a product message image
{' '} {' '}
Limited time offer
SAVE % on your upgrade

Page 1

WIEDZA W KIESZENI

SRGUHGDNFMÇ Jana Dobrogowskiego | Jerzego Wordliczka | 0DJGDOHQ\.RFRW.ÛSVNLHM


WIEDZA W KIESZENI

SRGUHGDNFMÇ Jana Dobrogowskiego | Jerzego Wordliczka | 0DJGDOHQ\.RFRW.ÛSVNLHM


Ból pod redakcją prof. dr. hab. n. med. Jana Dobrogowskiego, prof. dr. hab. n. med. Jerzego Wordliczka i dr n. med. Magdaleny Kocot-Kępskiej Copyright © by Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2020 Wszystkie prawa zastrzeżone. Żaden z fragmentów książki nie może być publikowany w jakiejkolwiek formie bez wcześniejszej pisemnej zgody wydawcy. Dotyczy to także fotokopii i mikrofilmów oraz nagrywania, a także rozpowszechniania za pośrednictwem nośników elektronicznych.

Termedia Wydawnictwa Medyczne ul. Kleeberga 2 61-615 Poznań tel./faks +48 61 822 77 81 e-mail: termedia@termedia.pl http://www.termedia.pl

Termedia Wydawnictwa Medyczne Poznań 2020 Wydanie I

ISBN: 978-83-7988-291-5

Książka ukazała się dzięki wsparciu firmy

Wydawca dołożył wszelkich starań, aby cytowane w podręczniku nazwy leków, ich dawki oraz inne informacje były prawidłowe. Wydawca ani autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za konsekwencje wykorzystania informacji zawartych w niniejszej publikacji. Każdy produkt, o którym mowa w książce, powinien być stosowany zgodnie z odpowiednimi informacjami podanymi przez producenta. Ostateczną odpowiedzialność ponosi lekarz prowadzący.


=ZS]^\OÄżMS

1. Rodzaje i epidemiologia bĂłlu .....................................................

11

Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski

2. Mechanizmy powstawania i kontroli bĂłlu ..................................

17

Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski, Jerzy Wordliczek

3. Kliniczna ocena chorego z bĂłlem ...............................................

25

Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski, Magdalena Kocot-Kępska

4. Zasady leczenia bĂłlu ..................................................................

35

Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski, Anna Przeklasa-Muszyńska

5. Farmakoterapia bĂłlu .................................................................. 5.1. (UHSNL[`RPUPLVWPVPKV^L^`RHa\QÂœJLKaPHĹĽHUPL WYaLJP^aHWHSUL .......................................................................

41 41

Jarosław Woroń, Jerzy Wordliczek, Małgorzata Malec-Milewska



(UHSNL[`RPUPLVWPVPKV^LWVaIH^PVULKaPHĹĽHUPH WYaLJP^aHWHSULNV .................................................................

51

Jarosław Woroń

5.3. Analgetyki opioidowe ..................................................................

55

Magdalena Kocot-Kępska, Jarosław Woroń, Jan Dobrogowski



3LRPHKP\^HU[V^LPRVHUHSNL[`RP^SLJaLUP\IĂ?S\......................

74

Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski



7YaLaZRĂ?YULPWV^PLYaJOUPV^LWVKH^HUPLSLRĂ?^^[LYHWPPIĂ?S\ ..

86

Małgorzata Malec-Milewska, Renata Zajączkowska, Joanna Jakowicka-Wordliczek, Jerzy Wordliczek



AHZHK`RVQHYaLUPHSLRĂ?^^MHYTHRV[LYHWPPIĂ?S\ ......................... 100



5HQJa Z[ZaLPU[LYHRJQLSLR�^Z[VZV^HU`JO^MHYTHRV[LYHWPP I�S\ ........................................................................................

Jarosław Woroń

104

Jarosław Woroń, Marcin Siwek



5HQJa Z[ZaLIż K`^MHYTHRV[LYHWPPI�S\ ..................................... 122 Jarosław Woroń, Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski 3




 AHZHK`Z[VZV^HUPHZPSUPLKaPHťHQœJ`JOVWPVPKÝ^\WHJQLU[Ý^ aIÝSLTWYaL^SLRť`TWVJOVKaLUPHUPLUV^V[^VYV^LNV^LKť\N aHSLJLĠ7VSZRPLNV;V^HYa`Z[^H)HKHUPH)ÝS\.................... 132 Magdalena Kocot-Kępska, Jarosław Woroń, Anna Przeklasa-Muszyńska, Jerzy Wordliczek, Małgorzata Malec-Milewska, Renata Zajączkowska, Marcin Janecki, Jan Dobrogowski



6. Niefarmakologiczne metody leczenia ......................................... 145 4L[VK`WZ`JOVSVNPJaUL ................................................................. 145 Anna Marków



4L[VK`PU[LY^LUJ`QUL^SLJaLUP\IÝS\ ....................................... 150 Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski, Anna Przeklasa-Muszyńska



-PaQV[LYHWPH^SLJaLUP\IÝS\......................................................... 158 Julita Istrati



5L\YVTVK\SHJQH^SLJaLUP\IÝS\ ................................................ 172 Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski



2VTWSLTLU[HYULPHS[LYUH[`^ULTL[VK`SLJaLUPHIÝS\ ............. 176 Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski



7. Leczenie bólu ostrego w praktyce lekarskiej .............................. 183 7VKZ[H^V^LaHZHK`SLJaLUPH ......................................................... 183 Renata Zajączkowska, Jerzy Wordliczek



)ÝSWVVWLYHJ`QU` .......................................................................... 187 Hanna Misiołek



)ÝSWV\YHaV^` .............................................................................. 197 Jerzy Wordliczek, Renata Zajączkowska, Małgorzata Malec-Milewska, Wojciech Serednicki



)ÝSWVVWHYaLUPV^` ....................................................................... 206 Jerzy Wordliczek, Jarosław Woroń



)ÝSRVSRV^`................................................................................... 208 Renata Zajączkowska, Jerzy Wordliczek



ALZWÝťIVSLZULNVTPLZPœJaRV^HUPH ............................................. 210 Agnieszka Sękowska



)ÝSVZ[Y`\WHJQLU[Ý^^WVKLZať`T^PLR\ ................................. 213 Renata Zajączkowska, Jerzy Wordliczek

4




)Ă?SVZ[Y`\WHJQLU[Ă?^UHVKKaPHSLPU[LUZ`^ULQ[LYHWPP .............. 221



 3LJaLUPLIĂ?S\\KaPLJP................................................................... 228

Jerzy Wordliczek, Joanna Jakowicka-Wordliczek Krzysztof Kobylarz



3LJaLUPLI�S\VZ[YLNV\RVIPL[`JP ŔHYULQ ................................ 238 Agnieszka Sękowska



3LJaLUPLIĂ?S\VZ[YLNV\RVIPL[RHYTPÂœJ`JO .............................. 250 Agnieszka SÄ™kowska



3LJaLUPLIĂ?S\^^`IYHU`JOaLZWVĹĽHJOIĂ?SV^`JO\RVIPL[ ^JPÂœĹ”`PRHYTPÂœJ`JOWPLYZPÂœmPKPVWH[`JaULIĂ?SLNĹĽV^` PIĂ?SLRYa`Ĺ”H ........................................................................

257

Agnieszka Sękowska

 " :Y]^¤ZYaKXSOaXKTMd¤ŀMSOTac]^¤Z_T McMRdO]ZYKMR bólowych .................................................................................... 261  *OVYVIHa^`YVKUPLUPV^HZ[H^�^ ................................................ 261 Julita Istrati



ALZWVĹĽ`IĂ?SV^LRVÄ Ja`UKVSU`JO ................................................ 269



ALZWVĹĽ`IĂ?SV^LRVÄ Ja`UNĂ?YU`JO ................................................ 277

Julita Istrati Julita Istrati



7HJQLU[aI�SLTRYa`ŔHmWVZ[ WV^HUPL^VZ[Y`T PWYaL^SLRż`TZ[HUPL .............................................................

286

Magdalena Kocot-Kępska, Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski



3LJaLUPLIĂ?S\\WHJQLU[HaKUÂœTVJaHUV^Âœ ............................... 294 Ewa Walewska, Maria Rell-Bakalarska



3LJaLUPLI�S\^JOVYVIHJOYL\TH[`JaU`JO ................................ 298 Maria Rell-Bakalarska, Małgorzata Wieteska



)�SLNżV^`mWVZ[ WV^HUPL^VZ[Y`TPWYaL^SLRż`TZ[HUPL ...... 309 Anna Przeklasa-Muszyńska, Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski



)�SL[^HYa`.................................................................................... 316 Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski



 )�SM\URJQVUHSU`m[Y\KUVijJPKPHNUVZ[`JaULPSLJaUPJaL ............. 324 Magdalena Kocot-Kępska, Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski 5




)Ă?S\JOVYLNVUHUV^V[^Ă?Y ...................................................... 332



ALZWĂ?ĹĽ^PLSVVIQH^V^LNVIĂ?S\TPLQZJV^LNV............................ 352

Marcin Janecki Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski, Magdalena Kocot-Kępska



7HJQLU[aIĂ?SLTUL\YVWH[`JaU`TmSLJaLUPLWPLY^ZaLNV i drugiego wyboru ..............................................................

359

Małgorzata Malec-Milewska, Renata Zajączkowska, Jarosław Woroń



7VZ[ WV^HUPL^VZ[YLQMHaPLWĂ?ĹĽWHÄłJH ....................................... 379 MaĹ‚gorzata Malec-Milewska, Renata ZajÄ…czkowska, Jerzy Wordliczek

9. Leczenie bólu u pacjentów w szczególnych sytuacjach klinicznych .................................................................................. 387  -HYTHRV[LYHWPHI�S\\WHJQLU[�^\aHSLŔUPVU`JOVKSLR�^ PZ\IZ[HUJQPWZ`JOVHR[`^U`JO ............................................... 387 Jarosław Woroń, Jerzy Wordliczek, Jan Dobrogowski



3LJaLUPLI�S\WYaL^SLRżLNV\WHJQLU[�^^^PLR\WVKLZaż`T... 391 Magdalena Kocot-Kępska, Anna Przeklasa-Muszyńska, Jan Dobrogowski



-HYTHRV[LYHWPHIĂ?S\\WHJQLU[Ă?^aUPL^`KVSUVÄłJPÂœ^Âœ[YVI` i nerek ...................................................................................

402

Jarosław Woroń, Renata Zajączkowska, Magdalena Kocot-Kępska, Małgorzata Malec-Milewska, Jerzy Wordliczek



3LJaLUPLI�S\\WHJQLU[�^V[`ż`JO.............................................. 413 Anna Przeklasa-Muszyńska, Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski

5SONcUSO\YaKßZKMTOX^KNY]ZOMTKVS]^cMdXOTZY\KNXSVOMdOXSK bólu ............................................................................................ 419 Magdalena Kocot-Kępska, Jan Dobrogowski, Anna Przeklasa-Muszyńska

6


4HNKHSLUH2VJV[2 WZRH1HU+VIYVNV^ZRP (UUH7YaLRSHZH4\Za`ĠZRH

S\[LNVYVR\:LQT9aLJa`WVZWVSP[LQ7VSZRPLQWYa`QœŧUV^LSPaHJQ \Z[H^`VWYH^HJOWHJQLU[HP9aLJaUPR\7YH^7HJQLU[H+V[LQ WVY` aHWPZ \Z[H^` N^HYHU[V^Hŧ WYH^V KV VWPLRP WHSPH[`^ULQ P ŧHNVKaLUPHIÝS\[`SRVJOVY`T^Z[HUPL[LYTPUHSU`T>YHTHJOVILJULNV aHWPZ\!f2HŔK`WHJQLU[THWYH^VKVSLJaLUPHIÝS\7VKTPV[\KaPLSHQœJ`ij^PHKJaLĠaKYV^V[U`JOQLZ[aVIV^PœaHU`WVKLQTV^HìKaPHŧHUPH WVSLNHQœJL UH VRYLijSLUP\ Z[VWUPH UH[ ŔLUPH IÝS\ SLJaLUP\ IÝS\ VYHa TVUP[VYV^HUP\ZR\[LJaUVijJP[LNVSLJaLUPHk7YaLWPZ`Z[HUV^PœWVKZ[H^  WYH^Uœ N^HYHU[\QœJœ VWPLR  WYaLJP^IÝSV^œ ^Za`Z[RPT JOVY`T R[ÝY`T [V^HYa`Za` IÝS P JPLYWPLUPL UPLaHSLŔUPL VK YVKaHQ\ P Z[HKP\T JOVYVI`7HJQLU[JPLYWPœJ`aWV^VK\IÝS\aNVKUPLaaHWPZLT^\Z[H^PLWV^PUPLUV[Ya`THìWVTVJVKSLRHYaHmUPL[`SRVZWLJQHSPZ[`HSL RHŔKLNVWVZPHKHQœJLNVWYH^V^`RVU`^HUPHaH^VK\^7VSZJL 3LJaLUPLWHJQLU[HaIÝSLTWV^PUUVVWPLYHìZP UH! ªSLJaLUP\ WYa`Ja`UV^`T m \ WHJQLU[H a IÝSLT VZ[Y`T S\I WYaL^SLRŧ`TWVaLIYHUP\^`^PHK\PIHKHUP\WYaLKTPV[V^`TaH^ZaLUHSLŔ` WYÝIV^HìYVaWVaUHìWYa`Ja`U IÝS\PYVa^HŔ`ìTVŔSP^VijJPQLQSLJaLUPH"WYa`RŧHKLT[HRPLNVSLJaLUPHJOVYLNVaIÝSLTVZ[Y`TQLZ[\UPLY\JOVTPLUPLaŧHTHULQRVĠJa`U`H^WYa`WHKR\IÝS\WYaL^SLRŧLNV HSSVWSHZ[`RH Z[H^\ ^ WYaLIPLN\ JOVYVI` a^`YVKUPLUPV^LQ Z[H^Ý^ *OA:"SLJaLUPLWYa`Ja`U`IÝS\^VI\Z`[\HJQHJOWVa^HSHUHaUHJaULaTUPLQZaLUPLKVSLNSP^VijJPIÝSV^`JO" ªSLJaLUP\VIQH^V^`TmSLJaLUPL[VWVSLNHUHZ[VZV^HUP\MHYTHRV[LYHWPPPTL[VKUPLMHYTHRVSVNPJaU`JO^JLS\aTUPLQZaLUPHUHZPSLUPH IÝS\PWVWYH^`QHRVijJPŔ`JPH"WV^PUUVI`ìZ[VZV^HULŧœJaUPLaSLJaL UPLT WYa`Ja`UV^`T IÝS VZ[Y` P WYaL^SLRŧ` S\I aHTPHZ[ SLJaLUPH WYa`Ja`UV^LNVa^`RSLIÝSWYaL^SLRŧ`^Z`[\HJQPNK`WYa`Ja`UHQLZ[ UPLaUHUHUW°IYVTPHSNPHS\IUPLTVŔSP^HKV\Z\UP JPHUWIVSLZUH WVSPUL\YVWH[PHJ\RYa`JV^H >`IÝYSLJaLUPHVIQH^V^LNVZ[VZV^HULNVŧœJaUPLaWYa`Ja`UV^`T S\IaHTPHZ[WYa`Ja`UV^LNVaHSLŔ`[HRŔLVK! 35

4. Zasady leczenia bólu

4

DK]KNcVOMdOXSKLéV_


4. Zasady leczenia bólu

ªKPHNUVZ[`RPYÝŔUPJV^LQaLZWVŧ\IÝSV^LNV ªVJLU`Z[VWUPHUHZPSLUPHJOVYVI`UWJOVYVIHUV^V[^VYV^H ªVJLU`Y`a`RHPRVYa`ijJPWYVWVUV^HULQTL[VK`[LYHWL\[`JaULQUWTL[VK`PU[LY^LUJ`QULZPSULHUHSNL[`RPVWPVPKV^L >RHŔKLQKPHNUVZ[`JLP[LYHWPPWHJQLU[HaIÝSLTPZ[V[UHQLZ[^ZWÝŧWYHJH PU[LYK`ZJ`WSPUHYUH VYHa VKWV^PLKUPH RVT\UPRHJQH a aLZWVŧLT [LYHWL\[`JaU`TWHJQLU[LTPQLNVVWPLR\UHTP 7VKZ[H^V^HaHZHKHVIQH^V^LNVSLJaLUPHIÝS\[VZ[VZV^HUPLMHYTHRV[LYHWPP P TL[VK UPLMHYTHRVSVNPJaU`JO KVIYHU`JO PUK`^PK\HSUPL KSHKHULNVWHJQLU[H! ªMHYTHRV[LYHWPHmHUHSNL[`RPUPLVWPVPKV^LVWPVPK`RVHUHSNL[`RP ªTL[VK`PU[LY^LUJ`QULHULZ[LaQVSVNPJaULPJOPY\YNPJaUL ª°aQV[LYHWPH ªTL[VK`WZ`JOVSVNPJaUL ªTL[VK`HS[LYUH[`^ULPRVTWSLTLU[HYUL >`IÝY TL[VK` TL[VK VWPLYH ZP  UH JOHYHR[LY`Z[`JL IÝS\ QLNV YVKaHQ\L[PVSVNPPKVZ[ WUVijJPKHULQTL[VK`SLJaUPJaLQQLQZR\[LJaUVijJP PILaWPLJaLĠZ[^PLVYHaPUK`^PK\HSU`JOWV[YaLIHJOWHJQLU[H >WYa`WHKR\IÝS\VZ[YLNVJa`a^PœaHULNVaJOVYVIœUV^V[^VYV^œ\^P RZaVijJPWHJQLU[Ý^ZR\[LJaUHQLZ[VKWV^PLKUPVKVIYHUHMHYTHRV[LYHWPHVWHY[HUHaHSLJLUPHJOLRZWLY[Ý^aHNYHUPJaU`JOPRYHQV^`JO AH^ZaLUHSLŔ`YÝ^UPLŔYVa^HŔ`ìZ[VZV^HUPLPUU`JOTL[VKUW[LJOUPR HUHSNLaQPYLNPVUHSULQ5HSLŔ`WHTP [HìŔLIÝSVZ[Y`WV^PUPLUI`ìSLJaVU`Za`IRVPZR\[LJaUPL < JOVYLNV a IÝSLT WYaL^SLRŧ`T aHSLJHUL QLZ[ ŧœJaUL Z[VZV^HUPL YÝŔU`JO TL[VK SLJaLUPH IÝS\ SLJaLUPL T\S[PTVKHSUL ^PLSVK`ZJ`WSPUHYUL 4P Ka`UHYVKV^L :[V^HYa`ZaLUPL )HKHUPH )ÝS\ HUN International Association for the Study of Painm0(:7aHSLJH[LUZWVZÝISLJaLUPH4H[VUHJLS\WVWYH^ ZR\[LJaUVijJPSLJaLUPHIÝS\\a`ZRHUPL ^P RZaLQZWYH^UVijJPPWVWYH^ QHRVijJPŔ`JPHWHJQLU[Ý^UH^L[WVTPTV \[Ya`T`^HUPHZP KVaUHĠIÝSV^`JO)HYKaV^HŔUL^WYVJLZPLSLJaLUPH QLZ[HR[`^UL^ZWÝŧ\JaLZ[UPJ[^VWHJQLU[HP^ZWÝŧVKWV^PLKaPHSUVijìaH ^`UPR[LYHWPP ANVKUPLaUV^VJaLZUœRVUJLWJQœfarmakoterapiaIÝS\WV^PUUH \^aNS KUPHì! ªUHZPSLUPLIÝS\ ªTLJOHUPaTWV^Z[H^HUPHIÝS\ ªPUK`^PK\HSPaHJQ SLJaLUPH

36


Nasilenie bólu :JOLTH[ SLJaLUPH ^ VWHYJP\ V UHZPSLUPL IÝS\ aVZ[Hŧ VWYHJV^HU` ^ YVR\WYaLaIJ^PH[V^œ6YNHUPaHJQ AKYV^PHHUNWorld Health Organizationm>/6mQLZ[[V[a^[YÝQZ[VWUPV^HKYHIPUHHUHSNL[`JaUH Y`J IÝS\WVYJa`^`S\I Z[VWPLĠ000 UHYHZ[HQœJ`

IÝSV\TPHYRV^HU`TUH[ ŔLUP\ 59:m! ]«KLcYZSYSN[YHTHKVS IÝS\WVYJa`^`S\I RVKLPUHKPO`KYVRVKLPUH lub UHYHZ[HQœJ` niskie dawki silnych opioidów TVY°UHKVTNKVI S\I Z[VWPLĠ0 VRZ`RVKVUKVTNKVI  IÝSVUPL^PLSRPT ±NLP UH[ ŔLUP\59:m! ±adiuwanty NLPWHYHJL[HTVS 537ATL[HTPaVS ±adiuwanty

IÝSVK\Ŕ`TUHZPSLUP\ 59:m! silny opioidTVY°UH VRZ`RVKVUI\WYLUVY°UH TL[HKVU[HWLU[HKVS MLU[HU`S ±NLP ±adiuwanty

IÝSKVIYaLRVU[YVSV^HU`

Rycina 4.1. +YHIPUHHUHSNL[`JaUHIJ^PH[V^LQ6YNHUPaHJQPAKYV^PH>/6 59:HUNnumerical rating scalemZRHSHU\TLY`JaUH"537mUPLVWPVPKV^LSLRPWYaLJP^IÝSV^L" 537AmUPLZ[LYVPKV^LSLRPWYaLJP^aHWHSUL

6ILJUPLKYHIPUHHUHSNL[`JaUH>/6[YHR[V^HUHQLZ[QHRVVNÝSUH WVTVJ^SLJaLUP\IÝS\VWHY[`TUHQLNVUHZPSLUP\HSLUPLTVŔLaHZ[ WV^HìPUK`^PK\HSULNVWSHU\SLJaLUPHKSHKHULNVWHJQLU[H :JOLTH[ >/6 QLZ[ Z[VZV^HU` WV^ZaLJOUPL ^ [LYHWPP IÝS\ UV^V[^VYV^LNV P WVa^HSH ZR\[LJaUPL \ijTPLYaHì IÝS \ m   JOVY`JO 4VŔLI`ìYÝ^UPLŔZ[VZV^HU`\JOVY`JOaZPSU`TIÝSLTWVJOVKaLUPH UPLUV^V[^VYV^LNV HSL UHQ^P JLQ aHZ[YaLŔLĠ P VIH^ I\KaP ^Ý^JaHZ Z[VZV^HUPL ZPSU`JO HUHSNL[`RÝ^ VWPVPKV^`JO >  YVR\ VWYHJV^HULaVZ[Hŧ`RYHQV^LaHSLJLUPHLRZWLY[Ý^KV[`JaœJLZ[VZV^HUPHZPSUPL KaPHŧHQœJ`JOVWPVPKÝ^\JOVYLNVaIÝSLTUPLUV^V[^VYV^`T7VSZRPL ;V^HYa`Z[^V )HKHUPH )ÝS\ 7VSZRPL ;V^HYa`Z[^V 4LK`J`U` 7HSPH[`^ULQ7VSZRPL;V^HYa`Z[^V4LK`J`U`9VKaPUULQAHSLJLUPH[LaVZ[Hŧ`KVRŧHKUPLVTÝ^PVUL^YVaKaPHSL AHZHK`Z[VZV^HUPHZPSUPLKaPHŧHQœJ`JO 37

4. Zasady leczenia bólu

Z[VWPLĠ00


Przekazujemy do Państwa rąk pierwszą książkę z serii WIEDZA W KIESZENI. Założeniem autorów było stworzenie podręcznika prezentującego współczesne spojrzenie na medycynę bólu w zwięzłej i czytelnej formie, tak by ułatwić Państwu codzienną praktykę kliniczną. Publikacja zawiera aktualną i zgodną z zasadami medycyny opartej na faktach wiedzę na temat patomechanizmów bólu, możliwości wielokierunkowego leczenia pacjenta z bólem, a także normy postępowania w najczęściej występujących oraz trudnych sytuacjach klinicznych. Staraliśmy się przedstawić wiele problemów w formie algorytmów lub schematów, łatwych do zastosowania w praktyce. Autorzy to wielodyscyplinarny zespół ekspertów, co sprawia, że publikacja może być interesująca dla lekarzy różnych specjalności, także dla rezydentów i studentów medycyny. Zespół autorów

ISBN: 978-83-7988-291-5

W W W.T E R M E D I A . P L

Profile for Termedia sp. z o.o.

Wiedza w kieszeni: Ból [fragment]  

pod red. J. Dobrogowskiego, J. Wordliczka, M. Kocot-Kępskiej

Wiedza w kieszeni: Ból [fragment]  

pod red. J. Dobrogowskiego, J. Wordliczka, M. Kocot-Kępskiej

Profile for termedia