MASTACTVA Magazine 10/2015

агляды/рэцэнзіі

Два пол­юсы са­цы­яль­на­га «Рэ­аль­ны свет» Мар­ці­на Па­ра і Ры­ма­ль­да­са Вік­шрай­ці­са ў га­ле­рэі «Ў» Але­ся Бе­ля­вец

А

рга­ні­за­та­ры «Ме­ся­ца фа­ таг­ра­фіі ў Мін­ску» вы­ра­ шы­лі рас­па­чаць ме­рап­ры­ емствы зор­на. За ты­дзень да афі­цый­на­га ад­крыц­ця падзеі га­ле­рэя «Ў» прэ­зен­та­ва­ла пра­ект двух вя­до­мых аўта­раў — бры­ тан­ца Мар­ці­на Па­ра і лі­тоў­ца Ры­ ма­ль­да­са Вік­шрай­ці­са — з ве­ль­мі пад­обны­мі по­гля­да­мі на гэ­ты са­мы

1.

2.

мастацтва 10/2015

рэ­аль­ны свет. Але з роз­ны­мі эмо­цы­ ямі — змроч­ным да­ку­мен­та­ван­нем і тон­кім іра­ні­за­ван­нем. Зрэш­ты, там і там — да­ку­мент. То­ль­ кі іра­ніч­ны Пар кад­руе па­ра­док­сы, ад­кры­та пра­цуе з ко­ле­рам, да­дае сю­ру з да­па­мо­гай успыш­кі ся­род бе­ ла­га дня, а ме­лан­ха­ліч­ны Вік­шрай­ ціс зды­мае бу­дзён­нае за­ву­гол­ле, дэ­ ман­стра­тыў­на не звяр­та­ючы ўва­гу на якасць атры­ма­на­га свед­чан­ня, хо­лад­на і бяз­лад­на фік­су­ючы рэ­аль­ насць. Ужы­вае ама­тар­скую сты­ліс­ ты­ку для ўзмац­нен­ня эфек­ту пад­ гляд­ван­ня. Мар­цін Пар — бры­тан­скі фа­то­ граф, сяб­ра зна­ка­мі­та­га аген­цтва «Magnum Photos», у якое ўвай­ шоў не ад­ра­зу і ня­прос­та: яго ме­тад да­ ку­мен­та­ван­ня рэ­ча­існас­ці ве­ль­мі спе­цы­фіч­ны. Пад пі­ль­най ува­гай май­стра апы­на­ецца па­ўся­дзён­нае жыц­цё еўра­пей­ца. На гэ­тых здым­ ках гла­мур­нае ме­рап­ры­емства па­чы­ нае на­гад­ваць ту­соў­ку мар­гі­на­лаў, а на пляж­ным ад­па­чын­ку не­ча­ка­на ад­шук­ва­юцца «ге­роі», што вы­клі­ка­ юць аса­цы­яцыі з пер­са­на­жа­мі Фран­ суа Раб­ле, ад­но ў ата­чэн­ні су­час­ных аксе­су­араў. Лі­тоў­ска­га фа­тог­ра­фа Ры­ма­ль­да­ са Вік­ шрай­ ці­ са ў 2009 го­ дзе пад­ час еўра­пей­ска­га фес­ты­ва­лю «Rencontres d`Arles» у Арле на зван­ не «ад­крыц­цё го­да» на­мі­на­ваў ме­на­ ві­та Мар­цін Пар, з та­го ча­су і па­ча­ ло­ся іх су­пра­цоў­ніц­тва. Вік­шрай­ціс, за­ну­ра­ны ў існа­ван­не лі­тоў­скай вёс­ кі, зды­мае жыц­цё ва­кол ся­бе, вы­бі­ ра­ючы да­во­лі ка­ла­рыт­ныя, жор­с­ ткія сю­жэ­ты. У вы­ні­ку на вы­ста­ве атры­ма­ла­ся аб­ са­лют­на не­ча­ка­ная су­месь, за­ме­ша­ ная на пад­абен­ствах і кан­трас­тах. Па-пер­ шае, ко­ лер і ч/б, пры блі­ жэй­шым раз­гля­дзе — ве­ль­мі да­рэч­ ныя срод­кі для вы­яўлен­ня роз­ных па­зі­цый. Па-дру­гое, су­пра­цьс­таў­лен­ не за­кі­ну­тых вё­сак і гла­мур вя­лі­кіх га­ра­доў, пля­жаў і су­пер­мар­ке­таў. Гэ­та дзіў­ная, не­вы­нос­ная фа­таг­ра­ фія, ка­лі мож­на да­зво­ліць та­кую кла­сі­фі­ка­цыю. Ве­ль­мі вы­ба­рач­нае да­ку­мен­та­ван­не. Пар за­йма­ецца да­ сле­да­ван­нем, ван­дру­ючы па све­це,

фік­су­ючы пры­кме­ты гла­ба­лі­за­цыі і звыч­кі кла­су спа­жыў­цоў. Вік­шрай­ ціс дзей­ні­чае ла­ка­ль­на, аб­мя­жоў­ва­ ючы ся­бе све­там пра­він­цыі. «Рэ­аль­ны свет» — на­зва, якая му­сіць усё па­тлу­ма­чыць. Іх да­ку­мен­та­ван­ не — уся­го то­ль­кі да­пыт­лі­вы по­зірк, ува­га да дро­бя­зей і ра­кур­саў і глы­бо­ кае на­зі­ран­не. Хто ж ві­на­ва­ты, што ў тым мес­цы і ў той час здым­кі ўсё не так, як па­трэб­на, не так, як лі­чыц­ ца пры­стой­ным, эстэ­тыч­ным і ку­ль­ тур­ным? Ці то­ль­кі аўта­ры з вуз­кай спе­цы­ялі­за­цы­яй, бо вы­шук­ва­юць ад­па­вед­ныя сю­жэ­ты? Не­здар­ма Пар ка­ жа, што ва­ кол нас ве­ ль­ мі шмат пра­па­ган­ды, якая «ма­ніць нам пра свет, а я па­каз­ваю рэ­чы та­кі­мі, які­мі яны сап­раў­ды з’яўля­юцца». «Ка­неш­ не, — удак­лад­няе англій­скі фа­тог­раф у іншым інтэрв’ю, — у ма­іх пра­цах пры­сут­ні­чае пэў­ны цы­нізм. Я па­смі­ ха­юся з лю­дзей, але не з кан­крэт­най асо­бы, а з усіх нас. Усе мы ві­на­ва­ тыя. Усе мы — час­тка ад­ной пра­бле­ мы. Мне зда­ецца важ­ным га­ва­рыць пра ба­гац­це За­ха­ду, а не то­ль­кі пра вой­ны, го­лад і бед­насць, пан­оўныя ў краі­нах трэ­ця­га све­ту». Ці­ка­ва і тое, што два фа­тог­ра­фы нама­ца­лі пры­чы­ну, каб вы­ста­віц­ца раз­ам, бо ге­ро­ям Вік­шрай­ці­са не да рас­ко­шы, яны не вы­паў­за­юць з бед­ нас­ці, ад­нак жы­вуць у ёй у ста­не пэў­ най гар­мо­ніі, арга­ніч­най бліз­кас­ці да жы­вёл і пры­ро­ды. Та­му вы­ста­ва — усё ж пра ча­ла­ве­ка, пра край­нія пол­юсы са­цы­яль­на­га све­ту. Пра ба­гац­це, што пры­во­дзіць да бед­ нас­ ці ду­ ху, і пра бед­ насць, якая, ві­да­воч­на, вя­дзе да та­го ж. А ў асно­ве — раз­ва­гі пра пры­ро­ду ча­ла­ ве­ка. На­ша­му гле­да­чу за­ста­ецца то­ль­кі вы­бі­раць, які з аўта­раў га­во­рыць на бо­льш зра­зу­ме­лай яму мо­ве.

1. Мар­цін Пар. Бе­ні­дорм. Іспа­нія. З се­ рыі «Апош­ні пры­тулак». Фо­та. 1997.

2. Ры­ма­ль­дас Вік­шрай­ціс. Вяс­ко­выя дзе­ ці. Фо­та. 2004.

17