Pod lupą...
15/2026
20.08.2026
Newsletter Zespołu Analityczno-Badawczego
Oczekiwania pracodawców wobec absolwentów VET. Wnioski z wywiadów z liderami firm W tym numerze koncentrujemy się na doświadczeniach pracodawców i ich oczekiwaniach wobec absolwentów szkół zawodowych w Europie ŚrodkowoWschodniej. Zamiast opierać się na ogólnych statystykach, bierzmy pod lupę praktyki. Wnioski, którymi się dzielimy, pochodzą z indywidualnych wywiadów pogłębionych (IDI) z liderami firm z Polski, Rumunii, Słowacji i Węgier. Rozmówcy reprezentowali zróżnicowane środowiska: od małych zakładów usługowych, przez duże placówki specjalistyczne i zakłady techniczne, aż po międzynarodowe korporacje.
Zderzenie edukacji z realiami rynku pracy Menedżerowie z firm biorących udział w badaniu przeważnie chwalą teoretyczne przygotowanie młodych ludzi. Głównym wyzwaniem pozostaje jednak ich brak doświadczenia praktycznego. Wdrożenie młodego pracownika do samodzielnego wykonywania obowiązków na danym stanowisku zajmuje firmom od roku do dwóch lat. Wśród przedsiębiorców w naszej części Europy dominuje opinia, że znacznie lepiej z realiami zawodowymi radzą sobie absolwenci edukacji dualnej. Jest to system kształcenia, który opiera się na łączeniu teorii z praktyką – uczniowie zdobywają ogólną wiedzę teoretyczną w szkole, a jednocześnie regularnie pracują i uczą się zawodu u konkretnego pracodawcy. Z kolei konsekwencje braku takiego przygotowania i zderzenie czystej teorii z praktyką obrazuje specyfika pracy w terenie. Młodzi absolwenci szkół zawodowych zderzają się tam z realiami, do których często brakuje im odpowiedniego przygotowania warsztatowego - wiedza teoretyczna wyniesiona ze szkół okazuje się bowiem niewystarczająca
Są bardzo słabo przygotowani i wymagają dalszego szkolenia. Po szkole znają tylko teorię, która często rozmija się z praktyczną rzeczywistością. (kierownik brygady, branża komunalna, Słowacja)
Z kolei pracodawcy w branży gastronomicznej zwracają uwagę na pośpiech, jaki towarzyszy realizacji podstawy programowej, przez co uczniom brakuje czasu i przestrzeni na rzetelne rzemiosła w ciągu roku szkolnego. W konsekwencji na rynek pracy trafiają absolwenci z minimalnym przygotowaniem praktycznym.
Codzienne obowiązki młodych pracowników Jak wskazują wyniki badania, absolwenci szkół zawodowych obejmują na ogół stanowiska podstawowe (tzw. junior). Jednak niemal od pierwszych dni od zatrudnienia otrzymują oni w firmach odpowiedzialne zadania, których zakres i charakter wynika bezpośrednio z profilu firmy. Zakres odpowiedzialności młodych osób różni się w zależności od miejsca, w którym są zatrudnieni.
W większych przedsiębiorstwach młodzi ludzie muszą szybko odnaleźć się w wymagających rolach asystenckich.
Korporacje od początku zatrudnienia powierzają młodym pracownikom odpowiedzialne zadania - niemal od razu odpowiadają oni za przypisane im regiony oraz samodzielną organizację czasu pracy. W mniejszych placówkach odpowiedzialność jest wprost proporcjonalna do kolejnych etapów wdrażania pracowników. Przykładowo, w czteroosobowym zakładzie usługowym na początku kładzie się przede wszystkim nacisk na przyswojenie obowiązujących procedur: bezwzględne przestrzegani zasad higieny, utrzymanie czystości na stanowisku pracy oraz właściwą sterylizację narzędzi.
Kompetencje miękkie jako nowy fundament Na przestrzeni ostatnich dziesięciu lat oczekiwania wobec młodych pracowników wyraźnie ewoluowały. Jak wynika z wywiadów, wiąże się to z przemianą kulturową, która wymusza zmianę podejścia pracownika do usunięcia pracy. Kiedyś liczyły się konkretne, mierzalne i łatwe do zweryfikowania umiejętności, wiedza merytoryczna, oraz dyscyplina pracy. Dziś pracodawcy doceniają także kompetencje miękkie: umiejętność pracy w zespole, samodzielność i kultura osobistą. Ewentualne braki tzw. kompetencjach twardych pracowników, współczesna firma jest w stanie uzupełniać we własnym zakresie.
Dla mnie dziś najważniejsze jest to, żeby im się chciało i żeby mieli wysoką kulturę osobistą. Podstawy: potrafić powiedzieć ‘dzień dobry’ i ‘do widzenia’, być schludnie ubranym. Reszty jesteśmy w stanie ich nauczyć. (country manager, korporacja międzynarodowa, Polska).
Co ciekawe, w zawodach, które wiążą się z opieką, ratownictwem, pomocą społeczną omówione wyżej kompetencje są bezwzględnie wymagane przez przyszłego pracodawcę.
Oprócz profesjonalizmu niezbędne są życzliwość i empatia (…). Uważam, że te dwie cechy absolutnie się uzupełniają i nie można ich rozdzielić. (zastępczyni dyrektora szpitala, Polska)
Nowe bariery – komunikacja i brak skupienia
Współczesny rynek pracy oczekuje wysoko rozwiniętych kompetencji społecznych, tymczasem jedną z największych bolączek pracodawców jest lęk młodych ludzi przed bezpośrednim kontaktem z drugą osobą. Ma to swoje negatywne przełożenie zarówno na kontakty ze współpracownikami, jak i wykonywanie obowiązków na stanowiskach związanych np. z obsługą klienta.
Młodym ludziom brakuje doświadczenia w komunikacji twarzą w twarz, mają wewnętrzną barierę komunikacyjną. Boją się komunikować i zadawać pytania. (pracodawca, Słowacja)
Pracodawcy wielu firm zgłaszali również problem braku skupienia, wynikający z ciągłej potrzeby korzystania z telefonów, sprawdzania powiadomień.
Największe problemy stwarzają brak uwagi i używanie telefonów komórkowych w miejscu pracy, co odwraca uwagę młodych ludzi i utrudnia skoncentrowaną pracę. (pracodawca, Węgry)
Znajomość języków obcych – atut czy wymóg Rola języków obcych zależy od profilu działalności firmy. W badanych zawodach związanych z działalnością lokalną, języki obce nie są niezbędne. Jednak w firmach świadczących usługi na rynkach zewnętrznych oraz w międzynarodowych korporacjach znajomość języka angielskiego, a często również języka państw sąsiednich, to ogromny atut stanowiący przepustkę do awansu.
W naszej firmie przywiązuje się dużą wagę do znajomości języków. (…) My nawet oferujemy pracownikom darmowe lekcje języka. (…) W przypadku kontaktu z gośćmi, znajomość języka powinna być co najmniej na poziomie średniozaawansowanym. (szef kuchni, lider zespołu doradców kulinarnych, Polska)
Co ciekawe, menadżerowie firm zwrócili uwagę, że problem słabej znajomości języków obcych jest często rozwiązywany z pomocą aplikacji typu Google Translator, dostępnych w każdym smartfonie. Nie znika problem swobodnego kontaktu z obcojęzycznymi klientami, współpracownikami, za to udaje się wykonać dzięki tym aplikacjom wiele rutynowych, technicznych zadań.
O BADANIU Cel badania Głównym celem badania Career pathway of VET students participating in Erasmus+ była pogłębiona diagnoza rynkowych oczekiwań pracodawców względem absolwentów szkół zawodowych (VET) uwzględniająca znaczenie na rynku pracy doświadczeń związanych z uczestnictwem w międzynarodowych programach edukacyjnych..
Gdzie realizowano badanie? Badanie zostało przeprowadzone w czterech krajach: w Polsce, Rumunii, Słowacji oraz na Węgrzech. Koordynatorem międzynarodowym projektu jest węgierska narodowa agencja Tempus Public Fundation. W Polsce za realizację badania odpowiedzialna była Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji.
Kiedy przeprowadzono badanie i kto w nim uczestniczył? Terenowa część badania została zrealizowana w okresie od lipca do października 2025 r. Zastosowano metodę częściowo ustrukturyzowanych, indywidualnych wywiadów pogłębionych (IDI). Objęto nimi praktyków rynku pracy: kadrę zarządzającą, liderów warsztatów oraz właścicieli firm. We wszystkich krajach przeprowadzono łącznie 22 wywiady w tym: 5 w Polsce, 4 w Rumunii, 5 na Słowacji i 8 na Węgrzech. Chcesz wiedzieć więcej? Napisz do nas: zab@frse.org.pl Opracowanie graficzne: Monika Mokrzycka Opracowanie merytoryczne: Paweł Pawłowski