__MAIN_TEXT__
feature-image

Page 1

GREEN ID СУГС гимназија „Никола Карев“


СОДРЖИНА СУГС „НИКОЛА КАРЕВ“ - ЕКО ПРОЕКТИ............................2 2019-2021 ЕРАЗМУС+ ПРОЕКТ „Keep Calm and Be Green“.........4 ПРОЕКТ „Учениците посочуваат, наставниците сугерираат, експерите (да) делуваат”...............................................6 ТИМ НА ПРОЕКТОТ..................................................10 ИНТЕРВЈУ СО ПРОФ. БИЛЈАНА МУФИШОВСКА...................12 ИНТЕРВЈУ СО ПРОФ. ЈОВАН ПОПОСКИ..........................17 ИНТЕРВЈУ СО АНА КАРАНФИЛОВА-МАНЗНЕВСКА...............20 МАПИРАЊЕ НА ЗАГРОЗЕНИ ЛОАКЦИИ НА GOOGLE EARTH....24 ПРЕЗЕНТАЦИИ........................................................26 СОСТАВИ НА ТЕМА ЕКОЛОГИЈА...................................28

1


СУГС „НИКОЛА КАРЕВ“ - ЕКО ПРОЕКТИ Нашата гимназија се смета за екоучилиште главно поради фактот што има учествувано на бројни проекти заедно со некои еколошки организации, а наедно има организирано и свои проекти. За овие иницијативи се ангажираат ученици и професори ментори кои заеднички се стремат да ја подигнат свеста на луѓето за потребата од грижа за животната средина. Во 2011-2012 година во „Никола Карев“ се одржа првата работилница организирана од страна на училиштето, на која главна тема беше рециклирањето и неговото значење за околината. Во периодот oд 2012 до 2014 година „Никола Карев“ организираше низа проекти, како што е проектот „Калкулирајредуцирај-неутрализирај“, чија главна цел беше да се намали потрошувачката на електрична енергија, да се сфати штетното влијание на емисиите на CO2, како и да се согледаат можностите за неутрализација на јаглеродните гасови во интерес на заштита на животната средина. Тука би можеле да ги спомнеме и проектите „Од ѓубре музика“ и Од ѓубре уметност“, Trash Fashion, каде што учениците имаа можност да создаваат музика и бројни уметнички дела со една цел ‒ да го намалат отпадот кој тешко се раз градува, а притоа да покажат дека и сонот и пасијата може да бидат дел од таа игра.

2


Друг проект во кој нашето училиште има земено учество е проектот „Мисија воздух – Млади репортери за животна средина“ одржан во 2017/2018 година, на кој неколку ученици со нивниот ментор се вклучија во заложбите за подигнување на свеста за заштита на животната средина. Исто така, во 2017 година училиштето доби покана да го посети ЕУ инфо-центарот, па група ученици предводени од нивната менторка ја прифатија поканата и го посетија ЕУ инфо-центарот каде што присуствуваа на едночасовно предавање на тема „Зошто е важно управувањето со отпадот?“. Тука се вбројува и Еразмус+ проектот „Keep Calm and Be Green“ –насочен кон обновливите извори на енергија, потенцијалите и различни искуства во 5 европски држави. Ова се само некои од многуте проекти во кои нашето училиште вложи свој труд за подобра околина. Се разбира, како екоучилиште кое се грижи за средината и се стреми кон подобро утре, ќе продолжи да зема учество во проекти со вакви цели

3


2019-2021 ЕРАЗМУС+ ПРОЕКТ „Keep Calm and Be Green“

Во идеизација и имплементација на овој проект се вклучивме како партнери заедно со училишта од уште 5 европски земји, и тоа Полска, како координатор на проектот, заедно со Финска, Италија, Грција и Португалија. Проектот ,,Keep Calm & Be Green“ се фокусираше на потенцијалите, бенефитите и искористеноста на обновливите извори на енергија. Секоја од земјите работеше на доминантниот потенцијал во својата земја, па така нашето училиште беше земја домаќин во април 2019 година, а наши ученици предводени од менторите Билјана Муфишовска, Борче Милошески и Јулијана Зафирова ги презентираа своите истражувања поврзани со искористеноста на сонцето како енергенс. Секако, како гости при посетите на останатите држави нашите ученици успеаја да им ги доловат на европските партнери и искуствата со искористување на ветерот и водата во нашата земја.

4


Проектот финансиран од програмата Еразмус+ нуди неизмерни можности за размена на искуства, за проширување и продлабочување на знаењата поврзани со темата, ги интензивира соработките меѓу наставниците и учениците и ги проширува нивните хоризонти. Тие имаат интеркултурен карактер и со тоа, освен што учениците ги осознаваат другите култури и се осознаваат самите како индивидуи и како нација, учесниците се стремат да достигнат заедничка цел и токму тоа ги прави овие проекти посебно предизвикувачки. Овие проекти се комплексни, па се разбира не изостанува ниту компонентата забава и социјализација, што уште еднаш ја оправдува целисходноста на ваквите меѓународни иницијативи.

5


ПРОЕКТ „Учениците посочуваат, наставниците сугерираат, експерите (да) делуваат”

НАЈНОВО!!!! 2020/2021 - Да не ја заборавиме животната средина и во услови на пандемија – Проектна иницијатива „Учениците посочуваат, наставниците сугерираат, експертите (да) дејствуваат”

6


И оваа година во услови на пандемија и он-лајн училиште се обидовме да не ја запоставиме животната средина и потребата за континуирано дејствување. Иако глобално прашање, вниманието за заштитата на животната средина и еколошките проблеми овој пат го насочивме кон нашата земја.

Кој учествуваше?

Редовната настава по Англиски јазик за втора година која предвидуваше работа на тема ЖИВОТНА СРЕДИНА беше мотив за иницирање и спроведување на оваа проектна активност, подоцна како дел од воннаставните активности. На почетокот беа вклучени сите ученици од II-1, 2, 3 и 4, a подоцна еколошката иницијатива беше заокружена со дополнително залагање на 5 доброволци од овие класови: Милена Милошевиќ и Јана Ивановска од II-1, Александра Олтовска од II-2, Андреј Петковски од II-3 и Ненад Благоевски од II-4. За комплетирање на оваа активност беа вклучени и професорите Билјана Муфишовска, како носител на иницијативата и ментор на учениците, Јован Попоски и Јулијана Зафирова.

7


Како започнавме?

Еколошките проблеми и животната средина беа главна тема на која работевме на дел од часовите по Англиски јазик. Имавме можност да работиме на текстови со кои ги продлабочивме нашите знаења околу тоа какви сè проблеми има во светот, поврзани со животната средина, околу причините за истите и како човекот со своето однесување некако е во центарот на вниманието. Па така, добивме задача да ги истражиме местата во нашата држава, да избереме место каде што сме забележале проблеми од еколошки карактер и да напишеме кратка статија за училиштен весник за едно место каде што сме нотирале еколошки проблеми. Оттаму дојде идејата истите да ги истакнеме и да ги направиме видливи не само за нас туку и за останатите. Иницијативата ја нарековме „Учениците посочуваат, наставниците сугерираат, експертите (да) дејствуваат“.

Што сè направивме?

1. Мапирање на загрозени локации со Google Earth. На изненадување на сите, увидовме дека постојат многу такви места во нашата земја, вклучувајќи ги и малите и големи градови, села, населби, реки, езера... Сакајќи да го свртиме вниманието на луѓето кон еколошката катастрофа која им се заканува на овие места, доколку нешто не се преземе, решивме да ги означиме како алармантни на моделот на Земјината топка, кој е достапен за сите – Google Earth. Како дополнување, за сите мапирани места ставивме и информации (сè уште само на англиски јазик) кои се однесуваат на еколошки проблеми со кои истите се соочуваат. Преку ова, нашиот главен мотив беше да го пренасочиме фокусот кон критичната состојба која е сеприсутна во мошне голем дел од територијата на нашата земја, надевајќи се на безусловен „фидбек“ од страна на нашите ученици, професори и надлежни. 2. Интервјуа со двајца професори. Професорите во нашето училиште редовно се вклучуваат во екопроекти и вметнуваат екотеми во наставните содржини. Во состав на нашиот проект ги исконтактиравме професорот по Географија – Јован Попоски и професорката по Англиски јазик – Билјана Муфишовска коишто одговорија на дел од нашите прашања. 3. Интервју со претставник на Министерството за животна средина и просторно планирање. Се разбира, имавме прашања и за надлежните/експертите. Во овој дел прашањата ги упативме до г-ѓа Ана Каранфилова Мазневска како раководител на секторот за управување со отпад во Министерство за животна средина и просторно планирање којашто се согласи да биде дел од овој сегмент.

8


4. Видеоинтервју со еколошката граѓанска организација „За почиста Македонија“ Не го заборавивме ни граѓанскиот сектор. Со оваа организација не сме соработувале претходно, па сметавме дека би било добро да разбереме нешто повеќе за тоа како работат, што ги мотивира, од каде толкава грижа за животната средина и природата, да дознаеме нешто повеќе за нивните соработки со волонтери од Финска и Данска. Видеото во целост можете да го погледнете тука, а во иднина и Еко Каревци заедно во АКЦИЈА. 5. Кратки еколошки видеопораки од учениците инспирирани од оваа иницијатива

9


ТИМ НА ПРОЕКТОТ

10


11


ИНТЕРВЈУ СО ПРОФ. БИЛЈАНА МУФИШОВСКА 1. Како можеме да ја заштитиме животната средина, а истовремено да го подобриме животниот стандард? Да, ова е едно навистина комплексно прашање. Имено, во светот одамна се дискутира за преструктурирање на економските системи и нивно преориентирање од економски раст и развој кон одржлив развој. Традиционалниот економски систем се покажал како разорен во поглед на животната средина, главно поради прекумерно искористување на природните ресурси, а истовремено технолошките достигнувања и индустриските процеси во голема мера се создавачи на стакленички гасови кои се една од причините за загадување на воздухот, климатските промени и глобалното затоплување. Ова се наедно и најголемите закани за планетата, но истовремено и за економијата. Ако е така, може да се разбере дека економскиот раст кон кој цели секое општество не е во хармонија со природниот раст и развој што го обезбедуваат екосистемите како снабдувачи на ресурси и како таков не гарантира благосостојба на човекот долгорочно. Со други зборови, тој е неодржлив. Значи, сакајќи да постигнеме само економски раст, притоа занемарувајќи ги природните процеси, нема да оставиме ништо за идните генерации. Поради тоа се размислува како да се воспостави раст и развој на едно општество кој би бил хармонизиран и во склад со природата. За таа цел, правени се бројни истражувања и постојат студии во кои се истакнуваат можностите за такво нешто. Една таква можност е Енергетската транзиција (Energy transition) која се однесува на трајни промени во снабдување со енергија и која има цел да ги намали емисиите на стакленички гасови преку разни форми на декарбонизација.

12

Значи, ако на пример ги земеме предвид климатските промени, кои се своевиден одговор од природата на сето она што човекот го прави прекумерно искористувањето на природните ресурси, а секако и загадувањето како еден од причинителите на климатскитге промени сфаќаме дека треба да се размислува за што поголемо користење на обновливите (алтернативни, бесконечни) извори на енергија, како што се сонцето, ветерот и водата како енергенси. Најмногу поради фактот дека овие ресурси можат да се искористат за производство за енергија, а притоа нема емисија на стакленички гасови.


Ова се „зелени“ алтернативи кај енергетската индустрија, помалку ѓубре и загадување, а одговорно снабдување со енергија. Значи, треба да сфатиме дека само да се копа јаглен, како природен ресурс чии количини на земјата веќе драстично се намалени, за да се произведе струја, веќе нема смисла. Ваквата електрична енергија загадува, а наедно е одраз на едно неодговорно однесување во поглед на искористувањето на овој природен ресурс и не се грижи за идните генерации. Затоа се размислува да има поголем број електрични централи на соларни панели, или ветерници, да се градат енергетски самоодржливи згради и објекти кои, искористувајќи ја сончевата енергија, би обезбедувале доволно електрична енергија за себе додека, пак, ако има вишок енергија, луѓето, семејствата, училиштата, градинките и други институции да може да ја продаваат, со што би обезбедиле финансиска добивка. Придобивките од еден ваков систем на производство и снабдување со енергија се повеќекратни. Покрај тоа што се нуди можност за подобрување на финансиската состојба на луѓето и институциите, евидентна е и поддршката на енергетскиот сектор кој станува одржлив и одговорен; го зголемуваме квалитетот на живот бидејќи внимаваме на животната средина и сè повеќе уживаме во чиста и здрава средина како предуслов за здраво и среќно население.

Исто така, бројни се можностите за лансирање на иновативни решенија кои би ги минимизирале штетите од јаглеродните гасови и други опасни честички кои циркулираат во воздухот. Ваквите иновации, независно дали станува збор за производи или технологии на работа или, пак, се работи за услужни дејности кои би произлегле од преориентираните економии, претставуваат можност за креирање на нови работни места. Работните места, освен што ни се нудат, може и да се креираат како резултат на ангажмани насочени кон решавање на проблеми и понуда на решенија. Најважно од сè е притоа да бидеме свесни дека веќе не смееме да го игнорираме начинот на кој се однесуваме кон ЖИВОТНАТА СРЕДИНА. Сето она што човекот го прави, НЕ СМЕЕ да нанесува штета на природата.

13


Исто така, бројни активности за заштита на животната средина може да претставуваат и своевиден механизам за намалување на сивата економија. Неформалните собирачи на пластика, стакло и друг отпад кој може да се рециклира, исто така би можеле да бидат соодветно вработени или уредно ангажирани во оваа фаза на прибирање на материјалот за рециклажа или подготовка на отпадот за понатамошна употреба. Има многу можности, но пред сè, како што реков, потребна е свест, знаење и вештини од областа на екологијата, како и претприемачки дух и вештини. Но, најважно од сè е општеството и институциите тоа да го препознаат и вградат во стратешките развојни цели на државата. Дали мислите дека треба да има повеќе еколошки проекти во училиште и зошто? Активностите се променлива категорија и се тесно поврзани со проблемот кој го решаваме, па оттука би рекла дека образование, обука и вклучување на младите во различни активности за заштита на животната средина се повеќе од потребни. Природата е магична, па така е и со сите активности поврзани со природата и животната средина. Кога се занимавате со нешта со кои покажувате грижа и одговорност, всушност прво треба да го разберете проблемот, а потоа да најдете соодветно решение, нели? И тука е така. Учениците треба да ја сфатат суштината на проблемот и како тоа директно НИВ ги засега, за подоцна да разберат дека нема друга алтернатива туку дека мора да сме НИЕ за да постигнеме резултати.

14

Дури потоа знаеме што може да направиме. Сè што претходно спомнав мислам дека ги опфаќа во голем дел причините зошто не би требало да помислиме да ја исклучиме свеста за потребата од заштита на животната средина во ниту еден сегмент од нашето работење во училиште. Знаете, кога се занимавате со еколошки активности е нешто како да слушате вовед во географија, биологија, историја, хемија, математика, физика, информатика, музика, литература, уметност, спорт, философија, економија, социологија итн., со тоа што на еден фантастичен начин и во единица време разбирате зошто треба да ги учите. Екологијата нè учи на ред и дисциплина, затоа што таква е природата. Всушност, на магичен начин ни помага во пронаоѓање на некои одговори кои можеби сме ги барале во книгите, но тука некако многу побрзо и полесно се доаѓа до одговорите. Овозможува да бидете во контакт со себе и со сè околу себе. Многу лесно, а наедно и на еден поинаков начин дознавате за тоа што е добро а што лошо и сфаќате дека лошото не е само лошо, ниту пак доброто секогаш е само добро. Сериозно е ова, знаете. Хахаха... Кога имаме еколошки иницијативи или работиме на екопроекти, нештата за кои сме верувале дека се невозможни стануваат возможни и тоа е убаво. Се чувствуваш пријатно, а истовремено стануваш свесен дека си направил нешто добро за себе, но и за останатите не само за подобро денес туку и за подобро утре.


Најважно од сè е што во сето ова учениците и професорите меѓусебно се запознаваат подобро. НЕМА ОЦЕНКИ, но има заедничко евалуирање на активностите, има одговорност, но и многу задоволство после сработеното. Заедничкиот ангажман со учениците ми кажува дека екологијата и активностите поврзани со неа имаат холистички карактер и помагаат личноста да се развива во целост, на вистински начин. Колку и да ви е чудно, ова е вистинито, ИАКО многу често еколошките активности се поврзуваат само со чистење и ѓубре. Но, не е баш така! Овие активности се навистина креативни, и им помагаат на учениците да размислуваат критички, но и креативно, да истражуваат, анализираат ситуации, и/или да наоѓаат решенија. И над сè, учениците се забавуваат. Бев ментор на ученици на бројни активности во училиште, па можам да кажам: слободно прашајте ги учениците кои сами го направија сончевиот колектор за топла вода во училиште, или оние кои направија онлајн калкулатор за пресметување на стапката со која загадуваш ти како индивидуа, или екобиолозите кои работеа со проф. Даница Митреска требаше да изнајдат колку и кои дрва се најдобри да ги насадиме за да ја неутрализираме стапката на загадување која ние како училиште ја создаваме во текот на една година, и тоа само поради фактот што како училиште работиме. Или оние кои работеа со проф. Александар Ордев и Јасмина Беличанска на проектите „Од ѓубре уметност“, „Од ѓубре музика“, „Trash fashion“ итн. Или екодебатерите, еконовинарите, екофотографите учениците кои работеа со мене, Маја Филиповска и Јулијана Зафирова.

Со нив се дискутираше на разни еколошки теми, се надградувавме осознавајќи и продлабочувајќи ги знаењата поврзани со начин на живеење како што природата тоа ни го налага и слободно можам да го наречам достојно живеење за човековиот род. Во еколошките активности има место за секого и секој може да го вклучи својот талент или интерес за нешто и да покаже дека тоа го користи за јасна цел. И ова е сериозно, нели?

15


Морам да ги спомнам и соработките со неколку граѓански организации, во чиј фокус е животната средина и еколошките активности, како Go Green/Го Греен? - клубот „Биди Зелен“, КРИК, АИСЕК и др. Тие ни овозможуваат да го комбинираме формалното образование со неформално. Придобивките за учениците и воопшто за општеството се огромни. И сосема на крај би сакала да додадам дека да се биде информиран за светските текови и трендови на ова поле, мислам дека е повеќе од важно и да се знае дека ништо не почнува само од нас самите. Соработките, размената на искуства, како и моделите за добра пракса треба да претставуваат отскочна штица за промени во оваа насока, затоа што факт е дека премногу доцниме и дека светот веќе бележи придобивки од ваквите активности. Ќе ги спомнам Амстердам, Копенхаген, Стокхолм, но нема да ви зборувам. Само изгуглајте и ќе видите зошто ги спомнувам. Тоа се најголемите екоградови во Европа. Па така и ние, можеме да направиме исчекор само ако сите заедно, истовремено и секој во својот домен на дејствување има јасна претстава за тоа како треба да се однесува на работно место, дома или надвор. Да, потребно е да има повеќе еколошки активности затоа што придобивките се за секој и за сите, а животната средина утре со сигурност ќе ни возврати.

16


ИНТЕРВЈУ СО ПРОФ. ЈОВАН ПОПОСКИ

Кои се предностите на географската положба на Македонија во однос на алтернативните извори на енергија? Македонија, за жал, не спаѓа во земјите кои имаат големи можности за искористување на алтернативните извори на енергија. Но и со ваков капацитет тие би претставувале значајно олеснување и подобрување на енергетската слика, а со тоа и заштита на животната средина. Во однос на водите, Македонија располага со хидроенергетски капацитет доволен за производство на енергија која се троши во текот на една година, но реката Вардар како наша најголема и најмоќна река е лимитирана поради трасата на автопатот Е-75 и железничката линија што поминуваат покрај неа. На тој начин оневозможуваат искористување на хидропотенцијалот на реката Треска, Црн Дрим и Црна Река, кои претставуваат уште една можност за хидроенергија. Реката Црна на два потега во Скочивирската Клисура има можност за акумулациони зафати Чебрен и Галиште, но истите се само проект кој сè уште не е реализиран. Сончевата енергија се искористува на симболично ниво за загревање на водата во домаќинствата. Но, географската позиција и климата во Македонија нудат многу добра перспектива за користење на сончевата енергија. Вкупното годишно сончево зрачење варира од минимум 1250 KWh/m2 во северниот дел до максимум 1530 KWh/m2 во југозападниот дел, што доведува до просечно сончево зрачење од 1385 KWh/m2. Континенталната клима со жешки и суви лета ја прави Македонија земја со повисок потенцијал за искористување на сончевата енергија од просечните европски земји. Искористувањето на енергијата на ветрот е посебно актуелна проблематика и најмногу експлоатирана за производство на електрична енергија од сите видови обновливи извори на енергија. Според географската поставеност, локациите погодни за користење на енергија од ветер се делат на локации покрај морски брег и локации на континентален дел.

17


Поради метеоролошките услови и струења на воздушните маси, локациите покрај морски брег се поповолни за градење на ветерни електрани. За земји како Република Македонија, која е континентална и заградена со планински венци, потребно е дополнително испитување на погодни локации за градба на ветерна електрана и тоа би биле областите околу Штип, Велес, Гевгелија или Дојран кои нудат можности за ваков вид енергија и нејзино искористување.

Според вас кои се црвените еко точки во Македонија? Имајќи ги искуствата од изминативе години, лесно можеме да дојдеме до заклучок дека во Македонија, за жал, има голем број т.н. црвени екоточки, кои се предизвикани или создадени од голем број фактори каде што човекот игра најзначајна улога. Проблемите се комплексни и тешко може да се дојде до најпосредните загадувачи, а поради бројот тешко е да се лоцираат и најзагадените области или места. Во однос на загадувањето на воздухот, црвените екоточки се лоцирани во поголемите градови низ државата, со осврт на Скопје, Кавадарци, Тетово, Битола, Кичево. Тоа се оние места каде што има согорување на штетни горива ‒ во термоцентралите „Фени“, која сега има ново име ‒ РЕК Битола, Осломеј-Кичево и фабриките Цементарница Усје, Железарница Скопје и др. Во однос на загадувањето на водите, реките кај нас претставуваат места каде што се одлага шут, смет и кабаст отпад. Реката Вардар на потегот Сарај-Ѓорче Петров, Карпош во околината на вливот на реката Лепенец, потегот Лисиче-Скопско Поле-Зелениково, како и во сите градски средини каде што поминува Вардар ‒ и тоа Гостивар, Скопје и Велес каде што се влеваат сите отпадни и фекални води, без претходно филтрирање поради непостоење на коректорски систем за вакви води. Потоа, тука е реката Треска и нејзиното долно течение на потегот Матка-Шишево-Сарај до вливот во Вардар каде што може да се забележат безброј депонии. Во однос на деградација и загадување на почвите, главниот акцент е ставен на земјиштата околу пелагониско, односно околу термоцентралите РЕК Битола, Неготино и Осломеј, а деградацијата е најсилна во Полог, каде што првокласното земјоделско земјиште се претвора во индустриска зона. Меѓу поголемите загадувачи во Македонија спаѓаат и рудниците, чиишто јаловишта претставуваат закана не само за почвите туку и за воздухот и загадување на површинските и подземните води. Тука може да се спомнат и потенцијалните загадувачи или оние кои претставуваат опасност за природата, како што се: ОКТА, Адинг, Алкалоид, ТНГ Скопје, Те-То итн.

18


Што сметате дека треба да се смени за да екологијата и еколошките прашања добијат вистински третман во нашата земја? Според мене, ова се некои од клучните нешта: 1. Едукацијата за животна средина да се одвива преку формално, неформално и информално образование. Преку формалното образование да се воведат предмети поврзани со теми од областа на заштита на животната средина. Како дел од него, во средните училишта еколошките теми да се изучуваат како дел од постоечките предмети или преку воннаставни програми. Од неформално образование – еколошките теми во основното и средното образование да се промовираат во рамките на настани и активности за заштита на животната средина. Информално образование коешто се одвива надвор од структурите на образовниот систем и вклучува разни форми на разговори, дебати, истражувања и самостојни надградувања на образованието. 2. Вклучување и информирање на јавноста Транспарентноста на локално ниво e со цел да се подобри пристапот до податочните сетови на Град Скопје и да се вклучат граѓаните во процесот на креирање решенија за отпорност. 3. Зајакнување на институционални капацитети во однос на системот за управување со животната средина, како и на административните капацитети на локално ниво, во согласност со законодавство од областа на животната средина на Европската Унија. 4.Одржлив развој на градовите и населените места Создавање одржливи градови кои можат да ги задоволат виталните потреби на луѓето, без притоа да бидат загрозени потребите на идните генерации. Формата на компактен одржлив град подразбира мешовито користење на земјиштето, развој на јавните комуникации, зголемување на ефикасноста на постоечките, намалување на потребата од нови инвестиции во комуналната инфраструктура, сообраќајници, намалување на концентрацијата на содржини и функции и подобрување на јавниот транспорт.

19


ИНТЕРВЈУ СО АНА КАРАНФИЛОВА-МАНЗНЕВСКА Која е причината што Македонија е една од ретките европски земји која нема современ систем за управување со отпад?

20

За жал, Република Северна Македонија е една, но не и единствената земја на европскиот континент, која нема современ систем за управување со отпад. За ова постојат повеќе причини. Најчесто земјите кои немаат соодветен систем за управување со отпад се и најсиромашните земји. Многу од земјите членки на Европската Унија го изградија овој систем откако станаа полноправни членки на овој сојуз и добија доволно финансиски средства за да можат да воспостават систем за управување со отпад кој ги задоволува критериумите пропишани со европското законодавство. Република Северна Mакедонија во овој контекст е помеѓу првите земји со кандидатски статус која донесе законодавство хармонизирано со она на ЕУ, во делот на управување со отпадот. Но, за жал, спроведувањето на овие закони бара значителни средства кои општините (бидејќи тие се надлежни за управување со комуналниот отпад) ги немаат. За да се воспостави добар систем за управување со отпад, потребно е да се инвестира, како минимум во нови контејнери, возила, претоварни станици, собирни центри и наједноставното решение е прописна депонија (но може и други технологии за управување со отпад, ова е наједноставното и најевтиното решение). Овие средства може да достигнат и вредност од десетици милиони евра, кои, за жал, нашите општини ги немаат. Владата помага во обезбедување на средства за изградба на овие системи преку неповратни средства од ЕУ, од други земји кои имаат програми за доделување на грантови и преку обезбедување на благи кредити.


Малите диви депонии ги загадуваат подземните води и околното земјиште, а исто така се предизвикувачи на ефектот на стаклена градина. Каде го гледате решението за нивно комплетно отстранување? Таканаречените диви депонии се всушност ѓубришта. Депонија значи изграден објект кој се управува согласно со законите и стандардите. Терминот „диви депонии“ е општоприфатен, но сепак алудира на тоа дека депонија ‒ дали дива или питома ‒ е лоша работа, а тоа не е така. За илустрација погледнете фотографија со депонии и ѓубришта: Околу прашањето за комплетно отстранување на овие ѓубришта би рекла дека, најпрво за да не се создаваат, секој граѓанин во земјава треба да добие услуга за собирање на комуналниот отпад и дополнително можност да селектира. Значи, општините се одговорни да постават соодветни контејнери за мешан комунален отпад и за селектирање на отпад (жолт за пластика и лименки, син за хартија и тетрапак и зелен за стакло), а граѓаните да ги почитуваат т.е. да не го расфрлаат отпадот насекаде, туку на точно одредено место. За жал, не сите граѓани ја добиваат оваа услуга од општините и во земјата сè уште има населени места каде што никој не доаѓа да им го собере отпадот. На овој начин се создаваат ѓубриштата. Друга причина за создавање на ѓубришта е непочитување на законот од страна на компании или физички лица кои отпадот (на пример, од градење) не го носат на соодветно место, определено од општината за таа намена, туку наједноставно и најевтино им е да го исфрлат во некој дол, река и сл. и така создаваат ѓубришта низ природата. Потоа, многу значајно е и да се спомене дека нивото на свест кај граѓаните за заштита на животната средина е многу ниско и сè уште имаме граѓани кои својот отпад го фрлаат во природата, по излетнички места, крај езера итн. На тој начин придонесуваат за создавање на ѓубришта

21


Знаеме дека голем дел од ѓубрето што го произведуваме е неселектирано. Се должи ли тоа само на отсуството на еколошката свест помеѓу луѓето или проблемот го лоцирате и на други места? Одговорот на третото прашање е делумно опфатен со одговорот под број 2. Би рекла дека е и едното и другото. Потребни се масовни и континуирани кампањи за подигнување на свеста кај граѓаните за важноста на селектирањето, но потребна е и финансиска поддршка на општините за да можат да обезбедат доволно специјални садови за селекција. Во секој случај, оној кој е совесен може да селектира и да го однесе отпадот до најблискиот контејнер или кај некој рециклатор.

22

Знаејќи дека во светот е сè поприсутен слоганот „од пластика до нафта“, колку кај нас се вложува во развој и усовршување на овој „зелен“ технолошки тренд? Бројот на компании кои се занимаваат со преработка на отпад во нашата земја расте од ден на ден. Но, за да тие имаат суровина (отпад за преработка) таа треба да се собира и селектира соодветно. Оттука развојот на овој сектор непосредно зависи од воспоставувањето на добар систем за управување со отпад, како што е објаснето погоре.


к „На часовите по Англиски јази всушност дојдовме до оваа идеја, каде што додека дискутиравме за еколошките проблеми со кои се соочува светот, како и за тоа дека и ние како ученици можеме да помогнеме, па тоа нè мотивираше да придонесеме и ние.“ – Александра Олтовска

„Преку оваа иницијатив а сакаме да ја подигнеме свеста на граѓ аните на нашата татковина за биолошка та ’црна дупка‘ која (не)свесно самите ја создаваме, но не со цел само да ги искр итикуваме, туку напротив да им покаже ме дека постои простор за подобрување.“ – Андреј Петковски

„Овој проект претставува наш придонес а во борбата за подобра и почиста животн средина. Секој од нас треба да делува . на начин кој смета дека е најсоодветен Заедно можеме повеќе!“ – Јана Иванова

23


МАПИРАЊЕ НА ЗАГРОЗЕНИ ЛОАКЦИИ НА GOOGLE EARTH Имајќи ги предвид сите еколошки проблеми со кои се соочува нашиот единствен дом, планетата Земја, неминовно е да посветиме големо внимание во насока на нивно решавање. Меѓутоа, речиси невозможно е секој од нас да се концентрира на проблемите ширум светот. Но затоа, сите ние можеме да помогнеме преку идентификација и решавање на истите во нашата сопствена земја. Токму оваа проблематика беше главна тема на која работевме (Енвиронмент) на дел од часовите по англиски јазик со професорката Билјана Муфишовска. Имавме можност да работиме на текстови со кои ги продлабочивме нашите знаење околу тоа какви се проблеми има во светот поврзани со животната средина, околу причините за истите и како човекот со своето однесување некако е во центарот на вниманието.

24


Па така, добивме задача да ги истражиме местата во нашата држава, да избереме место каде сме забележале проблеми од еколошки карактер и да напишеме кратка статија за училишен весник за едно место каде сме нотирале еколошки проблеми со цел да ги истакнеме и направиме видливи не само за нас туку и за останатите. Речиси сите бевме затекнати и со чувство на неверување, кога увидовме дека постојат многу такви места во нашата земја, вклучувајќи ги и малите и големи градови, села, населби, реки, езера... Сакајќи да го свртиме вниманието на луѓето кон еколошката катастрофа која им се заканува на истите, решивме да ги означиме како алармантни на моделот на Земјината топка кој е достапен за сите – Гоогле Еартх. Како дополнување, за сите маркирани места ставивме и информации кои се однесуваат на еколошки проблеми со кои истите се соочуваат. Преку ова, нашиот главен мотив беше да го пренасочиме фокусот кон критичната состојба која е сеприсутна во мошне голем дел од територијата на нашата земја, надевајќи се на безусловен „фидбек” од страна на нашите ученици, професори и надлежни.

25


ПРЕЗЕНТАЦИИ

Ј.Иванова II-1

К.Михајлов II-4​


М.Димитрова II-3

М.Костадинович II-2

27


СОСТАВИ НА ТЕМА ЕКОЛОГИЈА

A cry for help from a Balkan treasure

А.Олтовска II-2

One of the many treasures of the Balkan Peninsula. A treasure that is hunted a lot and can disappear very soon. This beautiful creature is a subspecies of the Eurasian lynx in the genus Lynx that lives in the Balkans. Fun fact, it is a national Macedonian symbol and it is carved in the back of the five denar coins. But unfortunately, it is at the verge of extinction. Most of the last numbers of this species are in Macedonia, around 40, less in Albania, 15 to 20 and the least, very few in Kosovo and Montenegro. The problem is that the lynx is very close to going fully extinct. That is no good for our nature and it is such a shame that people are the reason for it. Because who are we to decide what lives and what doesn’t in the nature. We shouldn’t be messing with the balance and laws of nature. I am really sad that such unique creatures as these might not exist in the near future. That’s why I want to raise awareness of this problem and protect the species while it is still possible. Firstly, let’s mention the factors that cause this problem: the small population and the small reproductive potential, poaching as one of the most serious threats, reduction of prey as a result of poaching and habitat degradation, degradation of lynx habitats and illegal deforestation, habitat fragmentation and biocorridor discontinuity through various infrastructure elements, harassment (recreation, forest activities, etc.), direct and indirect competition with the wolf that lives in the same habitats. I don’t see why we can’t solve a problem that we started. That’s because we can. As a start we need to make people realize that this is a serious problem that we are dealing with and that WE NEED TO ACT NOW! We should make at least a few organizations and movements to raise awareness and start helping the process. Then we need to set the main goals of the organisations, to stop the danger surrounding the lynxes in Macedonia and do everything we can to realize them. The organisations should contact other ecological groups who have more influence and ability to help. Also a very big factor is the government that needs to care more about this problem and actually make worthy laws with stricter punishments. The poor lynxes are being hunted down by rogue hunters and their fur is being illegally sold at black markets.

28


Yes, there are laws and there are organizations that are working hard and helping, and have actually made progress in the past decade. But I’m just saying, we can always do better and work hard to make this happen. A Macedonian organization that works hard over the last decade, has made effective progress and needs more recognition is Balkan Lynx Recovery Program (Програма за закрепнување на балканскиот рис). The lynxes didn’t ask for this, they are the victims. I mean yes, they are wild animals, so what? That is how nature works and it is such a pity that we have the audacity to control it. I am just really hoping that more organizations will be made and that all the hard work from them pays off at the end. I also hope that the government takes more action and takes this problem more seriously. If you can help in any way, please do, because the lynxes left in Mavrovo, Pelister, Jasen, Suva Gora, Plachkoica, Stogovo, Karaorman and more mountain areas are sending you a cry for help.

29


The brown bear-our national treasure С.Лукарева II-2 An endangered species is an organism that is in danger of extinction due to its small number or due to threats to its environment. In our country, one of the most endangered species is the brown bear, whose number is constantly decreasing and is currently around 200 units. The constant decrease in its number is alarming. Problems that cause the destruction of this species are: The destruction of the natural environment where the bear lives, another problem is setting traps for animals. The deadliest factor that plays a role in their extinction is uncontrolled hunting. People hunt these innocent animals and use them as trophies because of their beautiful fur. For these reasons, the bear is most common in national parks where it feels the safest. As a consequence of the aforementioned problems may be the extinction of this species. The importance of this problem should be constantly emphasized in the media through advertisements and educational programs. It is also important that we all obey the laws. My opinion is that this problem will be solved in the near future. My suggestion is for the environmental societies to organize educational lectures in the schools. We must do everything to save this endemic species that is our national treasure.

30


The disappearance of Lake Prespa’s shine

A.Петковски II-3

Back in the day, Lake Prespa was the only place where many unique species could be found. Thanks to the clean environment, they shared their natural habitat with the rest of the living world. But, has the situation remained the same today? Unfortunately, Lake Prespa is now facing a series of environmental issues due to human’s irresponsible actions. On the other hand, the water is more polluted than it has ever been before. The main reason for this is the factories located around the rivers that flow into the lake. As we know, Prespa is the largest producer of apples in Macedonia, so the excess apples with harmful pesticides also end up in Lake Prespa, additionally polluting it. Moreover, there is a huge number of landfills on the lake shore. On the other hand, the decrease in precipitation also led to lowering the water level. However, all of these affect the destruction of living organisms in the lake.

If we don’t do anything, Lake Ohrid will also suffer because they are connected ecosystems. So, we should do something! First of all, we should raise awareness among people with the help of environmental organizations and their campaigns in which anyone can become a part of. Also, laws should become stricter and be enforced into practice. From all the above, it is easy to conclude that people have gradually succeeded in destroying something that has existed on its own for centuries. But I hope that we will finally reconsider our actions and enjoy its beauties once again.

31


OHIS – The little Chernobyl of Macedonia

В.Малинковска II-1

OHIS is a chemical factory in Skopje, Macedonia. After the break-up of Yugoslavia, the “disintegration” of the factory, from which about five families once existed, began. The area of about 100 hectares is now deserted, and in the yard of OHIS lies a toxic “bomb”. Skopje citizens have been complaining about a horrible smell. After all, it’s located just 6km away from the centre of Skopje. Just like any other chemical factory, OHIS created a huge amount of waste that later had to be stored somewhere. Every chemical factory and nuclear power plant deal with toxic waste, which later becomes an environmental problem. For example, there’s a lake in Russia called Karachay which in the 50s became a nuclear waste dump. Today it remains one of the most radioactive places on our planet. As mentioned before in the yard of this chemical factory lies toxic waste that leads to a number of problems not only to the environment but to people too. Our country has been dealing with this problem for decades. In our little Chernobyl was found chemicals such as vinyl chloride, methyl acrylate monomer, and a pesticide called lindane, which is illegal for usage in over 50 countries. The only way to prevent an environmental catastrophe is by deporting the toxic waste. At the beginning of last year, the Ministry of Environment & Physical Planning of Macedonia announced that a total of 88 barrels of hazardous waste from the former chemical giant OHIS in two shipments were transported to Basel,Switzerland. 84 of these were filled with methanol waste and 4 with acrylonitrile. If this problem isn’t fully solved there will be awful consequences. The chemical waste has already begun making big changes. Lindane is a toxic substance that causes liver and blood diseases, as well as damage to the nervous, cardiovascular, immune, and reproductive systems. This substance accumulates in living organisms and causes many types of cancer. Lately, some cases showed girls as young as 8 years old hitting puberty due to hormonal damage. Not only that these chemicals pollute the air, but the soil as well. Peopl should be informed that vegetables and fruits can contain some of these toxic substances. I hope this problem will be solved soon before it becomes a catastrophe. But as long as big companies keep producing chemicals that produce toxic waste, not only Macedonia, but this whole planet will suffer from its consequences. I’d suggest that plastic must be replaced with renewable materials, but all this does not depend on me.

32


Vardar

И.Николовска II-4

The river has been alarmingly polluted for decades. The Vardar is an example of human negligence. Discarded waste, various heavy metals such as iron, manganese, mercury. The authorities must take care of this problem. The situation will be even worse if in the coming years the factories located around the river do not stop polluting. The river Vardar is a source of diseases, which puts human lives at risk. I think that the authorities should immediately start dealing with these problems. We also need stricter laws and more restrictive measures. Take a look at the river Vardar. Treated wastewater from households and companies are constantly discharging, like animal carcasses, construction debris, organic waste, TV and computer debris, and pungent-smelling clothing. A real environmental bomb! A matter of time is what health consequences it can cause to the population. We all have to do something together! So, we need not only to warn the people constantly that water is polluted and signalize prohibition of its use in any way, but the authorities should enforce laws and penalties and make an effort to implement them. It is high time we stop polluting. Not only for the sake of the river Vardar but our sake as well. After all, we need to increase the comprehension level related to the importance of having a clean and healthy for all living beings in our surroundings. To spread the voice and raise awareness of the population that natural beauty, the environment means a lot to us all.

33


Ohrid Lake – still a natural heritage?

П.Костов II-4

One of the oldest existing lakes in Europe that is three to five-million-year old is our Ohrid Lake. The Ohrid Lake is considered to be our natural treasure that abounds with crystal clean water, a large number of endemic plants and animals, and beautiful sandy beaches along its coast. Numerous tourists from different parts of the world come to see Ohrid Lake and admire the ancient Ohrid architecture that is evident in almost every single house of Ohrid. The lake of Ohrid fulfils all the conditions, and it has been a UNESCO world heritage site for 30 years.  However, there are many problems now considering Ohrid Lake. In the last few years, Ohrid Lake is not the same beautiful, charming lake with clean water. The water is now very polluted due to many factors that caused this. For example, the increased frequency of tourists has reduced the water quality of Ohrid Lake. Then, the sewage from some municipalities flows into Ohrid Lake and pollutes it. Moreover, loads of illegal constructions erect in the protected area almost every day, especially on the coast of Ohrid Lake or in the stretch of the National Park “Galichica” and the old part of the city. Yet not to destroy our natural treasure, we need to take some actions as soon as possible. The Government should immediately stop all the illegal constructions and repair those parts of the Ohrid old architecture that have been ruined and include strict punishments for those who pollute Ohrid Lake and its area, or do not respect the laws

34

and regulations. People should take care of the environment and not throw garbage in the lake or on the streets. The problems that concern our natural treasure, the Ohrid Lake, are more than serious, but they can become even worse if nothing is done.  First of all, the water of the lake is already polluted, but it will become more polluted if people continue to throw garbage in the water. The lake will lose its beauty, the water will no longer be crystal clear, and the endemic species that live for so many years in the lake may become extinct. Then, if the authorities do not stop the construction of the new buildings, the area will be narrowed, there will be no space for walking and enjoying the lake, and the most terrible thing is that the ancient architecture will be ruined and many historical moments will be lost. In my opinion, Ohrid Lake is one of the most beautiful natural lakes I have ever seen and honestly, I hope that all the problems will be solved in near future. I suggest that we all take actions to protect Ohrid Lake and its environment so we can improve the situation and keep our lake clean. People should not throw garbage in the lake and there should be severe punishments for those who do that. Furthermore, the authorities should solve the problem with the sewage that flows into Ohrid Lake and should stop every illegal construction in the protected area. We all should take care of our natural treasures, our environment, our country.


The miserable situation of the “Macedonian Switzerland” А.Трпеска II-3 Until just a few years ago, Leshnica was visited only by nature lovers, hunters, and loggers. Then it was discovered by mountaineers and cyclists, and on the widened forest road today more and more picnickers and curious people come. Located deep in the bosom of the mountain massif of Shara, the alpine valley Leshnica was until recently a treasure visible and accessible just too few people. Packed with lush and clean mountain rivers, beautiful waterfalls, dense pine and beech forest and rocky mountain peaks, all visitors are delighted with the magnificent landscape, so the nickname “Macedonian Switzerland” fits perfectly. Nevertheless, the picture of Leshnica today is completely different. This divine landscape today is threatened by excessive deforestation, as well as overcrowding, but mostly by the construction of several small hydropower plants, low-power energy projects, but with great destruction of the fragile ecosystem of a mountain oasis such as Leshnica. In parallel with the started process for declaring Shara Mountain a national park, the construction of two of the three planned small hydropower plants in the heart of Leshnica is in a full swing. As a consequence of this the life of many river plants and animals is destroyed, the water throughout the region is polluted, which leads to a lack of clean drinking water for the citizens of neighboring villages. The cutting of trees is planned by the Public Enterprise “National Forests” and there is already an agreed buyer for each tree. Many of the citizens living in that area are disgusted by the situation in which Lesnica is in this period, many of them are scared for their lives due to

the threats from the authorities that they will lose their jobs if they do not keep silent with the complaints. And while trucks and excavators are slowly erasing the fabulous part of Lesnica, new and more visitors come to admire it. Some of them are amazed by the pictures of ruined riverbeds, but also by the piles of garbage left behind by immoral visitors. People from here appeal to those who come to Lesnica to take their garbage with them because no one will pick it up for them. If we do not act together, Leshnica will become a landfill, which will endanger the lives of many flora and fauna. Along to the self-degradation of garbage will be released many harmful gases and considering this the air will become polluted. Furthermore, we will have water pollution due to harmful hydropower plants and the deforestation. With this in mind, I think, everyone should get acquainted with the situation and take action together to protect not only Leshnica but also many similar places throughout Macedonia whether with multiple complaints, grievances and even protests and meetings. All things considered, if we act together starting from pupils and students ending with retirees the situation would be sorted out. We should raise awareness through the citizens and mostly the authorities so we can once more enjoy the beauty of Leshnica. Our Earth is one and we shouldn’t destroy this one we have left.

35


Veles lake fires М.Маркудов II-1 The Veles lake is a very important lake in our country, mostly it attracts tourists but a lot of Macedonians go there as well during the holidays. There is even a dam built there to protect the forest from overflowing water. But during the last few years there have been a lot of problems and we need to do something if we want to protect our precious environment. Тhe current situation is very disastrous. In the past few years there have been a lot of fires but not as big as the fire in 2019. It is suspected that sparks flew from a grinder that was being used and lit the fire. And the forest which was suffering a drought was lit ablaze. Thankfully no one got hurt, except for the forest which had big chunk of it burned down. To this day that part of the forest hasn’t been replanted or touched, remains from the fire still stand and the ground might be infertile. We must take matters into our own hands and start replanting the forest because no one else wants to and because of the wildlife that was forced to migrate to another forest because of their habitat being destroyed. If we don’t then the animals will have lost their home forever and the lake will have lost it’s beauty. These aren’t the only problems though, people constantly forget to pick up their garbage and fisherman do not respect the laws and hunt fish while they are in mating season. Although a lot more people have started raising awareness saying there is only one planet and that if we don’t protect our environment we would not be able to live. And I believe them because if we don’t do something now we might lose one of our precious lakes.

36


37


Ментор: Билјана Муфишовска Тим на проектот: Милена Милошевиќ, Јана Ивановска, Александра Олтовска, Андреј Петковски, Ненад Благоевски Лектор: Татјана Лаљек-Кулишевска Фотограф: Јулијана Зафирова Компјутерска обработка и дизајн на магазин: Јана Иванова Скопје, 2021

38


39


Profile for GREEN ID

Green ID - СУГС гимназија „Никола Карев“  

Green ID - СУГС гимназија „Никола Карев“  

Profile for green-id
Advertisement

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded

Recommendations could not be loaded