De Kiem

Erkenningsnummer P702012

Afgiftekantoor Gent X

ZONDER MEER

DRIEMAANDELIJKS TIJDSCHRIFT VAN DE KIEM VZW - JG. 25 NR. 4 OKTOBER, NOVEMBER, DECEMBER 2018

Voorwoord

WETENSCHAP EN PRAKTIJK…

Het is ontzettend belangrijk om te weten dat wat we doen op vlak van behandeling of preventie ook effectief werkt.

Daarom is het samenbrengen van wetenschappers en praktijkmensen zo belangrijk. Samen met de Universiteit van Gent organiseerde De Kiem in september het zeventiende internationaal EWODOR symposium en eind november was ik uitgenodigd op het tweede TurksInternationaal Symposium over Drugbeleid en Gezondheidszorg in Istanbul.

Wetenschappers en vooraanstaande sprekers inzake verslavingen situeren een geslaagde behandeling meer en meer in een ruimer kader. Genezing van een verslaving wordt ruimer gezien dan enkel abstinentie en het wegwerken van symptomen. Herstel is nu een uniek proces van attitudeverandering, omgaan met gevoelens en het eigen maken van waarden, levensdoelen en rollen in de maatschappij. Er wordt dus veel meer aandacht besteed aan het persoonlijk welbevinden van de cliënt en de nadruk komt te liggen op sterktegerichte benaderingen.

Dit alles bevestigt sterk de visie van De Kiem dat herstel van een ernstige verslaving geen eenvoudige zaak is en een intensieve en voldoende lange behandeling vraagt. Zowel residentieel, maar zeker ook ambulant, is het noodzakelijk om voldoende lang met de verslaafde cliënt aan de slag te kunnen gaan om hem zo te ondersteunen in zijn herstelproces. Zo’n behandeltraject zal zich ook vaak afspelen over verschil-

2

DE KIEM

lende voorzieningen heen. Ook een intense samenwerking tussen verslaafdenzorg, geestelijke gezondheidszorg, CAW, kindzorg, justitie, huisvesting, tewerkstelling, is noodzakelijk en zal meer en meer de realiteit worden in een door de cliënt gestuurde herstelgerichte aanpak.

Zeer hoopgevend is het onderzoek naar de effecten van psychosociale interventies waarbij wordt vastgesteld dat voldoende lang volgehouden gedragsveranderingen ook genetische veranderingen teweegbrengen. Het idee dat een verslaving een niet te genezen genetisch bepaalde ziekte is die van generatie op generatie wordt overgedragen wordt hiermee tegengesproken.

Ook op vlak van alcohol- en drugpreventie is het onderzoeken van effectieve strategieën uiterst belangrijk. Op dit vlak weten we nog zeer weinig over effectieve preventiestrategieën. Dat is ook zeer moeilijk te onderzoeken omwille van de massa aan niet te controleren invloeden buiten de onderzoeks­ opzet. Elke nieuwe preventiestrategie zou daarom direct een onderzoek clausule moeten krijgen. Ook in Vlaanderen.

Bjorn kan het soms nog moeilijk geloven dat hij door een programma te volgen zo is kunnen veranderen. Hij heeft het wel zelf gedaan! Met de steun van lotgenoten.

En dat het ook noodzakelijk is om de familie te betrekken bij de behandeling blijkt uit het verhaal van de mama van Pieter.

De Kiem is ingeschreven als goede doel tijdens de Warmste Week. Is het niet ontzettend dankbaar en mooi om vast te stellen dat een cliënt van De Kiem, voor het tweede jaar op rij, nu zelf een actie doet voor de Kiem!

Ik wens jullie allemaal een warm einde­ jaar!

Al hoop ik toch ook op een beetje op vriesweer en sneeuw!

Dat de Tournée Minerale actie van De VAD en de Stichting tegen Kanker een duidelijk effect heeft kunnen we nu wel aantonen. Dat is al een begin.

Zoals gebruikelijk geven we het laatste woord aan een bewoner van De Kiem en aan familie van een cliënt.

Dirk Vandevelde Directeur

EWODOR-congres

NIEUWE WEGEN EN UITDAGINGEN…

Op 20 en 21 september laatsleden organiseerde de vakgroep orthopedagogiek van de universiteit Gent in samenwerking met De Kiem het 17de internationaal EWODOR-symposium.

gramma met 14 plenaire sprekers en 6 workshops (met telkens drie sprekers).

We brengen hier verslag uit van enkele plenaire bijdragen, over nieuwe wegen en uitdagingen… .

EWODOR staat voor de ‘European Working Group on Drugs Oriënted Research’ en brengt om de twee jaar vooral onderzoekers maar ook praktijkmensen samen om ideeën en informatie uit te wisselen. Het symposium kreeg dit jaar als leidmotief: ‘Pathways and challenges to addiction recovery: The role of treatment, self-help and other mechanisms of change’. Meer dan 100 deelnemers uit meer dan 20 landen waren aanwezig voor een gevuld pro-

Recovery of herstel is een van de nieuwe modewoorden in de behandeling van verslaving en de politiek rond drugs. De herstelbenadering wordt gekenmerkt door het zoeken naar iemands sterktes en capaciteiten, naar voldoening schenkende en betekenisvolle sociale rollen, en naar het mobiliseren van formele en informele manieren van ondersteuning. Herstel wordt binnen de geestelijke gezondheidszorg omschreven als “a deeply personal, unique process of

Wouter Vanderplasschen

3

u

changing one’s attitudes, values, feelings, goals, skills and/or roles. It is a way of living a satisfying, hopeful, and contributing life even with limitations caused by the illness. “ (Anthony, 1993).

Hoewel de term herstel centraal staat voor de TG-beweging en andere vormen van (residentiële) behandeling wordt hij vaak gebruikt of gedefinieerd als een ‘klinisch herstel’ (de afwezigheid van symptomen en abstinentie). Het concept ‘quality of life’ is nog maar weinig bestudeerd in residentiële settings, hoewel het noodzakelijk is voorbij de sociaal wenselijke resultaten te kijken zoals tewerkstelling en abstinentie van drugs en te focussen op onder meer persoonlijk welbevinden en tevredenheid met het leven. Dergelijke indicatoren laten ons toe het herstelproces beter te documenteren, aangezien het verschillende levensdomeinen betreft (middelenmisbruik, lichamelijke en geestelijke gezondheid, betekenisvolle activiteiten en deelname aan het sociaal leven) en het een dynamisch en uniek proces van verandering is voor ieder individu. Verslaving en de behandeling ervan bestuderen vanuit een herstelperspectief opent volgens Wouter Vanderplasschen nieuwe wegen en opportuniteiten. Het leidt uiteindelijk tot het introduceren van nieuwe on-

derzoeksmethodes (bv. photovoice), alternatieve praktijken (bv herstelhuizen, telefonische check-ups) en beleidsoriëntaties (zoals recovery cities) die toelaten personen met verslaving of geestelijke gezondheidsproblemen mondiger te maken en een leven uit te bouwen dat hen voldoening en hoop schenkt en het gevoel iets te kunnen bijdragen (aan de samenleving) en iets te betekenen.

Dirk Vandevelde schetste de nieuwe ontwikkelingen in de organisatie van de geestelijke gezondheidszorg in België en de impakt daarvan op de behandeling van drugverslaafden.

Verslaving wordt voortaan beschouwd als een probleem van geestelijke gezondheid en de behandelprogramma’s voor drugverslaafden moeten volwaardige partners worden in de regionale netwerken voor geestelijke gezondheid. Tegelijkertijd zijn de gespecialiseerde behandelcentra voor drugverslaafden een regionale bevoegdheid geworden.

Rowdy Yates schetste de evolutie van EWODOR, sinds zijn ontstaan in 1983 het langst bestaande onderzoeksnetwerk inzake verslaving. EWODOR werd opgericht vanuit het besef dat thera-

Rowdy Yates (links) en Dirk Vandevelde (rechts)

4

DE KIEM

peutische gemeenschappen, vaak gezien als een radicale benadering, nood hebben aan wetenschappelijke bewijsvoering om hun vele critici te kunnen overtuigen. Ewodor heeft tot op heden 27 meetings en sympsia in 14 Europese landen op de teller.

Lies Gremeaux van het Begian Reitox National Focus Point Sciensano bracht een overzicht van het drugfenomeen in België. De TDI-gegevens (treatment demand indicator) die sinds 2011 door de sector worden verzameld zijn hierbij de belangrijkste informatiebron. Alcohol blijft het belangrijkste product bij vraag naar behandeling, maar het aandeel van cannabis stijgt. Bekijkt men de product-verdeling qua illegale drugs bij een eerste opname, dan gaat dat vooral om cannabisgebruikers (57,3%), stijgt het aantal cocaïnegebruikers (38,6 %) en daalt het aantal opiaatgebruikers (13,4 %). Op de drugsmarkt is de beschikbaarheid en zuiverheid van cocaïne de laatste tien jaar zorgwekkend en een nieuwe (maar moeilijker te kwantificeren) trend is het gebruik van NPS (nieuwe psychoactieve stoffen). Gremaux wijst er tenslotte op dat het misbruik van Fentanylderivaten sinds 2015 voor verschillende drugdoden zorgde.

Op dag twee ging Gilberto Gerra in op de psycho-biologische verbanden bij het herstel van problematisch middelenmisbruik. Verschillende studies bevestigen dat het mogelijk is door psychosociale interventies de hersenfunctie significant te veranderen.

Behandelactiviteiten dienen hierbij te focussen op 1) het leren omgaan met emoties, 2) op verbondenheid, hechting en interpersoonlijke relaties, 3) liefde en mededogen als therapeutische tools, 4) lichaamsbeweging, 5) mentale gezondheidsproblemen en 6) spiritualiteit. De rol van stress hormonen, neuro-transmissies, cytokines en gedragsveranderingen kwamen hierbij aan bod.

Freya Vander Laenen bracht verslag uit van haar onderzoek in 2012 betreffende de ‘social cost’ van verslaving. De directe en indirecte kost van verslavende middelen wordt hierbij geschat op 4,6 billion euro in België (zo’n 419 euro per capita). Alcohol en tabak zorgen in vergelijking tot illegale middelen voor de hoogste kost voor de samenleving, vooral door de gezondheidsproblemen die ze veroorzaken. Bij illegale drugs liggen de kosten voor rechtshandhaving nog hoger (dan de gezondheidszorg).

Vanderlaenen maakt hierbij de reflec-

tie dat een dergelijke kost inschatten complex is en dat het hier eerder gaat om een ‘snapshot’ van de financiële gevolgen van middelenmisbruik.

Stijn Vandevelde bracht een uiteenzetting over sterkte-gerichte benaderingen bij daders met een geestesziekte. Verschillende disciplines gebruiken hierbij verschillende concepten: recht (mensenrechten), criminologie (desistence), geestelijke gezondheidszorg (herstel), forensische psychologie (Good lives Model), orthopedagogiek (quality of life)… Al deze disciplines delen een verschuiving in mensbeeld, waarbij de regie meer bij de dader zelf komt te liggen. Vandevelde pleit voor een holistische kijk waarbij verschillende benaderingen elkaar kunnen versterken.

Het zou ons te ver leiden om hier in te gaan op alle plenaire sprekers en de vele sprekers in de namiddag. Doorheen het symposium was er in de workshops in alle geval ook ruimte voor een aantal bijdragen van eigen bodem. Zo plaatste Paul Van Deun van De Spiegel het brain desease model tegenover het TG-model, gingen Sander Van den Hende en Robrecht Keymeulen van De Sleutel in op het belang van sport en getuigden Anja Schillebeeks en Jurgen

Bonroy van Katarsis over hun engagement binnen de drugvrije afdeling van de gevangenis te Hasselt. Vanuit De Kiem gingen Luca Littera en Evelien van Rompaye in op het Tipi-onderzoek en Dirk Calle blikte samen met Stijn Vandevelde terug op het PROSPER-onderzoek en het ‘Drugs de baas’-project in de gevangenis te Gent.

We kijken tevreden terug naar deze editie die mede een eerbetoon was aan Eric Broekaert, stichter van De Kiem en medestichter en bezieler van EWODOR. Het volgend EWODOR-symposium zal doorgaan in 2020 in Sheffield (UK).

Dirk Calle Beleidsmedewerker De Kiem

Stijn Vandevelde, Guilberto Gerra en Freya Vander Laenen

5

Symposium

HET TWEEDE INTERNATIONAAL SYMPOSIUM OVER DRUG­BELEID EN GEZONDHEIDSZORG. Istanbul, 26-27 november 2018

Voorafgaand aan het EWODOR congres in Gent brachten twee medewerkers van de Green Crescent Society uit Turkije een bezoek aan de therapeutische gemeenschap van De Kiem. Ze waren behoorlijk onder de indruk van onze werking.

Ze nodigden mij meteen uit om te komen spreken over De Kiem op hun tweede internationaal symposium in Istanbul eind november.

De Turkse ‘Green Crescent Society’ (in het Turks: Ysilay) is een nationale nietgouvernementele organisatie die sinds 1920 werkt rond preventie en behandeling van verslavingen zoals tabak, alcohol, drugs en gokken.

Met het symposium wil men een forum creëren voor de uitwisseling van beleids- en praktijkervaringen en voor de realisatie van lokale, regionale en (inter)nationale samenwerking rond druggebruik.

Het symposium werd geopend door de Turkse President Recep Tayyip Erdogan en telde meer dan 800 deelnemers en 70 sprekers uit veel verschillende landen en internationale organisaties waaronder de World Health Organization (WHO), de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) en de European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction (EMCDDA).

6

DE KIEM

Behandeling voor verslaving in Turkije.

In het huidige nationaal strategisch plan wordt er vooral geprobeerd om druggebruikers gemakkelijker toegang te verlenen tot behandeling. De implementatie van verslavingszorg in Turkije is de bevoegdheid van het Ministerie van gezondheid en het wetenschappelijk comité voor middelenafhankelijkheid is verantwoordelijk voor de nationale coördinatie. Sinds eind 2013 zijn er ook Provinciale bevoegdheden via de Provinciale Gezondheidsdirectoraten die behandelcentra kunnen goedkeuren en superviseren.

Behandeling voor een verslaving wordt nu aangeboden door Alcohol- en drugbehandelcentra, psychiatrische klinieken, behandelcentra verbonden aan universiteiten en sommige private klinieken.

De primaire doelstelling van de meeste behandelprogramma’s is om de cliënt te helpen drugvrij te worden. Fysieke ontwenning is hier een belangrijk onderdeel van, aangevuld met andere interventies zoals motivationeel interviewen en cognitieve therapie gericht op terugvalpreventie. Ook medicamenteuze behandeling met een opioid agonist of een antagonist is voorhanden.

In het drugrapport van het EMCDDA

over Turkije (2018) lezen we dat Opioid Substitutie Behandeling (OST) door middel van buprenorphine sinds 2010 beschikbaar is. Ook methadon en levacetylmethadol (LAAM) worden gebruikt bij de behandeling van opiaatverslaafden.

In 2015 werd de grote meerderheid van druggerelateerde behandelingen uitgevoerd in ambulante voorzieningen. Slechts 3 centra leveren data aan over cliënten die residentieel worden behandeld.

De cijfers over druggebruik in Turkije zijn met de nodige voorzichtigheid te interpreteren. Ze wijken bv. sterk af van cijfers uit andere Europese landen. Allicht zijn de cijfers in het EMCDDA jaarrapport over Turkije een onderschatting van de problematiek.

De meerderheid van de cliënten die een behandeling starten melden zich aan met een verslaving aan heroïne. Tussen 2006 en 2015 is het aantal cliënten met een opioïde verslaving en meer bepaald heroïne toegenomen omwille van een uitbreiding van het aantal behandelplaatsen en de grotere beschikbaarheid van substitutiebehandelingen.

In de voorbije tien jaar is het aandeel van cannabis gerelateerde behandelin-

gen afgenomen. Maar de groep cliĂŤnten met een verslaving aan andere illegale drugs zoals synthetische cannabinoĂŻden is dan weer toegenomen.

Bezit van drugs wordt in Turkije bestraft met een gevangenisstraf van 2 tot 5 jaar voor het gebruik of bezit van drugs voor eigen gebruik. Een probatie met behandeling is 1 keer mogelijk. De productie en invoer of uitvoer van drugs wordt bestraft met een gevangenisstraf van 20 tot 30 jaar. Wie drugs verkoopt ris-

keert minimum 10 jaar celstraf of zelfs 15 jaar als er verkocht wordt aan een minderjarige.

In 2015 werden 7 generische groepen van middelen toegevoegd aan de drugwetgeving waardoor het verhandelen van nieuwe psychoactieve stoffen ook strafbaar is.

Dirk Vandevelde Directeur

7

Preventie

WAT WERKT? Preventie zou je in eenvoudige mensen­ taal kunnen omschrijven als het voorkomen van problemen, door vooraf in te grijpen. Maar hoe kan je het best ingrijpen?

en vermijden. Die hebben we van jongs af aan meegekregen en blijken in veel gevallen heel effectief. Er is niets mis met het waarschuwen van een kind tegen de gevaren van een heet vuur.

Als je het zo bekijkt, doen we in het dagelijks leven eigenlijk vaak aan preventie om anderen te behoeden voor fouten. We vertrekken vanuit de juiste motieven en we willen de juiste weg tonen aan diegenen die ons dierbaar zijn of waar we ons professioneel verantwoordelijk voor voelen.

Het is dan ook logisch dat we de neiging hebben om diezelfde aangeleerde benadering ook toe te passen als we jongeren willen behoeden voor de gevaren van alcohol, drugs en andere risico houdende genotsmiddelen. Aan de basis hiervan ligt de hoop dat angst voor een bepaald middel er ook zal voor zorgen dat we op een goede manier met dit middel zullen omgaan. Angst werkt echter voornamelijk als de ontvanger ook effectief angst voelt en als men weet wat men tegen die angst kan doen. Veel mensen zullen preventie dan ook gaan invullen als het waarschuwen voor negatieve gevolgen. Waarschuwen als strategie houdt op zich echter ook een aantal gevaren in.

In dit verlangen hebben we soms de neiging om in de valkuil van de verbeter­reflex te trappen. Hiermee bedoelen we het zonder aarzelen op het goede pad zetten van anderen, bij voorkeur op een directieve manier. We denken dan de ander te moeten overtuigen of overhalen het goede te doen (Miller & Rollnick, 2014). Deze verbeterreflex is vrij hardnekkig en het gevolg van een lange geschiedenis probleemgericht denken en het daaruit voortvloeiende zoeken naar de juiste oplossing. In dit zoeken naar de juiste oplossing vallen we soms terug op een aantal natuurlijke reflexmatige acties, zoals waarschuwen

Nederlandse onderzoekers publiceerden ooit een studie waarbij ze meer dan 1000 leerlingen in vier groepen indeelden. Eén groep (groep 1) was de controlegroep en in de drie andere groepen deed men preventieve interven-

ties. In groep 2 maakte men gebruik van waarschuwing en ‘lichte schok’ door een eenmalige interventie in de klas waarbij men waarschuwde voor de gevaren van drugs. In groep 3 werd in een eenmalige interventie feitelijke informatie over drugs meegegeven. Groep 4 tenslotte kreeg tien weken lang één uur per week de mogelijkheid om onder elkaar de problemen te bespreken die te maken hebben met adolescentie. Weinig van die gesprekken gingen over drugs. Bij deze laatste interventie in groep 4 kregen de leerkrachten ook een opleiding om gesprekken in de klas te begeleiden.

De interventies in groep 2 en 3 werden gedaan door experts van buitenaf.

Er werd drie keer een vragenlijst afgenomen bij de leerlingen, waarbij het druggebruik bevraagd werd. De eerste maal voor de interventie, de tweede maal twee weken na interventie en de derde maal drie maanden na interventie. Op het eerste gezicht leek de persoonlijke aanpak in groep 4 niet veel vruchten af te werpen. Er was geen toename op de kenniscomponent, terwijl groepen 2 en 3 daar wel beter in scoorden. De leerlingen van groep 4 vonden achteraf ook meer dan de anderen dat drugge-

Incidence of drug use

8%

6%

4%

Raar maar waar: na lessen die waarschuwden voor de gevaren van drugs was er meer druggebruik dan in de controlegroep. Enkel discussie over ‘persoonlijke’ problemen, niet gefocust op drugs, verminderde het druggebruik in vergelijking met niets doen.

2%

0% Control Groep 1

8

DE KIEM

Warning Groep 2

Factual Groep 3

Personal Groep 4

bruik niet noodzakelijk deviant is en dat cannabisgebruikers even goed waren dan zijzelf.

Wat middelenmisbruik betreft constateerde men in de controlegroep een ‘natuurlijke’ stijging van het druggebruik van iets minder dan 4%. Deze stijging bleek echter dubbel zo groot bij de waarschuwende interventie (groep 2) en bleek ook significant groter bij groep 3 waar feitelijke informatie werd ge­geven. Enkel de persoonlijke benadering in groep 4 door een getrainde leerkracht en over een langere periode (10 sessies) bleek preventief te werken, hoewel er bijna niet over drugs werd gepraat (Schuurman, 1975).

Vanuit dezelfde behoefte om jongeren te behoeden voor onheil komt men soms in een wij-zij-verhaal terecht.

Hierbij gaat men die personen wiens gedrag niet in overeenstemming is met het gewenste gedrag gaan stigmatiseren. De ander wordt dan vaak omschreven als de foute, de slechte en zelfs de mislukkeling. Er is echter nog nooit aangetoond dat stigmatiseren een effectieve preventiemethodiek zou zijn.

Integendeel, er is eerder aangetoond

dat een verhoogd stigma de stap naar de hulpverlening vergroot. Voor hen die later toch problemen ontwikkelen creëer je aldus een extra barrière.

We zien dus dat preventief ingrijpen niet vanzelfsprekend is en dat zaken die we vanuit de beste intenties doen, daarom niet het effect hebben dat we beogen. Het is daarom belangrijk op zoek te gaan naar preventieve interventies die wel effectief blijken.

Stead en Angus concludeerden in een literatuurstudie over drugeducatie op school dat programma’s met meerdere componenten waarschijnlijk effectiever zijn dan programma’s die enkel het individu benaderen. (Angus, 2004) Het recente ALCOLAW-onderzoek van de Hogeschool Gent en de universiteiten van Gent en Luik inzake de wet van 2009 over het schenken van alcohol aan jongeren bevat een aantal gelijkaardige conclusies. Een strategie met meerdere componenten combineert verschillende interventies, wat het effect van die interventies versterkt. Unilaterale preventie initiatieven zijn niet aan te raden, een geïntegreerde aanpak

wel. Bewustmaking met campagnes is niet genoeg. De campagnes moeten aangevuld worden met interventies thuis, op school en in de samenleving.

Die interventies moeten uitgaan van de belangstelling van de jongeren zelf en focussen op beslissingsvaardigheden.

Verder is het belangrijk dat de preventie niet alleen focust op één doelgroep, maar verschillende doelgroepen aanspreekt en dat ze ondersteund wordt door andere maatregelen, zoals wetgeving en handhaving. (Van Havere, 2017) Als we dus aan effectieve preventie willen doen zullen we ervoor moeten zorgen dat we ons niet richten op een eenzijdige aanpak. Een geïntegreerde aanpak is noodzakelijk, waarbij verschillende actoren betrokken worden.

Het lokale niveau, dichtbij de jongeren en jongvolwassenen, is hierbij het meest aangewezen.

Mark Hermans Preventiewerker Drugpunt Rhode-Schelde

De preventie-olijf geeft een schematische voorstelling van hoe het gesteld is met de wetenschappelijke basis van preventie. De hele olijf stelt alles voor van preventieve interventies die voor handen zijn. Het rotte stukje onderaan, een behoorlijk stuk van de olijf, stelt de preventieve interventies voor die we vaak blijven uitvoeren maar waarvan wetenschappelijk reeds is aangetoond dat ze niet de resultaten geven die we beogen. Voor het merendeel van wat we binnen preventie doen, is er momenteel nog geen wetenschappelijke evidentie betreffende de effectiviteit. Het rode paprikaatje in de olijf stelt die interventies voor waarvan we goeie wetenschappelijke evidentie hebben dat ze effectief kunnen zijn voor de preventie van schadelijk middelenmisbruik.

Slechts een fractie daarvan wordt ook werkelijk gebruikt. (VAD, 2018) Referenties: Angus, M. S. (2004). LITERATURE REVIEW INTO THE EFFECTIVENESS OF SCHOOL DRUG EDUCATION. // Miller, W. R., & Rollnick, S. (2014).

Motiverende gespreksvoering Mensen helpen veranderen. // Schuurman, D. H. (1975). Results of an Evaluation Study of Three Drug Education Methods. In: International Journal of Health Education. // Van Havere, D. V. (2017). ALCOLAW De Wet van 2009 over het verkopen en schenken van alcohol aan jongeren: stand van zaken en evaluatie. Brussels: The Belgian Science Policy.

9

Preventie

‘TOURNÉE MINÉRALE’ WINT ZILVEREN EFFIE AWARD.

nog zes maanden na deelname. Het positieve effect van de campagne kan voornamelijk verklaard worden door een daling in het drinkgedrag van deelnemers die voor de campagne meer dan 10 glazen alcohol per week dronken (gemiddeld 10,3 glazen). Tussen post- en follow-upmeting gaan deze deelnemers terug meer drinken, maar niet meer zoveel als voor Tournée Minérale (gemiddeld 6,6 glazen zes weken na de campagne en gemiddeld 8,0 glazen zes maanden na de campagne; dit versus een bijna constant gemiddelde van 5 à 6 glazen over alle meetmomenten bij niet-deelnemers).

Op initiatief van Stichting tegen Kanker en het Vlaams Expertisecentrum voor alcohol en andere drugs [VAD] werd in februari 2017 de campagne ‘Tournée Minérale’ uitgerold. Deze campagne won nu een zilveren Effie award! Dat is een prijs voor marketingcampagnes die hun effectiviteit bewezen hebben. Reden genoeg om samen met hen hier even terug te blikken op enkele resultaten van de campagne.

De campagne, die het bewustzijn omtrent alcoholgebruik bij de Belgische bevolking wou vergroten en geld wou inzamelen voor kankeronderzoek, spoorde (net als het jaar ervoor) aan om in februari een maand lang geen alcohol te drinken. Aan de hand van een grootschalige campagne (via promotiefilmpjes, advertenties, banners, sociale media…) werden alle Belgische volwassenen aangespoord deel te nemen en zich te registreren op de campagnewebsite.

10

DE KIEM

Op basis van online vragenlijsten bij deelnemers aan de campagne en bij niet-deelnemers werden de mogelijke effecten van de campagne naderhand onderzocht. 54.129 personen (response van 42,7%) vulden een premeting in en 23.543 personen (respons van 52,1%) vulden de postmeting in. Zes maanden na de campagne vulden 17.906 personen (respons van 36,5%) een follow-up vragenlijst in. Via twee kanalen werden ook personen die niet deelnamen aan Tournée Minérale gerekruteerd die als controlegroep ook de pre-, post- en follow-upmeting invulden. Daarnaast werd bij de evaluatie dieper ingegaan op het campagneproces door middel van focusgroepgesprekken en online vragenlijsten.

Deelname aan Tournée Minérale heeft niet alleen op korte termijn een duidelijke invloed op het aantal glazen dat men per week drinkt, maar ook

De campagne slaagt er dus in om het drinkgedrag te reduceren bij diegenen die hier het meeste nood aan hebben, met name personen die voor de campagne de norm van 10 glazen/week overschrijden.

Het effect van de campagne op het alcoholgebruik verschilt niet volgens leeftijd, geslacht, opleidingsniveau of bingedrinkgedrag. Deelnemers geven aan (1) zich bewuster te zijn van hoeveel alcohol men drinkt, (2) effectief minder alcohol te drinken door Tournée Minérale en (3) beter alcohol te kunnen weigeren als het hen aangeboden wordt.

De onderzoekers vonden geen effect van de campagne op de eigen-effectiviteit, maar wel op de gewoonte ‘vreemd vinden nooit alcohol te drinken’ en ‘zonder nadenken drinken’. Bovendien heeft de campagne ook een gunstige invloed gehad op het even lekker vinden van niet-alcoholische dranken.

DANK JE WEL!

Meer dan acht op tien deelnemers slaagde er in om geen alcohol te drinken tijdens Tournée Minérale. Indien deelnemers toch alcohol dronken tijdens hun deelname was dit vaak 1 à 2 glazen en dit 1 à 2 keer tijdens hun deelname (voornamelijk in de laatste weken van Tournée Minérale). Deelnemers gaven aan het vooral moeilijk te hebben bij (onverwacht) bezoek, als men alcohol aangeboden kreeg of tijdens feestelijke aangelegenheden.

De meeste deelnemers hebben geen lichamelijke voordelen ervaren door hun deelname aan Tournée Minérale.

Wie zich wel fysiek beter voelde gaf aan zich frisser of minder snel vermoeid te voelen en beter te slapen.

Tot slot vermelden we hier nog dat deelnemers het confronterend vonden hoe snel men aan de norm (van 10 glazen per week) zit en ervan schrokken hoe snel naar alcohol gegrepen wordt door personen uit hun omgeving.

De evaluatie van de campagne werd uitgevoerd door de Faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, Vakgroep Maatschappelijke Gezondheidkunde van de Universiteit Gent (Annelies Thienpondt, Dr. Jelle Van Cauwenberg en Prof. Dr. Benedicte Deforche) en kan je volledig doorlezen op www.vad.be/assets/finaalrapport_ tourneeminerale2017_ugent.

Dank je wel aan Balta voor de gift van 10 fabrieksfietsen en aan de Lionsclub van St Martens Latem die mee de aankoop sponsorde van 10 mountainbikes met een aangepaste aanhangwagen om ze te vervoeren.

11

Preventie

EFFE UITBLAZEN…

De politiezone Rhode & Schelde, DRUGPUNT en De Kiem lanceren de Drugpuntcampagne ‘Effe uitblazen’.

Deze campagne wil jongeren die hun rijbewijs behalen op een eenvoudige en laagdrempelige manier attent maken op de risico’s van rijden onder invloed van alcohol.

Het zal wellicht niemand verbazen; jonge bestuurders hebben een grotere kans op een ongeval. Hierbij spelen overdreven snelheid, het drinken van alcohol, nachtelijk rijden of de aanwezigheid van een passagier vaak een rol.

In Vlaanderen vallen er zo’n 2 doden per week door rijden onder invloed.

Onderzoek wijst uit dat je met een alcoholgehalte van 0,5 promille 40% meer risico loopt op een ongeval dan in nuchtere toestand. Bij 1,0 promille is het risico bijna 4 keer zo groot, en bij 1,5 promille is het ongevalsrisico zelfs meer dan 20 keer zo groot. (VIAS, veiligverkeer.be, 2018) Rijden onder invloed van alcohol is nu eenmaal extra risicovol voor jongeren.

Dat heeft verschillende redenen. Jongeren hun lichamelijke tolerantie voor alcohol is lager en ze onderschatten hun mate van beschonkenheid. Alcohol leidt bij jongeren ook tot een sterkere euforische of emotionele impact. Tot slot is de rij-taak voor jonge bestuurders veeleisender dan voor ervaren bestuurders. Ze hebben meer aandacht nodig om met de wagen te rijden en daarom is

12

DE KIEM

het verstorend effect van alcohol bij hen sterker dan bij meer ervaren bestuurders. (Goldenbeld, C., Nuyttens, N., Temmerman T.,2018,Themadossier verkeersveiligheid nr. 12 – Jongeren15-24 jaar, Brussel, België: Vias institute – Kenniscentrum Verkeersveiligheid) Onderzoek uit 2015, naar de belangrijkste doodsoorzaken per leeftijd, toont aan dat 1 op 5 vrouwen tussen 20 en 30 jaar sterft ten gevolge van een vervoersongeval. Bij jonge mannen ligt het cijfer nog hoger : ongeveer 2 op de 5 mannen tussen 20 en 30 jaar sterft ten gevolge van vervoersongevallen. (Vlaams agentschap zorg en gezondheid, 2018) Een rijbewijs behalen is voor elke jongere een belangrijk moment. Van dit moment willen we gebruik maken om met “Effe uitblazen” jongeren preventief in te lichten over het gebruik van alcohol en de gevolgen ervan in het verkeer.

Elke jongere krijgt bij het afhalen van het rijbewijs in het gemeentehuis gratis een alcoholtester, een sleutelhanger en een postkaart met daarop preventieve tips over alcoholgebruik tijdens het uitgaan. Op de postkaart verwijzen we naar het begeleidingsaanbod van onze dienst en naar de VAD/Druglijn site bekijkheteensnuchter.be.

Deze Drugpunt-campagne loopt ook in politiezone Wetteren-Wichelen-Laarne en in Aalter, Knesselare en Maldegem, waar men ze indertijd samen met Drugpunt SMAK en de lokale politie heeft ontworpen.

Christophe Vanhuyse Drugpreventiewerker

ZONDER MEER

Cliënt aan het woord

EEN VERSLAAFDE LEEFT EEN EENZAAM BESTAAN.

Een drugverslaving heeft vaak zware gevolgen. Niet alleen voor jezelf, maar ook voor je omgeving. Dat heeft Christian aan den lijve ondervonden. Zijn cocaïne­ verslaving kostte hem bijna zijn eigen zaak. Tot hij besliste zijn leven over een andere boeg te gooien en hulp te zoeken.

Christian kampte al lang met een zware cocaïneverslaving. Op een zeker moment kwam het zelfs tot een incident waarbij de politie moest tussenkomen, en hij werd opgepakt. Dat was het moment waarop hij besloot hulp te zoeken.

“Ik ging door een scheiding en had een eigen zaak die moest openblijven. Hulp zoeken was de enige manier om mijn leven en dat van mijn kindjes, te redden.” zegt Christian vastberaden.

“Een paar werknemers die bij mij in de brasserie werken, raadden me aan vzw De Kiem eens te contacteren,” zegt Christian. “De vzw helpt mensen met een cocaïneverslaving aan de hand van

een specifieke methode. Een behandeling duurt zes maanden. De eerste drie volg je elke week twee sessies bij een therapeut. De laatste drie maanden ga je één keer per week op gesprek.

Ze maken ook gebruik van een beloningsmethode. Drie keer per week wordt een drugtest afgenomen. Is deze negatief, dan wordt je beloond met een voucher. Tijdens het hele traject kan je zo een bedrag van ongeveer 650 euro verdienen, dat je dan kan gebruiken voor bijvoorbeeld bioscooptickets of een fitnessabonnement. Ik legde gedurende het hele project geen enkele keer een positieve test af en heb zo het totale bedrag gekregen.”

“Ik heb met het bedrag een fijne uitstap met mijn kinderen kunnen doen.

Met de overschot van het bedrag heb ik gordijnen laten maken voor De Kiem zelf. Zo hoopte ik al iets terug te doen voor hen.”

“De behandeling heeft echt mijn ogen geopend,” zegt Christian. “Nu komen zelfs bezorgde moeders vragen hoe ze hun tienerkinderen het best kunnen informeren over het gevaar van drugs.”

Christian geeft zo’n advies met plezier: “Ik heb mijn verslaving nooit weggestoken. Iedereen uit de buurt weet dat ik met een verslaving kampte, dus het is enorm fijn dat ze me nu aanspreken om advies te geven.”

Ontbijtbuffet Christian wou graag nog iets terug doen voor vzw De Kiem. In zijn eigen zaak ‘Brasserie Versus’ in Evergem serveert hij elke zondag van december een ontbijtbuffet ten voordele van De Kiem. Een ontbijt kost 19 euro, waarvan 9 euro naar de vzw gaat. Reserveren kan nog steeds via Facebook: Brasserie Versus Evergem

13

Bewoner aan het woord

SOMS KAN IK HET ALLEMAAL NIET ZO GOED GELOVEN…

Maart 2016 liet ik me volledig uitgeput binnenvoeren in de PAAZ in Ronse. Ik was, zoals de pluspapa van mijn zoontje het vorig jaar beschreef dood maar nog niet begraven. Ik was weeral eens mijn job verloren. Ik kreeg mijn zoontje niet meer te zien, was weeral eens hervallen en al maanden aan een stuk aan het gebruiken. Ik was dakloos geworden, haatte iedereen, vertrouwde niemand en had zware bloedarmoede.

Ik kon geen 50 meter meer stappen zonder te rusten. Ik had alles, inclusief mezelf, helemaal verwoest.

Ik liet me dus binnenvoeren in de PAAZ afdeling in Ronse door een van de enigen die nog iets met mij wou te maken hebben. Ik ging eerder in opname omdat ik geen kant meer uit kon, niet met de bedoeling om iets te veranderen.

Ik was er van overtuigd geraakt dat ik nooit meer ging veranderen en eigenlijk wou ik ook niet meer veranderen.

Gebruiken is lekker gemakkelijk, dan zijn alle zorgen weg. Ik was al van mijn jeugd constant depressief en het enige dat mij een beetje gelukkig maakte waren drugs en medicatie.

Maar goed, in een PAAZ afdeling kan je niet blijven en ik kon ook niet meer naar buiten, want ik had niets meer.

Dus raadde men mij aan een TG-programma te doen. Dat was mij al heel veel aangeraden maar geen haar op mijn hoofd dat er aan dacht om even een jaar te gaan samenleven met mensen die ik van haar nog pluimen kende.

Ik ging daar moeten werken en leven in groep, pfff… En de verhalen die mij werden verteld over zo’n programma

14

DE KIEM

waren verschrikkelijk. Ik ging mij niet laten brainwashen…

Dus koos ik voor het Kompas in Kortrijk.

Dat was makkelijker. Maximum acht weken opname en alles zou dan wel weer in orde zijn dacht ik… De eerste dag moest ik daar al beginnen kuisen. Vier uur deed ik erover om een badkamer te kuisen. De hel was dat. Ik werd ook meteen constant op mijn plaats gezet en kon daar helemaal niet mee om. Ik manipuleerde daar gewoon rustig verder om mijn zin te krijgen. Ik zat meer buiten de groep dan in de groep daar, wat mij nog meer deed geloven dat er met mij niets meer aan te vangen was.

Maar ik moest daar wel blijven want ik kon geen kant op. Na een paar weken had ik, nadat ik alweer buiten de groep was geplaatst, een gesprek met de psychologe daar. Dat was een kantel­ moment. Zij vertelde mij dat ze in mij geloofde en dat ze ervan overtuigd was dat ik wel kon veranderen. Nog nooit had iemand zoveel vertrouwen in mij uitgesproken. Een paar dagen later kwam iemand van De Kiem vertellen over zijn leven en hoe het programma hem had geholpen. Zijn verhaal leek zoveel op mijn eigen leven dat ik begon na te denken… Ik besliste dan toch maar om te doen waar ik zo tegenop zag en waar ik eigenlijk ook heel veel schrik voor had: een TG-programma doen en eindelijk eens doen wat anderen mij adviseren en voor het eerst in mijn leven niet mijn eigen willetje doordrijven.

Ik startte in de onthaalafdeling van De kiem. Dit was zowaar nog lastiger dan het Kompas. Ze hadden mijn ma-

nipulatief gedrag zo snel door en ik werd zoveel met mijn neus op de feiten gedrukt dat ik bijna was vertrokken.

Ik stond zowaar weer buiten de groep na een paar weken. Iemand buiten de groep plaatsen in de onthaalafdeling, dat was nog nooit eerder gebeurd…

En dan de therapeutische gemeenschap. Al die regeltjes en al… pfff. Ik zag er het nut niet van in. Ook werd me constant gevraagd of alles goed was en waarom ik me zo afzonderde.

Mensen die met mij begaan waren, ik vond dat zo lastig en onwennig. Ik was het niet gewoon dat er mensen bezorgd waren om mij. Ik vertrouwde het boeltje gewoon niet. Constant zat er in mijn hoofd dat ik weg wou…

Na een paar maanden begon ik te voelen dat ik anders begon te reageren.

Ik begon dingen te voelen, de dingen anders te bekijken en dat gaf mij het vertrouwen om verder te gaan. Ik begon stilletjes aan te genieten van de warmte en de vriendschappen die ik was beginnen opbouwen in de TG. Stilletjes aan kwam er ook terug een opening om mijn zoontje terug te zien. Dat gaf me heel veel kracht.

In het halfweghuis leerde ik terug omgaan met vrijheid. Dit was terug een heel gevecht, want plotseling waren er weer zoveel mogelijkheden om mijn eigen zin te doen. Vele gesprekken waren nodig om hier terug mee te kunnen omgaan. Maar mijn zoontje terug zien en een paar echte vrienden hebben voor het eerst in heel lange tijd, gaven mij de kracht om toch het juiste te blijven doen.

Familie aan het woord

JE EERSTE GLIMLACH…

Ik woon nu terug alleen sinds 1 mei. Het begin was zeker en vast niet makkelijk.

De eerste 3 maanden waren misschien wel de lastigste van mijn hele traject.

Weer heel veel alleen zijn deed mij zoveel denken aan vroeger. Alle dagen kiezen om te doen wat goed is zonder controle rond mij maakte mij soms heel bang. Ik heb in die periode heel veel steun gehad van iedereen in De Kiem en de vrienden die ik ondertussen heb.

Ik ben ondertussen al 3 maand aan het werk, ben nog steeds clean en heb een paar heel mooie vriendschappen, waarvan 1 heel speciale, overgehouden aan De Kiem. Ik vertrouw terug mensen en vooral, iets wat ik dacht dat nooit meer zou gebeuren, ik kan voor het eerst in mijn leven gelukkig zijn zonder drugs.

Nog niet alles is perfect en ik ben zeker nog niet waar ik wil zijn. Maar na 20 jaar gebruik is waar ik nu sta heel mooi en onverhoopt.

De Kiem is zeker geen Lourdes en ik weet dat ik het zelf heb gedaan. Maar zonder de kansen te krijgen die ik daar kreeg, was ik nu niet wie ik nu ben.

Ik had nooit gedacht dat mijn zoon Pieter een verslavingsprobleem zou krijgen. Ik dacht dat dit ons niet ging overkomen. Oh wat was dit een groot misverstand. Ik dacht dat hij wel slim genoeg was om hier niet mee te beginnen, maar zo werkt het niet.

Ik zag je worstelen met jezelf, schreef dit toe aan de puberteit en dacht dat het wel zou overgaan, maar je was een kampioen om alles te verbergen, je emoties, je woede, je ontgoochelingen,…

Je was nieuwsgierig, leergierig, je had hoge verwachtingen van het leven, maar ik had niet door dat je het zo moeilijk had.

September 2015 stortte mijn wereld in.

Je had een enorme hulpkreet geuit, gelukkig met een goede afloop. Op dat ogenblik besefte ik dat dit veel tijd zou vragen, maar het belangrijkste was dat je beter werd.

“We weten dat we willen en kunnen veranderen”.

Een lange zoektocht met vallen en opstaan volgde. Het was geen gemakkelijke periode voor mezelf, je broers en het allerminst voor jou. Na enkele programma’s gevolgd te hebben, koos je uiteindelijk zelf voor De Kiem. Een belangrijke en dappere beslissing om hier uit te geraken. Je wist dat dit een zware en emotionele periode zou worden, maar dat dit programma je een goede kans zou geven om je leven een nieuwe wending te geven. Deze beslissing gaf ons hoop.

Bjorn

Een periode van vele en moeilijke emoties brak aan. Wat zo belangrijk

Onvoorwaardelijke dankbaarheid voor alle medewerkers van De Kiem? Ooit hoop ik mijn droom te vervullen om samen met jullie, mensen zoals ik 2 jaar geleden, te helpen veranderen en hen op weg te helpen naar een beter leven.

is in dit programma, is dat de familie betrokken wordt en dat er gewerkt wordt om de familiebanden te herstellen. Het was duidelijk dat verschillende gesprekken zowel voor jou als voor mij noodzakelijk waren. De familiegesprekken zijn echt van onschatbare waarde.

Ze hebben vele misverstanden uit de weg geholpen en hebben ons geleerd beter te praten met elkaar. Ze brachten uiteindelijk ook heel mooie momenten met zich mee. Na 6 maanden in De Kiem zag ik je eerste glimlach terug.

Onbeschrijfelijk welk goed gevoel dit teweeg bracht.

Vandaag ben ik heel fier op je omdat je deze periode hebt doorstaan en deze weg hebt afgelegd. Je staat nu al veel verder in het leven en bent opnieuw aan het studeren. Je bouwt zelfstandig aan een nieuw leven, in een nieuwe streek en met andere vrienden.

Ik wil iedereen van De Kiem bedanken voor de goede begeleiding en in het bijzonder Annette, die de moeilijke gesprekken in goede banen heeft geleid.

Ik ben heel dankbaar dat er een plaats als De Kiem bestaat en dat mijn zoon hier terecht is gekomen.

De mama van Pieter

15

ERVAREN IN HERSTEL De Kiem biedt hulp aan personen die problemen ervaren door het gebruik van drugs en aan mensen uit hun omgeving.

Het residentiële luik van het programma te Gavere omvat een onthaal­afdeling, een therapeutische gemeenschap (T.G.), een woonhuis voor moeders / vaders met kinderen en verschillende halfweghuizen.

Het ambulante luik omvat ambulante centra te Gent, Ronse en Geraardsbergen, een gevangeniswerking, een drie regionale preventiediensten.

Colofon

Adressen

Redactie

Contactadres voor opname of begeleiding

Eindredactie en Directie Dirk Vandevelde

Fotografie Dirk Calle, Chris Lemaitre

Vormgeving dotplus

Abonnement Abonnementen kosten 15,- euro voor vier nummers, te storten op rekeningnummer BIC GEBABEBB / IBAN BE 270012 1652 3173 van v.z.w. De Kiem, 9890 Gavere.

Voor giften vanaf 40,00 euro kan u een attest voor fiscale vrijstelling bekomen.

Contactadres voor Administratie – Directie

(elke werkdag te bereiken van 8u30 tot 17u00)

(sociale dienst, familiebegeleiding, stages)

Ambulant Centrum Gent Kortrijksesteenweg 185, 9000 Gent Tel. 09/245.38.98 Fax 09/245.41.71 ambulant.gent@dekiem.be

Vluchtenboerstraat 7A 9890 Gavere Tel. 09/389.66.66 Fax 09/384.83.07 admin@dekiem.be

Ambulant Centrum Ronse Oswald Ponettestraat 31 9600 Ronse Tel. 055/21.87.00 ambulant.ronse@dekiem.be

Antenne Geraardsbergen Abdijstraat 2, 9500 Geraardsbergen Tel. 055/21.87.00 ambulant.geraardsbergen@dekiem.be

Inhoud 2 Voorwoord 3 EWODOR-congres V.U. Dirk Vandevelde – Vluchtenboerstraat 7A, 9890 Gavere

Dirk Calle, Jo Thienpont, Dirk Vandevelde

ZONDER MEER

6 Symposium Turkije 8 Preventie: wat werkt?

10 Tournée Minerale 12 Preventie: effe uitblazen 13 Cliënt aan het woord 14 Bewoner aan het woord 15 Familie aan het woord