CT20227

VAKBLAD VOOR GROND-, WEG- & WATERBOUW EN VERKEERSTECHNIEK JAARGANG 76 NUMMER 7 2022 Geotechniek & Ondergronds Bouwen Special Funderingsdag CIVIELE TECHNIEK

1 | 2022 | Nummer 7 Geotechniek & Ondergronds Bouwen

20 - Effect groutinjectieparameters op schachtdraag vermogen grondverdringende schroefpalen

In 2017 zijn door tien leden van de Nederlandse Vereniging Aannemers Funderingswerken, NVAF, verschaalde paalproeven uitgevoerd in een proefkuip met genormaliseerd zand. Grondverdringende geschroefde palen, zonder groutinjectie, voorzien van conische en platte boorpunten, zijn toen vergeleken op paaldraagvermogen op druk. Door dezelfde groep bedrijven werd besloten om als vervolg onverschaalde paalproe ven te doen om het effect vast te stellen van groutinjectie parameters op het draagvermogen. Daartoe zijn in 2021 paalproeven uitgevoerd in Lemmer op grondverdringend geschroefde palen met tijdelijke casing, die werden aangebracht met behulp van groutinjectie.

32 - Emissieloos funderen, de weg naar de praktijk

25 - Samenwerken aan een klimaatneutrale en circulaire bouw- en infrasector De bouwsector neemt de komende jaren afscheid van al het materieel met een verbrandingsmotor en stapt over op materieel zonder schadelij ke uitstoot. Dit zal ook voor de funderingsbranche gevolgen hebben. Wat is de rol en verantwoordelijkheden van de opdrachtnemers hoe zorgen de opdrachtgevers ervoor zorgen dat de overgang naar schoon en emis sieloos materieel voor de markt haalbaar en betaalbaar is?

Zuid: complexe 3D-puzzel

Toekomst kwaliteitscontrole paalfunderingen

16 - Energiedamwand: stalen damwand als oneindige DatenergiebronNederlandbinnen een afzienbare tijd overstapt op duurzame energiebronnen voor onze gebouwde omgeving hoeft geen nadere toelichting. De ondergrond is daarvoor een veelvuldig toegepaste bron voor duurzame warmte door middel van open en gesloten WKObronnen. Funderingselementen in de ondergrond kunnen echter ook heel goed als energiebron functioneren, bijvoorbeeld door de activatie van funderingspalen, tunnels en diepwanden om thermische energie te onttrekken of op te slaan. Een recente proef en diverse projecten hebben aangetoond dat de Energiedamwand een haalbaar energieconcept is, dat gereed is om als duurzame warmtebron te worden geïmplementeerd.

45ning.-

Lezingen Funderingsdag 2022

De algemene scope van de Funderingsdag is dit jaar ‘Duurzaamheid en de toekomst van bouw’ in het algemeen, en uiteraard de funderings techniek in het bijzonder. Vanuit die invalshoek wordt er ook aandacht geschonken aan kwaliteitscontrole op het aanbrengen van paalfun deringen en de (technologische) ontwikkelingen op dat gebied. In de volksmond wordt dit specialisme nog steeds vaak aangeduid als heitoe zicht, maar deze term is al lang geen ‘vlag meer die de lading goed dekt’. Voor het inbrengen van palen zijn er namelijk inmiddels vele andere technieken beschikbaar zoals boren, trillen, hoogfrequent heien, drukken en 48pulseren/resoneren.-Zuidasdok:Openbaar

Geotechniek & Ondergronds Bouwen

In 2016 is Gebr. De Koning gestart met een innovatietraject om emis sieloos een damwand te installeren. Zes jaar later, in 2022, worden de eerste emissieloze projecten gerealiseerd. Hoe komt het dat het zo lang geduurd heeft tot de eerste machines in de praktijk worden toegepast? Wat zijn de randvoorwaarden om deze veranderingen te weeg te bren gen? En nog belangrijker, waar lopen we nog tegenaan?

Station Amsterdam Zuid is het snelst groeiende station van Neder land. Daarom werkt Bouwcombinatie Nieuw-Zuid (Mobilis, Boskalis en Van Gelder) hard aan de vernieuwing en uitbreiding van de Openbaar Vervoerterminal Amsterdam Zuid (OVT). Dit project is onderdeel van Zuidasdok, een van de grootste infrastructurele projecten in Nederland. Het is een complexe 3D-puzzel die werkt van noord naar zuid, maar vooral van onder naar boven. Het duurste stukje Nederland moet intus sen goed bereikbaar blijven.

35 - Van GIM naar BIM: Digitalisatie: machine learning en Tijdens3D-ondergrondmodelleringeenrecentprojectheeftFugro zich gericht op het classificeren van sonderingen en boringen door middel van ‘machine learning’. Op basis hiervan is vervolgens een 3D-ondergrondmodel gecreëerd. Hieruit kunnen 2D-dwarsdoorsnedes worden geselecteerd, waarmee automatisch geotechnische berekeningen worden gemaakt. Dit levert een dynamisch en snel aan te passen methode op van parame trisch ontwerpen waardoor, ook als er last minute ontwerpwijzigingen worden doorgevoerd, een efficiënt en economisch funderingsontwerp wordt gemaakt.

38 - Ongelijkvloerse spoorwegkruising Bedum: Grote diameter schroefinjectiepalen in potklei Bij Bedum, provincie Groningen, is een ongelijkvloerse spoorwegkruising aangelegd. Zoals bij veel ongelijkvloerse spoorwegkruisingen die in Ne derland worden aangelegd, zijn veel werkzaamheden in het bestaande spoor uitgevoerd tijdens korte weekend buitendienststellingen van het spoor. Zo ook het installeren van schroefinjectiepalen. Het gaat om grote diameter schroefinjectiepalen in potklei, onderbouwd met een proef belasting. Er is nog relatief weinig ervaring met het installeren van dit paaltype in potklei.

42 - Meer aandacht voor het Bouwterreincertificaat loont De Nederlandse Vereniging Aannemers Funderingswerken (NVAF) heeft eind 2016 het Bouwterreincertificaat (BTC) in het leven geroepen. In de praktijk is het bereiken van de doelstelling weerbarstig gebleken. Hoewel eenduidige cijfers ontbreken en er een positieve trend zichtbaar lijkt, zijn er nog verbeteringen mogelijk zowel wat betreft de beschou wing van de draagkracht als de aandacht voor het BTC in het algemeen. Het zijn immers niet alleen funderingsmachines die gebruik maken van het bouwterrein en de ondergrond is meer dan een draagkrachtbereke

CIVIELE TECHNIEK Funderingsdag

Vervoerterminal Amsterdam

28 - Funderingswerkzaamheden project Rotterdam A16 Bouwcombinatie De Groene Boog (bestaande uit de bedrijven BESIX, Dura Vermeer, Van Oord, Mobilis, Croonwolter&dros, Rebel en John Laing) realiseert in opdracht van Rijkswaterstaat de verlenging van rijksweg A16 tussen het Terbregseplein (A16/A20) en Rotterdam The Hague Airport (A13). Bouwcombinatie De Groene Boog is verantwoor delijk voor het ontwerp en de realisatie, maar ook voor de financiering en het onderhoud van deze 11 km lange nieuwe snelweg. Zeker op het gebied van duurzaamheid kenmerkt het project zich door de hoge mate van innovatie.

Voor buitenland Abonnementsprijs(Europa)(2022) bedraagt € 101,45 (excl. BTW).

Het is voor het eerst dat een significante versnelling ontdekt is in data van getijde stations langs de Noordzee. Wel verschilt

Verschijning: zeven maal per jaar Onafhankelijk vaktijdschrift voor civieltechnische ingenieurs werkzaam in de grond-, weg- en waterbouw en verkeerstechniek. De redactie staat open voor bijdragen van vakgenoten. U kunt daartoe contact opnemen met de redactie.

Druk: Printhuys, Gorinchem

Advertenties drs. Petra Schoonebeek SJP Uitgevers tel. (0183) 66 08 08 e-mail: toestemmingzonderfotokopie,gemaaktverveelvoudigdNietsniek.netp.schoonebeek@civieletechuitdezeuitgavemagwordenen/ofopenbaardoormiddelvanherdruk,ofopwelkewijzedanookvoorafgaandeschriftelijkevandeuitgever.

Hoofdredactie

2 | 2022 | Nummer 7

De zeespiegelstijging langs de Nederlandse kust is aan het versnellen. Dat melden wetenschappers van de TU Delft in een nieuwe studie. Uit een uitgebreide analyse van de metingen van acht getijdestations langs de Nederlandse kust (onder meer die van Maassluis, Delfzijl en Vlissingen) blijkt dat de gemiddelde zeespiegelstijging - sinds midden jaren negentig - 2,7 ± 0,4 millimeter per jaar is. In vergelijking tot de zeventig jaar daarvoor is dat een significante stijging van 1,0 ± 0,5 mm/jaar.

TU Delft: ‘zeespiegelstijging langs Nederlandse kust versnelt’

De bevindingen van Riccardo Riva en col lega’s zijn gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Research Letters.

de versnelling per station. Zo neemt de zeespiegelstijging twee keer zo snel toe in de Waddenzee. Volgens Riccardo Riva, die onderzoek doet naar de interactie tussen het dynamische gedrag van de aarde en veranderingen in de zeespiegel, fluctu eren metingen van de zeespiegel in een getijdestation - het hele jaar in ogenschouw genomen - behoorlijk. Dat komt onder meer door veranderingen van de wind, de luchtdruk en door het getij. Tegen die achtergrond ontwikkelden de onderzoekers uit Delft een nieuwe methode die gebruik maakt van informatie over de wind, de luchtdruk en de getijden. Zo kon ruis uit de metingen worden gefilterd en konden ze

Gerard van Nifterik tel. (0183) 66 08 08 e-mail: info@civieletechniek.net

Meer bij www.deltares.nl

SJP KalkhavenUitgevers53; 4201 BA Gorinchem tel. (0183) 66 08 08 e-mail: www.civieletechniek.netinfo@civieletechniek.net

Abonnementen Abonnementsprijs Nederland (2022) € 89,- (excl. AbonnementenBTW).worden automatisch verlengd, tenzij voor 1 novem ber schriftelijk wordt opgezegd. Studenten aan de TU, HBO-techniek en MBO komen in aanmerking voor 65% korting. Te bestellen bij de uitgeverij.

CivieleCOLOFONTechniek

Redactieraad ing. H. Kwint ir. N. ter Heide ir. J.M. van der Sanden

Vervolgens pasten Riva en collega’s de me thode toe op meetreeksen van honderd jaar. Een gedetailleerde analyse van de me tingen aan acht getijdenstations langs de Nederlandse kustlijn maakt duidelijk dat de gemiddelde zeespiegelstijging - sinds het midden van de jaren negentig - 2,7 ± 0,4 millimeter per jaar bedraagt.

het lange-termijn oceanografisch signaal van de zeespiegel verkrijgen.

CUTTER SPEC’S CUTTER HEIGHT 3,600 MM TRENCH LENGTH

MM STEERING FLAPS 8 PC HOOK LOAD 20 T MIN. WEIGHT 12.8 T MAX. WEIGHT 14.3 T MUD PUMP 127 MM (5”) GEARBOX BCF 5 (2 X 46 KNM) CONCRETING AND REINFORCEMENT UNIT SPEC’S MAIN LIFTING CAPACITY 15 T AUXILIARY LIFTING CAPACITY 1 T CONDUCTOR PIPE RACK 27 x 1.5 M REINFORCEMENT CAGE SECTION 1.86 M WEIGHT 8.5 T CSC OPTIONAL CE CERTIFIED U nderground construction with minimum impact on the surface THE GAME-CHANGER IN UNDERGROUND CONSTRUCTION DENYS X BAUER DREAMCUTTER DISCOVERY DAYS 26-30 SEPT < S chrijf in via QR -code of tel +32 9 254 01 29 vandekerckhove-devos.com

De wereld verstedelijkt elke minuut. De druk op onze steden neemt toe. Wereldwijd staan verstedelijkte regio’s voor de belangrijke opgave om deze bevolkingsgroei op te vangen.

De Dreamcutter maakt gebruik van een slurrywandsysteem gebaseerd op de hydrocutter technologie van Bauer om slurrywanden te creëren uit ondergrondse ruimtes met een lage hoogte, zoals microtunnels met een diameter van 4 m. 2,400 - 1,000

MM TRENCH WIDTH 640 MM

Om hierop een antwoord te bieden, investeert Denys fors in wat wij graag Dreamcutter-technologie noemen. Dit doen we in samenwerking met een strategische partner, Bauer Maschinen GmbH en samen hebben we een eerste machine ontwikkeld. Het Dreamcutter/Cube-systeem, een machine die het bouwen in de binnenstad voor altijd zal veranderen.

Een groot deel van de beschikbare ruimte wordt echter al ingenomen door bovengrondse constructies en de overlast van traditionele bouwmethoden wordt steeds moeilijker te rechtvaardigen.

URBANIZATIONTHECHALLENGE

wordt onder meer gekeken naar wegmar keringen van gerecycled thermoplast en duurzame, natuurlijke materialen. Verder wordt geëxperimenteerd met biobased wegmeubilair; dit zijn reflectorplanken, ver keersborden, hectometerpalen en lichtmas ten van gemaaid bermgras en gerecycled plastic. Ook volgt er een opstelling van een geluidsscherm, opgebouwd uit verschillen de materialen. Op en bij de Innovatiestrook breidt het aantal en soort innovaties voor de (wegen)bouw zich komende jaren uit.

Delta Marine Consultants (DMC), onderdeel van BAM Infra Nederland, was een van de vier winnaars van PUB’s (Singapore’s National Water Agency) Global Innovation Challenge, in de categorie voor innovatieve oplossingen voor kustbescherming. Het prijswinnende idee van DMC is het verder ontwikkelen van XblocPlus om Singapore op een duurzame manier te beschermen tegen de stijgende zeespiegel. Samen met PUB onderzoekt DMC de haalbaarheid van

Innovatiestrook A58 Kloosters officieel geopend

in dertig landen wereldwijd, waaronder in de regio Azië-Pacific. In Nederland heeft combinatie Levvel (bouwcombinatie BAM, Van Oord en Rebel) XblocPlus toegepast bij de renovatie van de Afsluitdijk. Als onderdeel van de zeven maanden durende proef die in juni is begonnen start DMC met een beoordeling van de kustlijn van Singapore om potentiële locaties te identificeren waar zij XblocPlus toe kan passen.

Op de nieuwe Innovatiestrook van 1400 meter lengte vinden testen en experimen ten plaats in de praktijk. De teststrook, onderdeel van het project InnovA58, blijft

Op zeven juli openden Directeur-generaal Michèle Blom van Rijkswaterstaat en Cees de Wijs, lid Raad van Bestuur VolkerWes sels en verantwoordelijk voor de Divisie Infrastructuur Nederland, officieel de In novatiestrook A58 Kloosters bij Oirschot. De nieuwe Innovatiestrook is een testlocatie voor duurzame wegenbouw en is een pro ject van Rijkswaterstaat en VolkerWesselsondernemingen Gebr. Van Kessel en KWS.

BAM wint Global Innovation Challenge in Singapore met XblocPlus

het modulaire kustbeschermingssysteem. XblocPlus heeft een flexibel en schaalbaar ontwerp. Het is toe te passen in de stedelij ke omgeving en in de natuur van Singapore. Het biedt bescherming tegen klimaatver andering en kan worden aangepast om de ontwikkeling van het leven in om rondom de zee te bevorderen.

toegankelijk voor het reguliere verkeer. Ervaringen die worden opgedaan, dragen bij aan de ontwikkeling en toepassing van in novaties in wegenprojecten en hebben uit eindelijk tot doel om in 2030 CO₂-neutraal en circulair te werken.

XblocPlus (Foto: Xbloc)

Op en rondom de strook gaat het om diver se innovaties, zoals nieuwe types fundering (onder het asfalt) met gebruik van meer natuurlijke materialen en een fundering die ook kan fungeren als waterberging. Ook worden diverse varianten asfalt toegepast met tenminste 60 procent hergebruik van bitumen. Op het vlak van wegmarkering

BERICHTEN 4 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Het modulaire systeem, dat voor het eerst werd ontwikkeld in 2002, is met succes toegepast in meer dan veertig projecten

| 2022 | Nummer 7 Kijk snel op www.werkenbijvangelder.com Het meest veelzijdigeNederlandinfrabedrijfveelzijdigevanzoektcollega’s.Wordjijlidvan#teamvangelder?

De validatie is het resultaat van een samen werking van Rijkswaterstaat, marktpartijen en onderzoeksinstellingen. Daarin zijn de mogelijkheden van levensduurverlenging van zeer open asfaltbeton (ZOAB) onder zocht.

Om de doorstroming beter en veiliger te maken, wordt met de aanpassing van de A27/A12 Ring Utrecht de capaciteit van de snelweg A27, de A12 en de A28 vergroot. Dit gebeurt door het aanleggen van extra rijstroken en het scheiden van drukke, kruisende verkeersstromen. De leefbaar heid wordt verbeterd, door bijvoorbeeld nieuwe, hogere of langere geluidsschermen te plaatsen. Ook komt er over de A27 bij landgoed Amelisweerd een groene overkap ping waardoor de verbinding tussen stad en landgoed verbetert: de Groene Verbinding.

Minister Mark Harbers heeft de Tweede Kamer in een brief geïnformeerd over de voortgang van de procedure voor het Tracé besluit A27/A12 Ring Utrecht.

Eerste ‘verjongingscrème’ voor asfalt klaar voor toepassing

A27/A12: Tracébesluit Ring Utrecht 2022 vastgesteld

Over het eerder vastgestelde Tracébesluit A27/A12 Ring Utrecht 2020 (Tracébesluit 2020) loopt een beroepsprocedure bij de Raad van State. Sinds het vaststellen van

het Tracébesluit 2020 zijn de te hanteren uitgangspunten voor het berekenen van stikstofneerslag door projecten op be schermde natuurgebieden (Natura 2000) gewijzigd. Daarom is het onderzoek naar de neerslag van stikstof geactualiseerd.

Bij ZOAB moet de rechterrijstrook als gevolg van al het vrachtverkeer dat eroverheen rijdt al na circa elf jaar worden vernieuwd. De linkerrijstrook is over het algemeen zes jaar later aan de beurt. Rijkswaterstaat is in 2006 gestart met een programma om te on derzoeken of de levensduur van ZOAB kan worden verlengd. Daarin is met name geke ken naar methodes om asfalt te verjongen. Probleem bij ZOAB is dat het bitumen na verloop van tijd steeds brosser wordt. Daar door raakt de mastiek - een verzameling van mineralen, bitumen en holle ruimte - los. Om het brosser wordende bitumen weer soepel te maken en een betere hechting te geven, heeft producent BMI Esha Pentack ontwikkeld. Deze bitumenemulsie vult de holle ruimte van het asfalt en herstelt het Voordeelbitumen. van levensduurverlening is vol gens Rijkswaterstaat dat ZOAB minder snel volledig hoeft te worden vervangen. Dat scheelt volgens Rijkswaterstaat enorm qua tijd, kosten en CO2-uitstoot. Nu het product volledig is gevalideerd, kan het zonder problemen worden toegepast bij al het wegenonderhoud in opdracht van Rijkswaterstaat.

De eerste ‘verjongingscrème’ om de levens duur van asfalt te verlengen, is volledig gevalideerd. Dit betekent dat het product kan worden toegepast bij het wegenonder houd in opdracht van Rijkswaterstaat. Naar verwachting wordt de crème na de zomer van 2022 voor het eerst gebruikt.

BERICHTEN 6 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

In het Tracébesluit A27/A12 Ring Utrecht 2022 (Tracébesluit 2022) zijn aanvullende maatregelen vastgelegd om mogelijke ne gatieve effecten op Natura 2000-gebieden te verminderen en/of te voorkomen. Ook is de omvang van de compenserende maatre gelen geactualiseerd. Daarnaast bevat het Tracébesluit 2022 enkele wijzigingen in de lijst met maatregelen die worden genomen om de effecten op beschermde diersoorten te verlichten of te compenseren.

Het Tracébesluit 2022 is op 23 augustus 2022 openbaar gemaakt door publicatie in de Staatscourant. Het Tracébesluit 2022 ligt van dinsdag 23 augustus tot en met dinsdag 4 oktober 2022 ter inzage. Perso nen en rechtspersonen die belang hebben bij de wijzigingen die zijn opgenomen in dit tracébesluit, kunnen in die periode een beroep indienen bij de Afdeling bestuurs rechtspraak van de Raad van State.

Verschil tussen onbehandeld linkerrijstrook en met ‘Verjongingscrème’ behandelde rechterstrook (zwart) (Foto: Rijkswaterstaat)

De IJB Groep is de ketenpartner voor funderingen. We sonderen, adviseren, construeren, produceren en monteren prefab en in de grond gevormde heipalen en funderingsbalken, vanuit vestigingen in Lemmer, Emmeloord, Kampen en Lelystad.

De IJB Groep werkt op dit moment aan duurzame funderingen voor een goede toekomst. Hiervoor wordt volop ingezet op kennisen productontwikkeling. De eigen IJB Academie speelt hierin een belangrijke rol voor zowel onze ervaren specialisten als voor aanstormend talent.

duurzame draagkracht

BERICHTENCIVIELE TECHNIEK

Lemmer I Emmeloord I Kampen I Lelystad I 0514 56 88 00 I info@ijbgroep.nl I ijbgroep.nl Benieuwd naar je mogelijkheden? Neem gerust contact op om kennis te maken!

BERICHTEN 8 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Eerste dubbellaagse spooronderdoorgang van Nederland

watertekort (niveau 1). Vanaf 3 augustus geldt een nationaal feitelijk watertekort (niveau 2).

‘Water moet worden verdeeld door aanhoudende droogte’

Op 6 augustus is de Alexiatunnel bij de Oosterengweg in Hilversum geopend. De tunnel is de eerste spooronderdoorgang in Nederland waarbij de verschillende verkeersstromen verticaal van elkaar zijn gescheiden: voetgangers en fietsers boven en de auto’s onder. De bouw van de dubbel laagse spooronderdoorgang duurde bijna 2,5 jaar. Die tijd was nodig vanwege de technische complexiteit door het bouwen op diepte in een drukke omgeving.

De aanhoudende droogte zorgt ervoor dat er landelijk een grotere vraag is naar water dan wat er ons land binnenkomt via regen en rivieren. Dat vraagt om nieuwe maat regelen. Minister Harbers (Infrastructuur en Waterstaat, I&W) maakte in augustus bekend de verantwoordelijkheid voor de waterverdeling bij het Managementteam Watertekorten (MTW) te leggen. Het MTW bestaat uit Rijkswaterstaat,

Het tekort aan water heeft vooral gevolgen voor zowel de natuur als voor de landbouw en de scheepvaart, want sommige vaarwe gen zullen worden belemmerd en gewassen kunnen niet meer altijd worden besproeid.

(Foto: BAM Infra)

De dubbellaagse onderdoorgang is onder deel van het project HOV in ’t Gooi. Provin cie Noord-Holland realiseert het project in nauwe samenwerking met ProRail en de gemeenten Huizen, Blaricum, Eemnes, Laren en Hilversum.

waterschappen, drinkwaterbedrijven, pro vincies en betrokken ministeries (LNV, EZK en I&W). Zij bereiden eventuele nationale en bovenregionale maatregelen voor om de waterverdeling zo optimaal mogelijk te houden. Zoals elk jaar houden Rijkswater staat, waterschappen, drinkwaterbedrijven, provincies en betrokken ministeries de wa tertoestand in de gaten. Sinds 13 juli 2022 is opgeschaald naar het niveau dreigend

9 | 2022 | Nummer 7 • HEIINTRILENSIMULATIES • FUNDERINGENBESTAANDEKWALITEITSCONTROLE • SONISCH DOORMETEN • METINGEN TIJDENS HEIEN EN (PDA/VDA)INTRILLEN • VOORSPELLEN EN METEN OMGEVINGSTRILLINGENVAN Allnamics is een geotechnisch adviesbureau, gespecialiseerd in Allnamicspaaltesten.ontwikkelt methodes, technieken, apparatuur en software voor controles van funderingen, installeren van palen, omgevingshinder.vanbepalenheibaarheidsanalyses,vanhetdraagvermogenfunderingspalenen • PROEFBELASTENSTATRAPID • STATISCH GEOTECHNICALPROEFBELASTENDYNAMISCH& & PILE TESTING EXPERTSCOMALLNAMICS.

Na een planfase van meer dan tien jaar en een aantal voorbereidende werkzaamheden is na de zomer de realisatie van Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) Amster dam Centraal echt begonnen. ProRail start met de bouw van de vrije kruising Dijks gracht. Dit werk is begin 2022 gegund aan Strukton Civiel.

Aannemers gestart rond Amsterdam Centraal

De vernieuwing van de vijf Amsterdamse spoorbruggen aan de oostzijde van het station is gegund aan Dura Vermeer Infra. Vanaf juli 2024 wordt gestart met de eerste brug, te beginnen aan de zijde van het IJ en werkend richting centrum. Ook voor andere werkzaamheden binnen het project PHS Amsterdam Centraal zijn aannemers gecontracteerd. Swietelsky gaat vanaf najaar 2022 een aantal spooraanpas singen doen, onder andere aan de westkant van het centraal station. Daarnaast is de verbouwing van de westelijke toegang van Amsterdam Centraal definitief gegund. BAM gaat dit werk doen, de voorbereidingen starten dit najaar en de werkzaamheden in september 2023.

VolkerRail is sinds medio 2021 bezig met de aanleg van een nieuw opstelterrein voor ProRail in de Amsterdamse Westhaven. Dit wordt na april 2023 in dienst genomen, volgend op een buitendienststelling van drie weken waarin het opstelterrein wordt

(Foto: ProRail)

aangesloten op de bestaande sporen. De aanbesteding voor het grote stationscon tract (inclusief fietsenstalling) begint dit najaar, evenals de aanbesteding van het volgende spoorcontract.

Meer informatie www.funderingsdag.nl

De voornaamste reden om het thema in twee talen te presenteren is dat het evenement samenvalt met de 11th International Stress Wave Conference 2022 (SW2022), die van 20 tot en met 23 september 2022 ook in De Doelen in Rotterdam gehouden zal worden. Op vrijdag 23 september zal het met een demonstratiedag op de Maasvlakte worden afgesloten. Het internationale evenement wordt iedere vier jaar ergens ter wereld georganiseerd. In 1992 vond het al eerder in Nederland plaats (in Delft).

Op de demonstratiedag zullen funderingspalen van ontwerpme thoden tot het installeren en beschikbare beproevingsmethoden voor kwaliteit en draagkracht worden verduidelijkt. Tevens zullen er demonstraties met funderingsmachines en proefopstellingen worden gehouden. Omdat beide evenementen op dezelfde locatie worden gehouden is het als bezoeker op donderdag 22 september ook moge lijk sessies en presentaties van SW2022 bij te wonen en de expositie waar ook buitenlandse vakgenoten en toeleveranciers zich zullen

Op donderdag 22 september zal de Funderingsdag weer plaatsvinden. Deze keer op een nieuwe locatie in De Doelen in Rotterdam. Duurzaam(heid) is een breed maatschappelijk thema maar zeker relevant in en voor de branche, het gaat over het waarom, hoe en wat er wordt gefundeerd en gebouwd in de toekomst en met wie. Actuele thema’s in de bouw op dit moment zijn onder andere de CO2 foot prints van bedrijven, damwandconstructies, energiewinning, technie ken, constructies en de uitstoot van het materieel. En tevens welke energie er wordt gebruikt en hoe om te gaan met andere grondstof fen zoals ijzer(erts), zand, grind, cement en hout.

Funderingsdag 2022

presenteren te bezoeken. Voor exposanten op de Funderingsdag is het ook mogelijk zichzelf te presenteren aan een groter, internationaal publiek.

Advertorial 10 | 2022 | Nummer 7

projects.europe@arcelormittal.com +31 (0)88-0083700 | arcelormittal.com/foundationsolutionsBron: Waterschap Rivierenland Project Dijkversterking Wolferen-Sprok

Voor warmgewalste damwanden van ArcelorMittal geproduceerd uit 100% schroot is een Environmental Product Declaration (EPD) voor de Nederlandse markt opgesteld.

Duurzame projecten met damwandenArcelorMittal

De EPD geeft de lage milieu-impact weer van stalen damwanden geproduceerd in een vlamboogoven.

Scan de QR code voor meer informatie.

genoemde corridors gaat ProRail samenwerken in een Kennisalliantie, net als op het baanvak Kijfhoek - Belgische grens. De Kennisalliantie vergemakkelijkt uitwis seling van kennis en ervaring tussen de verschillende projecten: tussen de ingeni

(Foto: ProRail)

ERTMS: vijf ingenieursbureaus aan de slag op drie corridors

De verwachting is dat, door mee te be wegen met het systeem en deze geul te gebruiken als vaarweg, er minder bagger werkzaamheden nodig zijn.

Werkzaamheden aan vaargeul Holwerd - Ameland

gebracht. De lengte van de route verandert hierdoor niet.

kennisoverdracht en de complexe planning is gekozen voor een gecombineerde aanbe steding van ENL, EHL en ESAAL. Dit maakt het mogelijk om delen van verschillende projecten te combineren in één perceel. Daardoor is er een goede aansluiting op de bestaande capaciteit van de ingenieursbu reaus en een basis om hun capaciteit uit te breiden.

Verwacht wordt dat nog maar een derde gebaggerd hoeft te worden van wat op dit moment wordt gebaggerd. Dat scheelt ook in de uitstoot van bijvoorbeeld CO2 en stikstof, omdat er minder vaarbewegingen van het baggerschip nodig zullen zijn.

De gunning behelst de ingenieursdiensten voor het volledige engineeringstraject. Van het opstellen van het ontwerp tot en met het testen en de indienststelling. Alles wat noodzakelijk is voor het verkrijgen van een aantoonbaar veilig werkend ERTMSOpsysteem.dedrie

BERICHTEN 12 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Ten westen van de huidige vaargeul Hol werd, heeft zich door de zeer dynamische bewegingen in dit Waddengebied een natuurlijke geul ontwikkeld. Na onderzoek blijkt dat deze geul op dit moment geschik ter is als vaargeul dan de vaargeul waar nu gebruik van wordt gemaakt.

In opdracht van Rijkswaterstaat brengt aan nemerscombinatie Van der Kamp/De Boer deze natuurlijke geul begin augustus 2022 op onderhoudsdiepte en - breedte. Een groot deel van het werk wordt uitgevoerd door een kraanschip en twee splijtbakken.

Deze geul sluit beter aan op de natuurlijke morfologische ontwikkelingen in de Wad denzee. Om deze geul te kunnen gebruiken als veilige vaarweg, moet hij wel eerst op de juiste onderhoudsdiepte en breedte worden

eursbureaus onderling en met ProRail. Het is volgens ProRail ook een platform om de kennis van systeemleverancier Tha les over te dragen. Zo kunnen genoemde ingenieursbureaus zo snel mogelijk alle engineeringsdiensten zelfstandig uitvoeren. Een belangrijke voorwaarde voor de snelle realisatie van het programma ERTMS en de landelijke invoering. Vanwege de vereiste

Daarnaast worden ook een sleephopper zuiger en een ploegboot ingezet. Het werk duurt ongeveer tien weken.

ProRail heeft op 29 augustus de ingeni eursdiensten voor het ontwerp van drie ERTMS-corridors definitief gegund. ProRail vormt voor dit doel een Kennisalliantie met vijf ingenieursbureaus: Arcadis, Movares, Nexus Rail, Royal HaskoningDHV en Sweco. De corridors zijn de Noordelijke lijnen (ENL), Hanzelijn - Lelystad (EHL) en Schiphol - Am sterdam - Almere - Lelystad (ESAAL).

ERTMS is het toekomstige digitale trein beveiligingssysteem voor het Nederlandse spoor en vervangt ATB, het huidige analoge beveiligingssysteem. Met ERTMS kunnen treinen makkelijker de grens over en het vergroot de betrouwbaarheid, punctualiteit en veiligheid.

Van Oord heeft twee nieuwe contracten binnengehaald voor kustversterking in de Roemeense badplaatsen Jupiter-Neptun en Balta Mangalia, Venus en Aurora. De Administrația Bazinală de Apă Dobrogea Litoral (ABA-DL) heeft na een Europees tenderproces van twee jaar, Van Oord de opdracht gegund voor het ontwerp en de aanleg van nieuwe kribben en stranden. Ditmaal over een lengte van zes kilometer kustlijn. De projecten zijn een aanvulling op vergelijkbare projecten in Eforie, die volgens planning verlopen.

werkzaamheden. Over een gebied van ruim twaalf hectare zeebodem van de Zwarte Zee plant Van Oord verschillende soorten zeegras en algen aan om het zeeleven te

Er komt bij de bouw van de Blankenburg verbinding een einde aan een omvangrijke operatie: het laatste onderwaterbeton van het project is gestort. Het beton is voor de vloer van de toerit die tussen het nieuwe knooppunt Vlaardingen en de Hollandtun nel Metkomt.onderwaterbeton wordt de vloer van de tunnel waterdicht gemaakt, waarna het water uit de bouwkuip kan worden ge

waarbij een bouwkuip onder water wordt gezet, wordt gebruikt om tegendruk aan het grondwater te geven en bijvoorbeeld te voorkomen dat de bodem opbarst. Bij elkaar heeft bouwconsortium BAAK, dat de Blankenburgverbinding bouwt

pompt. In totaal is er ruim 100.000 m3 aan onderwaterbeton gebruikt voor de Blanken Deburgverbinding.bouwmethode

Het laatste onderwaterbeton voor de Blankenburgverbinding gestort

BERICHTEN 13 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

in opdracht van Rijkswaterstaat, negentien bouwkuipen onder water gezet om het uitgraven op een veilige manier te kunnen uitvoeren. Deze methode is zowel bij de toeritten aan de Vlaardingse en Rozen burgse zijde van de Maasdeltatunnel als bij een deel van de Hollandtunnel gebruikt. Met name bij de extreem diepe toeritten tegen het Scheur aan was deze operatie uitdagend.

Het laatste onderwaterbeton van de Blankenburgverbinding wordt gestort bij de toerit van de Hollandtunnel (Foto: Rijkswaterstaat)

Van Oord: twee nieuwe projecten Roemenië

Nieuwe kribben en stranden moeten de po pulaire kustgebieden beschermen tegen de golven van de Zwarte Zee - en tegelijkertijd het toerisme een boost geven. De projecten bestaan niet alleen uit slimme engineering, ook duurzaamheid speelt bij deze ontwikke ling een belangrijke rol. Een aantal van de aanwezige golfbrekers wordt verwijderd om plaats te maken voor meer natuurvriende lijke alternatieven. Ook de verbetering van mariene habitats door middel van kunstmatige riffen en biostructuren maakt onderdeel uit van de

Deverrijken.aanleg van de kribben gaat in 2023 van start, na een ontwerpfase van ongeveer twaalf maanden. Er wordt een sleephopper zuiger ingezet om de stranden te herstellen. Het project wordt naar verwachting in 2025 afgerond.

volgt dat het toekomstig economisch winbare potenti eel uit aquathermie geschat kan worden op circa 150 Petajoule wat overeenkomt met ruim 40 procent van de totale warmtevraag in de stedelijke omgeving. Ter illustratie: als het water dat door de Rijn Nederland binnenstroomt met 1 graad afgekoeld wordt door het onttrekken van de thermische energie, dan levert dit een vermogen op dat vergelijkbaar is met dat van tien kolencentrales. Kortom: er zit een enorme potentie in het winnen van thermische energie uit oppervlakte

Dat Nederland binnen een afzienbare tijd overstapt op duurzame energiebronnen voor onze gebouwde omgeving hoeft geen nadere toelichting. De ondergrond is daarvoor een veelvuldig toegepaste bron voor duurzame warmte door middel van open en gesloten WKO-bronnen. Fun deringselementen in de ondergrond kunnen echter ook heel goed als energiebron functioneren, bijvoorbeeld door de activatie van funderingspalen, tunnels en diepwanden om thermische energie te onttrekken of op te slaan. Een recente proef en diverse projecten hebben aangetoond dat de Energiedamwand een haalbaar energieconcept is, dat gereed is om als duurzame warm tebron te worden geïmplementeerd.

16 | 2022 | Nummer 7 Funderingsdag

In Nederland wordt aquathermie gezien als een van de belangrijke pijlers in de warmtetransitie. Uit onder zoek van het onderzoeksinstituut Deltares en CE Delft

stalenEnergiedamwand:damwandals oneindige energiebron

Een stalen damwand kan uitstekend worden geacti veerd. Het wordt vaak gebruikt in kadeconstructies, dijken en beschoeiingen en heeft dan een directe verbinding met het oppervlaktewater voor warmte-uit wisseling. Deze zogenaamde Energiedamwand maakt daarmee gebruik van twee energiebronnen, namelijk bodemenergie en aquathermie.

Figuur 2: Impressie van een Energiedamwand in een kadeconstructie die fungeert als warmtebron voor de nabijgelegen wo ning (Gooimeer 2021)

Werking Energiedamwand

water, terwijl deze bron tot op heden nog nauwelijks wordt toegepast. Met behulp van de Energiedamwand kan deze in ons land grootschalig aanwezige bron oneindig energie opleveren.

installatie aan de grondzijde van de stalen damwand worden bevestigd (Figuur 1). De damwandplank kan over elke gewenste hoogte thermisch geactiveerd worden. Ook een bestaande damwand kan worden geactiveerd door het aanbrengen van een voorhang paneel (beschermde activatielussen) in de kas aan de waterzijde van de damwand. Er wordt een vloeistof (koudemiddel, glycol) door deze activatielussen gepompt, die de damwand tot warmtewisselaar maakt. De vloeistof in deze activatielussen onttrekt daarbij warmte aan zowel het oppervlaktewater als de bodem (Figuur 2). Dit betreft een geheel gesloten systeem; er wordt geen water aan het kanaal onttrokken, maar

De Energiedamwand is een nieuw gepatenteerd systeem waarbij de stalen damwandconstructie naast grond- en waterkering een extra functie krijgt, namelijk die van warmtewisselaar voor het onttrek ken van thermische energie aan het oppervlaktewater (aquathermie) en de ondiepe ondergrond.

Het systeem bestaat uit activatielussen die voor

Figuur 1: Thermisch geactiveerde damwand (links) en een voorhangpaneel (rechts) dat bij bestaande damwand kan worden toegepast

17 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Proef De Zweth - Delftse Schie

alleen de thermische energie die zich rond de dam wand bevindt. Omdat het water in waterwegen altijd licht in beweging is, wordt een zeer efficiënte warmte overdracht bereikt. De warmtebron wordt als het ware continu ververst. Door deze stroming is de thermische gradiënt met de warmtewisselaar relatief hoog, wat leidt tot een zeer hoge warmteoverdracht tussen het water en de activatielus. Recente laboratoriumstudies (Ziegler et al, 2019) komen daarbij tot rendementen van 200 - 400 W per meter geactiveerde damwand. Ter vergelijking: dit is vijf tot tien keer hoger dan wordt bereikt met andere thermisch geactiveerde geotech nische systemen, die alleen uitgaan van warmte-ont trekking aan de ondiepe ondergrond. Een warmtepomp brengt de onttrokken energie op een hogere gebruikstemperatuur (doorgaans circa 35 - 40°C) om bijvoorbeeld gebouwen te verwarmen. Een andere mogelijkheid is om de gewonnen thermi sche energie op te slaan in een WKO-installatie voor gebruik in de winterperiode (langetermijn-seizoens opslag), of met behulp van Phase Change Materials in een warmtebatterij voor gebruik bij piekbelastingen op korte termijn.

de Provincie Zuid-Holland om de CO2-uitstoot van de waterwegen te reduceren. In de proef zijn verschillen de configuraties getest, activatielussen over de gehele hoogte van de damwand (15 m); activatielussen tot de waterdiepte; voorhangpanelen en activatie van de enkele of dubbele planken. In de eerste winterperiode zijn de verschillende configuraties maximaal getest om de prestaties in extreme situaties te beproeven. In het tweede stookseizoen is een scenario opgelegd dat overeenkomt met het verbruiksprofiel van een gemid delde woning.

De verzamelde resultaten tonen aan dat het systeem functioneert conform de theoretische verwachting. De resultaten van de ondiepe activatie laten duidelijk zien dat het aquathermische deel een aanzienlijke component is van het totale thermisch vermogen. Om het systeem qua effectiviteit goed te kunnen beoorde len is het ook van belang te weten wat het vermogen is bij lagere temperaturen in de winter, zoals dit het geval was tijdens de extreem koude periode in febru ari 2021. Toen daalde de luchttemperatuur tot -10 °C en de watertemperatuur tot circa +1 °C.

Controle van de geotechnische functie Naast het onderzoek naar de hoeveelheid energie die met behulp van de Energiedamwand aan het water en ondergrond onttrokken kan worden, is tevens de invloed op de primaire functie van de stalen damwand als grond- en waterkering onderzocht. De bij De Zweth verzamelde monitoringsgegevens over het verplaat singsgedrag van de damwand zijn de basis geweest voor een afstudeeronderzoek (De Vries, 2021 TU Delft) van Jorrit de Vries. In dit onderzoek is de thermische werking van het systeem gemodelleerd met behulp van COMSOL, de daaruit volgende geotechnische invloed (uitzetting grond en staal) is vervolgens reken kundig gekwantificeerd met behulp van PLAXIS 2D. De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek is dat de daadwerkelijke thermische invloed op de beweging

Figuur 3: Effect op de bodemtemperatuur na het onttrekken van energie over de gehele hoogte van de damwand bere kend met een 3D COMSOL-model

18 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Van najaar 2020 tot voorjaar 2022 is in het buurtschap De Zweth een proef in de Delftse Schie uitgevoerd om de karakteristieken van de energiedamwand nader te onderzoeken. Deze proef is deels financieel mogelijk gemaakt door een subsidie van het SBIR-project van

In deze koude periode werd toevallig de configuratie met de voorhangpanelen getest, waardoor het aan deel uit het water eenduidig was vast te stellen. Het bronvermogen vanuit enkel het water was in die week nog altijd 0,4 kW per paneel. In de weken na de koude periode herstelde de watertemperatuur zich relatief snel en ook het bronvermogen steeg weer fors. Als er ook warmte onttrokken wordt aan de ondergrond middels de diepe lussen zal dit effect minder sterk optreden, omdat de relatief hogere temperatuur in de ondergrond het onttrokken vermogen dan stabiliseert. De proef laat ook duidelijk de energie-opslagcapa citeit van de damwand zien. In de zomermaanden van 2021 is uit het relatief warme water (circa 20°C) energie gewonnen en in de bodem gebracht, door het gesloten circuit te activeren zonder gebruik te maken van de warmtepomp. Vervolgens blijkt dat deze warm tebel tot ver in de winter van 2021/2022 benut kan worden als extra warmte.

significante reductie in CO2-uitstoot op. Haalbaar heidsstudies geven aan dat dit 1,25 ton CO2 per meter damwand, per jaar kan zijn. Daarmee kan een kadecon structie, door middel van de energiedamwand een CO2-reductie opleveren die gedurende de levensduur van de kade op blijft lopen. De CO2 die wordt uitgesto ten bij de productie van de damwand en het reali seren van de kade kan op deze wijze binnen enkele jaren teniet wordt gedaan, zodat de kadeconstructie vervolgens zelfs netto CO2 positief wordt.

1) Ziegler, M., Koppmann, D., Pechnig, R.& Knapp, D. (2020), Energy sheet pile walls – Experimental and numerical investi gation of innovative energy geostructures, Proceedings of the XVII ECSMGE-2019 Geotechnical Engineering foundation of the future, Reykjavik, 2019

19 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

van de damwand en ondergrond beperkter is dan op basis van de theoretische modellen wordt verwacht. Dat de daadwerkelijke thermische invloed op de damwandconstructie kleiner is dan de al beperkte theoretische invloed betekent dat de activatie geen negatieve invloed heeft op de civieltechnische functie van de stalen damwand. Op basis van de analyse is daarbij gebleken dat de verplaatsing onder invloed van de activatie ruim onder invloed van natuurlijke temperatuurschommelingen door bijvoorbeeld zonin val blijft.

Projecten

De proefresultaten en de technische analyse van het systeem zijn overtuigend genoeg om te concluderen dat de Energiedamwand een haalbaar energiecon cept is dat gereed is om als duurzame warmtebron te worden geïmplementeerd. Zeker in situatie waar de damwand in direct contact staat met water, is het vermogen dusdanig hoog dat dit een zeer reële optie is in de verduurzaming van de gebouwde omgeving.

De Energiedamwand is als duurzame bron ook finan cieel erg aantrekkelijk omdat de installatiekosten en leverantie van de stalen damwand veelal in het project van de kade gecalculeerd zijn. Een TCO (Total Cost of Ownership) vergelijking van de energiedam wanden met andere duurzame bronnen laat zien dat de combinatie van aantrekkelijk geprijsde instal latiekosten en de kosten tijdens het gebruik, tot een competitief duurzaam energiesysteem leidt. Kortom, de energiedamwand is een financieel aantrekkelijke, oneindige energiebron die bijdraagt aan de reductie van CO2-uitstoot in de energievoorziening.

De toepassing van de energiedamwand levert een

Literatuur

Patrick Stoelhorst, Richard Janssen, Korneel de Jong, Jacco Haasnoot, Energiedamwand Nederland BV.

Word nu lid op natuurmonumenten.nl en ontvang 4 x per jaar het magazine Puur Natuur WE KUNNEN NIET ZONDER NATUUR

2) De Vries, J. P. (2021, mei). Quays Rather Than Boi lers. Extracting Energy From Water and Soil Through Energy Sheet Piles. fd8f33c5dcca?collection=eduislandora/object/uuid%3A2da05b2a-db22-4cfb-9a3d-https://repository.tudelft.nl/

Naast de praktijkproef in De Zweth zijn in Nederland en Duitsland ook al enkele projecten gerealiseerd. Een eerste praktische toepassing is in de jachthaven van Enkhuizen waar de Energiedamwand wordt gebruikt voor de verwarming van het jachthavengebouw. Daar naast is recent de Energiedamwand geplaatst bij het Swettehûs in Leeuwarden; een volledig circulair be dieningsgebouw van de provincie Fryslân. In Duitsland zijn op een tweetal locaties Energiedamwanden actief en is recentelijk in Potsdam voor een nieuwbouwlo catie meer dan 100 m kade van een Energiedamwand voorzien. Op het moment van schrijven lopen verschil lende haalbaarheids- en ontwerpprojecten om de Energiedamwand toe te passen en heeft het systeem al meerdere prijzen gewonnen, waaronder de NENno vation award 2020 en de Waterinnovatieprijs 2021.

In 2017 zijn door tien leden van de Nederlandse Vereniging Aannemers Funderingswerken, NVAF, verschaalde paalproeven uitgevoerd in een proefkuip met genormaliseerd zand. Grondver dringende geschroefde palen, zonder groutinjectie, voorzien van conische en platte boorpunten, zijn toen vergeleken op paaldraagvermogen op druk. De conische schroefpunt liet marginaal beter puntdraagvermogen zien, terwijl schachtwrijving gelijk was. Wel was het puntdraagver mogen significant lager dan van geheide stalen buispalen met dichte punt, die als referentie tevens waren geïnstalleerd. Paalklassefactoren volgens NEN 1997-1:2017 lijken dan ook correct met betrekking tot reductie paalklassefactor voor puntdraagvermogen. Door dezelfde groep bedrijven werd besloten om als vervolg onverschaalde paalproeven te doen om het effect vast te stellen van groutinjectie parameters op het draagvermogen. Daartoe zijn in 2021 paalproeven uitgevoerd in Lemmer op grondverdringend geschroefde palen met tijdelijke casing, die werden aangebracht met behulp van groutinjectie.

Bemonsteren retourgrout

20 | 2022 | Nummer 7 FunderingsdagCIVIELE TECHNIEK

Effect groutinjectieparameters op grondverdringendeschachdraagvermogenschroefpalen

2: Typische sondering Lemmer Figuur 1: Conische schroefpunt met zichtbare groutinjectie openingen -24-23-22-21-20-19-9-8-7-6-5-4-3-2-10 CONUSWEERSTAND [MPa] 0 0.400.05 0.10 0.15 0.20 0.25 0.30 0.35 PLAATSELIJKE WRIJVING [MPa] 10 9 8 7 6 4 3 2 1 11.25 11.32 WRIJVINGSGETAL [%] Opdracht nr.: Sondering: Werkomschrijving:Datum:26-1-2021161210228 Uitheijing 13A, Grondverdringend geschroefde palen testen Tijd: 13:31 Hoogte maaiveld: -0.43m t.o.v. 0.7 0.7 0.8 0.7 0.7 0.7 0.9 0.9 0.4 0.4 0.4 0.6 0.8 0.8 2.7 3.1 3.7 4.1 N.A.P.t.o.v.metersinDiepte Postbus 210, 8530 AE Lemmer, Telefoon 0514 56 88 00, Fax 0514 56 88 07 E-mail: info@ijbgroep.nl KlasseNEN-EN-ISO2/TE1 N.A.P. helling α conus type: SUB-15 conus nr.:181014 LemmerPlaats: Diepte is met de helling gecorrigeerd conform NEN-EN-ISO 22476-1 22476-1 Y-waarde:X-waarde: 540385.68174157.72 Variant Grout w/d Debiet [-] [-] [l/min] A Cement 1,25 75 B Cement 2,5 75 C Cement 3,75 75 D Cement 2,5 115 E GM42 2,0 75

Op het proefterrein zijn achttien sonderingen (klasse 2) en twee grondboringen uitgevoerd.

Voorspelde bezwijkdraagvermogens op trek lagen zo tussen 1000 en 1400 kN.

Het testprogramma bestond uit vijf varianten A t/m E. Voor elke variant werden drie testpalen van het type grondverdringend geschroefde paal met tijdelijke casing en groutinjectie geïnstalleerd en beproefd. De onderzochte varianten zijn weergegeven in tabel 1. Variant E betrof Webertec GM42 (cement/kalksteen meel samenstelling). Water/droog (w/d)-factor voor de grout lag tussen 1,25 en 3,75. De palen zijn uitgevoerd met diameter 380 mm (diameter van de boorkroon) en een uiterste diameter van de schroefpunt van 470 mm. De schroefpunt was conisch van vorm, zie figuur 1.

Figuur

Het toegepaste groutdebiet is gebaseerd op een uitvoeringsprotocol van NVAF, met een maximum van 800 liter/minuut per m2 verdringend puntoppervlak, wat hier resulteert in 91 liter/min. Het gehanteerde debiet van 115 liter/minuut voor variant D ligt daar mee ruim boven deze grenswaarde.

21 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Grondonderzoek en predictie

Figuur 2 geeft een typisch sondeerbeeld. In de eerste zandlaag zijn de proefpalen geplaatst. Voor elke testvariant zijn steeds drie sondeerlocaties bij elkaar gezocht die voor de predicties van het trekdraagver mogen de kleinste afwijking lieten zien. Er is gestreefd naar een inbeddingslengte voor de paal in de zand laag van circa 5 m. De kracht bij bezwijken is bepaald uitgaande van een paalklassefactor αt van 0,9 procent, zonder afsnuiten van de sondeerwaardes en uitgaande van een paalomtrek op basis van de schroefpunt diameter van 470 mm.

Tabel 1: Varianten voor testpalen

[-] [-] [kg/m3] [kg/m3] [MPa]

bij de tabel:

Opmerkingenbemonsterd.

Nasonderingen zijn uitgevoerd om vast te stellen of paalinstallatie geleid had tot wijziging van de conus weerstand in de zandlaag. Tevens zijn er nasonderin gen gemaakt op controle-locaties (waar geen palen zijn gemaakt).

• Overige varianten laten een verhoging van de conusweerstand van gemiddeld circa 20 procent zien;

[-] [l/min] [kN] [%]

D 2,5 115 1342 89

• Fpred is de predictie voor de bezwijklast in kN

Tabel 2: Gegevens grout

• Controle-locaties laten een verlaging zien van de conusweerstand in de zandlaag van 10 - 15 procent;

D 2,5 2,57 1,27 1,68 6,7

A 1,25 1,29 1,4 1,76 13,3

• bezwijklast en predictie

In tabel 4 is samengevat wat de gemiddeld aangetrof fen paal(schil)diameter is ter hoogte van de zandlaag.

Ter verklaring van de tabel:

• Voor variant D wordt geen verschil gezien in conusweerstand;

• w/dbeoogd is de beoogde water/droge stof verhou ding (op massa)

gend zoals beoogd. Datzelfde gold voor het groutde biet. In tabel 2 is een overzicht gegeven van enkele groutparameters. De retourgrout is op twee niveaus

• Qgrout is het beoogde ingaande groutdebiet in liter per minuut

C 3,75 3,77 1,16 1,75 2,4

• Heterogeniteit van de bodem lijkt eerder oorzaak van verschillen tussen voor- en nasonderingen.

In- en uitgaande grout (retourgrout) zijn bemonsterd ter vaststelling van eigenschappen via het volumiek gewicht en sterkte (prisma’s).

Tabel 2: Gegevens grout

Na uitvoering van de trekproeven zijn, ter vaststelling van de paal(schil)diameter, zeven palen verwijderd (meer was niet mogelijk vanwege belendingen). Na schoonmaken met een hogedrukspuit zijn palen opgemeten ter vaststelling van de paaldiameter. In algemene zin heeft de paal juist boven de schroefpunt een wat grotere diameter dan de schroefpunt (Ø 470 mm) en ter hoogte van de overgang van zandlaag naar veenlaag een wat kleinere; gemiddeld echter rond de 470 mm. Ter hoogte van de veenlaag valt de paaldiameter min of meer gelijk met de betonkerndi ameter van 380 mm, om ter hoogte van het maaiveld (puinlaag) weer iets toe te nemen.

Statische trekproeven zijn meer dan een maand na paalinstallatie uitgevoerd, zodat zeker was dat de be tonpaal met zijn zandcementschil voldoende verhard was en eventuele wateroverspanningen weggevloeid zouden zijn. Proeven zijn uitgevoerd conform NPR 7201 type B beproeving. Er zijn acht belastingstappen toegepast, waarbij bezwijken is gedefinieerd als een paalkoprijzing van 47 mm (10 procent paaldiameter).

B 2,5 75 1126 110

Trekproeven

E 2,0 2,52 1,23 1,73 3,1

Variant w/dbeoogd w/dtest VMin VMuit f’cp;56

Tabel 3: Uitkomst trekproeven

E 2,0 75 1165 105

Paalinspectie en kernboringen

• VM is volumiek gewicht (retour)grout

Paalinstallatie

Nasonderingen

De nasonderingen laten geen eenduidig beeld zien met betrekking tot effect grondverdringing:

maximale belastingduur van vier uur. Bij overschrij ding hiervan zou de volgende belastingstap worden Degehalveerd.uitkomsten van de trekproeven zijn samengevat in tabel 3.

De samenstelling van de ingaande grout was overwe

Variant w/dbeoogd Qgrout Fpred Ftest/ Fpred

Het paalmaakproces is vastgelegd middels time lapse opnamen. Installatieparameters (indringsnelheid, pull down, schroefmoment etc.) zijn gelogd als functie van diepte en tijd. Indringsnelheid in de zandlaag was 0,25-0,5 m/min.

• Sterktecijfer f’cp;56 betreft gemiddelde van zes waarnemingen (drie per monstername niveau) van de retourgrout bij 56 dagen proefstukouder dom (normprisma)

B 2,5 2,62 1,23 1,80 6,9

A 1,25 75 1027 99

C 3,75 75 1311 98

22 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

• Ftest/Fpred is de procentuele verhouding tussen

Als kruipcriterium is 2 mm aangehouden tot een

Ter identificatie zijn beoogde water/droog-factor en debiet voor het grout weer aangegeven, alsmede het aantal palen dat is opgemeten. Enkele verwijderde palen zijn bemonsterd door kernen haaks op de paalas te boren om zo de eigenschappen van het beton/groutschil grensvlak vast te kunnen stellen. Druk- en schuifsterktes vertoonden erg grote spreiding, waardoor resultaten nauwelijks correleren en dikwijls door een enkele afwijkende uitkomst wor den gedomineerd.

23 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Met trekproeven op grondverdringend geschroefde palen met groutinjectie, uitgevoerd in samenwerking tussen tien NVAF lidbedrijven die dit paalsysteem regelmatig toepassen, is vastgesteld dat water/droog factoren tussen 1,25 en 3,75 voor tijdens het inboren toegepast grout geen invloed hebben op het schacht draagvermogen op trek, terwijl een groutdebiet van 115 liter/min (1000 liter/min per m²) de grenswaarde lijkt te markeren. De bezwijk-trekdraagvermogens van de verschillende palen bevestigen de empirische fac tor voor schachtwrijving van 0,9 procent, mits wordt uitgegaan van de schroefpuntdiameter en niet wordt afgesnoten op 15 MPa.

Tabel 4: Paaldiameter ter hoogte zandlaag

Simon van Dijk, Patrick IJnsen, Bartho Admiraal

Variant w/dbeoogd Qgrout Øpaal Aantal [-] [l/min] [mm] [-] A 1,25 75 478 2 B 2,5 75 474 2 C 3,75 75 496 1 D 2,5 115 468 1 E 2,0 75 484 1

Voor variant A-D werd een gemiddelde druksterkte voor de groutschil gevonden van 3,8 MPa; voor variant E was dit 1,1 MPa.

Voor de afschuifsterkte van groutschil met betonkern werd gemiddeld 0,43 MPa gevonden, wat ruimschoots meer is dan de geotechnische bezwijkwaarde van het grond/groutschil grensvlak ten tijde van de trekproe ven.

Conclusie

Figuur 3: Beeld van getrokken palen (zicht op schroefpuntzijde)

Fugro NL Land B.V. Postbus 63 2260 AB www.fugro.comLeidschendam

Van ‘t Hek Groep BV Postbus 88 1462 ZH Middenbeemster +31 (0)299 www.vanthek.nl313020

ArcelorMittal

Neem nu een abonnement op Civiele Techniek (papier of digitaal) en ontvang twee nummers gratis! Mail info@civieletechniek.netnaar

De Trompet 1585 1967 DB www.allnamics.cominfo@allnamics.eu+31-88-2556264Heemskerk

BMNED Rooseveltlaan 8 4536 GZ Terneuzen +31 115 620 www.bmned.cominfo@bmned.com927

Pedro de Medinalaan 3C 1086 XK Amsterdam +31 (0)20 www.cruxbv.nlinfo@cruxbv.nl4943070

www.voorbijfunderingstechniek.nlwww.franki-grondtechnieken.nlinfo@franki.nl400www.franki-grondtechnieken.nl

Voorbij Funderingstechniek Postbus 20701 1001 NS www.voorbijfunderingstechniek.nl020info@voorbijfunderingstechniek.nlAmsterdam4077100

GEOBEST B.V. Postbus 106 4130 EC +31info@geobest.nlVianen(0)8548901 40 www.geobest.nl

Funderingstechnieken Verstraeten BV/ Fundex Postbus 55 4500 AB Oostburg +31 (0)117 45 75 http://fundexgroup.comfundex.nl@fundexgroup.com75

DENYS Industrieweg 124 9032 Wondelgem, België +32 (0)9 254 01 www.denys.cominfo@denys.com11

Keller Funderingstechnieken B.V. Europalaan 16 Postbus 757 2400 AT Alphen a/d Rijn +31 17 24 www.keller-funderingstechnieken.nlinfo.nl@keller.com71-798

Mannesmannweg 5 4794 SL Heijningen Postbus 52, 4793 ZH Fijnaart 088 0083 www.arcelormittal.com/projects700

BEDRIJVEN 24 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEKCIVIELE TECHNIEK Geotechniekbedrijven

IJB Groep Postbus 210 8530 AE Lemmer +31 (0)514 56 88 00 www.ijbgroep.nlinfo@ijbgroep.nl

Allnamics

Crux Engineering BV

Franki Grondtechnieken Laan van Europa 900 3317 DB Dordrecht +31 78 20 62

25 | 2022 | Nummer 7 FunderingsdagCIVIELE TECHNIEK

De bouwsector neemt de komende jaren afscheid van al het materieel met een verbrandingsmo tor en stapt over op materieel zonder schadelijke uitstoot. Dit zal ook voor de funderingsbranche gevolgen hebben. Wat is de rol en verantwoordelijkheden van de opdrachtnemers en zorgen de opdrachtgevers ervoor dat de overgang naar schoon en emissieloos materieel voor de marktpar tijen haalbaar en betaalbaar is?

Samenwerken aan een klimaatneutrale en circulaire bouw- en infrasector

opdrachtgevers) en kennisinstellingen is inmiddels Roadmap WDSM ontwikkeld, die de route naar 2030 Metbeschrijft.hetTransitiepad Weg-, Dijk- en Spoormaterieel werkt Rijkswaterstaat samen met marktpartijen aan bouwplaatsen en bouwtransport zonder uitstoot van schadelijke stoffen. Daartoe zal fossiel materi eel worden uitgefaseerd ten gunste van niet-fossiel aangedreven materieel, vooral door over te schakelen op bouwmaterieel met een accu, een brandstofcel (op waterstof) of met een netaansluiting. Dit geldt voor alle mobiele werktuigen, maar ook voor het transport naar en van de bouwplaats en voor stationair materi eel op de bouwplaats. Funderingsmachines vallen hier ook onder.

In het Klimaatakkoord is de afspraak gemaakt dat Nederland in 2030 de CO2-emissies met 49 procent zal hebben gereduceerd; dit is later aangescherpt tot 55 procent. Het Ministerie van IenW gaat nog een stapje verder en wil in 2030 volledig klimaatneutraal zijn en circulair werken. IenW geeft samen met Rijkswater staat en ProRail invulling aan deze ambitie. De focus ligt daarbij onder andere op mobiele werktuigen en bouwlogistiek, aangeduid als het Transitiepad ‘Weg-, Dijk- en Spoormaterieel’ (WDSM). Door over te schake len op emissieloos materieel wordt er niet alleen een forse bijdrage geleverd aan de klimaatdoelen (CO2), maar ook aan de stikstofreductie (NOx) en verbetering van de luchtkwaliteit door minder fijnstofemissie. Samen met marktpartijen, mede-overheden (publieke

Mourik Infra introduceerde oktober 2021 de eerste 30-tons rupsgraafmachine op waterstof in Nederland

De overheid wil graag de transitie aanjagen; het belangrijkste instrument daarbij is de manier van aanbesteden. Emissieloos uitvragen zal steeds gebruikelijker worden. Rijkswaterstaat zoekt daarbij nadrukkelijk de samenwerking met andere publieke opdrachtgevers. Door uniforme afspraken te maken ontstaat een gelijk speelveld. Consistent beleid vanuit de overheid versnelt de innovatie door de sector en zorgt ervoor dat investeringen van marktpartijen ook op de lange termijn renderen. In de Buyers Group Zero Emissie Bouwmaterieel wordt door de meest ambi tieuze publieke opdrachtgevers samengewerkt aan een gemeenschappelijke inkoopstrategie; de eerste resultaten hiervan zijn dit jaar gepubliceerd en bij het CROW neergelegd.

Wat kan de markt doen?

26 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

De transitie naar een emissieloze bouwplaats en het verduurzamen van de bouwlogistiek is een flinke opgave, die alleen kans van slagen heeft als alle stakeholders de uitdaging aangaan. Er is een aanlok kelijk perspectief: op termijn is niet-fossiel aange dreven materieel goedkoper dan traditionele diesel machines. De belangrijkste redenen daarvan zijn de lagere energiekosten en het goedkopere onderhoud. De aanschaf van niet-fossiel materieel is momenteel

Welke rol pakt Rijkswaterstaat in deze transitie?

De contracteisen zullen worden toegepast in alle aan bestedingen; in een aantal koploperprojecten wordt de markt extra geprikkeld met strengere eisen. Markt partijen die nog meer ambitie willen tonen worden

Overhandiging van de Handreiking Aanbesteden Zero Emissie Bouwmaterieel (ZEB) aan Pieter Litjens, directeur CROW en boegbeeld van het Netwerk Duurzaam GWW,(rechts), door Dik de Weger, voorzitter van de Buyer Group en programma manager van het Transitiepad Weg-, Dijk- en Spoormaterieel (WDSM) (links)

Het aantal marktpartijen dat de omslag naar emis sieloos bouwmaterieel wil maken groeit snel. De innovatiekracht zit daar, bij de marktpartijen. Behalve de aannemerij is ook de verhuursector een belangrijke speler in de transitie naar zero-emissie-bouwplaatsen om zo de investeringslast te verdelen over meerdere gebruikers.

nog een stuk duurder, maar als de vraag toeneemt zal de kostprijs dalen. De verwachting is dat de kosten over de gehele levensduur (TCO) van emissieloos materieel in de lichtere categorieën al over een jaar of vijf lager zullen zijn dan voor dieselmaterieel. Voor de zwaardere machines zal dit over een jaar of tien het geval zal zijn. Om de overgang te versnellen trekt de overheid geld uit om de onrendabele top te compen Vanuitseren. dit perspectief is de overheid met de markt op zoek gegaan naar de meest kansrijke manier om de transitie te realiseren. De opdrachtgevers realiseren zich terdege dat het begint met ruimte in de uitvraag en de opdrachten. Om de transitie daadwerkelijk op gang te brengen zal de markt hier vroegtijdig op moeten inspelen met investeringen en zullen partijen zoals machinebouwers, netbeheerders en banken moeten zorgen voor de juiste randvoorwaarden: voldoende emissieloos materieel, een passende laad infrastructuur, en de bedrijfseconomische middelen zoals leningen.

Per 2023 wordt in nieuwe aanbestedingen standaard schoon of emissieloos materieel uitgevraagd; dit bete kent in eerste instantie de inzet van ten minste stage IIIB- of stage IV-materieel, eisen die over enige tijd zullen worden opgeschroefd naar stage V of volledig zero emissie. Zo wil Rijkswaterstaat vanaf 2028 in de categorie tot 56 kW alleen nog emissieloos materieel op de aanleg- en onderhoudsprojecten toelaten. Voor het uitfaseren van het zwaardere dieselmaterieel wordt meer tijd uitgetrokken; dit zal uiterlijk rond 2035 zijn beslag moeten krijgen.

In opdracht van BAM Infra Nederland hebben Wirtgen en New Electric een asfaltspreidmachine omgebouwd naar de eerste volledig elektrisch aangedreven asfaltspreidmachine ter wereld

Om een en ander financieel behapbaar te maken is door het Rijk een subsidieregeling ontwikkeld (de Subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwen, SSEB). Marktpartijen kunnen via RVO een vergoeding aanvragen voor de aanschaf of retrofit van schoon of emissieloos materieel. De vergoeding bedraagt maxi maal 40 of 50 procent van de meerkosten (afhankelijk van de bedrijfsgrootte). De regeling bevat voor de pe riode tot 2030 in totaal € 270 mln. Daarnaast kan het Rijk via aanbestedingen de onrendabele top van de inzet van schoon of emissieloos materieel vergoeden; daarvoor is momenteel € 85 mln uitgetrokken (ook tot 2030). Over mogelijke verhoging van de genoemde bedragen wordt momenteel gesproken.

In totaal zijn er al meer dan 30 projectteams van Rijkswaterstaat begonnen om emissieloos bouwen als concrete ambitie in hun project op te nemen. En er komen er nog veel meer. Enkele mooie voorbeelden:

• Bij het project Kribverlaging Oeverbescherming Pannerdensch Kanaal gebruikt de aannemer een vol-elektrische 30 tons graafmachine en laat vier dumpers, een shovel en een kraanschip elektrifi ceren;

daarvoor beloond door middel van de gunningscrite ria, op basis van de BPKV-systematiek en de Milieu kostenindicator (MKI). Daarmee ontstaat ook financiële ruimte om de ontwikkeling te maken naar emissieloos bouwmaterieel. Denk bijvoorbeeld aan het gebruik van klein elektrisch materieel, emissieloos bermonderhoud of de inzet van elektrische graafmachines bij oever-, dijk- en vaarwegonderhoud. Ook batterij-elektrische of waterstof-funderingsmachines komen voor financiële ondersteuning in aanmerking.

27 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

• Elektrische asfaltspreidmachines zijn of worden ingezet bij de A58 (innovatiestrook), de A35 en de A1;

Het begin is er

• In steeds meer projecten worden elektrische betonpompen, betonmixers, rupshijskranen, ver reikers en hoogwerkers ingezet. Ook het aandeel elektrische vrachtwagens groeit.

Het gebruik van biodiesel is tijdelijk en past in de aan pak zolang er nog onvoldoende elektrisch materieel voorhanden is, maar uiteindelijk zullen we afscheid nemen van NOx- en fijnstof-uitstotende verbrandings Ommotoren.deinzet van emissieloos materieel daadwerkelijk mogelijk te maken wordt samen met netbeheerders onderzocht hoe gezorgd kan worden voor de benodig de netaansluitingen op bouwplaatsen en krachtstroom met voldoende vermogen. Ook wordt gekeken naar de laadfaciliteiten bij derden of op commerciële basis (bijvoorbeeld mobiele battery packs).

Op het gebied van funderingsmachines zijn de voor beelden vooralsnog beperkt. Rijkswaterstaat roept ook funderingsbedrijven op om met het onderwerp aan de slag te gaan, zodat we samen deze belangrijke ontwik keling op gang kunnen brengen. In tal van projecten van zowel het Rijk als de mede-overheden is volop ruimte om met nieuwe technieken te experimenteren. Scoringskansen zijn er genoeg; de bal ligt nu bij de markt.

Dik de Weger en Mattijs Erberveld, Rijkswaterstaat, Transitiepad Weg-, Dijk- en Spoormaterieel

Van Oord heeft augustus 2020 de eerste zware volledig elektrische hydraulische 25 tons graafmachine van Nederland bij de A16 Rotterdam in gebruik genomen

• Bij het project A16 Rotterdam zet de aannemer elektrische graafmachines, betonmixers, over slagkranen, shovels in alsmede een elektrische asfaltzaagmachine;

- In deelgebied 3 wordt de weg ingepast in het hui dige Terbregseplein inclusief aansluiting op de A16.

- In deelgebied 2 kruist de rijksweg het Lage Bergse Bos middels een tunnel, de Rottemerentunnel;

Het tracé van de rijksweg is onder te verdelen in een drietal deelgebieden:

Bouwcombinatie De Groene Boog (bestaande uit de bedrijven BESIX, Dura Vermeer, Van Oord, Mobilis, Croonwolter&dros, Rebel en John Laing) realiseert in opdracht van Rijkswaterstaat de verlenging van rijksweg A16 tussen het Terbregseplein (A16/A20) en Rotterdam The Ha gue Airport (A13). Bouwcombinatie De Groene Boog is verantwoordelijk voor het ontwerp en de realisatie, maar ook voor de financiering en het onderhoud van deze 11 km lange nieuwe snelweg. Zeker op het gebied van duurzaamheid kenmerkt het project zich door de hoge mate van innovatie. Zo garandeert de bouwcombinatie bijvoorbeeld 20 jaar energieneutraliteit door toepassing van zonnepanelen en een uitgekiend energiezuinig ontwerp van de 2,2 km lange tunnel in het tracé.

is er 4 miljoen m3 zand (afkomstig uit Noordzee en het Markermeer) aangevoerd en verwerkt in zowel de werkwegen als in de benodigde voorbelasting. De werkwegen zijn daarnaast deels voorzien van grote stalen rijplaten, in totaal zo’n 13.000 ton.

Figuur 1: Tracé van de 11 km lange nieuwe snelweg; inclusief aanduiding deelgebieden

- In deelgebied 1 vervangt de nieuwe rijksweg de huidige provinciale weg N209 en wordt de aansluiting met de A13 gerealiseerd;

Aandacht voor omgeving en natuur Het streven is om de omgeving, zowel mens als dier, zo min mogelijk tot last te zijn. Een van de maatre gelen hiervoor is om met het bouwverkeer minimaal gebruik te maken van het bestaande wegennet, zodat omwonenden zo min mogelijk hinder ondervinden van dit bouwverkeer. Langs het gehele tracé is daarom een werkweg voor bouwverkeer aangelegd. In totaal

Funderingswerkzaamheden project Rotterdam A16

28 | 2022 | Nummer 7 FunderingsdagCIVIELE TECHNIEK

Daar waar de nieuwe rijksweg bestaande infrastruc tuur (zoals wegen en watergangen) kruist, worden ongelijkvloerse kunstwerken gerealiseerd, zodat de huidige verkeersbewegingen ongehinderd doorgang kunnen vinden. Door de keuze om werkwegen langs het hele traject aan te leggen, dienen een aantal kunstwerken in tijdelijke vorm (ten behoeve van het bouwverkeer) te worden aangebracht. In totaal worden er binnen het hele project 35 kunstwerken gereali seerd (zowel tijdelijk als definitief).

Funderingen

Het gebied kenmerkt zich door een zeer slechte grondgesteldheid in de bovenste grondlagen. De bo venste tien meter van het grondpakket in het gebied bestaat uit weinig draagkrachtige klei- en veenlagen. Dit betekent dat alle kunstwerken in de diepere grondlagen moeten worden gefundeerd. Alle kunst werken dienen dus te worden voorzien van palen of gewapende grondconstructies om de stabiliteit van de kunstwerken te borgen.

De funderingswerkzaamheden binnen het project worden uitgevoerd door de funderingscombinatie

Figuur 3: Grote funderingsmachines opgesteld op dubbellaags draglineschotten (Bron: Topview Luchtfotografie)

29 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Door De Groene Boog zijn voor alle opstelplaatsen van funderingsmachines uitgebreide draagkrachtbe rekeningen gemaakt. Op basis van deze berekeningen zijn bij alle opstelplaatsen de benodigde maatregelen uitgevoerd om het terrein te laten voldoen aan de

Figuur 2: Toepassing van zand en rijplaten ten behoeve van werkwegen en voorbelasting (Bron: Topview Luchtfotografie)

De grondgesteldheid vormde een grote uitdaging voor de opstelling van de benodigde zware funderingsma chines. Enkel het zand en de rijplaten van de werk wegen bleken verre van voldoende om een stabiele opstellingsplaats te garanderen.

Voorbij-Franki, bestaande uit de funderingsbedrijven van respectievelijk Mobilis en BESIX uit de bouwcom binatie De Groene Boog.

In de meeste gevallen betekende dit dat de grote funderingsmachines permanent moesten worden gepositioneerd op een dubbellaags bed van zware hardhouten draglineschotten. In totaal zijn zo’n 1500 zware draglineschotten (L=10 m/d=30 cm) gedurende de funderingswerkzaamheden ingezet.

meter onder het maaiveld) en verder afgevuld met een vooraf berekende hoeveelheid grout (mengsel van zand, cement en water). Vervolgens wordt de boorbuis getrokken, waarbij de punt en het geïnstal leerde element in de grond achterblijven. Bovenop de constructieve groutschil wordt de paal aangevuld met een bentonietmengsel, om eventuele verontreiniging van de paalkoppen met het groutmengsel te minima Zodraliseren.een compartiment volledig is voorzien van de benodigde palen, wordt dit compartiment ‘in den natte’ ontgraven. De laatste meters moet het graaf werk zeer accuraat worden uitgevoerd, omdat anders de paalkoppen beschadigd kunnen raken.

Uniek in dit project is dat de onderwaterbetonvloer direct wordt voorzien van wapening en dus gelijk dienst doet als constructieve vloer. Dit heeft voordelen qua planning en materiaalverbruik, maar vereist wel een zeer hoge uitvoeringsnauwkeurigheid. Binnen het project is dus extreem veel aandacht geschonken aan

Veruit het grootste kunstwerk van het project als het gaat om funderingen is de Rottemerentunnel in deel gebied 2. Dwars door het Lage Bergse Bos wordt de rijksweg hier gerealiseerd als een halfverdiepte tunnel van ruim 2,2 km.

Funderingspalen zijn veelal ontworpen als boorpa len, waardoor geluids- en trillingoverlast beperkt is gebleven.

Om de overlast voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken, is daar waar mogelijk gebruik gemaakt van trillingvrije en geluidsarme technieken.

30 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

eisen van het Bouwterreincertificaat (BTC).

De fundering van de Rottemerentunnel

Om de tunnel te kunnen realiseren worden eerst com partimenten gemaakt van zware damwanden, die met behulp van ankers of stempeling worden verstevigd. Binnen deze compartimenten worden zogenaamde combipalen aangebracht. Hierbij wordt een boorbuis met losse boorpunt ingeboord tot het aangegeven paalpuntniveau. In de boorbuis wordt een prefab kern geplaatst (bovenzijde element bevindt zich zo’n zeven

Figuur 4: Funderingspalen zijn geluids- en trillingsarm uitgevoerd door middel van boorpalen

Vervolgens worden door duikploegen de paalkop pen geïnspecteerd, ingemeten en met behulp van hogedrukreiniging ontdaan van groutresten. Hierna worden, eveneens door duikploegen, geprefabiceerde wapeningskorven aangebracht, waarna uiteindelijk de onderwaterbeton kan worden gestort. Hierna kan het compartiment worden drooggepompt en kunnen de vervolgwerkzaamheden van de tunnel in een droge kuip worden uitgevoerd.

Overige funderingen

grote materieelbestand is het grootste deel door de funderingscombinatie Voorbij-Franki in eigen beheer uitgevoerd. Het restant is in goede samenwerking met collega-funderingsbedrijven tot een tevredenstellend resultaat gebracht.

In twee jaar tijd is circa 100 miljoen euro aan funde ringswerken uitgevoerd; een prestatie om trots op te zijn.

31 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

In totaal zijn voor de tunnel 8850 combipalen en stalen buispalen (kruising Rotte) aangebracht; 135.000 m2 damwand, 700 strengankers en 235 staafankers.

de maatvoering en kwaliteitscontrole van de geïnstal leerde palen.

Naast de Rottemerentunnel worden alle overige kunstwerken ook voorzien van de nodige funderings elementen. Dankzij de uitgebreide expertise en het

Figuur 5: Een deel van de Rottemerentunnel. Links is de tunnel reeds ontgraven; rechts zijn de funderingswerkzaamheden in volle gang. In het midden de kruising met de Rotte (Bron: Topview Luchtfotografie)

J.A.L. van der Vlies, Projectdirecteur funderingscombinatie Voorbij-Franki

Amref Flying Doctors traint zorgverleners in Afrika. Ga naar amref.nl/zorgverleners of scan de QR-code. Iedereen verdient goede zorg

Voor materieel met vermogens tot circa 150 kW zijn reeds emissieloze varianten actief. Dit betreffen omgebouwde of speciaal nieuwgebouwde kranen, of andersoortig materieel.

Emissieloos funderen, de weg naar de praktijk

Het klakkeloos elektrificeren van zwaar funderingsma terieel boven de circa 150 kW is niet realistisch. Het betreft vaak materieel met grote piekvermogens die moeten worden opgevangen. Dit resulteert bij inzet van meerdere materieelstukken tot nog grotere pro jectvermogens. Dergelijke grote elektrische (project) vermogens zijn tot op heden relatief lastig emissie loos te mobiliseren. Vooralsnog lijkt het bufferen van

32 | 2022 | Nummer 7 Funderingsdag

Techniek

De klimaatconferentie die eind 2015 in Parijs werd gehouden, heeft een akkoord opgeleverd, die in 2020 in werking is getreden. Aan het akkoord doen 195 landen mee, waaronder Nederland. De Nederlandse klimaatwet komt voort uit dit akkoord. In hoofdlijnen komt het erop neer dat Nederland de uitstoot van broeikasgassen in 2030 met 49 procent wil verminde ren ten opzichte van 1990. Opdrachtgevers in de grond,- weg en waterbouw vertalen dat onder andere naar ‘emissieloos bouwen’. Dit resulteert dan ook in een vraag naar duurzaam en daarmee emissieloos realiseren van infrastructurele projecten.

In 2016 is Gebr. De Koning gestart met een innovatietraject om emissieloos een damwand te in stalleren. Zes jaar later, in 2022, worden de eerste emissieloze projecten gerealiseerd. Hoe komt het dat het zo lang geduurd heeft tot de eerste machines in de praktijk worden toegepast? Wat zijn de randvoorwaarden om deze veranderingen te weeg te brengen? En nog belangrijker, waar lopen we nog tegenaan?

Marktpotentieel

De via de brandstofceltechniek beschikbare vermo gens uit waterstof en hydrozine zijn op dit moment nog beperkt en ontoereikend voor grote project vermogens. Mogelijk dat deze technieken zich in de toekomst nog verder zullen doorontwikkelen. Netstroom is een goede optie, mits de aansluitpunten in de buurt liggen van de projectlocatie. Uitwisselbare accu’s kunnen daarbij ook de oplossing zijn. In dat geval worden de accu’s opgeladen door netstroom en bij of in de machine uitgewisseld.

Durf

Laadinfrastructuur

Investeren

33 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Op dit moment is een transitiefase waarneembaar, waarin de opdrachtgevers, met name de voortrekkers, actief met duurzaamheid en emissievermindering bezig zijn. Het grootste deel van de markt is echter Detraditioneel.verwachting is dat de hoeveelheid duurzame projecten met als doel een minimale milieu-impact, gaan toenemen. Denk daarbij aan projecten met een minimaal gebruik aan grondstoffen, met minimale impact op het milieu, met een circulair ontwerp. Het uiteindelijke doel van dergelijke projecten is dan ook een emissieloze realisatie.

Emissieloos materieel moet het met name hebben van de emissieloze meerwaarde die de opdrachtgevers/ klanten ervoor over hebben. Dit kan worden vormge geven door middel van EMVI uitvragen of het betalen van hogere tarieven. Hebben opdrachtgevers/klanten deze hogere kosten er voor over? Welke rol kan de overheid als regisseur hier in beteken? Dat zal de toekomst uitwijzen.

energie in grote accupaketten een optie. Marktpartijen en/of leveranciers houden voor het vullen van deze buffer-accupaketten er verschillende mogelijkheden op na.

Een emissieloos tijdperk is gebaat bij opdrachtgevers en aannemers met durf en lef, die hun hoofd boven het maaiveld durven uitsteken en die open en trans parant de risico’s en de kosten, de mogelijkheden en onmogelijkheden die dit met zich meebrengt durven te benoemen en te delen.

Leo van Dijk, Gebr. De Koning

Het ontwikkelen van emissieloos materieel kost geld, veel geld. Het levert enerzijds een milieuwinst op, maar anderzijds zal financieel gezien de investering op een of andere manier terugverdiend moeten Voorworden.2022 waren de subsidiemogelijkheden be perkt. Sinds 2022 is de Subsidieregeling Schoon en Emissieloos Bouwmaterieel (SSEB) van kracht. Deze regeling verlaagt het netto investeringsbedrag voor de ombouw van materieel of de aanschaf van nieuw emissieloos materieel.

Innovatieve Materialen is een digitaal tijdschrift. Het wordt als zodanig verspreid via ons eigen platform, maar ook via onze partners. (zie www.innovatievematerialen.nl)

Video

Innovatieve Materialen gaat over materiaalinnovatie in het algemeen, maar is speciaal gericht op de civieltechnische sector, bouw, architectuur en design.

De lezers zijn overwegend van WO/HBO+ niveau.

Innovatieve Materialen verschijnt zowel in het Nederlands als in de Engelse taal.

Materiaalkeuze wordt ook voor de GWW steeds belangrij ker. In de eerste plaats stellen opdrachtgevers steeds scher pere eisen aan duurzaamheid en milieuprestaties (zoals carbon footprint en cradle to cradle). En daarnaast leggen grote, opdrachtgevende partijen meer en meer verantwoor delijkheid bij de markt. Precies daar liggen kansen. Door te kiezen voor slimme, duurzame innovatieve materialen is het voor marktpartijen steeds beter mogelijk zich te onder scheiden. Innovatieve Materialen kan daarbij helpen.

Het tijdschrift wordt verspreid onder civieltechnici, ingeni eurs- en adviesbureaus, uitvoerende en opdrachtgevende organisaties in de bouw en GWW, plus verspreiding via het intranet van Rijkswaterstaat.

Circulariteit

Verspreiding

Voordeel van die digitale vorm is bovendien dat er allerlei informatie in wordt gepresenteerd, die niet of moeilijk in een papieren tijdschrift kan worden opgenomen, zoals rapporten, dissertaties en videomateriaal.

Interesse in een gratis en vrijblijvend kennisma Stuurkingsexemplaar?eenmailtje info@innovatievematerialen.nlnaar:

Innovatieve Materialen SJP 4201KalkhavenUitgevers53BAGorinchem

tel. (0183) 66 08 08 www.innovatievematerialen.nl

Innovatieve Materialen besteedt veel aandacht aan ontwik kelingen op het gebied van duurzame, innovatieve materia len en/of de toepassing daarvan in bijzondere constructies. Maar ook circulariteit, milieufootprint en hergebruik zijn regelmatig terugkerende onderwerpen.

Tijdens een recent project heeft Fugro zich gericht op het classificeren van sonderingen en boringen door middel van ‘machine learning’. Op basis hiervan is vervolgens een 3D-ondergrond model gecreëerd. Hieruit kunnen 2D-dwarsdoorsnedes worden geselecteerd, waarmee automa tisch geotechnische berekeningen worden gemaakt. Dit levert een dynamisch en snel aan te passen methode op van parametrisch ontwerpen waardoor, ook als er last minute ontwerpwijzi gingen worden doorgevoerd, een efficiënt en economisch funderingsontwerp wordt gemaakt.

Opstellen bodemprofielen

Van GIM naar BIM

De bodemopbouw is complex en uitdagend en om de geo-risico’s te verkleinen is een nauwkeurig 3D-ondergrondmodel gemaakt. Met de lokale geolo gische kennis van ervaren geotechnische adviseurs, ondersteund door uitgebreid grond- en laboratorium onderzoek en de toepassing van computeralgoritmes (machine learning), zijn grote hoeveelheden geodata verwerkt, geanalyseerd en inzichtelijk gemaakt voor alle betrokken partijen ten behoeve van het ontwerp.

Digitalisatie: machine learning en 3D-ondergrondmodellering

35 | 2022 | Nummer 7 FunderingsdagCIVIELE TECHNIEK

Online data sharing solution

Er zijn verschillende typen en moeilijk van elkaar te onderscheiden slappe bodemlagen in kaart gebracht

In korte tijd werd een omvangrijk grondonderzoek uitgevoerd en de geodata eenduidig verwerkt via het online platform Gaia

staat stelt inzicht te krijgen in de uitdagende grond condities en de geodata. Het geïntegreerde online Gaia platform is toegepast voor het verwerken van de data uit het grondonderzoek. Deze tool bevat een ingebouwde kwaliteitscontrole. Semi real-time zijn de resultaten van de sonderingen en de voortgang in het veld in te zien. Hierdoor is het leveren van nieuwe datasets mogelijk. Het delivery platform is toegepast voor levering van de geodata aan de klant.

In samenspraak met de klant is een robuuste web based benadering gekozen die Fugro semi real-time in

Digital twin ondersteunt ontwerpers

In het 3D-ondergrondmodel kunnen 2D-bodem profielen worden gegenereerd op elke gewenste locatie. Hierbij is voor het maaiveld het topografische hoogtemodel van het project gebruikt, dat goed te rugkomt in het model. Met deze geïntegreerde digital twin kunnen de geotechnische ontwerpteams nu ter plaatse van de constructies de bodemopbouw zien en deze, inclusief alle parameters, importeren in de rekenmodellen.

Diederick Bouwmeester, Fugro

• Directe visualisatie van het 3D-ondergrondmodel garandeert efficiënte uitvoering van het geotech nisch ontwerp;

• Kostenbesparingen door potentiële parametri sche berekeningen toe te passen om ontwerpmo gelijkheden en kostenvergelijkingen te analyse ren door het 3D-ondergrondmodel te gebruiken;

• ‘One single point of truth’ van geodata verkort de ontwerptijd en vermindert risico’s in geval van gebruik van verouderde data;

36 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Alhoewel de classificatie van de slappe bodemlagen in de sonderingen complex was, zijn grote hoeveelheden geodata automatisch verwerkt en geanalyseerd. Deze resultaten zijn daarna verwerkt in een 3D-ondergrond model, waarmee een enorme versnelling van hoog waardige classificatie kon plaatsvinden.

• Soepele integratie van het 3D-ondergrondmodel in het Bouw Informatie Model (BIM) staat ontwer pers toe clash-controles te doen om te zien of fundaties zijn gesitueerd in de juiste grondlagen om kostbare constructiefouten te voorkomen.

Links en rechts: 3D-visualisaties van de ondergrondcondities

om nauwkeurige data te krijgen voor het geotechnisch ontwerp.

Classificatie van de verschillende lagen van de zachte onder grond was ingewikkeld, maar belangrijk voor het ontwerp

Fugro’s online platform Gaia en het 3D-ondergrond model hebben voor de opdrachtgever en andere stake holders de volgende voordelen opgeleverd:

Ten slotte is het 3D-ondergrondmodel geïmporteerd in het Bouwinformatiemodel (BIM) van de project organisatie, zodat dit voor alle betrokken partijen inzichtelijk is.

Voordelen digitalisering grondonderzoek

• Het gebruik van semi real-time online Gaia platform heeft geresulteerd in een vermindering van naar schatting 10.000 e-mails gedurende het project, wat tijdsbesparing en efficiency heeft opgeleverd;

37 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK OPTIMAAL ONTWERP MET EEN LAAG RISICOPROFIEL DOOR GEAVANCEERD 3D-ONDERGRONDMODEL VOOR SLIMME DATA-TOEPASSINGEN Voor meer informatie fugro.nl

De schroefinjectiepalen hebben een puntdiameter van 950 mm en een casing diameter van 762 mm. De schroefinjectiepaal is een generiek systeem dat door meerdere funderingsbedrijven onder verschillende merknamen wordt uitgevoerd, zoals onder andere Tu bex, Hek en Leka. De palen worden min of meer grond verdringend ingeschroefd, waarbij groutinjectie tijdens het inschroeven zorgt voor de smering die noodzake lijk is om de palen tot het gewenste paalpuntniveau te installeren. Ook zorgt het cement in de boorgrout in zandlagen door menging voor een mixed-in-place

Spoorwegonderdoorgang na ingebruikname dek (Foto: Vincent Lublink – DRAGenDROP Luchtfotografie)

De nieuwe, ongelijkvloerse kruising maakt onderdeel uit van de nieuwe rondweg rond Bedum. Het aanleg gen van ongelijkvloerse spoorwegkruisingen leidt tot een verbetering op het gebied van veiligheid rond het spoor en komt de doorstroming ten goede. Het project valt onder de Tunnelalliantie; een ketensamenwerking tussen gemeentes, provincies en ProRail enerzijds en specifiek voor het aanleggen van spoorwegonderdoor gangen, erkende aannemers anderzijds. In dit geval was BAM Infra de hoofdaannemer van dit Design & Construct Project. Onderaannemer voor het installeren van de schroefinjectiepalen was Gebr. van ’t Hek. De ongelijkvloerse kruising geeft ruimte aan een rij baan voor doorgaand verkeer met een maximumsnel heid van 60 km per uur en een vrijliggend wandelpad. Het voorgespannen betondek van 80 meter met daar op een enkel spoor kruist de rijbaan onder een hoek van circa 38 graden met de rijrichting en is opgelegd op twee landenhoofden en twee tussensteunpunten aan weerszijden van de rijbaan voor het verkeer.

een paalpuntniveau van NAP -23 m, bovenkant paal bevindt zich op NAP -3,70. Bovenkant spoor heeft een hoogte van NAP +0,5. Dit is circa 2 m boven het omlig gende weiland dat gemiddeld op NAP -1,5 m ligt. De fundering van de tussensteunpunten ligt gelijk met het niveau van de rijbaan, beduidend lager. Ook zijn de palen onder de tussensteunpunten beduidend langer, het paalpuntniveau bedraagt NAP -31 m. Bovenkant paal op NAP -7,70 m.

38 | 2022 | Nummer 7 Geotechniek & Ondergronds BouwenCIVIELE TECHNIEK

Ongelijkvloerse spoorwegkruising Bedum Grote diameter schroefinjectiepalen in potklei

Het paalsysteem

De hooggelegen betonnen landhoofden worden ieder gedragen door acht schroefinjectiepalen met

Nabij het dorp Bedum, in de provincie Groningen, is een ongelijkvloerse spoorwegkruising aan gelegd. Zoals bij veel ongelijkvloerse spoorwegkruisingen die in Nederland worden aangelegd, zijn veel werkzaamheden in het bestaande spoor uitgevoerd tijdens korte weekendbuitendienst stellingen van het spoor. Zo ook het installeren van schroefinjectiepalen. Het gaat om grote diameter schroefinjectiepalen in potklei, onderbouwd met een proefbelasting. Er is nog relatief weinig ervaring met het installeren van dit paaltype in potklei.

Installeren palen tijdens buitendienststelling

De NEN 9997-1 voorziet in alpha-s waardes voor het berekenen van schachtwrijving van palen in klei bij verschillende conusweerstanden, ongeacht de kleisoort of diepte. Ook wordt er geen onderscheid gemaakt tussen paaltypes of installatiemethodes. Overigens zijn de waardes, die in deze Nederlandse nationale bijlage van EC7 worden gegeven, ontleend aan proeven die zijn uitgevoerd in potklei. Dit is wel op basis van een (zeer) beperkt aantal testen.

Het geotechnisch ontwerp

Potklei wijkt in sterkte-eigenschappen sterk af van de, in West-Nederland veel voorkomende, organische klei en zeeklei die zich kenmerkt door lage conus weerstanden (< 1,0 MPa) en soortelijke gewichten en hoge samendrukbaarheid en waaraan in de regel geen draagvermogen wordt toegekend. Potklei daarentegen heeft veel hogere conusweerstanden (1 tot 5 MPa) en ongedraineerde schuifsterktes tot > 200 kPa, waardoor het zeer geschikt is om in te funderen op kleefpalen. De weerstand die onder de paalpunt kan worden opgebouwd, is veel lager dan in zandlagen. Boven dien is er relatief veel vervorming nodig voordat deze weerstand volledig is gemobiliseerd.

mortel omhulling, ter grootte van de puntdiameter en een verbeterde hechting. Hierdoor neemt de schacht wrijving van de palen substantieel toe ten opzichte van de schachtwrijving, die wordt verkregen bij het inschroeven van een gladde stalen buis. Zoals de son

39 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Het maakt bij het ontwerpen van palen in (pot)klei dus niet uit of de palen heiend of trillingsvrij, grondver

dering echter al verraadt, wordt het grootste deel van het draagvermogen in Bedum ontleend aan de, voor Groningen karakteristieke, potklei.

Potklei

Overzicht werkzaamheden tijdens buitendienststelling

zen voor mortelschroefpalen of grondverdringende schroefpalen. Vibropalen worden ook wel toegepast, maar hebben een risico op paalschade als gevolg van terugvering, verdringing of opheien van de potklei. Bovendien zou voor deze constructie een in de grond gevormd paalsysteem niet voldoen aan de tijdelijke functie en zonder verloren casing niet voldoen aan de eisen die ProRail stelt aan kunstwerken in de baan.

Uitdagingen tijdens de uitvoering Het installeren van de schroefinjectiepalen was gepland in drie fases. De eerste fase was normaal dagwerk, waarbij het spoor in gebruik was. De tweede fase betrof een korte treinvrije periode in de nachten, waarbij het spoor intact bleef. Fase drie betrof een weekendbuitendienststelling van het spoor, waarbij vooraf aan het installeren van de palen en de overige spoorkruisende werkzaamheden het spoor werd op gebroken. Na het installeren moest het spoor worden teruggelegd, zodat het traject op maandagmorgen weer in gebruik genomen kon worden.

Tijdens het installeren van de palen in de eerste fase bleek de installatietijd van de palen tot circa zes uur te bedragen. Dit was een grote tegenvaller, omdat

Bij het ontwerpen van de paalfundering voor deze onderdoorgang is uitgegaan van de alpha-s waardes uit NEN 9997. Omdat er bij het schroeven in (pot)klei geen mixed-in-place mortelomhulling kan ontstaan en de stijve potklei de neiging heeft terug te veren, is bij het ontwerp slechts uitgegaan van een dunne schil van 24 mm rond de stalen buis en hiermee dus een geringe overdiameter ten opzichte van de buisdiame ter. Hiermee werd het draagvermogen voor de lange palen tot circa 3100 kN berekend.

40 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Uitvoering proefbelasting

Er is relatief weinig ervaring met het installeren van dit paaltype in potklei. In voorkomende gevallen wordt er gekozen voor prefab betonpalen als heien is toegestaan. In andere gevallen wordt er vaak geko

dringend of grondverwijderend worden ingebracht. De redenen waarom in dit geval voor schroefinjectiepalen is gekozen, is de tijdelijke functie van de stalen buis palen voor het dragen van het dek op een hulpcon structie in combinatie met de definitieve draagfunctie van de poeren. Daarnaast voorkomt het zettingen van het bestaande spoorweglichaam bij het installeren van de palen buiten de spoorbaan tijdens het gebruik van het spoor.

Goedkeuring van de palen

Patrick IJnsen B.Eng, MBA, IEng., Van ’t Hek Groep

41 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

er vooraf vanuit gegaan werd dat de installatieduur gemiddeld twee uur per paal zou zijn. De lange instal latieduur zou ook gevolgen hebben voor het instal leren van de palen dichter bij het spoor (fase 2) en de palen in de weekendbuitendienststelling (fase 3).

Een moeilijkheid hierbij was echter dat de palen over de volledige lengte van wapening voorzien zouden worden. De wapeningskorf zou echter niet tijdens de buitendienststelling kunnen worden geplaatst, zonder de fixatie van de groutlans in de buis te doorbreken.

• Aanpassen van de boorpunten met scherpere/ langere tanden om de punt meer te laten ‘vreten’. Met deze maatregelen werd een sterke reductie van de installatietijd bewerkstelligd, maar niet voldoende om de palen in de weekendbuitendienststelling te kunnen installeren. Daarom zijn vooraf nog de vol gende aanpassingen gedaan:

Omdat in de eerstvolgende buitendienststelling medio oktober 2021 het spoordek - dat al in aanbouw waszou worden ingeschoven, was de enige manier om het draagvermogen van de palen nader te onderzoeken zonder bouwvertraging, het uitvoeren van proefbelas tingen op achteraf geïnstalleerde ‘modelpalen’. De drie zogenaamde modelpalen kregen een kleinere afmeting dan de productiepalen, een puntdiameter van 560 mm bij een casing diameter van 457 mm en een puntniveau van NAP -26,50 m. Bij deze palen is uitgegaan van een worstcase-scenario en is tot 4,0 m boven de paalpunt een boorspoeling van slechts bentoniet en dus geen cement toegepast. Vervolgens is tot aan de boorpunt met cementgrout geboord.

Na evaluatie van het installeren van de eerste palen werden de volgende maatregelen getroffen om het boorproces te versnellen:

• Palen deels gevuld met beton tijdens het instal leren;

• Bentoniet toegevoegd aan het groutmengsel bij boren tot 4,0 m boven het paalpuntniveau hier onder met pure cementgrout;

• Het vullen met water van de palen om meer gewicht toe te voegen;

• Aanpassing van de boorpunt.

Om deze reden zijn de wapeningskorven in de palen geschoven in de lasstraat, waar de buispalen werden samengesteld en met reeds geplaatste wapening naar het werk getransporteerd. De combinatie van deze maatregelen leidde in beginsel tot het succesvol installeren van de palen in de buitendienststelling.

Uit de installatiedata van de palen tijdens de buiten dienststelling bleek echter dat er een hogere watercementfactor was toegepast dan vooraf overeenge komen. Hoewel recente onderzoeken ook laten zien dat grout met hogere water-cement factoren geen negatieve effecten op het paaldraagvermogen hebben, maakte in dit geval dat de bijmenging met bentoniet en het gebrek aan ervaringen, literatuur en beproe vingsresultaten voor schroefinjectiepalen in potklei tot enige twijfel over het gerealiseerde draagvermogen van de palen onder het spoor leidde.

Deze modelpalen zijn op drie niveaus voorzien van rekstrookjes om onderscheid te maken tussen de bij drages van de verschillende grondlagen in het totale draagvermogen en van een tell-tale op de paalpunt om paalpuntzakking en paalkopzakking individueel te kunnen meten.

De opzet en uitvoer van de proefbelasting was conform NPR 7201:2017+A12020 klasse A2 behou dens dat er geen rekopnemers bij de paalpunt waren Uitgeplaatst.deproefbelastingen die enkele weken voor de buitendienststelling werden uitgevoerd, volgde dat de schachtwrijving in de potklei redelijk in lijn was met de waarden die worden berekend op basis van NEN 9997. Ook bij het toepassen van een boorspoeling met alleen bentoniet tot 4,0 m boven de paalpunt (die later weliswaar wordt verdrongen door de cement grout) die over de laatste 4,0 m wordt gebruikt. Na een laatste check van het funderingsadvies kon het inschuiven van het dek en het later in gebruik nemen van de onderdoorgang, probleemloos plaatsvinden.

Sondering op locatie

Meer aandacht voor het Bouwterreincertificaat loont

sen hoofdaannemer en gespecialiseerde onderaanne mer. Het kennisniveau van beide partijen is in de basis ook niet gelijk. Waar de hoofdaannemer over meer informatie beschikt aangaande de historie van het ter rein en de (tijdelijke) inrichting, heeft bijvoorbeeld het funderingsbedrijf meer kennis ten aanzien van het in te zetten materieel en de randvoorwaarden die daaruit

42 | 2022 | Nummer 7 Geotechniek & Ondergronds BouwenCIVIELE TECHNIEK

In de dagelijkse praktijk blijkt er nog slechts zeer be perkt aandacht voor het ‘ontwerp’ van het bouwterrein. Waar de inrichting van het bouwterrein haast per de finitie een taak van de hoofdaannemer is, de logistiek van de bouwplaats in hoge mate bepaalt of er kosten efficiënt gebouwd kan worden, is de draagkracht van de bouwvloer nog regelmatig een discussiepunt tus

De Nederlandse Vereniging Aannemers Funderingswerken (NVAF) heeft eind 2016 het Bouwterreincertificaat (BTC) in het leven geroepen. Deze regeling steunt op de ontwerp regels uit de publicatie ´Begaanbaarheid van bouwterreinen, geotechnische draagkracht voor funderingsmachines´. De samenstellers van die richtlijn hadden zich tot doel gesteld dat er geen ongevallen met funderingsmachines meer zouden optreden als gevolg van onvoldoende draagvermogen van de bouwvloer. In de praktijk is het bereiken van de doelstelling weerbarstig gebleken. Hoewel eenduidige cijfers ontbreken en er een positieve trend zichtbaar lijkt, zijn er nog verbeteringen mogelijk zowel wat betreft de beschouwing van de draagkracht als de aan dacht voor het BTC in het algemeen. Het zijn immers niet alleen funderingsmachines die gebruik maken van het bouwterrein en de ondergrond is meer dan een draagkrachtberekening.

Ook de randvoorwaarden vanuit de omgeving, zowel fysiek als betreffende hinder, zijn bij uitstek zaken waarvan de hoofdaannemer op de hoogte is. De CROW

In de berekening van de draagkracht van het bouw terrein dient naast de resultaten van uitgevoerd geotechnisch onderzoek ook de historie van het terrein te worden beschouwd. Voor maagdelijke nieuwbouwlocaties moet daarbij worden gedacht aan bijvoorbeeld de aanwezigheid van oude watergangen. Terwijl binnenstedelijk niet zelden sprake is van uit gevoerde bodemsaneringen, waardoor de ondergrond lokaal kan zijn verstoord. Hoewel het de voorkeur heeft om tijdens het aanbrengen van paalfunderingen geen andere activiteiten op het bouwterrein te laten plaatsvinden, vinden in de praktijk op korte afstand van machines soms ontgravingen plaats bijvoorbeeld voor de aanleg van riolering. Dergelijke informatie is bekend, of zou dat moeten zijn, bij de hoofdaannemer en is van belang voor het bouwterreinontwerp.

Maatgevende belastinggeval

richtlijnen 400 (werkzaamheden in of met verontrei nigde bodem) en 500 (netbeheer kabels- en leidin gen) kunnen ook eenvoudig met behulp van het BTC worden geadresseerd. De hoofdaannemer heeft hier een verplichting om hieraan te voldoen en het ook te melden aan de onderaannemers. Daarentegen zal de gespecialiseerde onderaannemer tot in detail weten welke (funderings)machines worden ingezet, hoe deze machines de werkzaamheden zullen verrichten en welke maatgevende belastingen daarbij ontstaan. Een draagkrachtberekening van de ondergrond is slechts beperkt zinvol, zonder dat de effectieve funderingsop pervlakken vanuit zwaartepunten van hoofdcompo nenten van de (funderings)machine zijn bepaald. Met hulpconstructies, veelal bestaande uit een schot tenbaan, kan de belasting op de ondergrond worden gereduceerd. Daarbij is het juiste gebruik van schotten en de plaatsing van de machine daarop, echter es sentieel.

43 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

volgen voor het bouwterrein. Bij toepassing van het BTC blijft de eindverantwoordelijkheid voor de staat van het bouwterrein bij de opdrachtgever, maar is de hoofdaannemer feitelijk leidend in de relatie met de gespecialiseerde onderaannemer.

Historie van het terrein

De grootste uitdaging betreffende de draagkracht berekening is om te bepalen wat het maatgevende belastinggeval is. Hier komt meer bij kijken dan alleen maar geotechniek. Kennis van materieel, uitvoering van funderingstechnieken en geotechniek komen hier bij elkaar. Het gedrag van de ondergrond onder

Specifieke monitoring

Met het verschijnen van het Bouwterreincertificaat is een belangrijke stap gezet naar een toegankelijk en veilig bouwterrein dat voldoet aan specifieke, projecteigen randvoorwaarden. Bij de uitwerking in de praktijk blijkt dat het voor de partijen in het bouwpro ces nog zoeken is naar een optimale invulling van het BTC. Het werken met het BTC vraagt een investering van partijen, maar - afgezien van de veiligheids aspecten - is duidelijk dat deze investering zich direct vertaald in een efficiënter en veilig gebruik van het bouwterrein, minder faalkosten en meer werkplezier.

1. Publicatie ‘Het Bouwterreincertificaat (BTC) Nederland’, NVAF, oktober 2016;

5. ‘Ervaring met het ontwerp conform CRW 689.17 bij DGB’, van de Bilt, R. en de Koning, M., Geotechniek december 2020.

Innovatieve Materialen besteedt veel aandacht aan ontwikkelingen op het gebied van duurzame, innovatieve materialen en/of de toepassing daarvan in bijzondere constructies. Maar ook circulariteit, milieufootprint en hergebruik zijn regelmatig terugkerende onderwerpen.

2. ‘Het Bouwterreincertficaat (BTC) Nederland’, de Waele, J. en de Koning, K., Geotechniek december 2016;

Erwin de Jong, Geobest B.V. Robbert van Leeuwen, The Base Solutions

Het bouwterreinontwerp zal ook resulteren in rand voorwaarden die niet alleen voor aanvang van de werkzaamheden moeten worden getoetst, bijvoor beeld controle op de verdichting van de aanwezige funderingslaag, maar ook tijdens de werkzaamheden dienen te worden gemonitord. Naast de invloed op de omgeving van het bouwterrein betreft dat dus het bouwterrein zelf, bijvoorbeeld de monitoring van de freatische grondwaterstand, maar dus ook de opstel ling van de (funderings)machine. Voor ieder bouwter rein zal dit leiden tot een specifieke monitoring voor wat betreft frequentie en kritische parameters.

een tijdelijke (piek)belasting is wezenlijk afwijkend ten opzichte van de langeduur-belasting vanuit een stilstaande machine. Los van de beschouwing of er sprake is van gedraineerd of ongedraineerd grondge drag, is de draagkrachtberekening op basis van NEN 9997-1 gebaseerd op het beschouwen van funderin gen van gebouwen. Hierbij is een ontwerplevensduur van 50 jaar het uitgangspunt. Bij het plaatsen van het bouwterreinontwerp in betrouwbaarheids- en gevolg klassen dient er rekening te worden gehouden met beide aspecten en de eventuele gevolgschade bij een onvoldoende draagkracht van de ondergrond of een onjuist gebruik van hulpconstructies.

Literatuur

Innovatieve Materialen verschijnt zowel in het Nederlands als in de Engelse taal.

4. Publicatie ‘Begaanbaarheid van bouwterreinen, geotech nische draagkracht voor funderingsmachines’, SBRCURnet 689:17, Delft maart 2017;

Innovatieve Materialen gaat over materiaalinnovatie in het algemeen, maar is speci aal gericht op de civieltechnische sector, bouw, architectuur en design.

44 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

3. ‘Geotechnisch draagvermogen voor funderingsmachines’, van der Molen, J.P., Geotechniek januari 2017;

Interesse in een gratis en vrijblijvend kennismakingsexemplaar? Stuur een mailtje naar: info@innovatievematerialen.nl

CRW 689:17 is hetzelfde document als de SBRCURnet 689:17, deze publicatie is door het CROW overgenomen van het inmiddels verdwenen SBRCURnet.

Materiaalkeuze wordt ook voor de GWW steeds belangrijker. In de eerste plaats stellen opdrachtgevers steeds scherpere eisen aan duurzaamheid en milieuprestaties (zoals carbon footprint en cradle to cradle). En daarnaast leggen grote, opdrachtge vende partijen meer en meer verantwoordelijkheid bij de markt. Precies daar liggen kansen. Door te kiezen voor slimme, duurzame innovatieve materialen is het voor marktpartijen steeds beter mogelijk zich te onderscheiden. Innovatieve Materialen kan daarbij helpen.

De algemene scope van de Funderingsdag is dit jaar ‘Duurzaamheid en de toekomst van bouw’ in het algemeen, en uiteraard de funderingstechniek in het bijzonder. Vanuit die invalshoek wordt er ook aandacht geschonken aan kwaliteitscontrole op het aanbrengen van paalfunderin gen en de (technologische) ontwikkelingen op dat gebied. In de volksmond wordt dit specialis me nog steeds vaak aangeduid als heitoezicht, maar deze term is al lang geen ‘vlag meer die de lading goed dekt’. Voor het inbrengen van palen zijn er namelijk inmiddels veel andere technie ken beschikbaar zoals boren, trillen, hoogfrequent heien, drukken en pulseren/resoneren.

houder verwacht mag worden (CUR-aanbeveling 114 ‘Toezicht op de realisatie van funderingen, wordt inmiddels uitgegeven door het CROW Incur-aanbevelingen.nl/cur-aanbeveling-114https://www.).debeginjaren80vandevorigeeeuwishetvak

Toekomst paalfunderingenkwaliteitscontrole

Soms rijst er vanuit de markt de vraag of je wel heitoezicht nodig hebt bij het aanbrengen van bijvoorbeeld avegaar palen, wat logisch is als je al leen maar denkt aan de naam ‘heitoezicht’. Maar zeer onlogisch als men zou weten waar zo’n toezichthouder allemaal op let en wat hij/zij registreert. Hierover ontbreekt vaak de kennis en een aantal jaar geleden is er daarom een CUR-aanbeveling uitgegeven, waarin beschreven wordt wat er van een dergelijke toezicht

45 | 2022 | Nummer 7 Geotechniek & Ondergronds BouwenCIVIELE TECHNIEK

van ‘Toezichthouder funderingstechnieken’ ontstaan vanuit de vraag van ontwikkelaars. Enerzijds betrof dit de wens voor een goede vastlegging van de gehele

Diverse partijen gelieerd aan de bouwwereld, zijn vanaf de aankondiging van de WKB, in een vroeg stadium gaan nadenken over hoe hier in de prak tijk het beste mee omgegaan zou kunnen worden. Een intensieve samenwerking tussen onder andere heibedrijven, kwaliteitscontroleurs en toeleverende machinefabrikanten heeft er inmiddels in geresulteerd dat er diverse oplossingen beschikbaar zijn voor een betrouwbare, ver doorgevoerde geautomatiseerde manier van registreren van parameters, die van belang zijn bij de uiteindelijke beoordeling van de kwaliteit van een paalfundering.

Door de toekomstige invoering van de Omgevingswet en de daaraan gekoppelde Wet op de Kwaliteits borging (WKB) verandert de bouwketen qua kwali teitscontrole totaal. Ondanks de testprojecten die - gebaseerd op deze regelgeving - zijn uitgevoerd, kan niemand nu al goed inschatten hoe dit daadwerkelijk in de praktijk uit zal gaan pakken. Wat wel vast staat, is dat uitvoerende partijen hun geleverde kwaliteit (nog) beter dan men al gewend was, op papier zul len moeten aantonen, zodat aan het einde van de bouwtijd het gebouw in gebruik genomen kan worden. Afhankelijk van hoe het toezicht in het bouwproces wordt ingekleed, komt deze verantwoording dus te liggen bij de hoofdaannemer of de (funderings-) onderaannemer. Dit zal naar verwachting resulteren in een groei van toezicht op locatie door onafhankelijke partijen, omdat anders altijd op de loer blijft liggen dat de ‘slager zijn eigen vlees heeft gekeurd’. Deze verwachte ontwikkeling valt echter samen met de doorontwikkeling van apparatuur die een deel van de kwaliteitscontroles, normaliter vastgelegd door een deskundige ter plaatse, over kan nemen.

46 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

paal-installatieprocedure en anderzijds was een externe controle op de kwaliteit van de geïnstalleerde paalfundering ook zeer gewenst. Belangrijke aspecten hierbij zijn de deskundigheid en de onafhankelijkheid van de desbetreffende toezichthoudende partij, zodat hetgeen er gecommuniceerd en vastgelegd wordt niet ‘gekleurd’ wordt door belangen van de ene of andere partij die in het bouwproces zelf betrokken is. De deskundigheid is nodig om problemen vroegtijdig te herkennen en proactief te kunnen werken, waardoor faalkosten-technisch deze toezichthouder zichzelf terug zou kunnen verdienen. Het spreekt verder voor zich dat het nodig is om continu tijdens de werkzaam heden aanwezig en alert te zijn. Naderhand een paal bekijken en bepalen wat er is gebeurd wordt uiteraard lastig. Dit maakt dat kwaliteitscontrole van paalfunde ringen een bijzonder karweitje is.

anderende wetgeving, de technologische vooruitgang en de verregaande digitalisering van het bouwproces.

Al deze systemen moeten in de kraan/makelaar gemonteerd worden, maar de verwerking en presenta tie van de data verschilt onderling wel enigszins. Dit laatste wordt echter vooral bepaald door het bedrijf dat het systeem in gebruik heeft. Het ene bedrijf vindt het voldoende als er dagelijks een PDF-bestand van de geregistreerde data wordt verzonden, maar het an dere bedrijf verzamelt de data van al hun systemen in een database, zodat men in de toekomst die database kan raadplegen om een goede inschatting te maken van wat er nodig is om op een toekomstig project een kwalitatief goede fundering te realiseren. Dit kan zelfs zo ver doorgevoerd worden dat in een dergelijke da tabase ook aan het werk gelieerde parameters als tril lingsintensiteit en geluidproductie in de omgeving van het bouwproject opgenomen kunnen worden. Hierdoor zal het in de nabije toekomst, op basis van alle data in de database, mogelijk worden om op een snelle manier een goed inzicht te verkrijgen van de voor- en nadelen van het ene paalsysteem ten opzichte van het andere, inclusief alle voor de vergunningsprocedure benodigde gegevens.

Door de reeks ontwikkelingen gedurende de laatste vijf jaar (economische ontwikkelingen, veranderende wetgeving, andere eisen aan nieuwbouw en werkpro cessen, de steeds toenemende importantie van zaken als CO2-neutraal bouwen, veiligheid, milieubelasting en andere duurzaamheid aspecten) verandert ook de bouwwereld in rap tempo. Dit geldt in specifieke zin dus ook voor de kwaliteitscontrole bij het aanbrengen van paalfunderingen. Hiervoor zijn met name drie za ken verantwoordelijk, te weten de (aankomende) ver

Een aantal van de zaken waarop een toezichthouder op locatie controle uitvoert, kan dus inmiddels overge nomen worden door state-of-the-art meetapparatuur. Dit laat echter onverlet dat er ook nog iemand moet kijken naar de geregistreerde data en daar ook nog wat van moet vinden; het liefst continu omdat er vaak direct geacteerd moet worden als er een afwijking geconstateerd wordt. Daarnaast heeft een toezicht houder uiteraard ook nog een aantal taken die niet geautomatiseerd kunnen worden en dient hij/zij ook de dagelijkse gang van zaken te communiceren met de betrokken partijen. Kortom, er blijft genoeg werk over voor een specialistische kwaliteitscontroleur voor funderingen. In de toekomst zal de toezichthouder funderingstechnieken echter steeds meer data verza melen die hij/zij, gecombineerd met de eigen aanvul lende waarnemingen, zal gebruiken om een mening te vormen over de kwaliteit van de aangebrachte paalfundering. Daarbij zal het tijdig communiceren en anticiperen op afwijkingen nog steeds een belangrijk aspect blijven van deze functie.

47 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

Samenvattend kan worden gesteld dat het vakgebied van kwaliteitscontrole van paalfunderingen aan het veranderen is. Enerzijds zal de betrouwbaarheid van data toenemen door het in toenemende mate toepas sen van meetapparatuur in de kraan. Anderzijds is het de verwachting dat er, vaker dan voorheen, een Toe zichthouder Funderingstechnieken ingezet zal worden, die op basis van zijn eigen bevindingen, gecombineerd met de data van de meetsystemen, een deskundig rapport kan afgeven over de gerealiseerde paalfunde ring. Deze as-built rapportage zal dan onderdeel gaan uitmaken van de totale as-built rapportage die de hoofdaannemer aan handhaving zal overhandigen om goedkeuring te verkrijgen over in gebruik name van het gerealiseerde object.

Erik de Bruin, Brem Funderingsexpertise B.V.

De automatisch geregistreerde data zijn uiteraard nauwkeuriger dan men met het menselijk oog ooit zou kunnen waarnemen en ook betrouwbaarder. Zij kun nen goed gebruikt worden bij het kunnen aantonen van de kwaliteit van de geïnstalleerde palen of bij het onderzoeken van de paalkwaliteit indien er ergens in het proces een afwijking is geconstateerd.

Neem nu een abonnement op Civiele Techniek (papier of digitaal) en ontvang twee nummers gratis! Mail naar info@civieletechniek.net

Station Amsterdam Zuid en de A10 Zuid liggen feitelijk op een zes meter hoge dijk, ingeklemd tussen de duurste hoogbouw van Nederland. Het plan is om het station aan te passen, de sporen te verbreden en ook de A10 gedeeltelijk in een tunnel te laten verdwijnen. De immense operatie gaat zeker tot 2036 duren. Om de nieuwe Brittenpassage te bouwen en de bestaande Minervapassage aan te passen zijn graafwerkzaamhe den nodig tot -2 meter NAP. Honderden bouwvakkers werken op een postzegel van 100 bij 200 meter strak naast het spoor en de ringweg. Om tijd te besparen wordt bij de bouw van de tunnelbak voor de nieuwe Brittenpassage ook van onderaf gewerkt. Dat kan als de dekken zijn ingeschoven voor de sporen en de A10, maar zover is het nog niet.

Postzegel

Hoofd Ontwerp Ewoud de Vries is druk bezig om alle raakvlakken in kaart te brengen en merkt dat de plan

Zuidasdok Openbaar Vervoerterminal A’dam Zuid: complexe 3D-puzzel

Bouw van de nieuwe Brittenpassage (Foto: Zuidasdok/Marcel Steinbach)

Station Amsterdam Zuid is het snelst groeiende station van Nederland. Daarom werkt Bouwcom binatie Nieuw-Zuid (Mobilis, Boskalis en Van Gelder) hard aan de vernieuwing en uitbreiding van de Openbaar Vervoerterminal Amsterdam Zuid (OVT). Dit project is onderdeel van Zuidasdok, een van de grootste infrastructurele projecten in Nederland. Het is een complexe 3D-puzzel die werkt van noord naar zuid, maar vooral van onder naar boven. Het duurste stukje Nederland moet intussen goed bereikbaar blijven.

48 | 2022 | Nummer 7 Geotechniek & Ondergronds BouwenCIVIELE TECHNIEK

De 35 buitendienststellingen (trein, metro en/of ring weg A10 Zuid) zijn leidend voor zowel het ontwerp, als de uitvoering tot en met 2026. De werkzaamheden gaan 24/7 door als de treinen en auto’s even niet voorbijrazen. Het plaatsen van damwanden en het graven en storten van beton gebeuren tegelijkertijd. Shovels, kranen en vrachtwagens schuiven langs elkaar. Vertraging is geen optie. De grootste zorg: een onbereikbare Zuidas voorkomen. Die verantwoordelijk heid is voelbaar en zorgt voor extra spanning, maar ook voor grote saamhorigheid en wilskracht.

De treinvrije periodes kunnen niet worden verzet en moeten ten volle worden benut. Het ontwerpteam van vijftig mensen heeft in recordtijd het BIM-ontwerp - in 3D en ingewikkelde onderdelen in 4D - gemaakt. Zes geotechnici zorgen voor een stabiele fundering met zo min mogelijk verrassingen. De vele kabels en leidin gen maken het werk extra gecompliceerd.

De sporen en ringweg A10 zijn in de jaren tachtig van de vorige eeuw jaren gebouwd op een dijklichaam, weet geotechnicus Ruud Steenbrink. De oude teke ningen worden regelmatig erbij gepakt om nieuwe ontwerpen te kunnen verifiëren. Een enorm zandcunet zorgt voor een redelijk stabiele ondergrond tijdens de werkzaamheden. Een meevaller in dit verder ingewik kelde werk. Steenbrink vergelijkt het werk met een 3Dpuzzel, waarbij alle stukken in elkaar moeten vallen, maar de contouren van de puzzelstukken - zeker onder de grond - nog niet helemaal zichtbaar zijn. Terwijl het team geotechnici het ontwerp nog aan het verifiëren was, zijn de eerste damwanden en

• Brittenpassage: 14 strekkingen damwand en berlinerwand, verankerd of dubbel verankerd (in totaal circa 550 meter)

49 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

OVT 1 in cijfers

3D-doorsnede van de grondslag van de Brittenpassage

• Damwanden (over het algemeen type AZ36700N) in lengte variërend van 23 tot 30 meter. In totaal circa 4600 ton staal

• Circa 1300 schroefpalen met groutinjectie en stalen casing

• Minervapassage: 13 strekkingen damwand en berlinerwand, gestempeld/verankerd of dubbel verankerd (in totaal circa 350 meter)

Puzzelstukken

• Circa 800 groutankers

• Parnassusweg: 7 strekkingen damwand, gestempeld (in totaal circa 120 meter)

Bouw van de nieuwe Brittenpassage (Foto: Zuidasdok/Marcel Steinbach)

ning permanent onder druk staat. Waar normaal een routine geldt van analyse, Definitief Ontwerp, techni sche controles naar Uitvoering Ontwerp lopen bij dit project fases noodgedwongen door elkaar.

Bouw van de nieuwe Brittenpassage (Foto: Zuidasdok/Marcel Steinbach)

funderingspalen al besteld. Ongebruikelijk, maar noodzakelijk om tijdige levering van het materiaal te garanderen in verband met de oorlog in Oekraïne in combinatie met de onzekere levertijden. Zoals gezegd, vertraging moet te allen tijde worden voorkomen.

Twee-fasen-contract

• Vernieuwen en uitbreiden station Am sterdam Zuid (Openbaar Vervoerterminal Amsterdam Zuid)

ook de omliggende woontorens, de watergang, het spoor en de A10 moeten op hun plek blijven. Dat kost heel veel reken- en tekenwerk. Dit jaar zijn de grote buitendienststellingen in juli/augus tus, september en november, maar het ontwerpteam is nu al heel druk met de faseringen voor de buiten dienststelling met Hemelvaart 2023. De uitdaging is om ervoor te zorgen dat de vele werkzaamheden en disciplines elkaar niet in de weg zitten.

Ingrid Koenen, Mobilis

50 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK

• Verbreden en deels ondergronds brengen ringweg A10 Zuid

Opdrachtgevers van Zuidasdok zijn het Rijk, pro vincie Noord-Holland, Vervoerregio Amsterdam en Gemeente Amsterdam.

• Herinrichten knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel

Zuidasdok

Dit wordt bewerkstelligd door:

gebruiken,dam-zuid/maar

Opdrachtgever Zuidasdok, een samenwerking van Rijkswaterstaat, ProRail en Gemeente Amsterdam, heeft gekozen voor een zogenoemd twee-fasencontract, waarbij de partijen samen optrekken om het ontwerp en risico’s te doorgronden. Het contract met Bouwcombinatie Nieuw-Zuid bestaat uit drie onder delen. OVT 1: de realisatie van de nieuwe Brittenpas sage en de verplaatsing van twee metroperrons. OVT 2: het verbreden van de bestaande Minervapassage. OVT 3: realisatie van de plinten aan de noord -en zuidkant van het station. Andere onderdelen, zoals het ondergronds brengen van de A10 Zuid komen later op de Ondanksmarkt.de vele sonderingen blijkt niet alles te onderzoeken. Regelmatig staan crushers klaar, want het gaat hier om een tien meter dik zandbed en soms komen oude duikers, heipalen of brokken puin tevoorschijn. Een wegzakkende hijskraan kan niemand

De ‘bouwtrein’ werkt van zuid naar noord, maar ook van oost naar west en vooral van onderen naar boven. Een deel van de werkzaamheden is repeterend: dam wanden, fundering, landhoofden, inschuiven en afbou wen. Technisch niet heel ingewikkeld, maar de omvang en de omgeving in het hart van de Zuidas maakt het project alsnog complex. Het principe van copy-paste werkt maar ten dele, want het ontwerp moet steeds op allerlei punten worden aangepast en geoptimaliseerd. Het team werkt alles uit in een 3D-ontwerp, maar voor lastige punten wordt ook tijd - de planning - meege nomen.

Doel van het programma Zuidasdok is een betere bereikbaarheid van Amsterdam en het noordelijk deel van de Randstad, zowel over de weg als met het openbaar vervoer.

• Herinrichten openbare ruimte stationsgebied

Meer informatie: zuidas.nl/thema/station-amster

In de eerste 10 jaar was CRUX vooral actief in een mix van bouwkuipprojecten, expertises & 2nd- opinions en grote infra structurele werken. Gaandeweg volgde ook het verzorgen van de monitoring die bij een goede geotechnische risicoanalyse hoort, wat in 2017 resulteerde in een meerderheidsbelang in InBouwRisk.diejaren

CRUX viert feest!

paal-matrassen tot aardbevings-trillingen en met als meest recente voorbeelden de Energiedamwand en de oprichting van projecten,ten,bestaandevanafontwikkelingincrux20jaar.nlOpvakgebied!weerCRUXvoorinenhetlen.vakgebiedRiskbijonsDeonssoftwareontwikkelingCEMS,voorvakgebied.komendejarenblijvenwemetdecirca80mensenCRUXEngineering,BouwenCEMSinzettenomonsverderteontwikkeInnovatie,kennisdelingenvoorkomenvanbouwschade-hinderblijvendaarbijhandhandgaanmetwerkplezierdemedewerkers,zodatookdekomendejarentoonaangevendisinonsonzejubileumwebsitenemenwijugraagwoordenbeeldmeedoordevanonsbureauoprichtingtotheden;uitspecialemomenuitbreidingen,bijzondereinnovatiesenawards.

hebben we ook laten zien dat CRUX voortdurend een innovatief bedrijf wil zijn, door pionieren van

EindhovenDelftAmsterdam

ontwikkelde CRUX zich ook steeds meer tot een multidisciplinair adviesbureau op gebied van de ondergrond, met meer dan 50 werknemers en advisering op gebied van zowel geotechniek, bodem (milieu) als geohydrologie, waarbij altijd het sleutelwoord was en is de juiste balans van kwaliteit, deskundigheid en daadkracht als kernwaarden te Overhanteren.dejaren

Toen CRUX 20 jaar geleden werd opgericht was er al jaren niets substantieels ver anderd of toegevoegd op de Nederlandse geotechnische adviesmarkt. Waar tot dan toe veel risico’s op basis van ervaring werden ingeschat, zag CRUX de waarde van het uitvoeren van numerieke risicoanalyses met betrekking tot geotechnische omgevingsbeïnvloeding.

–cruxbv.nl+31info@cruxbv.nl(0)204943070

De Waterbouwdag is een jaarlijks terugkerend evenement. De Waterbouwdag geeft een overzicht van de laatste ontwikkelingen en nieuwe projecten in de waterbouwsector. Voor waterbouwers uit Nederland en België is het dé gelegenheid om vakgenoten te ontmoeten. Het is niet alleen een boeiende dag voor ervaren experts, maar ook voor jonge professionals en studenten.

Waterbouwen = samenwerken

In de ochtend en aan het einde van de middag volgen deelnemers aan de Waterbouwdag een plenair programma, bomvol sprekers. In de middag kunnen deelnemers hun eigen programma samenstellen, met een ruime keuze uit parallelle sessies. Een sessie wordt ingevuld door de samenwerking van de Young Professionals van Jong-PIANC, Jonge Waterbouwers en Young Kivi. De andere sessies zijn Samenwerken in andere gebieden, Bouwen met de natuur: wat mag het kosten? En Hoogwater Bescherming. In de wandelgangen ontmoet je vele vakgeno Eenten. belangrijke ontmoetingsplaats tijdens de Waterbouwdag is de informatiemarkt. Op deze markt presenteren bedrijven en instellingen hun meest recente producten en diensten. Wil je met jouw bedrijf op de informatiemarkt staan? Neem dan contact op het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs (KIVI) via telefoonnummer 070-3919890 of e-mail waterbouwdag@kivi.nl.

Locatie: Beatrix Theater; Jaarbeursplein 6A in Utrecht Datum: 17 november https://waterbouwdag.nl/2022

op de complexe vraagstukken op ons afkomen: klimaatverandering, stikstof, beperkte ruimte maar ook inclusiviteit, krappe arbeidsmarkt en volatiele prijzen. Hoe mobiliseren we die goede samenwerking? Hoe werken we samen met andere vakgebieden om te komen tot ver nieuwende projecten? Hoe werken in onze projecten en organisaties mensen van verschillende achtergronden samen? En hoe leiden we de mensen op die dat kunnen?

Praten over samenwerken doen we al heel lang. We willen op de Wa terbouwdag ook onderzoeken waarom het vaak in de praktijk mislukt: wat vraagt het van het individu en organisaties om goed samen te werken?

De Waterbouwdag 2022 zal dit jaar plaatsvinden op donderdag 17 november in het Beatrix Theater bij de Jaarbeurs in Utrecht. Dit jaar lijkse evenement geeft een overzicht van de laatste ontwikkelingen en nieuwe projecten in de waterbouwsector. Voor waterbouwers uit Nederland en België dé gelegenheid om vakgenoten te ontmoeten. Het is niet alleen een boeiende dag voor ervaren experts, maar ook voor jong professionals en studenten. De waterbouw staat of valt bij goede samenwerking. Samenwerking tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers, tussen kennisinstituten en uitvoerende partijen en met maatschappelijke partners. Maar ook tus sen professionals vanuit verschillende disciplines en culturen. Goede samenwerking is cruciaal om de antwoorden te formuleren

17 november 2022 Utrecht

52 | 2022 | Nummer 7 Advertorial

Waterbouwdag 2022

Funderingstechniek alle technieken in huis voor een zorgeloze uitvoering. Ook die uitvoering doen wij samen met jou. Samenwerken is immers ook onze kracht. Meer weten over groener funderen en een duurzamer ontwerp? Kijk op voorbijfunderingstechniek.nl. Of vraag via verkoop@voorbijft.nl een offerte aan inclusief een kosteloze scan van uw voorlopig ontwerp.

VRAAG NU EEN GRATIS BASE FT GEOPTIMALISEERD FUNDERINGSADVIES AAN Bel 020 - 407 71 00 of mail naar verkoop@voorbijft.nl

53 | 2022 | Nummer 7

PLANGEFUNDEERDMETBEGINTFUNDERENDUURZAAMEEN

Duurzaam bouwen begint met duurzaam funderen. Met onze slimme parametrische ontwerptool BASE FT, maken wij van het VO een DO met minder palen en minder beton voor hetzelfde draagvermogen. Dat resulteert in lagere kosten, minder rijbewegingen en daardoor minder CO2 uitstoot. En voor de uitvoering van het definitief funderingsplan hebben wij bij Voorbij

Geotechniek

Advies- en ingenieursbureaus

Civiele werken

Interesse in vermelding in deze rubriek? Neem contact op met de uitgever: 0183 66 08 info@civieletechniek.net08;

TrapeziumIv-Infra 322 3364 DL Sliedrecht Postbus 135 3360 AC www.baminfra.nl2800PostbusBAMwww.royalhaskoningdhv.com3800PostbusRoyalwww.movares.nl3500PostbusDaalsepleinMovareswww.iv-infra.nlSliedrechtNederland1002855GWUtrechtHaskoningDHV1132BCAmersfoortInfraNederland63ABGouda

Gebr. De ScheepvaartwegKoning 1, 3356LL Papendrecht Postbus 88, 3350AB Papendrecht 078 644 www.gebrdekoning.nl2644MobilisB.V.MartenMeesweg25,3068 AV Rotterdam Postbus 4346, 3006 AH Rotterdam 055 - 538 22 +31nl.info@wsp.com4814TramsingelWSPwww.mobilis.nl222ABBreda(0)8891020 00 www.wsp.com/nl

Fugro NL Land B.V. Veurse Achterweg 10 Postbus 63 2260 AB Leidschendam 070 311 13 www.fugro.nl33

54 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK Bedrijven in Civiele Techniek

Construction

Trappen en klimmateriaal

Easystairs www.easystairs.nlinfo@easystairs.nl0342-701606BV

Van ‘t Hek Groep BV Postbus 88 1462 ZH Middenbeemster 0299 www.vanthek.nl313020

Staal

IPV Delft ingenieursbureau voor product www.ipvdelft.nl2611OudevormgevingDelft39BBDelft

55 | 2022 | Nummer 7 CIVIELE TECHNIEK Bedrijven in Civiele Techniek Funderingstechniek Funderingstechnieken Verstraeten BV Postbus 55 4200 AB www.fundexgroup.comOostburgCRUXEngineeringBVPedrodeMedinalaan3c1086XKAmsterdamwww.cruxbv.nl

MannesmannwegArcelorMittal 5 4794 SL Heijningen Postbus 52, 4793 ZH Fijnaart 088 0083 www.arcelormittal.com/projects700

Brugontwerp

Brugontwerp en bruggenbouw

FDN Engineering + Kingsfordweg 151 1043 GR Amsterdam +31 (0)20 330 6260 E-mail: www.fdngroup.nlinfo@ultrabrug.nl

Van Gelder Groep B.V. J.P. Broekhovenstraat 36 8081 HC Elburg 088 115 40 https://www.vangelder.com00

Wegenbouw

Tunnels

17 november 2022, Utrecht

Waterbouwdagspecial

INTERMAT

NSTT No-Dig Event

21 - 23 maart 2023, Gorinchem

Aqua Nederland

InfraTech

22 september 2022, Rotterdam

5 - 6 oktober 2022, Utrecht

6 - 10 februari 2023, Utrecht

Funderingsdag 2022

Bouwbeurs 2023

Vakbeurs Mobiliteit en Vakbeurs Openbare Ruimte

November: Extra uitgave:

Kijk voor de beste vacatures op www.civieletechniek.net

Waterbouwdag 2022

Onderstaande agenda geeft de stand van zaken weer per september 2022. Raadpleeg voor de actuele stand van zaken www.civieletechniek.net

THEMA’S CIVIELE TECHNIEK 2022

17 - 20 januari 2023, Rotterdam

56 | 2022 | Nummer 5/6 CIVIELE TECHNIEK AGENDA

Nr 8 (24-11): & Bruggen

11 en 12 oktober 2023, Nijkerk

19 - 24 April 2024, Parijs

N307 Roggebot – Kampen

Beter slimbegintbouwenmetverbinden

Bekijk alle projecten op onze website!

Voorbij Funderingstechniek en Franki Grondtechniek verzorgen samen al het funderingswerk voor de verlenging van de A16. Dit doen we in opdracht van de Groene Boog. Kijk op voorbijfunderingstechniek.nl en op franki-grondtechnieken.nl welke technieken wij hier hebben toegepast.

VOORBIJ EN FRANKI SAMEN STERK IN FUNDERINGSWERK

EEN STERK STAALTJE FUNDERINGSTECHNIEKEN VOOR DE A16