Pobjeda
Feljton 19
Nedjelja, 22. septembar 2019.
100 GODINA OD OSNIVANJA KOMUNISTIČKE PARTIJE JUGOSLAVIJE (SKJ) I 75 GODINA OD OSLOBOĐENJA CRNE GORE (DRUGI DIO)
14.
Tridesetogodišnje „zlatno doba“ u razvoju Crne Gore
Skupština SFRJ je 16. maja 1974. godine izabrala Tita za doživotnog predsjednika SFRJ. DEVETI KONGRES SKJ Ustavom iz 1974. u republikama su uvedena predsjedništva republika, kao državne Održan je u Beogradu od 11institucije. Predsjednik Predsjedništva Crne Gore u dva mandata bio je Veljko Milatović 15. marta 1969. godine. Rezolucija kongresa se, prije sve- 1974-1978. i 1978-1982, kada je trajanje mandata skraćeno na godinu dana » Piše: Slobodan SIMOVIĆ
ga, bavila pitanjem borbe protiv administrativno-tehnokratskog odlučivanja a za odlučujuću ulogu Udruženog rada u društvenoj reprodukciji. Postavila su se i nova pitanja, kao preuređenje jugoslovenske federacije i pitanje opštenarodne odbrane i društvene samozaštite kao bitnog elementa samoupravljanja. U okviru ustavnog preuređenja federacije ponovo je uvedeno Vijeće naroda, kao opštenadležno vijeće. To je, inače, period usvajanja amandmana na Ustav iz 1971, nazvan „radničkim“, jer su učvršćivali položaj radnog čovjeka u udruženom radu. Na osnovu „radničkih amandmana“ radni ljudi u OUR sticali su pravo na sredstva društvene reprodukcije. Slabljenjem federacije počinje ubrzani proces snaženja republika i pokrajina. Nacionalističke konfrontacije u SKJ uzimale su sve jačeg maha. Jačale su tehnobirokratske snage u privredi, u Hrvatskoj se javio nacionalistički pokret, zvani „masovni pokret“. U pojedinim novinskim člancima Jugoslavija je bila tamnica za Hrvatsku. Govoreći o dogmatskoj i antidogmatskoj borbi unutar SKJ i društva u cjelini, Veljko Vlahović je ukazao da dogmatizam brani ono što je zatečeno, da zapostavlja život i tako vrši pritisak na misao i akciju i teži vraćanju natrag. Veljko je ukazao na raskorak između dinamizma nauke i tehnike i sporih promjena društvenih odnosa. Predsjedništvo CK SKJ i lično Tito morali su 1972. da intervenišu i u Srbiji, đe su se, takođe pojavile ideološke razlike u odnosu na politiku SKJ. I u Srbiji i u Hrvatskoj je došlo do smjenjivanja rukovodstava koja su imala drugačija gledišta u odnosu na dalji razvoj socijalističke samoupravne Jugoslavije i u njoj uloge SKJ. Deveti kongres SKJ je stavio naglasak na dalji razvoj samoupravljanja i potrebu bržeg uključivanja Jugoslavije u međunarodnu podjelu rada. Izabrano je Predsjedništvo CK SKJ od 45 članova na čelu sa Titom. Iz Crne Gore su iza-
Džordž Buš Stariji i Vidoje Žarković
Izgradnja Luke Bar
Brže završavanje hidroelektrane „Mratinje“, cementare u Pljevljima, rudnika u Mojkovcu, rudnika boksita u Nikšiću, pruge Beograd – Bar i luke Bar doprinijeće daljem porastu razvitka čitave republike i povećanju životnog standarda, istaknuto je na Šestom kongresu SKCG održanom u Titogradu u aprilu 1974. brani: Veljko Vlahović, Vidoje Žarković, Milorad Stanojević, Dobroslav Ćulafić i Budislav Šoškić.
NOVI USTAV SOCIJALISTIČKE FEDERATIVNE REPUBLIKE JUGOSLAVIJE (SFRJ) I DESETI KONGRES SKJ
Prema Ustavu iz februara 1974. godine i Zaključcima 10. kongresa SKJ (27-30. maja 1974.) socijalističko samoupravljanje je prihvaćeno i zasnovano na vlasti radničke klase i svih radnih ljudi, kao slobodnih i ravnopravnih, koji obrazuju svoje delegacije radi ostvarivanja svojih prava. U skupštinama republika i pokrajina obrazuju se tri vijeća: Vijeće mjesnih zajednica, Vijeće UR i Vijeće opština, dok Skupštinu SFRJ čine dva vijeća: Savezno vijeće i Vijeće republika. Savezno vijeće sačinjavaju delegati samoupravnih organa u republikama, a Vijeće republika je sastavljeno od republičkih skupštinskih delegacija. Skupština SFRJ je 16. maja 1974. godine izabrala Tita za doživotnog predsjedni-
ka SFRJ. Ustavom iz 1974. u republikama su uvedena Predsjedništva republika, kao državne institucije. Predsjednik predsjedništva Crne Gore u dva mandata bio je Veljko Milatović 1974-1978. i 1978-1982, kada je trajanje mandata skraćeno na godinu dana.
DESETI KONGRES SKJ
Održan je u Beogradu od 27. do 30. maja 1974. godine. Prethodili su mu republički kongresi. U Crnoj Gori je održan Šesti kongres, u aprilu 1974. godine. Glavna rezolucija Desetog kongresa SKJ predviđa dalju izgradnju Socijalističkog samoupravljanja i s tim u vezi zadatke SKJ. Odlučna i efikasna borba SK na razvijanju socijalističkih samoupravnih odnosa, ukidanje svih oblika eksploatacije kao i borba za mir, ravnopravnu saradnju u međunarodnim odnosima predstavljaju ključni idejnopolitički zadatak SK u ostvarivanju svoje vodeće uloge. Kongres se založio za dalju razradu ustavnih načela o udruženom radu, što je urađeno 1976. godine donošenjem Zakona o
Veljko Milatović na otvaranju Mauzoleja na Lovćenu
udruženom radu (ZUR). Na osnovu ovog zakona Osnovna organizacija udruženog rada (OOUR), postaje osnovna ćelija i temelj produkcionog odnosa i osnovni činilac samoupravne integracije društva. Deseti kongres SKJ izabrao je Josipa Broza Tita za predsjednika SKJ bez ograničenja trajanja mandata. Konstituisano je Predsjedništvo CK SKJ kao političko-izvršni organ. U Predsjedništvo CK KPJ je ušlo 36 članova. Iz Crne Gore su izabrani Veljko Vlahović, Jovan Vujadinović, Veselin Đuranović, Vidoje Žarković i Vojislav Srzentić.
ŠESTI KONGRES SAVEZA KOMUNISTA CRNE GORE
Održan je u Titogradu 4-5. aprila 1974. godine. Delegaciju Predsjedništva CK SKJ su sačinjavali: Krsta Avramović, Slavka Georgijeva i Munir Mesihović. Na Kongresu je obilježena 50-godišnjica smrti Jovana Tomaševića, osnivača KP i vođe radničkog pokreta crne Gore od 1919-1924. godine. Referat „Aktuelna pitanja socijalističkog samoupravnog razvitka Crne Gore i zadaci SK“ podnio je Veselin Đuranović. U vezi s tim Đuranović je rekao: „Prva faza industralizacije u našoj republici dovela je do razvijanja relativno složene industrijske strukture. Međutim, industrijska struktura je znatno drugačija u našoj Republici, nego u zemlji, što ima bitne posljedice za njen ukupan razvoj posebno na stanje akumulativnosti privrede. U industrijskoj
Veljko Vlahović
strukturi Republike udio industrije sirovinskog karaktera iznosi oko 56 % a u zemlji 35,6 %. „U narednom periodu ostvarivanja srednjoročnog plana veća pažnja biće posvećena „razuđivanju“, finalizaciji industrijske strukture, stvaranju manjih kapaciteta (programa), samoorganizovanosti privrede, njenoj većoj proizvodnoposlovnoj povezanosti, na osnovu podjele rada i specijalizacije. Osnovna organizacija (OOUR) treba da bude faktor većeg stepena samoorganizovanosti, udruživanja i integracije. Brže završavanje hidroelektrane „Mratinje“, cementare u Pljevljima, rudnika u Mojkovcu, rudnika boksita u Nikšiću, pruge Beograd – Bar i luke Bar doprinijeće daljem porastu razvitka čitave republike i povećanju životnog standarda, istaknuto je na Šestom kongresu. Kongres je usvojio Rezoluciju o narodnim zadacima SK u borbi za dalji razvoj socijalističkih društveno-ekonomskih odnosa i rješavanja najvažnijih pitanja društveno-ekonomskog razvoja. Novi ustav i ustavni amandmani 1971. godine omogućavaju razrješavanje društvenih protivrječnosti na demokratski način, na dosljednoj klasnoj osnovi. Uspješno i efikasno ostvarivanje vodeće idejno-političke uloge SKJ treba da se ogleda u borbi protiv nacionalizma, liberalizma, tehnokratizma, što je bitna pretpostavka u razvoju socijalističkog samoupravljanja i njegove klasne suštine. Poslije 21. sjednice Predsjedništva SKJ 1971, pisma Predsjedništva CK SKJ i Izvršnog biroa 1972. i Titovog govora u
Splitu, SKJ je krenuo u snažnu i organizovanu akciju protiv svih antisamoupravnih i antisocijalističkih pojava i njihovih nosilaca. Da bi ostvario svoju vodeću idejno-političku ulogu SK treba da osigura najširi političko idejni uticaj na sva društvena zbivanja, na svim nivoima dogovaranja i odlučivanja ali istovremeno da se produbljuju demokratski odnosi u društvu. Šesti kongres SK Crne Gore je izabrao svoje organe: CK (65 članova) i Predsjedništvo CK kao svoj političko izvršni organ. Za predsjednika SK Crne Gore ponovo je izabran Veselin Đuranović, koji će tu dužnost obavljati do marta 1977, kada je izabran za predsjednika Saveznog izvršnog vijeća (SIV), to jest, jugoslovenske vlade. Za sekretara IK izabran je dr Miljan Radović. Za oko 30 godina socijalističkog razvitka Crna Gora je ostvarila svestrani ekonomski, socijalni, obrazovni, kulturni preobražaj, pa se taj period naziva „Zlatno doba“ razvoja Crne Gore. Poslije uspješnog perioda obnove, ratom opustošene Crne Gore, počeo je period poboljšanja kvaliteta životnog standarda koje su osjetili svi stanovnici Crne Gore. Radi ilustracije datih ocjena navešćemo postignute rezultate na planu ekonomskog i društvenog preobražaja Crne Gore. Ovaj novi izgled Crne Gore postignut je uz pomoć i podršku jugoslovenske države, koja je pomagala svim nerazvijenim područjima da prevaziđu vjekovnu zaostalost. (Nastavlja se)