Nr 1/WIOSNA 2006
Kwartalnik edukacyjno-informacyjny Oœrodka Kultury Leœnej w Go³uchowie
Ga³¹zka lipy drobnolistnej (fot. M. Hertmann)
Gwiazdnica wielkokwiatowa (fot. M. Hertmann)
Czêœæ leœna parku-arboretum w Go³uchowie (fot. M. Hertmann)
Ziarnop³on wiosenny (fot. M. Hertmann)
Wiosna budzi kolorami... Wiosn¹ w œwiecie roœlin i zwierz¹t nastêpuje czas budzenia siê do ¿ycia. Mo¿na j¹ podzieliæ na okresy: - przedwioœnie, zaranie wiosny - rozpoczyna siê w lutym lub w marcu, a trwa zwykle do pocz¹tku kwietnia; jako pierwsza zakwita leszczyna pospolita, pyli tak¿e olsza czarna; - pierwioœnie, wczesna wiosna - trwa od po³owy kwietnia do drugiej dekady maja; zakwitaj¹ wtedy drzewa owocowe, kwitnie czeremcha zwyczajna, borówka czarna, poziomka pospolita, nastêpuje te¿ rozwój liœci buka pospolitego i dêbu szypu³kowego; - wiosna, pe³nia wiosny - to ju¿ okres bujnej wegetacji, która trwa na prze³omie maja i czerwca; kwitnie wówczas kasztanowiec pospolity, bez lilak, a w lasach - gwiazdnica gajowa. W go³uchowskim parku mo¿na w tym czasie obserwowaæ wymienione wy¿ej roœliny, a tak¿e wiele innych, cennych przyrodniczo gatunków. Uwagê przyci¹gaj¹ ró¿norakie gatunki oczarów, kalina wonna, barwne magnolie, azalie i ró¿aneczniki. Mi³oœnicy przyrody mog¹ tak¿e delektowaæ siê widokiem ³anów kokoryczy pustej. Wiosna to równie¿ czas szczególnych zachowañ zwierz¹t. Wdziêcznymi obiektami do obserwacji s¹ zw³aszcza ptaki. Go³uchowskie arboretum to idealne miejsce na wiosenn¹ wycieczkê. Uwa¿ni obserwatorzy zostan¹ nagrodzeni niezapomnianymi wra¿eniami. Stanis³aw Czo³nik
Piwonia krzewiasta (fot. M. Kluge)
2 Oœrodek Kultury Leœnej proponuje P a ñ s t w u now¹ inicjatywê wydawnicz¹. „Zagajnik” to pismo o charakterze edukacyjnym i informacyjnym. WydaM. Hertmann wany bêdzie raz na kwarta³, pe³ni¹c zarazem rolê biuletynu. Prezentujemy Pañstwu pierwsze wydanie „Zagajnika”. Tytu³ pisma nawi¹zuje do m³odej formy lasu, w której to w sposób ¿ywy i otwarty, wrêcz dynamiczny, przyroda pokazuje swoje piêkne oblicze. W Oœrodku Kultury Leœnej w Go³uchowie ¿ycie przez ca³y rok têtni ¿ywo, jak wiosn¹ w przyrodzie. Odbywaj¹ siê u nas liczne wydarzenia kulturalne i muzealne,
prowadzone s¹ dzia³ania edukacyjne oraz inicjatywy wydawnicze. „Zagajnik” co kwarta³ prezentowaæ bêdzie zagadnienia zwi¹zane z histori¹ lasu i leœnictwa, informuj¹c zarazem o wydarzeniach kulturalnych i pozosta³ych zagadnieniach tematycznie zwi¹zanych z dzia³alnoœci¹ oœrodka. Pragniemy uczyniæ nasze pismo forum wymiany myœli i doœwiadczeñ, chcemy za jego poœrednictwem rozmawiaæ o dniu wczorajszym i dzisiejszym, a tak¿e o propozycjach zwi¹zanych z niezbyt odleg³¹ przysz³oœci¹. Chcemy informowaæ i uczyæ, dostosowuj¹c cykl wydawniczy do rytmu zmieniaj¹cych siê pór roku. Wiosenny numer „Zagajnika” trzymacie Pañstwo w rêkach, kolejne uka¿¹ siê latem, jesieni¹ i zim¹. ¯yczê Pañstwu przyjemnej lektury! mgr in¿. Benedykt RoŸmiarek dyrektor Oœrodka Kultury Leœnej
Dzieñ Ziemi 2006 - skromny jubileusz Tegoroczny Dzieñ Ziemi obchodzony bêdzie na œwiecie po raz trzydziesty siódmy, w Polsce po raz siedemnasty, a w Oœrodku Kultury Leœnej - pi¹ty. Mo¿na wiêc mówiæ o skromnym jubileuszu. Inicjatywa go³uchowskich obchodów Dnia Ziemi zrodzi³a siê ze wspó³pracy OKL z Klubem Europejczyka Gimnazjum nr 2 w Kaliszu. Wiod¹cym w¹tkiem ka¿dej edycji „zielonych spotkañ” jest nadawanie odznaki „Honorowy Opiekun Miejsc Przyrodniczo-Cennych Go³uchowa”. To szczególne wyró¿nienie, na które uczniowie pracuj¹ przez ca³y rok: realizuj¹ powierzone im zadania, przygotowuj¹ w³asne projekty, bior¹ udzia³ w akcjach ekologicznych i konkursach. Wykazuj¹ w ten sposób dba³oœæ o œrodowisko oraz troskê o zachowanie i ochronê miejsc cennych pod wzglêdem przyrodniczym. Formu³a Dnia Ziemi w OKL jest nietypowa. Ka¿de obchody inicjuj¹ kolejne. Kandydaci do odznaki „Honorowy Opiekun…” otrzymuj¹ certyfikaty i karty pracy, w których przez nadchodz¹cy rok bêd¹ gromadziæ potwierdzenia wykonywanych zadañ. Zwieñczeniem ich pracy jest nadanie odznaki podczas kolejnych obchodów Dnia Ziemi. Wiêkszoœæ postawionych przed m³o-
Happening (fot. I. Cieœlak)
dzie¿¹ wyzwañ realizowanych jest na terenie Oœrodka Kultury Leœnej, s¹ równie¿ takie, które podejmowane s¹ w szko³ach. Lista zadañ jest d³uga. Na podkreœlenie zas³uguje coroczne uczestnictwo w akcji ratowania kasztanowców, sprz¹tania œwiata, zbierania ¿o³êdzi i kasztanów dla zwierz¹t z pokazowej zagrody oraz udzia³ w konkursach: plastycznych, fotograficznym i literackim. Wykonane zadania analizuje Kapitu³a Dnia Ziemi, która przyznaje odznaki „Honorowego Opiekuna...”. Ka¿dorazowo prace konkursowe ocenia jury, a autorzy najlepszych prac zostaj¹ nagrodzeni. Kapitu³a docenia równie¿ pracê i zaanga¿owanie nauczycieli. Ju¿ ponad sto osób mo¿e nazywaæ siebie „Honorowym Opiekunem Miejsc Przyrodniczo-Cennych Go³uchowa”. Mimo ¿e akcja zdobywania odznak skierowana jest do m³odzie¿y gimnazjalnej okolicznych szkó³, to w obchodach Dnia Ziemi bior¹ udzia³ równie¿ m³odsi uczniowie oraz przedszkolaki. Przygotowuj¹ oni spektakle ekologiczne, uk³ady choreograficzne, happeningi, zapewniaj¹ radosn¹ atmosferê nawet w pochmurne dni. W pamiêci uczestników ubieg³orocznego spotkania pozostanie zapewne dynamiczny indiañski taniec wykonany przez dzieci przy posadzonym dêbie. Obchodom Dnia Ziemi w minionych
Wrêczenie certyfikatów (fot. I. Cieœlak)
Spacer alej¹ grabowo-lipow¹ (fot. A. Kozyra)
Zapraszamy: P„Dzieñ Ziemi - Go³uchów 2006” 21 kwietnia - integralnym punktem programu obchodów bêdzie otwarcie wystaw: fotografii Danuty Piotrowskiej „Parki Narodowe wokó³ Wielkiego Kanionu Kolorado” oraz malarstwa W³odzimierza Czarnobaja
P„Spotkanie z lasem” 9 czerwca - festyn edukacyjny
P Wystawy sta³e w Muzeum Leœnictwa: „Las w sztuce” „Historia gospodarstwa leœnego na ziemiach polskich” „Przyrodnicze podstawy leœnictwa Spotkanie z lasem” „Technika leœna”
P Wystawy czasowe w Muzeum Leœnictwa: „Chrz¹szcze œwiata” (do koñca kwietnia) „Tajemnice beskidzkiego lasu” (do koñca wrzeœnia) „Broñ i akcesoria myœliwskie ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Szczecinku” (do koñca czerwca)
P Zajêcia terenowe dla dzieci i m³odzie¿y prowadzone w parku-arboretum: „Wiosna budzi zapachami i kolorami” „Szukamy dendrologicznych skarbów” „Symetria w przyrodzie” Informacje dotycz¹ce zajêæ: tel. (062) 761 50 10, e-mail: okl_dybul@sisco.pl
latach towarzyszy³y otwarcia wystaw, jubileusz 25-lecia Pokazowej Zagrody Zwierz¹t oraz rajd ekologiczny „Pod drzewami”. Do wspó³organizacji Dnia Ziemi w³¹czaj¹ siê harcerze z 13 KDH „Listowie”, Urz¹d Gminy w Go³uchowie, Muzeum Narodowe w Poznaniu Oddzia³ w Go³uchowie, Wydzia³ Edukacji Urzêdu Miejskiego w Kaliszu oraz sponsorzy. Doceniamy ich zaanga¿owanie i dziêkujemy. Alicja Antonowicz
Taniec przy posadzonym drzewie (fot. I. Cieœlak)
3
Konkurs literacki „Ocaliæ od zapomnienia… Zabytkowe parki po³udniowej Wielkopolski”- rozstrzygniêty W lutym br. podsumowano konkurs na najciekawsze opowiadanie inspirowane pobytem w parku. Do konkursu swoje prace zg³osi³o 32 uczniów ubiegaj¹cych siê o odznakê „Honorowy Opiekun Miejsc Przyrodniczo-Cennych Go³uchowa”. Jury konkursowe pod przewodnictwem Benedykta RoŸmiarka, dyrektora Oœrodka Kultury Leœnej, przyzna³o I i II nagrodê oraz trzy wyró¿nienia. M³odzie¿ w swoich pracach najczêœciej nawi¹zywa³a do pobytu w go³uchowskim parku-arboretum oraz Parku Miejskim w Kaliszu. Niestety, czêœæ prac by³a niezgodna z form¹ opowiadania i w³aœnie to kryterium ju¿ na wstêpie zadecydowa³o o ich dyskwalifikacji. Uczniowie nie ustrzegli siê b³êdów jêzy-
kowych. W wielu przypadkach internet okaza³ siê jedynym Ÿród³em informacji. Nie usprawiedliwia tutaj poœpiech, gdy¿ na przygotowanie prac uczniowie mieli ponad dwa miesi¹ce. Wœród nades³anych opowiadañ nie zabrak³o jednak przemyœlanych, starannie przygotowanych prac. Z ca³¹ pewnoœci¹ najlepszymi okaza³y siê: „Tajemnica parkowego drzewa” Marcina Sosiñskiego, Gimnazjum nr 2 w Kaliszu I nagroda oraz „Wielka bitwa” Mateusza GoŸdziewicza, Gimnazjum nr 2 w Kaliszu - II nagroda. Jury wyró¿ni³o równie¿ prace Angeliki Adamczyk i Dawida Broniszewskiego z Gimnazjum nr 2 w Kaliszu oraz Klaudii
£yskawki z Gimnazjum nr 3 w Pleszewie. Gratulujemy! Dyplomy i nagrody zostan¹ wrêczone podczas obchodów „Dnia Ziemi” (21 kwietnia 2006 roku). Alicja Antonowicz
WeŸ udzia³! Ogólnopolski konkurs „Czysty Las” www.tpl.org.pl Konkurs o nagrodê dyrektora generalnego Lasów Pañstwowych „I Ty posadŸ swoje drzewko” www.lp.gov.pl
„Historia gospodarstwa leœnego” sta³a wystawa w „Oficynie” W paŸdzierniku 2005 roku w salach drugiego piêtra „Oficyny” utworzono sta³¹ wystawê poœwiêcon¹ historii gospodarstwa leœnego na ziemiach polskich. Na wystawie plastycznie pokazano dzieje lasu i leœnictwa w czasie funkcjonowania pañstwowoœci polskiej, obejmuj¹c okres od pañstwa Piastów do wspó³czesnoœci. Omawiane dzieje podzielono na trzy podstawowe okresy: czasy Polski Piastów oraz Rzeczypospolitej Szlacheckiej, wiek XIX oraz wiek XX. W pierwszych salach przedstawione zosta³y najwa¿niejsze dziedziny gospodarki leœnej, które przetrwa³y do dnia dzisiejszego, tj. myœlistwo i zbieractwo. Ponadto przedstawiono bartnictwo, wypalanie wêgla drzewnego i bobrownictwo. Pokazane zosta³y równie¿ dziedziny gospodarki leœnej, które uleg³y likwidacji lub sta³y siê now¹ form¹ gospodarowania (XIX wiek). Zaprezentowano tak¿e gospodarkê
Fragment wystawy (fot. K. Bul)
miêdzywojennego w tworzeniu nowoczesnego przedsiêbiorstwa. Zwraca uwagê heroizm i odpowiedzialnoœæ za las w czasie II wojny œwiatowej. Wystawa pokazuje ogromny trud ludzi lasu w³o¿ony w odbudowê gospodarki leœnej. Na wystawie przedstawione zosta³y osi¹gniêcia naukowo-badawcze i edukacyjne leœników, a jej podstawowym „Oficyna” (fot. M. Hertmann)
celem jest przekazanie
drewnem, a zw³aszcza jego pozyskanie i handel, zwracaj¹c uwagê na relacje wystêpuj¹ce pomiêdzy lasem a potrzebami jego w³aœcicieli. Ta problematyka wystêpuje równie¿ w kolejnej czêœci ekspozycji, obejmuj¹cej historiê leœnictwa w XIX wieku. Czêœæ ostatnia wystawy to wiek XX okres, w którym leœnictwo funkcjonuje jako wa¿na ga³¹Ÿ gospodarki narodowej. W kolejnych salach Fragment wystawy (fot. K. Bul) znajduj¹ siê wy³¹cznie oryginalne eksponaty, dokuinformacji o historii i zadaniach stoj¹cych menty i zdjêcia prezentuj¹ce przed leœnictwem w bliskiej przysz³oœci. istotne wydarzenia z historii Konrad Bul leœnictwa. Podkreœlone zosta³y osi¹gniêcia leœników okresu
4
Nowoœci wydawnicze Oœrodek Kultury Leœnej wyda³ w 2005 roku album fotograficzny „Oœrodek Kultury Leœnej w Go³uchowie”, broszurê edukacyjn¹ „Spotkanie z lasem” oraz zestaw kart dydaktycznych „Nasze drzewa leœne”. Koncepcje merytoryczne, plastyczne oraz redakcje tekstów przygotowali pracownicy oœrodka, natomiast wiêkszoœæ fotografii wykonali artyœci fotograficy i specjaliœci z zakresu leœnictwa. Album fotograficzny „Oœrodek Kultury Leœnej w Go³uchowie” ma objêtoœæ 110 stron oraz tward¹ ok³adkê z obwolut¹. W publikacji zamieszczono informacje o historii go³uchowskiej rezydencji arystokra-
tycznej i historii samego Oœrodka Kultury Leœnej, który tê rezydencjê przywraca obecnie do œwietnoœci. Album zawiera 156 zdjêæ autorstwa znanych fotografików: Mariusza Hertmanna i Stanis³awa Kulawiaka. Barwne fotografie przedstawiaj¹ urodê go³uchowskich zabytków architektury, zatrzymane w kadrze piêkno flory i fauny parku-arboretum o ka¿dej porze roku, ekspresjê zwierz¹t z pokazowej zagrody oraz ciekawe wnêtrza i eksponaty wystaw organizowanych przez Muzeum Leœnictwa. „Spotkanie z lasem” to bogato ilustrowana 16stronicowa broszura edukacyjna. Zawiera ona 11 pytañ i odpowiedzi dotycz¹cych definicji, budowy oraz funkcji lasów i zadrzewieñ w Polsce. Z publikacji tej czytelnik mo¿e siê równie¿ do-
wiedzieæ, jakie s¹ cele i zadania gospodarstwa leœnego, co nale¿y robiæ dla zachowania lasu, a tak¿e co jest potrzebne, aby zostaæ jego przyjacielem. „Nasze drzewa leœne” jest to zestaw 30 kolorowych, kartonowych kart dydaktycznych. Na poszczególnych kartach zamieszczone s¹: rysunki pokroju naszych rodzimych drzew w szacie letniej i zimowej, fotografie tzw. „Ksi¹g drzewnych”, w których eksponowane s¹ pêdy, liœcie, kwiaty, owoce, nasiona, kora i drewno danego gatunku drzewa. Na rewersie zamieszczone zosta³y krótkie opisy drzew. Ka¿da strona zestawu jest perforowana, aby mo¿na by³o oderwaæ z niej pocztówkê z reprodukcj¹ akwareli przedstawiaj¹c¹ sylwetkê danego drzewa. Wymienione wy¿ej publikacje wydane zosta³y przy pomocy finansowej Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Œrodowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu. Barbara Czo³nik
Humor
Rebusy i zagadki
1.
2.
1. Owad niewielki, czarny, 2. W gaju, wœród liœci w wilgotnej ustroni niezwykle gospodarny. bielusieñka, bieluchna Po dró¿ce swej drepce. w swe dzwoneczki dzwoni. Z igie³ buduje kopce.
ród³o: Antologia zagadek. Wybór Anna Romanowicz Krajowa Agencja Wydawnicza; Bia³ystok 1993, wyd. I
Rebusy: 1. Zagajnik, 2. Wiosna w parku Zagadki: 1. Mrówka, 2. Konwalia
Wydawca: Oœrodek Kultury Leœnej, ul. Dzia³yñskich 2, 63-322 Go³uchów tel./fax 062 761-50-45, 761-50-46, www.okl.sisco.pl e-mail:okl@sisco.pl Redakcja: Leszek Chojnacki - redaktor naczelny, Alicja Antonowicz, Barbara Czo³nik, Joanna Zalejska-Niczyporuk Sta³a wspó³praca: Jacenty Frankowski, Rafa³ Walendowski Opracowanie i sk³ad: Joanna Zalejska-Niczyporuk Fotografie: Alicja Antonowicz, Iwona Cieœlak, Barbara Czo³nik, Mariusz Hertmann, Maria Kluge, Adam Kozyra, Joanna Zalejska-Niczyporuk Korekta: Tomasz Ma¿uchowski Druk: Oœrodek Rozwojowo-Wdro¿eniowy Lasów Pañstwowych w Bedoniu 95-020 Andrespol, Nowy Bedoñ, ul. Sienkiewicza 19 Wydanie publikacji zosta³o dofinansowane przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Œrodowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu ISBN 83-922141-2-9
W PRZYRODZIE, GOSPODARCE I KULTURZE
D¥B
Wiêkszoœæ gatunków dêbów roœnie prawie wy³¹cznie na pó³kuli pó³nocnej - w strefie klimatu umiarkowanego po góry strefy tropikalnej. Ze wzglêdu na trudn¹ do ustalenia liczbê gatunków, ró¿ne opracowania systematyczne podaj¹ od oko³o dwustu do szeœciuset gatunków dêbów. Na obszarze Polski w naturalny sposób rosn¹ tylko trzy gatunki: d¹b szypu³kowy, d¹b bezszypu³kowy, d¹b omszony. W naszym kraju mo¿na spotkaæ równie¿ wiele gatunków dêbów obcego pochodzenia. Zdecydowanie najbardziej rozpowszechniony jest d¹b czerwony (Quercus rubra L.).
D¹b szypu³kowy - Quercus robur L.
oderwij - zachowaj
Nale¿y do drzew d³ugowiecznych. Mo¿e do¿ywaæ 1000 lat, choæ obecnie tak starych okazów w Polsce nie ma. Do grona najstarszych zalicza siê znane w Polsce dêby: „Lech”, „Czech” i „Rus”, rosn¹ce w Rogalinie. Szacuje siê, ¿e maj¹ blisko 600 lat.
D¹b bezszypu³kowy - Quercus petraea Liebl. Drzewo nieco ni¿sze od poprzedniego. Liœcie o bardziej regularnych klapach ni¿ u dêbu szypu³kowego i unerwieniu dochodz¹cym tylko do klap. ¯o³êdzie siedz¹ce, prawie bez szypu³ek. W³aœciwoœci biologiczne ma zbli¿one do dêbu szypu³kowego. Jest jednak gatunkiem bardziej ciep³olubnym i ma mniejsze wymagania glebowe, zarówno pod wzglêdem ¿yznoœci, jak i wilgotnoœci. Lepiej tak¿e znosi ocienienie w m³odoœci. Zasiêg jego wystêpowania jest nieco mniejszy. Wystêpuje w zachodniej i œrodkowej Europie. W Polsce nie wystêpuje w pó³nocno-wschodniej czêœci kraju.
D¹b omszony Quercus pubescens Willd. Niewysokie drzewko lub krzew. Wymaga du¿o œwiat³a i ciep³a. Odporny na suszê. Wystêpuje w zachodniej, œrodkowej i po³udniowej Europie, po Kaukaz i Azjê Mniejsz¹. W Polsce wystêpuje tylko na jednym stanowisku, w Bielinku nad Odr¹.
D¹b mo¿e osi¹gn¹æ 35-50 m wysokoœci i 1,5-2 m pierœnicy. Jego pieñ pokrywa ciemna, gruba i g³êboko spêkana kora. Pokrój drzewa zale¿y od miejDrewno dêbowe sca, w którym roœnie. Pierœcieniowonaczyniowe, D¹b rosn¹cy w drzewotwardzielowe. Biel w¹ski, ¿ó³tawostanie ma koronê jajobia³y, twardziel barwy od jasnowat¹ i wysoko osadzon¹ brunatnej do ciemnobrunatnej. na pniu (zdj. 1). Osobniki rosn¹ce samotnie na otwartej przestrzeni wytwarzaj¹ szerok¹, silnie rozga³êzion¹ i nisko fot. B. Czo³nik umieszczon¹ koronê Liœcie ma odwrotniejajowate, nie- (zdj. 2). regularnie klapowane. Nerwy dochozdj. 1. D¹b szypu³kowy, dz¹ do koñców klap i zatok miêdzy nadleœnictwo Krotoszyn (fot. J. Zalejskaklapami. Okres kwitnienia przypada Niczyporuk) zdj. 2. D¹b szypu³kowy na koniec kwietnia lub w maju. Jest to „ Jan”, park-arboretum Oœrodka Kultury Leœnej uzale¿nione od warunków klimatyczw Go³uchowie. Wiek 240 nych. Owoce, ¿o³êdzie, rosn¹ na d³ulat, pierœnica 168 cm, wysokoœæ 27 m, rzut Naczynia w drewnie wczesnym gich szypu³kach. Dojrzewaj¹ we korony 30 m (fot. A. Antonowicz) du¿e, tworz¹ce widoczne pierœciewrzeœniu-paŸdzierniku. nie. Naczynia w drewnie póŸnym D¹b wytwarza system korzeniowy ma³e, u³o¿one w promieniowo palowy, który w starszym wieku drzezorientowane zgrupowania. wa przekszta³ca siê w sercowy, siêPromienie drzewne widoczne gaj¹cy w g³¹b gleby. Dziêki takiemu i szerokie. systemowi jest odporny na wiatry powoduj¹ce wiatrowa³y. Drewno dêbu zale¿nie od iloœci s³ojów przypadaj¹cych Jest gatunkiem œwiat³olubnym. Tylko w m³odoœci znosi ociena 1 cm mierzony wzd³u¿ promienia drzewnego przekroju ponienie, lecz jedynie boczne. Nie znosi ocienienia górnego. przecznego dzieli siê na: Leœnicy mówi¹, ¿e „d¹b lubi rosn¹æ w ko¿uchu, lecz z odkryt¹ a drewno w¹skos³oiste, maj¹ce 6 s³oi na 1 cm - znajduje g³ow¹”. Z wiekiem jego wymagania co do œwiat³a rosn¹. W stozastosowanie w produkcji oklein, mebli i beczek; sunku do gleby d¹b ma równie¿ du¿e wymagania. Lubi gleby œwie¿e i g³êbokie, bogate w zwi¹zki organiczne i mineralne. a drewno œrednios³oiste, od 3 do 6 s³oi na 1 cm - stosowane w produkcji stolarki budowlanej i w budownictwie l¹dowym; Zasiêgiem swym obejmuje prawie ca³¹ Europê a drewno szerooprócz pó³nocnych i najkos³oiste, maj¹ce bardziej po³udniowych jej poni¿ej 3 s³oi na 1 rejonów, Azjê Mniejsz¹ cm bie¿¹cy - cei Kaukaz. W Polsce rozchuje siê wysokimi powszechniony na terew³aœciwoœciami finie ca³ego kraju. zycznymi i mechaD¹b roœnie w rozmainicznymi, znajduj¹c tych zespo³ach. Tworzy zastosowanie jako w³asne zespo³y zwane drewno konstrukd¹browami, wystêpuje cyjne, szkutnicze zasiêgu wystêpowania dêbu szypu³kowego. tak¿e w lasach i borach Mapa i narzêdziowe. ród³o: Alberi (1976) Dendroflora Italica Przedmioty wykonane z drewna dêbowego (fot. B. Czo³nik) mieszanych.
J. Frankowski
NASZE DRZEWA LEŒNE
Przekrój drewna dêbowego promieniowy
Przekrój drewna dêbowego - styczny
Przekrój drewna dêbowego - poprzeczny
D¹b i dynia Kiedy czas przyzwoity do dojŸrzenia nasta³, Pyta³a dynia dêba, jak te¿ d³ugo wzrasta³? „Sto lat”. ,Jam w sto dni zesz³a tak¹, jak mnie widzisz” Rzek³a dynia. D¹b na to: „Pró¿no ze mnie szydzisz. Piêknaœ, prawda, na pozór, na pozór te¿ s³yniesz: Jakeœ prêdko uros³a, tak te¿ prêdko zginiesz”. Ignacy Krasicki
Jest odporne na destrukcjê...
Jest ³adne i trwa³e...
...i nie ulega ujemnym wp³ywom wody, wilgoci i zmiennych warunków atmosferycznych. Dziêki temu oraz znakomitym w³aœciwoœciom mechanicznym dêbina ma zastosowanie w budownictwie wodnym i l¹dowym. Wykonuje siê z niej mosty, przystanie, falochrony, œluzy, tamy, jachty œródl¹dowe, k³adki, pergole, a tak¿e legary stropowe, konstrukcje wiêŸb dachowych oraz przyciesia domostw i podrozjezdnice torowe na kolei.
...dlatego produkuje siê z niego meble, boazerie, balustrady, drzwi i inne wyroby snycerskie oraz galanteriê tokarsk¹. Jako nieprzesi¹kliwe i wytrzyma³e na wysokie ciœnienie...
...drewno to jest wysoko cenione przy wyrobie beczek i kadzi dla przemys³u fermentacyjnego oraz dla przemys³u papierniczego i chemicznego. Drewno klepek dêbowych dodaje winom oraz winiakom przechowywanym Jest trudnopalne... w beczkach szlachetnych walorów sma...(oprócz bielu), co ma znaczenie w buDrewno jest wspania³e! downictwie oraz przemyœle odlewniczym. Drewno dêbowe przez tysi¹clecia kowo-zapachowych. Beczki po winie Jest twarde i trudnoœcieralne... a¿ po dziœ dzieñ cieszy siê du¿ym s³u¿¹ do le¿akowania whisky. Beczki z dêbowych klepek odymianych, spieka...dlatego wykonuje siê z niego schody, uznaniem w gospodarce nych lub zwêglanych, dodaj¹ smaku parkiety ozdobne i przemys³owe, pod³ogi cz³owieka. i zapachu wielu gatunkom szlachetnych w domach, fabrykach, wagonach, a tak¿e koniaków. W przemyœle alkoholowyroby przemys³u narzêdziowego. wym cenione s¹ za niezwyk³oœæ francuskie wióry dêbowe Jako materia³ o wysokich w³aœciwoœciach z okolic Limousine, zwane limuzynowymi, gdy¿ nadaj¹ niemechanicznych i fizycznych... powtarzalny smak koniakom i armaniakom. ...d¹b znajdowa³ zastosowanie w konstrukcjach m³ynów, wiaEkstrakty garbnikowe... traków, olejarni, traków, foluszy, papierni oraz w zak³adach hut...pozyskiwane z drewna dêbowego znajduj¹ zastosowanie niczych i metalurgicznych. U¿ywano równie¿ dêbiny do wyrobu w garbowaniu skór i produkcji farb antykorozyjnych. sañ, kó³ oraz licznych sprzêtów gospodarstwa wiejskiego. Do II wojny œwiatowej drewno dêbu s³u¿y³o niemal wy³¹cznie Od s³owa „d¹b” wywodzi siê wiele nazw miejscowoœci: do budowy okrêtów, jachtów, kutrów, szalup i ³odzi. D¹browa, Dêbica, Dêbno, oraz nazwisk: D¹browski, Dêbski, Dêbiñski. Polsk¹ nazwê „d¹b” wywodzi siê od s³owa nistracji Lasów Pañstwowych, w symbolice „dhumbo”, co oznacza „ciemny”. wojskowej, w herbach miast i gmin. Od œredniowiecza motywy dêbowe umieszczano D¹b jako symbol si³y, krzepkoœci, witalnoœci, trwa³oœci i d³ugow herbach królewskich i rycerskich. To elewiecznoœci od tysi¹cleci obdarzany by³ kultem. W staro¿ytnej ment zdobi¹cy tak¿e w architekturze, snyGrecji drzewo to poœwiêcano Zeusowi. Z szumu liœci dêbów Dystynkcje cerstwie, jubilerstwie. w „œwiêtym gaju” w Dodonie kap³ani odczytywali wyroki boskie. nadleœniczego Dêby szumi¹ w wielu utworach literackich. W wierzeniach Magiczn¹ W œredniowieczu z galasów (naroœli) utworzonych na dêboprymitywnych ludów moc drzewa wych liœciach wyrabiano atrament. D¹browy i pojedyncze by³ pierwszym drzet³umaczono dêby inspirowa³y wielkich artystów. Równie¿ dzisiaj s¹ wem stworzonym na wdziêcznym tematem prac powstaj¹cych podczas plenerów œwiecie. O jego œwiê- usch³ymi liœmalarskich. W malarstwie d¹b to nie tylko Ÿród³o natchnienia. toœci zaœwiadcza³y æmi, które nie odpadaDo XV wieku na podbrazia wykorzystywano g³ównie ten gatumoc przyci¹gania nek drewna. Na podstawie badañ dendrochronologicznych piorunów i dawania ³y od ga³¹zki. ustalono, ¿e dzie³a Rembrandta, Rubensa, van Eycka powognia. Z tego powostawa³y miêdzy innymi na dêbowych deskach z Polski. du staro¿ytni Rzymianie poœwiêDrzewa by³y i s¹ œwiadcali go Jowiszowi, a S³owianie Dendrochronologia kami wielu wydarzeñ his- Metoda datowania na podstawie analizy Perkunowi. pierœcieni przyrostu drewna (s³ojów). torycznych. Z tego powoNa dêbach, podobnie jak na inLiczba pierœcieni odpowiada liczbie lat du otrzymywa³y i otrzynych drzewach, zawieszano kapdrzewa. Podstawowym gatunkiem w muj¹ po dziœ dzieñ imio- europejskiej dendrochronologii jest d¹b. liczki. Pod dêbami odbywa³y siê na. Przyk³adem mo¿e byæ mod³y o pogodê i deszcz oraz zaDêby szypu³kowe odm. sto¿kowata, park-arbogo³uchowski d¹b „Jan”, bawy i obrzêdy ludowe. Z ga³êzi retum w Go³uchowie (fot. A. Antonowicz) nazwany tak na czeœæ dêbowych w wigiliê Wszystkich hr. Jana Dzia³yñskiego, Œwiêtych przepowiadano srog¹ w³aœciciela rezydencji b¹dŸ ³agodn¹ zimê. w Go³uchowie. Jako symbol zdrowia traktowano Literatura: go ju¿ przed wiekami. Liœcie dêbo1. „Echa Leœne”, nr 02 (526), luty 2005 2. Z. Gloger - Rok polski w ¿yciu, we, ga³êzie i ¿o³êdzie leczy³y miêtradycji i pieœni; Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1986 dzy innymi wrzody i kurz¹ œlepotê. 3. J. Tomanek - Botanika leœna; Korê dêbow¹ równie¿ dzisiaj stosuPañstwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leœne, Warszawa 1997 je siê w stanach zapalnych gard³a 4. W. Seneta, J. Dolatowski Dendrologia; Wydawnictwo Naukowe i schorzeniach skóry. PAN, Warszawa 1997 5. M. Zió³kowska - Gawêdy o drzewach; Motyw ga³¹zek dêbu i ¿o³êdzi wyArkona, Warszawa 1993 korzystywany jest jako element zdo6. Quercus sp., Oœrodek Kultury Leœnej; ARRA, Kalisz 1995 Kapliczka œw. Jana Gwalberta (patrona bi¹cy. Wystêpuje miêdzy innymi na leœników) na pomnikowym dêbie w parkuarboretum w Go³uchowie (fot. A. Antonowicz) dystynkcjach pracowników AdmiOpracowanie: Alicja Antonowicz, Barbara Czo³nik, Joanna Zalejska-Niczyporuk