هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
هەواڵی خۆش
)No.: (4 April 2018
گۆڤارێىك وەرزى ڕوناكريیى گشتييە ژمارە ( )4نیسانی 2018
من دۆڕابووم، ئێستا براوەم
شادە عەلی :گەر شاعیر بنووسێت ئاشقی هەموو جوانییەكانە
کوردستان دۆزەخێک بۆ رۆژنامە نووسان
تیشكێك بۆ سەر سەركردەی خاكی نەوشیروان مستەفا
1
ڕۆڵی ئاین لە دروستكردنی كەسایەتی لە كۆمەڵگادا
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
گەر يەكێك سەر بەمەسيح بێ ،ئەوا دەبێتە بوونەوەرێىك تازە ،شتە كۆنەكان نەمان و بەسەرچوون ،ئەوەتا هەموو شت نوێ بووەتەوە.. Therefore if anyone is in Messiah, he is a new creation. The old things have passed away; behold, all things have become new.
هەواڵی خۆش گۆڤارێىك وەرزى ڕوناكريیى گشتييە ژمارە ()4 نیسانی 2018
پێكەوە ژیان و جیاوازی ئاینی تاچەند گرنگە
ئاشتەوایی لەمەسیحیەتدا چۆنە؟
ئەملانیا :قەشە زاگرۆس سەعید عەلی مەسیح سەرۆکی ئاشتیەو تەنها مەسیح وفێرکردنەکانی بەڕاستی دەتوانێت شوێنکەوتەکانی وا لێبکات بەڕاستی ئاشتیخواز بن و بە ئاشتەوایی بژین لەگەڵ ئەوانی دیکە ،ئینجیل لە نامەی ڕۆما بە ڕوونی فێرمان دەکات کە دەبێت هەوڵ بدەین بەپێی توانا لەگەڵ هەمواندا بە ئاشتی بژین ،گرفت لە مەسیح و شوێنکەوتانی نیە گرفتەکە لە بەرامبەرەکانە و دژە مەسیحەکانن کە تەنها بەدەم باسی ئاشتی دەکەن وبە کردەوە دژایەتی دەکەن ،بۆ بابەتی ئاشتەواییش هەمیشە پێویستی بە دوو الیەن هەیە بە تەنها الیەنێك ئەنجام نادرێت زۆرجار باوەڕدار دەیەوێ بە ئاشتی بژی لەگەڵ هەموان بەاڵم ئەوانی دیکە دەیانەوێ باوەڕدار بەشداری لە گوناهەکانیاندا بکەن بۆیە باوەڕدارەکە ناچار دەبێت ئەو جۆرە پەیوەندیانە سنور دار بکات دواتر وای لێدێت باوەڕدارەکە بچەوسێننەوەو یاخود پەیوەندی لەگەڵدا بپچڕێنن ،ژیانکردن و ئاشتەوایی و پێکەوە ژیان الیەنی زۆرە تەنها هەر وشەیەك نیە و موزایەدەی پێوە بکرێت لەالیەن پیاوانی ئاینیەوە دەبێت هەموو ئاینەکان پێکەوە باوەش بکەنەوە بۆ قبوڵکردنی یەکرت ،ڕاستە دەستپێشخەری شتێكی باشە و ڕەنگە ببێتە بەرەکەت بۆ بەرامبەر بەاڵم گەر بەرامبەر لەناخیدا بەهۆی دەقێكی ئاینی یان کلتور و هەرشتێكی دیکە وەاڵمئی دەستپێشخەریەکە نەداتەوە پێکەوە ژیان تەنها وەك وشەیەك بەکار دێت و بەس ،هەر شتێك بە تەنها بکرێت پێکەوە ژیان بەتەنها ناکرێت پێویستی بەهەردوو الیەن یان هەموان هەیە. Website: www.GoodNews4kurdstan.com www.Koerdistan.org www.kurdistanmasih.com Email: goodnews4kurdistan@gmail.com بۆزیاتر خویندنهوهی گۆڤارهكهمان دهتوانن لهم پهیج و وهب سایته بخوینهوه www.Homeforkurds.nl پەیجی کوردستان مەسیح ئاشتی و ژیان 2
خاوەنی ئیمتیازو سەرنووسەر: سابیری سەندیکا دەستەی نوسەران: رەزا گاور سۆنیا پەترۆس شوان کەریم هەردی سەردار قادر هۆشمهند چهوكوانی دیزاین :جەلیل حسێن HD Design ژمارەی مۆڵەت٤٤٧ : چاپخانە :بینایی تیراژ١٠٠٠ : ناونیشان :كوردستان
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
كوردو مێژووی جەژنی نەورۆز ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئەمريكا :سابريى سەنديكا ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
كەم بایەخامن ئەنجام نەداوە ،چونكە دوای پشتبەسنت بەزیاتر لە (سەد) سەرچاوەی كۆن و نوێ و بەچەندین زمانی جیاجیا ،ئەم بەرهەمە ئامادەكراوە و نوورساوە، بۆیە هیوادارم كورتی و پوختی لێكۆڵینەوەكە لە بایەخی نوسینەكەی نەهێنابێتە خوارەوە. سەرەتاش ئەوەی لێرەدا دەمانەوێت سەرنجی بخەینە پاڵ ئەوەیە ،كە مەرج نییە ناوەڕۆكی ئەو بەرهەمە بە دڵی هەموو كورد و خوێنەرانی بێت ،چونكە تا ئێستاش الی هەندێك )كاوە( قارەمانی كورد و (زوحاك) ستەمكاری مێژوو بووە! ئەمەو الی ئەوان هەر (كاوە) بووە ،كە سەری زوحاكی پانكردۆتەوە و نەتەوەی كوردی لە ستەم و چەوساندنەوە رزگار كردووە ،بۆیە یادكردنەوەی ئەم جەژنە بۆ سەركەوتنی (كاوە) بە سەر (زوحاك)دا باسی لێوەكراوە! بۆیە ئەم باسە بۆ ئەوە ئەنجامدراوە ،تا سنورێك بۆ ئەو هەاڵنە دابرنێت ،كە گەورەیی ئەو جەژنەیان خستۆتە ژێر پرسیارەوە. لە دوا پەیڤیشدا نامەوێت ئەو راستییە لە كەس بشارینەوە ،كە لە لێكۆڵینەوەكەماندا بێالیەن نەبووین،
پێشەكی نەورۆز ،وەك جەژنێكی مێژوویی و نەتەوایەتی بۆ كورد، مێژووییەكی كۆنی هەیە ،هەربۆیە لەگەڵ كۆنیدا تێكەڵ بە راستی و ئەفسانە كراوە .بە هۆی گەورەیی و گرنگیشییەوە سەرنجی چەندین مێژوونوس و نوسەر و گەشتیار و خۆرهەاڵتناسی بۆ الی خۆی راكێشاوە ،كە بەشێك لەوان نووسەرو پێنووس بە دەستەكانی كورد بوون .تەنانەت چەندین هۆنەری كورد و نەتەوەكانی تر باسیان لەم جەژنە و مێژووەكەی كردووە .بەشێكی زۆری ئەوانەشی ئەم بیرەوەرییە گەورەییەی كورد سەرنجی راكێشاون، هەوڵیانداوە بەو دەقە ئەفسانەیەوە بیبەستنەوە ،كە سەردەمانێكە ناوی (كاوەی ئاسنگەر و زوحاك)ی لێرناوە. لێرەوە بۆ ئەوەی پەردە لەسەر چەند راستییەكی مێژوویی البەرین و تاكە جەژنێكی نەتەوایەتیامن بە ئەفسانەیەكی دروستكراو نەبەستینەوە ،ئەم لێكۆڵینەوەیە ئامادە كرا. دیارە ئەگەرچی ئێستاش لەم لێكۆڵینەوەیەدا كورتی و سادەیی پێوە دیارە و وەك پێویست نەچوینەتە قواڵیی تۆمارە مێژووییەكانەوە ،بەاڵم لەگەڵ ئەوەشدا كارێكی 3
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
كوردو مێژووی جەژنی نەورۆز لەكاتێكدا دەبوایە وەك شت نوى بۆتەوە. توێژەرێكی ئاكادیمی و پسپۆڕ لەبواری مێژوودا بێالیەن نهورۆزی جاران بین ،بەاڵم لەبەر ئەوەی خودی خۆمان باوەڕمان بەو ئەفسانەیە نەبووە ،كە مێژووی جەژنەكەی لەسەر چهند حهزمان ئهکرد که ئاگری نهورۆز بکرێتهوه بنیاترناوە ،بۆیە هەوڵامنداوە بۆ خستنەڕووی راستییەكان ئهوهندهیش ئهترساین لهوهی کهباران ببارێت و نهچین و زیاتر سەملاندنی راكامنان لەسەر مێژووی راستەقینەی بۆسهیران چونکه پێامن وابو ئهودوکهڵهی که له ئاگرهکه جەژنەكە ،توێژینەوەكە دابڕێژین ،كە رووی راستەقینەی بهرز ئهبێتهوه ئهبێت به ههور. جەژنەكە بخاتەڕوو .كۆتایی بەو هەاڵنە بهێنین ،كە ئهوکات کهم خهڵک خاوهنی ئوتومبیل بو له بهرئهوه چیرۆكی جەژنەكەی لەسەر بنیاترناوە .لەو كارەشدا زۆر بە لهگهڕهکدا ئهوکهسهی خاوهنی ئوتومبیل بوایه پڕی وردی ئاماژەمان بە هەڵەكانی ئەفسانەكە و بەستنەوەی ئهکرد له خهڵک وبهیانی زو بهڕێ ئهکهوتن بۆ دوکا ن بە (جەژنی نەورۆز)ەوە كردووە ،بۆیە بەوكارەشامن تا ئهو دهشتهئهت وت فهرشی سهوزت ڕاخستوه لهههمو ئاستێك خۆمان لە الیەنگری پاراستووە .هیواداریشین الیهکهوه گوێت لهگۆرانی نهورۆز بو .بۆنی یاپراخ و پاقلهی هەمووان بەو چاوەوە لێ بڕوانین ،لەگەڵ ئازادیم بۆ کواڵو کرنماسی مهستی ئهکردیت .له گشت الوه خهڵکی بیروبۆچوونە ئازادەكان و ئەوانەی رەخنەی لێدەگرن .بهئااڵو وااڵی کوردیهوه خهریکی بهزمی ههڵپهڕکێ و ڕهش الشامن وایە نوسین و بەرهەمێك رەخنەی لێنەگیرا بهڵهک بونبه الم به داخه وه خائيناىن والتان خۆشيەكەيان (نوسین) نییە ،گرنگ ئەوەیە لەسەر حیسابی زانست و لێتێك ياين. بەبۆنەی هاتنی ساڵی نوێی کوردی ونەورۆزی جەژنی راستییە مێژوییەكان نەبێت. گەر يەكيك سەر بە مەسيح بی ،ئەوا دەبيتەبوونەوەريىك نەتەوەییامننەورۆزتان پريۆزبيت ،هەموو ساليك بەخۆىش تازە ،شتە كۆنەكان نەمان و بەسەر چوون ،ئەوەتا هەموو وە هەموو رۆژانتان نەورۆزبيت پیرۆزبێت. 4
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ڕۆڵی ئاین لە دروستكردنی كەسایەتی لە كۆمەڵگادا ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ مەجید علی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
وەك الی زۆران ئاشكرایە كە مرۆڤ هەر لەو ساتەوەی لەدایك دەبێت بەشی هەرە زۆری پێكهاتەی كەسایەتی خۆی لە ژینگەوە وەردەگرێت و دروستی دەكات ،بەاڵم بەشەكەی تری لەڕێگەی كرۆمۆسۆمی بۆماوەیی كە ئەویش هەڵگری خەسڵتە تایبەتەكانی دایبابیەتی وەردەگرێت. بەواتای ئەگەر یەك یان هەردوو دایبابی چاوشین بن ئەوا كۆرپەكەشیان چاوشین دەبێت ،هەروەها ئەگەر یەك لە وان یاخود هەردووكیان ئاستی ژیری و تێگەیشتنیان بەرز یان نزم بوو ئەوا بۆ كۆرپەكەش هەمان شت دەبێتە قیسمەت ،بەاڵم هەندێ جار كاریگەرییە دەرەكیەكان تا ڕادەیەك ڕۆڵ دەبینن لە گۆڕینی ئەم كرۆمۆسۆمانە لە شێوەیەكەوە بۆ شێوەیەكی دیكە ،بۆ منونە ئەگەر باوكە یاخود دایكە بە فیرتەت تووڕە و تووندو تیژ بن ،هەمان ئەو كرۆمۆسۆمانە واتە ئەم خەسڵەتانە دەگوازرێنەوە بۆ وەچەكەیان و نەوەیەكی تووڕە و تووند دێتە بەرهەم، وەل ێ ئەگەر كۆمەڵگاكە كۆمەڵگەیەكی ساخلەم بێت توانستی ئەوەی دەبێ كۆنرتۆلی تووڕەیی ئەم زاتە بكات، ئەمەش ئەوەمان پێ دەڵێ كە هەندێ خەسڵەت و سیفاتی مرۆڤ مەحاڵە گۆڕانكاری بەسەردا بێت ،بەاڵم هێندەكەی تر ئەگەر بۆماوەییش بن دەكرێ تا ئاستێكی باش گۆڕانی
بەسەردا بهێرنێت .دوای ئەوە هەموو ئەو شتانەی لە ناو كۆمەڵگادا وەك كولتوور و ئاین و داب و نەریت و دیاردە و ڕووداوو بوونیان هەیە بەشێوەیەكی ڕاستەوخۆ كار لە كەسایەتی مرۆڤەكە دەكەن .هەرچەندە ئەم پێشەكیە تا ڕادەیەك زۆری خایاند ،بەاڵم باشرتە ئاگاداریش بین لەوەی كە كەسایەتی چەندین پێناسی جیاوازی هەیە و هەر زانایەك و قوتابخانەیەكی فەلسەفی بەجۆرێك پێناسەی دەكات یەكێك لەونە دەڵێت :كەسایەتی بریتیە لە هەموو 5
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
بین یەكسەر حەزمان دەچێتە سەر شایی و هەڵپەڕكێی ڕەشبەڵەك ،جا بۆ ئەوەی شایی ڕەشبەڵەك بكەین پێویستە بزانین ئاین ڕێگە دەدات یان نا ،بۆچی؟ چونكە لەهەمان كاتیشدا دەمانەوێ دڵی ئاینیش ڕابگرین ،جگە لەوەش لە زۆر حاڵەتدا دبینین بە پێچەوانەوە ئاین خۆی خزاندووەتە ناو سادەترین كارو چاالكی ڕۆژانەمان وەك :ئەگەر چوویتە سەر ئاو پێویستە وا بڵێی ،ئەگەر نانت خوارد دەبێ وا بڵێی و بەو دەستە بخۆیت و بەو دەستە نەخۆی، كە تەواو بووی دەبێ وابڵێی ،ئەگەر چوویتە گۆڕستان دەبێ وا بڵێی یان وا بكەی ،ئیدی بەم شێوەیە ،ئاین هەمیشە خۆی پێ ڕاستە و بەرامبەرەكەی پ ێ هەڵەیە. لەبەر ئەوەشە دەتوانین بڵێین ئاینی كۆمەڵگا بیركردنەوەی كۆمەاڵیەتی تایبەت بەخۆی دێنێتە بەرهەم جا ئەگەر ئەم بیركردنەوەیە باش بێت یان خراپ ،ڕەنگە زۆر جاران ئێمە حەز بەو راستیە نەكەین ،بەاڵم ئەمە وەك ئەوە وایە تۆ نەهێڵی باڵندە بەسەرتا بفڕێ ،ئەمەش مەحاڵە. جا گەر ئاین ئا بەم شێوەیە ڕەگی داكووتا بێت لەناو ناخی تاكەكانی كۆمەڵگا و زاڵ بێت بەسەر هەموو شتێك، ئەوا بێگومان هەموو ئاینێك لە هەموو كاتێك هەڵگری هەموو شتێكی باش نین ،ئەمەش حەمتەن كاریگەری هەیە .بۆ منونە ئەگەر كۆمەڵگا بە گشتی حەزی لە درۆ بوو ئەوە مانای ئەوەیە ئەو قوتابخانە فەلسەفیەی كە ئەوان باوەڕیان پێی هەیە لەسەر بنچینەی درۆ دامەزراوە و وانەی درۆی تیادا دەخوێندرێت و مامۆستای درۆزن وانەبێژە و سەركەوتن لە دەرسی درۆ ئامانجی هەرە بەرزی قوتابیكانە بۆ گەیشنت بە قۆناخێكی بەرزتری درۆ. وەك بایسشامن كرد مەحاڵە كۆمەڵگا لەم ئافاتە ڕزگاری بێت ئەگەر ئاراستەی بیركردنەوەی خۆی نەگۆڕێ چونكە بیركردنەوە جەوهەری ئاكاری مێشكە ،كەواتە ئەگەر مبانەوێ لەم جۆرە كەسایەتیە دەربازمان بێت ،پێویستە یەكەم جار خۆمان لە عەقیدەی خراپ دوورخەینەوە تەنانەت ئەگەر زۆربەی زۆری كۆمەڵگاش بەالیانەوە موقەدەس بێت و ئەو هزرانە هەڵبژێرین كە تەواو پێچەوانەی بیركردنەوەی ڕابردوومانە ،هەتا ئەو كەسە بین كە خاوەن متامنە و ئیرادەیەكی چەسپاو بین.
ئەو كردراو ڕەفتار و بیركردنەوانەی لەمرۆڤەوە سەرچاوە دەگرێت و ئاراستەی ژیانی ڕۆژانەی خۆی پێ دەكات. كەواتە ،ئەگەر كەسایەتی چ ڕەفتار بێت یاخود هەڵس و كەوت ئەوا ئاشكرایە كە هیچ ئاكارێكی مەردووم بێ سەرچاوەیەكی فیكری نیە ،ڕوونرت ،ئەگەر كابرایەك بیەوێ پەرداخێك ئاو بخواتەوە دەبینین بەدوای ئاودا دەگەڕێ، كە دۆزیەوە بەدەستی پەرداخەكە دەگر ێ و دەیخواتەوە، بۆچی؟ چونكە تینووە ،بۆچی ؟ چونكە ڕێژەی ئاو لە جەستەیدا كەمی كردووە؟ بۆ دەیەوێ ئاو بخواتەوە؟ چونكە لە مێشكیدا بیرێك هەیە و ئاگاداری دەكاتەوە كە ئەگەر ئاو نەخواتەوە دەخنكێت .كەواتە ڕەفتاری ئاو خواردنەوە بیركردنەوەیەكی لەپشتە .تەنانەت دەروونناسان دەڵێن هیچ ئاكارێك بێ بیركردنەوە نیە ،ئەمەش مانای ئەوەیە كە كەسایەتی لە هەمان كاتدا خۆی لە ڕەفتار و بیركردنەوەدا دەدۆزێتەوە .لێرەدا پرسیارێك خۆی قیت دەكاتەوە :ئایا لەیەك كاتدا دەكرێ مرۆڤ بیری چاكی هەبێت و ئاكاری خراپ و ناپەسەندیش بنوێنێ؟ یاخود بە پێچەوانەوە دەكرێ یەكێك خراپ بێت و هەمیشە چاكەكار بێت؟ ئەمەش دەمانباتە الی هەقیقەتێكی زۆر ڕوون كە وەاڵمی ئەو پرسیارانە ئاشكرا دەكات ،ئەویش ئەویە بڵێین بەڵێ، بەاڵم بۆماوەیەكی كورت چونكە مەحاڵە یەكێك لە هەموو بیركردنەوەی شەڕ هەبێ و هەوڵی ئاشتی و ئاشتبوونەوە بدات ،ڕەنگە بۆماوەیەك هەوڵی بۆ بدات و بانگەشەشی بۆ بكات ،بەاڵم تا سەر بەردەوام نابێ ،چونكە نابێ ئەوەشامن لەبیر بچێ كە هزر و ڕەفتار هەرگیز دژی یەك لە كاردا نین واتە ئاكار هەمیشە خواڵمی دەست لەسەر سنگ وەستاوی بیرە ،بیر چی تێدا بخولێتەوە ئەوە دەبێتە ئاكار و ڕەفتار. ئەی باشە بیر لەچیەوە دێت ؟ بیر دەرەنجامی هەموو ئەو شتانەیە كە چواردەوری مرۆڤی داوە و كاریگەریەكی زۆر خێرا لەسەر چاالكیەكانی مێشك دروست دەكەن ،ئەو شتانەش بریتین لە كولتوور و ئاین و نەریت و داب زۆری تریش ،داب و نەریت و كولتووری كۆمەڵگەش بە بۆیەی ئاین ڕەنگكراوە و دوور یان نزیك ئاین پشكێكی لە هەر شتێكی ئێستا و داهاتووی كۆمەڵگا هەیە .بۆ منونە ئێمە لە كوردەواری خۆماندا ئەگەر گوێبیستی ئاهەنگ و زەماوەند 6
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
تیشكێك بۆ سەر سەركردەی خاكی نەوشیروان مستەفا ئەمین ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئەمریكا :سابیری سەندیكا ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
7
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
گەلەكەی كردووە ،فەرماندەیەكی چاكی ماندوو نەناسی ڕیبازی ڕەوای نەتەوایەتی و مرۆڤایەتی بووە .نەتەوایەتی لەالی ئەو بەرزترین هەستی مرۆڤ بووە ،هەرلەو پەنجەرەیەشەوە تەماشای مرۆڤایەتی كردووەو مرۆڤ دۆستی بەالوە پیرۆز بووە. فەرماندەی و سەركردەی خاكی نەوشیروان مستەفا ئەمین ،لە كانوونی یەكەمی ساڵی1944لەشاری سڵێامنی كوردستانی عیراق لەدایك بووە ،ساڵی 1963دەستی بەكاری سیاسی و پێشمەگایەتی كردوە و یەكەم ویستگەی ژیانی سیاسیشی یەكێتی قوتابیانی كوردستان بووە. لەساڵی 1963بۆ 1964بووە تەئەندامی سكرتاریتی ئەو رێكخراوە .ساڵی 1967كۆلێژی زانستە سیاسییەكانی لە زانكۆی بەغدا تەواو كردووە .ساڵی 1969بووەتە خاوەنی ئیمتیازی گۆڤاری رزگاری و نزیكەی 13ژمارەی لەو گۆڤارە دەركردووە .دوای رێكەوتنی ئازار .ساڵی 1972نەشیروان مستەفا و چەندین كەسێك كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستانیان دامەزراندوە ,دواتر روویكردۆتە ئەوروپاو لەنەمسا سەرقاڵی خوێندنی زانكۆیی بووە ,دواتر بۆ دامەزراندنی (ی,ن,ك) ساڵی 1975گەڕاوەتەوە كوردستانی عیراق ,ساڵی 1981ژیانی هاوسەری لەگەڵ خاتوو شوعلە عەلی پێك هێناوە و كاك نەوشیروان خاوەنی سێ منداڵە بە ناوەكانی كاكە منا و چرا خان و كاكە چیا ,لەو كاتەوە كاك نەوشیروان مستەفا ئەمین وەك سەركریەكی بااڵی
مردن جانەوەرێكی بێ نهێنگری بێ مۆڵەتی دڕندەیە ،كەس نازانێ كاتی هەڵمەت و پەالماری كەیە ،نەكەس دەبوێرێ، نەلەكەس دەببورێ كەس ناتوانی خۆی لێوەشێرێ ، بەهەمووكەسیش دەوێرێ ،نەشەوێ تاكو ڕۆژێ دەوەستێ و نەڕۆژ ێ دەگەیەنێتە شەوێ ،نەبەپاڕانەوەی ڕازی دەبێ، نەماڵی دنیاشی دەوێ .گوێ ناداتە تەمەن و پێویستی مانەوەو نە مانەوەی هەر خاوەن گیانێك .كێ ی بوێ چ تەمەنێكی گەرەك بێ كەی بی یە وی لەكوێ ی پێویست پێ ب ێ گیان و جەستەی لە یەكرت جیادەكاتەوەو كۆتایی بەژیان دەهێنی و لەبەرچاوی دۆست و دوژمن بێ سەرو شوێنی دەكات! ب ێ باك و ب ێ دەربەستە لە دوای ئەو چی دەبێت و چ ڕوو دەدات ك ێ سەرگەردان دەبێت و كێش بەختەوەرە .كەس نازان ێ لە كۆێوە هاتووین یان بۆچی هەین وهاتووین چ دەكەین نازانین كەی دەڕۆین و بۆ كۆی مل دەنیێن .دیارە نەوشیروان مستەفا خۆشەویستی كوردستان و كۆمەڵی برادەرانی وەكو هەموو ئەو ئازیزانەی كە مەرگ بەربینگی پێ گرتوون لەم یاسای رسوشتیو بەدەر نیە ،هەر وەكو ئێمەش ناتوانین ڵی ی بەدەربین ،ئەوەندەی خەڵكی كوردستان دەی ناسن و دۆست و برادەرەكانی و ئێمەی ژیامنان لەگەڵ ئەو پیاوەشۆرش گێرو كورد پەروەرەدا بەڕێ كردووە ،وامان هاتۆتە بەر چاو كە منونەی بەرزی ڕەوشتی پاك و بێ گەرد بووە و هەمیشە دوورەو پەرێزی كارە خراپەكان بووە بۆ چاكەی ناو كۆمەڵ لە زۆر شوێن جیگا پەنجەی دیارە. لەو ڕۆژەوە كەبیری كردۆتەوە هەستی بە ژێر دەستەیی 8
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ڕاپەرینەکەدا. كە وەك خۆی دەی گوت كە كۆمپانیایەكی میدیایی و توێژینەوەی زانستیە ,بەاڵم ساڵی 2009لەسەر بنكەی كۆمپانیای وشە بزووتنەوەی گۆرانی دروستكرد و لە هەڵبژاردنی ئەو ساڵەشدا 25كورسی بەدەست هێنا و ساڵی 2013ش بەشداری لە هەڵبژاردنەكانی پەرلەمانی كوردستان و عیراق كرد .لەناوەڕاستی مانگی ئەیلولی ساڵی 2015وە .نەوشیروان مستەفا ئەمین ,بەمەبەستی وەرگرتنی چارەسەری پێویست بۆ تەندروستی ,سەردانی واڵتی ئەڵامنیای كردو دواتر چووە بۆ واڵتی بەریتانیا .كاك نەوشیروان هەمووكات رۆژانە سەرقاڵی یادا شتەكانی بووە و نووسیویتی و هیچ كات لە نوسین نەوەستاوە .شیاوی باسە كاك نەوشیروان خاوەنی 20كتیبی لەبوارەكانی (میژوو ,سیاسەت ,رۆژنامەوانی ,ئەدەبی ) بووە و وەهەروەها بەشێك لە كتیبەكانی تایبەت بە پەروەردەو سیاسیەكانی كوردستان بووە ..لە 2017=3=17خاتوون شوعلە عەلی .هاوژینی نەوشیروان مستەفا ئەمین ,لە تەمەنی 60ساڵیدا لە سلێامنی بەهۆی نەخۆشییەوە كۆچی دوایی كرد ,هەروەها لە رۆژی شەممە =13ئایار نەوشیروان مستەفا ئەمین گەڕایەوەیەوە كورستانی عیراق و بەرە بەیانی رۆژی 2017=5=19كۆچی دوایگرد.
(ی,ن,ك) دەركەوت دوای راپەڕینی مەزنەكەی بەهاری ساڵی 1991ی كۆمەالنی خەڵی كوردستانی عیراق چەندین پلەی وەرگرتووە تا گەیشتە ئەوەی بووە جێگری سكرتێری گشتی یەكیتی نیشتیامنی كوردستان ساڵی 206وازی لەی (ی,ن,ك) هێناوە و كۆمپانیای وشەی دامەزران. نەوشیروان مستەفا مامۆستا و فەرماندەو سەرکردە و نەخشە دارڕێژەری ڕاپەپەرینی ساڵی ۱۹۹۱و سەرپەرشتیاری جێبەجێکردنی ڕاپەرین بوو کە ڕۆڵی سەرەکی هەبوو لە
9
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
شیاوی باسە كاكە نەوا لەپێناوی بەرگریكردنی گەڵ و نیشتامن ،ئەوكاتەئێستاش كاتێك سەركردە بوو هیچ كۆشك و تەالرێكی وەها دیارو بەرچاوی نەبوو ،خانووە كەی كاك نەوشیروان هیچ جیاوازی نەبوو لە گەڵ خانووی هەژارێكی كوردستان جگەلە و خانوویەك خانویەكی تری نەبوو ،یەكێك لە تایبەكانی ئەو پیاوەئەوەبوو ،تاكو دوژمنان دڕندەتر دەبوون ئەو ڕۆژانی ڕەش و بێ هیوایدا ،خۆری ڕزگاری لە الی ئەو بەرزو گەش و درەوشاوەتر تیشكی سەركەوتنی پەخشان دەكردو گڕوتینی برادەرانی نو ێ دەكردەوە. زۆرن ئەوانەی تەنها بۆ خزمەتی بیرو باوەڕی پاكی نەتەوایەتی یان ژیان ،نەكو بۆ چڵێسی و چاو چنۆكی و .....؟ ........؟ زۆرن ئەوانەی زۆریان كردووە كەمیان بە بەركەوت ،بەاڵم بە ویژدانی ئاسۆدەوە كۆڕی خەباتیان بەج ێ هێشت و لە دوای مەرگیان هیچ كەسێك خراپەیەك
نادۆزێتەوە تاكو بە گۆێ ی نەیارێكی دا بچرپێنێ. نەوشیروان مستەفا ئەو سەركردە بەوەج و شۆڕشگێرە بوو كەلەمەیدانی كوردایەتی دا شاسوارێكی دیارو لێوەشاوە بوو ،ئەوندەی بۆی كرابێ و لە توانایدا بووبێ لە پێناوی ڕزگاری واڵتەكەیدا كردویەتی هیچ كاتێك شەرمەزاری ویژدانی خۆی نەبووەو هەتا ئەوڕۆژەی گیان و جەستەی لەیەكرت جیابوونەوە هەر بە نەهجی پیاوە دەڵسۆزەكانی كۆمەڵەی ڕەنجدەرانی كوردستان كاری كردووە ،نە درۆیەكی لەگەڵ یەكێتی ی نیشتتامنی كوردستان و بزوونتەوەی گۆران نەكرد ،نە فێڵك ،نە .....؟ بۆیە كە كۆچی دوایشیكرد لە پێناوی گەڵ زۆر خزمەتی كرد و ووالتەكەیدا بۆیە كەماڵ ئاوایشیكرد وەكو مەسیح هیچ جۆرە سامانێكی لە دوای خۆی بەج ێ نەهێشت. هاوڕی ی خۆشەویستی پیرەهەلۆ لە باوەشی گردی زەرگەرتە دا ئارامی گرتووەو پێڵوی چاوەكانی لەسەریەك
10
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
داناوەو بەئاسودەییەوە بۆ هەتا هەتایە سەری پڕ حەرسەت و ئاواتی لەسەر سەرینی بەرینی سنورداری كۆتایی ژیان داناوەو ئێستا ڕۆمانسیانە كۆماری كوردی وەكو كۆمارەكەی ئەفالتونی لە خەیاڵی گیانیدا نەخش كردوە ،ئێمە و هاورییانی ئەو یاد گاریانە دەكەینە وێنەی ناودڵ و بەر دیدەو وی َردی زمان و میدالی شانازی تاكو ئەو ڕۆژەی دەبینە میوانی ئەو كورد پەروەرە تێكۆشەرە.... هەروەها وەك كاك شیركۆ بێكەس دەڵی: ئەوەتەی کۆچ هەیە ،کۆچ ئەکەم ئەوەتەی گڕ هەیە ،ئەسوتێم
ئەوەتەی ئاو هەیە ،ئەخنکێم ئەوەتەی تیغ هەیە ،قوربانیم ئەوەتەی خاک هەیە ،بێخاکم ئەوەتەی شاخ هەیە ،من تلۆر دەمبەوەو ئەوەتەی دار هەیە ،لێی ئەدرێم من لە پێش موساوە ،ئاوارەم پێش مەسیح ،من خاچم پێش قوڕەیش ،من زیندە بە چاڵ و پێش حوسەین ،من سەری بڕاوم.
11
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ڕەنگ دانەوەى ئایەتەکاىن ئینجیل لە قسەو کردارەکاىن نەوشیروان مستەفا ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ توركيا :شوان کەریم ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
12
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
مەسیحی مەزن لە ئینجیىل پیرۆز بە پێی نوسینى مەتا سیپارەى 10ئایەىت ژمارە 20هەتا 28فەرموویەىت }بەسە قوتابی وەک ماموستاکەى بێت و کۆیلەش وەک گەورەکەى بێت گەر خاوەن مالیان بە شەیتان ناو بردبێت ئاخۆدەبێ چی بە ئەنداماىن مالەکەى بوترێ ؟ .لەوان مەترسن چونکە هیچ شتێکى شاراوە نییە دەرنەکەوێ و هیچ نهێنیەک نییە ئاشکرا نەبێت .ئەوەى لە تاریکیدا پێتاىن دەلێم لە روناکیدا بیڵێنەوە ئەوەى بە چرپە گوێتان لێدەبێ بە دەنگى بەرز لە سەر بانان رایبگەیەنن .مەترسن لەوانەى دەتان کوژن بە لەش و ناتوانن دەرونتان بکوژن .بەلکوو ترستان لەوە بێ کە دەتوانێ لەش و دەرون بە یەکەوە لە دۆزەخدا لە ناو بەرێ{ئامین ...بەڵێ ئەو چوار فەرمودەیەیی ئیستا مەسیح لە کارو کردەوەکاىن نەوشیروان مستەفا دا دەبینم .یەکەم بۆ ئەوانەى کە دواى قسەکاىن کاکە نەوە کەوتوون .دل گران مەبن کە چەندین قسەى نابەجێتان بخەنە پاڵ چونکە زۆر بوختان و قسەى نەشیاویش بە بەڕێز نەوشیروان وترا کە تەنها ویستیان بەد ناو بکرێ . کە نەکرا .دوەم نەوشیروان مستەفا رۆحی شاد بێ .ئەو زۆر شتى بۆ گۆمەڵگا روون کردەوە کە لە الیەن خەلکەوە نەزانراو بوو .بۆ منونە باسی گەندەلی و دزی و تاالنچیەىت کە هەندێ لە خەلک دەیزاىن بەالم نەیان دەوێرا بەباس باسی بکەن .بەالم کاتێ کاکە نەوە باسی کرد دواى ئەوە بەئاشکرا لە شەقام و شوێنە گشتیەکان بوو بە دەنگ و باىس رۆژانە ورووى رەشی دزوو جەردەکاىن بۆ خەڵک دەرخست نهێنیە شاراوەکاىن بۆ ڕای گشتى ئاشکرا کردو وە خەلکى فێری ئەوە کرد کە لە ووتنى راستیەکان نەترسن و بە رووىن و بێ پەردە ڕوو بەڕوو بە گەندەڵکاران بڵێن ئێوە دزن .درۆزنن .گەل فرۆشن و خۆفرۆشن .مەبەست لە وەى مەسیح دەفەرموێ .مەترسن لەوانەى بەلەش دەتان کوژن .ترستان لەوە هەبێ بەدەرون و لەش لە ناوتان دەبەن .مەبەستى ئەوەیە مرۆڤ کاتێ بەلەش دەکوژرێ تەنها یەک جارە و کۆتایی دێت .بەالم ئەوانەى بە دەرون و لەش دەکوژرێن ئەو کەسانە دەگرێتەوە .هەروەک کە لە پەرتوکى ئەشعیایی پنیامبەر نورساوە (.بیسنت دەبیسنت بەاڵم تێ ناگەن .سەیر کردن سەیر دەکەن بەاڵم نایبینن
چونکە دلی ئەم گەلە بە تەواوى رەق بووە و گوێیان قورس بووە بۆ گوێ گرتن چاویان نوقاندوە نەوەک بە چاویان ببینن )بەڵێ هەموو راستیەکان دەبینن .بەالم خۆیان کوێر کردوە هەموو راستیەکان دەبیسنت بەاڵم خۆیان کەڕ کردوە تەنها لە پێناو بەرژەوەندى خۆیان پشتیان لە براکانیان کردوە .ئەوانە دەرونیان هەموو رۆژ چەندین جار دەمرن بەالم بێ دەنگیان لە لەشیان بریوە .واتە ئەو کەسانە لەش و دەرونیان لە الیەن دەسەاڵتدارانەوە لە ناو براوە ......
13
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
سەيرترين ميللەىت دونيا! ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئانكارا :هۆشمەند چەكواىن ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ميللەىت كورد لەدواى دەوڵەت و ئيمپڕاتۆريەىت مادەوە نەيتوانيوە ببێتەوە خاوەىن كيانێىك بەهێز ،بەجۆرێك بتوانێت يەكپارچەيى خاك و خەڵكەكەى بپارێزێت .نەك هەر ئەوە بەڵكو سەدە لەدواى سەدە خراپرتى بەسەر هاتووە! هەميشەش بۆ پەردەپۆشكردىن شكستەكاىن بەهانەى هێناوەتەوە و بارى خەتاى بەسەرشاىن نەيار و دوژمنەكانيدا خستووە! لەكاتێكا زۆرترين جار ئەوە نەتەوەى كورد هەر خۆى سەرچاوەى مەترىس و نەهامەىت و الوازبووىن خۆى بووە! الپەڕەكاىن مێژوو ئەوەمان پێدەڵێن كە كورد ئەوەندەى خەريىك ملشكاندىن يەكرت بووە ،نيوەى ئەوە خەريىك سەركەوتن بەسەر نەيارەكانيدا نەبووە! نەيتوانيوە سود لە هەڵكەوتەى جوگراىف زێدى خۆى وەربگرێت! تەنانەت نەيتوانيوە وەك نەتەوەكاىن دەوروبەرى سود لە ئايينى زۆرينەى ميللەتەكەى وەربگرێت و لەپێناوى بەرژەوەندى نەتەوەيى خۆى بەكاربێنێت! ئەوەندەى شينى بۆ خەڵك و ميللەتاىن تر كردووە ،هەرگيز ئەوەندە خەمى نەوە و نەتەوەى خۆى نەبووە! نەتەوەيەك لەپەناى لێبوردەيى و دڵپاىك خۆى ،نەيارەكاىن جار لەجار خراپرتيان پێكردووە! هەيبووە و نەيبووە كۆمەڵە ئەمارەت و مينشينێىك هەبووە و هيچى تر! لەنێو ئەوانەشدا تەنانەت ئەگەر
بڵێم هيچ چەمكێىك ئيدارى كالسيك و مۆدێرىن وەك خۆى پيادە نەكردووە رەنگە لە راستييەوە نزيكبم .هەڵبەت ئەم قسەيە بۆ ئەم حكومەىت هەرێمەى ئێستاش كە لە باشورى كوردستان پرت لە بيست و پچنج ساڵە بووىن هەيە ،هەر ڕاستە! هەر بۆيەش تا ئێستا گەورەترين نەتەوەى بێ كيانە لەسەر رووى زەوى! هيچ زەبر و ئازارێك ئەو نەتەوەيەى يەكنەخستووە! زەحمەتە هيچ شتێكيش يەىك بخات! نەتەوە موسڵامنەكاىن دەوروبەرى هەر جارە و سوڕەتێىك قورئان دەكەنە وێرد و سيمبوىل قڕكردنيان ،كەچى خەڵكانێىك زۆر لەنێو كورداندا دەڵێن عارەب و تورك و فارس لە قورئان و ئيسالم تێنەگەيشتوون! نەك هەر ئەوە ،لە خەياڵداىن زۆرينەى كورداندا ،تورك شاخاوين! عارەب پێپەىت و بيايانني! فارس نەتەوەيەىك بێ فەرهەنگن! كەچى خۆى نەك خاوەىن هيچى لەوان باشرتنيە! بەڵكو هێشتا نەيتوانيوە خۆى لەژێر چەپۆىك ئەو نەتەوانە رزگابكات. كورت و كرمانج نەتەوەيەكني لەسەر هيچ شتێك كە لەبەرژەوەندى خۆمانبێت ،كۆك و تەبانني! هەميشەش بۆ خيانەتكردن لە خەڵك و خاىك خۆمان ،بەهانەى زۆروزەوەند و حازرمان هەن! خۆخۆرى و خيانەت لە خوێنامنايە و دەبێ ددان بەو ڕاستييە تاڵەدابنێني .بۆيە دڵنيام ئێمە سەيرترين نەتەوەى سەرزەمينني!
14
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئازار چێشنت و مردنی عیسا ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ رەزا گاور ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
ھاتنی عیسای بۆ سەر زەوویی بۆ قوربانی بوو سەرتا پەیامی بوو بۆ مرۆڤایەتی کە لە گوناحە رزگار بکات تا سەرە تایەبێت بۆ ژیان بەبخشێت پێامن موژدەیە بوو تا دڵنیابین لە خۆ مان کە تۆبە کرد ژیالمۆیی ژیانە ڕزگار دەبین لە مردن ـ لە پەیامنی کۆن دا چەندینن ئاماژە دەکات بە عیسای مەسیح کە دێت بۆ ڕزگاری مرۆڤایەتی ٧٠٠ساڵ پێش ھاتنی عیسای مەسیح نورساوە کە قوربانی کە دێت بۆ زەوویی تا ڕزگارمان کەت لە مردن ـ ئەمانە ھەموو بەڵگەن تا باوەڕمان پتەوبێت بە ھەستانەوە لە مردن خۆش بەختیامن ئەمەیە کە بە عیسای مەسیح رزگارمان کات لەم ژیانە پر ئەستەمە کە تیا دەژیین لەم سەردەمە .
ئایا عیسا لەسەر خاچ مرد؟ ئەگەر سەیری ئینجیل بكەین دەبینین هەموو ئەوانەی لەڕێی روحی پیرۆزەوه ئینجیلیان نووسیوەتەوه به هەمان شێواز چیرۆكەكەمان بۆ دەگێڕنەوه ،عیسا له (گولگۆسا) خاچ دراو له رۆژی سێیەم هەڵسایەوه. عیسا هاته جیهان بۆ ئەوەی لەسەر خاچ گوناهەكامنان هەڵبگرێت و ببێته كەفارەتێكی یەكجارەكی گوناهەكانی هەموو مرۆڤایەتی .عیسا هات بۆ ئەوەی ئەو سزایه لەسەر مرۆڤ ال ببات كه لەسەرەتای جیهانەوه بەسەریدا سەپێرنابوو ((مردن دەمریت)) هەروەك له پەڕتووكی پەیدابوون باسی لێوه دەكات كەوا بەهۆی ئادەمەوه هەموو مرۆڤایەتی توشی گوناهه بوو و فڕێدرایه سەر زەوی و له بەهەشتەوه وەدەر نرا.
15
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
شاعیرێك عەشق دەنووسێتەوەو ڕۆح پێناسە دەكات ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ هەریم قەالدزی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
16
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئەو لەگەڵ هەنگاوەكانیدا هێدی هێدی ئاوازەكانی ژیان دەژەنێ و سەمفۆنیای ئەوین دەكاتە سەرمەشق بۆ ڕۆشنكردنەوەی ژیان .هەموو پەیڤەكانی بۆ ڕێنیشاندەری ئەوانی ترە بۆ دونیایەكی جوانرت و عەشق دەكاتە هەوێنی جوانی و لەقسەكانیدا مرۆڤدۆستی دەدوێ .هەمیشە دەیەوێ لەڕێگەی پێنوسەكەیەوە خزمەتی شیعر و رسوشت و خۆشەویستی بكات .ئەو لەڕێگەی شیعرەوە نۆتەكانی باران دەنووسێتەوە و لەم مەملەكەتی بێ رۆحەدا لەگەڵ هەناسە ساردەكانی پایزدا دەدوێ ،بە بارتەقای ژیاندۆستی خۆی ئەوانی تری خۆشدەوێ و قسە بۆ جوانی دەكا و شیعر دێنێتە گۆ و دەیەوێ شیعر و عەشق بكاتە سەرمەشقی هەموو ڕێگاكانی ژیان .بۆیە لێرەدا هەرێم حەسەن-ی شاعیر دەدوێنین و دەمانەوێ قسە لەسەر شیعر عەشق و ژیانی بكەین: /۱هەرێم حەسەن كێیە؟ +من لەدایكبووی ساڵی ۱۹۸۳ی شاری قەاڵدزێ-م ،تا ئێستاش لەو شارە دەژیم .لەسەرەتای نووسینم تا ئێستا سێ بەرهەمی شیعری-م هەیە كەبریتین لە كتێبێك بەناوێ " نیگایەك بۆ ساتەكان" كە ساڵی ۲۰۰٦لەسەر ئەركی خۆم چاپكراوە ، هەروەها سیدیەك بە دەنگی خۆم لەساڵی ۲۰۰۷و لەسەر ئەركی فەرهەنگخانەی قەاڵدزێ باڵوكرایەوە ،وە كتێبێكی
تری شیعر كە لەسەرەتای ۲۰۱٤ەوە باڵكرایەوە بەناوی " دووا هەناسەكانی عاشقێك " بەسپۆنسەری كۆمپانیای "سام". هەروەها تا ئێستا لەدەیان فێستیڤاڵی شیعری لەناوخۆ و دەرەوەی عیراق بەشداریم كردووە ،جگە لەوانەش چەندین كۆڕی تایبەتی و هاوبەش و دیداری تیڤییەكان و گۆڤار و ڕۆژنامەكان-م بۆ سازكراوەو ئێستاش بەهەمان شێوە بەردەوامم لەچاالكی و نووسینی شیعر. /۲چی وای لێكردی شیعر بنووسیت؟ +ڕاستییەكەی لەسەرەتای منداڵیمەوە بە خوێندنەوەی شیعر و بابەتی مندااڵنە دەستم پێكرد ،لەبیرمە كاتێ تەمەنم ۱۰ سااڵن بوو واتا لەپۆلی چواری سەرەتایی بە پارەی ڕۆژانەی خۆم كتێب و گۆڤاری مندااڵنم دەكڕی و دەمخوێندەوە و سودم زۆر لێ بینین ،تائێستاش بەشێكیانم الی خۆم پاراستووە و بوونە بەشێك لەئەرشیفی پڕشنگداری ژیانم و جێگای شانازی منن .هەروەها سەرەتا نووسینی شیعرم دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای ساڵی ۲۰۰۲كاتێ عەشق و بەهرەی شیعر ئاوێزانی یەكرتبوون ،ئەوە وایكرد بتوانم شیعر بنووسم و خۆم ببینمەوە لەو دونیا جوان و ناسك و پڕچێژەی شیعردا ، وەتوانیم عەشق و ژیاندۆستی و جوان بینین بكەمە هەوێنی نووسینی شیعرەكانم و خۆمی تیا بدۆزمەوە ،وەلەڕێگەی شیعرەوە توانیم ژیانێكی پڕ موحیبەت و سۆزداری بۆ خۆم دروست بكەم و خۆم بناسێنم ،هەموو ئەوانەش لەئێستا و ئایندەدا دەبنە مێژوو بۆ من. /۳هونەر چی پێبەخشیوی ،وەچی لێ سەندویەوە؟ +لەواقیعدا هونەر بەگشتی و شیعر بە تایبەتی هیچ لەمرۆڤەكان ناسێنێتەوە بەاڵم دەكرێ بڵێین لەهەندێ كاتتدا مەجالت بۆ كەم دەكاتەوە لەپەیوەندی و خۆ خەریك كردن بە هەندێ كاتی تایبەتی و گشتی خۆت و چۆنیەتی ڕێ كردنت لەژیان .هەروەها شیعر هەموو شتێكی جوانی بە من بەخشیوە لە جوانبینی و مرۆڤدۆستی و عەشق و ئەوینداری و پەی بردن بە زۆرێك لەو شتەجوانانەی كە لەژیانی ڕۆژانەماندا بەرمان دەكەن ،وە توانیومە لەڕێگەی شیعرەوە پەی بە زۆرشتی ژیان ببمەم كە ئەستەمە هەندێ خەڵكی دوور لەهونەر و شیعر پەی پێببات و دەستی بكەوێ .بۆیە تەواوی ئەوانە وای كردووە بتوانم لەڕێگەی شیعرەوە دونیایەكی جیاواز و تایبەت بەخۆم دروست بكەم و دڵ و ڕۆحم ئاسودە و دووربم لەڕق و كینە و ئازار. /٤چۆن دەڕوانیتە پەیوەندی نێوان عەشق و شیعر؟ +الی من شیعرو عەشق دووانەیەكی هاوبەند و هاوئاوازن
17
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
،گرێدراوی ئامانجێكن ئەویش پەی بردنە بە شتگەلێك كەلەوانەیە زۆرێك هەستی پێ نەكەن و نەتوانن لە شیعرێكدا ،عەشقێك پێناسە بكەن و ڕەگ و ڕیشەی جوانییەكان بدۆزنەوە .بۆیە من وایدەبینم عەشق شیعر دەدۆزێتەوە و لەهەمان كاتیشدا شیعریش بەدووای عەشقدا وێڵە .شیعر عەشق وێنا دەكات و عەشقیش شیعر ،شیعر هەناسەكانی عەشق دەدۆزێتەوەو ،عەشقیش دۆزەرەوەی مەستی شیعرە لەو دونیا جەنجاڵ و بێ ئۆقرەیەدا .شیعر رێكردنە بەناو دونیا جوان و پڕ موحیبەتەكەی عەشقدا .شیعر ئەو دونیا ناسك و ئارامهێنەیە كە لەتوانایدایە ئاوازی عەشق بژەنێ و جوانرتین ڕیتمی سەمفۆنیایی لێ دروست بكات .بۆیە عەشق و شیعر فێرمان دەكات ئێمە لەكوێی ژیاندا ڕێ ڕێدەكەین و چۆن دەتوانین خۆمان و ئەوانی دی بدۆزینەوە و بیانخوێنینەوە و بیاننوسینەوە. /٥ڕاستە دەوترێ شاعیران لەشیعرەكانیاندا تەنها لەخەیاڵدا دەژین و دوورن لەواقیع؟ +ئەوە زۆر دوورە لەڕاستییەوە ،چونكە شیعر لەهەموو شتێكی تری گەردوون ڕاستگۆیانەتر دەدوێ ،لەبەرئەوەی هەڵقواڵوی ئەو بیر و ئەندێشەیەیە كە سەرچاوەیەكەی جوانرتین و مەزنرتین ڕاستییە ،چونكە شیعر لەقواڵیی دڵ و ڕۆحەوە دێتە گۆ ،ئەوەی شاعیر و شیعردۆست نەبێ ناتوانێ لەو دەربڕینە ڕاستگۆیانە بگات كە شیعرێك دەینوسێتەوە و وێنای دەكات .هەر خەیاڵە دەبێتە واقیع و ژیانێكی جوانرت فەراهەم دەكا .من وایدەبینم ئەگەر خەیاڵ نەبێ ،واقیع بوونی نیە و ناتوانێ خۆی بەرجەستە بكات لەژیاندا ،هەر بۆیە شیعر و شاعیران جوانرتین ڕاستگۆن كاتێ دەتوانن پەی بە هەموو كونج و كەلەبەرێكی ئەم گەردوونە ببەن و لەهەموو شتێكدا واقیع بنووسەوە و ڕاستگۆیانە ناخ و بیرو هۆشیان دەرببڕن. /٦كەسێك هەیە كە هەرێم حەسەن بە تایبەت شیعری بۆ بنووسێت؟ +شیعر الی من هەناسەی ئەوین و بەرهەمی خەیاڵ و ئازارەكانی ناخمە ،زادەی ئەو خەیاڵە ڕاستییانەیە كە لەژیانی ڕۆژانەمدا دێن ودەڕۆن .سەرچاوەی ئەو هەڵچوون و داچوونەیە كە بەردەوام بەركەوتەی هەیە لەگەڵ ناخم. بۆیە من شیعر بۆتەواوی جوانییەكانی مرۆڤایەتی و رسوشتی عەشق دەنووسم ،شیعر بۆ تێڕامانە ئەدەبییەكان دەنووسم ،بۆ ئەو مرۆڤانە دەنووسم كەئەوین بۆتە سەرچاوەی داهێنانیان .شیعر بۆ ئەو عاشقانەش دەنووسم كەدەیانەوێت بە بەرهەمی عەشق پەروەردە بنب .بۆیە هەناسەسارد و
جوانەكانی مرۆڤەكان وایان لەمن كرد شیعر بۆجوانی بنووسم. هەر ئەوەشە وای لەشیعرەكانم كردووە تێكەاڵوی هەست و سۆزێ زۆرێك ببێت ،بۆیە ئەگەر كەسێ هەبێ شیعری بۆ بنووسم دەبێ تێكەاڵوی تەواوی ئەندێشه و هزری من بێت و لەپێناو عەشق و ئەوینداریدا ئەشكی ڕشتبێ /۷ئایا دەقە شیعرییەكان الوازن كە زوو دەمرن و خوێنەریان نامێنێ یان هۆكار چیە؟ +ئەگەر شیعرێك بەهەموو پێوەرێكەوە پێی بوترێ شیعر ،هەرگیز نامرێ .ئەگەر نا ئەوەی تر شیعرنیە و پێی ناوترێ شیعر .دەقی جوان لەهەموو ئان و زەمانێكدا خوێنەری خۆی هەیە و پەیوەندییەكی ڕۆحی لەنێوان شاعیر و خوێنەر و گوێگردا دروست دەكات ،چونكە شیعر زادەی هەستێكی جوان گفتوگۆی دڵەكانە لەزەمەنێكی وەستاودا تا لەدایك بوونی دەقێكی تر .لەبەرئەوەی شیعر پەیوەندییەكی ڕۆحییە و بەر لەهەر شتێكی دی ڕاستگۆیانە دەدوێ و دێتە گۆ ،بە بۆچوونی من ئەوكاتەی دەقێكی شیعری لەالیەن شاعیرەوە دێتە بەر ،ئەو كاتەیە كە شاعیر ئازارێك یان هەستێكی جوان دەپێكێت و دەیخاتە سەر پەڕاوێك ،ئەوەش ڕاستگۆترینیانە چونكە شاعیر ناتوانێ ڕاستگۆ نەبێ لەگەڵ دڵ و هەست و وێژدانی خۆی .بۆیە ئەگەر تێكستێك یان دەردەدڵێك لێرەو لەوێ یان لەتۆڕە كۆمەاڵیەتییەكاندا یان لەهەر شوێنێكی تر بەرچاومان بكەوێ ،ناتوانین بە هەموویان بڵێین شیعر ،چونكە بۆمان دەردەكەوێ ئەوە زادی زەمەنێكی كاتییە و دێت ودەڕوا ،ئەوەش نە لەیادەوەری كەسدا دەمێنێتەوە و نە لەالپەڕەكانی ئەدەب و نووسینی كوردیشدا وەك دەقێكی نەمر ئاماژەی بۆ دەكرێ. /۸پڕۆژەی ئایندەت چیە لەڕووی شیعر و نووسینەوە؟ +لەداهاتوودا كە تەمەن ڕێگەبدات ،بەرنامەم هەیە هەندێ لەو نامە ئەدەبییانەی كە لەژیامندا لەشێوەی پەخشان نووسیومن لەدووتوێی كتێبێكدا چاپی بكەم .چونكە نامە لەمێژووی ئەدەبیاتی كوردیدا ژانرێكی گرنگ و بەرجەستە و واقیعە كە دەبێ شانازی پێوە بكەین. هەروەها لەخەیاڵمدایە كتێبێكی تری شیعر بۆ مندااڵن بە چاپ بگەیەنم كە شیوازێكی زانستی وەربگرێ و منداڵ فێربكات كاتێ میوەیەك دەخوات چ جۆرە ڤیتامینێكی تێدایە ،وە فێری بكات چۆن دەخوات ،وە فێری جۆرە ئەتەكێتێكی بكات لەژیانیدا كە بتوانێ بە شێوەیەكی دروست بخوات .كە زیاتر الیەنی.
18
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
هەق وایە هەموومان سوپاسی (خوا) بکەین کە هەموو دنیا ئیسالم نییە ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئەمريكا :هۆگر ئەمني ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
جاباشە یابان و سین و ئەوروپاو ئەمریکا ئیسالم بونایە چیامن بکردایە ؟ ئەی کێ کارەباو سەیارەو تەیارەو کۆمپیتەرو تەلەفون و ئەم هەموو داهێنانەی دروست بکردایە ؟ ئەگەر هەموو دنیا ئیسالم بوایە ئێستە لەو سین و یابانە شەڕە شمشێرێک بوو لەنێوان شیعەوسونە کلکی کەری تیا ئەپچڕا داهێنانی چی ؟ ئێستە لەو ئەوروپایە هەر سەلەفی بوو ژنی خەڵکی داگیر ئەکرد مافی مرۆڤی چی و سەیارەی ئەڵامنی چی ؟! لەو ئەمریکایە ئیخوانی و سەلەفی شەو و ڕۆژ خەریکی جنێودان بوون بە یەکرتی ،ڕووسیا پایتەختی دەروێش و شێخەکانی جیهان بوو ،ئەو وواڵتانە لەجیاتی چونە سەرمانگ و دروستکردنی دڵی دەستکرد مناقەشەی ئەوەیان بوو ئایا بەڵغەم ڕۆژوو ئەشکێنێت یان نا ؟
هەموو بازرگانی جیهان بریتی بوو لە هێنان و بردنی خورما و سیواک و ئاوی زمزم ،ئەنشتاین و نیوتن و داروین و هەموو زاناکانی دیکە بە بیانوی خەواریج بوونەوە سەربڕابوون ،جا کەس نەبوو چەک و ئەسڵەحە دروست بکات موسوڵامنان هەر بە تاوێر و شمشێر یەکرتیان ئەکوشت . زەرەرمەندی یەکەم مەالکان ئەبوون کەس نەبوو سەیارەی مۆدیل بەرزیان بۆ دروست بکات ئێستە بە کەرو حوشرت هاتووچۆیان ئەکرد ،میکرۆفۆنیان نەبوو بۆ مزگەوت بە کولەکە بانگیان ئەدا ،لەهەمووی ناخۆشرت ئێستە شوێنێک نەبوو موسوڵامنەکان لەکاتی شەڕدا ڕووی تێبکەن و بەپارەی سۆشیال بژین و دەعوا بۆ دینەکەیان بکەن ! شوکری خوا بکەن ئەم کافرانە نیعمەتێکن خوا بۆ موسوڵامنی ناردوون.
19
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
نەورۆز چییە؟ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ محمد عوسامن -قەاڵدزێ ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ لەپێناو خاک و شوێنی نیشتەجێ بوون سەرەڕایی یەک نەبوون و یەک نەگرتنی گەلەکەمان توانراوە ناسنامە و کەلتور و نەریتامن بپارێزین ۰ ئاگر وەک هێامی ژیان و سەرکەوتن ۰ سەرەڕای ئەوەی کە لە هەندێ لە ئەفسانە کۆنەکاندا باس لەوە دەکرێ کە ئەو ڕۆژەی مرۆڤ بۆ یەکەم جار ئاگری تێدا دۆزیوەتەوە ،دەکەوێتە کۆتا شەوی زستان و یەکەم ڕۆژی نەورۆز و هەموو ساڵێک ئەو ڕۆژەی وەک ڕۆژێکی ئەگەر نەشڵێین پیرۆز النیکەم سەیر و سەمەرە سەیر کردووە ،بەاڵم بە گشتی ئاگر لە باوەڕی کۆنی کوردەواریی خۆماندا هێامیەکی لە مێژینەیە .کەس نکۆڵی لەوە ناکات کە کوردەکان زەردەشتی بوون .ئەوان ئاگرپەرست نەبوون. بەڵکو ئاگر بەالیانەوە وەک هێامیەکی پیرۆز پارێزراوە. هەر لە کۆنەوە مرۆڤ کە بیری لە پێکهاتەی جیهان کردووەتەوە ،پێی وا بووە کە ئەم جیهانە لە چوار توخم پێک هاتووە-:
نەورۆز جگەلەوەی سەری ساڵی کوردیە و دەکەوێتە یەکەم ڕۆژی وەرزی بەهار ؍بۆ زۆربەی گەالنی ڕۆژهەاڵت و ئاسیابەگشتی و گەلی کورد بەتایبەتی بایەخی پێدەدرێت۰ نەورۆزی کورد گەر ئاوڕێک لەمێژوو بدەینەوە زور بەڕوونی بۆماندەردەکەوێت کە کورد خوەنی ڕاستەقینەی نەورۆزە ٫مێژووی ئەمڕۆی کورد و سەرچاوەی ساڵی کوردی لەمڕۆدا و لەنەورۆزی ئەمساڵدا دەبێتە ۲۷۱۸ کوردی۰ کەواتە لێرەوە زۆر بەڕوونی بۆمان دەردەکەوێت کەکورد لەکۆندا خاوەنی شارستانیەتێکی مەزن بووە و توانیویەتی لەپێش گەالنی تر ببێتە خاوەنی ساڵ و ژمارە بۆ سالی کوردی دابنێ ۰گەرچی جێگای داخە بەهۆی کۆتایی هاتنی دەسەاڵتی کورد لە م خاکەی کە لە ئێستادا دابەش کراوە بەسەر چەند واڵتێکدا بە بێ خواستی خۆی و داگیرکاریە یەک لەدوای یەکەکان و گۆرینی جوگرافیاو میللەتانی سەردەست و خاوەن دەسەاڵت و دروستکردنی ئیمپراتۆریەتەکان و فراوانکردنی دەستەاڵتی خۆیان ـ خاکـ ئاوـ باـ ئاگر هەمیشە هەوڵی بێ هێزو الواز کردنی گەلی کوردیان داوەو بەهەموو شێوەیەک و بەئاگرو ئاسن هەوڵی لەناو بردنیان لە الیەکی دیکەشەوە ،یەکێک لە بنەما باوەڕییەکانی داوین; بەاڵم بەهۆی ئازایەتی و قارەمانی گیان بەختکردن ئایینی زەردەشت بوونی دوو هێزی دژ بە یەکە ،واتە 20
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئەهریمەن و ئەهورامەزدا .تاریکی هێامی ئەهریمەنە و ڕووناکی هێامی ئەهۆرامەزدایە. دەبینین ،لە نێو چوار توخمە پێکهێنەرەکەی جیهاندا، سێیان تاریکن .تەنیا ئەوەی ڕووناکە ،ئاگرە .ئاگریش بەردەوام لەگەڵ تاریکیدا لە شەڕێکی نەبڕاوەدایە. هەروەک ئێستاش دەڵێن :ئەنگوستەچاوترین شەویش «ئەنگوستەچاو واتە :ئەو شەوەی کە ڕووناکی زۆر کەمە یاخود ھەر نییە ڕادەی بینینیش بە قەد ئەنگوستێکە (پەنجەیەکە)» ناتوانێ تەنانەت تیشکی مۆمێک بشارێتەوە .ئاگر هێامی شەڕی دەسەاڵتی حەق و ڕاستییە بەسەر تاریکی و دزێویدا .لە شیعری ئەو شاعیرانەشدا کە باری نەتەوەیی و بەرەنگارییان هەیە ،ئەوە ڕەنگی داوەتەوە و هەمیشە دەسەاڵت بە شەوەزەنگ وەسف کراوە و الیەنی ئازادیخوازیش بە ڕووناکی و مزگێنیدەری
ڕووناکی و کدرنەوەی ئاگر لە سەر بەرزایی تەپۆلکە و چیاکان وەک هێامی سەرکەوتن۰ بە گشتی بەپێی هەموو هێامکان نەورۆز کۆنرتین جەژنی کوردە و لە کوردستانیشەوە بە ناوچەکانی دیکەی ئاسیادا بەتایبەتی بە ناوچەکانی ئێراندا باڵو بۆتەوە و ئێستا زۆر گەل و نەتەوە هەن ،خۆیان بە خاوەنی ئەو جەژنە دەزانن. لەو نێوەدا ئەوەی زیاتر لە هەموویان بە هێام و باوەڕی کۆنەوە لە جەژنی نەورۆزدا بوونی هەیە و مۆرکە مێژوویی و کۆنەکانی کە بە ڕوخساری ئەو جەژنەوە دیارن ،کوردە. وە لەسەردەمە جیاوازەکاندا کورد لە جەژنی نەورۆزدا گەرچی لە ژێر ستەم و ژێردەستەیشدا بووبێت ئەوا ئاگری نەورۆزی کردۆتەوە و جەژنی گێڕاوە و بە شایی و چونەدەشت و دەر خۆشی شادی دەربڕیوە ۰
21
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
كاتێك بۆ قسەكردن ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئەمریكا :سابیری سەندیكا ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
كاتێك بۆ لەدایكبوون و كاتێك بۆ مردن ،كاتێك بۆ چاندن و كاتێك بۆ كۆكردنەوەی بەرهەمەكان ،كاتێك بۆ كوشنت و كاتێك بۆ چاكبوونەوە ،كاتێك بۆ وێرانكردن و كاتێك بۆ بنیاتنانەوە ،كاتێك بۆ پێكەنین و كاتێك بۆ گریان ،كاتێك بۆ خەم و كاتێك بۆ سەماكردن ،كاتێك بۆ باڵوكردنەوەی بەردەكان و كاتێكیش بۆ كۆكردنەوەی هەموویان پێكەوە ،كاتێك بۆ لەئامێزگرتن و كاتێك بۆ جیابوونەوەی باڵەكان لەیەكرتو كاتێك بۆ گەڕان و كاتێك بۆ وازهێنان بۆ پاراسنت و كاتێك بۆ فەوتان ،كاتێك بۆ شەقربدن و كاتێك بۆ یەكگرتنەوە ،كاتێك بۆ بێدەنگی و كاتێك بۆ قسەكردن، كاتێك بۆ خۆشەویستی و كاتێك بۆ رق ،كاتێك بۆ جەنگ و كاتێك بۆ ئاشتی. پرسیارەكە ئەوەیە كەی كاتی كوردەكانە ،وەك ئاشكرایە بۆ ماوەیەكی زۆرە كورد ناچاركراوە تەنها بەرگری بكات، بەاڵم ئێستا كاتی ئەوە هاتووە ئیرت كورد بیر لەوە بكاتەوە ،هێرش بكات .لەجیهانی ئەمڕۆدا بەرگریكردن دەتوانرێت لەڕێگەی چەكەوە بكرێت ،لەكاتێكدا دەكرێت بەنووسین و شە هێرش بكرێت ،هەروەك پێغەمبەر سولەیامن ووتوویەتی" كاتێك بۆ بێدەنگی و كاتێك بۆ قسە كردن. ئێستا كاتی ئەوەیە كورد كەقسەبكات ،هەمو ئەوهیوایانەی كە عیراقییەكان لە ناوەوەو دەرەوەی عیراق دەیانەوێت بە دییانبێنن .دەبێت كورد بڕیاری لە
سەربدات ،گەر كورد ئەمجارە قسەنەكات ئەوا چانسێكی زۆر كەم دەبیرنێت لە سەركەوتنی عیراقدا. گومان لەوەدا نییە كە بەدرێژایی حوكمی خۆی ،سەدام زۆربەی بیرمەندو كەسانی رووناكبیری كوردستانی لەناوبردووە ،یان ناچاری كردوون عیراق جێبهێڵ ،لە بەرئەوە ئێستا كەلێنێك لە ڕۆشنبیری خەڵكی كوردستانی دا دەبیرنێت كە ئەمەش وایكردووە كەسێك نەبێت بتوانێت سەرۆكایەتی بكات ،شیعەكان بەبێ ئەوەی بزانن سەركردەكانیان كێن و چۆن بیردەكەنەوە كوێرانە دەڕژێنە سەرشەقام و خەریكی كاری ئاژاوەچێتین. خۆپیشاندان و رژانە سەرشەقام بەیەكێك لە خسڵەتەكانی دیموركاسی حیسابی بۆ دەكرێت ،بەاڵم ئەو خۆپیشاندان و ناڕزاییەی ئێستای شیعەكان لەبێ ئاگاییەكی كوێرانەو ناعەقڵییانەوە سەرچاوەی گرتووە كەئەویش نەبوونی سەركردەیەكی عەقاڵنییە. لەالیەك ترەوە كوردەكان زیاتر لە( ) 26ساڵە ئەزموونێكیان لەگەڵ دیموكراسی واڵتدا هەیە .چی روودەدات گەر كورد نەیەویت كاتیكی هەبیت بۆ قسەكردن.؟ دەتوانرێت بەجۆریكی تر لەبارودۆخی ئیستای عیراق بروانین،ئاشكرایە لە هەموو كۆمەلگەیەكدا دەكریت دانیشتوی ئەو كۆمەلگەیە پۆلینبكریت بەسەر چەند گروپیكدا. لەوانەو ئیستا لەعیراقدا گروپیك كە ئەو كۆمەلە خەلكە
22
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
دەگریتەوە كە هەلیكیان بۆ نەرەخساوە تابتوانن جوریك لە مەعریفەو رۆشنبیرییان هەبیت و خەریكی ژیانی ئاسیی خۆیانن. دووەم ئەو خەلكانەن كەچینی خویندەواری ئەو كۆمەلگایەن و دەكریت مامۆستاو بازرگان و فەرمانبەران بگریتەوە. بەاڵم لەموو كۆمەلگەیەكدا گروپگەلیك هەن كە بەئاڵتونی ئەو كۆمەلگەیە دادەنرین و وەك كەسانیك حیساباتی بۆ دەكریت ئەوانیش بەزۆری كەسانی وەك پاریزەرو پرۆفیسۆرو سەركردەكان دەگریتەوە .ئاڵتونەكانی كوردستان لەمەجلیسی حوكم بەبەڵگەی مێژوویی كێشەی كورد دەخەنە سەرمێزی گفتوگۆ. ئەوەی من دەمەویت لیی بدوێم ئەوەیە كە ئێستا لەعیراقدا گروپی (ئالتون) زۆر كەمە چونكە لەكاتی حوكمی رەشی سەدامدا ئەو(ئالتون)انە هەرەشەیەك بوون بۆ سەر رژیمی بەعس بۆیە سەدام یان لەناوی بردن یان لەترسی مەرگ وواڵتیان بە جیهیشتووە و بەرەو هەندەران كۆچیان كردووە ،بەاڵم خۆشبەختانە لەكوردستان سەدەها (ئالتون) دەبیرنیت كە لە نیوانیاندا چەندین سەركردەی بەتوانا هەیە كە دەكریت وەك هیوایەك بۆ خەلكی عیراق بۆ بكریت.
بۆ ئەوەی ئێستا بتوانریت دیموكراسی بگیردریتەوە بۆ عیراق پیویستە ئەو خەلكانەی وەك ئالتونی كۆمەلگاوان رۆلی بەرچاویان هەیەو بریاربدەن بۆیە كوردەكان وەك ئالتونی عیراق كەئەزموونیكی دوورو دریژیان لەگەڵ دیموكراسیدا هەیە ،دەتوانن ببنە پیشەنگ لەگیرانەوەی دیموكراسی بۆ عیراق . گەر سەركردایەتی كورد لەبەغداوە بگەرینەوە ،بەو بارودۆخەی بەجێ بهیلن چی روودەدات؟ چی روودەدات گەر ملیۆنەها كەسی نامۆ بەدیموكراسی بیانەویت دیموكراسی فیربن بەاڵم دواجار هەر لەئاژاوەو هەر لەناوخویندا دەژین .بۆئەوەی عیراقیكی دیموكراتی بەدیبیت ،سوود لە ئەزموونی سەركردایەتی و دیموكراسی كورد وەربگیریت. دەبیت سەركردەكانی كورد بەغدا بەجینەهیڵن ،تاخەلكی كوردستان بتوانن زیاترلە میوەی دیموكراسی بخون. بۆیە ئیستا كاتی كوردەكانە بۆ ئەوەی هاوبەشی خەلكی كوردستان بكەن لەناسینی زیاتری دیموكراسی ،ئیستا كاتیك هەیە بۆ كوردەكان تاقسەبكەن و ئیستا كاتی (ئالتونەكان) ی كوردستانە تابتوانن كوردستان زیاتر بەرەو ئەوە بەرن (ئالتون)و دیموكراسییان هەبیت...
23
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
بارزانی كاریزمایەكی كەم وێنە ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ هەولیر :سامان سەفەر ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ مستەفا محمد بارزانی نارساو بە مەال مستەفای بارزان، لە ساڵی 14/3/1903لە دەڤەری بارزان لە بنەماڵەیەكی شۆڕشگێر و نارساو لە دایك بووە .بارزانی "دە" كوڕی هەبووە بە ناوەكانی ( عەبیدولال ،لوقامن ،صابر ،ئیدریس، مسعود ،نیهاد ،سیداد ،دلشاد ،وەجی) .لە نێویاندا ئیدریس بارزانی و مسعود بارزانی زیاتر وەك كارەكتەرێكی سیاسی دەركەوتوون و هەر زوو هەر دووكیان تێكەڵی كاروباری سیاسی بوونە .لە كۆنگرەی نۆیەمی پارتی هەردووكیان دەبن بە ئەندامی سەركردایەتی پارتی .لە دوای كۆچی دوایی بارزانی ،مسعود بارزانی دەبێتە سەرۆكی پارتی و ئیدریس بارزانی براشی دەبێتە ئەندامی مەكتەبی سیاسی .بارزانی هەر لە هەرەتی الوێتی هەستی نیشتیامنی و نەتەوەیی لەالی چەكەرەی كردووە .هەر زوو رووبەررووی ستەمكارانی عێراق و ناچەكە بۆتەوە .بارزانی نەتەنیا سەرۆك و سەركردە و رابەری بەشێكی كوردستان نەبووە، بەڵكو موڵكی هەرچوار پارچەی كوردستان بووە .بە كردەوەش ئەوەی سەملاندووە كە خەباتی ئەو بۆ رزگاری تەواوی خاك و خەڵكی كوردستانە .بارزانی ساڵی 1946 وەك فەرماندە و پێشمەرگە و سەركرەیەكی كارا و دیار و مەیدانی بە خۆی و هێزێكی زۆرەوە بەشداری لە
دامەزراندن و پاراستنی كۆماری كوردستان لە مەهاباد. دەكات .لە كۆماری كوردستاندا پێشەوا قازی محمد پلەی جەنەراڵ بە بارزانی دەبەخشێ كە وەك نیشتیامن پەروەرێك و سەركردەیەكی كەم وێنە لە باشوری كوردستانەوە بەشداری دامەزراندنی كۆماری كوردستانی لە مەهاباد كردوە .بارزانی نەمر و هەڤاڵەكانی تا كۆتایی كۆماری كوردستان لە مەهاباد بەرگری سەر سەختانەیان كردوە و تەسلیمی رژێمی ئەوسای ئێران نەبوون .هەربۆیە پێشەوا قازی محمد بە ئەمانتەوە ئااڵی كوردستان رادەستی بارزانی دەكات و داوای لێدەكات ئەم ئااڵیە بپارێزێ. پێشەوا دەیزانی تاكە كەس لە سەردەم و دۆخی ئەوكات تەنیا مستەفا بارزانییە كە بتوانێ ئەم ئااڵیە بپارێزێ .دوای بەرگرییەكی قارەمانانە لە كۆماری كوردستان ،مستەفا بارزانی و هەڤااڵنی لە ئاوی ئاراس دەپەڕنەوە و دەچنە ڕووسیا تا ساڵی 1958دوای رووخانی رژێمی ئەوكاتی عێراق ،مستەفا بارزانی نەمر لە كەرنەڤاڵێكی گەورەی جەماوەری دەگەرێتەوە عێراق و بەشداری پرۆسەی سیاسی عێراق دەكات .بەاڵم هەر زوو دەسەاڵتدارانی عێراق لە بەلێنەكانیان پاشگەز دەبنەوە و هێرش و پەالماری خاك و خەڵكی كوردستان لەالیەن ڕژێمی
24
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئەكاتەی عێراقەوە دەست َپیدەكاتەوە .هەربۆیە مستەفا بارزانی لە ساڵی 1961گەوررترین شۆرشی چەكداری لە دژی رژێمی داگیركاری ئەوكاتی عێراق بەرپا دەكات. جەماوەری كوردستانیش لە زاخۆوە تا خانەقین پشتیوانی شۆرشی ئەیلول ،بە رێبەرایەتی مستەفا بارزانی دەكەن .شۆرشی ئەیلول دەبێتە گەورەترین شۆرش لە مێژووی كورداندا كە لە ماویەكی كەم لە زۆربەی ناوچەكەكانی كوردستانەوە هێرش و پەالماری پێشمەرگە بۆ سەر مۆڵگە سەربازییەكانی سوپاسی عێراق دەستی پێكرد .پێشمەرگە بە رابەرایەتی مستەفا بارزانی توانی گورزی كوشندە لە رژێمی عێراق بوەشێنێ .سەرەنجام رژێم خۆی نەگرت لە ئاست شەڕی دەستە و یەخەی پێشمەرگە و داوای دانوستانی كرد .ئەوە بوو گفتوگۆی شۆڕش وپێشمەرگە دەستی پێكرد و رێكەوتننامەی 11ی ئاداری ساڵی 1970ی لێكەوتەوە .كە یەكێكە لە دەسكەوت و دۆكیۆ َمنتە مەزن و مێژووییەكانی گەلی كوردستان ،كە بۆ یەكەمجاربوو لە دوای دابەشكردنی كوردستان ،دان برنێت بە ماف و بوونی كورد وەك نەتەوە و خاوەن زمان و خاك و كلتوری جیاواز .ئەم دەسكەوتە مەزنە بەری رەنج و خەبات و قوربانیدانی مستەفا بارزانی و پێشمەرگە قارەمانەكانی شۆڕشی مەزنی ئەیلول بوو لە عێراق زمانی كوردی خرایە نێو پەرتوكەكانی خوێندن و كورد چەندین پۆست و پلەی بااڵی لە عێراق وەرگرت و دەیان دەسكەوتی مەزن بەدی هاتن .بەاڵم جارێكی تر رژێم خۆی رێكخستەوە و لە
هەموو بەڵێن و پەیامنەكانی پاشگەز بۆوە و شۆرش لە شاخەكانی كوردستانەوە دەستی پێكردوە .ئەم جارەیان گەلەكۆمەیەكی نێودەوڵەتی لە دژی گەلی كوردستان و شۆرشەكەی كرا. بە پیالنی شومی جەزائیر شۆرش بۆ ماویەكی كورت سەركوت كرا .بەاڵم لە ماوەیەكی كورتدا بارزانی نەمر بە پشتیوانی مسعود بارزانی و كاك ئیدریسی بارزانی و پێشمەرگە قارەمانەكانی كوردستان و جەماوەر ،شۆرشی گواڵنی پێشكەوتنخواز راگەیەنرا ..مستەفا بارزانی لە 1979 /14/3بە هۆی نەخۆشی كۆچی دوایی كرد . ئەمرۆش نەوەكانی بارزانی نەمر لە خەباتی كوردایەتی و پێشخستنی وواڵت و پاراستنی بەردەوامن .ئەوەتا نێچیرڤان ئیدریس بارزانی سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستانە و مرسور مسعود بارزانی ڕاوێژكاری ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێمی كوردستانە و مەنسور مسعود بارزانی فەرماندەی فەرماندەیی لەشكری یەك و گواڵنە و سیروان صابر بارزانی فەرماندەی میحوەری گوێر مەخمورە .دەسكەوتەكانی ئەمرۆ بەرهەمی خەبات و قوربانیدانی مستەفا بارزانی نەمر و پێشمەرگە قارەمانەكانی كوردستانە ...
25
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
هەرێمى كوردستان دۆزەخێك بۆ رۆژنامەنووسان ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئانكارا :هۆشمەند چەکوانی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
رۆژنامەنووس محمد حسن .نارساو بە محمد سیاسی ئەشکەنێ .دە ساڵی رێکە بێسەرو شوێنە و هیچ سۆراخێکی نییە! تا ئێستا جگە لە كات كوشنت و دەستى دەستى پێكردن ،هیچ الیەنێک خۆی نەکردووە بەخاوەنی
کەیسی ئەو رۆژنامەنووسە. خانەوادەی ئەشکەنەیی؛ کاک "سۆران عومەر"ی ئەندامی پەڕلەمانی کوردستان ،لەسەر ليستى كۆمەڵى ئيسالمى و سەرۆکی لیژنەی مافی مرۆڤ بە تێوەگالو لەکەیسی کوڕەکەیان تۆمەتبار کردووە و سکااڵی یاساییشیان لەسەر تۆمارکردووە .بەاڵم بە گوێرەى قسەى كەس و كارەكەى ،تا ئێستا ناوبراو لەبەردەم دادوەر ئامادەنەبووە. تۆمەتباركردىن ئەو پەڕلەمانتارەى كۆمەڵى ئيسالمى لەوەوە سەرچاوەى گرتووە ،بە پێى قسەى كەس و كارەكەى دوايني ژەمى نانخواردنيان لە شارى هەولێر بەيەكەوەبووە و دواى ئەو خوانە ،ئيرت محمەد سياىس ديارنەماوە. ئەوانەى بوونەتە قوربانی سیاسەتی حیزب و نەبوونی ئازادی رۆژنامەوانی و رادەربڕین لەهەرێمى كوردستاندا ژمارەيان كەم نييە .رۆژ بەرۆژيش بازنەى ئەو ئازادييە بەرتەسكرت دەبێتەوە .هەر يەك لە سۆراىن مامەحەمە و سەردەشت عسامن و كاوە گەرمياىن و ويداد حسێن و چەنداىن ديكە منونەى شەهيد و شوێنبزركراواىن رۆژنامەنووس و ميدياكارانن! خانەوادەی محمد سیاسی ،وەك سااڵىن ديكە،لەيادى "دە" ساڵەی بێسەروشوێنبوونی کوڕەکەیاندا لە()2017.12.3؛
26
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
لەبەردەم پەڕلەمانی کوردستاندا گردبوونەوەیەکیان ئەنجامدا و داوای يەكالكردنەوەى چارەنووسی کوڕەکەیان کرد .وەلێ وەك هەميشە بە خوێندنەوەى بەيانێك و بە ئامادەبووىن كەمرتين رۆژنامەوان و چاالكوان و دەزگەى ميديايى و رۆژنامەواىن ،ئەو گردبوونەوە بچوكەش كۆتايي پێهات .محمد سیاسی کوڕی کابراێکی هەژار و بێ پشت و پەنایە ،دەنا نەدەبوو بەو شێوە کرچ و کاڵە ئەو گردبوونەوەیە ئەنجامبدرێت! محمد حسن ،ساڵی 1972لە گوندى ئەشكەنەى دەڤەری پشدەر لەدایکبووە .خێزاندارە و دوو کچی بەنێوەکانی "نیگا و دانیا" لەدوای خۆی جێهێشتوە. ئەندامی کارای سەندیکای ڕۆژنامەنووسانی کوردستان و ئەندامی فیدراسیۆنی رۆژنامەنووسانی نێودەوڵەتی بووە. بەرلەوەی شوێنبزربکرێت لە شاری رانیە ژیاوە و لەگەڵ چەند دامەزراوەیەکی رۆژنامەوانیدا کاریکردووە. ئەشکەنەیی لە 2007.12.3لەشاری "هەولێر" بزرکراوە و تائێستا بێ هەواڵە و هیچی لەبارەوە نازاندرێ! .کەس نازانێت ماوە یان کۆتایی بە ژیانی هێندراوە!؟ تاكە جياوازى
كوشنت و تريۆركردىن رۆژنامەنووسەكاىن تر و كەيسەكەى محمد ئەشكەنەيي هەر ئەوەيە كە تائێستاش خێزان و منداڵ و خانەوادەكەى لە چاوەڕواىن گەڕانەوەيدان و هێشتا ئومێديان ماوە كە ناوبراو لە ژياندا مابێت .لێ كەس و كارى رۆژنامەنووسە تريۆكراوەكان لە مەرگى كوڕەكانيان دڵنيابوونەتەوە و گۆڕێك شك دەبەن كە پێى بڵێن ئەمە گڵكۆ و گۆڕى كوڕەكەمانە. خانەوادەى ئەشكەنەيى چەندین هەوڵیانداوە بۆ سۆراخی کوڕەکەیان بەاڵم تا ئێستا هیچ سەرەداو و ئەنجامێکیان بۆ یەکالیی نەبۆتەوە.
27
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
لەخاچدان و زیندوبونەوە ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ هەردی سەردار قادر ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
الی هەموان ئاشکرایە کە عیسای مەسیح بۆ هەڵگرتنی تاوانی کوناهـ باران هاتە سەر زەویو خۆی کردە قوربانی گوناهەکامنان ،پێش هاتنی مەسیحیەت بە ئاشکراو بەشێوەیەکی ڕون لەپەیامنی کۆن باس لە خاچدانی مەسیحیەت کراوە لە پێشبینیەکانی ئیشایا کە نزیکەی هەشتەمی بەر لەزاین نورساوەتەوە ،مژدەی هاتنی عیسا و لەخاچدان و زیندو بنەوەی عیسا کراوە (( ،به دڵنیاییهوه
دهردهكانی ئێمهی ههڵگرت ،ئازارهكانی ئێمهی برد ،ئێمهش وامانزانی لهالیهن خوداوه گورزی بهركهوتووه ،لێی دراو ه و زهلیله .بهاڵم ئهو لهبهر یاخیبوونهكامنان بریندار بوو ،لهبهر تاوانهكامنان وردوخاشكرا .ئهو له پێناوی ئاشتبوونهوهی ئێمه سزای چێژت ،به برینهكانی ئهو چاك بووینهوه .ههموو وهك مهڕ باڵوهمان كردووه ،ههریهكه ملی ڕێگای خۆمان گرتووه ،بهاڵم یهزدان ههموو تاوانهكانی ئێمهی خسته سهر ئهو .زهلیل كرا و ستهمیان لێكرد ،بهاڵم دهمی نهكردهوه.
28
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئهو وهك بهرخ بۆ سهربڕین بردرا ،وهك چۆن مهڕێك لهبهردهستی ئهوانهی خورییهكهی دهبڕنهوه بێدهنگه ،ئهو دهمی نهكردهوه .به ستهم و حوكم بهسهردادان بردرا. بهاڵم كێ له نهوهی سهردهمی خۆی له دژی وهستایهوه؟ چونك ه له جیهانی زیندووان ههڵگیرا ،لهبهر یاخیبوونی گهلهكهم ئهو لێی درا .گۆڕی لهگهڵ بهدكاران دانرا ،دوای مردنی له گۆڕی دهوڵهمهندێك نێژرا ،ههرچهنده ستهمكاری نهكرد و فڕوفێڵی لهسهر زار نهبوو .بهاڵم خواستی یهزدان بوو وردوخاشی بكات و ئازار بكێشێت ،لهگهڵ ئهوهشدا یهزدان ژیانی كرد ب ه قوربانی تاوان ،نهوه و ڕۆژگاری درێژ دهبینێت ،خواستی یهزدان به دهستی ئهو سهردهكهوێت. لهدوای ئهو ئازارهی بهرگهی گرت ،ڕووناكی ژیان دهبینێت و تێر دهبێت ،به زانینی بهنده ڕاستودروستهكهم زۆر كهس بێتاوان دهكات و ئهو تاوانهكانیان ههڵدهگرێت .لهبهر ئهوه لهگهڵ مهزنهكان بهشی دهدهم ،لهگهڵ بههێزهكان دهستكهوت بهش دهكات ،چونكه بۆ مردن گیان لهسهر دهست بوو و لهگهڵ یاخیبووان ژمێردرا ،لهبهر ئهوهی
گوناهی زۆر كهسی ههڵگرت و داكۆكی ل ه یاخیبووان كرد. ئیشایا )) 12 - 4 : 53 بۆیە ئێمەی باوەڕدار هەمیشە سوپاسی خوداوەن ئەکەین کە تاکە ڕۆلەی خۆی کردە قوربانی تاوانەکامنان تاکو ئازاد بین لە میری کۆیالیەتی ،هەروەک لەزاری پێغەمبەران وترابوو دوای سێ ڕۆژ لەنێو مردوان هەستایەوە تاکو پیشامنان بات کەمیرات گری ڕاستەقینەی خوداڕۆڵەکانێتی ،ئەو بە ڕشتنی خوێنی گوناهەکامنانی پاک کردەوە ، بۆیە ئێمەی باوەڕدار هەروەک باوکی رۆحیامن کاتێک لەئاو پیرۆز ئەکرێین گوناهەکامنان بەخوێنی مەسیح پاک ئەبێتەوەو دوبارە لەدایک ئەبینەوە ،بۆزیاتر درێژەی بابەت لە پەرتوکی پیرۆز پەیامنی نوێ بەڵگە گەلێکی زۆر هەن کە بە ڕونی و وردی باس لە خاچدان و زیندوی بونەوەی عیسای مەسیح ئەکات ۱ (( ،کۆرنسۆس ، ۱٨ : ۱یوحەننا ۳ ، ۱٤ :مەرقۆس ، ۳٤ : ٨ڕۆما ۱ ، ۲٥ : ۳کورنسۆس ۳ : ۱٥ ،یوحەننا ، ۳۲ : ۱۲مەتا ، ۲٦ - ۲٤ : ۱٦فلیپی .)) ۸ : ۲
29
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئەوڕۆژانەی ئە مڕۆیان ڕیسواکرد ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ خدر زوحاك ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
بەشی یەکەم هیچ کات ئە وە ندە ی ئێستا بە توورە ی یە وە نە م دیوە ،کورد گووتە نی بە ردی فڕێ ئە دا و کە لە ی سە ری خۆی ئە دایە بە ر ،دە می تە تە ڵە ی ئە کرد ووشە کانی بە پچڕاوی دە ر ئە پە ڕاند ،هە ر ڕستە یە و دە یان چیرۆك بوون ،سە راپای ژیانی هە ر زە کارێك کە وا بە درێژای ئە و ژیانە ی لە ڕابردوودا تێیدا ژیابوو ،پڕی بوون لە ڕووداو،کارە ساتی سە یروسە مە رە ،زۆر جار بە دە م قاوە خواردنە وە چیرۆکی ئیختیاالتی ناوشاری بۆ ئە گێڕامە وە ،هە ندێك جار نە ر مە ، پێکە نینێك و هە ندێك جاریش قاقای ئە کێشا ،زۆرجارانیش بە دە م هە ناسە یە کی ساردە وە ،ئە یگووت ، کاکە خۆ ئێمە لە هە رزە کارێك زیاتر نە بووین بڕوات بێت هیچامن نە ئە زانی ،ئە گە ر بیان گووتبا بڕۆن باوك و دایکتان بکوژن ،ئە وا بێ دوو دڵی ئە مان کوشنت ،بێ سڵە مینە وە هە رواش بووین ،چونکە بە ڕاستی بڕوامان وابوو کە کۆمە ڵە هە موو جیهان ئە گۆڕێت ، بە پێکە نینێکی گاڵتە جاری یە وە ،بە کاریان هێناین . لە گە ڵ هە موو ووشە یە ك دا سە رنجە کانم وورد ئە کردە وە هە موو الشە م بوونە چاو گوێچکە وە ك ئە وە ی لە دە
ستم بچێ و نە توانم جارێکی تر ئە و دیمە نانە ببینمە وە ،لە هە مان کاتدا هە موو ئە و چیرۆکە ڕاستی یانە ی بۆی گێڕابوومە وە ،بە بە ر چاوما گوزە ریان ئە کرد و لە مێشك و هۆشمدا بە دە یان جار دووبارە و چە ند بارە م ئە کردنە وە ، هۆش و هە ستم سینارێۆی گێڕانە وە کانی ئە نوسین و هە ر لە و کاتە ش دا کاری دە رهێنانیم بۆیان ئە کرد ،نیشاندانی فلمێکی ڕاستی ،لە و ڕوداوانە ی کە بە ر لە چە ندان ساڵ ڕوویانداو ،ئێستاش کە سانی بوودە ڵە و هیچ لە باراندانە بوو خۆیانی پێوە بائە دە ن و کردویانە تە ڕۆژی خۆیان . لە ڕاستیش دا هە رڕۆژی خۆیانە ،بە دە یان و بگرە بە سە دانی وە ك ئە م هاوڕێ یە م خۆیان کردە قوربانی کورسی و بانکە دۆالری یە کانی ئە و براگە ورە دزو جە ردانە ،ئە وانە ی ئێستا ئە مڕۆیان لە ڕیسواڕیسواترکردووە . لە گە ڵ هە موو ووشە یە ك دا ئە مە وێت تف بارانی ئە و بۆرە پیاوانە بکە م زۆر حە زئە کە م ئە وانیش بە مە رە دی دارودە ستە کە ی صدام بچن و هە زارویە ك بە ردیان لە دوابهاوێژین و بڵێن بڕۆن ئاوە و ئاوچن و نە گە ڕێنە وە ،بە اڵم کێشە کە لە گە مژە ی و تێنە گە یشتووی ئە م کۆمە ڵگایە یە ،دڵنیام وە ك چۆن دوای دکتاتۆرە کە ئە م فرعە و نانە یان دروست کردوو ،کردیانن بە کە ڵە گا بە سە ر خۆیانە وە ،هە رئاواش دوای ئە م فرعە و نانە فرعە و نی تر لە دایك
30
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئە بن ،بڕوام نیە هیچ کات ئە م دە ڤە رە لە م جۆرە فرعە و نانە ی لێببڕێت . زۆر جاران گوێامن لە وە ئە بێت ئە ڵێن بە ختت چاك بێت ،یان ڕۆژانی داهاتوو باشرتن لە ڕابردوو ،بڕوام وایە هە موو ئە وانە لە درۆیە کی شاخ دار زیاتر هیچی تر نین ،من بە زە یم بە حاڵی خۆم دانایە تە وە ،هە موو ئازارە کانی خۆمم لە بیر کرد کاتێ چە ندان چیرۆکی شە هاب کە ریمی هاوڕێم و سهامی کادرم بیست ،ئە م دوو پیاوە دە گمە نە بۆمن بوونە هە مبانی یە ك وە ك هە مبانە بۆرینە کە ی هە ژار ،بە هە زاران ووشە ی جۆراوجۆریان تێدابوو ،پڕاوپڕ لە ماناو لێکدانە وە ،پڕاوپڕ لە باس و مێژوو ،پڕاوپڕ لە رق و کینە و خۆشە ویستی ،پڕاوپڕ لە بێتاوانی و بە دبە ختی و گە مژە بوون ،پڕاوپڕ لە زۆرداری و خوێن ڕشنت و کۆیلە بوون ،پڕاوپڕ لە و ڕووداوانە ی کە دە گمە نن و تائێستاش لە هیچ ئاگردانێكدا ئە م چیرۆکانە نە گێڕداونە تە وە ،جۆرە چیرۆکێك کە ئە مان باتە وە سە ردە می زێڕین ئە و سە ردە مە ی هە موو شتێ ماناداربوو جگە لە شۆڕش نە بێت ،کە ئێستا ماناکە ی و ناوە ڕۆکە کە ی ئە زانین . پڕاوپڕلە و فرمێسکانە ی کە ئە مڕۆکە ئە ڕژێن و ئە و هە نسك هە ڵکێشانە ی لە دوای نە گە ڕانە وە یان بووینە تە دە روێش ،زە مە نێکی سە یرە هە موو شتێك پێچە وانە بۆتە وە ،هیچ شتێك وە ك خۆی نە ماوە ،بە تە واوە تی گٶڕاوین ،خۆمان خۆمان ناناسینە وە و وە ك ئە وە وایە هە مووان خۆمان وون کردبێت ،لە ڕاستیش دا وون بووین لە نێو ئە و هە موو خائین و خۆفرۆش و جاش و سە گ و سە گ باوکانە ی کە بوونە تە ماستاوچی و کۆیلە ی فیرعە و نە کانی کورد . زۆر جار هە وڵ ئە دە م ئە م چیرۆکانە ی لە دە می هاوڕێ کە مە وە بیستوومن لە بیرخۆمیان ببە مە وە ،بە اڵم ناتوانم بە تایبە ت لە و کاتە ی کە لە هزری مندا بوونە تە فلمێکی سینە مای ،هاوڕێکە مم لە بە ر چاوە چۆن جۆنی داوا لە عمرعە رە بی ی هاوڕێ ی ئە کات لە دوای برینداربوونە کە ی کە بیکوژێت ،مبکوژە بۆ نامکوژیت ،هە ی ترسنۆك مبکوژە و جێم مە هێڵە ،مبکوژە هە ی ناپیاوی ترسنۆك ،دە یان ووشە ی تری نە شیاوتر ،عمر هە رچە ندە هە وڵ ئە دات ناتوانێت ئە م کارە بکات ،ئە گە ر چی لوولە ی تفە نگە کە ی ئە خاتە بە رامبە ری وچە ندان جار هە وڵ ئە دات داواکاری شە هاب بە جێ بهێنێت بە اڵم ناتوانێت ،ئە بێت لە و کاتە دا عمر عە
رە ب چۆن هە ستێکی هە بووبێت بە رامبە ر بە شە هابی هاوڕێ و هاوسە نگە ری ،لە و کاتە ی لە خوێنی خۆیدا ولە بە ردە میا کە وتووە ،ئە بێت چ جۆرێك لە بیر کردنە وە لە و چرکە ساتانە ی کە پێناسە ناکرێن بیری کردبێتە وە و چۆن هە وڵی دابێت بڕیار بدات ،من ناتوانم پێناسە ی ئە و ساتە بکە م ،پێم وایە کە ئاسان نی یە ئە و پێناسە کردنە ،بە تایبە ت لە و کاتە ی ئە و دیمە نانە نابێت بە بە شێك لە ژیانت و نابێتە ڕاستی ،ئە و ساتانە ی کە مرۆڤ بە شێکە لە هۆش ،و بڕیار تێیدا چارە نوس سازە و دە بێتە بە شێك لە مێژوو ،کێشە کە ی ئێمە ی کورد لە وە دایە کە ئێمە هیچ کات مێژوو نانوسین ،بە پێچە وانە وە بە ردە وام لە سە ر زاری دوژمنە کامنان وە مێژوومان نورساوە تە وە ،کە دیارە ئە م باس کردنانە ش لە و کاتە دا بووە کە ئێمە کراوینە تە منونە یە ك بۆ درندە ی وبە رە نگاربوونە وە ،دوژمنە کامنان و هە ردەم دوژمنە کامنان هە وڵیان داوە بە ناشارستانی وتێك شکاو باسامن بکە ن . ئە وە ی من ئە مڕۆ ئە یڵێم و سە رنجی ڕاکێشاوم ،مێژووی چە ندان سە دە ی بە رلە ئێستا نی یە ،بە ڵکو ئە مە چیرۆکی یە کێك لە دە ست وە شاندنە کانی پێشمە رگە کانی ،یە کێتی نیشتامنی کوردستانە لە نێو شاری سلێامنی دا و لە حە وزە ووشکە کە لە سااڵنی هە شتاکاندا و بە سە دان شاهیدی ئە م چیرۆکە لە ئێستاش دا لە ژیاندان و بە شێکی زۆریشیان کاربە دە ست و قامچی وە شێن و بڕیاردە ری ئە م نیشتامنە ن،هە ربۆیە هە موو ئە و داستان و ئازایە تی و ئە و مێژووە دوورودرێژە پڕ خوێناوی یە ی کورد بە شێوە یە کی پچڕ پچڕ و بە عە قڵی یە تێکی شوانکارە ی یانە و خێڵە کیانە نورساوە تە وە و ئە وە ندە ی باسی لە سە رە ك خێڵ و شێخ و بە گلە رو دە رە بە گی کورد کردووە ،ئە وە ندە باسی مرۆڤە خۆنە ویستە کانی نە کردووە ،هە رئە مە شە وای کردووە ،ڕاستی ودروستی ئە مێژوووانە ی لە ڕابردوودا تۆمارکراون ،لە زۆرینە یان ،بە گوومان بین یان پێامن وابێت کە م و کورتی زۆری هە یە ،ئە گە ر هاتباو کورد خۆی مێژووی خۆی نووسیبایە وە ،ئە وا بە بێ دوودڵی ئە مان زانی ئە و ساتە وە ختە عمر عە رە ب چ جۆرە بڕیارێك ئە دات سە بارە ت بە شە هاب کە ریمی هاوڕێ ی لە و کاتە ی لە بە ردە میا درێژبووە لە خوێناوی خۆیدا یە تی داوی ئە کات بیکوژێت و جێ ی نە هێڵێت . ئە گە رچی ئە مە لە چە ندان خولە ك زیاتر نیە ،،،بە اڵم چ
31
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
جۆرە چە ند خولە کێك ؟ئە و خولە کانە ی کە لە و کاتە دا ژیان و مردن هاوتە ریب بوون ،تە نها یە ك پە نجە کێشانێك وای ئە کرد ئێستا شە هاب لە ژێر گڵدابوایە و مە گە ر تە نها بە ناو ،ئە گە ر نا هیچ کات نە م ئە توانی بە دیداری شاد ببم ،هە موو ئە و چیرۆکانە شم نە ئە بیسنت و نە شم ئە زانی ،ئە بێت ئە و کاتە چە ندە سە خت بووبێت ،لە ئێستادا لە سیامو چاو گێڕانە وە ی هاوڕێ کە مە وە هە ست بە و ئازارە ئە کە م ،ئێستا ئە زانم کە ئە م جۆرە کە ڵە پیاوانە مێژووی یە کێتی یە کە ی ئێمە یان نە خشاند ،نە ك ئە وانە ی کە پێ یان وایە یە کێتی کۆمپانی یایە کە و ئێمە و مانان تێیدا کرێکارین و هە رکاتێك بیانە وێت دە رمان ئە کە ن . زۆر جاران بە شێك لە و یادگاری یە خۆشانە م دێتە وە یاد کە لە مە فرە زە کە ی شە هید حسین جنوبی دا بە یادگاری بۆم ماونە تە وە و بە شێکن لە مێژووی ژیانم بە هە موو چاك و خراپە کانیانە وە ،یە کێك لە وشتانە ی کە هیچ کات لە یادی ناکە م ،ئە و ووتە پڕ مانایە ی شە هید حسین جنوبی بوو کە بە ردە وام ئە یووت ،کاتێك کە کوردستان ڕزگاری ئە بێت خە ڵکانی وادێنە پێش کە لە هە موو ژیانیاندا ئامادە نە بوون هیچ شتێ بۆ کوردبوونیان بکە ن ،کورد گووتە نی دە ستیان بە کاڵوە کە ی خۆیانە وە بووە نە بادا با بیبات ،بە اڵم کە ترس نە ماو جادە ی قیر بە دە رکە وت ،لە هە موومان شۆڕش گێڕتر ئە بن ،ئە وان ئە بنە حاکامن و قارە مانی مە یدانە کە ،خۆزگە ئە و کات شۆڕش تە نها یە ك کاسکێتی بە ئە ستێرە یە کی سورە وە ئە کردە نیشانە بۆمان ،هە تا هە موو کە س بیزانیبا کە ئێمە بە ڕاستی لە پێناوی نە تە وە کە ماندا تێکۆشاوین ،من تە نها ئە وە ندە م ئە وێت و هیچی تر . ئە و کات شە هید حسین هە ستی بە وە ئە کرد کە ڕۆژێك دادێت تێکۆشە رە دێرینە کان پشت گوێ ئە خرێن و کە س حسابیان بۆناکات ،بە راستی ئە م تێڕوانین و جۆرە لێکدانە وە ی شە هید حسین پڕاوپڕ بە خۆی بوون و لە ئێستادا بە شێکی زۆر لە پیاوە شۆڕش گێڕو قارە مانە کانی دوێنێ ی تە نگانە ،نە ك هە رئاوڕیان لێنادرێتە وە ،بە ڵکو لە الیە ن کە سانی نە خوێندە وارو کۆنە جاش و کۆیلە و ماستاو چی یە کانی فیرعە ونە قامچی بە دە ستە کانە وە سە رکردایە تی ئە کرێن و زۆرجاریش هە ربۆ خۆشی و بە پێ ی مە زاجی ڕۆژ لە ڕێكخسنت و کۆبوونە وە کاندا سڕدەکرێن و هە ندێك
جاریش هە ردە رئە کرێن . ئە مە لە کاتێکدایە کە ئێمە زۆرینە کان لە ئە وروپا ئە ژین و هیچ پێویستی یە کامن نی یە جگە لە دڵسۆزیامن بە گە ل و نیشتامن و هاوڕێ شە هیدە کامنان ،بە اڵم دیارە فرعە و نە کانی نێویە کێتیش ئە وە ندە ی پێویستیان بە و کۆیلە و ماستاوچی یە هیچ لە باراندانە بوانە یە ،ئە وە ندە پێویستیان بە خە ڵك خە م خۆرو نیشتامن پە روە رە کان نی یە ،هە رئە مە شە وای کردووە ،هە ر جارە و بە بیانوویە ك و بە جۆرێك دە ست بنێن بە ڕوومانە وە وپێامن بڵێن ئێوە یە کێتی نین و بۆتان نی یە باس لە یە کێتی بکە ن وە ك ئە وە ی کە ئە وان خاوە نی دووکان و بازارە کە ی یە کێتی بن ،وە یان یە کێتی بوون بە شێك بێت لە و کۆیلە بوونە ی کە ئە مڕۆ لە ناو بازاڕی سیاسی کوردی دا هە ڕاج ئە کرێت و لە بری هە وڵ و تێکۆشان وخە بات کردن لە پێناوی پێش خستنی یە کێتی دا ،بە شێك لە کادیرە جێگرە کان ،ئە وانە ی تە نانە ت زیادن بە سە ر خۆشیانە وە نە ك بە سە ر یە کێتی و میللە تە وە ،مە کینایە کی ماستاویان دراوە تە دە ست و هە رخە ریکی ماستاو ساردکردنە وە و مامە حە مە ی و ڕاپۆرت نوسین و دە نگ تۆمارکردنن ،تاهە رنە بێت ڕوویان سپی بێت لە الی ئاغاکانیان و کورسی یە کانیان لێ نە سێنە وە ،ئە مە حاڵی وواڵتێکە کە دڵی ئە و روپایە ،ئە بێت حاڵی کوردستان چۆن جٶنی بێت ، کاتێك مرۆڤ ئە بێتە کۆیلە ی بیرێك یان یان تێڕوانینێك یان کە سێك یان هە رشتێکی تر ،سیاسی بێت یان ئاینی وە یان کۆمە اڵیە تی ،ناتوانێت باس لە ئازادی و ئازادی ڕادە ربڕین بکات ،هە رئە مە ش وای کردووە کە وا هیچ جۆرە گۆرانکاری یە ك لە سە ردە ستی ئە و حیزبۆکانە ی باشور بە دی نە یە ت ،لە و کاتە ی هیچ یە ك لە وحیزبانە باوە ڕیان بە ئازادی و دە ربڕینی ئازادانە و ماڤە ئازادی یە کان نی یە ،بۆ یە میژووی باشوور تە نها دووبارە بوونە وە ی سیستمی سیاسی و ئابوری و کۆمە اڵیە تی پێش خۆیە تی ، بە شێوازێکی تر وە هیچ کات هەو ڵ نە دراوە لە پیناو هە ڵتە کاندنی پاشاموە کانی ڕابردوو و بە دیهاتنی جیهانێکی تازە ،ئە گە ر لە ڕابردودا حیزبی بە عث وە ك تاکە حیزبی دکتاتۆری دە سە اڵتی قۆرغ کردبێت ؟ئە والە ئێستادا چە ندان هاوشێوە ی بە عث دە سە اڵتیان قۆرغ کردووە و چارە نووسی خە ڵکیان گە یاندۆتە ئە م زە مە نە ووە ك
32
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
پاشاموە ی فە رمان ڕە وای بە عث مامە ڵە لە گە ڵ دە نگە ئازادە کاندا ئە کە ن ،هە ربۆیە هاوڕێ شە ل و سە قە تە ماندونە ناسە کە م کە بۆچرکە ساتێکیش لە خە م خۆری و نیشتامن پە روە ری دانە بڕاوە ،لە ئە مڕۆدا بە بڕیارێکی قە رە قوشیانە ی یە کێك لە کۆیلە کانی فرعە ونە بااڵدە ستە کانی نێو یە کێتی وبە بێ هیچ ڕێزدانانێك تە نانە ت بۆ پە یرە و پرۆگرامی یە کێتی کە پە سندکراوی کۆنگرە بە سە رچووە کە ی سێ یە و بە پێ ی ئە و پە یرە و پرۆگرامە لە دە سە اڵتی ئە و برادە رە کۆیلە یە دا نی یە شە کری ئاوا بشکێنێت ،وهیچ کە سێك لە چاالکی سیاسی و مە دە نیانە دووربخاتە وە ،وە نە هیچ جۆرە یاسایە ك هە یە لە م وواڵتە ی ئە ڵامنیادا بڕیار لە ڕاگرتنی چاالکی سیاسی و مە دە نیانە ی هیچ کە سێك بگرێت بە تایبە ت کە ئە و چاالکیانە دژ نە بێت بە ،بە رژە وە ندی گشتی و ماڤی ئازادی کە سانی تر پێشێل نە کات ودژ نە بێت بە بە ندە کانی دە ستووری ئە ڵامنی و ماڤی مرۆڤ . باش وایە یە کێتی بە خۆی و بە شێك لە و بە رپرسانە ی دابچێتە وە کە هە رهیچ نە بێت ڤێری ئە وە یان بکە ن کە وا شە وانە کاتی پشوویە و بە تایبە ت بۆ ئە و کە سانە ی کە کاردە کە ن ،ناکرێت لە کاتە دیاری کراوە کانی پشووداوبە مە ستی یە وە کە س هە راسان بکە ن ولە سە ر ئازادی و ماڤە کانیان کە چی ئە نوسن و چی ئە ڵێن لە تۆڕە کۆمە اڵیە تی و ماڵ پە ڕە کاندا لێپێچینە وە یان لە گە ڵدا بکە ن ،هە رنە بێت با ئە و کارانە بکە نە ڕاپۆرت و زانیاری و بیگە یە ننە دە ستی ئاغاکانی خۆیان و تائە وانیش هیچ کات واژوو لە سە ر داواکاری یە کانی ئێمە نە کە ن و داواکاری یە کامنان بخە نە سە بە تە ی خۆڵە کانیانە وە و ئە وە ی پێشیان داوین بابێن لێامن بسە ننە وە ،کورد گووتە نی ئە وە ی بە کە ر هێناویانە بابێن بە بارگین بیبە نە وە ،ئە توانن لە فە یس بووکیش دا بلۆکامن بکە ن ،بە اڵم هیچ کات ناتوانن ئازادی مان لێ زە وت بکە ن یان لێامنی بکڕن ،چونکە ئێمە بە پێچە وانە ی ئێوە وە ئە ڵێن ، ئازادی مان وبوومنان بە ندە بە خۆمانە وە وە و ئێمە ئازادین لە وە ی هە ین و لە بیرکردنە وە و بڕیارو هە ڵبژاردن و کلتورو فە رهە نگ و عقیدە ە هتد . ئێمە و ئێوە دوو جیهانی لە یە کرتی جیاوازو دابڕاوین ،ئێمە لە خە یاڵ و خە می تاك بە تاکی ئە م کۆمە ڵگایە و بست
بە بستی ئە م نیشتامنە ین و لە گە ڵ هە موواندا ئازار ئە کێشین وخە می گە ورە ی ئە و هە موو نە هامە تیانە مان گرتۆتە کۆڵ ،لە گە ڵ ئازارە کاندا گریاوین و بۆهە تاهە تایش ئە گرین ،ئێوە ش لە خە می دۆالرو ڤێالو کورسی و قامچی یە کانی دە ستان و کۆیلە و ماستاو چی یە کانتاندان ،ئێوە لە خە می ئە وە دان کە س لە م نیشتامنە لە خە وی هە تاهە تای بە ئاگانە یە تە وە ،هە ر ڕۆژە و شە ڕێك بکە ن بە تووشی ئە م کۆمە ڵگایە وە تابتوانن هە رخۆتان سیناریۆنوس و هە رخۆشتان دە رهێنە ری هە موو ڕووداوە کان بن ئێوە و بە عث و داعش و سە لە فی یە جنێوفرۆشە کانی سلێامنی و هە ولێرو دهۆك و شارو گوندە کانی کوردستان ،دیووی هە مان دراون و هیچ لە هیچتان باشرت و زیاترنین ،بۆ نایە ن خۆتان پێناسە بکە ن و بزانن کام لە ئێوە جیاوازی یە کانتان چی یە لە گە ڵ زۆنە کە ی ئە مالدا یان ناوناونیشانی کە سانی بنە ماڵە کانتان بنوسن و بزانن کام لە م دوو بنە ماڵە یە باشرتو دە ست ڕۆیشتووترە ئێوە یان ئە وان هە ربۆیە کە س وانە زانێت لە خۆشی دا هاوارئە کات وە یان ئە گرین ،هە موان لێم تێدە گە ن جگە لە ومرۆڤانە ی کە هیچ کات نایانە وێت لێم یان لێامن تێبگە ن چونکە لە ناخدا ئازادنە بوون و بە کۆیلە بوونی خۆیان ئازادی بە هە مووان ئە فرۆشنە وە ،وائە زانن کۆیلە بوون ئازادی یە . یە کێك لە کێشە پڕ مە ترسی یە کانی ئێمە تێنە گە یشتنە لە ئازادی ،تێنە گە یشتنە لە شۆڕش تێنە گە یشتنە لە ماناکانی شۆڕش و خە بات تێنە گە یشتنە لە سە رکردایە تی کردن و سە رکردە بوون ،هە ربۆیە لە چاالکی حە وزە ووشکە کە وە دە ستم پێکرد تا یە ك بە یە کی دروشم و ناوناونیشانە کان لە چیرۆکە تڕاژیدیا گاڵتە ئامێزە کاندا بنوسمە وە ،تاوویژدانی خۆم لە بە رامبە ر خۆم و نە تە وە و نیشتامنە کە مدا ئاسوودە بکە م ،ئە مە ی لێرە دا یە یڵێم دڵۆپێکە لە دە ریایە ك ووشە یە کە لە کتێبێکی گە ورە ی ژیاندا ،کە زۆرینە ی ئە م چیرۆکانە ی کە لە ڕۆژگارەکانی ژیانی ئە م نە تە وە یە ڕوویان داوە جارێکی تر ئە نفال کراون و خراونە تە ژێرگڵە وە ،بە هە زاران هە زار نهێنی سە یرو سە مە رە و جۆراوجۆر ،ئە و نهێنی یە ی هە موو ئە و ڕاستی یانە ئاشکرا ئە کات کە وا بڵێین ئە و ڕۆژانە ی ئە مڕۆیان ڕیسواکرد .
33
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
شادە عەلی:
گەر شاعیر بنووسێت ئاشقی هەموو جوانییەكانە ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ سۆنیا پەترۆس ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
من ،له ناوه راستی نه وه ته کانه وه ده ستمکردووه به شیعر نوسین و هه ر وه هاش ده ستم کردووه به تابلۆ کێشان. لەلیدوانیكدا ووتی بیست و چوار ساڵە دەستمكردوە بەكاری هونەری لە بواری نووسین و وینەكێشان و خولیاو ئارەزووی زۆرم هەیە بۆئیشەكەم پیشەكەم وای لێ كردوم ئەو دونیا جوانە هەڵبژیرم .چونكە مڕۆڤەكان لە مندالێدا زۆر بیگەردوو پاكن و مێشكی سافە و هەمیشە ئارەزوو لە بینین و داهێنان و شتی جوان دەكات. منیش یەكێك بووم لەو بیرە جوانانە بۆ نووسین و وینە كیشان. شادان باسی لەوەش دەكات دەمەوێ وەك مرۆڤێك دەخوازم پەیامی خۆم بگەیەمنە گشت چین و تویژەكان هونەرمەندەجوانەكانی کوردستان ,شادە ئەوەشی ووت: هەمووكات پێشەكەم چێژ بە من دەبەخشن ناخم ئارام دەكاتەوە لەبەرئەوەی كاتێك هەستیكی جواننت هەیە خاتو شادە کێیە ؟ لەو كاتە دەنووسی و وشەكانی دڵت هەڵدەڕژیتە سەر شادە عەلی خەڵکی سلیامنیم قۆناغەکانی خوێندم پارچە كاغەزێك و دەبێت یادگاری و دەمێنیتەوە .من لەسلیامنی تەواو کردووە ئێستاش لەسیامنیم کاری لەتەمەنی منالیم دەستم دایە نووسین و وینەكێشان گەر وەزیفیم لە کتێبخانەی گشتی سلیامنیە. شاعیر بنوسێت دیارە عاشق هەموو جوانییەكانە ,كە خودا 34
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
ئاواتم ئەوەیە شەڕو ئاوارەیی و برسیەتی و هەژاری بەرۆكی كورد بەردات
دەیدات و ئێمەش بەچاو دەبینیینین گەر نا وشە و شیعر لە چی دێت. شادان عەڵی ئەوەشی ووت دیوانیكم هەیە بەناوی تۆدڵمی لە باخكی نیشتیامنم هەروەها سیدیەكیش كە دەنگ و شیعری خۆم تۆمار كردوە ,ئەگەر وەك هۆكارێكی پرۆژەی گەورەم هەیە ,بە هۆی قەیران و نەبوونی الیەنی مادی جاری ماوەتەوە چونكە ئەوكارانەی من دەی كەم لە هونەر پێویستی بە مادی زۆرە تا بە ئەنجام بگات. لەكۆتایشدا شادە خان دەڵێت :ئەوەی شیعرەكانی منیش بخوێنیتەوە ئەوە دەزانێت من بۆ هەموو الیەك دەنووسم و زیاتریش الیەنی نیشتامنییە ,چونكە گیان و دڵ و روحم نیشتاممنە نیشتامنیشم واتا كوردستانەو ئاواتم ئەوەیە شەڕو ئاوارەیی و برسیەتی و هەژاری بەرۆكی كورد بەربدات و بەرەو نەمان برۆشتایە هەرگیز نەمان 35
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
دەبیینیەوە چ كارەساتی مرۆیی یان ماندووبووین ماندوو نیشیامنم دەنا لێت لە ئازارداو ڕۆلەكانی لە نەهامەتیدان... بۆ برسیاری ئەوەی چی وایکرد هونەر هەڵبژێرن ؟ تەنها حەزو خولیایی مناڵیم بوو توانیم پەرە بە هونەرەکەم بدەم کاربکەم و بەردەوام بم هونەر چی پێ بەخشیون ؟ بۆ پرسیاری ئەوەی هونەر ئاسودهیم پێدەبهخشێت و ئێمه ش له م دونیایه دا به دوای ئاسوده یی دا ده گه رێین و من ئه و ئاسوده ییه له هونەر دا ده دۆزمه وه. هونەر چی لێ سەندون ؟ هونەر هیچی لێنەسەندووم بەڵکو زیاتری پێ بەخشیوم بۆ برسیاری ئەوەی کارە هونەریەکانی خاتو شادە چین ؟ کارە هونەریەکانم دوو کارن پێکەوە تێکەڵم کردوون بونەتە هونەرێکی جوان واتا شیعرو شیوەکار ــ کۆمەڵێ ووشە شیعرێکی جوان دروست دەکا تێکەڵی ڕەنگەکانیش تابلۆیەکی جوان پێکەوە باس لە یەک بابەت دەکەن و دەبنە بەرهەمی هونەری شادە بۆ پرسیاری ئەوەی پەیامتان چییە ؟ پەیامی من تەنها بۆ ئاشتی و پاراستنی مافی تاک دژ بەشەرو جەنگ و ڕەوکردن ،واتا ئێمەش مرۆڤین هەست و بومنان هەیە بێزاربووین و ماندوو بووین لەم بێزاریستانە. بۆ پرسیاری ئەوەی هونەر چییە؟ چی ئەگەیەنێت بە بڕوای
بەریزتان ؟ هونەر خۆی بۆ خۆی پەیامێکە دەتوانی لەو رێگایەوە پەیامەکانت بگەیەنیتە بەردەم گوێگرو بینەرو خوێنەر لەو رێگایە وە دەتوانی ئەو پەیامەی دەتەوێ بەهونەر وەک مێژوو دەمێنیتەوە بۆ داهاتوو سودی دەبێ واتا نەوەی دوای خۆمان بە بینینی تابلۆ یاشیعرەکانم دەزانن چ کارەساتێ بەسەر ئێمەی مرۆڤایەتیدا هاتووە.
36
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
من دۆڕابووم ،ئێستا براوەم ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ کوردیکی تاراوگە ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
من خەڵکی سلێامنیم تەمەنم چل ساڵە ،لە گەڕەکی کانی ئاسکان لە خێزانێکی موسڵامن هاتوومەتە دنیاوە .من تاقانە بووم و هیچ خوشک و برایەکم نەبوو ،بۆیە ژیانی منداڵیم لە ماڵەوە بەتەنیایی بوو ،هەتا تەمەنی حەڤدە ساڵیم دایکم نەئەناسی! چونکە الی دایە گەورەو باپیرم گەورە بووم ،وەبەدایە گەورەو بابە گەورەم ئەووت دایەو بابە! لەناو ئەواندا پەروەردە بووم. لە ساڵی ١٩٨٧ژنم هێنا منداڵامن نەئەبوو بەهیچ جۆرێک بۆیە چەندین جار چووین بۆ الی دکتۆر ،بۆ ئەو مەبەستە نزیکەی شەش ساڵ زۆر گەڕاین ،پاش ئەوەی هیچ چارەسەرێک نەما خێزانەکەم داوای لێ کردم کەوا ژنێکی تر بهێنم تاوەکو منداڵێک بێتە ژیامنەوە ،پێی وتم تۆ شەش ساڵە قوربانی ئەدەیت بەژیانی خۆت لە پێناوی مندا ،لەبەر ئەوەی توانات هەیەو پارەت هەیەو ئەتوانی هەموو شتێک بکەیت کەسێک بدۆزەرەوە با من هەبم و ئەویش هەبێ .بۆ ئەو مەبەستە کچێکم دۆزیەوە کە سلێامنی ،کاتێک قسەم لەگەڵدا کرد باسی کۆمەڵێک راستیم بۆ کرد ،وتم خێزانم هەیە حەز ناکەم بەهیچ جۆرێک لێت بشارمەوە ،چونکە ئەمەوێ کەسێک بکەم بە هاوسەرم بتوانێ لەگەڵ ئەویشدا هەڵبکات و لەگەڵ منیشدا ،تەنها بەو رێگایە ئەتوانی بێیتە ناو ژیامنەوە. بەداخەوە ئەو کچە شووی بەمن نەکرد بەڵکو شووی بە سامانەکەم کرد! بەو پارانەی کە هەم بوو! چەند جارێک لێم نزیک بوەوە هەتا لە دواییدا پێی وتم گرنگ نییە بائەویش هەبێ و با منیش هەبم! کاتێ کە ژنی دووهەمم هێنا پاش ماوەیەک حامیلە بوو ،بەم مناڵەی ئێستام ،کێشە
سەریهەڵدا دوای ئەوەی سکی بوو سەیرم کرد وەزعەکە ناتەواوە!! نەمئەزانی بۆچی؟ منیش پرسیارم لێ کرد لە وەاڵمدا وتی :هیچ شتێک نیە ،تا ماوەی مانگێک زیاتر بەو شێوەیە مایەوە ،سکیشی هەر هەیە بەاڵم لەناکاو دیار نەما!! کاتێ گەڕام بەدوایدا سەیر ئەکەم تۆراوەو چووە بۆ ماڵی خوشکی چونکە باوکی نەمابوو ،دایکی بەتەنها بوو لە خانوویەکی مامناوەندیدا ئەژیا ،تەنها خوشک و دایک و برایەکی هەبوو کە ئێستا لە سویدە .کۆڵیمەوە هۆکەی هاتە سەر ئەوە وتی :یان من یان ئەو ژنەی تریان!!! خۆت کامیان هەڵئەبژێری ئەوە لە باسی ئەکەیت ،چونکە ئەمە هیچ ئەساسێکی نییەو ئێمە لە سەرەتادا لەسەر ئەمە رێکنەکەوتوین. ئینجا هەستام رۆیشتم بۆ الی ژنی یەکەم و وەزعەکەم تێگەیاند .ئەویش ئەم وەاڵمەی دامەوە" :واز لە من بهێنە من منداڵم نابێت!! واز لەو مەهێنە ئەوا تۆ منداڵێکت لەو دروست کردووە .ئەو ئافرەتە ئەو منداڵەی نابێ گەر تۆ وازی لێ بهێنی .بائەو منداڵەش ژیانی وەکو تۆی لێنەیەت، منیش ئێستا قوربانی بەوە دەدەم وەکو تۆ چۆن لە پێشدا قوربانیتدا لە پێناوی منداو بەدیارمەوە دانیشتی .وە زۆر ئاساییە بابچین بۆ دادگا" من زۆر ئینکاریم لەسەر ئەوە کرد بەاڵم ئەنجامی نەبوو ،ئیرت هەستام ژنی یەکەمم تەاڵق دا لەبەر خاتری منداڵەکە ،جا کاتێ چووین بۆ دادگا حاکمەکە پێی ووتم :کوڕم تۆ ئەو ئافرەتەت لەسەر ٨٠٠لیرە مارە کردوە ئەبێ ئەوەی بدەیتێ ،هەشت سەد لیرەش لەو کاتەدا ئەگەر بکرایە بەپارە مەبلەغێکی زۆر بوو ،ئەتوانم بڵێم بەشێکی زۆر بوو لە سامانەکەم! بەاڵم ژنی یەکەمم
37
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
وتی من لەم پیاوە جیادەمبەوەو ئەو پیاوەش داوای ئەوە ئەکات لە من جیاببێتەوە ،ئەو هەشت سەد لیرەیە هی تۆ نییە هی منە ،منیش گەردنی ئازاد ئەکەم تەواو من هیچم لێی ناوێ بەهیچ جۆرێک!! ئیرت پاش ئەمە ژنەکەم نەخۆش کەوت و منیش گریان و غەمێکی زۆر بوو بەهاوڕێم ،دوای ئەوەی خێزانەکەم مناڵەکەی بوو سەفەرم کرد ،چووم بۆ بازرگانی بۆ ئێران، لێرەوە ئاڵتونم ئەبرد بۆ ئەوێ .لەوێشەوە شتی ترم لەگەڵ خۆمدا دەهێنا ،بازرگانیم ئەکرد لەگەڵ کۆمەڵێک خەڵکی سەرمایەداردا بەو هۆیەوە هەموویان بوو بوون بەهاوڕێم. لەو کاتەدا ژنە بەفرسەتی زانی بوو هەستا رۆشتبوو هەموو شتی ماڵەکەشی بردبوو ،منیش کاتێ گەڕامەوە کە ماڵەکەم بەم شێوەیە بینی هیچی تیا نەمابوو!!! جاران خۆم شێتەکانم ئەهێنایە ماڵەوەو خزمەتم ئەکردن و جێگەم بۆ دادەخسنت ،بەاڵم ئێستا خۆم وام لێهاتوە دراوسێکان خزمەتیان دەکردم و جێگەیان بۆ دائەخستم چونکە هیچم نەمابوو .بەهەر حاڵ منیش چی بکەم نەژنم ما نەمنداڵ هیچیان دیار نەمان! ئەوەی ئاشکرایە ئەمە تەنها ئیشی خۆم بوو ،من هیچم لە خۆمدا شک نەئەبرد منیش لەبەر هەندێ شتی خۆم نەمئەتوانی بچم بۆ الی کەسوکار دابنیشم ،ئەوانیش بەڕاستی ئەوەندە لەمنیان نەدەپرسیەوە کە شایانی باس بێت!! ئیرت ئەم بارودۆخەم زۆر کاری تێکردم ،بۆیە دەستم کرد بە مەرشوب خواردنەوە، بەاڵم هەستم کرد ئەمە لە ئازارەکانم کەم ناکاتەوە بەڵکو پاڵم پێوە دەنێ بۆ خۆلەناوبردنم .لە ناچاریدا پەنام بردە بەر ئەو ماددانەی لە مەرشوبات بەهێزترن ،بۆ ئەوەی کارم تێبکات و ئیرت نەتوانم بیربکەمەوە ،بۆیە پاش ماوەیەک بووم بە هاوڕێیەکی هەمیشەیی ئەو ماددانە ،لێرەدا بۆم دەرکەوت هاورێکانم و تەنانەت خێزانەکەشم هەموو منیان بە پارەوە ئەویست!! بۆیە منیش هەستام ئەمانەم کرد بەهاوڕێی زۆم ،بەاڵم نەمزانی ئەوەندەی تر دام ئەڕوخێنێ .کاتێ بەخۆمزانی من نقومی کۆمەڵێک ماددەی روخێنەر بووم و هیچ کەسێکیش لە دەورم نەما. هاوڕێیەکی خۆشەویستم کە جاران وەکو من بووە بەڵکو خراپرتیش هاتە الم قسەی لەگەڵدا کردم و پێی وتم ئەم
ئێنجیلە کوردییە بەدیاری ئەدەم پێت تکایە بیخوێنەرەوە هەر پرسیارێکیشت هەبوو لێم بپرسە .ئیرت منیش کە خوێندمەوە هەر لە سەرەتاوە بۆم دەرکەوت ئەمە ئەوە نییە کە خەڵکی باسی ئەکەن بەڵکو هەمووی راستیە ،جا من نەمتوانی لەو هەموو راستیە خۆم بدزمەوە بۆ منوونە درۆ مەکە ،ئەگەر یەکێ ئازاری دایت تۆ پاداشتی بدەرەوە. سەر راست بە جا مرۆڤ ئەگەر لەسەر ئەو راستیە رۆیشت ئیرت شەیتان ناتوانێ هیچ بەرامبەری بکات .لە راستیدا بەشەو بەرۆژ هەر ئەمخوێندەوە یەزدان بەهێزی مەزنی خۆی بەهۆی وشەکانیەوە چووە ناو دەرومنەوە ئیرت ئەگەڕام بەشوێن ئەو هاوڕێیەمدا تا پرسیاری لێبکەم و ڕێنامییم بکات بزانم چیبکەم و چی نەکەم ،چونکە خودا مەبەستی بوو من رزگار بکات لەو بارودۆخە ناهەموارە ،وەمن داوام لە ئەو کرد ناشیرینەکانم نەهێڵێ لەناو کۆمەڵدا. چەند جارێک پێم ووت لەم ماددەیە دوورم بخەرەوە، بەاڵم مەبەستیشم بوو ئەو خودایەی کە من داوای لێ ئەکەم بیناسم .ئیرت منیش لەناخی دڵمەوە داوام لێکرد کە ژیانێکی نوێم پێ ببەخشێ بۆیە ئەویش بەڕەحمەتی خۆی یارمەتیدام و لە ژیانە کۆنەکەم رزگاری کردم .ئەمەش بووە هۆی شادییەکی زۆر بۆم .ژیانی کۆنم هەموو لەیاد کرد .جا ئەمە ئەو ڕاستییانە بوو لە ئینجیلدا کەوا خودا بەخەڵکی ناساندمەوە خوا پەکی نەخستووم بەهیچ شێوەیەک وەک لە ئینجیلدا نوورساوە :مەتتا ٢٦:٦سەیری باڵندەی ئاسامن بکە نە ئازوقەیان هەیە نە ئەچێنن و نە ئەدورنەوەک بەاڵم یەزدان بایەخیان پێ ئەدات ئەیان ژێنێ. ئێستا کاری زەرەنگەری ئەکەم لەگەڵ هاوڕێیەکمدا چونکە کارەکە حەساسە پێویستی بەیەکێکی دەست پاکە بۆیە منی دانا .دوای ماوەیەک زانی من ئەو کابرایەی جاران نیم کە دەستم پان ئەکردەوە لێیان بۆ ئەو ماددانە ،بەڵم ئێستا سوپاس بۆ خودا من هەر ئەو کەسەی جارنم :بەاڵم چونکە لە ئینجیلدا نوورساوە :راست و دروست و پاک بن خەڵکی ئەو پاکییە لە مندا بەدی ئەکەن چونکە من ئیرت ناتوانم ناپاکی لە خەڵکی بکەم هەموو سەریان سوڕدەمێنێ چۆن تۆ وات لێهاتوە منیش ئەڵێم ئەوە کاری سەرسوڕهێنەری یەزدانە لە مندا کردویەتی ،بەناوی عیسای مەسیحەوە.
38
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
سەفەرێک
هۆلەندا :بەگزادە مەرگەیی ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
هاتم لەالی قەالوی بەنیازی مەمەنداوێ بە دیوی گە رمکاندا پەریمەوە لەئاوێ لەهەورازی سەرکەوتم ئیجا هامتە چەکوواوێ هەر بەسواری کەرەقولەی جارجارە لوشکان داوێ تەلەفۆنیکم بۆهات کەومتە هەالو هەالوێ ئیرت خافالم بە شیعران هە تا ناو مەمەنداوێ کەرە قولەملی لینا بۆمالی پورر حەالوێ دە مەو دەمی ئیواری دەی ووت دەخۆی چەالوێ تا گۆشتەکە پی دەگا یاسە بری بگرە تاوێ بامام شالی بیتەوە بۆماسیان چۆتە راوێ ووتم تیی کە بەرکولی سەبرم نیە بۆ پالویێ بۆی هینام بیوە ناخۆش لیی کەومتە تیگوشاوێ جا مام شالی هاتەوە بەدرەنگی لە شە داوێ ئەگەر سەرو نەهێشی ووتم بەخوا پیی ناویێ هە چەم لەکەری کردو بەرەو تەنگی خۆشاوێ قازو قولینگ لەئاسامنی لیم کەوتنە قاوە قاوێ لەوی بۆم هەلنەسورا هامتە خری سەراوێ لەکاتی نیوە رۆیە خۆم گەیاندە سارداوێ ئیستا کە لە ئەوروپام ئیرەم بە بی وە ناوێ.
قەصیدەی ئێستا کچێک نیشتیاممنە شێرکۆ بێکەس ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ ئەوکاتە بوو ئەی نیشتیامنی تازە پیاکەوتوو وتم گیانە تۆ کەالی خۆت وات لە ئێستادا تۆ ئەگەر لەبەر داناوە سەرقاڵیت نیشتیامنی ھەموو دارێکی بە بۆنکردنی نەوتەوە قوربانیت سەر نەپەرژانت بە ھۆی سێ نیشتیامنی ھەموو ئاوێکی ڕسکێنی قوربانیت دیموکراسی نیشتیامنی ھەموو گەاڵیەکی سەرنەخورانت بە ھۆی سوری ئەمێژووەیت کورسی وەزارەت و بەاڵم ئاخر تەماشاکە بە سەفەری خلیجەوە لە ئێستەوە تۆ ھەر لە مەل و بیرت نە بێت باڵندەی مـنــێ باخەکانی کۆشیکی خۆمتان بۆ منێ لە چرای نەوت بێکار تر ئەھێنی باش لە بیرمە لەجیاتی ئێمە لەباتی ئێمە ئێوارەبوو لە قەراغ شار بەرێکەوت توشی یەکرت بووین بخوێنێ تۆ ھەر گۆڕی چرای کورت و تۆ ھێشتا ھەر کاڵوەکەی گۆڕی گوارەی ژنەکەت ڕاپەڕینت لەسەرا بوو گۆڕی عەینەکی براکەت ھێشتا بۆنی یەکەم شەفەقی ھەڵەبەستی بەیانی ئەمنە سورەکەت کەچی مەزاری ھەزاران لێ ئەھات جارێک نە بووبوویت بە تاوس باڕە کەو و ئاسکە کێوی شینە شاھۆ لەبەر ئەوەی ھێشتا جلی چاڵە نەوتت ناچنەوە سەر نە پۆشی بوو شەجەرەکەی چواردەووری تۆ فێری گەمەی ڕۆلێت و پۆکەر ناوەکانیان لەم ساتەوە نەبوو بوویت ئەدرەسیان و پێناسەیان ھێشتا تۆ ھەر خەیاڵەکانت با بردوونی بۆ بۆشای بیر باخچە بوون چوونەوە بۆ گوڵی خەم و ھەژاری دەمیان پڕ بووە لە خۆڵ تۆ ئەوساکە ژنی دووەم و شوێنەواری ھیچ زامێکیان سێیەم و چوارەمت نەھێنابوو لە ئێستەوە دیار نەماوە ھێشتا نەبوو بوویت بە والی 39
هەواڵی خۆش ژمارە ( )٤نیسانی ٢٠١٨
No.: (4) April 2018
)No.: (4 April 2018 THE GOOD NEWS IS A QUARTERLY MAGAZINE ABOUT DIFFERENT ASPETS KURDISH CULTURE Therefore if anyone is in Messiah, he is a new creation. The old things have passed away; behold, all things have become new
عيساى مەسيح كێیە؟
میوانتان بووم
Jeremiah small from America ئااڵی ئێوەم بەدەستەوە گرت ،، منااڵنی ئێوە وەک مناڵی خۆم ،، وەک پەپولە ،لە جێی سۆزی دایک و باوک بە جەستەوە گرت ،،لە ناوتان بووم بۆ ئەم نەورۆزە جلم کڕی ،، ئەسەف لەژێر ئەو ئااڵیە مناڵی نەورۆز ،، لە جیاتی نێرگز و جەژنە پیرۆز ،، بە گوللەیەک جەرگمی بڕی ،، کۆمار فایەق
40