Issuu on Google+

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

METAL TEKNOLOJİSİ

SACLARDAN PROFİLLER BÜKME

ANKARA 2006


Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; •

Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir (Ders Notlarıdır).

Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır.

Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir.

Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşılabilirler.

Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır.

Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.


İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ..................................................................................................... 3 1. APKANT PRESLERDE SACLARDAN KÖŞEBENT(L PROFİL) BÜKME ................... 3 1.1. Hidrolik Apkantlar ........................................................................................................ 3 1.2. CNC Hidrolik Apkant Pres ........................................................................................... 4 1.3. Hidrolik Apkant Preslerde Kullanılan Kalıp Çeşitleri .................................................. 5 1.4. Hidrolik Apkant Preslerde Çalışırken Dikkat Edilecek Hususlar ................................. 7 1.5. Hidrolik Apkant Preslerin Bakımı ve Önemi................................................................ 7 1.6. Saclara Bükerek Dayanım Kazandırma ........................................................................ 8 1.6.1. Dayanımın Tanımı ................................................................................................. 8 1.6.2. Saclara Bükerek Dayanım Kazandırmak İçin Uygulanan Büküm Profilleri ve Sebepleri .......................................................................................................................... 8 1.7. Bükülmüş Sacların Açınımları...................................................................................... 9 1.7.1. Açınım Hesapları ................................................................................................... 9 1.7.2. Açınım Resmi ...................................................................................................... 10 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 11 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 18 ÖĞRENME FAALİYETİ - 2 ................................................................................................. 21 2. SACLARDAN -U- PROFİL BÜKME............................................................................... 21 UYGULAMA FALİYETİ ................................................................................................. 22 ÖLÇME VE DEĞELENDİRME ....................................................................................... 26 ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ................................................................................................... 27 3. SACLARDAN -Z- PROFİL BÜKME ............................................................................... 27 UYGULAMA FALİYETİ ................................................................................................. 27 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 31 ÖĞRENME FAALİYETİ -4 .................................................................................................. 32 4. SACLARDAN YUVARLAK KESİTLİ PROFİL BÜKME .............................................. 32 4.1. Saclara Kordon Makinesinde Bükerek Dayanım Kazandırma ................................... 34 UYGULAMA FALİYETİ ................................................................................................. 35 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 36 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 37 CEVAP ANAHTARI ............................................................................................................. 38 KAYNAKLAR....................................................................................................................... 39

i


AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR KOD

521MMI222

ALAN

Metal Teknolojisi

DAL/MESLEK

Metal Doğramacılığı

MODÜLÜN ADI

Saclardan Profil Bükme

MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖN KOŞUL YETERLİK

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Saclardan çeşitli profiller bükme ile ilgili bilgi ve becerilerin verildiği öğrenim materyalidir. 40/32 Kabartma Tekniği Modülünü almış olmak Sacları bükerek çeşitli profiller oluşturmak Genel Amaç Gerekli ortam ve ekipman sağlandığında, tekniğine uygun olarak, apkant preslerde saclardan çeşitli profillerin bükme işlerini yapabileceksiniz. Amaçlar ¾ Amaca uygun olarak sacları apkant preslerde -L- profil bükebileceksiniz. ¾ Amaca uygun olarak sacları apkant preslerde – U – profil bükebileceksiniz. ¾ Amaca uygun olarak sacları apkant preslerde -Z - profil bükebileceksiniz. Ortam:Sınıf ve atölye ortamı Donanım: Hidrolik apkant pres, bükülecek parça, ölçme ve kontrol aletleri. Bu modül içerisinde her öğrenme faaliyetinden sonra çoktan seçmeli sorular ve uygulamalı sorularla kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz. Modül sonunda öğretmeniniz tarafından yapılan uygulamalı sınavla kazandığınız bilgi ve beceriler değerlendirilecektir.

ii


GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci, Sac ve metal mobilyacılığında artan talepler, endüstride seri üretimi zorunlu hale getirmiştir. Seri üretimin en önemli materyali kalıplar ve kalıplara kuvvetleri uygulayan preslerdir. Sac mobilyacılığının seri imalatı içinde, apkant preslerin kullanılması zorunlu hale gelmiştir. Önceleri mekanik sistemde çalışan apkant presler, teknolojinin gelişmesiyle yerini hidrolik apkant preslere ve CNC apkant preslere bırakmıştır. Sac ve metal mobilyacılığı, günümüz rekabet şartlarında apkant presler olmadan yapılamaz hale gelmiştir.

1


2


ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ

ÖĞRENME FAALİYETİ-1

Bu öğrenme faaliyeti sonucunda sınıf ve atölye ortamında apkant presler ve kalıpları hakkında bilgi sahibi olacak ve saclardan köşebent (L profil) bükebileceksiniz.

ARAŞTIRMA ARAŞTIRMA ¾ ¾ ¾

Sac ve metal mobilya imalatı yapan işletmelerde kullanılan apkant preslerin kapasitelerini (uyguladığı kuvveti, sac kalınlığını, sac genişliğini ) araştırınız. Hidrolik apkant preslerde bulunan emniyet tertibatlarını ve önemini araştırınız. Hidrolik apkant preslerde kullanılan kalıpların çeşitlerini araştırınız ve sınıfa rapor halinde sununuz.

1. APKANT PRESLERDE SACLARDAN KÖŞEBENT(L PROFİL) BÜKME 1.1. Hidrolik Apkantlar Bükme kuvvetini uygulayarak, kalıplar yardımı ile sacları profil şeklinde bükmeye yarayan makinelerdir. Bükme kuvvetini hidrolik sistemden alıyorsa, hidrolik apkant pres adını alır. Sacların seri üretiminde ve cakada bükülemeyecek kalınlıktaki parçaların bükülmesi için tercih edilir. 20 mm kalınlıktaki parçalar apkant preslerde bükülebilir. Arka ve ön dayamaları kullanılarak, markalama işlemine gerek kalmadan bükme işlemleri süratle ve hassasiyetle gerçekleşir.

Resim 1. 1: Hidrolik apkant preslerin ana parçaları

3


Hidrolik apkant pres şu parçalardan oluşur: ¾ ¾

¾ ¾ ¾ ¾ ¾

¾

¾

Gövde: Hidrolik apkant presin ayakta durmasını sağlayan ve diğer parçaların monte edildiği parçadır. Hareketli üst tabla: Üst kalıbın (erkek) bağlandığı, gövdeye bağlanan silindirlerin aşağı-yukarı hareketi ile bükme kuvvetini parçaya uygulayan, basılma ve eğilme kuvvetlerinin etkisinde kaldığı için kalın malzemeden yapılan bir parçadır Alt tabla: Üstüne alt kalıbın bağlandığı, gövdeye montajlı ve ön dayamalar yanındaki kanallarda hareket ederek ayarlanabilen hassas bir parçadır. Bükme kalıpları: Genellikle –V– bükme kalıpları kullanılmasına karşı, ihtiyaca göre kalıplar üretilmektedir.Aşınma direnci yüksek çeliklerden üretilir. Kumanda panosu: Hidrolik abkant presin çalışması ve durdurulması, arka dayamanın ayarlanması (motorlu arka dayamalarda), üst bükme kalıbının bükme noktası ayarı, bu panodan sağlanır. Ayaklı kumanda paneli: İster ayakla ister elle üst kalıbın aşağı yukarı hareketini ve acil durumlarda butona basılarak hareketin durmasını sağlar. Operatör, bükme işini seri halde ayaklı kumanda panelinden idare eder Emniyet tertibatı: Abkant preslerin kullanılmasında bir anlık dikkatsizlik ve ihmal, insanların uzuvlarının kopmasına hatta hayatlarına mal olmaktadır. Kalıplara yandan, arkadan yaklaşmayı önleyici kafesler, tehlike anında emniyet butonu ve çalışanın eli kalıp üzerindeyken hareket etmemesi için çift buton sistemi kullanılır Ön ve arka dayamalar: Ön dayamalar bükme genişliğine göre, ölçü aletleri yardımı ile ve elle ayarlanır. Ön dayamalar aynı zamanda alt kalıbın hizasında ayarlanarak sehpa görevi de yapar. Arka dayamalar ise motorludur. İstenen ölçü kumanda panosunda dijital olarak ve 1/10 mm hassasiyetle ayarlanır. Hidrolik sistem: Üst tablaya hareketi veren ve gövdeye bağlanmış iki adet hidrolik silindir, yağ deposu, valfler, pompa ve borulardan meydana gelir.

1.2. CNC Hidrolik Apkant Pres CNC hidrolik apkant preslerde, üst kalıbın aşağı-yukarı hareketi ve bükme açısı, arka dayama bilgisayar programları ile desteklenmiştir. Değişik açı ve dayamalarda bükülecek bir parçanın değerleri programa yüklenerek, bükme işlemi gerçekleştirilir. Aşağıda resim 1.2 ‘de CNC hidrolik apkant pres görülmektedir.

Resim 1. 2: CNC hidrolik apkant pres

4


1.3. Hidrolik Apkant Preslerde Kullanılan Kalıp Çeşitleri Apkant preslerde kullanılan kalıplar, bükülmesi istenen sacın profil şekline, kalınlığına, bükme açısı ve bükme yarıçapına göre değişik şekillerde tasarlanır. Resim 1.3. ‘ü inceleyiniz.

Resim 1. 3: Hidrolik abkant preslerde kullanılan kalıp çeşitleri

Hidrolik apkant preslerde genellikle – V – yataklı kalıplar tercih edilir. Kullanılan sac kalınlığı cinsine göre, alt kalıp üzerinde farklı genişlikteki – V – yatakları sayesinde, kalıp döndürülerek tek kalıpta değişik saclar bükülür.Resim 1.4’e bakınız.

Resim 1. 4 : Çeşitli - V - kanalları olan bükme kalıbında bükme işlemi

Alt kalıbın – V – kanalı, iş parçası resmi üzerinde verilen bükme yarıçapına (R) göre seçilir. İş parçası resmi üzerinde bükme yarıçapı belirtilmemiş ise sac kalınlığı (S) dikkate alınarak uygun – V – kanalı seçilir.

5


Alt kalıp seçiminde (V kanalı) sac kalınlığı (S), kanal genişliği(V), bükme yarıçapı(R), en az bükülebilecek boy(H min) ve bükme işlemi için gerekli kuvvet(P) dikkate alınır. Bakınız Şekil 1.1

Şekil 1.1: Bükme tablosu

Not: Yukarıda şekil 1.1’de verilen değerler 1000 mm sac genişliği (L) esas alınarak verilmiştir. L: Sac genişliği V: V kanalı genişliği H: Bükülebilecek en az genişlik R: Bükme yarıçapı S: Sac kalınlığı P: Bükme kuvveti (gereken en az basma kuvveti) ton Örnek 1. 2mm kalınlığında, 1000mm genişliğinde sacın, V kanal genişliğini(V), bükülebilecek en az genişliği(H), bükme yarıçapını(R) ve gerekli olan en az bükme kuvvetini(P) şekil 1.1’den bulalım. V=26

H=18

R=4.2

P=9 ton

6


Örnek 2. 10mm kalınlığında, 1000mm genişliğinde sacın V kanal genişliğini(V), bükülebilecek en az genişliği(H), bükme yarıçapını(R) ve gerekli olan en az bükme kuvvetini(P) şekil 1.1’den bulalım. V=100

H=71

R=17

P=60ton

1.4. Hidrolik Apkant Preslerde Çalışırken Dikkat Edilecek Hususlar Bükme işlemine başlamadan önce sacın kalınlığına ya da resimde verilen bükme yarıçapına göre, şekil 1.1 ‘den faydalanılarak, alt kalıp (dişi) alt tablaya, üst kalıp (erkek) hareketli üst tablaya bağlanmalıdır. Önce erkek kalıp bağlanmalı, dişi kalıp serbest halde iken erkek dişinin içine indirilmelidir. Kalıplar sıkışık haldeyken dişi kalıp alt tablaya sıkılmalıdır. İstenen V kanalı ayarlanırken zincir kullanılmalıdır. Silindirlerin altında iki ayrı sac bükülerek açıları kontrol edilerek açılarda farklılık var ise serbest silindirden açıların eşit olması sağlanmalıdır. Üst kalıbın çok fazla yukarı çıkması gerekmiyorsa, zaman kaybını önlemek için, siviçlerden kurs boyu ayarı yapılmalıdır. Parçanın bükme açısı ve bükme boyu kumanda panosundan ayarlanmalıdır. Bükme işlemine seri olarak ilk iki parçanın ölçü ve gönye kontrolleri yapıldıktan sonra geçilmelidir. Bükme işlemi kalıbın ortasında yani iki silindirin arasında yapılmalıdır. Kalıpların arasında sert cisimlerin ve metal parçacıklarının kalmamasına, ölçü ve kontrol aletlerinin unutulmamasına ve yuvarlak kesitli parçaların bükülmemesine dikkat edilmelidir.

1.5. Hidrolik Apkant Preslerin Bakımı ve Önemi Hidrolik apkant preslerin en önemli kısımları, hidrolik sistem ve bükme kalıplarıdır. Hidrolik silindirlerin yüzeylerine toz, boya yapışması engellenmeli ve darbelere karşı korunmalıdır. Aksi halde silindirin yağ keçeleri bozulur, hidrolik sıvı sızar ve sonuç olarak basınç kaybı oluşur. Hidrolik sıvı depoya süzülerek konulmalıdır. Çünkü hidrolik sıvı içindeki parçacıklar sisteme zarar verebilir.

7


Bükme kalıplarının yüzeyleri, bükme işleminden önce ve sonra silinerek temizlenmelidir. Taşınması ve saklanması sırasında düşürülmemeli, bir yere çarptırılmamalı ve düz zeminlere oturtularak korunmalıdır. Hidrolik apkant preslerin arka kısmına (kafes kısmına) araç ve gereçler bırakılmamalıdır. Aksi taktirde arka dayamanın çalışmasını engeller ve bozabilir. Çalışma bittiği zaman mutlaka tüm kısımları ve çevresi temizlenmeli, gövdeye herhangi bir parça dayanmamalıdır.

1.6. Saclara Bükerek Dayanım Kazandırma 1.6.1. Dayanımın Tanımı Bir parça üzerine uygulanan yükler (kuvvetler), o parçada kalıcı şekil değişimine neden olabilir. Parçanın uygulanan bu kuvvetlere karşı gösterdiği dirence o parçanın dayanımı denir.

1.6.2. Saclara Bükerek Dayanım Kazandırmak İçin Uygulanan Büküm Profilleri ve Sebepleri Sacların dayanımlarını (dirençlerini) artırmak için değişik profillerde büküm yapmak, bükme işleminin ana amacından biridir. Aşağıda resim 1.5.’te dayanımı artırmak için saclara değişik profillerde bükme işlemi yapılmıştır.

Resim 1.5: Saclara dayanım kazandırmak için uygulanmış profil bükümleri

8


1.7. Bükülmüş Sacların Açınımları Saclardan profil şeklinde bükülerek üretilmesi istenen iş parçalarının resimleri, kesit görünüş ve açınım resmi ile ifade edilir. Aşağıda şekil 1.2’de sacdan bükülerek üretilmesi istenen profilin kesit resmi görülmektedir.

Şekil 1.2: İş parçasının kesit resmi

1.7.1. Açınım Hesapları Hidrolik apkant preslerde üretilmesi istenen profillerin açınım boyları hesabını, EğmeBükme modülünde öğrendiğiniz, sacların açınım hesaplamalarını dikkate alarak yapınız. Şekil 1.2.’de verilen iş parçası resminin açınım boyunu hesaplayalım. L1=60-(8.3+4)=47.7 L2=60-((8.3+4)+(6.7+4))=37 L3=60-((6.7+4)+(5+4))=40.3 L4=35-(5+4)=26 R1Nötr=8.3+2=10.3 R2Nötr=6.7+2=8.7 R3Nötr=5+2=7

9


L toplam=L1+(2Π R1N 900 )/360 + L2+(2Π R2N 900 )/360+ L3+(2ΠR3N900) /360+ L4 L toplam=47.7+(2 x3.14x10.3x90)/360 40.3(2x3.14x7x90)/360+ 26 L toplam=47.7+16.15+37+13.6+40.3+10.99+26 L toplam=191.75mm

+37+(2+3.14x8.7x90)/360+

1.7.2. Açınım Resmi İş parçası resmi üzerinde verilen değerlere göre açınım boyu hesaplanır.Yapılan hesaplamalar, açınım resmi üzerinde ( sacın kesim boyu, bükülecek eksenin ölçüsü ve büküm sırası) belirtilir.Bükülecek eksenler büküm sırasına göre numaralandırılır.Ters yöndeki bükümler kesik çizgi ile belirtilir.

Şekil 1.3: İş parçasının açınım resmi

10


UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Aşağıdaki resme göre hidrolik apkant preste bükme işlemini işlem basamaklarına göre yapınız.

Şekil 1. 4:Örnek iş parçası resmi ve uygulama

11


İşlem Basamakları ¾ ¾ ¾ ¾

Öneriler

Yukarıda verilen resmi inceleyiniz. ¾ Bükmeden önce açınım boyunu bulunuz. Açınım resmini çiziniz. (Şekil 1.4) Parçayı, açınım boyuna göre markalayınız. Parçayı, markaladığınız açınım boyuna göre, tekniğine uygun giyotin makasta kesiniz. ¾ Hidrolik apkant presin ana şalterini açınız. ¾

¾

Resim 1. 6: Şalterin açılması

¾

Açınım hesaplarını dikkatli yapınız. Yanlış bulacağınız açınım boyu, parçanın hatalı kesilmesi ve hurdaya atılmasına sebep olur. Markalama modülünde öğrendiğimiz yöntem ve teknikleri dikkate alınız. Giyotin Makasta Kesme modülünde öğrendiğiniz yöntem ve teknikleri dikkate alınız.Güvenlik kurallarına uyunuz. Hidrolik apkant presi çalıştırmadan önce bükme kalıplarının üzerindeki toz, metal parçacıkları vb istenmeyen maddeler temizlenmelidir.

Hidrolik apkant presi kumanda panosundan çalıştırınız.

Resim 1.7: Temizleme

¾ Pres çalışır durumda iken çalışandan başkası prese yaklaşmamalıdır. Kaza olabilir. Resim 1.8: Kumanda panosu

12


¾

Alt kalıbı alt tabla üzerinden sökünüz.

¾

Alt kalıbı üst kalıba zincir ile bağlayıp döndürmek için alt kalıbın boşta olması gerekir.

¾

Zincirler iki uçtan kalıbı güzel tutmalıdır. Zincirsiz el ile kalıp kaldırılıp döndürülmemelidir. Elimiz kalıbın altında kalarak ezilebilir.

¾

Yukarıda şekil 1.1’de verdiğimiz değerlere göre V kanalı seçilmelidir. Yanlış V kanalı seçilirse bükme kavis yarıçapı ve büküm ölçüsü değişir.

Resim 1.9: Alt kalıbın sökülmesi

¾

Ayaklı kumanda paneline basarak üst kalıbı aşağı indiriniz ve alt kalıbı döndürmek için iki yandan zincirlerini takınız.

Resim 1.10: Üst kalıbın indirilip zincirlerinin takılması

¾

Üst kalıbı yukarı kaldırınız. Üst kalıp ile alt kalıp da yukarı kalkacaktır. Bükme işlemini yapacağımız V kanalı üstte kalacak şekilde döndürünüz.

Resim 1.11: Üst kalıbı yukarı kaldırma

13


¾

Üst kalıbı V kanalının içine indiriniz. Sıkışan alt kalıbı alt tablaya bağlayınız ve zincirleri çıkarınız.

¾

Alt kalıbı alt tablaya bağlamak için özel aparatlardan yararlanınız.

¾

Zincirleri çıkartmazsanız alt kalıp zorlanarak yerinden çıkar ya da zincir kopar.

.

Resim 1. 12: Üst kalıbın V kanalı içine indirilmesi

¾

Bükülecek parçanın genişliğine uygun şekilde arka dayamaları iki silindirin tam ortasına getiriniz. ¾

Bükme işlemi iki silindirin tam ortasında yapılmaz ise bükme işleminde açı farklılığı oluşur.

¾

Arka dayama V kanalının ortasına göre sıfırlanmalıdır.Bu işlem yapılmaz ise dayamanın ölçüsü ile kumanda panosunda bulunan dijital göstergenin ölçüsü farklılık gösterir.

Resim 1.13:Arka dayamaların ayarı

¾

Kumanda panosundan büküm ölçüsünde arka dayamayı ayarlayınız.

Resim 1.14: Kumanda panosundan arka dayamaların ayarı

14


¾

Kumanda panosundan büküm açı noktasına inecek şekilde kurs boyunu ayarlayınız.

Resim 1.15:

¾

Bükülecek parçayı iki dayamaya da dayayınız.

¾

Kumanda panosundaki dijital göstergeden büküm açısı için istenen inme noktasının tespiti tam olarak ancak deneme yanılma yöntemi ile tespit edilir.

¾

Alt kalıp ile üst kalıp arasında, bükülecek sac kalınlığı kadar boşluk bırakıldığında, yaklaşık 900 açı meydana gelir.

¾

Daha geniş açılarda bükme işlemi için, kalıplar arasındaki boşluk arttırılarak istenen açı ayarlanır.

¾

Kalıplar arasındaki boşluk sac kalınlığından düşük olursa sacda ezilmeler meydana gelir, hidrolik sistem zorlanır.

¾

Parçanın kenarı iki dayamaya da dayanmaz ise ölçü farklı olur.

¾

Ayaklı kumanda paneli, parçadan uzanamayacak kadar uzakta olmalıdır. Böylece farkında olmadan ellerimiz kalıp üzerinde iken hareketli üst tablanın aşağı hareketine imkân vermeyiz. Ayaklı kumanda paneli çift el ile veya ayakla basılarak kumanda edilebilir. Çift el ile kumanda şeklini tercih etmeliyiz.

Resim 1.16

¾

Ayaklı kumanda panelinde bulunan ikili butona aynı anda basarak bükme işlemini gerçekleştiriniz.

Resim 1.17:

15


¾

Bükme işlemi tamamlandığında, üst kalıp yukarı kalkacaktır. Kumanda panelinden ayrılıp parçayı alınız. Aşağıdaki resimde bükülmüş köşebent görülmektedir.

¾

Üst kalıp yukarı kalkıp hareket tamamlanmadan, parçayı almamalıyız.

¾

Bükme işleminden sonra bükülen parça kalıptan rahat çıkması şartıyla en kısa(sac kalınlığının iki katı ) şekilde kurs boyu ayarlanmalıdır. Böylece hem zaman tasarrufu sağlanır hem de el ve kolumuz iki kalıp arasına girmesi zorlaşmış olur.

Resim 1.18: Üst kalıbın yukarı kalkması

¾

Bükme işleminden sonra üst kalıbın çok fazla yukarı çıkmaması (zaman kaybını önlemek için) isteniyor ise kurs ayar siviçlerinden kurs boyunu ayarlayınız.

Resim 1.19

16


¾

Bükme işleminden sonra ölçü ve kontrol aletleri ile açı ve ölçüleri kontrol ediniz.

¾

Ölçme ve Kontrol modülünde öğrendiğiniz yöntem ve teknikleri uygulayınız.

¾

Hidrolik apkant presin temizleme ve bakım kurallarına uyunuz.

Resim 1.20: Bükümün ölçülmesi

¾

Hidrolik apkant presi, kumanda panosundan kapatınız ve temizleyiniz.

Resim 1.21: Presin kapatılması

17


ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet kapsamında hangi bilgileri kazandığınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak belirleyiniz. A) OBJEKTİF TESTLER (ÖLÇME SORULARI) ÇOKTAN SEÇMELİ SORULAR 1. Hidrolik apkant preslerin cakalara göre üstünlüğü aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) Sacları profil şeklinde bükebilmesi B) Markalama işlemi yapılmadan dayamalar ile bükülebilmesi C) Teknolojik bilgi gerektirmemesi D) İş güvenliği açısından güvenli olması 2. Hidrolik apkant presin hareket ederek bükme işlemini gerçekleştiren parçaları hangileridir? A) Gövde – hareketli üst tabla B) Alt tabla – alt kalıp C) Üst tabla – hareketli üst tabla D) Alt kalıp – üst kalıp. 3. Hidrolik apkant preste çalışan oparatör, kumanda panosundan hangi işlemleri yapamaz? A) Arka dayamanın ölçü ayarını B) Presin çalıştırılıp durdurulmasını C) Ön dayamanın ölçü ayarını D) Üst kalıbın bükme noktasına inme ayarını 4.Hidrolik apkant preslerde kalıplar hangi kriterlere göre tasarlanır? A) Bükülecek sacın ağırlığına göre B) Bükülecek sacın genişliğine göre C) Bükülecek sacın profil şekline göre D) Bükülecek sacın sayısına göre 5)Bükme için gerekli bükme kuvvetini etkileyen faktör aşağıdakilerden hangisi değildir? A) Sac kalınlığı B) V kanal genişliği C) Sac şekli. D) Sac genişliği 6) Sac genişliği dar parçaların bükme işlemi kalıpların hangi noktasında yapılmalıdır? A) Nerede bükme yapıldığı önemli değildir. B) Sağ silindirin altında C) Sol silindirin altında D) İki silindirin tam ortasında

18


7) Aşağıda verilen hidrolik apkant pres parçalarından hangisi iş güvenliği ve işçi sağlığı için önemli değildir? A) Yan ve arka kafesler B) Ön dayama C) Emniyet butonu D) Çift butonlu kumanda Not: Aşağıdaki soruların cevaplandırılmasında faydalanınız.

Şekil 1.1’deki bükme tablosundan

8) 1mm sac kalınlığında(S) bir parçayı, V kanallı kalıpta 900 bükmek için en uygun V kanalı genişliği( V ) ne olmalıdır? A)10mm B)7 mm C)1.7 mm D)12 mm 9) 8mm sac kalınlığında(S), 1000mm boyunda(L) bir parçanın , iş resminde bükme yarıçapı ( R ) 10 olarak verilmiştir.Buna göre seçilmesi gereken V kanal genişliğini(V) ve en az gereken bükme kuvvetini( P) bulunuz? A)P=48ton V=80 mm B)P=42 ton V=90 mm C) P=55 ton V=70 mm D)P=64 ton V=60 mm 10) 20mm sac kalınlığında(S), 2000mm genişliğinde(L) bir parça, 250 mm’lik V kanalında(V) bükülmek isteniyor.Bükme işlemi için gerekli kuvvet ne olmalıdır? A) 190 ton B) 133 ton C) 119 ton D) 95 ton

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrar inceleyiniz

19


B) UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı kontrol listesine göre değerlendirerek, eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ İş önlüğü, eldiven,giyip güvenlik kurallarına uyguladınız mı? Açınım boyunun doğru buldunuz ve resmini çizdiniz mi? Doğru markalama yaptınız mı? Parçayı ölçüde kestiniz mi? Kalıpların temizliğini kontrol ettiniz mi? Uygun V kanalı seçip zincir ile döndürdünüz mü? Alt kalıbı sıkıştırıp alt tablaya bağladınız mı?Zinciri çıkardınız mı? Arka dayamaları iki silindirin ortasında ve parça boyunda ayarladınız mı? Büküm açısı 900 olacak şekilde kalıplar arası boşluğu ayarladınız mı? Parçayı arka dayamaya dayadınız mı? Çift el ile butona bastınız mı? Parçanın ölçü ve gönyesini kontrol ettiniz mi? Hidrolik abkant presi kumanda panosundan kapatıp temizliği yaptınız mı? İşi zamanında bitirdiniz mi?

Evet

Hayır

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ederek veya araştırarak eksiklerinizi tamamlayabilirsiniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

20


ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ - 2 AMAÇ AMAÇ Bu faaliyet ile gerekli araç gereç ve ortam sağlandığında amaca uygun saclardan U profiller bükebileceksiniz.

ARAŞTIRMA ARAŞTIRMA ¾

U şeklinde bükülmüş parçaların kullanıldığı yerleri ve amaçlarını araştırınız.

¾

U profillerin bükülmesi esnasında karşılaşılan araştırmalarınızı sınıfa rapor halinde sununuz.

zorlukları

araştırınız,

2. SACLARDAN -U- PROFİL BÜKME Hidrolik apkant preslerde U profil bükme işlemi, köşebent bükme ile aynı teknik ve yöntemler uygulanarak yapılır.U profil bükmede iki bükme işlemi vardır.U profil bükme işleminde bilinmesi ve uygulanması gereken en önemli kural, ilk büküm ile ortada kalan yüzey arasındaki orandır.İlk bükümün boyu, orta yüzeyin boyundan fazla ise bükme işleminde hata oluşur.

Şekil 2.1:U profil bükümün şematik gösterimi

21


UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FALİYETİ Aşağıdaki resme göre hidrolik apkant preste bükme işlemini işlem basamaklarına göre yapınız.

22


¾

İşlem Basamaklari Yukarıda verilen resmi inceleyiniz. Bükmeden önce açınım boyunu bulunuz.Açınım resmini çiziniz.

¾

Öneriler Açınım hesaplarını dikkatli yapınız. Yanlış bulacağınız açınım boyu, parçanın hatalı kesilmesi ve hurdaya atılmasına sebep olur.

¾

Parçayı, açınım boyuna göre markalayınız.

¾

Markalama modülünde öğrendiğimiz yöntem ve teknikleri dikkate alınız.

¾

Parçayı, markaladığınız açınım boyuna göre, tekniğine uygun giyotin makasta kesiniz.

¾

¾

Hidrolik apkant presin ana şalterini açınız.

¾

Giyotin Makasta Kesme modülünde öğrendiğiniz yöntem ve teknikleri dikkate alınız.Güvenlik kurallarına uyunuz. Hidrolik apkant presi çalıştırmadan önce bükme kalıplarının üzerindeki toz, metal parçacıkları vb istenmeyen maddeler temizlenmelidir.

¾

Hidrolik apkant presi, kumanda panosundan çalıştırınız.

¾

¾

Alt kalıbı, alt tabla üzerinden sökünüz.

¾

Ayaklı kumanda paneline basarak üst ¾ kalıbı aşağı indiriniz ve alt kalıbı döndürmek için iki yandan zincirlerini takınız. ¾ Üst kalıbı yukarı kaldırınız.Üst kalıp ile alt kalıp da yukarı kalkacaktır.Bükme işlemini yapacağımız V kanalı üstte kalacak ¾ şekilde döndürünüz.

¾

¾

¾

Üst kalıbı V kanalının içine indiriniz.Sıkışan alt kalıbı alt tablaya bağlayınız ve zincirleri çıkarınız.

¾

¾

Bükülecek parçanın genişliğine uygun ¾ şekilde arka dayamaları iki silindirin tam ortasına getiriniz.

23

Pres çalışır durumda iken, çalışandan başkası prese yaklaşmamalıdır.Kaza olabilir. Alt kalıbı üst kalıba zincir ile bağlayıp döndürmek için alt kalıbın boşta olması gerekir. Zincirler iki uçtan kalıbı güzel tutmalıdır.Zincirsiz el ile kalıbı kaldırılıp döndürülmemelidir.Elimiz kalıbın altında kalarak ezilebilir. Yukarıda şekil 1.1’de verdiğimiz değerlere göre V kanalı seçilmelidir.Yanlış V kanalı seçilirse bükme kavis yarıçapı ve büküm ölçüsü değişir. Alt kalıbı alt tablaya bağlamak için özel aparatlardan yararlanınız. Zincirleri çıkartmazsanız alt kalıp zorlanarak yerinden çıkar yada zincir kopar. Bükme işlemi iki silindirin tam ortasında yapılmaz ise, bükme işleminde açı farklılığı oluşur.


¾

¾ Kumanda panosundan büküm ölçüsünde arka dayamayı ayarlayınız.

Arka dayama V kanalının ortasına göre sıfırlanmalıdır. Bu işlem yapılmaz ise dayamanın ölçüsü ile kumanda panosunda bulunan dijital göstergenin ölçüsü farklılık gösterir.

¾

Kumanda panosundan büküm açı noktasına inecek şekilde kurs boyunu ayarlayınız.

¾

Kumanda panosundaki dijital göstergeden büküm açısı için istenen inme noktasının tespiti tam olarak ancak deneme, yanılma yöntemi ile tespit edilir.

¾

Alt kalıp ile üst kalıp arasında, bükülecek sac kalınlığı kadar boşluk bırakıldığında, yaklaşık 900 açı meydana gelir.

¾

Daha geniş açılarda bükme işlemi için kalıplar arasındaki boşluk arttırılarak istenen açı ayarlanır.

¾

Kalıplar arasındaki boşluk sac kalınlığından düşük olursa sacda ezilmeler meydana gelir, hidrolik sistem zorlanır.

¾

Parçanın kenarı iki dayamaya da dayanmaz ise ölçü farklı olur.

¾

Ayaklı kumanda paneli, parçadan uzanamayacak kadar uzakta olmalıdır.Böylece farkında olmadan ellerimiz kalıp üzerinde iken hareketli üst tablanın aşağı hareketine imkan vermeyiz.Ayaklı kumanda paneli çift el ile veya ayakla basılarak kumanda edilebilir.Çift el ile kumanda şeklini tercih etmeliyiz.

¾

Üst kalıp yukarı kalkıp hareket tamamlanmadan, parçayı almamalıyız.

¾

Bükülecek parçayı iki dayamaya da dayayınız.

¾

Ayaklı kumanda panelinde bulunan ikili butona aynı anda basarak ilk bükme işlemini gerçekleştiriniz.

¾

Bükme işlemi tamamlandığında, üst kalıp yukarı kalkacaktır. Kumanda panelinden ayrılıp parçayı alınız.

24


¾

İkinci bükme işlemi için arka dayamayı ayarlayınız.

¾

İkinci büküm arka dayamaya dayanacak şekilde parçayı kalıba yerleştiriniz.

¾

Ayaklı kumanda panelinde bulunan ikili butona aynı anda basarak ikinci bükme işlemini gerçekleştiriniz.

¾

Bükme işlemi tamamlandığında, üst kalıp yukarı kalkacaktır. Kumanda panelinden ayrılıp parçayı alınız.

¾

Bükme işleminden sonra ölçü ve kontrol aletleri ile açı ve ölçüleri kontrol ediniz.

¾

Hidrolik apkant presi, kumanda panosundan kapatınız ve temizleyiniz.

¾

Arka dayamayı ayarlarken, sac kalınlığını da dayama ölçüsünü ekleyiniz.

¾

Bükme işlemi gerçekleştikten sonra, parçanın arka tarafa düşmesi halinde kolumuzu uzatıp almaya yeltenmemeliyiz. Parçayı, arka tarafa dolaşıp almalıyız.

¾

Ölçme ve Kontrol modülünde öğrendiğiniz yöntem ve teknikleri kullanınız.

¾

Hidrolik apkant presin temizleme ve bakım kurallarına uyunuz.

25


ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞELENDİRME UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı kontrol listesine göre değerlendirerek, eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ İş önlüğü, eldiven giyip. güvenlik kurallarına uydunuz mu? Açınım boyunu doğru bulup resmini çizdiniz mi? Doğru markalama yaptınız mı? Parçayı ölçüde kestiniz mi? Kalıpların temizliğini kontrol ettiniz mi? Uygun V kanalı seçip zincir ile döndürdünüz mü? Alt kalıbı sıkıştırıp alt tablaya bağladınız mı? Zinciri çıkardınız mı? Arka dayamaları iki silindirin ortasında ve parça boyunda ayarladınız mı? Büküm açısı 900 olacak şekilde kalıplar arası boşluğu ayarladınız mı? Arka dayamayı ölçüsünde ayarlayıp parçayı dayadınız mı? Çift el ile butona bastınız mı? İlk bükme işlemini gerçekleştirdiniz mi? İkinci büküm için arka dayamayı ayarladınız mı? Parçayı arka dayamaya dayayıp ikinci bükümü yaptınız mı? Parçanın ölçü ve gönyesini kontrol ettiniz mi? Hidrolik abkant presi kumanda panosundan kapatıp temizliği yaptınız mı? İşi zamanında bitirdiniz mi?

Evet

Hayır

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Eksiklerinizi araştırarak ya da öğretmeninizden yardım alarak tamamlayabilirsiniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

26


ÖĞRENME FAALİYETİ–3

AMAÇ

ÖĞRENME FAALİYETİ-3

Bu faaliyet ile gerekli araç gereç ve ortam sağlandığında amaca uygun saclardan Z profiller bükebileceksiniz.

ARAŞTIRMA ¾

Z şeklinde bükülmüş parçaların kullanıldığı yerleri ve amaçlarını araştırınız.

¾

Z profillerin bükülmesi esnasında karşılaşılan araştırmalarınızı sınıfa rapor halinde sununuz.

zorlukları

araştırınız,

3. SACLARDAN -Z- PROFİL BÜKME Saclardan Z profil bükmeyi, hidrolik apkant preslerde öğrendiğimiz yöntem ve teknikleri uygulayarak gerçekleştirilebiliriz. Z bükme işleminde, U bükmede olduğu gibi iki bükme işlemi vardır.Z bükme işleminde, ilk bükümden sonra parçanın tersi çevrilerek ikinci bükme işlemi gerçekleştirilir.Bu uygulama açınım resmi üzerinde kesik çizgi ile belirtilir.

Şekil 3.1

UYGULAMA FALİYETİ

27


UYGULAMA FAALİYETİ Aşağıdaki resme göre hidrolik apkant preste bükme işlemini işlem basamaklarına göre yapınız.

28


¾

¾

İşlem Basamakları Yukarıda verilen resmi inceleyiniz. ¾ Bükmeden önce açınım boyunu bulunuz. Açınım resmini çiziniz(Şekil 2.2..) ¾ Parçayı, açınım boyuna göre markalayınız.

¾

Parçayı, markaladığınız açınım boyuna göre, tekniğine uygun giyotin makasta kesiniz.

¾

Hidrolik apkant presin ana şalterini açınız.

¾

Hidrolik apkant presi kumanda panosundan çalıştırınız.

¾

Alt kalıbı, alt tabla üzerinden sökünüz.

¾

Ayaklı kumanda paneline basarak üst kalıbı aşağı indiriniz ve alt kalıbı döndürmek için iki yandan zincirlerini takınız.

¾

Giyotin Makasta Kesme modülünde öğrendiğiniz yöntem ve teknikleri dikkate alınız. Güvenlik kurallarına uyunuz.

¾

Hidrolik abkant presi çalıştırmadan önce bükme kalıplarının üzerindeki toz, metal parçacıkları v.b. istenmeyen maddeler temizlenmelidir.

¾

Pres çalışır durumda iken çalışandan başkası prese yaklaşmamalıdır. Kaza olabilir.

¾

Alt kalıbı üst kalıba zincir ile bağlayıp döndürmek için alt kalıbın boşta olması gerekir.

¾

Zincirler iki uçtan kalıbı güzel tutmalıdır. Zincirsiz el ile kalıbı kaldırılıp döndürülmemelidir. Elimiz kalıbın altında kalarak ezilebilir.

¾

Yukarıda şekil 1.1’de verdiğimiz değerlere göre V kanalı seçilmelidir. Yanlış V kanalı seçilirse bükme kavis yarıçapı ve büküm ölçüsü değişir. Alt kalıbı alt tablaya bağlamak için özel aparatlardan yararlanınız. Zincirleri çıkartmazsanız alt kalıp zorlanarak yerinden çıkar yada zincir kopar. Bükme işlemi iki silindirin tam ortasında yapılmaz ise, bükme işleminde açı farklılığı oluşur.

¾

Üst kalıbı yukarı kaldırınız. Üst kalıp ile alt kalıp da yukarı kalkacaktır. Bükme işlemini yapacağımız V kanalı ¾ üstte kalacak şekilde döndürünüz.

¾

Üst kalıbı V kanalının içine indiriniz. ¾ Sıkışan alt kalıbı alt tablaya bağlayınız ve zincirleri çıkarınız. Bükülecek parçanın genişliğine uygun ¾ şekilde arka dayamaları iki silindirin tam ortasına getiriniz.

¾

Öneriler Açınım hesaplarını dikkatli yapınız. Yanlış bulacağınız açınım boyu, parçanın hatalı kesilmesi ve hurdaya atılmasına sebep olur. Markalama modülünde öğrendiğimiz yöntem ve teknikleri dikkate alınız.

29


¾ ¾

İkinci bükme işlemi için arka dayamayı ayarlayınız. Parçayı ters çevirerek dayamaya dayanacak şekilde kalıba yerleştiriniz. ¾ Resim 3.1.’e bakınız.

Z profil bükümlerinde ikinci büküm, ilk bükümden farklı değil ise arka dayamayı ayarlamaya gerek yoktur.

Resim 3. 1

¾

Ayaklı kumanda panelinde bulunan ikili butona aynı anda basarak ikinci bükme işlemini gerçekleştiriniz.

¾

Resim 3. 2

¾ ¾ ¾

Bükme işlemi tamamlandığında, üst kalıp yukarı kalkacaktır. Kumanda ¾ panelinden ayrılıp parçayı alınız. Bükme işleminden sonra ölçü ve kontrol aletleri ile açı ve ölçüleri kontrol ediniz. ¾ Hidrolik apkant presi, kumanda panosundan kapatınız ve temizleyiniz.

30

Z profil bükümlerinde parça bükme işleminden sonra ön tarafa düşebilir. Parçanın düşmesini engellemek için, ön dayamalar ayarlanarak sehpa gibi kullanılabilir. Ölçme ve Kontrol modülünde öğrendiğiniz yöntem ve teknikleri kullanınız. Hidrolik apkant presin temizleme ve bakım kurallarına uyunuz.


ÖLÇME DEĞERLENDİRME ÖLÇME VEVE DEĞERLENDİRME UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı kontrol listesine göre değerlendirerek, eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ İş önlüğü, eldiven giyip güvenlik kurallarına uydunuz mu?? Açınım boyunu doğru bulup resmini çizdiniz mi? Doğru markalama yaptınız mı? Parçayı ölçüde kestiniz mi? Kalıpların temizliğini kontrol ettiniz mi? Uygun V kanalı seçip, zincir ile döndürdünüz mü? Alt kalıbı sıkıştırıp alt tablaya bağladınız mı? Zinciri çıkardınız mı? Arka dayamaları iki silindirin ortasında ve parça boyunda ayarladınız mı? Büküm açısı 900 olacak şekilde kalıplar arası boşluğu ayarladınız mı? Arka dayamayı ölçüsünde ayarlayıp parçayı dayadınız mı? Çift el ile butona bastınız mı? İlk bükme işlemini gerçekleştirdiniz mi? İkinci büküm için arka dayamayı ayarladınız mı? Parçayı ters çevirip ikinci bükümü yaptınız mı? Parçanın ölçü ve gönyesini kontrol ettiniz mi? Hidrolik apkant presi kumanda panosundan kapatıp temizliğini yaptınız mı? İşi zamanında bitirdiniz mi?

Evet

Hayır

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ederek veya araştırarak eksiklerinizi tamamlayabilirsiniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

31


ÖĞRENME FAALİYETİ–4 AMAÇ

ÖĞRENME FAALİYETİ -4

Bu faaliyet ile gerekli araç gereç ve ortam sağlandığında amaca uygun profillerin apkant preslerde saclardan yuvarlak kesitli bükme işlemini yapabileceksiniz.

ARAŞTIRMA ¾ ¾

Yuvarlak kesit profillerin apkant preslerde bükülerek üretilmesinin sanayideki yerlerini araştırınız. Yuvarlak kesitli profillerin apkant preslerde bükülerek üretilmesinin, diğer L, V, Z profillere göre ne tür zorlukları olduğunu karşılaştırarak araştırınız, araştırmalarınızı sınıfa rapor halinde sununuz.

4. SACLARDAN YUVARLAK KESİTLİ PROFİL BÜKME Kalıplarda yapılan bükme işleminde, parçaya şeklini veren kalıplardır. Uygulanan kuvvet ile sac, kalıbın şeklini alır.Gerekirse bunun için parçaya birkaç büküm uygulanabilir.L (köşebent )bükme için tek işlem gerekirken, U, Z ve yuvarlak profil bükümlerinde, parçalar için daha fazla bükme işlemi gerekir. L, U, Z profilli parçaların bükümünde sac kalınlığına göre ayrı ayrı V kanallar kullanıldığı gibi, yuvarlak profilli parçaların bükülmesi içinde her çap için ayrı kalıba ihtiyaç vardır. Aşağıda resim 4.1.’de kalıplarda yuvarlak profilde bükme işlemi görülmektedir.

32


Ĺžekil 4.1

33


4.1. Saclara Kordon Makinesinde Bükerek Dayanım Kazandırma Düz sac levhaların dayanımını artırmak ve biçimlendirdikten sonra şekil değişimini önlemek amacıyla yapılan kalıplarda bükme işlemidir. Bu işlem kalıplarla ve oluk makaralarıyla çalışan tezgâhlarda yapılır.

Resim 4.1: Oluk makaralarıyla çalışan tezgâh

Resim 4.2: Kordon makinesi

34


UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FALİYETİ El ile boru bükmesini aşağıdaki işlem basamaklarına göre yapınız. ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾ ¾

İşlem basamakları Bükülecek parçanın açınım boyunu hesaplayınız. Açınım ölçülerine göre sacı kesiniz. Büküm yerlerini markalayınız. Sacın kalınlığına ve istenilen çapta/yarı çapta abkant presin alt ve üst kalıbını ayarlayarak prese bağlayınız. Sacın kalınlığına uygun baskı kuvvetini ayarlayınız. Sacı kalıbın üzerine markalama çizgisi üstte olacak şekilde birleştiriniz. Presin pedalına basarak üst kalıbın aşağıya inmesiyle istenilen çapı/yarıçapı sağlayınız. Pedaldan ayağınızı çekerek üst kalıbın kalkmasını sağlayınız. Bükülen sacın ölçülerini ve büküm yerini inceleyiniz.

35

¾ ¾ ¾ ¾

Öneriler İşlem basamaklarına uygun çalışma düzeni sağlayınız. Pedala basarken dikkatli olunuz. Önlük ve eldiven kullanınz. Mesleğinle ilgili etik ilkelere uygun davranınız


ÖLÇME DEĞERLENDİRME ÖLÇME VEVE DEĞERLENDİRME UYGULAMALI TEST Yaptığınız uygulamayı kontrol listesine göre değerlendirerek, eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz. KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

Evet

Hayır

Bükülecek parçanın açınım boyunu hesapladınız mı? Açınım ölçülerine göre sacı kestiniz mi? Büküm yerlerini markaladınız mı? Sacın kalınlığına ve istenilen çapta/yarıçapta abkant presin alt ve üst kalıbını ayarlayarak prese bağladınız mı? Sacın kalınlığına uygun baskı kuvvetini ayarladınız mı? Sacı kalıbın üzerine markalama çizgisi üstte olacak şekilde birleştirdiniz mi? Presin pedalına basarak üst kalıbın aşağıya inmesiyle istenilen çapı/yarıçapı sağladınız mı? Pedaldan ayağınızı çekerek üst kalıbın kalkmasını sağladınız mı? Bükülen sacın ölçülerini ve büküm yerini incelediniz mi?

DEĞERLENDİRME Yaptığınız değerlendirme sonunda hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ederek veya araştırarak eksiklerinizi tamamlayabilirsiniz. Cevaplarınızın tamamı evet ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

36


MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME PERFORMANS TESTİ (YETERLİK ÖLÇME) Modül ile kazandığınız yeterliği aşağıdaki kriterlere göre ölçünüz.

KONTROL LİSTESİ DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

Evet

Hayir

İş önlüğü, eldiven giyip güvenlik kurallarına uydunuz mu? Açınım boyunu doğru bulup resmini çizdiniz mi? Doğru markalama yaptınız mı? Parçayı ölçüde kestiniz mi? Kalıpların temizliğini kontrol ettiniz mi? Uygun V kanalı seçip, zincir ile döndürdünüz mü? Alt kalıbı sıkıştırıp alt tablaya bağladınız mı? Zinciri çıkardınız mı? Arka dayamaları iki silindirin ortasında ve parça boyunda ayarladınız mı? Büküm açısı 900 olacak şekilde kalıplar arası boşluğu ayarladınız mı? Arka dayamayı ölçüsünde ayarlayıp parçayı dayadınız mı? Çift el ile butona bastınız mı? İlk bükme işlemini gerçekleştirdiniz mi? İkinci büküm için arka dayamayı ayarladınız mı? Parçayı ters çevirip ikinci bükümü yaptınız mı? Parçanın ölçü ve gönyesini kontrol ettiniz mi? Hidrolik abkant presi kumanda panosundan kapatıp temizliğini yaptınız mı? İşi zamanında bitirdiniz mi?

DEĞERLENDİRME Yapılan değerlendirme sonunda hayır cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız modülü tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız evet ise modülü tamamladınız, tebrik ederiz. Öğretmeniniz size çeşitli ölçme araçları uygulayacaktır. Öğretmeninizle iletişime geçiniz.

37


CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARI ÖĞRENME FAALİYETİ -1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

B C C C B D B A D A

38


KAYNAKLAR KAYNAKLAR ¾

LALİK Sıtkı. (Çeviren), Arbeitsstelle für Betriebliche Berufsausbildung, Bonn ABB, BEUT-VERTRIEB GMBH.

¾

BERLIN W 15.KÖLN.FRANKFURT (MAIN)

¾

UZUN İbrahim, Sac Metal Kalıpçılığı, Milli Eğitim Basımevi, 1997.

39


Microsoft Word - SACLARDAN PROFİLLER BÜKME