticios aos que non queda outra saída que compartir este reino do despropósito. Galicia pode ser algo máis que

galego. ■ Por Rubén García

o remate dun camiño. ■ Por Xesús Ron, teatreiro e outsider.

12


OPINIÓN

O FORO DA Outra Cultura É curioso como a língua nos acaba levando cara a terreos esbaradizos. Falamos de “outra” por oposición á que, teoricamente, deberia ser a Cultura por definición, por esa definición ampla que fan

P

ero é que o que hoxe temos por Cultura, e cíngome ao marco galego,

que intercomunicase todas as propostas que, desde distintos pontos do país, es-

entra en contradicción con esa definición ampla dos antropólogos, a

tán a ser desenvolvidas por un amplo abano de colectivos e persoas. Algúns de-

que a min me gusta porque non exclue nen estabelece xerarquias a

les amosaron as suas experiéncias no salón de actos do IGI, nun maratón de

priori. Asi que, cando falamos de crear outra Cultura estamos falando

mais de catro horas onde puidemos comprovar que temos unha sociedade civil

de construír, entre todos, a nosa Cultura, é dicer de recuperar a inicia-

activa e que o tamén no rural as persoas se moven. A causa do noso descoñe-

tiva e de desenvolver canles de expresión próprias, fóra de critérios

cimento, a incomunicación. Unha das principais conclusións do Foro foi a necesidade de comunicar todos os elos desta cadea que se move na sociedade ga-

perversos de corte política ou electoralista. Teriamos, pois, que revisar os usos que lles damos ás palavras. Usos perver-

lega, a pequena escala, con grandes obxectivos.

sos promovidos interesadamente desde un poder político que xoga tamén coa

Comunicar para descentralizar | Unirnos nunha rede vertical activa, posi-

palavra democracia. Ou polo menos hai quen pensa asi.

tiva, criadora. Para iso todos teñen que estar ai. Todos tedes que estar ai. Libe-

E debemos ser moitos | Moitos eran nas ruas berrando, por unha causa con-

rar prexuízos, aclarar prioridades. Sobrevivir co teu traballo é prioritário. Pero a

os antropólogos e que

creta ou por algo mais profundo como pode ser a esixencia de que nos devol-

supervivéncia da nosa cultura tamén é prioritária, e require duns axentes cultu-

abrangue toda creación

van a palavra, os meios de comunicación, as canles de difusión e distribución

rais solidários entre si, interconectados, que se apoien diante dos embates da

cultural, os instrumentos para seguir vivindo do que nos gusta facer... E falo de

Gran Cultura de Xacobeos e de escaparates opacos, sen nada firme tras do vi-

Cultura, de esa da que eu falo, da que outros falan noutro senso oposto. Mal-

dro. O Foro Negro ou como acabe chamándose (teremos que decidilo entre to-

dita polisémia.

das) só fixo botar a andar. A xuntanza no IGI foi un primeiro paso, unha cha-

e manifestación dun colectivo, contribuindo á definición dun imaxinário, dunha simboloxia, duns discursos...

Eramos moitos berrando por unha causa, chapapote, que tamén significa

mada que tivo unha resposta positiva. Agora cómpre seguir participando nos

muitas cousas mais. Mentiras, asasinato moral dun povo, incompeténcia indig-

debates a través da Rede, nas xuntanzas de traballo os martes no local da Bur-

nante e incomprensibelmente perpetua...

la Negra, integrarse nos distintos grupos temáticos que empezaron a funcionar

E non todo será berrar, ou? Xa que todos estamos dacordo na indignación,

o seis de Nadal. Non podemos seguir esperando a que alguén se escorne por

non sabemos mui ben o que queremos pero si o que non queremos, do que es-

nós. Non chega con aplaudir iniciativas, apoialas unha vez feitas. Construamos

13

tamos fartas, fartos.

Falemos por unha vez | Pode

que xa estivesemos cansos de berrar contra

entre todos, participemos no proceso desde a base. A base. Lexítima protago-

muros e de impulsar proxectos que se afunden como o petroleiro; e sen em-

nista da cultura. Xentes do teatro, do audiovisual, da literatura, das artes plásti-

bargo, ainda nos quedaban enerxias para sentar e falar. Alguén tivo que tirar de

cas... Xentes que se consideran actores culturais, que queren ser donos da sua

nós, as persoas da Plataforma contra a Burla Negra, que temían que toda a po-

cultura, precisan activar este debate, esta reflexión colectiva. O Foro Negro so-

tencialidade amosada durante o ano da Catástrofe ficase en nada. Organizaron

des todas e todos os que tedes ese impulso de recuperar a palavra, está aberto

un foro, que é unha palavra romana. Os romanos déronse conta do valor do in-

ás achegas mais variadas. Sen técnicos nen especialistas de fundacións ou enti-

tercámbio de ideas entre persoas, en igualdade de condicións, de alturas.

dades alleas. Non precisamos que ninguén nos autorice para falar de nós mes-

E o Foro Negro botou a andar. Cinco e seis de nadal de 2003, vintecinco

mos. ■

aniversário dun livro que deve ser sacro porque non o deixan nen tocar. Mais de duascentas perso-

Máis información na web do Foro Negro:

as percorren as instalacións nun-

http://burlanegra.vieiros.com/foronegro/

ca estreadas dun xornal morto

Reunións semanais no local de Burla Negra e Nunca Máis na Rúa do Franco, os martes ás seis da tarde.

antes de nacer. Outro de tantos proxectos culturais que non pui-

| Grupos de traballo en marcha |

demos, non soubemos sacar

Podedes suscribirvos a calquera dos grupos enviando un e-mail á lista de correo respectiva ou ao enderezo do foro:

adiante. Será hora de empezar a

burlanegraforonegro@yahoo.com.br solicitando a vosa alta.

cambiar ese sino negro. Nas ins-

❚ Novo Discurso Cultural novodiscursocultural@yahoogrupos.com.br ❚

talacións do Instituto Galego da

❚ Ensino e Cultura educacionecultura@yahoogrupos.com.br ❚

Información, en San Marcos, de-

❚ Cultura e Poder culturaepoder@yahoogroups.com ❚

senvólvense na tarde do sábado

❚ Redes Culturais Alternativas redegaliza@yahoogrupos.com.br ❚

distintas actividades paralelas, en-

❚ Centros Sociais centrosociais@causaencantada.org ❚

camiñadas todas a conquerir un obxectivo base desta primeira

| Actas e Informes das Mesas de Traballo do Encontro no IGI |

xuntanza: a toma de contacto, o

❚ Cultura e Poder (arquivo en pdf): http://burlanegra.vieiros.com/foronegro/culturaepoderactas.pdf

inicio dun diálogo entre distintas

❚ Novo Discurso Cultural (arquivo de word) ❚ Acta de Barcelona (arquivo de word) ❚

propostas, experiéncias, ideias so-

❚ Redes Alternativas (Próximamente) ❚ Cultura en Acción (Próximamente) ❚

bre o camiño cara a onde queremos tentar levar a acción cultural neste país. Unha acción cultural que necesita refacer os conceitos nos que se asenta, e por iso nunha das mesas o tema foi a necesidade de elaborar un novo discurso cultural desde unha concepción participativa, aberta e desacralizadora da cultura. A delicada relación da cultura co poder foi debatida noutra das mesas, unha das mais polémicas. Como non todo pode ser teoria, outras discusións centráronse na posibilidade de conformar unha rede de acción cultural alternativa

por Comba Campoy


TEATRANET por Juanillo Esteban Nesta escaramuza inaugúrase

direccións internesantes www.aadteg.com www.aisge.es

unha nova colaboración que esperamos sexa por muitos anos.

www.aie.es

e showman Juanillo Esteban será o a nosa guia polo complexo

www.igaem.xunta.es

selección de enderezos

teatreiros internautas. E de agasallo, un conselliño para simplificar as nosas navegacións. Que vos preste.

Sociedade que defende os dereitos morais e económicos

Na rede case todo está en inglés.

dos artistas intérpretes ou executantes.

A solución mais sinxela é utilizar o

Portal do Intituto Galego das Artes Escénicas e Musicais.

buscador Google.

Conta cun directorio bastante completo e actualizado.

boca, desta volta empeza cunha

que poden ser de interese para

Sociedade de xestión para artistas e intérpretes. dereitos de propiedade intelectual dos artistas do sector audiovisual.

A partir deste número, o actor

mundo da Rede. Para ir abrindo

A web da nosa asociación.

consellos para desenredar

www.inaem.mcu.es www.academiagalegadoaudiovisual.com www.filmcommissiongalicia.org www.agapi.org www.esferobite.com/agag www.porlared.com/cinered www.culturactiva.org www.falcatruada.com www.movidagalega.com www.festivales.com www.infoescena.es www.labutaca.com www.redteatrosalternativos.com

Instituto Nacional das Artes Escénicas e da Música.

Exemplo

Punto de encontro dos profesionais do sector audiovisual galego.

Estás interesado

Base de datos virtual sobre o sector audiovisual galego.

no festival Burning Man.

Asociación Galega de Productoras Independentes.

Coñeces a dirección:

Asociación Galega de Guionistas.

www.burningman.com

Noticias diarias sobre o audiovisual con moitas referencias

Se a introduces no

ós proxectos galegos.

Internet Explorer aparecerache

Portal galego de cultura alternativa. Organizan o Festiclown

a web in Inglish.

de Pontevedra.

Pero se buscas en

Portal galego sobre imaxe e música.

www.google.es a expresión

Portal galego sobre música e mais movidas.

burningman.com aparecerache

Completo directorio sobre festivais artísticos de todo tipo.

un enlace a esa web cunha

Portal das artes escénicas de España e Iberoamerica.

opcion que pon:

Directorio para o profesional do espectáculo.

traduzca esa páxina,

Asociación coordinadora dos espacios escénicos

pois veña...

alternativos de España.

www.artezblai.com www.infobolos.com www.bonts.com www.carampa.com www.clownplanet.com www.newtonlaspelotas.com www.jangoedwards.com www.johnny-melville.com www.leobassi.com

Portal vasco sobre as artes escénicas.

Por certo este

Buscador de recursos para a contratación de espectáculos.

buscador pódese configurar

Escola internacional de Clown dirixida por Eric D´Bont.

en galego.

Escola de circo en Madrid. Portal sobre o mundo do Clown. Portal sobre as artes escénicas alternativas. Oficial site do xenial cómico americano. Oficial site deste magnífico multiartista escocés. Oficial site deste gran artista e pensador italiano.

14 necrolóxica jorge salinero †2003

D

¡cuspidiños!

por Fausto

espedirse dun amigo non é doado cando a amizade se forxa na loita diaria desta nosa profesión. Ben deito que non gusto das despedidas. Hai tres lustros máis ou menos que nos

coñecemos traballando na dobraxe no teatro e nas rodaxes. Coñecín o que paseou toda unha vida polo camiño da liberdade, da anarquía, da superación e da non conclusión. Revolucionario da súa causa e das causas comúns. Coñecin o que tanto amaba á súa amada. Ós seus fillos e amigos, ós seus cans e ós seus libros e tamén, que eu son testigo ós seus irmáns e paiciños. Coñecin o que marchou caladiño camiño da emigración. Emigración da moderna da que nos tocou a nós. Non me quixen despedir cando subiches no avión. Tampouco o farei agora cando te fundas co sol. Gustabache xogar que eu seino, coa boca e o corpo enteiro e xogando así te fuches cun personaxe devanceiro. Gustabache voar e voaches elegante e esplendoroso por riba daquel ceo alleo, frío e espantoso. Esmorgas nas noites longas terás sen dúbida agora cos teus amigos de sempre, Cunqueiro, Bolaño e Bette Davis. Non me gustan as despedidas, amigos nin para sempre nin por agora. Deséxoche para o teu camiño moito éxito e moita gloria. ■

ManuelCortés/OrsonWelles Cidadán Cortés, Cidadán Welles... Radio, teatro, cine... teñen tantas cousas en común... É certo que fisicamente non se asemellan nada, pero ¿que me dicides do talento? Neso si que son ¡cuspidiños!. ■


http://aaag.es/wp-content/uploads/escaramuza_16