Skip to main content

Pismo Studentów WUJ - Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego, październik 2026

Page 1

„żaczek” ma już sto lat  str. 2 Co ze szkołami w małych wsiach?  str. 8 MIESIĘCZNIK NR 1 (336) • ROK XXXI • PAŹDZIERNIK 2026 • ISSN 1429–995X WWW.ISSUU.COM/PISMOWUJ • ROZDAWANY BEZPŁATNIE

Jak nas widzą cudzoziemcy?  str. 18

Z miłości do uczenia się. Zaczynamy nowy rok akademicki 

str. 4–5


uniwersytet > studenci > kultura > sport Cztery Jubileusze

autor: Adrian Burtan

Studencka sztafeta pokoleń

Nie wszyscy wiedzą, że kamień węgielny pod akademik „Żaczek” wmurowywał sto lat temu sam Józef Piłsudski, a na scenach klubu studenckiego debiutowali Jacek Kaczmarski czy Maryla Rodowicz. Okazją do wspomnień stały się Obchody Cyklu Czterech Jubileuszy, które odbyły się w dniach 17–19 września. Wraz z „Żaczkiem” swoje okrągłe rocznice świętowali Fundacja Bratniak, Stowarzyszenie Mieszkańców „Żaczka” i Samorząd Studentów UJ.

Poczwórny jubileusz stworzył doskonałą możliwość podkreślenia roli, jaką Jubilaci pełnią nie tylko w środowisku akademickim, lecz także w życiu Krakowa. Podczas uroczystości chętnie więc wracano do przeszłości, zwracając uwagę na stuletnią historię Domu Studenckiego „Żaczek”, a także wszechstronną działalność organizacji ważnych dla społeczności studenckiej – Samorządu Studentów UJ, Fundacji „Bratniak” i Stowarzyszenia Mieszkańców „Żaczka”.

najnowocześniejszym i największym domem studenckim w międzywojennej Polsce. Po wybuchu II wojny światowej Niemcy przekształcili go w koszary, a po 1945 roku budynek zamienił się w kulturalne centrum, stając się symbolem studenckiego życia. Wychował pokolenia polskiej inteligencji, do grona jego mieszkańców należeli m.in. Franciszek Ziejka czy Karol Musioł. To tutaj organizowano liczne wydarzenia artystyczne, spotkania dyskusyjne i pokazy filmowe. W 1956 roku na terenie akademika powstał Klub Studencki „Żaczek”, który stał się pierwszym klubem studenckim w Polsce oraz słynął z promowania idei wolności i niezależnego myślenia – wartości

Fundacja „Bratniak” powstała w 1991 roku. Jej prezesem od samego początku jest Grzegorz Murzański. Stała się wyrazem dążeń studentów do samorządności i chęci niesienia pomocy materialnej społeczności akademickiej. Od początku działalności wspierała też liczne inicjatywy kulturalne, naukowe i artystyczne, zakładając „Wrażliwość nie jest m.in. niniejszy magazyn. „Bratniak” hasłem pustym” współpracuje w tych obszarach W rozkwicie tych organizacji udział z Samorządem Studentów UJ, któ- miały pokolenia studentów, akary odgrywa istotną rolę w rozwoju demików i osób sprzyjających

2 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

fot. Anna Wojnar, Centrum Prasowe UJ

Piłsudski i Kaczmarski

Każda z nich ma za sobą długą, momentami trudną historię. Dom Studencki „Żaczek”, pod który kamień węgielny wmurowywał marszałek Piłsudski, po ukończeniu był

trudnych do realizowania w komunistycznym kraju. W klubie swoje pierwsze kroki stawiali m.in. Jacek Kaczmarski, Maryla Rodowicz czy Andrzej Zaucha.

Pomoc i rozwój

społecznym braci studenckiej, organizując wiele inicjatyw, jak choćby słynne Juwenalia Krakoskie. Ważne zadanie spełnia także Stowarzyszenie Mieszkańców „Żaczka”. Od 20 lat działa na rzecz byłych mieszkańców Domu Studenckiego „Żaczek”, podtrzymując więzi koleżeńskie poprzez organizację corocznych spotkań integracyjnych. Upowszechnia idee samorządności wśród mieszkańców domów studenckich i udziela pomocy materialnej studentom, fundując stypendia mieszkaniowe.


uniwersytet > studenci > kultura > sport samorządności. Dzisiaj umożliwiają one rozwój zarówno na polu materialnym i naukowym, jak i duchowym. Są żywym dowodem na solidarność akademicką Uniwersytetu Jagiellońskiego. Poza uroczystą galą, w ramach Obchodów Cyklu Czterech Jubileuszy przez kilka dni organizowano panele, wystawy, spotkania pokoleniowe, koncerty. Podkreślały one ważne idee i przypomniały, jak istotna w podtrzymywaniu wartości jest trwałość sztafety pokoleń. – Dla Fundacji Bratniak hasło społecznej wrażliwości nie jest hasłem pustym. Poza działalnością statutową jesteście Państwo chyba największymi darczyńcami w naszej historii – mówił podczas uroczystości prof. Piotr Jedynak, rektor UJ. Patronat honorowy nad obchodami sprawowali Wojewoda Małopolski, Prezydent Miasta Krakowa oraz JM Rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. 

Wiesz, że dzieje się coś ciekawego? Daj nam znać!

Szukamy dziennikarzy, rysowników i fotografów

Publikuj w „WUJ­‑u”! Redakcja pisma „WUJ – Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego” poszukuje młodych dziennikarzy chętnych do współpracy. Szukamy osób piszących, fotografujących oraz rysowników. Jesteśmy otwarci na tych, którzy mają swoje pomysły na materiały, ale podpowiemy też, o czym warto napisać. Skupiamy się na tematach związanych ze studentami i naszą uczelnią. Zapraszamy do współtworzenia pisma wydawanego od 1990 roku na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zainteresowane osoby prosimy o kontakt pod adresem e­‑mail wuj.redakcja@gmail.com. Do zobaczenia w redakcji!

Organizujesz ciekawą inicjatywę na UJ, którą chcesz nagłośnić? Wiesz, że na UJ powstaje coś, co warto przedstawić naszej społeczności akademickiej? Znasz kogoś z naszej uczelni, kto ma niecodzienną pasję lub dokonał czegoś wyjątkowego? Ruszasz z nowym projektem, skierowanym do studentów? Skontaktuj się z nami pod adresem wuj.redakcja@gmail.com, przesyłając szczegóły. Chętnie pomożemy!

Pismo Studentów „WUJ – Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego” Redakcja: ul. Piastowska 47, 30-067 Kraków Wydawca: Fundacja Studentów i Absolwentów UJ „Bratniak” e­‑mail: wuj.redakcja@gmail.com; tel. 668 717 167 Strony internetowe: www.issuu.com/pismowuj oraz www.facebook.com/pismowuj Redaktor naczelny: Adrian Burtan Zespół: Ludzie i relacje: Justyna Arlet-Głowacka, Alicja Bazan, Izabela Biernat, Karolina Jońca, Iwona Łaciak; Sztuka i inspiracje: Karolina Iwaniec, Michał Jarosz, Natalia Krajenta, Adam Kwiatek, Martyna Lalik, Wiktoria Piwowarska, Gabriela Wolińska, Oliwia Wójciak; Słowa i myśli: Zofia Betlej, Maja Janoszek, Klaudia Katarzyńska, Daria Kopczyńska, Wojciech Seweryn, Maria Wieruszewska; Sport i rekreacja: Michał Kowal; Kadr i obraz: Mikołaj Cembaluk, Emilia Czaja, Lucjan Kos, Agata Kurzepa, Martyna Szulakiewicz-Gaweł Korekta: Karolina Iwaniec, Wiktoria Piwowarska PR i marketing: Justyna Arlet­‑Głowacka Media społecznościowe: Wiktoria Włodarska Okładka: Mikołaj Cembaluk Reklama: wuj_reklama@op.pl Numer zamknięto: 1 października 2026 roku

fot. Anna Wojnar, Centrum Prasowe UJ

Znajdź nas!

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

3


uniwersytet > studenci > kultura > sport Inauguracja 663. roku akademickiego na Uniwersytecie Jagiellońskim

Z miłości do uczenia się

autorka: Martyna Lalik

Inauguracja roku akademickiego na Uniwersytecie Jagiellońskim odbyła się 1 października. – Nie mam wątpliwości, że w tym uroczystym dniu spotykamy się właśnie „z miłości do uczenia się” – rozpoczął swoje przemówienie Rektor UJ prof. Piotr Jedynak, odwołując się tym samym do słów przypisywanych Nawojce, pierwszej studentce uczelni. Ulicami Krakowa przeszedł wpisany na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego orszak profesorów. Ten barwny pochód jest jedyną okazją w roku, podczas której publicznie można zobaczyć profesorów i władze UJ w tradycyjnych strojach akademickich, których kolory symbolizują poszczególne wydziały uczelni. W tym roku po raz pierwszy w pochodzie wzięli udział również przedstawiciele jednostek pozawydziałowych UJ, m.in. z Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS, Biblioteki Jagiellońskiej czy Centrum Biotechnologii, którzy od tej pory będą tworzyć odrębną grupę w ramach tego uniwersyteckiego ceremoniału. Przybrali oni oliwkowy kolor mucetów – pelerynek noszonych na togach.

4 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

Wsparcie socjalne

Choć temat wsparcia finansowego osób studiujących i doktoryzujących się na uczelni jest regularnie podejmowany w trakcie roku akademickiego, to inauguracja stanowi szczególną okazję, by w tej sprawie głos zabrały również władze uczelni. Rektor poruszył jeden z najbardziej dotkliwych problemów – rosnące koszty wyżywienia. Z tego powodu wraz z początkiem roku akademickiego ruszył pilotażowy program dopłat do posiłków obiadowych dla studentów studiów stacjonarnych i osób kształcących się w szkołach doktorskich. Podniesiono również wysokość stypendiów dla doktorantów wypłacanych przed oceną śródokresową. – Efekty wprowadzonej podwyżki finansowanej ze środków własnych uczelni staną się dla fot. Mikołaj Cembaluk


uniwersytet > studenci > kultura > sport

Państwa odczuwalne już od dziś – zapewniał prof. Jedynak.

Osiągnięcia, ale…

Jak co roku rektor dokonał również podsumowania osiągnięć naukowych pracowników UJ za poprzedni rok oraz zapowiedział plany na najbliższy. Odniósł się do wyników ewaluacji jakości działalności naukowej za lata 2022–2025. W obecnym cyklu Uniwersytet Jagielloński otrzymał łącznie 21 kategorii A+ i A, podczas gdy w poprzedniej ewaluacji było ich 17. Pozwoliło to uczelni zająć pierwsze miejsce w kraju pod względem liczby najwyżej ocenionych kategorii. Prof. Jedynak podsumował również pierwszą edycję programu „Inicjatywa doskonałości – uczelnia badawcza” (IDUB). W jej trakcie liczba realizowanych na UJ grantów Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC) wzrosła z dwóch do siedemnastu. Między 2020 a 2025 rokiem liczba wniosków o najbardziej prestiżowe międzynarodowe granty zwiększyła się o niemal 180 proc. – ze 133 do 371, zaś zdobytych grantów międzynarodowych – ze 48 do 124. Wystąpienie rektora nie ograniczyło się jednak do podsumowafot. Mikołaj Cembaluk

nia osiągnięć. Prof. Jedynak zwró- brał udział minister obrony nacił uwagę na wyzwania stojące rodowej Władysław Kosiniakprzed współczesnym uniwersyte- -Kamysz, z którym rektor uczelni tem, szczególnie na rosnącą rolę podpisał list intencyjny dotyczący algorytmów, rankingów i wskaź- współpracy naukowo-badawczej. ników ewaluacyjnych. Życząc całej społeczności uniwersyteckiej odwagi do podejPlany na przyszłość mowania twórczego ryzyka, bez W tym roku w oficjalnym rozpoczę- którego trudno o nowe odkrycia ciu nowego roku akademickiego i rozwiązania naukowe, rektor UJ

zakończył swoje przemówienie słowami: – Oby wypadło dobrze, szczęśliwie i pomyślnie! Quod felix, faustum, fortunatumque sit! Wykład inauguracyjny pt. „Elektrownie molekularne – mikroświat superwydajności energetycznej” wygłosił prof. Artur Osyczka z Wydziału Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii UJ. 

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

5


uniwersytet > studenci > kultura > sport

Co nowego na UJ?  PUJ wyróżniony w rankingu GRAS Ogłoszono rezultaty najnowszej edycji Global Ranking of Academic Subjects (GRAS), czyli zestawienia dziedzinowego najlepszych szkół wyższych na świecie. W gronie sklasyfikowanych uczelni znalazło się aż 12 dyscyplin z Uniwersytetu Jagiellońskiego – jest to najwyższy wynik spośród polskich uczelni. W tegorocznym zestawieniu znalazło się około 2000 uczelni z ponad stu krajów. Autorzy rankingu oceniali szkoły wyższe według pięciu wskaźników, na które składały się: liczba publikacji w danej dyscyplinie w czasopismach z pierwszego kwartyla pod względem Impact Factor, znormalizowany wpływ cytowania, współprace międzynarodowe oceniane na podstawie publikacji, liczba artykułów wydanych w najlepszych czasopismach oraz prestiżowe nagrody otrzymane przez naukowców w wybranych dziedzinach. Uniwersytet Jagielloński zdołał zająć miejsca w 12 spośród 57 branych pod uwagę dyscyplin pogrupowanych w pięciu kategoriach. Są to: matematyka, fizyka, chemia, nauki o Ziemi, nauka i technologia żywności, nauki biologiczne, nauki rolnicze, medycyna kliniczna, zdrowie publiczne, technologia medyczna, farmacja i nauki farmaceutyczne oraz psychologia.

 Leczą zapalenie skóry u psów Naukowcy z Wydziału Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Uniwersytetu Jagiellońskiego wraz ze specjalistami z firmy biotechnologicznej Bioceltix SA, łącząc wiedzę specjalistyczną z doświadczeniem we wdrażaniu terapii biologicznych, tworzą produkt leczniczy, za który podziękują im czworonogi. Przedsięwzięcie ma na celu opracowanie innowacyjnego leku przeznaczonego do terapii atopowego zapalenia skóry u psów. Jest to jedna z najczęstszych chorób występujących u tych zwierząt. Szacuje się, że problem ten dotyczy nawet 10–15 proc. światowej populacji psów. Obecnie czworonogi mogą liczyć zaledwie na łagodzenie objawów tej choroby, co niestety nie zawsze pozwala na ich długotrwałą kontrolę. Dlatego powstał projekt „Innowacyjny bezkomórkowy lek biologiczny dla zastosowań w weterynarii”. Jeśli badania zakończą się sukcesem, ich rezultatem będzie produkt o większej stabilności, łatwiejszy w przechowywaniu i prostszy w zastosowaniu klinicznym.

 Powstał sposób na dezinformację?

 Dlaczego chcemy czuć się

Powszechny dostęp do internetu, mediów społecznościowych czy sztucznej inteligencji stwarza środowisko informacyjnie nieuporządkowane, co naraża odbiorców na manipulowanie danymi oraz narracjami. W czasach, gdy przestrzeń wokół nas wymaga ciągłej weryfikacji treści, na znaczeniu zyskuje dostarczanie wiedzy opartej na badaniach naukowych, krytycznej analizie oraz odpowiedzialnej refleksji. Eksperci z Uniwersytetu Jagiellońskiego wraz z Polską Agencją Prasową stworzyli raport poświęcony jednemu z największych wyzwań współczesnego świata – dezinformacji. Wyróżnia się trzy kategorie informacji: misinformację, dezinformację oraz malinformację. Jednak na potrzeby raportu eksperci skonstruowali czwartą kategorię, którą nazwali certinformacją. Twórcy definiują ją jako informację prawdziwą oraz rozpowszechnianą bez intencji manipulacji – ma być ona zgodna z wszelkimi standardami weryfikacji prawdziwości określanymi dla dziennikarstwa czy też nauki. Autorzy raportu zwracają uwagę, że celem tych działań podjętych w imię walki z dezinformacją powinno być stworzenie ekosystemu informacyjnego, w którym potencjalne zagrożenia dla bezpieczeństwa poznawczego są możliwie wcześnie rozpoznawane, a następnie ograniczane lub neutralizowane za pomocą odpowiednio dobranych metod. Ponadto jego celem powinno być również wzmacnianie kompetencji poznawczych i informacyjnych użytkowników.

 AI rozwiąże problemy milenijne? Na początku września OpenAI ogłosiła, że jej wewnętrzny system AI wypracował odpowiedź na jeden z sześciu pozostałych problemów milenijnych, które od dwóch dekad pozostają nierozwiązane. Teraz matematycy muszą pochylić się nad przygotowaną przez OpenAI 166-stronicową argumentacją. Naukowcy ustalą, czy przedstawione twierdzenie i jego założenia rzeczywiście stanowią rozwią­ zanie postawionego problemu. W dyskusji pojawia

autorka: Gabriela Wolińska

ważni? Rzeczą ludzką jest pragnienie, by mieć znaczenie dla innych, zasługiwać na ich szacunek i czuć się dla nich ważnym. Czy to właśnie to – potrzeba znaczenia – sprawia, że ludzie walczą o istotne dla siebie rzeczy, angażując się w wyjątkowo wymagające działania? Tego postanowiły dowiedzieć się badaczki z Behaviour in Crisis Lab. W skład międzynarodowego zespołu weszły m.in. dr Erica Molinario, Iwona Dudek, dr hab. Katarzyna Jaśko, prof. UJ oraz dr Ewa Szumowska. Badaczki opracowały nowe narzędzie pozwalające na zmierzenie tej motywacji. W tym celu przeprowadziły serię siedmiu badań, które objęły 7740 osób z dziewięciu krajów – Polski, Stanów Zjednoczonych, Włoch, Argentyny, Niemiec, Holandii, Meksyku, Hondurasu i Filipin. Efektem prac jest Desire for Significance Scale, czyli sześciopozycyjna skala mierząca pragnienie zdobycia uznania i znaczenia społecznego. Tym samym badaczki wykazały, że wysoka potrzeba znaczenia wiąże się z większą gotowością do podejmowania poświęceń w imię ważnych celów.

się pytanie – czy w takim razie sztuczna inteligencja rozwiąże również pozostałe otwarte problemy milenijne? Badacze zaznaczają, że jest za wcześnie na wysuwanie takich wniosków. Podkreślają, że choć AI radzi sobie z rozumowaniem matematycznym, to nie jest jasne, czy opracowana odpowiedź wskazuje na realny postęp, czy jest zaledwie połączeniem istniejących już koncepcji. W tle tej debaty toczy się jednak jeszcze inna dyskusja, która dotyka pytania o cel uprawiania matematyki, bo czym ona jest – rozwijaniem rozumienia czy wyłącznie uzyskiwaniem poprawnych odpowiedzi? Źródło informacji: uj.edu.pl

6 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

fot. Łukasz Zając, uj.edu.pl


uniwersytet > studenci > kultura > sport Z pamiętnika studenta

autorka: Martyna Lalik

Dwie godziny przed

Koniec wakacji to dla jednych ostatnie chwile na odpoczynek przed nowym rokiem akademickim, a dla innych czas wspomnień przeplatany intensywnymi przygotowaniami na 1 października. Są jeszcze ci trzeci, którzy na wrzesień odłożyli obronę pracy dyplomowej… Wczesne wrześniowe słońce wpadało przez małą dziurkę w rolecie, która zdążyła się już zniszczyć w nowym pokoju Mani. Odmalowane ściany co prawda nie śmierdziały już farbą, ale nadal lśniły jak zielone ławki na Plantach, na których jakby od niechcenia ktoś położył karteczkę „świeżo malowane”. Leżałem z głową zwieszoną z łóżka i liczyłem jasne okruszki bułki na ciemnym parkiecie. Obok mnie leżała Krowa, kotka Mani. – Nie powinieneś powtarzać pytań do obrony? Powiem mamie, że nic nie robisz – usłyszałem z kuchni. – Nie mam jeszcze ani jednej recenzji. Poza tym wiesz, że obrona to już pestka, nie? – odpowiedziałem siostrze, która jeszcze w ogóle nie myślała o pracy dyplomowej i nie wiedziała, z czym się to je. Dopiero co skończyła pierwszy rok studiów, więc co ona tam wie po dwóch sesjach? Mam jednak wrażenie, że przeszła je dużo lepiej niż ja. Może dlatego, że tłukłem jej do głowy, żeby zaczęła się uczyć po prostu wcześniej. I nie mieszkała w tym uniwersyteckim molochu z Filipem tak jak ja… – Nie, nie wiem. Wydawało mi się, że do tego w ogóle nie dojdzie, gdy widziałam, jak się męczyłeś z tym pisaniem – rzuciła z przekąsem, wchodząc nagle do pokoju, aby zabrać ze sobą Krowę. I to akurat wtedy, gdy już pozwoliła mi bawić się swoim futerkiem! W tym roku postanowiłem nie przedłużać sobie pokoju w akademiku na wakacje, dlatego w sierpniu przyjechałem do Mani, żeby dokończyć licencjat, załatwić ostatnie sprawy na uczelni i się obronić. – Yhm – skwitowałem. Bo trudno było się z nią nie zgodzić. Ostatnie cztery tygodnie – ba, cztery miesiące! – były najtrudniejsze w mojej akademickiej historii. A pewnie i w moim całym życiu! Praca w januszexie, dzienne studiowanie i pisanie licencjatu skończyły się dwiema poprawkami we wrześniu, prowadzeniem badań do pracy dyplomowej w wakacje i wyrzuceniem z pracy za słabą dostępność jeszcze w czerwcu. To fot. Pexels

Ostatnie cztery tygodnie – ba, cztery miesiące! – były najtrudniejsze w mojej akademickiej historii. Praca w januszexie, dzienne studiowanie i pisanie licencjatu skończyły się dwiema poprawkami we wrześniu, prowadzeniem badań do pracy dyplomowej w wakacje i wyrzuceniem z pracy za słabą dostępność jeszcze w czerwcu. To ostatnie akurat wyszło mi na zdrowie. ostatnie akurat wyszło mi na zdrowie, może kiedyś o tym opowiem. Gdy w maju na juwenalia nie miałem napisanej ani jednej strony pracy, musiałem wyżalić się ze wszystkiego M., który po bardzo udanym Erasmusie na drugim roku studiów przeprowadził się na stałe do Tuluzy. Jego odpowiedź bardzo mnie zmotywowała, faktycznie podarował mi trochę swojego francuskiego luzu, ale i tak napisałem w czerwcu tylko jeden rozdział i musiałem przełożyć obronę.

Każdy, kto znalazł się w takiej sytuacji, wie, jak wygląda wtedy sierpień. Niby ma się całe wakacje i obiecujesz sobie, że codziennie coś tam napiszesz, ale jak tylko minie lipiec i nagle na telefonie wyświetli się powiadomienie z poczty uniwersyteckiej, że trzeba przesłać pracę promotorowi, czujesz ogień piekielny na policzkach, lodowaty pot na karku i stopy zaklinowane w mrowisku. Nie przesadzam.

Gdy i ja otrzymałem taką wiadomość, owszem, zacząłem pisać. Ale dopiero w ostatni tydzień sierpnia. Własna głupota! No własna głupota! Jeśli kogoś uda się mi przestrzec przed tym, to przestrzegam. Chociażbym miał się następnym razem przywiązać do krzesła, aby, jak Odyseusz (ostatnio z braku laku poszedłem do kina na jakąś adaptację i akurat zrobili ekranizację Homera, niesamowite), cierpieć, nęcony syrenimi odgłosami, czyli piękną, wakacyjną pogodą i codziennymi zaproszeniami Filipa do akademika na piwo, zrobiłbym to, byle tylko zacząć pisać wcześniej. A ponieważ strasznie mi zależało, żeby napisać dobry licencjat, i miałem naprawdę świetne notatki, siedziałem dzień i noc, byle tylko dowieźć go na czas. I dowiozłem. Dwie godziny przed deadlinem… Promotorka napisała mi tylko: „No, Panie Studencie, w ostatniej chwili!”, a ja nie patrząc na jej komentarze do pracy, poszedłem spać chyba na 20 godzin. Ale to już za mną. Mania dalej krzątała się w kuchni, gdy nagle usłyszałem dawno zapomniany dźwięk poczty uniwersyteckiej. Mail od promotorki: „Szanowny Panie… ble, ble, ble… akceptuję… ble, ble, ble… poziom zdecydowanie wyższy niż spodziewany… ble, ble… gratuluję…”. Nie wierzyłem własnym oczom. Zaakceptowała! A nawet pochwaliła na swój pokręcony sposób! To chyba pierwsza rzecz, która tak dobrze mi poszła na tych studiach! Szkoda tylko, że ostatnia... Jeszcze tylko obrona, pięć minut wstydu i tytuł na całe życie! 

Historie przedstawione w felietonie są fikcyjne i nie wydarzyły się naprawdę. Miejsca i osoby wymienione w tekście również zostały wymyślone.

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

7


uniwersytet > studenci > kultura > sport W polskich szkołach

Puste ławki

autorka:

Maria wieruszewska

Polska zaczyna odczuwać konsekwencje niżu demograficznego coraz dotkliwiej. Podczas gdy politycy obwiniają się nawzajem o brak efektywności w zwalczaniu problemu, małe, wiejskie szkoły znikają po cichu z mapy. W szkole w J., małej wsi zamieszkanej przez około pół tysiąca mieszkańców w województwie łódzkim, wszystkie sale już niedługo opustoszeją. W czerwcu 2027 roku tablica zostanie po raz ostatni starta, kreda odłożona, a krzesła wsunięte pod ławki. Na korytarzach zapadnie cisza i tylko jakiś zapomniany ołówek przypomni o tym, że jeszcze niedawno odbywały się tu lekcje. Choć brzmi to jak coroczne pożegnanie szkoły przed dwumiesięcznymi wakacjami, tym razem jest zupełnie inaczej. We wrześniu wszyscy uczniowie przejdą do innych placówek, a szkoła w J. oficjalnie przestanie istnieć – po 105 latach działalności.

Wieś pustoszeje

Szkoły rzadko znajdują się raczej na początku listy problemów przywoływanych podczas dyskusji na temat niżu demograficznego. Znacznie częściej mówi się o konsekwencjach finansowych, w tym o widmie braku środków na emerytury – i słusznie, jednak sam problem jest bardziej złożony i obejmuje więcej sfer życia społecznego niż zazwyczaj myślimy. Jak wynika z najnowszych danych opublikowanych przez Główny Urząd Statystyczny, w pierwszej połowie 2026 roku odnotowano 115 tysięcy urodzeń – o tysiąc mniej względem poprzedniego roku. Dla porównania w 2017 roku liczba ta wynosiła 200 tysięcy, obserwujemy więc stopniowy, coroczny spadek. Co ciekawe, według badań przeprowadzonych w 2025 roku przez Justynę Krysiuk ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie spadek liczby urodzeń nastąpił najpierw w miastach, jednak na wsiach proces ten okazał się bardziej dynamiczny. Jak podaje Krysiuk, wskaźnik liczby urodzeń na wsi spadł z poziomu 3,60 w 1960 roku do 1,149 w roku 2024. Dla porównania w mieście zmiana ta oznaczała spadek z 2,43 na 1,069. Oznacza to, że zatarta została różnica w poziomie dzietności między obszarami miejskimi i wiejskimi, a wieś straciła przewagę demograficzną, stając się jednocześnie podatna na depopulację

8 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

W szkole w J., małej wsi liczącej około pół tysiąca mieszkańców w województwie łódzkim, wszystkie sale już niedługo opustoszeją. W czerwcu 2027 roku tablica zostanie po raz ostatni starta, kreda odłożona, a krzesła wsunięte pod ławki.

fot. Pexels


uniwersytet > studenci > kultura > sport minuje frustracja skierowana pod adresem władz samorządowych. Obietnice utworzenia w zamian lokalnych ośrodków kultury również nie napawają entuzjazmem; są zbyt mgliste, by mieszkańcy wiązali z nimi jakiekolwiek nadzieje. Dla wielu placówek, w tym również tej we wsi J., nie ma już ratunku ani dobrych prognoz. Zmierzch szkół wiejskich skłania do refleksji nie tylko nad stanem oświaty, lecz także nad przyszłością terenów pozamiejskich.

– Likwidacja szkoły uderza przede wszystkim w dzieci. Przewagą wiejskich szkół są mało liczne klasy. Znamy każdego ucznia, jego sytuację i nikt nie jest anonimowy. Jesteśmy w stanie bezpośrednio do niego dotrzeć, od razu rozpoznać problem i go rozwiązać – zauważa jedna z nauczyciele ze szkoły w J.

Cisza

oraz starzenie się społeczeństwa. Pozycja terenów wiejskich słabnie więc wraz z malejącą liczbą urodzeń, co z kolei wiąże się między innymi z ograniczeniem dofinansowania – w tym dla placówek oświatowych.

Ostre cięcie

Problem dotykający instytucje wiejskie, nie jest nowy, jednak wraz z przybierającym na sile niżem demograficznym, zwiększa się skala jego oddziaływania. Jak zaznaczają w swoich badaniach z 2016 roku Artur Bajerski i Agnieszka Błaszczyk, naukowcy z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, tylko w latach 2008–2012 zamknięto 1000 szkół wiejskich. Dyskusja nad przyszłością placówek wiejskich trwa więc od dekad, jednak w gminie, Postrzeganie oświaty w kondo której należy wieś J., sytuacja tekście zysków i strat budzi jedeskalowała dopiero w ostatnim nak pewne wątpliwości. Czy sysczasie – głównie z powodu po- tem edukacji to tylko jeden z wiegarszającej się sytuacji finanso- lu pozycji w bilansie budżetowym wej. Według informacji podanych państwa? W którym momencie zaprzez Urząd Miejski bieżące koszty pewnienie dostępu do wykształutrzymania oświaty w rejonie to cenia terenom wiejskim przestaje około 120 mln zł. Środki otrzymy- być wartością publiczną, a staje się wane z budżetu państwa pokry- uciążliwym obciążeniem? W tym wają zaledwie połowę tej kwoty przypadku trudno dyskutować (67,4 mln zł) i nie są w stanie sfi- z twardymi liczbami – a jeszcze nansować podstawowych potrzeb trudniej z ludźmi, na których te szkół, takich jak pensje nauczy- decyzje wpływają bezpośrednio. cieli, ogrzewanie czy prąd. W rezultacie wiejskie placówki oświa- Skutki towe okazują się nierentowne: – Likwidacja szkoły uderza przede liczba uczniów jest zbyt niska, by wszystkim w dzieci – stwierdza utrzymywanie szkoły uznano za jedna z nauczycielek, która od sensowne. 30 lat pracuje w placówce oświaW przypadku J. krytyczny oka- towej w J. – Przewagą wiejskich zał się próg około u 50 dzieci, po- szkół są mało liczne klasy. Znanieważ właśnie tyle podopiecz- my każdego ucznia, jego sytuację nych uczy się łącznie we wszyst- i nikt nie jest anonimowy. Jestekich klasach podstawowych. śmy w stanie bezpośrednio do Oprócz wsi J. w podobnej sy- niego dotrzeć, od razu rozpoznać tuacji na terenie gminy znajdują problem i go rozwiązać. W mieście się cztery inne miejscowości. Po- tego brakuje – zauważa. czątkowo planowano reorganizaNauka w małej szkole pozwala cję, polegającą na pozostawieniu na zindywidualizowanie procesu klas 0–3 i skierowaniu a starszych nauczania i tym samym usprawdzieci do szkół miejskich, pomysł nienie go, co jest szczególnie centen jednak został odrzucony. Wła- ne w przypadku dzieci potrzebudze zaś tłumaczą decyzję koniecz- jących dostosowania wymagań nością oszczędzania i ograniczenia edukacyjnych. Mniejsze placówdopłat do placówek edukacyjnych. ki tworzą przestrzeń do rozwoju fot. Pexels

dziecka w dopasowanym do niego tempie oraz warunkach, a także skracają dystans między nauczycielem a dzieckiem. Dzięki temu szkoła przestaje być bezosobową instytucją, a staje się wspólnotą oferującą realne wsparcie. Dla wielu dzieci i ich rodziców zamknięcie placówki oznacza spore wyzwanie. Większość uczniów trafi najprawdopodobniej do szkół w mieście oddalonym od J. o około pięć kilometrów. Zmieni się nie tylko odległość, ale także warunki nauczania oraz atmosfera. Co więcej, dzieci będą zmuszone do zmiany środowiska na różnych etapach edukacji, co wiąże się ze stresem oraz koniecznością adaptacji w całkowicie nowym miejscu. – Dla mojej córki to dość niekomfortowa sytuacja – mówi mama uczennicy klasy trzeciej. – Jej koleżanki pójdą do innych szkół, które nam nie odpowiadają ze względów logistycznych, głównie z powodu mojej pracy. Inni rodzice również nie ukrywają rozczarowania. – To ze względu na szkołę zdecydowaliśmy się przeprowadzić na wieś. Zależało nam na małej placówce, a obecnie jest nam to odbierane – dodaje tata jednego z uczniów. Reakcja na decyzję o likwidacji jest w zasadzie jednogłośna – do-

Likwidacja wiejskich szkół to proces niewątpliwie bolesny dla mieszkańców małych, ginących wśród tysiąca innych punktów na mapie miejscowości. Zamyka się bowiem coś więcej niż placówkę oświatową – wraz z nią znaczna część historii wsi zostaje w pewien sposób wygaszona. Ośrodek, który dotąd stanowił centrum życia wsi, jednoczył mieszkańców i gwarantował przywilej, jakim jest edukacja blisko domu, przestaje istnieć, a wraz z nim znika szansa na dalszy rozwój. To jeden z wielu przysłowiowych gwoździ do trumny, z którymi w XXI wieku muszą się mierzyć małe miejscowości. Z jednej strony obserwujemy romantyzowanie wsi jako sielankowej alternatywy dla miasta, miejsca, gdzie błoga cisza przerywana jest jedynie pianiem koguta o poranku i próżno tam szukać zatłoczonych ulic. Z drugiej strony tereny te zmagają się z głębokim kryzysem. Nierzadko brakuje tam pracy, a mieszkańcy wyprowadzają się w jej poszukiwaniu. Zamknięcie szkół odbiera więc wsiom potencjalny atut, który mógłby przyciągnąć osoby zmęczone miastem i zarazem utrzymać w gminie autorytet takich miejsc. Trudno jednak o proste, dostępne od ręki rozwiązania. Niż demograficzny nie jest zjawiskiem, z którym państwo może poradzić sobie z dnia na dzień. System finansowania oświaty to temat złożony i dotyczy nie tylko szkół podstawowych czy ponadpodstawowych (czego dowodem był chociażby czerwcowy protest środowiska akademickiego pod hasłem: „3% na naukę”). Jedno jest pewne: doświadczamy właśnie zmiany na skalę krajową, która ukształtuje kolejne dekady i prawdopodobnie nieodwracalnie wpłynie na pozycję terenów wiejskich. I tylko wizja pustego, oświetlonego popołudniowym słońcem budynku szkoły wzbudza żal, z którym byli uczniowie pozostaną zapewne jeszcze przez dłuższą chwilę. 

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

9


uniwersytet > studenci > kultura > sport Sztuczna inteligencja

autorka:

Czy da się jeszcze pisać bez AI?

Zofia Betlej

Asystenci pisania wspierani przez sztuczną inteligencję stali się nową rzeczywistością wielu popularnych edytorów tekstu. Czy jest możliwe, że to właśnie w takich warunkach mogą powstawać projekty skupione wokół ludzkiej twórczości i zapewniające użytkownikom prywatność? Oprogramowanie oparte na sztucznej inteligencji jest dziś wszechobecne. W sieci można znaleźć mnóstwo dużych modeli językowych (LLM) o otwartym kodzie źródłowym, co pozwala na stworzenie inteligentnego asystenta nauki (jak Knowunity, czy inteligentnego edytora zdjęć (na przykład Photoroom). Jednak najmocniejszą stroną sztucznej inteligencji od samego początku były słowa. Użytkownicy mają dziś dostęp do narzędzi przystosowanych do wsparcia na każdym etapem pisania – od wstępnych przygotowań aż po finalne poprawki stylistyczne. Co więcej, panowanie LLM-ów nie kończy się na dedykowanych aplikacjach. Znane i sprawdzone edytory tekstów wprowadzają zarówno funkcje korekty przez AI, jak i wbudowane czaty, których zadaniem jest zapewnienie pomocy w rozwijaniu tworzonych przez nas idei. W rezultacie w Google

Docs pojawił się wygodny przycisk umożliwiający konwersację z AI Gemini. Podobną funkcję oferuje platforma Notion. Natomiast Microsoft udostępnił możliwość bezpośredniego transferu tekstów z Worda do Copilota, który zastąpił OneDrive jako flagową aplikację Microsoft 365.

W czym mogę pomóc?

Mimo imponującego tempa rozwoju funkcji AI w edytorach tekstu, zmiany te nie zawsze są wynikiem konsultacji z użytkownikami. Najczęściej wprowadzane są one na zasadzie „opt-out”, co oznacza, że to my musimy podjąć wysiłek, by zrezygnować z danego usprawnienia. Tak jak większość aplikacji opartych na LLM-ach, także te rozwiązania wzbudzają spore wątpliwości, zwłaszcza wśród studentów przygotowujących prace naukowe. – Osobiście nie korzystam z żadnych asystentów AI, szczególnie podczas pisania prac. W ręcz ich

unikam, ponieważ nie uważam AI za rzetelne źródło informacji – przyznaje Dorian Kurowska, student filologii angielskiej o specjalności lingwistycznej. O podobnych zastrzeżeniach mówi Natalia Gul, studentka II roku na kierunku przekład literacki: – Choć sztuczna inteligencja potrafi dokładnie poprawić styl tekstu i uporządkować zawarte w nim informacje, taka stylistyczna ingerencja pozbawia, moim zdaniem, pracę autentyczności i grozi uproszczeniem czy spłaszczeniem jej treści – deklaruje.

Bez pomocy

Internet nie byłby jednak internetem, gdyby nie znajdowało się w nim wszystko; gdyby każda opcja i udogodnienie nie miały swojego przeciwieństwa. Tak właśnie narodził się Ellipsus – edytor tekstu online, który na swoich profilach w mediach społecznościowych promuje się jako alternatywa

popularnych programów, stworzona specjalnie dla użytkowników zmęczonych wszechobecnością AI. Ellipsus powstał jako narzędzie ułatwiające pisanie tekstów współautorskich dzięki rozbudowanym funkcjom udostępniania komentarzy, a nawet czatów wewnątrz poszczególnych szkiców danej pracy. Obecnie ma ponad 600 tysięcy użytkowników oraz szeroki wybór funkcji umożliwiających personalizację, formatowanie i eksportowanie tekstów. Dynamiczny rozwój LLM-ów sprawił jednak, że Ellipsus zaczął promować się nie tylko jako narzędzie do wspólnego pisania, lecz także jako odpowiedź na rosnący niepokój wśród osób, które piszą na co dzień. – Obawiam się, że programy, z którymi wciąż pracuję, będą używać mojej pracy, by „szkolić” sztuczną inteligencję – stwierdza Natalia. – Zaczynam omijać wszelkie dodatkowe systemy oparte na AI i jestem otwarta na nowe projekty, które będą równie pomocne, co bezpieczne dla naszych danych – kontynuuje. Jej zdanie podziela Dorian: – Ochrona projektów przed AI brzmi bardzo zachęcająco – mówi.

Stara inteligencja

– Choć sztuczna inteligencja potrafi dokładnie poprawić styl tekstu i uporządkować zawarte w nim informacje, taka stylistyczna ingerencja pozbawia, moim zdaniem, pracę autentyczności i grozi uproszczeniem czy spłaszczeniem jej treści – deklaruje Natalia Gul, studentka kierunku przekład literacki.

10 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

Podczas gdy technologiczni giganci rozwijali funkcje oparte na AI bez większego udziału użytkowników w tej debacie, Ellipsus wyraźnie sprzeciwił się wdrażaniu narzędzi opartych na LLM-ach bez jasnej zgody użytkownika i możliwości łatwej rezygnacji z nich. Jedną z odpowiedzi platformy było wprowadzenie funkcji pokazującej, jaka część tekstu w danym pliku została wklejona, a jaka napisana. Deweloperzy zapewniają, że nigdy nie uruchomią żadnego wewnętrznego lub zewnętrznego asystenta AI. Przy 600 tysiącach użytkowników Ellipsus jest jednym z przykładów nowego trendu: odrzucenia nawet najpopularniejszych funkcji AI jako narzędzi z góry narzuconych przez wielkie korporacje, które nie zważają na naszą prywatność i twórczość.  fot. Pixabay


uniwersytet > studenci > kultura > sport Fundacja Inuni

Kochają matematykę, promują innowacyjność

autorka: Martyna Lalik

Chociaż Fundacja Inuni powstała dwa lata temu, dziś skupia ponad stu działaczy zaangażowanych w organizację koordynowanych przez nią wydarzeń. To przestrzeń, w której studenci mogą realizować własne pomysły, rozwijać umiejętności organizacyjne i koordynacyjne, a także poznawać nowych ludzi i zdobywać doświadczenie w młodym, ale pełnym inicjatyw środowisku. Innovative University, bo tak należałoby rozwinąć nazwę Fundacji, skupia w swych strukturach studentów różnych uczelni i kierunków. Ich głównym celem jest promocja innowacyjności wśród studentów i młodzieży, popularyzowanie nauk ścisłych oraz tworzenie sieci kontaktów pomiędzy środowiskiem akademickim a zawodowym.

Boostowanie

Jednym z ostatnio organizowanych wydarzeń Fundacji był dziesięciodniowy obóz naukowy Boost, skierowany do licealistów zainteresowanych startem w Olimpiadzie Matematycznej oraz Olimpiadzie Sztucznej Inteligencji. Tegoroczna edycja zgromadziła 108 uczestników i blisko trzydziestoosobową kadrę. Jak podkreślił Mateusz Leśniewski, który od początku istnienia Fundacji pełni funkcję prezesa zarządu oraz fundatora: – Boost jest czymś więcej niż tylko cyklem wykładów czy warsztatów. Jego celem jest stworzenie środowiska, w którym ambitni uczniowie mogą rozwijać swoje zainteresowania, rozwiązywać wymagające problemy, pracować z osobami o podobnych pasjach oraz poznawać ludzi, którzy kilka lat wcześniej byli dokładnie na ich miejscu. To wydarzenie doskonale pokazuje charakter działalności Fundacji i ideę międzypokoleniowego wsparcia. Obóz był organizowany niemal w całości przez studentów dla licealistów, ale podczas wydarzenia odbywały się wykłady prowadzone przez profesorów i doktorów. Za organizację spotkań odpowiedzialni byli studenci, którzy stworzyli również blisko 30 skryptów olimpijskich, opracowali rozwiązania do ponad 170 zadań oraz przez wiele miesięcy pra-

– Nie chcemy wyłącznie organizować wydarzeń, ale tworzyć środowisko, w którym młodzi ludzie mogą rozwijać się poprzez działanie. Uczestnicy stają się organizatorami, organizatorzy liderami, a liderzy mentorami dla kolejnych pokoleń – mówi Mateusz Leśniewski, prezes oraz fundator Fundacji Inuni. cowali nad przygotowaniem i logistyką tego przedsięwzięcia.

Tworzenie środowiska

Boost nie jest jedyną inicjatywą organizowaną przez Fundację. W ciągu roku realizowane są takie projekty jak zjazdy matematyczne, zawody matematyczne POZDRO czy lokalne Koła Olimpijskie. Równolegle rozwijane są inicjatywy studenckie, takie jak RoboComp, warsztaty z zakresu Virtual Reality i Machine Learning, a obecnie Inuni współorganizuje Hackathon z okazji 50-lecia Koła Studentów Informatyki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Oczywiście trzonem każdego wydarzenia są studenci i studentki, którzy organizują, promują i prowadzą większość zajęć, koordynują zeWięcej o Fundacji Inuni: społy i odpowiadają za realizację projekwww.facebook.com/fundacja.inuni tów od samego po-

fot. archiwum prywatne

mysłu aż po jego rozliczenie. – Właśnie ten model jest dla nas szczególnie ważny. Nie chcemy wyłącznie organizować wydarzeń, ale tworzyć środowisko, w którym młodzi ludzie mogą rozwijać się poprzez działanie. Uczestnicy stają się organizatorami, organizatorzy liderami, a liderzy mentorami dla kolejnych pokoleń – mówi Mateusz. Opowiedział nam również o planach na tegoroczny rozwój członków fundacji w zakresie koordynacji i tworzenia wydarzeń: – W tym semestrze uruchamiamy nowy program Lead@Inuni, którego celem jest rozwój kompetencji liderskich naszych działaczy. W ramach programu będziemy organizować regularne spotkania, warsztaty oraz wykłady poświęcone zarządzaniu zespołami i projektami. Uczestnicy będą mieć także okazję spotykać się z ekspertami z różnych branż oraz doświadczonymi menedżerami, którzy podzie-

lą się wiedzą, najlepszymi praktykami i zdobytym doświadczeniem – tłumaczy.

Doświadczenie, rozwój i przyjaźń

Fundacja zrzesza studentów, którzy nie tylko identyfikują się z jej założeniami, lecz także pragną zdobyć pierwsze doświadczenie zawodowe. Wolontariusze działają w ramach jednego ze „streamów” funkcjonalnych, takich jak logistyka, marketing, finanse, legal, merytoryka, IT czy experience. – Fundacja jest cały czas otwarta na nowych ludzi oraz na nowe pomysły i inicjatywy – podsumował Mateusz, gdy zapytałam go o tegoroczną rekrutację. Jeśli ktoś zastanawia się nad zaangażowaniem w ciekawe, studenckie projekty, z myślą o zdobyciu cennego doświadczenia, warto zapoznać się z treściami publikowanymi w social mediach Fundacji Inuni. 

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

11


uniwersytet > studenci > kultura > sport Palestyna

autorka:

Studencki sprzeciw wobec śmierci w Gazie

Alicja Bazan

Akademia dla Palestyny zrzesza ludzi, którzy nie przestają mówić o okrucieństwach w Strefie Gazy. Studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego podtrzymują swoje zaangażowanie w tę sprawę.

Strefa Gazy to wąski pas ziemi leżący na wybrzeżu Morza Śródziemnego. W 1967 roku Izrael wkroczył na jej teren, co zostało przez Organizację Narodów Zjednoczonych uznane za okupację. Jednocześnie ONZ zaznaczyło, że mieszkający tam naród palestyński ma prawo do wolności i samostanowienia. Obszar ten pozostawał pod częściową władzą administracyjną Autonomii Palestyńskiej – struktury, która została powołana w 1994 roku i do 2007 roku reprezentowała Palestyńczyków w Strefie Gazy. Jednak po wygranych w 2006 roku wyborach parlamentarnych, Hamas (Muzułmański Ruch Oporu) zaczął zwiększać swoją kontrolę nad Strefą Gazy, a w czerwcu 2007 roku, po walkach z siłami Fatahu, przejął nad nią władzę. Jest to organizacja polityczno-militarna, która od początku swojego istnienia łączy działalność polityczną z walką zbrojną przeciwko Izraelowi. Bezskutecznie dążył do niezależności od Izraela i sprzeciwiał się ograniczaniu Palestyńczykom możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Organizacja prowadziła ostrzał rakietowy na terytorium Izraela. Władze Izraela podjęły działania, które miały być wymierzone bezpośrednio w Hamas, ale dotykały również ludności cywilnej. Przykładem tego jest operacja wojskowa „Płynny Ołów” rozpoczęta w grudniu 2008 roku. Już pierwszego dnia izraelskie naloty objęły nie tylko bazy Hamasu i inne należące do niego obiekty, ale również obiekty cywilne. W kolejnych dniach i tygodniach zniszczeniom i uszkodzeniom ulegały m.in. szkoły, meczety i prywatne domy mieszkalne.

Głód i bieda

Gaza jest jednym z najgęściej zaludnionych obszarów na świecie, a przyrost naturalny utrzymuje się tu na wysokim poziomie. Głód, bieda oraz brak dostępu do

w stronę Izraela kilka tysięcy rakiet, a następnie przedostał się na jego terytorium. Następnie dokonał ataków przeciwko Izraelowi, w wyniku których ucierpiała też ludność cywilna (między innymi uczestnicy festiwalu muzycznego w Re’im). Izrael wypowiedział wojnę, a działania wojenne dotknęły także cywilów. Zablokował możliwość dostarczania żywności, wody oraz prądu do Strefy Gazy, w której już wcześniej warunki życia były ekstremalnie trudne.

Studencki ruch sprzeciwu

Gaza jest jednym z najgęściej zaludnionych obszarów na świecie, a przyrost naturalny utrzymuje się tu na wysokim poziomie. Głód, bieda oraz brak dostępu do odpowiedniej opieki medycznej to problemy, które trwają od lat dotykają mieszkańców tego obszaru i są wynikiem izraelskiej blokady, co uniemożliwia udzielanie pomocy humanitarnej. odpowiedniej opieki medycznej Po nieudanych próbach odzyto problemy, które od lat dotyka- skania porwanych przez państwo ją mieszkańców tego obszaru i są izraelskie jeńców, 7 październiwynikiem izraelskiej blokady, co ka 2023 roku Hamas rozpoczął uniemożliwia udzielanie pomocy operację wojskową Powódź Al.humanitarnej. -Aksa, w trakcie której wystrzelił

12 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

Społeczność studencka z różnych uniwersytetów w całej Polsce zjednoczyła się, żeby wyrażać sprzeciw wobec wydarzeń w Strefie Gazy, wspierać prowadzone działania humanitarne i przeciwdziałać współpracy akademickiej z Izraelem. Powstało Ogólnopolskie Zrzeszenie Komitetów Strajkowych, Okupacyjnych i Protestacyjnych „Akademia dla Palestyny”. Działa na Uniwersytecie Wrocławskim, Uniwersytecie Warszawskim oraz Uniwersytecie Gdańskim, najaktywniej jednak jest obecne na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie zostało zainicjowane. – Jestem w ADP niemal od samego początku. Usłyszałam o organizowanym przez Akademię strajku. Zdecydowałam się na niego pójść. Jego celem było doprowadzenie do zerwania przez uczelnię współpracy z jakimikolwiek ośrodkami akademickimi, które jakkolwiek mogłyby wspomagać ludobójstwo, czyli na przykład z uczelniami znajdującymi się na ziemiach okupowanych czy z uczelniami użyczającymi swoich strzelnic dla wojsk izraelskich. Bojkot jest najsilniejszą formą sprzeciwu, którą propagujemy. Na początku wydawało nam się, że nasz cel nie jest trudny do osiągnięcia – mówi Halina (imię zmienione). Podczas wspomnianego strajku (który trwał pięć miesięcy) okupowane było Collegium Broscianum – dwie sale, jedna przestrzeń wspól-

fot. Pexels


uniwersytet > studenci > kultura > sport

Społeczność studencka z różnych uniwersytetów w całej Polsce zjednoczyła się, żeby wyrażać sprzeciw wobec wydarzeń w Strefie Gazy, wspierać prowadzone działania humanitarne i przeciwdziałać współpracy akademickiej z Izraelem. Powstało Ogólnopolskie Zrzeszenie Komitetów Strajkowych, Okupacyjnych i Protestacyjnych „Akademia dla Palestyny”.

na, klatka schodowa oraz kawałek podwórka. Kiedy w jednych salach Wydziału Socjologii odbywały się wykłady zgodne z tokiem studiów, jednocześnie w salach obok trwały zajęcia na tematy związane z Palestyną, które prowadzili zajmujący się nimi naukowcy i naukowczynie. Wykłady miały charakter otwarty, mając się stać zalążkiem Uniwersytetu Palestyńskiego. Radosław (również imię zmienione) dołączył do kolektywu później, pół roku po zakończeniu strajku. Czuł, że musi coś zrobić, aby przeciwstawić się temu, co się dzieje. Wtedy też dotarła do niego skala krzywdy, jaka ma miejsce w Strefie Gazy. – Normalny człowiek nie jest sobie w stanie tego wyobrazić. Nigdy bym nie przypuszczał, że ktoś może zrobić drugiej osobie coś takiego – mówi.

Rozmowy z akademikami

Członkowie Akademii dla Palestyny twierdzą, że od początku ich inicjatywa została źle przyjęta przez środowisko akademickie. Odbyło

fot. Pexels

się wiele spotkań przedstawicieli władz Uniwersytetu Jagiellońskiego z osobami działającymi w ramach ADP. Strajk zakończyły negocjacje pomiędzy przedstawicielami kolektywu a władzami uczelni. Ich efektem było powstanie komisji, która miała zajmować się badaniem współpracy z podmiotami izraelskimi oraz tego, czy przyczynia się ona do tragicznej sytuacji w Strefie Gazy. Członkowie kolektywu żądali pełnego zerwania współpracy jako wyrazu sprzeciwu wobec sytuacji w Gazie, a powołanie komisji z perspektywy czasu postrzegają jako niewystarczające. Jednocześnie podkreślają, że niektórzy pracownicy akademiccy wspierają ich od początku, przykładowo pojawiając się na organizowanym przez nich strajku. Liczne uczelnie z całego świata zawiesiły lub zerwały już współpracę z Izraelem, np. Uniwersytet w Gandawie, Uniwersytet Amsterdamski, Uniwersytet Techniczny w Delfcie, Uniwersytet

Południowo-Wschodniej Norwegii i inne.

70 tysięcy ofiar

Chociaż stanowisko i działania środowiska studenckiego wobec sytuacji w Gazie mają duże znaczenie, istnieją również inne ruchy i organizacje podejmujące różnego rodzaju działania. Do największych i najbardziej rozpoznawalnych należy Globalna Flotylla Sumud (ang. Global Sumud Flotilla) – międzynarodowa inicjatywa, która za cel postawiła sobie przełamanie blokady Strefy Gazy i dostarczenie do niej pomocy humanitarnej. W rejsach i misjach lądowych w 2025 i 2026 roku uczestniczyły osoby z całego świata, w tym polska delegacja – w 2025 roku z pomocą płynął między innymi poseł Franciszek Sterczewski, a uczestniczką lądowego konwoju humanitarnego w 2026 roku była aktywistka Laura Kwoczała-Alsubaih, która została zatrzymana i przetrzymywana w więzieniu we wschodniej Libii. ADP stale współpracuje z Flotyllą.

Wśród palestyńskiej ludności cywilnej zginęło, według ostrożnych szacunków, ponad siedemdziesiąt tysięcy osób, w tym dzieci i osób starszych. Wielu z nich zostało osieroconych oraz okaleczonych. Jak podaje UNRWA [Agencja Narodów Zjednoczonych ds. Pomocy Uchodźcom Palestyńskim na Bliskim Wschodzie – przyp. red.], Gaza posiada obecnie najwyższy na świecie odsetek dzieci po amputacji kończyn. Działania Izraela w Strefie Gazy zostały określone mianem ludobójstwa przez Amnesty International oraz przez komisję śledczą Organizacji Narodów Zjednoczonych. W 2024 roku w Strefie Gazy zginął polski wolontariusz Damian Soból, który z ramienia organizacji World Central Kitchen udzielał pomocy humanitarnej. Członkowie WCK poruszali się oznakowanym pojazdami, z których jeden został ostrzelany. Od października 2023 roku w Strefie Gazy śmierć poniosło łącznie ponad 560 pracowników humanitarnych. 

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

13


fot. xxx


uniwersytet > studenci > kultura > sport Felieton

,,Countryside era”. Współczesna chłopomania?

autorka: Gabriela Wolińska

Ci, którzy na wsi się wychowali, mają dla niej specjalne miejsce w swoim sercu, bo równie mocno ją kochają i nie znoszą. Nie będę już mówić, że urodziłam i wychowałam na wsi, że spędziłam tam 18 lat swojego życia. Od teraz powiem, że od urodzenia byłam w swojej „countryside era”, tyle że takiej bez perfekcyjnych kadrów zachodzącego słońca, idealnie dopasowanych do outfitu kaloszy, zwiewnych sukienek zaplątanych w zboże, kawy powoli sączonej na tarasie z widokiem na las. Bo życie na wsi to życie, a nie romantyczne wycinki składające się w zgrabną rolkę, którą pokochają algorytmy Instagrama. „Countryside era” to kolejny internetowy trend, który wiosną tego roku podbił media społecznościowe. Pojawił się niby niepostrzeżenie – na popularnych platformach, takich jak Instagram, TikTok czy Pinterest, gdzie odbiorcy zaczęli coraz częściej oglądać ,,pocztówki z wakacji u babci na wsi”, chyba tak moglibyśmy to z grubsza określić. Chodzi o zdjęcia polnych dróg, wiejskich domków, lnianych sukienek, wiklinowych koszyków, wstążek wplecionych we włosy, a to wszystko okraszone relacjami z wypadów na wiejskie ryneczki. Przypomina to znaną już i co jakiś czas powracającą estetykę „cottagecore”. Jednak „countryside era” nie chce być tak baśniowa i romantyczna. Nowy trend ma być bliżej natury i pokazywać życie na wsi bez cukierkowego zadęcia – liczyć mają się tutaj spokój oraz prostota, które w ostatnim czasie zyskują na wartości. Estetyka ta wpisuje się w coraz bardziej widoczny zwrot w kierunku tzw. „slow living”, czyli życia bardziej świadomego, bez niepotrzebnego pośpiechu, celebrującego codzienność i małe radości, które przynosi kolejny dzień. Ludzie są coraz bardziej zmęczeni wielkimi miastami , funkcjonowaniem między deadlinami, w pośpiesznym fot. Agata Kurzepa

Jako osoba, która urodziła się na wsi i tam dorastała, czuję się jak na wiecznym rollercoasterze. Nigdy nie wiem, czy dziś zostanę nazwana nic nierozumiejącą wieśniaczką, czy też usłyszę nostalgiczne westchnienia i zachwyty nad prostotą życia, które rzekomo wiodłam. rytmie wybijanym przez klawiaturę laptopa. Zwracają się zatem ku czemuś, co od wieków opisywane było jak mityczna idylla – ku wsi spokojnej, wsi wesołej. Wsi, gdzie czas płynie wolniej, a trawa jest bardziej zielona. Jako osoba, która urodziła się na wsi i tam dorastała, czuję się jak na wiecznym rollercoasterze. Nigdy nie wiem, czy dziś zostanę nazwana nic nierozumiejącą wieśniaczką, czy też usłyszę nostalgiczne westchnienia i zachwyty nad prostotą życia, które rzekomo wiodłam. Dla mnie ono nigdy nie było proste ani wolne. Było pełne wyrzeczeń, pracy, dni bez prądu, internetu, a nawet ciepłej wody. Z autobusem, który do najbliższego miasta jedzie trzy razy w ciągu dnia, jeśli w ogóle przyjedzie. Z wiecznym czekaniem, bo następny przyjedzie dopiero za godzinę, a żeby dostać się do miasta na 11:00, muszę jechać o 8:47, choć sama droga liczy zaledwie 20 minut.

Ilekroć widzę kolejną rolkę bądź post wpisujący się w trend „countryside era”, rodzi się we mnie na nowo mocny sprzeciw wobec takiego uproszczenia, wobec „sprzedawania” życia na wsi jako tego idealnego, bo to życie, tak jak każde inne życie, również ma wady, których nie da się pominąć. Nie chcę brać udziału w tym czymś, co staje się odświeżoną formę XIX-wiecznej chłopomanii. Okazuje się, że nie tylko we mnie zrodził się ten bunt. Niemal równie szybko jak trend „countryside era” stał się viralem w mediach społecznościowych, ludzie zaczęli pokazywać tę drugą, a właściwie to przemilczaną część wiejskiego życia. Tym sposobem platformy zostały wręcz przeładowane treściami związanymi z tą tematyką. Jednak oprócz parodii influencerek i influencerów będących w swojej „countryside era”, pojawiły się głosy zwracające uwagę na sytuację młodych, dla których przeprowadzka ze wsi do

większego miasta nie jest wyborem, a koniecznością. O tym, dlaczego młodzi ,,uciekają” z mniejszych miejscowości, opowiedziała Julia Kelsz w artykule dla Fundacji Batorego. Podkreśla, że jedną sprawą są wyjazdy młodych z prowincji, a drugą to, że te miejscowości nie robią nic, aby ich zatrzymać, bądź zachęcić do powrotu. Tym samym decyzja o opuszczeniu rodzinnych stron to nie „ucieczka”, a potrzeba bezpieczeństwa, możliwość rozwoju swojej ścieżki zawodowej, łatwiejszy dostęp do ochrony zdrowia oraz edukacji. To próba zawalczenia o swoje godne życie, bo wieś nie zawsze jest spokojna czy wesoła. Ci, którzy na wsi się wychowali, mają dla niej specjalne miejsce w swoim sercu, bo tak – jest piękna, jest oddechem od miejskiego zgiełku, ale niekiedy staje się również ogromnym utrapieniem. Żyjmy więc w swojej „countryside era”, ale róbmy to świadomie. 

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

15


uniwersytet > studenci > kultura > sport Na Islandii

Tam, gdzie wielu znajdzie spokój

autorka: Justyna Arlet­ ‑Głowacka

A gdyby tak rzucić wszystko i wyjechać na… Islandię? Ten kierunek to podróżnicze marzenie wielu z nas, co nie dziwi. Ta kraina lodu i ognia to miejsce, w którym każda zagubiona dusza może odnaleźć spokój, o czym sama się przekonałam. Nieważne, czego szukasz w trakcie podróży – zaryzykuję stwierdzenie, że znajdziesz to na Islandii, tylko w bardziej surowej i nordyckiej wersji. Góry, lodowce, wulkany, ale także piaszczyste plaże, naturalne baseny, gorące źródła. Znajdziemy tu zarówno oblegane resorty, jak i pustkowia, miejsca tętniące życiem i te emanujące ciszą. Tak Islandię widzą moje oczy.

Marzenia, które mają swoją cenę

Powodów, dla których ludzie przyjeżdżają na tę wyspę, jest wiele. Niedostępna i surowa przyroda, nieokiełznana jeszcze przez człowieka, to chyba jeden z głównych walorów krainy ognia i lodu. Fauna w postaci uroczych maskonurów, wszechobecnych owiec, dzikich koni czy majestatycznych wielorybów przyciąga turystów z całego świata. Czynne wulkany, szumiące wodospady, wyprawy na

lodowce – na Islandii wrażeń nie brakuje, a jedyne, co nas ogranicza, to czas i… portfel. Niestety ten kraj to jeden z najdroższych kierunków na świecie, nie dziwi więc fakt, że wyprawa w te rejony to dosyć wymagające finansowo przedsięwzięcie. Chociaż loty z Polski do Reykjavíku (a raczej oddalonego o godzinę drogi Keflavíku) da się „upolować” w rozsądnej cenie, to już samo poruszanie się po wyspie, ceny paliwa i żywności czy tutejszych atrakcji, potrafią zwalić z nóg. Jednak dla chcącego nic trudnego i przy dobrej organizacji nie wrócimy całkowicie spłukani, a nawet jeśli, to Islandia naprawdę jest tego warta.

Stolica i Złoty Krąg

Większość islandzkich przygód zaczyna się od stolicy kraju, czyli Reykjavíku. To klimatyczne miasto oferuje turystom zarówno dostęp do muzeów i sklepów z pamiątkami,

Nieważne, czego szukasz w trakcie podróży – zaryzykuję stwierdzenie, że znajdziesz to na Islandii, tylko w bardziej surowej i nordyckiej wersji. Na zdjęciu: port we Flateyri na Zachodnich Fiordach. jak i do zielonych przestrzeni oraz islandzkiej kultury. To także ważne miejsce dla całej społeczności Islandczyków, dla których kilkugodzinne wyprawy do tego miejsca to nic nadzwyczajnego. Reykjavík zapewnia lepszy dostęp do specjalistów (na przykład lekarzy) czy do sklepów, których brakuje w pozostałych częściach wyspy. Choćby tych ze sprzętem RTV i AGD. Dla większości z nas zakup nowego telefonu to kwestia kilku kliknięć w przeglądarce i wyboru godziny dostawy, dla Islandczyka to czasem kilkudniowa wycieczka do stolicy. Zaopatrzeni w pamiątki możemy ruszyć dalej w głąb wyspy. Dla tych, którzy mają ograniczony czas, popularnym wyborem jest tzw. Golden Circle, czyli najpopularniejsza trasa widokowa blisko stolicy. Ta 300-kilometrowa pętla prowadzi do trzech głównych atrakcji: Parku Narodowego Thingvellir,

16 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

fot. Justyna Arlet-Głowacka


uniwersytet > studenci > kultura > sport

wodospadu Gullfoss i obszaru geotermalnego Geysir. Jeśli mamy więcej dni na eksplorację, droga nr 1 poprowadzi nas wokół całej wyspy przez jej najpopularniejsze punkty. To ponad 1300 kilometrów widoków zapierających dech w piersiach i miejsc znanych z filmowych kadrów (np. z serialu „Gra o tron”). Jednak według niektórych prawdziwa Islandia zaczyna się tam, gdzie nie dociera wspomniana droga nr 1 i właśnie tam chciałabym Was zabrać – na Zachodnie Fiordy.

Za głosem serca

Westfjords (Vestfirðir) to rejon Islandii, w który rzadko zapuszczają się nie tylko turyści, ale nawet miejscowi. Wysunięty najbardziej na północny zachód, zimą częstą odcięty od świata, prowadzi nas krętymi, często nieutwardzonymi drogami w głąb lądu, stykającego się na każdym kroku z oceanem. Trasa na Zachodnie Fiordy jest niezwykle malownicza, ale i czasochłonna, bo słabo rozwinięta infrastruktura w tym rejonie nie pozwala na szybkie poko­nanie niektórych odcinków. I chyba właśnie w tym tkwi urok tej części wyspy – nie jest tak dostępna i popularna, jak pozostałe części kraju, co czyni fot. Justyna Arlet-Głowacka

ją wyjątkową, jeszcze bardziej surową i prawdziwie dziką. Dla wielu tutejszy wodospad Dynjandi przebija popularny Skógafoss lub Seljalandsfoss. Wszechobecne gorące źródła, naturalne baseny, bezkresne przestrzenie i przede wszystkim same fiordy, których wielkość oraz mnogość robią oszałamiające wrażenie. To właśnie one sprawiły, że miejsce, w którym mieszkałam przez trzy miesiące, moje serce wybrało na swój islandzki dom. Zatraciłam się w tych widokach i znalazłam spokój, którego tak bardzo nam wszystkim dzisiaj brakuje. 

 Ten tekst jest pierwszym z cyklu o Islandii. W kolejnych numerach przeczytasz następne materiały poświęcone jednemu z najpiękniejszych, a zarazem najbardziej nieoczywistych miejsc na świecie.

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

17


uniwersytet > studenci > kultura > sport Rozmowa z twórcami kanału „Aliens in Poland”

Cudzoziemców portret polski

autorka: Teresa Kulej

– W Polsce nadal krąży wiele mitów i stereotypów o cudzoziemcach. My chcemy je przełamywać – mówi polsko-indyjskie małżeństwo, Kamila i Aman. Prowadzą kanał „Aliens in Poland”, gdzie rozmawiają z cudzoziemcami i Polakami o życiu w naszym kraju. W rozmowie opowiadają, dlaczego zamiast tworzyć pocztówkowy obraz Polski, wolą pokazywać jej codzienność i historie ludzi, których głos zwykle nie dociera do ogółu. z Polakami, żeby cudzoziemcy mogli lepiej zrozumieć ich sposób myślenia i to, co jest dla nich ważne. Czasem z obcokrajowcami, żeby Polacy usłyszeli ich historie. Bo w Polsce nadal krąży wiele mitów i stereotypów o cudzoziemcach. My chcemy je przełamywać.

Skąd w ogóle pomysł na wy‑ wiady uliczne? Czemu nie vlog? Albo podcast?

ÂÂ Aman: Kiedy zakładaliśmy kanał, jednym z pomysłów było po prostu mówienie do kamery – tak, jak robi to większość youtuberów. Kiedy przyjechałem do Polski zacząłem chodzić na międzynarodowe spotkania, żeby poznawać ludzi. Słyszałem tam mnóstwo niesamowitych historii osób, które próbowały ułożyć sobie tutaj życie. Na jednym z tych wydarzeń spotkałem Nigeryjczyka, który opowiadał nam tak zabawne rzeczy, że dosłownie popłakałem się ze śmiechu. Zdałem sobie jednak sprawę, że on nigdy tego nie opowie światu, bo nie zostanie influencerem. I wtedy pomyślałem: Dobra, mogę opowiadać o sobie i swoich doświadczeniach, ale ile można? Przecież jest tylu ciekawych ludzi. Jeśli nikt nie przedstawi ich opowieści, to one znikną. Dla mnie były tylko dwie opcje – podcast albo wywiady uliczne… Od razu wiedziałem, że wybiorę to drugie. Podcast oznacza studio, sprzęt, kilka kamer i duże koszty produkcji.

A kto jest Waszym głównym odbiorcą?

ÂÂ Aman: Na początku zakładaliśmy, że będziemy trafiać głównie do osób z zagranicy. Prowadziliśmy kanał po angielsku i chcieliśmy pokazywać Polskę z innej perspektywy, bo widzieliśmy, że za granicą krąży wiele stereotypów na temat tego kraju. ÂÂ Kamila: Z czasem okazało się jednak, że większość naszej widowni to Polacy. Kiedy zaczęliśmy analizować statystyki, zobaczyliśmy, że to oni najczęściej oglądają nasze materiały i je komentują. ÂÂ Aman: To wpłynęło też na kierunek kanału. Zaczęliśmy bardziej myśleć o tym, co może być ciekawe dla polskiego odbiorcy, ale jednocześnie nie chcieliśmy stracić międzynarodowego charakteru. ÂÂ Kamila: Myślę, że to pokazuje również, że Polacy są ciekawi tego, jak ich kraj jest postrzegany przez innych.

Czyli od początku chcieliście stworzyć przestrzeń do roz‑ mowy między Polakami a cu‑ dzoziemcami?

ÂÂ Kamila: To właściwie nasza główna misja. Chcemy być „łamaczami” lodów między tymi grupami. Często widzimy, że cudzoziemcy i Polacy żyją w swoich bańkach. Nawet jeśli mieszkają w tym samym mieście, to nie mają ze sobą kontaktu. Dlatego naszym celem jest tworzenie przestrzeni, w której mogą się nawzajem zobaczyć i usłyszeć. Czasem rozmawiamy

Kanał „Aliens in Poland” można znaleźć na YouTube, Facebooku, Instagramie i TikToku pod tą samą nazwą.

I udaje Wam się dotrzeć do obu grup?

– Często widzimy, że cudzoziemcy i Polacy żyją w swoich bańkach. Nawet jeśli mieszkają w tym samym mieście, to nie mają ze sobą kontaktu. Dlatego naszym celem jest tworzenie przestrzeni, w której mogą się nawzajem zobaczyć i usłyszeć – mówią Kamila i Aman, twórcy kanału „Aliens in Poland”.

18 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

ÂÂ Kamila: Czasem tak. Kiedy czytamy komentarze w stylu: „Nie wiedziałem, że w Polsce żyją ludzie z takimi historiami” albo „Dziękuję, że pokazujecie moją kulturę”, wiemy, że to, co robimy, ma sens. ÂÂ Aman: Kiedyś, gdy byłem na kręglach, podszedł do mnie jeden z widzów naszego kanału. Opowiedział, że przeprowadził się do Polski dwa lata wcześniej i na początku czuł się tu kompletnie samotny. Z tego, co widział w mediach, odniósł wrażenie, że nikt go tu nie chce. A potem trafił na nasz profil i zobaczył, że istnieją ludzie z podobnymi doświadczeniami, którzy też próbują odnaleźć fot. Aman Hathiramani


uniwersytet > studenci > kultura > sport się w Polsce. To dało mu poczucie, ÂÂ Kamila: Dodam tylko, że inspiraże nie jest sam. cją do tego filmu był aktywista Jan Pokazujemy też dobre przykła- Śpiewak [znany aktywista miejski, dy integracji. Na przykład wrzucili- walczący m.in. z reklamowaniem śmy film o chłopaku z Iranu, który alkoholu – przyp. red.]. mówi płynnie po polsku. W reakcji ÂÂ Aman: Przedstawię kontekst. dostaliśmy mnóstwo wiadomości Przeprowadzałem wywiad z osood ludzi, którzy napisali, że skoro bą, która była trochę zestresowaon dał radę, to oni też mogą. Dla- na. Zażartowałem, żebyśmy natego pytamy naszych gości, jakie pili się po kieliszku na rozluźniemają rady dla cudzoziemców, któ- nie. Ona się zgodziła. Zrobiliśmy rzy próbują nauczyć się polskie- przerwę, kolega przyniósł wódkę go. Dzięki temu nasze filmy stają i wypiliśmy shota przed kamerą. się dla innych praktycznym prze- Na ulicy. I wtedy w komentarzach wodnikiem. wybuchła burza: „Pijecie na ulicy!”, ÂÂ Kamila: Wielu ludzi, którzy ni- „Promujecie alkohol!”. Na dodatek gdy nie byli w Polsce, myśli, że Pol- na butelce było widać markę… To ska to kraj nietolerancyjny albo nie była żadna reklama ani współwręcz rasistowski. Podczas stu- praca, ale wtedy o tym w ogóle diów we Francji rozmawiałam z ko- nie pomyślałem. Spadła na nas legą z Pakistanu, który miał szan- ogromna fala hejtu. Ludzie pisali, sę studiować w Polsce, ale zrezy- że promujemy niezdrową kulturę gnował, bo po prostu się bał. Takie picia, że nie oznaczyliśmy płatnej wyobrażenia często wynikają z mi- współpracy i łamiemy prawo. Natów powtarzanych przez trolli in- wet Jan Śpiewak, ten, który zainternetowych czy fejkowe konta. spirował nasz film, udostępnił go Tymczasem z rozmów z naszymi i ostro nas skrytykował. gośćmi, a zwłaszcza z osobami ÂÂ Kamila: A to wydarzyło się doo innym kolorze skóry, wynika, że słownie w pierwszych miesiącach Polska bardzo często ich pozytyw- istnienia kanału. Pomyśleliśmy: nie zaskakuje. „O Boże, co teraz?”. ÂÂ Aman: Jasne, zdarzają się różne ÂÂ Aman: Na szczęście Kamila wysytuacje, ale mieszkam tu od pię- myśliła rozwiązanie. Zamiast się ciu lat i osobiście nigdy nie spo- bronić, zaprosiliśmy ekspertów tkałem się z rasizmem. i nagraliśmy nowy materiał, w którym przedstawiliśmy różne perA skoro już mówimy o trud‑ spektywy, zarówno osób, które nych tematach – czy są ja‑ nie widzą problemu w okazjonalkieś kwestie dotyczące Pol‑ nym piciu, jak i tych, którzy zwraski, których nie poruszacie cają uwagę na jego ciemniejsze w swoich filmach? strony. Dzięki temu pokazaliśmy ÂÂ Aman: Nie. Staramy się rozma- znacznie pełniejszy obraz sytuacji. wiać o wszystkim. Pytamy ludzi wprost, czy doświadczyli w PolJaką Polskę chcecie więc po‑ sce rasizmu i co im się tutaj nie kazywać na swoim kanale? podoba. Jeśli chcą o tym mówić, ÂÂ Aman: Nie staramy się promopublikujemy również krytyczne wać Polski wśród obcokrajowców. opinie. Mieliśmy nawet film złożo- To nie jest nasz cel i nikt nam nie ny głównie z narzekań na Polskę. płaci. Chcemy pokazywać ten kraj Dla nas pokazywanie kraju takim, takim, jaki jest. Bez lukru. W pewjaki jest, oznacza także mówienie nym sensie zaczęliśmy widzieć o rzeczach trudnych. w sobie dziennikarzy. Z czasem ÂÂ Kamila: Szczególnie kontrower- poczuliśmy większą odpowiedzialsyjny był nasz film o kulturze pi- ność za to, co publikujemy. To włacia alkoholu w Polsce. Ludzie pi- śnie lubię w naszym kanale, że sali wtedy w komentarzach: „Ale mamy jasno określone wartości o co wam chodzi?” czy „To jakieś oraz misję. Jeśli pojawia się krybzdury!”. tyka, nie uciekamy przed nią, tylko rozmawiamy.

Co was skłoniło do jego na‑ kręcenia?

ÂÂ Aman: Ten film powstał spontanicznie, na podstawie odpowiedzi naszych rozmówców. Zawsze pytaliśmy: „Co cię zaskoczyło w Polsce?”, a wiele osób odpowiadało, że… alkohol. Że ludzie piją go tutaj bardzo dużo, podczas gdy u nich w kraju wygląda to zupełnie inaczej. Z kolei inni mówili, że właśnie to lubią w Polsce. Zebraliśmy więc wszystkie te odpowiedzi w jeden materiał. fot. Aman Hathiramani

– Staramy się rozmawiać o wszystkim. Pytamy ludzi wprost, czy doświadczyli w Polsce rasizmu i co im się tutaj nie podoba. Jeśli chcą o tym mówić, publikujemy też krytyczne opinie. Mieliśmy nawet film złożony głównie z narzekań na Polskę. Dla nas pokazywanie kraju takim, jaki jest, oznacza także mówienie o rzeczach trudnych – podkreślają twórcy „Aliens in Poland”.

rysty, a dopiero codzienne życie, na przykład kontakt z urzędami, pozwalają naprawdę go zrozumieć. A czy dzięki prowadzeniu ka‑ ÂÂ Kamila: Myślę, że to działa nału zmieniło się coś w wa‑ w obie strony. Ja bardziej doceszym postrzeganiu Polski? niłam Polskę, a Aman lepiej rozuÂÂ Aman: Na pewno zacząłem mie jej kontekst. Kiedy słuchasz zauważać więcej niuansów. Na historii innych ludzi albo podrópoczątku dostrzegałem przede żujesz, zaczynasz doceniać rzewszystkim mocne strony Polski – czy, na które wcześniej nawet nie czystość i bezpieczeństwo. Do- zwracało się uwagi. Na przykład to, piero później zauważyłem trud- jak bezpieczna jest Polska i to, jak niejsze aspekty tutejszego życia. bardzo się rozwinęła się w ostatWydaje mi się, że to doświadcze- nich latach. nie wielu cudzoziemców. Na po- ÂÂ Aman: Polacy często patrzą na czątku ogląda się kraj oczami tu- swój kraj bardziej krytycznie, bo

znają jego problemy od środka. Śledzą politykę i są świadomi wyzwań, z jakimi mierzy się państwo. Obcokrajowcy częściej patrzą po prostu na to, jak żyje im się tutaj na co dzień, dlatego ich perspektywa bywa bardziej pozytywna. ÂÂ Kamila: Ta krytyczność ma też swoje dobre strony. Wynika z tego, że ludziom po prostu zależy na zmianach na lepsze. Myślę, że najważniejsze jest znalezienie równowagi – dostrzeganie zarówno mocnych, jak i słabszych stron kraju. Rozmawiała Teresa Kulej

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

19


uniwersytet > studenci > kultura > sport Uzależnienie

Dlaczego młodzi sięgają po narkotyki?

autor: Adam Kwiatek

Mateusz po raz pierwszy narkotyków spróbował jeszcze w gimnazjum. Co wpłynęło na jego decyzję: rówieśnicy, kultura, a może… muzyka?

Z roku na rok muzyka rapowa staje się coraz ważniejszym elementem kultury popularnej, szczególnie wśród młodych odbiorców. Jednocześnie konsumpcja substancji psychoaktywnych pozostaje istotnym problemem społecznym. Czy kultura popularna może wpływać na sposób postrzegania środków psychoaktywnych przez młodzież? Odpowiedź na to pytanie nie jest prosta. Nie chodzi bowiem wyłącznie o samo wymienianie nazw środków odurzających w tekstach utworów muzycznych, ale także o kontekst, w którym są one przedstawiane. Młodzi ludzie mogą odbierać używanie substancji psychoaktywnych inaczej, gdy wiąże się je z sukcesem, miłością, pieniędzmi, przynależnością do grupy czy zabawą.

Jak prawdziwy raper z West Coast

Mateusz ma dziś 24 lata. Jak sam wspomina,po raz pierwszy z substancjami psychoaktywnymi zetknął się w pierwszej klasie gimnazjum. – Miałem grupkę znajomych, z którą mieszkałem w jednej wsi – wspomina. – Razem graliśmy w gry komputerowe, chodziliśmy nad wodę i odkrywaliśmy świat dorosłych. Pewnego dnia mój znajomy „Małpa” napisał na grupowym czacie, że podwędził trochę z „pamiątek” starszego brata, który wrócił z pracy w Holandii. Przyszliśmy do jego domu, gdzie – korzystając z nieobecności rodziców – zapaliliśmy jointa. Stres mieszał się z ekscytacją. Z jednej strony robiliśmy coś nielegalnego, a z drugiej poczułem się wolny jak prawdziwy raper z West Coast – mówi.

Młodzi ludzie mogą odbierać używanie substancji psychoaktywnych inaczej, gdy wiąże się je z sukcesem, miłością, pieniędzmi, przynależnością do grupy czy zabawą.

W gimnazjum Mateusz nie stronił od imprez. Jak wspomina, palenie marihuany stopniowo stało się elementem jego życia towarzyskiego. – Obecnie palę codziennie. Bez lufki nie wychodzę z domu – twierdzi. Czy na podstawie doświadczeń Mateusza możemy jednoznacznie stwierdzić, że słuchanie rapu automatycznie stworzyło u niego potrzebę sięgnięcia po narkotyki? W jego wspomnieniach pojawia się wiele innych czynników, które mogły być za to odpowiedzialne: stosunkowo łatwy dostęp do substancji, grupa rówieśnicza i związana z nią chęć przynależności oraz potrzeba eksperymentowania. Czy zatem muzyka i artyści, z którymi młody człowiek się identyfikuje, mogą również stać się jednym z elementów wpływających na jego stosunek do substancji psychoaktywnych? Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto przyjrzeć się częstotliwości występowania narkotyków w utworach rapowych.

Narkotyki w muzyce

W badaniu opublikowanym w czasopiśmie „Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine” przeanalizowano 279 najpopularniejszych utworów z 2005 roku. Wzmianki o stosowaniu środków odurzających zawierało aż 77 proc. analizowanych utworów rapowych. Dla porównania: utwory rockowe w tej samej kategorii osiągnęły wynik 14 proc., a popowe zaledwie 9 proc. W badanym materiale narkotyki zazwyczaj występowały w kontekście takich tematów jak imprezowanie, aktywność seksualna, przemoc i zabawa. Nowsze badanie autorstwa Bena Stickle’a pokazuje podobny obraz. Analizie poddano 325 najpopularniejszych utworów rapowych z lat 2006–2018. Aż 72 proc. z nich zawierało odniesienia do co najmniej jednej substancji psychoaktywnej – badacze naliczyli w sumie aż 947 takich odniesień. W połowie utworów pojawiały się odniesienia do narkotyków nielegalnych, w tym marihuany (w 38 proc.

20 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

piosenek) oraz kokainy lub cracku (w 17 proc.). Powyższe dane nie oznaczają oczywiście, że raperzy intencjonalnie zachęcają do sięgania po narkotyki. Kluczowe znaczenie ma jednak sposób, w jaki je przedstawiają. Jeżeli substancje psychoaktywne występują jako element utworu o sukcesie, imprezie, atrakcyjności czy władzy, odbiorca otrzymuje zupełnie inaczej nacechowany komunikat niż w przypadku przekazu o uzależnieniu i jego tragicznych konsekwencjach. Właśnie dlatego przy analizie wpływu muzyki na młodzież nie powinniśmy pytać wyłącznie o występowanie środków odurzających, ale również o to, z czym one są kojarzone. Wróćmy więc do Mateusza z początku tego tekstu. Przypomnijmy: stwierdził on, że poczuł się „jak prawdziwy raper z West Coast”. Te kilka słów dobrze obrazuje mechanizm, który w psychologii opisuje się w ramach teorii społecznego uczenia się. Ludzie obserwują zafot. Pexels


uniwersytet > studenci > kultura > sport chowania innych, zwłaszcza osób, z którymi się identyfikują lub które uważają za atrakcyjne, odnoszące sukces czy cieszące się wysokim statusem społecznym. W przypadku nastolatków taką rolę pełnią zarówno rówieśnicy, jak i postacie znane z kultury popularnej. Właśnie dlatego raperzy, a szerzej – artyści muzyczni mogą być dla młodego odbiorcy kimś więcej niż po prostu wykonawcami piosenek. Dla wielu nastolatków stają się oni punktem odniesienia w budowaniu tożsamości oraz wyobrażenia o dorosłości, sukcesu oraz przynależności.

Wpływ muzyki

Odpowiedzi na pytanie o wpływ utworów muzycznych na zachowania młodzieży może dostarczyć badanie autorstwa Michaela Slatera i Kimberly Henry. Naukowcy przeanalizowali dane obejmujące ponad 2700 uczniów szkół średnich

w Stanach Zjednoczonych. Sprawdzali, czy ekspozycja na treści muzyczne i powiązane z nimi media wpływa na ryzyko sięgania po alkohol, papierosy i marihuanę. Wyniki wskazały na bezpośredni związek ekspozycji z późniejszą konsumpcją tych środków. Jeszcze bardziej dogłębnie problem używania marihuany przeanalizowali Brian Primack i jego współpracownicy. W badaniu obejmującym 959 uczniów klas dziewiątych sprawdzano związek pomiędzy ekspozycją na odniesienia do konopi w muzyce popularnej a jej używaniem. Osoby znajdujące się w najwyższej grupie ekspozycji były bardziej narażone na używanie marihuany w ostatnich 30 dniach niż uczniowie z grupy o niższej ekspozycji. Autorzy podkreślali jednak, że badanie pokazuje korelację, a nie prostą zależność przyczynowo-skutkową. To rozróżnienie jest kluczowe dla

omawianego zagadnienia. Młody człowiek, który często konsumuje utwory rapowe, może częściej sięgać po narkotyki, ale nie jest to automatycznie winą muzyki. Równie dobrze może to być spowodowane tym, że częściej po określony typ utworów sięgają osoby już wcześniej zainteresowane substancjami psychoaktywnymi.

Potrzeba przynależności

Mateusz i jego doświadczenia ukazują jeszcze jeden mechanizm. Pierwszego jointa nie zapalił sam, ale zrobił to w grupie znajomych. To istotne, ponieważ wpływ rówieśników jest jednym z najlepiej udokumentowanych czynników sprzyjających zachowaniom ryzykownym w okresie dojrzewania. Młody człowiek nie tylko obserwuje zachowania swoich znajomych, ale również uczy się na ich podstawie, co w jego środowisku jest uznawane za „normalne”.

W doświadczeniach Mateusza rap nie musiał być głównym powo­ dem, dla którego sięgnął po narkotyki. Mógł jednak współtworzyć obraz świata, którego nastolatek chciał być częścią. Rówieśnicy stworzyli okazję do eksperymentowania, a kultura, z którą się utożsamiał, nadała temu doświadczeniu określone ramy. Nie możemy więc stwierdzić, że rap bezpośrednio powoduje uzależnienie od narkotyków. Badania w tym zakresie nie są jednoznaczne, bo część badaczy nie wykazuje prostego efektu dla takich zachowań. Opisywana zależność jest wyjątkowo złożona. Na rozwój uzależnienia wpływa wiele czynników, takich jak: dostępność substancji, stres, środowisko rodzinne, predyspozycje czy zdrowie psychiczne. Muzyka jest tylko elementem szerszego obrazu. 

Ludzie obserwują zachowania innych, zwłaszcza osób, z którymi się identyfikują lub które uważają za atrakcyjne, odnoszące sukces czy cieszące się wysokim statusem społecznym. W przypadku nastolatków taką rolę pełnią zarówno rówieśnicy, jak i postacie znane z kultury popularnej.

fot. Pexels

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

21


uniwersytet > studenci > kultura > sport Rekomendacje kulturalne dziennikarzy „WUJ­‑a”:

Reportaż z podzielonego kraju

Koriolan: buntownik naszych czasów?

Renesansowe herstorie

„Nienawidzimy tych, którym zazdrościmy tego, co sami chcielibyśmy mieć, ale brakuje nam odwagi lub możliwości, żeby to zrealizować” – czytamy we wstępie książki Karoliny Olejak. Jednak nie chodzi tutaj o samochód, ekskluzywne wakacje czy atletyczną sylwetkę, ale o swobodę seksualną lub wiarę w tradycyjne wartości. Reportaż ten powinien być lekturą obowiązkową dla każdego, kto chciałby przyjrzeć się współczesnym zjawiskom społecznym, niezależnie od tego, po której stronie sceny politycznej się znajdujemy. To, że nasz kraj jest dziś podzielony niczym dwa osobne bieguny, widać wyraźnie od czasu kilku ostatnich wyborów – czy to prezydenckich, czy parlamentarnych.

Różnica zdań to jedno, ale nienawiść do osób o odmiennych poglądach wymknęła nam się spod kontroli. Siłą tej książki jest zestawienie osób o różnych światopoglądach, z których każda, niezależnie od tego, czy z lewej, czy z prawej strony, nosi w sobie jakiś cień. Teoria cienia Carla Gustava Junga towarzyszy nam przez całą lekturę, tłumacząc z pozoru niewytłumaczalne zachowania „racjonalnych” ludzi. Poznajemy feministkę, która swoją frustrację na mężczyzn wylewa na uczniach liceum; wojującą katoliczkę, wierzącą w tradycyjne wartości do momentu zdrady; osoby określające się jako progresywne, „bo tak wypada”, jednak niebędące w stanie zaakceptować własnego syna

geja lub wynająć mieszkania obcokrajowcom. Są to opowieści pełne sprzeczności, cieni, nieuświadomionych lęków i awersji. Zarazem czytamy historię o tym, że każdy z nas czegoś się boi, przed czymś ucieka i czegoś pragnie. Jesteśmy do siebie bardziej podobni, niż nam się wydaje, jednak aby pojawiło się miejsce na dialog, obydwie strony muszą otworzyć się na to, przed czym same uciekają. Justyna Arlet-Głowacka

Teatr im. Juliusza Słowackiego może poszczycić się adaptacjami wielu wybitnych dzieł. Tym razem jednak postawiono na kameralną scenę w Domu Machin, znajdującym się na tyłach głównego gmachu Teatru. To właśnie tam swoją premierę miał szekspirowski „Koriolan” w reżyserii Jadwigi Klaty, studentki III roku Akademii Teatralnej w Warszawie. Spektakl zachwyca zarówno formą, jak i realizacją młodej artystki, która przepuściła szekspirowskie dzieło przez własną wrażliwość, tworząc dzieło szczególnie bliskie młodemu pokoleniu. Kameralna scena nie oznacza uproszczenia spektaklu, a wręcz przeciwnie: niewielka przestrzeń Domu Machin daje możliwość

głębszego wejścia w świat przedstawiony i umożliwia intensywniejszy odbiór spektaklu. Aktorzy niczym cienie przesuwają się tuż obok widza, dzięki czemu można dostrzec najdrobniejsze gesty, spojrzenia i emocje postaci. Klata z rozmysłem ukazała zarówno fazy wzrostu, jak i upadku młodej buntowniczki. Tytułowy Koriolan (w tej roli Alina Szczegielniak) to postać bezkompromisowa, wierna wyznawanym wartościom i ideom. Jej przekonania zderzają się z brutalną rzeczywistością, prowadząc ostatecznie do tego, że traci ona szacunek i staje się zdrajcą. Surowa scenografia, oszczędne, acz znakomicie dobrane rekwizyty (jak długie liny przypominające warkocze, którymi związano Koriola-

na), wraz z grą czerwonych świateł budują przekonujący i nieco przerażający obraz świata stojącego w kryzysie. W „Koriolanie” nie brakuje odniesień do współczesnych sporów społeczno-politycznych, ale także pytań o ideały, granice i bunt. To historia o sprzeciwie zrodzonym z pasji oraz wrażliwości na ludzką tragedię. Przedstawienie skłania do refleksji nad mechanizmami władzy, manipulacji, a także nad ceną, jaką płaci się za wierność własnym przekonaniom. Wiktoria Piwowarska

Aemilia Lanyer, Mary Sidney, Elizabeth Cary, Anne Clifford – jeśli choć jedno z tych nazwisk brzmi dla nas znajomo, oznacza to, że nasza wiedza prawdopodobnie wykracza poza program nauczania literatury angielskiej nawet na najlepszych uniwersytetach. Postacie te, należące do epoki angielskiego renesansu, zostały na wieki zapomniane przez historyków literatury na rzecz takich twórców jak Szekspir, Marlowe czy Spenser. Ramie Targoff przywraca jednak pamięć o czterech kobietach, które w patriarchalnych realiach swojego stulecia zdecydowały się uwiecznić własny głos poprzez pisanie. Jako profesorka anglistyki i badaczka literatury renesansu Targoff podchodzi do tematu z akademicką uważnością oraz skrupulatnością, a ponad dwudzie-

stostronicowa lista użytych źródeł tylko to potwierdza. Aby przedstawić czytelnikowi życie bohaterek i podkreślić wagę ich tworzenia, autorka skupia się najpierw na kontekście społecznym i politycznym przełomu XVI i XVII wieku. W szczegółach poznajemy dworską dynamikę, rolę religii w życiu podwładnych czy też zasady dotyczące posiadania ziemi. Dla nowicjusza w dziedzinach historycznych może okazać się to przytłaczające, gdyż informacji jest naprawdę wiele, ale warto się z nimi zapoznać ze względu na wyjątkowość samej książki. „Siostry Szekspira” to szansa na poznanie angielskiego renesansu z perspektywy długo nieobecnej w głównym nurcie nauki. Przytaczając teksty swoich bohaterek, Targoff podkreśla, jak wielkim osiągnięciem było dla nich pisanie,

a nawet sama publikacja – uwięzione w nieszczęśliwych małżeństwach i pozbawione swobody praktycznie we wszystkich aspektach swojego życia, Aemilia, Mary, Elizabeth i Anne wciąż zdobywały się na to, by tworzyć i realizować się artystycznie. W tej niezwykłej poczwórnej biografii oddaje się im wreszcie należyty szacunek i podkreśla niezaprzeczalnie istotną rolę na kartach historii. Jak pisze sama Targoff: „Przyszłość przeszłości jest pełna kobiet”. Maria Wieruszewska

22 październik 2026 • Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego

Karolina Olejak, „Nienawidzę ich! To Polacy mówią na terapiach. Reportaż z podzielonego kraju”, Wydawnictwo Prześwity, Warszawa 2026

„Koriolan”, reż. Jadwiga Klata, Teatr im. J. Słowackiego (Scena Dom Machin), Kraków 2026

Ramie Targoff, „Siostry Szekspira. Jak kobiety tworzyły renesans”, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2026


uniwersytet > studenci > kultura > sport

Co łączy wideo z Barackiem Obamą obrażającym Donalda Trumpa i zdjęcie papieża Franciszka w białej, puchowej kurtce? To, że okoliczności uwiecznione w obu materiałach nigdy nie miały miejsca. Wiele podobnych przykładów dezinformacji omawia książka Mateusza Cholewy „Fake off”. Autor nie tylko przywołuje mniej lub bardziej wyrafinowane przykłady manipulacji i fake newsów, ale także przedstawia strategie obrony przed fałszywymi informacjami oraz sposoby ich rozpoznawania. Dowiadujemy się więc, dlaczego politycy nagminnie stosują metodę „galopu Gisha”, jak samozwańczy eksperci manipulują opinią publiczną albo na czym polega technika „cherry picking”, praktykowana chętnie choćby przez denialistów klimatycznych.

Cholewa precyzyjnie tłumaczy, czym jest deepfake oraz jak bardzo rozwój sztucznej inteligencji ułatwił jego przenikanie do przestrzeni publicznej. Dowodzi, że na dezinformację jesteśmy narażeni wszyscy – bez względu na wykształcenie, status społeczny czy poziom wiedzy. Co istotne, zmanipulowane treści mogą znacząco wpływać na kondycję społeczną narodów, ich zaufanie do władz i instytucji, a także stosunek do innych. Cholewa przywołuje w tym kontekście technikę „kozła ofiarnego”, polegającą na przenoszeniu winy za problemy ekonomiczne czy polityczne na wybrane grupy, zwykle etniczne lub mniejszościowe. Brzmi znajomo? Autor pokazuje, że paliwem fake newsów stają się emocje. Karmimy się nimi, pragniemy ich, a wręcz się ich dopominamy w świecie po-

Zapoznana wcześniej z filmową produkcją „American Beauty” Sama Mendesa, znając jej paletę kultowych motywów, spodziewałam się odcieni postmodernistycznych, zmęczonego popołudniowego światła i ziarnistych sentymentów po „amerykańskim śnie”. Dramat reżyserii Michała Nowickiego, pisany słowami Szymona Króla, okazał się twórczością zarówno błyskotliwą, jak również podejmującą się eksperymentu stylistycznego oraz odwagi językowej. Samo ujęzykowienie poruszonych tematów warto rozpatrywać jako osobną kwestię – stylistycznie zamerykanizowane, hiperseksualizowane słownictwo i słowotwórstwo budziły refleksje: „Czy taka forma ekspresji mo-

że współistnieć w ramach sztuki, rzuty o normalizację romansu między mężczyzną o średnim wieku bez obniżenia jej rangi?”. Scenarzysta, zamiast opowia- a małoletnią, nie pozostała bez dać o róży, rozlicza ją z cierni – komentarza twórców dramatu. i w ten sam sposób kreuje portrety Finał, w którym między nimi do bohaterów budowane na komplek- czegoś dochodzi, przeplatany jest sach i lękach, ujawniając kulisy dy- wyświetlonymi na rzutniku zdjęnamik pozornie wyglądających ciami z aktów Epsteina. na idealne. Król zwraca uwagę na Zastanawiając się, czy problem pęknięcia w amerykańskim mode- „american dream” nadal można odlu rodziny, ale w świecie dramatu czytywać jako jedynie amerykańnie ma już miejsca na piękno. Nie ski, warto zapoznać się z tę pozycją ma alternatywy czy wrażliwości, repertuarową. Wyrastając poza jektóra znajdzie spokój w zepsuciu, go decorum, można w niej znaleźć a porządek w degradacji. analizę dystopii, której nie sposób Twórcy dramatu budują na po- przypisać konkretnej lokalizacji. staci Angeli (Zuzanna Woźniak Daria Kopczyńska w roli przyjaciółki córki Leste „American Beauty – ra, w której się on zakochuje) nosprostowanie”, wy obraz. Relacja między nią a LeMichał Nowicki, sterem, często kontrowersyjna dla Teatr Barakah, Kraków 2026 odbiorców filmu ze względu na za-

Jak łatwo nas zmanipulować

Rozliczenie z cierni

laryzacji i dyktatu platform (anty) społecznościowych. Stąd stajemy się łatwiejszym celem dla rozsiewaczy fałszu, nierzadko nieświadomie sami go rozpowszechniając. Pamiętacie, jak na początku pandemii źródłem wiedzy o kolejnych krokach państwa stał się mityczny kuzyn z wojska któregoś z naszych znajomych? Dobrym podsumowaniem tej lektury niech będzie zmyślony cytat króla Bolesława Chrobrego, zamieszczony jeszcze przed wstępem książki: „Nie wierz we wszystko, co przeczytasz w internecie”. Adrian Burtan

Mateusz Cholewa, „Fake off. Wyłącz dezinformację ze swojego życia”, Wydawnictwo Znak, Kraków 2026

Znajdź nas!

fot. insta_photos / stock.adobe.com

Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego • październik 2026

23


F o t o r e po r t a ż

Po ciepłej stronie autorka: Natalia Krajenta


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Pismo Studentów WUJ - Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego, październik 2026 by Pismo Studentów WUJ - Wiadomości Uniwersytetu Jagiellońskiego - Issuu