Europa dla Aktywnych 1/2025 by Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji

KWARTALNIK BENEFICJENTÓW PROGRAMÓW EDUKACYJNYCH

nr 1/2025

Lubię sprawczość

Gdy cały świat mówi o bezpieczeństwie, a Polska uznaje je za priorytet prezydencji – on ma do niego klucz. Na orbicie! Poznajcie Rafała Modrzewskiego, 35-latka po Erasmusie, z firmą wartą miliard dolarów

POLSKA NA CZELE UNII

Dyskusje za nami – czas na efekty

NABORY WNIOSKÓW

Małe miasta lepsze od metropolii

Uczysz języków? Czytaj „Języki Obce w Szkole”

JOWS.PL

Nowe wydanie na: www.jows.pl

Krzysztof Szwałek redaktor naczelny

Wymieniajmy argumenty, by nie wymieniać ognia en numer „Europy dla Aktywnych”

od europejskiego dialogu. Bronić będziemy tego,

sponsoruje literka D – jak dialog.

w co wierzymy, co cenimy, za co czujemy się

Poświęcamy mu sporą część numeru.

współodpowiedzialni – więc unijne instytucje

Relacjonujemy kluczowe wydarzenie

muszą dbać o to, byśmy mieli dowody swojej

polskiej prezydencji w UE w obszarze

sprawczości i wpływu na politykę Brukseli.

edukacji – czyli Unijną Konferencję

Bronić będziemy tego, do czego mamy zaufanie –

Młodzieżową w Lublinie (s. 10–13),

dlatego powinno się nas, członków społeczeństw,

pytamy unijnego komisarza Glenna

traktować poważnie i chronić przed dezinforma-

Micallefa o przyszłość dialogu z mło-

cją (s. 60–61). Bronić będziemy też tych, których

dzieżą (s. 14–17), opisujemy też, jak taki

mieliśmy szansę polubić – więc tym bardziej klu-

dialog wygląda w mikroskali – na przy-

czowy staje się międzykulturowy wymiar mobil-

kładzie spotkania młodych ludzi z inną unijną

ności. To jeden ze sposobów, by np. Portugalczycy

komisarz, Roxaną Mînzatu (s. 22–23). Zachęcamy

czy Hiszpanie przejmowali się bezpieczeństwem

również do udziału w unijnych konsultacjach

odległej Polski albo Litwy. Jeśli poprzez wymia-

w sprawie budżetu UE i przedstawiamy szcze-

nę argumentów nie zbudujemy europejskiego

gólną formę konsultacji, które planujemy sami

zaufania i solidarności, to możemy być skazani

– jako Narodowa Agencja Programu Erasmus+.

na wymianę ognia – w dodatku w osamotnieniu,

Chodzi o nowe badania mające dać odpowiedź

a to dla agresora kusząca perspektywa.

na pytanie, czy program działa – i jaki ma wpływ na studentów i uczelnie (s. 30–31).

Nowy międzynarodowy porządek bezpieczeństwa może także wpłynąć na kształt unijnych pro-

Dlaczego dialog w Europie (i „Europie...”)

gramów edukacyjnych i młodzieżowych po 2027

jest teraz szczególnie ważny? Bo jednocześnie

roku. Już dziś widać, że mogą one odgrywać do-

na świecie trwa inny rodzaj dyskusji, który może

datkową rolę: nie tylko pomagać w kształtowaniu

doprowadzić do tektonicznych zmian w świato-

kompetencji i usprawnianiu systemów edukacji,

wej architekturze bezpieczeństwa. Gdy piszę te

ale też zacieśniać solidarność i empatię między

słowa, USA i Rosja dogadują się ponad głowami

narodami. Mogą też przyczyniać się do zwiększa-

Europejczyków (w tym Ukraińców) – w taki

nia bezpieczeństwa – choćby wspierając rozwój

sposób, który zmusza Europę do samodzielne-

młodych, zdolnych naukowców, których talenty

go myślenia o bezpieczeństwie. Czy europejska

można wykorzystać w obronności (s. 38–41). Mam

wspólnota będzie chciała się solidarnie bro-

nadzieję, że nikt nie wpadnie na pomysł, by wy-

nić? Czy społeczeństwa będą gotowe wykła-

datki na Erasmusa+ czy EKS ograniczyć.

dać na to pieniądze? Będą głosować na partie

Zapraszam więc do lektury, ale i do dialogu,

wspierające Ukrainę czy na te skłonne do resetu

np. w sprawie unijnego budżetu. Skoro chcą nas

relacji z Moskwą? To wszystko właśnie zależy

słuchać, głupio byłoby milczeć. n

■ W NUMERZE

Młodzież w centrum uwagi - konferencja w Lublinie

PREZYDENCJA 2025

Komisarz UE Glenn Micallef o przyszłości młodych Europejczyków Włączanie to nie luksus - międzynarodowa debata w Warszawie

FOT. PATRYK PIECZKOWSKI

Dialog młodzieżowy z komisarz Roxaną Mînzatu

WYDARZENIA

Decyduj o budżecie UE - konsultacje trwają IKR Junior szansą na rozwój

Dwie dekady eTwinning za nami!

FOT. FUNDACJA KOŃSKIE ZDROWIE

Pod lupą, czyli nowe projekty badawcze FRSE

INSPIRACJE Europejski galop dzięki Erasmusowi Katarzyna Siwczak - rekordzistka wśród eTwinnerów Siłownia umysłu nad Morzem Śródziemnym

LUDZIE

Rafał Modrzewski i jego satelitarny sukces

Człowiek czy maszyna? Prof. Dawid Kielak uspokaja

Małgorzata Osmola i jej walka o kobiety w medycynie O pomaganiu migrantom opowiada afrykanistka dr Patrycja Kozieł 4

europa dla aktywnych

1/2025

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Na wózku w świetle reflektorów - rozmowa z Agatą Roczniak

SHU T

T ERS

TO CK

PORADY Przepis na sukces w Akcji 2.

FOT.

ABC lidera projektu Jak rozpoznać kłamstwa w sieci?

I NFORMACJA MŁODZIEŻOWA O istocie pracy z młodzieżą E-wolontariat zyskuje na popularności

Kluby Europejskie - reaktywacja Co w sieci piszczy - recenzje

Miniporadnik krytycznego myślenia Podcasty EPALE katalizatorem zmian

FOT. ZESPÓŁ SZKÓŁ INŻYNIERII ŚRODOWISKA I MELIORACJI

KRONIKA

Inspiracja w obiektywie - konkurs Selfie+

PERYSKOP Co? Gdzie? Kiedy?

FELIETONY

45 Marcin Hościłowicz 49 Barbara Zamożniewicz 53 Adam Balcer 73 Wawrzyniec Pater

ODI 2025 - ekspercka wiedza z pierwszej ręki O sporcie w międzynarodowym gronie

Europa dla Aktywnych Kwartalnik beneficjentów programów edukacyjnych Nr 1 (57)/2025, PL ISSN 2082-2375 www.europadlaaktywnych.pl

Projekt graficzny: Mariusz Skarbek Korekta barwna zdjęć/montaż: Jacek Nadratowski Drukarnia: Drukarnia Top Druk Na okładce: Rafał Modrzewski (fot. Szymon Łaszewski)

Wydawca: Wydawnictwo FRSE www.frse.org.pl/wydawnictwo © Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji, Warszawa 2025 Al. Jerozolimskie 142a, 02-305 Warszawa Kontakt z redakcją: 728 455 336, wydawnictwo@frse.org.pl

Przedruk, kopiowanie i wykorzystanie tekstów (lub ich fragmentów) w innych mediach wymaga zgody autora. Publikacja odzwierciedla jedynie stanowisko autora i Komisja Europejska nie ponosi odpowiedzialności za umieszczoną w niej zawartość merytoryczną. Ten projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej, MEN i MNiSW. Publikacja bezpłatna. Dofinansowane przez Unię Europejską

Redaktor naczelny: Krzysztof Szwałek Redaktor prowadząca: Ewa Kempińska Sekretariat: Małgorzata Piotrowska Korekta: Agnieszka Pawłowiec, Grafika Słowa Beata Kostrzewska

■ PERYSKOP ■ ZAPOWIEDZI, ZAPROSZENIA, PODSUMOWANIA

TYSIĄCE CHĘTNYCH NA UNIJNE WSPARCIE Ponad 6,5 tys. wniosków o dofinanWNIOSKI ZŁOŻONE W ZIMOWYM NABORZE 2025 ROKU W PRZELICZENIU NA 10 TYS. MIESZKAŃCÓW W WOJEWÓDZTWACH sowanie w programach Erasmus+ (PROGRAMY ERASMUS+ I EUROPEJSKI KORPUS SOLIDARNOŚCI) i Europejski Korpus Solidarności wpłynęło w pierwszych tegorocznych naborach, których terminy upłynęły w lutym i marcu. Narodowa Agencja otrzymała łącznie 6304 wnioski w programie Erasmus+ oraz 232 aplikacje w Europejskim Korpusie Solidarności. Jak wyglądają złożone wnioski w ujęciu terytorialnym? W relacji do liczby mieszkańców najwięcej wniosków wpłynęło z województw podlaskiego, mazowieckiego i małopolskiego. Z każdego z nich Narodowa Agencja otrzymała więcej niż dwa wnioski w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców (najwięcej – 2,5 z podlaskiego), a w skali całego kraju – średnio 1,74 wniosku. Na drugim końcu skali znalazły się natomiast województwa kujawsko-pomorskie, zachodniopomorskie i lubuskie, z których wpłynęło około jednego wniosku na 10 tys. mieszkańców (najmniej – 0,9, z lubuskiego). Na tak zarysowanym tle ciekawie wyglądają dane w powiatach. Najwyższy wynik osiągnęło miasto Łomża, z którego wpłynęło ponad dziewięć wniosków na 10 tys. mieszkańców. Na drugim i trzecim miejscu są zaś miasta Rzeszów i Leszno (odpowiednio Dla części podmiotów wnioskowanie w lutym lub marcu 2025 roku było debiutem w bieżącej perspektywie finansowej obu programów. 6,5 i 6,0 wniosków na 10 tys. mieszkańców). Zdobyciem Takich podmiotów było 852, zatem co piąty wnioskodawca dofinansowania w lutym i marcu zainteresowane były podmioty z niemal wszystkich polskich powiatów – wnioski spłynęły w lutym lub marcu 2025 r. złożył do Narodowej Agencji swój wniosek po raz pierwszy. z 376 spośród 380 powiatów. –bs W sumie w trakcie zimowych naborów aplikowało 4 559 podmiotów, co oznacza średnio 1,4 wniosku od pojedynczego podmiotu – tak jak w naborze jesiennym 2024. Choć rekordowa liczba wniosków od pojedynczego podmiotu to 17, zdecydowana Więcej danych o naborach z lutego i marca 2025 na stronie: większość wnioskujących (75%) przedstawiła tylko jeden wniosek. frse.org.pl/nabory-luty-marzec-2025-erasmus-esc

1,59

1,51

1,11

2,50

1,12

0,93

2,16

1,31

2,00

1,57

1,64

1,74

1,95

1,68

2,14

1,89

europa dla aktywnych

1/2025

ERASMUS+ SPORT: PADŁ REKORD! Czy karateka może rywalizować z kickboxerem, a skoczek narciarski z lekkoatletą? Mogą – i nie chodzi o walkę typu freak fight! 142 polskie organizacje, kluby i instytucje działające w obszarze sportu powszechnego stanęły w szranki konkursu grantowego programu Erasmus+ Sport: Mobilność pracowników w dziedzinie sportu. Ponad 100 ze 142 złożonych przez polskie podmioty wniosków pojawiło się w systemie w ciągu ostatniej doby przed upływem terminu (sportowcy lubią adrenalinę!). Wyniki konkursu poznamy w połowie roku, ale już teraz wiemy, że Polacy drużynowo wygrali w kategorii liczby złożonych wniosków: drudzy „na pudle” Turcy zarejestrowali ich 131, a plasujący się na trzecim miejscu Włosi 66. Do popularnych dyscyplin reprezentowanych przez wnioskodawców dołączyły m.in. biegi na orientację, nordic walking, amp futbol, hipoterapia, a nawet… curling. Nie zabrakło też organizacji działających na rzecz włączania i integracji poprzez sport. –łs

POLSKO-LITEWSKI FUNDUSZ WYMIANY MŁODZIEŻY

TAK WYGLĄDAŁY MOBILNOŚCI ERASMUSA+ W 2024 roku w ramach programu Erasmus+ uczestnicy z Polski zrealizowali 76 tys.* mobilności zagranicznych. Kraje członkowskie UE, do których w minionym roku udało się najwięcej polskich uczestników Erasmusa+, to: Hiszpania (16 tys.), Włochy (11 tys.) oraz Grecja (9 tys.). Miejscami docelowymi wyjazdów nie były jednak wyłącznie kraje UE, bowiem około 6% z nich odbyło się do krajów trzecich stowarzyszonych bądź niestowarzyszonych z programem. Jeśli chodzi o kraje trzecie stowarzyszone z programem, to największa grupa uczestników (1900) wyjechała do Turcji, druga pod względem liczności do Norwegii (456), a trzecia do Islandii (188). Natomiast wśród krajów trzecich niestowarzyszonych pierwsze trzy miejsca na liście krajów docelowych zajmują: Gruzja, Wielka Brytania i Albania. Do krajów tych udało się odpowiednio 256, 106 i 84 uczestników z Polski. –bs *wg stanu danych na 28.02.2025 r.

W tegorocznym naborze o dofinansowanie polsko-litewskich projektów młodzieżowych do końca stycznia wpłynęły 63 wnioski, z czego: ` 59 wniosków dotyczy wymian młodzieży; ` 4 wnioski zakładają organizację szkoleń, seminariów, konferencji lub wizyt studyjnych. Wśród potencjalnych beneficjentów są przede wszystkim organizacje pozarządowe (32) i szkoły (22). Wnioski złożyły również OHP (5), jednostki samorządu terytorialnego (2), szkoła wyższa (1) i placówka oświatowa (1). Zaplanowano: 49 działań w Polsce; 12 na Litwie; 2 projekty wędrowne. Środki przyznane z MEN na dofinansowanie projektów w 2025 r. wyniosły 640 000 zł. Projekty będą realizowane pomiędzy 1 kwietnia a 31 października br.

POLSKO-UKRAIŃSKA RADA WYMIANY MŁODZIEŻY

W naborze zakończonym 28 lutego wpłynęło 125 wniosków: ` 108 wniosków zakłada realizację projektu z młodzieżą ukraińską i organizacją partnerską z Ukrainy oraz przyjazd grupy ukraińskiej do Polski; ` 17 wniosków przewiduje realizację projektu z młodzieżą ukraińską przebywającą w Polsce bez udziału organizacji partnerskiej. Wnioskodawcy to głównie organizacje pozarządowe (94) i szkoły (14). Wpłynęły również wnioski od JST (5), OHP (7), szkół wyższych (3) i innych instytucji publicznych (2). Środki przyznane z MEN na dofinansowanie projektów w 2025 r. wyniosły 3 600 000 zł. Projekty będą realizowane pomiędzy 1 maja a 31 października br. na terytorium Polski. –ah

roporcja uczestników z poszczególnych P sektorów, którzy zrealizowali mobilność zagraniczną w roku 2024:

42,6%

Szkolnictwo wyższe

4,3%

0,4% Sport

Edukacja dorosłych

22,9%

Kształcenie i szkolenia zawodowe

21,8% Edukacja szkolna

8,0%

Młodzież

Więcej informacji o krajach docelowych uczestników mobilności w ramach Erasmus+ z Polski, a także o sektorach programu i akcjach, w ramach których zrealizowali wyjazdy (także w latach wcześniejszych), na: frse.org.pl/mobilnosci-erasmusplus-z-polski-2021-2027

■ PERYSKOP ■ ZAPOWIEDZI, ZAPROSZENIA, PODSUMOWANIA

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

NOWY OPIS SYSTEMU EDUKACJI W POLSCE

PEER SUPPORT – CZAS START! Psychologowie i pedagodzy ze szkół ponadpodstawowych mogą wziąć udział w nowym projekcie „Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży (peer support)”. Inicjatywa ma na celu m.in. wzmocnienie odporności psychicznej młodzieży i zapobieganie stygmatyzacji. Uczestnicy zostaną wyłonieni na podstawie otwartego konkursu. Ich rolą będzie wdrożenie w placówkach edukacyjnych modelu opartego na wsparciu rówieśniczym młodzieży doświadczającej kryzysu psychicznego. Pilotaż obejmie 400 uczestników z ok. 200 szkół ponadpodstawowych. Projekt realizowany jest przez FRSE w ramach programu FERS 2021–2027 w partnerstwie z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Fundacją Instytut Edukacji Pozytywnej. Planowany termin naboru: maj – czerwiec 2025 r. Szczegółowe informacje: www.frse.org.pl/fers-peer-support. –app

WCZESNA EDUKACJA I OPIEKA 2025 – NOWY RAPORT EURYDICE Czy wiecie, że nadal tylko siedem krajów zapewnia ciągłą opiekę najmłodszym dzieciom i gwarantuje im miejsca w placówkach po zakończeniu płatnego urlopu rodzicielskiego? Jakie to kraje? Dowiecie się tego z trzeciej edycji raportu Eurydice: Key data on early childhood education and care in Europe. W publikacji znaleźć można przykłady rozwiązań stosowanych w europejskich krajach w dziedzinie edukacji najmłodszych. Pierwsza część informuje m.in. o dostępności edukacji i opieki nad dziećmi, modelach zarządzania placówkami, zasadach finansowania. Część druga obejmuje opisy krajowych systemów wczesnej edukacji i opieki. Dane w raporcie są dostępne dla 37 krajów europejskich: –mf

Więcej na: eurydice.org.pl/aktualnosci/kluczowe-danedotyczace-wczesnej-edukacji-i-opieki-2025

Jeśli jesteś zaangażowany we współpracę międzynarodową w obszarze edukacji, poznaj nowe wydanie anglojęzycznej publikacji Polskiego Biura Eurydice, które prezentuje aktualny obraz systemu edukacji w Polsce, ze szczegółowymi informacjami na temat różnych poziomów kształcenia. Zamówienia bezpłatnych egzemplarzy drukowanych można kierować na adres: eurydice@frse.org.pl. –mf

Więcej na: www.frse.org.pl/ czytelnia/the-system-ofeducation-in-poland-2025

POD LUPĄ Na stronie internetowej FRSE co dwa tygodnie znaleźć można nowy numer newslettera „Pod lupą”, w którym prezentowane są wyniki badań realizowanych przez Zespół Analityczno-Badawczy, dotyczących programu Erasmus+ oraz Europejskiego Korpusu Solidarności. Z publikacji można dowiedzieć się m.in., jakie efekty przynoszą mobilności, a także jak wpływają na zachowania uczestników oraz ich relacje z otoczeniem. Zapraszamy do lektury: www.frse.org.pl/ aktualnosci/pod-lupa-newsletter-zespolu-analitycznobadawczego. –ks

TOP TEMATY NA EPALE Znamy już kluczowe tematy, które znajdą się w tym roku w centrum zainteresowania na Elektronicznej platformie na rzecz uczenia się dorosłych w Europie (EPALE). Szczególna uwaga będzie poświęcona sztucznej inteligencji w edukacji dorosłych, kompetencjom przyszłości i umiejętnościom podstawowym. Co to oznacza dla użytkowników platformy? ` większy wybór treści (artykułów i materiałów edukacyjnych) dotyczących tej tematyki; ` dostęp do ciekawej oferty wydarzeń i inicjatyw tematycznych; ` możliwość szerszego zaprezentowania swoich doświadczeń związanych z tematami roku. Zapraszamy do czytania: epale.ec.europa.eu/pl. –km

europa dla aktywnych

1/2025

OKRĄGŁY STÓŁ

Więcej na temat spotkań z cyklu „Okrągły Stół": www.frse.org.pl/aktualnosci/dwaeksperckie-wydarzenia-programu-edukacja-za-nami

E-MATERIAŁY KSZTAŁCĄ Współcześni uczniowie są pokoleniem obrazkowym. Zgodnie z deklaracjami nauczycieli przedmiotów kształcenia ogólnego, w roku szkolnym 2023/2024 i 2024/2025, z e-zasobów umieszczonych na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej (ZPE) korzystało 68,7% z nich. Nauczyciele najczęściej sięgali po e-materiały edukacyjne, w tym multimedia i materiały wideo (95,6%). Najchętniej wykorzystywali e-zasoby z ZPE na informatyce (86,5%), chemii (86,5%) i doradztwie zawodowym (85,8%). Więcej interesujących danych znaleźć można w publikacji „Metaewaluacja rezultatów działań PO WER w obszarze edukacji oraz rola e-materiałów w cyfryzacji oświaty”, do pobrania na stronie: bit.ly/4bl3kPH. –ek

66,7

69,7

66,2

77,6

77,7 73,9

75,8 51,5 30,5

Odsetek nauczycieli przedmiotów kształcenia ogólnego korzystających z zasobów umieszczonych na ZPE

63,3

71,3 56,1

70,7

NARADA EURODESKOWCÓW Za nami kolejne spotkanie roczne sieci Eurodesk Polska. Pod koniec marca br. do Konstancina-Jeziorny zjechali na nie konsultanci z kilkudziesięciu eurodeskowych punktów lokalnych i regionalnych. Stawili się też przedstawiciele Erasmus+ InnHUB z Warszawy, Gdańska, Katowic, Krakowa, Wrocławia, Poznania i Białegostoku. Program wydarzenia obejmował m.in. warsztaty prowadzone przez ekspertów z Narodowego Instytutu Wolności, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz FRSE. Nie zabrakło sesji integracyjnych i networkingowych, podczas których eurodeskowcy opowiadali o projektach i dzielili się dobrymi praktykami. Z wykorzystania AI w działaniach edukacyjnych szkoliły Sylwia Czubkowska i Joanna Sosnowska – autorki podcastu „Techstorie”. Wawrzyniec Pater, koordynator Eurodesku w Polsce, dokonał również uroczystego wręczenia „Wawrzynów” – wyróżnień dla najaktywniejszych i najbardziej zaangażowanych multiplikatorów Eurodesk Polska (na zdjęciu). –kj

NOWY RAPORT DOTYCZĄCY MŁODZIEŻY

69,8

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Po wybuchu wojny w Ukrainie ponad 700 tys. dzieci z tego kraju trafiło do przedszkoli i szkół w innych państwach Europy. Jak wynika z danych Komisji Europejskiej i sieci Eurydice, w roku szkolnym 2023/2024 obowiązek edukacyjny dla dzieci z Ukrainy wprowadzono w 16 z 23 państw. Wyzwania związane z integracją dzieci z Ukrainy w systemach edukacyjnych krajów przyjmujących były tematem spotkania, które odbyło się 10 marca br. w ramach międzynarodowego cyklu „Okrągły Stół”, realizowanego przez Zespół Programu Edukacja. –mf

70,4

Opublikowane przez Komisję Europejską sprawozdanie z realizacji Strategii UE na rzecz młodzieży (2022–2024) dostarcza cennych informacji na temat obecnej sytuacji młodych ludzi w UE, a także prezentuje dotychczasowe postępy poczynione w ramach Strategii UE na rzecz młodzieży 2019–2027. Sprawozdanie odwołuje się do nowego badania Eurobarometru pokazującego opinie młodych ludzi na temat unijnych priorytetów. Raport utwierdza w przekonaniu, jak ważne jest wspieranie roli młodych w kształtowaniu polityki UE. Publikacja w języku polskim jest dostępna na: bit.ly/41Ys0Jq. –ek 9

■ PREZYDENCJA ■ UNIJNA KONFERENCJA MŁODZIEŻOWA

Znajdźcie

własną drogę!

Ponad trzysta osób z czterdziestu krajów i jeden cel: sprawić, by głos młodego pokolenia był słyszalny w Europie. Co mieli do powiedzenia młodzi Europejczycy podczas spotkania w Lublinie? Kamil Oleszkiewicz – korespondent FRSE

iczę na to, że młode osoby pokażą swoją siłę, przebojowość i powiedzą nam, jak powinniśmy je wspierać w dążeniach do lepszej Unii Europejskiej – stwierdził podczas spotkania Mirosław Marczewski, dyrektor generalny Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. I tak też było – młodzi delegaci z Europy zjechali na początku marca br. do Lublina, aby nie tylko słuchać, ale też zostać wysłuchanymi, a nawet więcej – przekonać się, że ich pomysły zostaną uwzględnione przez decydentów. Pomogło w tym kluczowe narzędzie demokracji: dialog. Lubelska konferencja nie była bowiem zwykłym cyklem wystąpień i dyskusji, ale elementem procesu wpisanego do Europejskiej Strategii na rzecz Młodzieży, zwanego Unijnym Dialogiem Młodzieżowym, który daje młodym możliwość wpływania na przyszłość Wspólnoty. W ramach tej procedury kraje sprawujące rotacyjnie prezydencję w Radzie UE są odpowiedzialne za wskazanie tematu ważnego dla młodych. Następnie młodzi go analizują, konsultują z rówieśnikami, po czym wypracowują rekomendacje, które przekazują politykom w swoich krajach lub na poziomie UE. Organizatorami Unijnej Konferencji Młodzieżowej były Ministerstwo Edukacji Narodowej, Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji oraz Miasto Lublin.

Połączyć Unię i młodych

Proces Unijnego Dialogu Młodzieżowego realizowany jest w 18-miesięcznych cyklach prowadzonych przez trio prezydencji. Najważniejszymi tematami dyskusji są Europejskie Cele Młodzieżowe: 11 obszarów i problemów ważnych

Głównym tematem konferencji w Lublinie było włączenie młodych w procesy decyzyjne Unii Europejskiej, a także budowanie zaufania do Wspólnoty

dla młodych ludzi. Obecne trio prezydencjalne (Polska – Dania – Cypr) skupiło się na pierwszym z Celów: Łączenie Unii z młodzieżą. W konsekwencji za priorytet konferencji w Lublinie uznano wzmocnienie głosu młodych i włączenie ich w procesy decyzyjne UE, a także budowanie zaufania do Wspólnoty. Obecny na konferencji Glenn Micallef, komisarz ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu, podkreślił wagę tych kwestii: – Aż 59 proc. młodych Europejczyków, jak wynika z badania Eurobarometru, ma zaufanie do Unii

europa dla aktywnych

1/2025

FOT. PATRYK PIECZKOWSKI (3)

Europejskiej. To najwyższy wskaźnik od 2007 roku. Młodzi Europejczycy są niezwykle zmotywowani do tego, aby bronić wartości i działać na rzecz swojej przyszłości, a my musimy ich w tym wspierać. Polska jako sprawująca prezydencję włączyła do dyskusji również swój wątek: szeroko rozumiane bezpieczeństwo. Temat ten przewijał się w trakcie wielu wystąpień i toczących się podczas konferencji debat. – Jako że motto polskiej prezydencji brzmi: „Bezpieczeństwo, Europo!”, naszym obowiązkiem jest praca na rzecz takiej Europy, aby ci niesamowici młodzi ludzie mogli bezpiecznie podążać za swoimi marzeniami – deklarowała Magdalena Sobkowiak-Czarnecka, podsekretarz stanu ds. europejskich w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Ministra edukacji Barbara Nowacka podkreśliła z kolei: – Wspólnym celem jest stworzenie Europy, która jest bezpieczna, spójna i odporna. Jednak będziemy w stanie to osiągnąć tylko wtedy, gdy zapewnimy młodym odpowiednie środki do aktywnego działania.

Ja, ty i Europa

Kluczowym elementem konferencji były równoległe obrady dziesięciu grup roboczych. Młodzi delegaci dyskutowali nad najważniejszymi dla siebie Podczas debat przewijał się

obszarami, wypracowując rekomendacje pod okiem

wątek szeroko rozumianego

międzynarodowego zespołu doświadczonych trene-

bezpieczeństwa. Jego wagę

rów. Debatowano m.in. o miejscu młodzieży w cy-

podkreślała m.in. ministra

frowym świecie, zadając pytanie, w jakim stopniu

edukacji Barbara Nowacka

Europa jest przygotowana na wyzwania cyfrowe,

(na zdj. obok, z lewej).

i czy młodzi mają odpowiednie narzędzia, by radzić

Na zdj. poniżej spotkanie

sobie z zagrożeniami. – Nasze dyskusje były dyna-

dyrektorów generalnych

miczne, momentami pełne napięcia. Rozmawiając

z ministerstw odpowiedzial-

o świecie cyfrowym, poruszaliśmy zarówno kwestie

nych za politykę młodzie-

dostępu i prawa do informacji, jak i potrzebę regu-

żową – przedstawicieli 27

lacji prawnych – opowiadała trenerka tej grupy,

państw członkowskich UE

pochodząca z Białorusi Maryna Korzh. Inny zespół skoncentrował się na działaniu Krajowych Grup Roboczych ds. Dialogu Młodzieżowego w różnych krajach. – Jednym z wyzwań, o których rozmawialiśmy, były sposoby zachowania ciągłości instytucjonalnej w procesie Europejskiego Dialogu Młodzieżowego. Chcemy budować na tym, co już zostało wypracowane – mówiła trenerka grupy Emilia Uljas z Finlandii. W ramach trzeciego zagadnienia „Twoje bezpieczeństwo w UE” młodzi debatowali o tym, jak mogą budować odporność, wzmacniać więzi

■ PREZYDENCJA ■ UNIJNA KONFERENCJA MŁODZIEŻOWA

i wykorzystywać programy UE do promowania bezpiecznej i zjednoczonej Europy. – Dynamika grupy była niesamowita! – ocenił jej trener Kelvin Akpaloo, pracujący na co dzień w Irlandii. Pozostałe tematy dyskusji grup roboczych dotyczyły tożsamości i wartości europejskich, a także poczucia sprawczości i wspierania odpowiedzialności za Wspólnotę, szczególnie w obliczu narastającego eurosceptycyzmu. Młodzi delegaci zastanawiali się również, jakie są najskuteczniejsze sposoby na zwiększenie uczestnictwa młodzieży w podejmowaniu decyzji na wszystkich poziomach, od lokalnego po europejski, wykraczając także poza Unię. Wszystkie wnioski z dyskusji przedstawiono później decydentom podczas sesji plenarnej.

„Ukraina to Europa, Europa to Ukraina”

Swoje do powiedzenia mieli też sami decydenci. Komisarz Micallef podkreślił znaczenie współpracy krajów Unii z Ukrainą, zaznaczając, że nasz wschodni sąsiad powinien przystąpić do Unii Europejskiej jak najszybciej. O możliwości wzajemnego czerpania z doświadczeń rozmawiano także podczas jednego z paneli: Mariia Bovsunovska, szefowa biura „Lwów – Europejska Stolica Młodzieży 2025”, dzieliła się ukraińskim podejściem do partycypacji młodzieżowej i działaniami realizowanymi w ramach pełnienia przez Lwów tej ważnej roli. Podczas wydarzenia wielokrotnie podkreślano, że Ukrainę i Europę łączy bliskość również w sferze wartości i doceniania zaangażowania młodych ludzi. Uczestnicy podkreślali też rolę młodzieży i programów edukacyjnych UE. – To właśnie nasza autentyczność, nasza młodość jest tym, co nas wyróżnia i jest naszym największym atutem – mówiła Hanna Miśniakiewicz, młodzieżowa delegatka Polski przy ONZ. – Sprawmy, by młodzi ludzie czuli łączność z UE, także dzięki Erasmusowi+ i Europejskiemu Korpusowi Solidarności. Ta łączność będzie trwała tylko dzięki odważnemu przywództwu politycznemu i zaangażowaniu młodzieży – nawoływał z kolei Rareș Voicu, przewodniczący Europejskiego Forum Młodzieży. Joanna Mucha, sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej, zaapelowała do młodych: – Nie naśladujcie nas. Znajdźcie własną drogę, własny sposób na zaangażowanie. Lublin jako miejsce Unijnej Konferencji Młodzieżowej wybrano nieprzypadkowo. To nie tylko Europejska Stolica Młodzieży 2023, ale też Europejska Stolicy Kultury 2029. – Goszczenie tak ważnego wydarzenia jest kontynuacją starań Lublina, by być miastem młodych, które chce inspirować inne miasta do tego samego – mówiła Beata Stepaniuk-Kuśmierzak, zastępczyni prezydenta Lublina. Uczestnicy konferencji mogli się sami przekonać, jak wiele działań młodzieżowych jest realizowanych w Lublinie. Służyły temu spotkania z lokalnymi organizacjami pozarządowymi, m.in. z Fundacją Sempre a Frente, wspierającą zaangażowanie obywatelskie młodzieży; Fundacją „Ważne Sprawy”, organizującą projekty skupione na łączeniu młodych z ekspertami i decydentami; stowarzyszeniem Homo Faber, którego celem jest realizacja działań sprzyjających integracji grup społecznych.

A teraz decyzje!

Wypracowywane przez młodzież postulaty zostały podsumowane i omówione ostatniego dnia konferencji (patrz ramka). Teraz Unijna Grupa Robocza ds. Młodzieży zajmie się stworzeniem esencji kluczowych rekomendacji, które zostaną włączone do konkluzji Rady oraz przedstawicieli

europa dla aktywnych

1/2025

rządów państw członkowskich i przedstawione do zatwierdzenia podczas sesji Rady ds. Edukacji, Młodzieży, Kultury i Sportu 12 maja 2025 r. z udziałem młodych. Pierwsze namacalne efekty dialogu młodych z decydentami już jednak widać: ministra Barbara Nowacka zapowiedziała w Lublinie stworzenie w resorcie specjalnej komórki odpowiedzialnej za młodzież. n Kluczowym elementem konferencji były obrady dziesięciu grup roboczych.

Więcej szczegółów na: www.frse.org.pl/euyc

Młodzi dyskutowali nad najważniejszymi dla siebie obszarami, wypracowując rekomendacje pod okiem trenerów. Brali też udział w warsztatach malarskich „Pigcasso. Creative Paint House”

FOT. PATRYK PIECZKOWSKI (3)

(zdj. poniżej)

Rekomendacje uczestników Unijnej Konferencji Młodzieżowej w Lublinie: ` Ogłoszenie Europejskiego Roku Odporności oraz zwiększenie długoterminowego, łatwo dostępnego finansowania UE dla projektów związanych z odpornością młodzieży i przygotowaniem na kryzysy. ` Wzmocnienie zaangażowania młodzieży w procesy decyzyjne poprzez środki, takie jak: inicjatywy obywatelskie prowadzone przez młodzież, testy młodzieżowe (youth check) na poziomie krajowym i europejskim oraz Dialog Młodzieżowy UE. Powinny one obejmować przejrzyste procesy monitorowania wdrażania propozycji politycznych, a także partnerstwa z organizacjami młodzieżowymi w zakresie komunikacji i dotarcia do szerokiej grupy młodych ludzi, aby umożliwić młodym liderom lepsze budowanie pomostu między młodzieżą a decydentami UE. ` Zachęcanie młodych kandydatów do udziału w wyborach poprzez środki, takie jak: kwoty wyborcze, staże polityczne, obniżenie wieku uprawniającego do kandydowania oraz dawanie młodym ludziom realnej szansy na wybór. ` Wprowadzenie edukacji obywatelskiej jako obowiązkowego przedmiotu w ramach formalnej edukacji, z kompleksowym programem nauczania, opracowanym i realizowanym we współpracy z organizacjami pozarządowymi. Powinno to kształtować odpowiedzialność obywatelską, promować wartości UE, społeczeństwo obywatelskie, krytyczne myślenie, uczestnictwo w demokracji oraz rolę instytucji demokratycznych. 13

■ PREZYDENCJA ■ WYWIAD Z KOMISARZEM GLENNEM MICALLEFEM

Trzeba nie tylko słuchać młodzieży, by podjąć właściwe decyzje, ale też stale sprawdzać, jak te decyzje faktycznie wpływają na młodych. O polityce Unii w odniesieniu do obecnych i przyszłych pokoleń mówi komisarz UE Glenn Micallef* Czym będzie Unijna Strategia na rzecz Sprawiedliwości Międzypokoleniowej? W jaki sposób Unia może wspierać współpracę między młodszymi i starszymi pokoleniami, tak by mogły wzajemnie korzystać ze swoich doświadczeń? I jak zagwarantować, by decyzje, które dziś podejmujemy, nie zaszkodziły kolejnym generacjom? Zapewnienie sprawiedliwości międzypokoleniowej to obecnie jedno z najważniejszych wyzwań społecznych. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen powierzyła mi zadanie opracowania europejskiej strategii właśnie po to, by zagwarantować, że żadna generacja Europejczyków – ani obecna, ani przyszła – nie zostanie pozostawiona sama sobie, oraz by ich prawa i interesy były szanowane w ramach realizacji polityki i w procesie stanowienia prawa. Ta strategia określi, jak możemy osiągnąć wspomniany cel, także poprzez lepszą komunikację między pokoleniami. Przyszłość Europy zależy od jedności i spójności społecznej – w tym pomiędzy Europejczykami należącymi do różnych grup wiekowych – a decyzje, które podejmujemy dziś, wpłyną na pozycję Unii i życie Europejczyków w kolejnych dekadach. To tutaj właśnie dialog międzypokoleniowy, wzajemne uczenie się i rozumienie odgrywają istotną rolę, ponieważ wymagają planowania polityki z myślą o przyszłych pokoleniach – takiej, która pozwoli im odziedziczyć Europę kwitnącą, stabilną i gotową na wyzwania przyszłości. Przykładem takiej polityki może być Europejski Korpus Solidarności, który nawiązuje do wszystkich tych aspektów. Projekty wolontariatu i solidarności, realizowane w tym programie, skierowanym przede wszystkim do młodzieży, obejmują również działania, które stanowią wsparcie dla wszystkich pokoleń.

Aktywni i równi Kluczem jest również edukacja, w tym kształtowanie niezbędnych

kompetencji miękkich i twardych w ramach tzw. Alfabetyzacji Przyszłości (Future Literacy), które pozwolą Europejczykom myśleć o przyszłości i ją kształtować. Właśnie uruchomiliśmy roczny proces, by z udziałem szerokiego grona podmiotów opracować kompleksowe i sprawiedliwe podejście do tego istotnego tematu. Obecnie zbieramy pomysły, opinie i sugestie, wykorzystując np. mechanizm otwartych konsultacji społecznych, do udziału w których zapraszam również czytelników „Europy…” (bit.ly/43mdf5x).

europa dla aktywnych

1/2025

Kształtowanie Unijnej Strategii na rzecz Sprawiedliwości Międzypokoleniowej jest naszym wspólnym zadaniem. Zrobimy to razem. Jak pan ocenia dotychczasowe osiągnięcia unijnego dialogu młodzieżowego? Co jeszcze instytucje UE mogą zrobić, by zwiększyć zaangażowanie młodych ludzi w życie publiczne i dialog z decydentami? Unijny Dialog Młodzieżowy jest ważnym instrumentem na rzecz zaangażowania młodzieży i docierania do niej. Rozwija się, oferując coraz większej liczbie młodych ludzi możliwość kształtowania polityki UE. W każdy 18-miesięczny cykl Dialogu zaangażowanych jest do 50 tysięcy młodych ludzi! Jednym z efektów Europejskiego Roku Młodzieży 2022 jest zobowiązanie się Komisji, by jeszcze bardziej wzmocnić Dialog – w zakresie jego wpływu, komunikacji i różnorodności. Temu służył właśnie mój udział w Unijnej Konferencji Młodzieżowej w Lublinie. 3 marca mogłem tam nawiązać kontakt z przedstawicielami młodego pokolenia z całego kontynentu. Równolegle uruchomiliśmy wiele nowych inicjatyw dla młodych ludzi, by wykorzystać ich głos tak, aby pomóc kształtować naszą przyszłość. Mam na myśli np. inicjatywę „Youth Check”, która gwarantuje, że wpływ unijnych decyzji na młodych jest uwzględniany w procesie ich podejmowania, a także coroczne spotkania z cyklu Dialogi na temat polityki młodzieżowej z komisarzami UE. Te rozmowy są dla ich młodych uczestników szansą, by podyskutować twarzą w twarz z komisarzami, podzielić się pomysłami i sugestiami. Ustanawiamy również Młodzieżową Radę Doradczą przy przewodniczącej Komisji, która będzie jej służyć jako organ konsultacyjny. Jak po 2027 roku będą wyglądały programy Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności? Czy ich priorytety i cele się zmienią? Dziś bardziej niż kiedykolwiek potrzebujemy

FOT. PATRYK PIECZKOWSKI

programów, które pozwolą obywatelom uzyskać kompetencje niezbędne w przyszłości – zarówno w trakcie edukacji, jak i w życiu prywatnym. Impulsy i działania, które promują solidarność i aktywność obywatelską, są istotnymi oznakami zdrowej demokracji. Wspierają poczucie europejskiej tożsamości i jedności. Reakcje uczestników

■ PREZYDENCJA ■ WYWIAD Z KOMISARZEM GLENNEM MICALLEFEM

pokazują nam, że Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności mają istotne oddziaływanie. Ludzie chcą budować, opierając się na osiągnięciach tych programów, dlatego też możemy się spodziewać pewnej kontynuacji i utrzymania nacisku na ich główne elementy: włączenie, aktywność w życiu demokratycznym oraz zieloną i cyfrową transformację. W programach tych wprowadzimy również pewne usprawnienia: zostaną uproszczone, a ich inkluzywność będzie zwiększona. Nie zapominajmy też, że wciąż jesteśmy na etapie konsultacji, gromadząc kolejne uwagi od zaangażowanych podmiotów. Tak więc, myśląc o rzeczywistości po roku 2027, jestem pewien, że możemy przenieść Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności na wyższy poziom i zaoferować jeszcze bardziej skuteczne, dostępne i przyjazne programy. Naszym celem jest zapewnienie, by oferowane przez nie możliwości nadal wzmacniały pozycję przyszłych pokoleń Europejczyków. Jakie działania podejmuje UE, by chronić młodych ludzi przed zagrożeniami związanymi z internetem, takimi jak dezinformacja i przemoc w sieci? Musimy pomóc młodym ludziom uzyskać umiejętności niezbędne przy obcowaniu z treściami online. To sprawi, że będą bezpieczni. Szczególnie istotne jest, by młodzi rozwinęli umiejętności i świadomość cyfrową (digital literacy), chroniące przed dezinformacją. Jako element Planu działań na rzecz edukacji cyfrowej w 2022 roku Komisja opracowała Wskazówki w sprawie walki z dezinformacją i promowania umiejętności cyfrowych poprzez edukację i szkolenia dla edukatorów i nauczycieli. Wskazówki te są właśnie aktualizowane jako element dokumentu Unia Kompetencji, by lepiej uwzględnić rozwój sztucznej inteligencji. Zaktualizowana wersja będzie opublikowana jeszcze w tym roku. Wsparciu projektów związanych z tematyką edukacji medialnej, realizowanych w formalnych i pozaformalnych środowiskach edukacyjnych, służyło również dofinansowanie udzielane przez programy Erasmus+ i Europejski Korpus Solidarności. W sumie od 2021 roku wyniosło ono 48,3 mln euro. Z kolei w ramach programu Kreatywna Europa na działania wspierające edukację medialną w kolejnych naborach wniosków, realizowanych od 2022 roku, udostępniono w formie grantów ponad 8 mln euro. Ochrona nieletnich została także wzmocniona dzięki strategii BIK+

urzędnik i polityk. Ukończył studia

(Better Internet for Kids), realizowanej na podstawie Aktu o Usługach

z zakresu handlu i ekonomii oraz polityki

Cyfrowych. BIK+ wspiera aktywny udział dzieci i młodzieży w kształtowaniu

europejskiej na Uniwersytecie Maltań-

polityki cyfrowej. I na koniec: kluczowym problemem z punktu widzenia

skim. Studiował także w Brugii (Belgia).

dobra dzieci i młodzieży jest przemoc w internecie. Jeden na sześciorga na-

Pracował w maltańskim ministerstwie

stolatków zgłasza, że padł ofiarą cyberprzemocy, a jeden na ośmiorga przy-

spraw zagranicznych, w tym od 2017 r.

znaje, że jest sprawcą prześladowań. Warto jednak wspomnieć, że Komisja

jako dyrektor generalny departamentu

osiągnęła spore sukcesy w zwalczaniu cyberprzemocy za pośrednictwem

koordynacji spraw europejskich.

współfinansowanych Centrów Bezpiecznego Internetu, a szczególnie dzięki

W latach 2020 – 2024 sprawował funkcję

uruchomionym przy nich infoliniom.

szefa sekretariatu premiera Roberta

Jeśli mówimy o przyszłości – Komisja przygotuje Plan działań w zakresie

Glenn Micallef (ur. w 1989 r.) – maltański

Abeli. W grudniu 2024 roku rozpoczął

cyberprzemocy i zaproponuje w nim jednolitą definicję przemocy w interne-

pracę w Komisji Europejskiej

cie. Celem Planu będzie włączenie szerokiego grona podmiotów i zebranie

jako komisarz ds. sprawiedliwości

najlepszych praktyk stosowanych w państwach członkowskich. Wzmocniona

międzypokoleniowej, młodzieży,

zostanie również współpraca z przemysłem i podmiotami społeczeństwa

kultury i sportu.

europa dla aktywnych

1/2025

obywatelskiego, tak by zagwarantować, że włączą się one do naszych wysiłków mających na celu wykrywanie i identyfikowanie cyberprzemocy. Czy ma pan jakieś przesłanie do młodych Europejczyków zaniepokojonych wojenną agresją Rosji przeciw Ukrainie? Nieuzasadniona agresja militarna Rosji przeciw Ukrainie pokazuje, że pokój w Europie nie jest czymś danym raz na zawsze – o pokój walczą, utrzymują go i bronią wszystkie pokolenia. Młodzi Europejczycy mierzą się dziś z trudną rzeczywistością: demokracja, wolność, prawda i solidarność nigdy nie mogą być brane za pewnik. Rola UE jest jasna: stoimy zjednoczeni, wspieramy ukraiński opór, zwalczamy dezinformację i wzmacniamy fundamenty pokoju. Przyszłość Europy zależy od gotowości młodych do dzielenia tych wartości– a zadaniem Unii jest zagwarantować, by mieli oni narzędzia i wsparcie, by to robić. Jaka jest Europa pana marzeń? Jakie są priorytety pana polityki w związku z wyzwaniami, przed którymi stoją młode pokolenia Europejczyków? Marzę o Europie, która jest sprawiedliwa dla wszystkich pokoleń i w której młodzi ludzie mają dużo do powiedzenia. Młodzież nie jest tylko przyszłością, jest także teraźniejszością! A Europa musi pracować nad ponownym zjednoczeniem swoich społeczeństw, zbliżeniem ludzi i zgromadzeniem się wokół spraw, które są częścią naszych tradycji, naszych społeczności i naszego stylu życia, w całej jego różnorodności. Nasza unijna polityka młodzieżowa oparta jest na zasadach aktywnego uczestnictwa oraz równego dostępu do możliwości. Jestem zdecydowany, by dać młodym ludziom więcej wolności i odpowiedzialności, oraz zapewnić, że mogą korzystać ze swego głosu, by kształtować przyszłość Europy. Tu chodzi o demokrację i podejmowanie słusznych decyzji politycznych. Ważne jest również, by w horyzontalny sposób pogłębić młodzieżowy wymiar polityk Unii, co robimy, m.in. wproFOT. PATRYK PIECZKOWSKI (2)

wadzając procedury, takie jak youth check oraz rozwijając Sprawiedliwość Międzypokoleniową. Niektóre kwestie są szczególnie istotne dla młodych ludzi, ich potrzeb i wyzwań, które przed nimi stoją, np. te związane ze zdrowiem psychicznym, dobrostanem, edukacją i umiejętnościami. Rozmawiała Kinga Jakieła – ekspertka FRSE

■ PREZYDENCJA ■ NIE MÓWMY O DEFICYTACH, POKAZUJMY POTENCJAŁ

Włączanie

to nie luksus

„Let’s make inclusion happen!” – hasło flagowej konferencji w ramach polskiego przewodnictwa w Radzie UE rozbrzmiewało w warszawskim Centrum Nauki Kopernik w dniach 17 i 18 marca. Eksperci z całej Europy debatowali o tym, jak sprawić, by edukacja włączająca była normą Anita Czupryn – korespondentka FRSE

uż podczas głównego panelu pierwszego dnia konferencji mocno wybrzmiał postulat potrzeby wspólnych działań. Pia Hansen, dyrektor generalna ds. młodzieży, sportu i kultury w Komisji Europejskiej, podkreśliła: – Ta konferencja zorganizowana została w dobrym momencie – zastanawiamy się, jak wykorzystać dotychczasowe osiągnięcia i rozwijać się dalej. Dane pokazują, jak ważne są działania na rzecz edukacji włączającej. Mówimy tu o równości płci, statusie społeczno-gospodarczym, o osobach z doświadczeniem uchodźczym, osobach z niepełnosprawnościami. Hansen wspomniała też o programie Erasmus+. – To narzędzie, które musimy wzmacniać. Daje ono każdemu szansę do korzystania z prawa do edukacji oraz do realizowania życiowych ambicji – przekonywała. Temat podejścia włączającego w kontekście programu Erasmus+ podjął Mirosław Marczewski, dyrektor generalny Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, która wraz z Ministerstwem Edukacji Narodowej zorganizowała wydarzenie. – Edukacja włączająca to konkretna odpowiedzialność. W Narodowej Agencji każdy sektor programu Erasmus+ ma osobę odpowiedzialną za różnorodność i dostępność. Organizujemy seminaria, warsztaty, pracujemy z siecią SALTO, rozwijamy narzędzia i analizujemy dane. 82 proc. koordynatorów projektów programu Erasmus+ traktuje dziś podejście włączające jako główny element swoich działań – podkreślił. O sile edukacji włączającej mówiła również rzeczniczka praw dziecka Monika Horna-Cieślak: – Edukacja włączająca to przesłanie, że każdy człowiek jest wartością. Naszą rolą jest dostrzegać zasoby dziecka, wzmacniać jego mocne strony. Ten świat jest dla każdego dziecka. Kontrapunktem do słów decydentów, a także swoistą lekcją odwagi, było wystąpienie Agaty Roczniak – mówczyni motywacyjnej, prezeski Fundacji Diversum, pierwszej polskiej modelki poruszającej się na wózku. – Rodzice skłaniali mnie do tego, żebym była samodzielna, żebym mogła kontrolować swoje ciało i swój umysł w taki sposób, żeby jak najwięcej czerpać

europa dla aktywnych

1/2025

z życia. Mówili: „Nie bądź ostrożna, tylko spróbuj” – opowiadała [wywiad z Agatą Roczniak publikujemy na s. 42–44].

To wspólna podróż, czyli jak działać, aby włączać

Wizję, w jaki sposób skutecznie wprowadzać edukację włączającą, przedstawił dr Joāo Costa, dyrektor Europejskiej Agencji ds. Specjalnych Potrzeb i Edukacji Włączającej. Jak mówił, wszystko zaczyna się od wspólnego przygotowania nauczycieli – jego zdaniem, jeśli pedagodzy ogólni i specjalni będą kształceni osobno, to nigdy się nie spotkają i nie nauczą się współpracować. Szkolenia powinny być wspólne, interdyscyplinarne i oparte na praktyce. Costa rekomendował też monitorowanie efektów Zdj. u góry: Panel dyskusyjny na temat praktyk edukacji włączającej, od lewej: Oana

edukacyjnych oraz zalecał współpracę międzysek-

Felecan i Baiba Martinsone, ekspertki KE, oraz dr Noémie Le Donné z OECD. Poniżej

torową – edukacja nie może funkcjonować w izolacji

dyskusja na temat edukacji włączającej w praktyce, od lewej: przedstawiciele ministerstw

od systemu zdrowia, wymiaru sprawiedliwości czy

edukacji: z Rumunii – Bogdan Cristescu, Francji – Claire Bay oraz Polski – Elżbieta Neroj

polityki mieszkaniowej, bo „uczeń przynosi do szkoły cały swój świat”. Podkreślił również, że podejście włączające powinno być odpowiedzią na wyzwania globalne. – Zamiast bać się sztucznej inteligencji – wykorzystujmy ją. Nie izolujmy dzieci imigranckich – uczmy je razem z innymi, bo najlepiej uczyć się języka poprzez relacje. Szczególną inspiracją mogą być przedszkola – z natury pozbawione etykiet. Dlaczego zatem później system zaczyna dzielić? To błąd konstrukcyjny – wskazywał dr J.Costa. Apelował też o zmianę podejścia do finansowania: zamiast reagować na kryzysy, lepiej inwestować, zanim do nich dojdzie. Na zakończenie wezwał do zmiany narracji: nie mówmy o brakach i deficytach, pokazujmy potencjał. – Na każde dziecko, które nie otrzymało pomocy, przypada 99, które rozwinęły się dzięki edukacji włączającej. Pokazujmy te historie – zachęcał. Jego zdaniem edukacja włączająca to podróż, w której uczymy się nawzajem. – To nie projekt na później, ale warunek, żeby Europa pozostała demokratyczna, różnorodna i odporna – konstatował.

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (2)

Od elitarności do powszechności

Ważnym elementem konferencji było dziewięć równoległych paneli poświęconych różnym aspektom edukacji włączającej. Ich uczestnicy rozmawiali o praktykach i wyzwaniach od etapu wczesnego wychowania, przez edukację szkolną, aż po karierę zawodową bez barier. Dyskutowano o: wdrażaniu

■ PREZYDENCJA ■ NIE MÓWMY O DEFICYTACH, POKAZUJMY POTENCJAŁ

zasad edukacji włączającej w szkołach i przedszkolach, roli współpracy międzysektorowej, konieczności słuchania głosu uczniów i ich rodzin, przyszłości programu Erasmus+, przygotowaniu nauczycieli do pracy w zróżnicowanych klasach i wykorzystaniu nowych technologii. Podczas dyskusji „Jak uczynić program Erasmus+ bardziej inkluzywnym?”, w której wzięli udział m.in. przedstawiciele Komisji Europejskiej oraz Narodowych Agencji Programu Erasmus+ z Polski i Niemiec, wybrzmiała wizja przyszłości programu: otwartego, dostępnego i wspierającego każdego ucznia, niezależnie od jego sytuacji społecznej, ekonomicznej czy zdrowotnej. Nie zabrakło twardych danych: w 2023 roku Erasmus+ przeznaczył ponad 700 milionów euro na projekty edukacyjne; skorzystało z nich ponad 241 tysięcy uczestników. 70 procent tych działań było skierowanych do osób z mniejszymi szansami – z niepełnosprawnościami, doświadczeniem migracyjnym, z trudnych środowisk. W sektorze młodzieżowym 35 procent uczestników pochodziło z grup zagrożonych wykluczeniem. W toku rozmów zwrócono uwagę na to, że mobilność wciąż bywa problemem dla młodych osób ze środowisk defaworyzowanych. Mówiono także o ewolucji programu – od elitarnego do powszechnego. Padły słowa o przyszłości: Erasmus+ jest również odpowiedzią na rosnącą nietolerancję. Wzmacnia wartości i buduje odporność na wyzwania współczesnego świata.

Edukacja bez barier. Rumunia – Francja – Polska

Drugiego dnia konferencji uczestnicy przyjrzeli się edukacji włączającej w praktyce. Bogdan Cristescu, pełniący funkcję sekretarza stanu w rumuńskim ministerstwie edukacji, przedstawił działania swojego kraju przeciwko stygmatyzacji, segregacji i przedwczesnemu kończeniu nauki. Rumunia inwestuje także w zdrowie psychiczne – prowadzone są szkolenia dla nauczycieli, wdrażane pilotaże dotyczące higieny cyfrowej i działań integracyjnych. – Musimy patrzeć, kto siedzi w ostatnich ławkach – to często dzieci, które najbardziej potrzebują naszej pomocy – podsumował minister. O francuskim systemie wsparcia psychospołecznego w szkołach opowiedziała Claire Bay z tamtejszego ministerstwa edukacji. – W 2020 r. Francja wprowadziła nowe podejście do zdrowia psychicznego, oparte na definicji WHO. Trwa realizacja 15-letniej strategii rozwoju umiejętności psychospołecznych. Chcemy, by pokolenie 2037 było pierwszym, które wychowa się w środowisku wspierającym rozwój psychospołeczny – podkreślała. Działania w polskich szkołach oparte na projekcie „Peer Support – rówieśnicze wsparcie psychiczne dla dzieci i młodzieży” zaprezentowała Elżbieta Neroj, dyrektorka Departamentu ds. Edukacji Włączającej w Ministerstwie Edukacji. – Wierzymy, że budowanie rówieśniczych sieci wsparcia to system, w którym wszyscy są wygranymi. Wsparcie rówieśnicze uczy polegania na sobie, wzmacnia wiarę we własne możliwości i przeciwdziała stanom lękowym, depresji – mówiła Elżbieta Neroj. Projekt, realizowany przez FRSE i Instytut Edukacji Pozytywnej, obejmie 200 szkół i ponad 300 specjalistów i potrwa do 2028 r., a jego rozwiązania mają zostać włączone do systemu edukacji jako standard. Konferencję zamknęło wystąpienie wiceministry edukacji Joanny Muchy, która podkreślała wagę kooperacji między krajami słowami: – Ta konferencja okazała się unikalną platformą promowania współpracy i dzielenia się wiedzą. To siła napędowa innowacji i będzie miała bardzo szeroki wpływ na kształtowanie zmian społecznych i dążenia do równości. n

europa dla aktywnych

1/2025

„ABY KTOŚ NAS WRESZCIE ZOBACZYŁ, USŁYSZAŁ, UZNAŁ” Janek Gawroński, uczestnik konferencji,

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (3)

działacz na rzecz osób w spektrum autyzmu

O programie Erasmus+ w dyskusji, którą prowadziła dyrektor Anna Atłas z FRSE, rozmawiali (zdj. u góry): przedstawiciele KE, dyrektorzy Narodowych Agencji Programu Erasmus+ z Polski – Tomasz Krześniak (w środku) i Niemiec – Thomas Spielkamp (z prawej), a także Helena Wallberg z IFIP (druga od prawej). Na zdj. obok dr Joāo Costa, dyrektor Europejskiej

Działalność społeczną zacząłem w wieku 12 lat. Od tamtej pory minęło już ponad siedem lat i przez ten czas starałem się robić wszystko, by poprawić jakość życia osób neuroróżnorodnych i ich rodzin. Pisałem interwencje, zabierałem głos, apelowałem – najpierw jako nastolatek, potem jako obywatel, dziś jako społeczny zastępca Rzeczniczki Praw Dziecka. Powołanie na to stanowisko rok temu było dla mnie momentem przełomowym – nie tylko osobistym, ale też symbolicznym. Poczułem, że ktoś wreszcie zobaczył, usłyszał, uznał to, co robimy na rzecz edukacji włączającej i całego życia osób takich jak ja – dorastających z autyzmem, funkcjonujących w świecie, który wciąż nie do końca nas rozumie. Dlatego jestem ogromnie wdzięczny, że mogę dzisiaj mówić o tym głośno. Przez wiele lat miałem wrażenie, że nie ma na to przestrzeni – że młodzi, samostanowiący ludzie, nie są zapraszani do rozmowy. A przecież nie da się rozmawiać o inkluzywności bez obecności tych, których ona dotyczy. Mówiąc o edukacji włączającej, nie możemy jej zawężać tylko do dzieciństwa. Osoby z niepełnosprawnościami kończą 24 lata i… często wypadają z systemu wsparcia. Zostają bez narzędzi, bez planu, spotyka ich brak zrozumienia. Dlatego powtarzam: „Nic o nas bez nas” musi przestać być tylko hasłem. To powinien być fundament wszystkich działań – społecznych, edukacyjnych, legislacyjnych.

Agencji ds. Specjalnych Potrzeb i Edukacji Włączającej Cała relacja na: www.frse.org.pl/inclusive-education

■ PREZYDENCJA ■ DIALOG KOMISARZY UNIJNYCH Z MŁODZIEŻĄ

– Nie jestem tu po to, by odpowiadać na wasze pytania. Chcę wysłuchać, co WY macie do powiedzenia – mówiła na spotkaniu z polską młodzieżą Roxana Mînzatu, wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej Wawrzyniec Pater – ekspert FRSE

ydarzenie, zorganizowane w siedzibie Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Warszawie, było jednym z pierwszych spotkań unijnych komisarzy z młodzieżą w ramach tak zwanego dialogu młodzieżowego. Do przeprowadzenia takich spotkań w pierwszych 100 dniach urzędowania zobowiązała wszystkich unijnych komisarzy przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen. Warszawska debata poświęcona była dezinformacji w internecie oraz umiejętnościom cyfrowym i medialnym młodzieży. Wzięło w niej udział 18 młodych ludzi z całej Polski: pracowników młodzieżowych, aktywistów, beneficjentów

Co czyha w sieci programów unijnych, członków rad młodzieżowych, uczniów i studentów.

Zgodnie z wytycznymi gabinetu Roxany Mînzatu, komisarz ds. praw socjalnych, umiejętności, pracy wysokiej jakości oraz gotowości, grupa była zróżnicowana pod względem wieku, statusu i profilu zawodowego.

Fake newsy, deepfaki, media społecznościowe

Temat debaty nie był przypadkowy. Młodzi ludzie korzystają z internetu średnio 5,5 godziny dziennie. Badanie Eurobarometru wykazało, że 40 proc. z nich styka się z dezinformacją i tyle samo – według badania Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej (NASK-PIB) – nie umie odróżnić informacji prawdziwych od fałszywych, a tylko 36 proc. weryfikuje ich prawdziwość. Do tych problemów uczestnicy debaty dorzucili kolejne: zagrożenia związane z rozwojem sztucznej inteligencji, deepfaki (manipulacja obrazem przy użyciu AI), gry komputerowe, hazard online oraz różnice w znajomości sztucznej inteligencji i umiejętnościach korzystania z niej przez różne grupy młodzieży. A także brak edukacji o unijnych inicjatywach dla młodzieży. Wśród propozycji rozwiązań, które padły z ust debatujących, znalazły się: ` wprowadzenie narzędzi weryfikujących wiek i ograniczających dostęp do nieodpowiednich dla młodzieży treści;

Młodzi ludzie korzystają z internetu średnio 5,5 godziny dziennie i aż 40 proc. z nich nie umie odróżnić informacji prawdziwej od fałszywej

` promowanie praktyk ograniczających negatywne nawyki związane z mediami społecznościowymi;

europa dla aktywnych

1/2025

` wykorzystanie sztucznej inteligencji do sprawdzania faktów oraz tworzenia aplikacji chroniących młodzież w przestrzeni cyfrowej; ` zaangażowanie rodziców i organizacji pozarządowych do promowania edukacji cyfrowej; ` wykorzystanie potencjału mediów społecznościowych, np. influencerów, do promowania unijnych programów dla młodzieży i podnoszenia świadomości na temat dezinformacji i zagrożeń cybernetycznych.

Kompetencje cyfrowe i zdrowie psychiczne

Komisarz Mînzatu podkreśliła, że kluczowa w walce z dezinformacją jest wysokiej jakości edukacja. – Kompetencje cyfrowe powinny być traktowane na równi z czytaniem i pisaniem – mówiła, zaznaczając, że ich wprowadzenie do edukacji szkolnej leży w gestii krajów członkowskich. Zwróciła uwagę na to, że jednym z priorytetów nowej Komisji jest tworzenie warunków do przekwalifikowywania osób tracących pracę z powodu rozwoju sztucznej inteligencji. – Konieczne jest opracowanie strategii, która podpowie nam, jakie umiejętności pomogą odnajdywać się na rynku pracy – mówiła wiceprzewodnicząca Komisji Europejskiej. Priorytetem będzie też zdrowie psychiczne młodych ludzi. Debata z udziałem komisarz

– Zlecimy przeprowadzanie badań na temat wpły-

Roxany MÎnzatu (u góry,

wu mediów społecznościowych na psychikę mło-

pośrodku). Uczestnicy

dych ludzi i podejmiemy działania przeciwko nie-

spotkania mieli również

etycznym technikom stosowanym przez platformy

okazję udać się w „podróż

internetowe – zadeklarowała wiceprzewodnicząca

edukacyjną" (zdj. na dole)

Mînzatu. Na koniec zapewniła, że uwagi uczestników

oraz zagrać w Jengę

spotkania zostaną wykorzystane przy kształtowaniu

z ekspertami sieci Eurodesk

unijnych polityk, podkreślając, że zdobycie funduszy na ich realizację nie będzie problemem. Wkład w organizację debaty miało Krajowe Biuro Eurodesk Polska, które było współodpowiedzialne za rekrutację uczestników i moderatorki debaty Weroniki Chmielewskiej, prezeski Fundacji Risewave. Pracownicy biura, w ramach działań FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (4)

integracyjno-relaksacyjnych przed debatą, poprowadzili dla uczestników autorskie gry Eurodesku – GigaJengę oraz Time to Move. n

O tym, jak walczyć z dezinformacją w sieci, czytaj również na s. 60–61.

■ WYDARZENIA ■ PERSPEKTYWA FINANSOWA NA LATA 2028 – 2035

Decyduj

o pieniądzach

Konsultacje społeczne na temat budżetu Unii Europejskiej po 2027 roku właśnie trwają. Do 6 maja br. możesz zgłaszać swoje pomysły i proponować uwagi. A wszystko online. Czas na działanie jest teraz! Aleksandra Fandrejewska – korespondentka FRSE

ażdy z nas choć raz mijał tablicę z napisem „Zrealizowano z funduszy Unii Europejskiej” lub przeczytał o działaniu wspierającym edukację, będącym częścią unijnej inicjatywy. Zwykle gdy nas to zainteresuje, sprawdzamy, czy możemy skorzystać z danej propozycji. Jeśli chcemy podnieść kwalifikacje czy wyjechać na stypendium za granicę – to szukamy programu, który nam to umożliwi. Staramy się dostosować nasze pomysły i oczekiwania do tego, co już dla nas (i za nas) stworzono. Raz na osiem lat możemy jednak zadziałać inaczej i sami zaproponować, jak powinien wyglądać przyszły budżet Unii Europejskiej. Ten czas jest właśnie teraz! To czas konsultacji w sprawie ram finansowych UE na lata 2028–2035, które będą prowadzone do 6 maja br. włącznie, a udział w nich może wziąć każdy obywatel UE. To okazja, by mieć realny wpływ na sposób, w jaki Unia finansuje m.in. programy edukacyjne, pomaga rozwijać się firmom i regionom, chroni przyrodę, reaguje na kryzysy.

Co możemy oceniać?

Komisja Europejska opublikowała komunikat przedstawiający najważniejsze wyzwania polityczne i finansowe, które będą miały wpływ na kształt kolejnego długofalowego budżetu UE. To „Droga do następnych wieloletnich ram finansowych” (bit.ly/41SNIym). Na 16 stronach zawarto m.in. wnioski na temat wydanych dotąd pieniędzy, a także listę wyzwań, które wymagają współpracy na poziomie europejskim, i priorytetów, które pomogą im sprostać. Są wśród nich: konkurencyjność i innowacje, bezpieczeństwo i obronność, polityka migracyjna, spójność społeczna i gospodarcza, wsparcie dla regionów oraz transformacja energetyczna i klimatyczna. W odpowiedzi na powyższe priorytety precyzyjnie sformułowano za-

H T. S

T UT

gadnienia, których dotyczą otwarte konsultacje społeczne. Istotne z punktu widzenia Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji jest finansowanie unijne

europa dla aktywnych

1/2025

w dziedzinach „transgranicznego kształcenia,

Maciej Bukowski, doktor nauk ekonomicznych,

szkolenia i solidarności, młodzieży, mediów, kul-

prezes WiseEuropa. Pracownik naukowy

tury i sektorów kreatywnych, wartości oraz spo-

Uniwersytetu Warszawskiego

łeczeństwa obywatelskiego”. Więcej na temat tego oraz innych obszarów konsultacji na: bit.ly/4hziCS4.

Debata trwa!

W ciągu trzech pierwszych tygodni konsultacji, które rozpoczęły się 12 lutego br., z Polski nadesłano 12 głosów – to niespełna 2 proc. z 719 spełniających kryteria opinii, które spłynęły w tym czasie ze wszystkich krajów UE. Być może większym zainteresowaniem będzie się cieszył europejski panel obywatelski, podsumowujący procedurę, który będzie można śledzić w internecie. Weźmie w nim udział około 150 losowo wybranych Europejczyków, którzy omówią kolejny budżet i sformułują konkretne zalecenia. Budżet obecnej perspektywy wynosi ponad dwa biliony euro (wspólnie z Funduszem Odbudowy). Całościową propozycję Komisja Europejska przedstawi dwa miesiące po zakończeniu konsultacji, czyli w lipcu br., a ma on zacząć obowiązywać od 2028 r. W kolejnych numerach „Europy dla Aktywnych” będziemy informować o przebiegu debaty i przedstawimy jej wyniki. n

Kraje Europy Środkowej, w tym Polska, nadal mają duże zapóźnienia infrastrukturalne względem Europy Zachodniej. Istnienie funduszy unijnych na drogi, energetykę, docieplanie domów, modernizację przedsiębiorstw jest pomocne. Unijne wsparcie stanowi równowartość 2,5 proc. polskiego PKB i 10 proc. inwestycji w gospodarce. Niedobrze by się stało, gdyby w kolejnej perspektywie finansowej przyznano nam mniej pieniędzy. Trzeba jednak pamiętać, że przed Europą stoją nowe zadania i utrzymanie obecnego budżetu nie jest pewne – wyzwaniem w najbliższych latach będą np. wydatki na obronność. Ważne jest także to, by kontynuować przedsięwzięcia dotyczące polityki społecznej, zrównoważonego rozwoju i polityki spójności. Możliwość kształcenia się w różnych krajach jest jak otwieranie oczu na świat. Dzięki unijnym programom do krajów naszego regionu przyjeżdżają studenci z Europy Zachodniej, więc nasza część kontynentu przestaje być innym światem. Fundusze przeznaczone na realizację polityki spójności umożliwiają też zmniejszenie luki w nauce. Potrzebujemy od 30 do 50 lat, by jakość polskich uczelni była zbliżona do tej, jaką reprezentują uczelnie zachodnie.

Aby wziąć udział w konsultacjach, należy się zalogować i wypełnić kwestionariusz online dostępny w języku polskim na: bit.ly/41HKxJG. Na końcu ankiety jest możliwość załączenia dokumentu zawierającego opinie. Można zachować anonimowość.

Dokument Komisji Europejskiej „Droga do następnych wieloletnich ram finansowych” (bit.ly/41SNIym), choć opisuje zagadnienia, które na pierwszy rzut oka wydają się nużące, może być inspiracją do przeprowadzenia (w grupie szkolnej/ studenckiej) ciekawych zajęć obywatelskich. Skłania do zastanowienia się, w jaki sposób to, co dzieje się wokół nas (w perspektywie lokalnej, regionalnej czy światowej), ma znaczenie dla naszej codzienności, nawet jeśli tego nie zauważamy. 25

■ WYDARZENIA ■ ZWIĘKSZYĆ SZANSE

Inwestując

w rozwój

Przyznano już pierwsze stypendia w ramach pilotażu projektu „IKR Junior”, realizowanego przez FRSE. Dzieci z mniejszymi szansami będą mogły wziąć udział w dodatkowych zajęciach! dr Olga Ścigała-Karpińska – ekspertka FRSE,

swe umiejętności, ale także zbudują kompetencje

Zespół Projektu FERS–IKR i Programu Edukacja EOG

społeczne, takie jak samodzielność, proaktywność

dział w projekcie „Indywidualne Konta

i zarządzanie wolnym czasem.

Rozwojowe (IKR) Junior” jest wyjąt-

Projekt „IKR Junior” wspiera budowanie ka-

kową szansą dla uczniów i uczennic

pitału społecznego i zaszczepia w dzieciach i mło-

klas 5–8 szkół podstawowych oraz

dzieży chęć ciągłego uczenia się, w rezultacie przy-

szkół ponadpodstawowych na rozwój

czyniając się do zapobiegania niskiemu udziałowi

talentów poprzez udział w zajęciach

dorosłych w procesie kształcenia. Łączna wartość

dodatkowych. Dzięki stypendiom za-

grantu przyznanego FRSE na realizację projek-

kwalifikowani uczniowie – pochodzą-

tu „IKR Junior” to ponad 100 milionów złotych!

cy z rodzin o niskich dochodach oraz

Środki pochodzą z programu Fundusze Europejskie

umieszczeni w pieczy zastępczej insty-

dla Rozwoju Społecznego 2021–2027 (FERS).

tucjonalnej lub rodzinnej zawodowej – będą mogli korzystać z zajęć zgodnych ze swoimi zainteresowaniami. W ten sposób nie tylko rozwiną

Dla kogo wsparcie

Uruchomiony w styczniu pilotaż projektu obejmuje 100 uczniów i uczennic z województw podkarpackiego i lubelskiego. Każda z osób otrzymała stypendium wynoszące maksymalnie 2500 zł na sfinansowanie udziału w pojedynczych zajęciach dodatkowych w okresie od 1 lutego do 30 czerwca 2025 roku. Docelowo projekt będzie realizowany w całej Polsce, a stypendium przeznaczone na udział w zajęciach dodatkowych przez okres trzech lat dostanie co najmniej sześć tysięcy dzieci i młodzieży. Łączna wysokość wsparcia przyznanego na jednego ucznia lub uczennicę wyniesie maksymalnie 15 000 zł. Stypendyści w ramach projektu będą mogli wybrać dowolne zajęcia, m.in. w takich dziedzinach, jak: sport, programowanie, nowoczesne technologie, muzyka i sztuka, literatura i języki obce, rękodzieło i zajęcia o charakterze technicznym.

europa dla aktywnych

1/2025

Zajęcia będą mogły być realizowane regularnie, w trybie cyklicznym, weekendowym, w formie stacjonarnej, hybrydowej lub zdalnej, a także organizowane w trakcie ferii czy wakacji. Taka elastyczność ma pozwolić na dopasowanie aktywności do indywidualnych potrzeb oraz możliwości dzieci i młodzieży. W projekcie przewidziano również moduł badawczy – specjaliści ocenią wpływ podjętych działań oraz przedstawią rekomendacje dotyczące propo-

Docelowo łączna wysokość dofinansowania na trzy lata na jednego ucznia lub uczennicę wyniesie maksymalnie

tys. złotych

nowanej ścieżki wspierania rozwoju uczniów w trudnej sytuacji materialnej.

Tak wyglądał nabór

W ramach naboru do pilotażu do Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji wpłynęło 214 wniosków, a czego 131 dotyczyło uczniów i uczennic z województwa lubelskiego, a 83 – z województwa podkarpackiego. Ocenę pozytywną otrzymały 154 wnioski, 56 wniosków zostało odrzuconych, natomiast cztery pozostały bez rozpatrzenia. Zgodnie z założeniami projektu stypendium przyznano stu uczniom i uczennicom, a pozostałe zgłoszenia z wynikiem pozytywnym tworzą listę rezerwową. Wnioski można było składać na dwa sposoby: indywidualnie przez uczestnika pełnoletniego, rodzica lub opiekuna prawnego (w przypadku uczestników niepełnoletnich) albo instytucjonalnie – w imieniu wnioskodawcy przez dyrektora szkoły lub placówki opiekuńczo-wychowawczej. Najwięcej złożono wniosków indywidualnych: 158, z czego stypendium przyznano 64 uczniom i uczennicom. Wniosków instytucjonalnych złożono 56, z czego stypendium przyznano 36 wnioskującym. Obecnie trwa podpisywanie umów ze stypendystami. n

Więcej informacji o projekcie „Indywidualne Konta Rozwojowe (IKR) Junior” znajduje się na stronie: www.frse.org.pl/fers-ikr-pilotaz-2025 27

■ WYDARZENIA ■ OKRĄGŁA ROCZNICA

Świętujemy!

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI (3)

Program eTwinning obchodzi w tym roku 20 lat. Wspominamy, jak to się wszystko zaczęło, chwalimy się osiągnięciami (nie tylko w liczbach) i patrzymy z radością na dynamicznie rozwijającą się społeczność eTwinnerów

Był pyszny tort, nastroje również dopisały. Monika Regulska – ekspertka FRSE, zespół eTwinning

rzez dwie dekady swojej działalności eTwinning połączył milion

Do eTwinnerów dołączył dyrektor generalny FRSE Mirosław Marczewski (na zdj. na dole)

dwieście tysięcy nauczycieli z 295 tysięcy szkół w 46 krajach, którzy wspólnie zrealizowali blisko 400 tysięcy projektów z udziałem ponad trzech milionów uczniów! Ale w tym programie nie tylko statystyki są ważne – sukces mierzymy przyjaźniami, które powstały przez lata współpracy, inspiracjami, którymi dzielimy się bezustannie, i aktywnością niezwykłej międzynarodowej społeczności nauczycieli, która wspiera się i motywuje do dalszego działania.

Pierwsze kroki

Startując w 2005 r., eTwinning miał konkretną wizję: stworzyć nauczycielom z całej Europy przestrzeń do współpracy edukacyjnej. Pierwszy rok zakończyliśmy w towarzystwie dziesięciu tysięcy nauczycieli z 27 krajów, którzy razem zrealizowali niemal dwa tysiące projektów!

europa dla aktywnych

1/2025

Pierwsze krajowe nagrody dla ini-

Podczas pandemii eTwinning umożliwił szkołom

cjatyw – opartych na współpracy

kontynuację działań, zapewniając liczne szkolenia

i charakteryzujących się najwyż-

oraz nowatorskie aktywności wspierające placówki

szą jakością działań – wręczono już

podczas globalnego kryzysu i procesu dostosowy-

w 2005 r., a pierwsze Europejskie

wania się do nowej rzeczywistości.

Nagrody eTwinning rozdano podczas

W 2022 r. staliśmy się integralną częścią no-

konferencji w Linz (Austria) w 2006 r.

wej platformy ESEP (European School Education

Wówczas powstała też idea Krajowych

Platform), która połączyła wspólne możliwości ofe-

Odznak Jakości eTwinning. Pierwsze

rowane edukacji szkolnej. W naszych szeregach

Europejskie Odznaki Jakości przy-

powitaliśmy także Czarnogórę. W 2024 r. dołączyły

znano w roku 2007. Dwadzieścia lat

do nas Kosowo i Palestyna.

później wciąż są symbolem wybitnych działań opartych na współpracy i kreatywnym wykorzystaniu technologii in-

W stronę przyszłości

Od 2014 r. eTwinning połączył siły z progra-

formacyjno-komunikacyjnych (TIK). W Polsce

mem Erasmus+, umożliwiając nauczycielom ko-

przyznano dotąd 7422 krajowe nagrody i 3165 eu-

rzystanie z tego, co najlepsze w obu inicjatywach.

ropejskich wyróżnień!

Nowa platforma ESEP zapewni rozwój tej współ-

Nowi na pokładzie

pracy oraz synergię z pozostałymi inicjatywami Unii Europejskiej.

Społeczność eTwinnerów rozwija się nieprzerwa-

Dziękujemy za wspólne 20 lat i mamy nadzieję,

nie i bardzo dynamicznie. W 2009 r. do programu

że nadal będziemy mogli razem wzrastać, łączyć

dołączyły Turcja, Chorwacja i Rumunia, a w 2010

i inspirować kolejne pokolenia nauczycieli. Śledźcie

roku osiągnęliśmy liczbę stu tysięcy zarejestrowa-

uważnie naszą stronę internetową i profile w mediach

nych nauczycieli. W naszej ofercie pojawiły się także

społecznościowych, aby być na bieżąco. Podzielcie

liczne szkolenia, które dały możliwość bezpłatnego

się swoimi wspomnieniami z programem eTwinning

rozwijania umiejętności i doskonalenia metod pracy.

oraz szkolnymi wydarzeniami związanymi z jubi-

W 2012 r. powitaliśmy na pokładzie: Armenię,

leuszem, dodając w mediach społecznościowych

Mołdawię, Tunezję, Ukrainę, Azerbejdżan i Gruzję.

hasztag #eTwinning20. Sprawdźcie, jak świętują inni

Ta ekspansja nadała nowy, wielokulturowy wymiar

eTwinnerzy! Więcej na: etwinning.pl. n

naszej społeczności. Tylko w tym roku dołączyło do nas kolejne 35 tysięcy nauczycieli, zaangażowanych w blisko pięć tysięcy projektów. W międzyczasie powstała inicjatywa zrzeszająca uczelnie, które chcą do swojego systemu kształcenia nauczycieli włączyć elementy programu eTwinning. W 2015 r. świętowaliśmy 10-lecie programu, witając Liechtenstein, Serbię i Albanię.

Tworzenie globalnych połączeń

W 2018 r. eTwinning poszerzył granice, przyjmując Liban oraz Jordanię, i tworząc przestrzeń do współpracy edukacyjnej pomiędzy Europą

Co nas czeka w 2025 roku? Na początku czerwca odbędzie się ceremonia wręczenia nagród laureatom 20. edycji konkursu „Nasz projekt eTwinning”. Już teraz można zapoznać się z listą nagrodzonych na stronie: etwinning.pl/konkursy/konkursy-polskie. A w listopadzie zaproponujemy wam udział w wyjątkowej konferencji podsumowującej dwie wspólne dekady. Stay tuned!

a Środkowym Wschodem. Przekroczyliśmy wówczas także granicę miliona rejestracji na portalu! Powstała też Odznaka Szkoły eTwinning, którą

Rozmowa z Katarzyną Siwczak, najdłużej działającą

przyznajemy placówkom realizującym inkluzywne

polską eTwinnerką – czyt. s. 34–35.

działania oparte na współpracy, współdzielonym przywództwie i zaangażowaniu uczniów. Do tej pory

Felieton Marcina Hościłowicza poświęcony

otrzymało ją 345 polskich instytucji!

programowi eTwinning – czyt. s. 45.

■ WYDARZENIA ■ NOWE PROJEKTY BADAWCZE DLA SZKOLNICTWA WYŻSZEGO

Czy Erasmus+

ma znaczenie? Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji rozpoczyna kolejne badania wpływu programów międzynarodowych na polskie uczelnie i studentów. Zapraszamy do współpracy!

Karol Sobestjański – ekspert FRSE

przyczynia się do rozwoju kompetencji oraz cech

z zagranicznymi partnerami zbada, na ile

psychologicznych studentów. Dowiemy się też, czy

studenci szkół wyższych zyskują dzięki

ci, którzy zostają w kraju, mają szansę rozwijać się

udziałowi w mobilnościach międzyna-

równie szybko, a także czy stypendyści już przed

rodowych realizowanych w ramach pro-

mobilnością wyróżniają się na tle rówieśników.

gramu Erasmus+ oraz jak uczestnictwo

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji planuje

w sojuszach Uniwersytetów Europejskich

rozpoczęcie rekrutacji uczestników do badania

zmienia polskie instytucje szkolnic-

w maju br. Do udziału zostaną zaproszeni studenci

twa wyższego.

reprezentujący wszystkie dyscypliny i uczelnie

Campus International 2025

w Polsce. Rezultaty analizy posłużą do udoskonalenia programów wymiany i lepszego dostosowa-

Pierwsze ze wspomnianych badań – „Campus

nia ich do potrzeb rynku pracy, dlatego już teraz

International” – zostanie przeprowadzone

zachęcamy przedstawicieli szkół wyższych oraz

w 16 krajach europejskich, a jego koordynatorem

organizacji studentów do informowania w swych

jest Niemiecka Centrala Wymiany Akademickiej

sieciach kontaktów o planowanym projekcie.

(DAAD), współodpowiedzialna za realizację programu Erasmus+ za naszą zachodnią granicą. Przedsięwzięcie, którego pierwszą edycję zreali-

w jakim stopniu udział w programie Erasmus+

espół Analityczno-Badawczy FRSE wraz

Uniwersytety Europejskie

Drugie badanie skoncentruje się wokół ini-

zowano w latach 2022–2024 (dane na infografice),

cjatywy Uniwersytety Europejskie (EUI), w ra-

będzie miało charakter panelowy i obejmie studen-

mach której 32 polskie uczelnie zaangażowały się

tów uczestniczących w mobilnościach oferowanych

w działalność 30 międzynarodowych konsorcjów.

przez program, osoby planujące tego rodzaju wy-

Celem działań będzie ocena efektywności realizacji

jazdy oraz grupę kontrolną, która nie bierze udziału

celów sojuszy przez polskie placówki oraz analiza

w takich inicjatywach. Uczestnicy zostaną popro-

wpływu tej inicjatywy na rozwój instytucji, jakość

szeni o wypełnienie kwestionariuszy online, które

kształcenia i współpracę międzynarodową.

pozwolą na ocenę ich umiejętności i cech istot-

Informacje zebrane zostaną za pomocą stan-

nych z punktu widzenia funkcjonowania na rynku

daryzowanego kwestionariusza skierowanego

pracy. Analiza porównawcza wyników pomiędzy

do przedstawicieli uczelni uczestniczących w soju-

poszczególnymi grupami umożliwi określenie,

szach. Kwestionariusz obejmie pytania dotyczące

europa dla aktywnych

1/2025

C ECHY I UMIEJĘTNOŚCI, W PRZYPADKU KTÓRYCH ZAOBSERWOWANO NAJWIĘKSZĄ ZMIANĘ WŚRÓD STUDENTÓW UCZESTNICZĄCYCH W MOBILNOŚCIACH ERASMUSA+ (WSKAŹNIK SIŁY EFEKTU D-COHENA)

kluczowych obszarów funkcjonowania uczelni w kontekście EUI, takich jak: widoczność i reputacja, zmiany organizacyjne, atrakcyjność dla kadry zagranicznej, rozwój oferty edukacyjnej, współpraca z otoczeniem oraz jakość badań. Uzupełnieniem badania kwestionariuszowego będzie analiza dokumentów strategicznych uczelni, w tym strategii rozwoju, planów umiędzynarodowienia, programów nauczania oraz raportów z działalności. Analiza ta pozwoli na identyfikację konkretnych celów i wskaźników

związanych z udziałem w EUI, a także na ocenę postępów w ich realizacji. Dodatkowo Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji przeprowadzi wywiady eksperckie z przedstawicielami kadry zarządzającej oraz osobami bezpośrednio zaangażowanymi w realizację projektów sojuszy. Wywiady

te posłużą do pogłębienia wiedzy na temat specyfiki funkcjonowania szkół wyższych w ramach EUI, identyfikacji dobrych praktyk i wyzwań oraz sformułowania rekomendacji dla dalszego rozwoju inicjatywy.

Wyniki badań wspomogą decydentów w rozwijaniu programów wymiany, współpracy akademickiej i procesów umiędzynarodowienia

edukacji w Polsce. Uzyskane rezultaty wspomogą Narodową Agencję Źródło: Campus International 2022 (fale 2022 – 2023)

ze stresem w miejscu pracy

27 Umiejętność radzenia sobie

wystarczających kompetencji do działania

Poczucie skuteczności/przekonanie o posiadaniu

Proaktywność/

Wyniki obu opisanych badań przyczynią się do kompleksowego zrozumienia korzyści i wyzwań związanych z umiędzynarodowieniem Programu Erasmus+, ministerstwa oraz same uczelnie przy podejmowaniu strategicznych decyzji w zakresie rozwoju programów wymiany, współpracy akademickiej i procesów umiędzynarodowienia. Pomogą też samym studentom w podjęciu racjonalnych decyzji – ich wyjazd na Erasmusa+ może zyskać... naukowe uzasadnienie! n

Więcej informacji na temat projektów pod adresem: www.frse.org.pl/badania

FOT. SHUTTERSTOCK

/inicjatywa

■ INSPIRACJE ■ ZAWODY JEŹDZIECKIE DLA DZIECI

Dzięki dofinansowaniu z programu Erasmus+ grupa trenerów i organizatorów zawodów jeździeckich z Elbląga zdobyła międzynarodowe doświadczenie, aby rozwijać w Polsce ofertę dla dzieci

Dla każdego

od małego Anita Czupryn – korespondentka FRSE

ercem i mózgiem Pony Cup, zawodów jeździeckich dla dzieci od 4. do 14. roku życia, jest Ewa Obrycka-Błaut, prezeska Fundacji Końskie Zdrowie z Elbląga. Markę tych zawodów buduje od 2017 r. Sama Fundacja powstała w 1992 r. Obecnie prowadzi szkółkę jeździecką i końskie przedszkole, a oprócz zawodów organizuje półkolonie, zajęcia dla szkół i przedszkoli, a także nieodpłatne zajęcia z hipoterapii. – Jesteśmy obecni w czterech województwach, współpracujemy z regionalnymi związkami jeździeckimi i gospodarzami zawodów. Pokazujemy, jak można organizować profesjonalne rozgrywki – mówi Ewa Obrycka-Błaut. Uważa, że w czasach, kiedy dzieci spędzają dużo czasu ze smartfonami, szczególnie ważne jest, by miały kontakt Jej pragnienia sięgają dalej: chce organizować zawody jeździeckie dla najmłodszych na prawdziwie europejskim poziomie. To właśnie z tych marzeń narodziła się koncepcja projektu „PONY CUP dla każdego”, w ramach którego dziesięcioosobowa grupa wolontariuszy, trenerów i organizatorów zawodów związanych z Fundacją wyjechała na zagraniczną wizytę studyjną, by przyjrzeć się konkursom jeździeckim dla najmłodszych.

Tak to robią w Belgii i Holandii

Od 8 do 10 sierpnia 2024 r. poznawali miejsca i ludzi, którzy kształtują jeździectwo w dwóch krajach Beneluksu. Pierwszego dnia odwiedzili

FOT. FUNDACJA KOŃSKIE ZDROWIE/ARCH. PRYW.

ze sportem.

Sentower Park w Belgii, gdzie spotkali się z tamtejszymi organizatorami zawodów. Wspólnie omawiali koncepcję

europa dla aktywnych

1/2025

profesjonalnego współzawod-

Trenerka zwróciła również uwagę na lokali-

nictwa dla dzieci i jego rolę

zację zawodów w Holandii – w centrum miasta.

w popularyzacji jeździectwa.

– Organizatorzy wychodzą do mieszkańców, by

Na s tępnego d n ia

promować jeździectwo i pokazać, że jest to sport

w pięknym holenderskim

dostępny dla każdego – mówi.

ośrodku Green Valley Estate

– Zaskoczyło mnie, jaki potencjał mają tu

w Deurne brali udział

ośrodki jeździeckie! – zachwyca się z kolei Joanna

w treningu, a w Peelbergen

Wojtyna, wolontariuszka i mama dziewczynki,

Equestrian Center, jednym

która od sześciu lat jeździ konno. – Ale my także

z najważniejszych centrów jeź-

przekazaliśmy im coś wartościowego. W Polsce

dzieckich w Europie, analizo-

końmi zajmują się głównie dzieci: starsze pomagają

wali metody szkoleniowe dzieci

młodszym. W Holandii w ten proces angażowani

i porównywali je z praktykami

są rodzice – wskazuje.

stosowanymi w Polsce. Trzeciego dnia pomagali w przygotowaniach i prowadzeniu zawodów or-

Przyszłość Pony Cup

Projekt „PONY CUP dla każdego” to dopiero

ganizowanych przez Soso Bixy Event. Zależało

początek. Fundacja Końskie Zdrowie planuje ko-

im na nawiązaniu współpracy z lo-

lejne inicjatywy realizowane w ramach programu

kalnymi organizacjami, wymianie

Erasmus+, a nawiązane w Holandii kontakty już

doświadczeń i obserwacji dziecię-

procentują. – Wdrażamy nowo poznane metody,

cej rywalizacji, będącej częścią

popularyzujemy jeździectwo jako atrakcyjną formę

większego wydarzenia, w któ-

aktywności fizycznej i promujemy zdrowy styl życia.

rym brali też udział senio-

Kolejnym krokiem jest organizacja międzynarodo-

rzy. – Zobaczyliśmy skalę

wych zawodów jeździeckich dla dzieci – zapowiada

jeździectwa w Holandii.

Ewa Obrycka-Błaut. Choć Polska nie ma jeszcze

Tam zawody odbywają się

takich ośrodków jeździeckich jak Holandia, to pasja

co tydzień, w różnych miej-

ludzi zaangażowanych w projekt i budowanie mię-

scach. Na Warmii i Mazurach,

dzynarodowej sieci współpracy może zaowocować

w promieniu 50 km od nas, na-

tym, że Pony Cup stanie się marką rozpoznawalną

liczyłam 20 stajni. W Holandii

w Europie.

na tym samym obszarze jest

– Uświadomiliśmy sobie, jak wielkie możliwości

ich 250! W zawodach startu-

rozwoju stoją przed nami i naszym sportem – mówi

je jednocześnie 600 koni,

Joanna Wojtyna. – Dzięki takim projektom my

a uczestnicy – dzieci, ro-

– z małej stajni w Elblągu – zdobywamy między-

dzice, seniorzy, amatorzy – rywalizują na kilku

narodowe kontakty. Świat stoi otworem – dodaje. ■

arenach – wylicza Ewa Obrycka-Błaut. Polska grupa miała też okazję zobaczyć, jak różnorodna jest oferta dla dzieci. – W Holandii zawody są bardziej rodzinne: w tym samym czasie mogą startować zarówno dzieci, jak i rodzice – opowiada trenerka Justyna Badaszko z Fundacji Końskie Zdrowie. Wskazuje też, jak istotny jest sposób, w jaki w Holandii oswaja się dzieci z zawodami. – Nawet trzyletnie maluchy miały okazję pokonywać przeszkody na koniach, prowadzonych przez instruktorów!

Wizyta studyjna odbyła się w ramach projektu „PONY CUP dla każdego”, zrealizowanego w programie Erasmus+ Sport, Akcja 1. Mobilność pracowników w dziedzinie sportu. Organizacja wysyłająca: Fundacja Końskie Zdrowie. Organizacje goszczące z Holandii: Schripsema Instituut oraz Soso Bixy Event. Dofinansowanie: 17 175 euro. Więcej na: www.konskiezdrowie.elblag.com.pl, www.facebook.com/konskiezdrowieelblag, www.facebook.com/ponycupelblag 33

■ INSPIRACJE ■ ROZWÓJ, ZNAJOMOŚCI, SATYSFAKCJA

W programie eTwinning zarejestrowała się w 2005 roku i jest najdłużej działającą polską eTwinnerką. O swoich doświadczeniach projektowych opowiada Katarzyna Siwczak – nauczycielka z IV LO im. Mikołaja Kopernika w Rybniku

Moja

wielka przygoda

europa dla aktywnych

1/2025

Pamięta pani swoje początki z eTwinningiem?

językowy. Uczniowie wiedzą, że udział w dzia-

Z dzisiejszej perspektywy – już trochę jak przez

łaniach, które im proponuję, to dla nich okazja

mgłę. Pierwszy projekt zrealizowałam w 2006 r.

do ćwiczenia umiejętności posługiwania się

z jednym z francuskich liceów. W jego rezultacie

językiem angielskim w naturalnych, życiowych

udało nam się zorganizować wymianę, dzięki

sytuacjach. W ramach projektów uczestniczą

czemu z grupą uczniów odwiedziliśmy naszych

w tak zwanych live sessions – spotkaniach online

partnerów pod Paryżem. Była to wielka przygoda.

z rówieśnikami z zagranicy, w trakcie których

Projekt otrzymał European Language Label, do-

mogą się lepiej poznać, wymienić zainteresowa-

stał też Europejską Odznakę Jakości. Ogromnie

niami. Komunikują się też w formie mailowej,

mnie to wtedy ucieszyło i zmotywowało.

co jest ćwiczeniem zdolności przydatnych na egzaminie maturalnym. Ponadto projekty eTwin-

I została pani w programie do dziś. Liczyła pani kiedyś, ile

ningu pozwalają rozwijać umiejętności miękkie

projektów udało się przez te 20 lat zrealizować?

i kompetencje istotne w kolejnych etapach

Co najmniej kilkanaście. Podczas pracy nad jed-

edukacji oraz w życiu zawodowym. Praca metodą

nym z nich poznałam nauczycielkę z Hiszpanii,

projektową, zdolność wyszukiwania i weryfiko-

z którą się polubiłyśmy i postanowiłyśmy zacząć

wania informacji, budowanie relacji z partnerami

działać razem. Od tamtej pory zawsze we wrze-

z zagranicy czy skuteczna komunikacja – bez tego

śniu startujemy z nową, roczną propozycją.

trudno wyobrazić sobie sprawne funkcjonowanie we współczesnym świecie.

Czy jest jakiś projekt, który wspomina pani ze szczególnym sentymentem?

Czy na przestrzeni ostatnich 20 lat obserwuje pani

Trudno wybrać, bo mam wrażenie, że każdy

w eTwinningu dużo zmian?

kolejny staje się moim ulubionym [śmiech]. Ale

Program bardzo się rozwinął, nie tylko

gdybym miała wskazać jeden, byłby to chyba

pod względem wykorzystywanych technologii,

„eTw-T-R-A-I-N” z 2022 r., który zdobył pierwsze

ale też oferty działań i możliwości nawiązy-

miejsce w Europejskim Konkursie eTwinning.

wania współpracy. Gdy zaczynałam przygodę

Realizowaliśmy go w czasie pandemii z dzie-

z platformą eTwinning, poruszałam się po niej

sięcioma innymi szkołami średnimi z różnych

po omacku. Teraz jest ona przejrzyście i intu-

krajów europejskich. Podróżowaliśmy wirtualnie.

icyjnie zorganizowana. Istnieją osobne fora

Uczniowie utworzyli międzynarodowe zespoły

podzielone na kategorie wiekowe, na których

tematyczne, które spotykały się online, m.in.

można szukać partnerów do projektów. Oferta

informując się o tym, co dzieje się w ich krajach.

kursów oraz szkoleń zawodowych jest znacznie

Ułatwiło to nam przetrwanie pandemii.

szersza. Nauczyciele mogą brać udział w seminariach, rozwijać umiejętności informatyczne,

Jakie możliwości daje udział w programie eTwinning?

a także uczyć się, jak krok po kroku stworzyć

Przede wszystkim pomaga w rozwoju zawodo-

swój pierwszy projekt w eTwinningu.

FOT. ARCH. PRYW.

wym i przynosi pomysły na pracę z uczniami. Spotkania, szkolenia, wymiana doświadczeń

Co powiedziałaby pani nauczycielom jako Ambasadorka

z nauczycielami z krajów europejskich – wszystko

Programu?

to jest źródłem inspiracji. Nawet jeśli przygoto-

Są trzy rzeczy, które eTwinning może wnieść

wanie projektu wymaga ode mnie dodatkowego

w życie nauczyciela: wszechstronny rozwój zawo-

nakładu sił, korzyści z jego realizacji zawsze mi

dowy (bez konieczności ponoszenia dodatkowych

to wynagradzają. Z przyjemnością obserwuję też

kosztów!), okazję do poznania inspirujących

uczniów, którzy na projekty eTwinningu reagują

ludzi, wymiany doświadczeń i nieustannej nauki,

dużym entuzjazmem.

a przede wszystkim ogromną satysfakcję, którą daje realizacja projektów. To właśnie dzięki tym

Jak pani myśli – dlaczego?

możliwościom do dziś pracuję w edukacji i na-

Odpowiem przede wszystkim jak nauczyciel

prawdę lubię swój zawód.

angielskiego, dla którego ważny jest aspekt

Rozmawiała Daria Nawrot – korespondentka FRSE

■ INSPIRACJE ■ SIŁOWNIA UMYSŁU NAD MORZEM ŚRÓDZIEMNYM

Królowa nauk

seniorom

Nudne liczby i abstrakcyjne wzory? Ależ nie! Możliwości zastosowania statystyki i logiki matematycznej w codziennym życiu pokazał projekt „Think STEMatically!”. Warunkiem uczestnictwa było ukończenie 60. roku życia Maciej Zasada – korespondent FRSE

oznawanie podstaw kryptografii i roz-

rówieśnikami – tłumaczy Dagmara Ochocka.

wiązywanie łamigłówek logicznych – tym

Pobyt nad Morzem Śródziemnym obfitował

między innymi zajmowali się podczas

także w kulturalne przyjemności. Pokazał, że rozwój

ośmiu dni spędzonych w hiszpańskim

i aktywność są możliwe na każdym etapie. – Dla

Alicante uczestnicy projektu „Think

niektórych była to też pierwsza zagraniczna podróż

STEMatically!”, zrealizowanego przez

i jak sami mówią, nie ostatnia! – zauważa wiceprezes.

Fundację DeployingFuture z Polski (koordynator) i firmę szkoleniową Universal Mobility SL z Hiszpanii (partner).

uczestnicy projektu spotkali się z hiszpańskimi

Praktyka do kwadratu

Wyjazd do Alicante był częścią niemal rocznego

– Koncepcja projektu powstała jako

projektu, w trakcie którego dla seniorów przygoto-

odpowiedź na wyniki diagnozy, którą

wano 12 scenariuszy zajęć przybliżających podstawy

przeprowadziliśmy wśród naszych słuchaczy w wie-

zagadnień matematycznych. Mogli wziąć też udział

ku 60+. Zdecydowaliśmy, że użyteczną inicjatywą

w warsztatach fotograficznych „Matematyka w obiek-

będzie wyposażenie seniorów w praktyczne umie-

tywie” oraz (już w Alicante) w matematycznej grze

jętności logicznego i krytycznego myślenia oraz

miejskiej „Seniorzy na start!”.

podstawowe kompetencje z obszaru matematyki

– My do matematyki podeszliśmy w sposób prak-

– wyjaśnia Dagmara Ochocka, wiceprezes Fundacji

tyczny i ciekawy. Matematyka szkolna nie znalazłaby

DeployingFuture z Sulejówka (Mazowsze). Do udzia-

tutaj zastosowania. Seniorom nie jest potrzebna

łu w projekcie zrekrutowano 20 seniorów, najstarsza

książkowa wiedza z algorytmów ani trygonometrii,

uczestniczka miała 78 lat.

ale już podstawy statystyki, rachunku prawdopodo-

Współpracę z organizacją przyjmującą uda-

bieństwa czy logiki tak. Wprowadziliśmy też wiele

ło się nawiązać za pośrednictwem wyszukiwarki

łamigłówek: odmian sudoku i kwadratów magicz-

na Platformie EPALE. – Partner znał specyfikę grupy

nych pobudzających aktywności mózgu – wyjaśnia

docelowej, bo miał już doświadczenie w organizacji

Michał Ochocki, edukator w obszarze kompeten-

działań edukacyjnych na rzecz seniorów. Dzięki temu

cji cyfrowych i matematycznych, prezes Fundacji

nie tylko byliśmy w stanie przeprowadzić wysokiej

DeployingFuture. Dla uczestników projektu czas

jakości warsztaty, ale również odwiedzić instytucje

spędzony w Alicante był nie tylko treningiem umy-

senioralne w Alicante, w tym ośrodek, w którym

słowym, ale także pretekstem do sentymentalnego

europa dla aktywnych

1/2025

FOT. ARCHIWUM FUNDACJI DEPLOYINGFUTURE (2)

Seniorzy podczas pobytu w Alicante brali udział w matematycznej grze miejskiej

powrotu do czasów szkolnych. – Myślę, że udało nam się odrobinę oswoić lęk przed matematyką – podsumowuje prezes Fundacji.

Matematyka otwiera oczy

W jaki sposób matematykę udało się wykorzystać w codziennych czynnościach? – Zajęcia otworzyły mi oczy na wiele praktycznych sytuacji, w których wiedza matematyczna jest nieoceniona – mówi Grażyna Wasilewska, 68-letnia uczestniczka projektu. – Zwracam teraz uwagę na różnicę między procentem a punktem procentowym – nawet ostatnio zaskoczyłam tym wnuka! Warsztaty pomogły mi też w końcu zrozumieć podstawy statystyki. Dopiero teraz wiem, co tak naprawdę znaczą pojęcia używane w wiadomościach lub programach naukowych – dodaje. – A ja czuję się pewniej, chociażby planując swoje finanse, bo podejmowane przeze mnie decyzje są bardziej wyważone i przemyślane – dodaje jej rówieśniczka Grażyna Pokorska. Fundacja DeployingFuture nie spoczywa na laurach. – Obecnie prowadzimy „Senioralną Siłownię Umysłu”, która jest kontynuacją działań realizowanych w ramach projektu „Think STEMatically!”. Od maja 2025 r. rozpoczynamy

Projekt „Think STEMatically!” zrealizowany został w ramach programu Erasmus+ Akcja 1. Mobilność dorosłych osób uczących się i kadry edukacji dorosłych – projekty krótkoterminowe. Czas trwania projektu: 16.06.2023 r. – 15.04.2024 r., w tym ośmiodniowy wyjazd do Alicante (I połowa października 2023 r.). Wartość dofinansowania: 36 110 euro. Więcej na: deployingfuture.com

kolejną edycję warsztatów – będziemy prowadzić m.in. wykłady z podstaw logiki matematycznej, a także organizować wyjazdy, np. do Centrum Nauki Kopernik w Warszawie. Dodatkowo, zachęceni powodzeniem projektu „Think STEMatically!”, realizujemy dla naszych seniorów kolejną inicjatywę w ramach programu Erasmus+: „Aktywuj się! – zwiększenie uczestnictwa seniorów wykluczonych społecznie w procesie uczenia się przez całe życie” – mówi z dumą Dagmara Ochocka. I dodaje: – Mam nadzieję, że wkrótce będziemy mogli opowiedzieć o następnym sukcesie. n

■ LUDZIE ■ PRZEDE WSZYSTKIM SIĘ NIE BAĆ

Lubię

sprawczość

Wyjechał na Erasmusa do Finlandii. Tam założył ICEYE – firmę, która jest dziś warta miliard dolarów. Rafał Modrzewski m.in. o tym, jak jego satelity wspierają Ukraińców na wojnie i pomagają podczas powodzi w Polsce

europa dla aktywnych

1/2025

Przedstawię pana za pomocą liczb: 35-latek, który zatrudnia 800 osób, posiada 48 satelit, a jego biznes wart jest miliard dolarów. Coś jeszcze? Można dodać, że nasi pracownicy reprezentują 70 narodowości. To ważne? Tak, bo choć ICEYE jest firmą o głęboko zapuszczonych polskich i fińskich korzeniach, wierzymy, że siła jest w różnorodności. I dlatego zatrudniamy osoby z aż tylu krajów. Pana klienci też są z różnych krajów. Ba, kontynentów. Ale najwięcej pisze się o waszych satelitach w kontekście wojny w Ukrainie. Pan w niej uczestniczy? Wspieramy obronę Ukrainy. Mamy ogromną flotę radarowych systemów satelitarnych, które są dziś najczęściej używane do obserwacji Ziemi. Gdy rozpoczęła się wojna, Departament Obrony Stanów Zjednoczonych poprosił nas o wykonywanie zdjęć nad Ukrainą. Co prawda nie projektowaliśmy naszych satelitów do celów wywiadowczych, ale wiedzieliśmy, że jest to technologia tzw. podwójnego zastosowania. A czemu Amerykanie wybrali was? Bo mamy największą na świecie konstelację satelitów wyposażonych w radary z syntetyczną aperturą. Co to znaczy? Nasze satelity są w stanie wykonać zdjęcia Ziemi w nocy i wtedy, gdy niebo jest zachmurzone. Działają więc niezależnie od pory dnia i warunków pogodowych. Poza tym mogą odwiedzać to samo miejsce nawet kilkanaście razy na dobę, umożliwiając wykrywanie zmian na niespotykaną dotąd skalę. W czasie wojny jak znalazł. W taki sposób możemy odegrać naszą rolę we wsparciu obrony Ukrainy. Czuje pan, że jest sprawczy w tym wojennym procesie? Trudno nie czuć, jeśli partnerzy z Ukrainy są zadowoleni z naszego wsparcia. Weźmy inny przykład pana sprawczości. Wrzesień zeszłego roku. Wielka woda zalewa południe Polski. Znów wasze satelity są w akcji. Jesteśmy w stanie bardzo szybko pokazać, jaki jest stopień zagrożenia powodziowego, ile domów i gospodarstw zostało zalanych. Wtedy wszystkie nasze satelity radarowe skierowaliśmy do obserwacji sytuacji kryzysowej na południu Polski. Korzystało z nich Centrum Badań FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Kosmicznych PAN. Te dane szły dalej do lokalnych centrów zarządzania kryzysowego, ale też do strażaków, policji i wojska. Stworzyliście satelity, by na nich zarabiać. Na kryzysach też pan zarabia? Akurat przy powodzi to była nasza wewnętrzna, emocjonalna decyzja, żeby się w to zaangażować i przekazać za darmo zdjęcia polskiej stronie.

■ LUDZIE ■ PRZEDE WSZYSTKIM SIĘ NIE BAĆ

Bo pan pochodzi z południa Polski, choć nie z terenów

Noc kosztowała tam zaledwie jedno euro.

bezpośrednio dotkniętych wielką wodą. A teraz miesz-

Zażartowałem, że w takim razie mogę tam

ka pan w Finlandii – po tym, jak wyjechał

spać przez cały miesiąc. A oni na to: „OK,

tam na Erasmusa.

nie ma problemu”. Nie mogłem w to uwie-

Na czwartym roku elektroniki na Politechnice

rzyć, że jest tak tanio i mają tak liberalne

Warszawskiej wyjechałem na dwa seme-

podejście. Zaskoczył mnie też zupełnie

stry na studia do Aalto University w Espoo

inny styl bycia i komunikacji z profesorami.

w Finlandii. Wtedy niemal wszyscy od nas

U nas student raczej nie może ot tak pogadać

z uczelni jeździli na Erasmusa. Pomyślałem,

z profesorem.

że też chcę, ale nie – tak jak inni – do Włoch czy Hiszpanii, tylko tam, gdzie nie będzie

A tam?

wielu Polaków. Uniwersytet w Espoo miał

Na uniwersytecie fińskim profesor ma status

świetne opinie i nie był tak oblegany jak szko-

może nie kolegi, a bardziej przewodni-

ły wyższe w Europie Zachodniej.

ka, przyjaciela. Powiedziałbym, że to taki odpowiednik modelu peer-to-peer, czyli

Nie miał pan wątpliwości, że roczna przerwa na macie-

jak równy z równym. W Finlandii wszyscy

rzystej uczelni przeszkodzi w zaliczeniu specjalistycz-

rozumieją, że profesor jest starszy i bardziej

nych przedmiotów?

doświadczony, ale nikt nie zapomina o tym,

Faktycznie, wielu moich znajomych z poli-

że on też kiedyś był studentem. I to, że jest

techniki miało takie obawy, ale nie ja. Nawet

starszy, nie oznacza, że jest lepszy. A u nas

się zastanawiałem, z czego ten strach wynika.

do profesora wciąż wypada się zwracać

Może chodzi o przekonanie, że zagraniczne

w bardziej formalny sposób, przez co staje się

uczelnie reprezentują niższy poziom niż nasze

on mniej dostępny.

i niczego się tam nie nauczymy? Ja raczej byłem nastawiony, że wyjazd przyniesie mi same korzyści.

Skracanie dystansu ułatwia naukę? Zdecydowanie! Łatwiej zapytać profesora czy zwrócić się do niego z jakimś problemem.

A z jaką myślą leciał pan do Finlandii?

Taka relacja staje się dużo prostsza. Może

Że to będzie czas nauki. Wiedziałem, że wy-

to też kwestia mniej licznych niż w Polsce,

brałem dobry uniwersytet. Chciałem się uczyć

bo ok. 20-osobowych grup? Tu nikogo nie dzi-

po angielsku, chciałem się uczyć inaczej, w in-

wi, że idzie się z profesorem do sauny czy

nym miejscu, z innymi ludźmi. Zawsze uwa-

na imprezę – więc z wykładowcą rozmawia

żałem, że należy próbować jak najróżniejszych

się nie tylko na terenie uczelni, ale też poza jej

sposobów na rozwiązywanie problemów.

murami. I wiem, że takie partnerskie relacje

Zależało mi, by porównać różne sposoby na-

na pewno pomagają w nauce.

uczania, na różnych uczelniach. Bo im szersza gama doświadczeń, tym lepiej dla mnie i mo-

Do Finlandii jechał pan z myślą, by rozkręcić wła-

jego rozwoju. I cały czas w to wierzę. Dlatego

sny biznes?

wspomniałem, że zatrudniam ludzi różnych

Nie. Po raz pierwszy pomyślałem o tym pod-

narodowości. Bo naszą siłą jest różnorodność.

czas spotkań w międzynarodowym gronie, uczelnia – i tu kolejne miłe zaskoczenie – wy-

Erasmus+. Finlandia czymś pana zaskoczyła?

słała mnie na kilka zagranicznych konferencji

Tym, jak Finowie są fantastycznie zorganizo-

naukowych. Dla mnie to było niebywałe,

wani. Gdy przyjechałem pierwszy raz na uni-

że uniwersytet dysponuje pulą pieniędzy, któ-

wersytet w Espoo, powiedziałem, że nie mam

re przeznacza na inwestowanie w swoich stu-

gdzie mieszkać. Usłyszałem, żeby się nie mar-

dentów. I na jednym z takich wyjazdów ktoś

twić, bo dla takich jak ja mają specjalny

rzucił pomysł, by budowane przez nas satelity

akademik, tzw. emergency accommodation.

jakoś spieniężyć i przekształcić w biznes.

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

w którym budowaliśmy małe satelity. Fińska To hasło idealnie określa, czym jest program

europa dla aktywnych

1/2025

A po co te satelity? – ktoś zapyta. To było pierwsze pytanie, które usłyszeliśmy z kolegą, z którym zgłosiłem ten pomysł. Wymyśliliśmy, że będziemy monitorować grubość pokrywy lodowej w Arktyce. Stąd zresztą nasza nazwa. I to miało wam przynieść pieniądze? Tak, bo chodziło o obserwację lodu z góry – tak, by na nowo określić najbezpieczniejszy przebieg drogi morskiej dla statków pływających po Morzu Arktycznym. Udało nam się przekonać kilku potencjalnych klientów, że nasze badania mają sens, a stworzony przez nas model biznesowy zaczął się spinać. Znaleźliśmy niszę. Pierwszy kontrakt podpisaliście z amerykańskim gigantem ExxonMobile. Oni nam wtedy zapłacili milion dolarów za to, żebyśmy sprawdzili, czy za pomocą naszych satelitów da się przeprowadzić przez Morze Arktyczne transport ropy. Mówimy o chłopaku, który kilka miesięcy wcześniej cieszył się, że spędzi noc w akademiku za jedno euro... Jak podpisywałem kontrakt, ręka tak mi się trzęsła, że wypadło z niej pióro. Wydawało mi się, że złapałem Pana Boga za nogi. Tym bardziej, że to była wówczas największa spółka notowana na jakiejkolwiek giełdzie na świecie. I ta firma płaciła nam milion dolarów tylko po to, by sprawdzić naszą technologię. A co w tym czasie działo się ze studiami? Jak mówią Anglicy: on the back burner. Odkładałem na później. Co jakiś czas chodziłem na zajęcia, ale de facto miałem na studiowanie coraz mniej czasu. Myślałem już wtedy głównie o biznesie. Studiów w Polsce i w Finlandii pan nie skończył. Do kraju na stałe nie wrócił, choć bywa pan i tu, i tu. A biznes tak się rozkręcił, że jest wart miliard dolarów. Może ktoś chce powtórzyć ten sukces. Jak ma zacząć? Przede wszystkim się nie bać. Wiele pomysłów upada tylko z powodu strachu przed porażką. Najważniejsze, żeby zacząć. To się może później nie udać, ale nie da się osiągnąć sukcesu bez próbowania. Dziś wiem, że gdyby kilkanaście lat temu podczas Erasmusa mój profesor na uniwersytecie w Espoo nie powiedział, że nasz pomysł na firmę brzmi dobrze, to pewnie bym to sobie odpuścił.

Rozmawiał Michał Radkowski – korespondent FRSE

Rafał Modrzewski – ur. w 1989 roku w Katowicach. Mieszka w Helsinkach. W 2012 r. wraz z fińskim kolegą założył w Espoo spółkę ICEYE, która jest dziś globalnym liderem w zakresie ciągłej obserwacji Ziemi, w tym monitorowania klęsk żywiołowych. W 2018 roku znalazł się na prestiżowej liście magazynu „Forbes” – „30 under 30 Europe” w kategorii Technologia. Więcej na: www.iceye.com

■ LUDZIE ■ ZMIENIĆ NASTAWIENIE

Nie odpuszczam Kiedy poczułam, że mogę inspirować innych? Gdy Ewa Minge wpuściła mnie na wybieg – mówi Agata Roczniak, pierwsza polska modelka na wózku, edukatorka i mówczyni motywacyjna Jak dziewczyna na wózku, chora na SMA, została jedną z głównych mówczyń międzynarodowej konferencji związanej z polską prezydencją w Radzie UE? Przyznaję, to jedno z najważniejszych osiągnięć w moim życiu zawodowym. Dzięki organizatorom miałam 30 minut, by opowiedzieć o tym, jak ważna jest edukacja włączająca, a coś na ten temat wiem: od lat prowadzę Fundację Diversum (diversum.org.pl), w której edukujemy dzieci i oswajamy je z niepełnosprawnością. Mnie osobiście niepełnosprawność daje siłę napędową do działania. Mówię ludziom, że muszą sobie uświadomić, że mogą coś zrobić. Jak to się stało, że zaczęła pani rozmawiać z innymi i przekonywać ich, że „mogą”? Zostałam mówczynią motywacyjną, bo od młodości występowałam publicznie. Na pierwsze spotkania tego typu zaczęto mnie zapraszać mniej więcej pod koniec szkoły średniej, a później na studiach. Chciano, bym opowiadała, jak to jest być osobą z niepełnosprawnością, bo moje mierzenie się z trudnościami dnia codziennego można przełożyć na zmagania innych osób – np. z otyłością czy kłopotami z koncentracją… Tak naprawdę wszystko zależy od podejścia: to, co dla jednych jest zaledwie niedogodnością, dla innych stanowi wielką przeszkodę. A najważniejszym momentem, w którym poczułam, że mogę inspirować innych, był ten, gdy projektantka Ewa Minge wpuściła mnie na wybieg mody. Dała mi przekonanie, że jeśli czegoś się bardzo pragnie i nie odpuszcza, można zmienić nastawienie innych ludzi. Jak doszło do tej współpracy? W 1999 r. wygrałam konkurs na twarz roku w „Gazecie Wrocławskiejˮ. Parę lat później – ogólnopolski konkurs Regularne Rysy. Występowałam już wówczas w mediach, wcześniej brałam też udział w pokazach mody, choć bardziej dla zabawy. Ale że inne dziewczyny były w pełni sprawne – wywoływałam sensację. I wtedy pomogła mi dziennikarka. Była osobą z niepełnosprawnością i – wiedząc, jak hermetyczna jest branża mody – chciała mnie wesprzeć. Skontaktowała mnie z Ewą Minge, a ta powiedziała: „Agata, nie będę cię traktowała wyjątkowo, będziesz pracowała jak każda modelka”. I wyszłam na wybieg z profesjonalistkami! Nie było lekko, ale było... super. Spotkanie z modą okazało się dla mnie ważnym doświadczeniem, dzięki któremu zrozumiałam, że inspirowanie innych

europa dla aktywnych

1/2025

to moja misja, a niepełnosprawność może być narzędziem do pomagania. A jak reagowali ludzie? Różnie. Ilu ludzi, tyle zdań. Ale przede wszystkim ich poglądy ulegały transformacji. Tak właśnie postępuję w życiu – bo tylko mocnymi akcentami można wpływać na innych. Na konkursy wysyłała pani zdjęcia twarzy, a potem przyjeżdżała na wózku. Ludzie byli zaskoczeni? Tak, uwielbiałam to uczucie. Przyszłego męża też zaskoczyła pani tym, że jest osobą z niepełnosprawnością? Nie. Wcześniej w internecie miałam zdjęcia bez wózka, ale na spotkaniach osoby były – słusznie – niemiło rozczarowane. Pomyślałam, że sama też nie chciałabym być oszukiwana. Ktoś ma zdjęcie w profilu na przykład George'a Clooneya, a nim nie jest. Napisałam wprost: „Jeśli jesteś odważny, mój wózek ci nie przeszkadza, to zapraszam do kontaktu”. Podobno wcześniej – na studiach – koledzy musieli panią nosić po schodach, bo budynek był niedostosowany. Nie musieli – chcieli, to nie był nakaz uczelni. Nie lubię słowa „musieć”, warto go używać świadomie. W swoim życiu naprawdę dużo muszę: przede wszystkim mieć drugą osobę, by mi pomogła w wielu czynnościach. Bardzo istotne dla mnie jest to, bym była samosterowalna. Rehabilitacja, dbanie o zdrowie to kategorie działań typu „muszę”, „powinnam” czy „mogę”? Moja rehabilitacja odbywa się głównie w wodzie. Rodzice zaszczepili we mnie miłość do pływania – gdy byłam dzieckiem, zapisali mnie do klubu dla osób z niepełnosprawnościami. Rywalizacja, wysiłek i bycie wśród A wracając do rehabilitacji – moje ciało boli mnie od tego, że jest uciskane albo że jest długo w pozycji siedzącej, nieruchomej. Delikatne poruszanie się w wodzie, masaż czy ćwiczenia, które wykonuję z fizjoterapeutą, powstrzymują

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

ludzi podobnych do siebie procentują w życiu.

■ LUDZIE ■ ZMIENIĆ NASTAWIENIE

rozwój choroby. A nawet niewielka poprawa zdrowia fizycznego powoduje dużą zmianę w samopoczuciu. Dlatego przyglądam się swojemu ciału i słucham tego, co mi mówi. Dodatkowo wiem, że moja dobra forma wpływa na kondycję najbliższych, którzy o mnie dbają. Jeśli nie będę im pomagała, będą szybciej zmęczeni. To efekt domina. A trzeba pamiętać, że sytuacja, w której asystentem jest osoba najbliższa, to złe rozwiązanie. Moja mama musiała zrezygnować z pracy zawodowej, żeby móc mnie wozić do szkoły. Dlatego jako społeczność osób z niepełnosprawnościami postulujemy wprowadzenie pełnej asystencji osobistej, bez angażowania rodziny. Wciąż z takim wsparciem są problemy? Niestety, w mieście, w którym mieszkam, możemy liczyć na pomoc asystenta samorządowego maksymalnie przez 45 godzin miesięcznie. Mnie pani asystentka pomaga od poniedziałku do piątku wstać z łóżka, zjeść śniadanie i dostać się do samochodu. To jest niesamowite, ile można zrobić ze wsparciem asystenckim! Gdybym miała 150 godzin w miesiącu, to byłoby super. Mogłabym chodzić na basen, do fryzjera, na spotkania bez proszenia przypadkowych osób o pomoc. Takie proszenie bywa frustrujące, w dodatku ktoś, kto nie ma doświadczenia, może na przykład przez pomyłkę zniszczyć dźwig, który wprowadza wózek do samochodu i wyprowadza. Pewnie z godzinę mogłabym mówić o emocjach, które mi towarzyszyły, gdy trzy lata temu próbowałam sama wstać w łóżka. Zajęło mi to 45 minut. Człowiek jest naprawdę bardzo zły, że sam nie może podołać prozaicznej czynności! W sumie wstałam sama trzy razy. To były poranki, w które nie miał mi kto pomóc lub zorganizowanie tej pomocy było tak skomplikowane i wymagało tak wielu różnych działań, że powiedziałam: „Agata, zrób to i bądź szczęśliwa, że to zrobiłaś sama!”. Co jeszcze daje pani szczęście? Przede wszystkim – mam wspaniałego męża i radosne dziecko. Jeśli chodzi o sprawy zawodowe: szczęściem jest to, że w swojej fundacji zapewniam dzieciom edukację, której ja wcześniej nie miałam. Mam nadzieję, że wychodzą z zajęć bardziej otwarte, a otwartość to klucz do tego, by nawiązywać dobre relacje z innymi. Działalność w fundacji daje mi ogromną satysfakcję, podobnie jak praca ekspertki ds. włączania osób z niepełnosprawnościami w banku BNP Paribas. A jakie ma pani marzenia? Ktoś powiedział, że wszystko mam, co ze sobą noszę. Dla mnie najważniejsze jest, aby nie stracić odwagi i poczucia satysfakcji

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

z odkrywania codziennych czynności. Nie chciałabym też utracić

wiary w siebie i sens życia, dlatego pielęgnuję je w sobie podczas

Agata od urodzenia choruje na rdzeniowy zanik

wystąpień, cicho oczekując, że zyskam uznanie, którego czło-

mięśni (SMA), co nie przeszkadza jej żyć pełnią

wiek potrzebuje, żeby było mu dobrze w życiu. Chciałabym też

życia, o czym opowiada film dok. w reżyserii

zwiedzić świat, poznać inne kultury. Od dwóch lat mamy z mężem rower

Krzysztofa Rogulskiego „Szczęście Agaty” (2025)

z przyczepką i jeździmy po Alpach. Tam są superścieżki! Rozmawiała Aleksandra Fandrejewska – korespondentka FRSE

europa dla aktywnych

1/2025

■ FELIETON

Marcin Hościłowicz

eTwinningowe dwudziestolatki arcin, znowu bawisz się

a jednocześnie podnosiłem swoje kompetencje

w eTwinning? Takie pytanie

na krajowych i międzynarodowych szkoleniach.

słyszałem kilka razy od znajomych

Dzięki seminariom i konferencjom, w których

nauczycieli. Moje pierwsze

brałem udział jako eTwinner, poznałem

spotkanie z przedstawicielami

wielu nauczycieli, z którymi do dziś realizuję

programu miało miejsce

inicjatywy programów eTwinning i Erasmus+.

w Warszawie. Przyjechałem

Z wieloma z nich się zaprzyjaźniłem,

z miejscowości w północno-

wymieniamy się doświadczeniami, wspieramy.

-wschodniej Polsce spotkać się

eTwinning okazał się idealną metodą pracy

z eTwinnerami i dowiedzieć

również w pandemii. To właśnie wówczas

„co i jak”. Obecne na konferencji

nauczyciele nauczyli się korzystać z narzędzi TIK

osoby znały się ze sobą doskonale, były pełne

i zrealizowali mnóstwo projektów ze szkołami

zapału, otwarte na kontakty. Dziwnie się

w Europie. Inicjatywy, których ja się podjąłem

czułem, nie kojarząc właściwie nikogo. Jednak,

– razem z przyjaciółmi z Hiszpanii, Turcji, Włoch

po pierwszym dniu byłem już za pan brat

i Grecji – stanowiły wsparcie psychologiczne dla

z większością z nich – ludźmi, którzy dali

uczniów i nauczycieli oraz bezpieczną przestrzeń

mi olbrzymi zastrzyk energii. I tak się zaczęło…

dla zagubionych w ówczesnej rzeczywistości.

Wiedziałem, że metoda projektu stosowana

Projekty edukacyjne jako metoda nauczania

w eTwinningu, wykorzystywana do nauczania

wpisane są w podstawę programową, a nazwa

języka obcego, jest dla mnie jako anglisty

eTwinning pojawia się w niej kilkanaście razy.

idealna: język jest tu narzędziem komunikacji,

Czy jest to tylko zabawa, jak twierdzą niektórzy?

ale też poszerzania wiedzy, poznawania kultur,

Również, ale to przede wszystkim bardzo

współpracy z nauczycielami z Europy i świata.

atrakcyjne, niekonwencjonalne i innowacyjne

Dodatkowo eTwinning oferował szkolenia

rozwiązanie dydaktyczne – sposób nauki

metodyczne za granicą oraz projekty edukacyjne

przez działanie. Jako nauczyciel, ambasador

z placówkami z Europy bez wychodzenia ze szkoły

i trener eTwinning skutecznie wdrażam

lub domu. Wirtualnie, a jednak realnie.

tę metodę w swojej pracy. I tak eTwinning już

Pierwszy projekt zrealizowałem ze szkołą z Włoch na temat wspomnień z drugiej

20 lat odpowiada na moje pytanie, jak powinna wyglądać dobra edukacja. n

wojny światowej. Partnera (i pomysłodawcę) inicjatywy znalazłem na ówczesnej stronie eTwinning. Nie była to realizacja idealna, ale

Marcin Hościłowicz – laureat nagrody EDUinspirator

nie miałem wątpliwości, że będą kolejne...

2022. Od 30 lat realizuje międzynarodowe programy

Niektóre z nich były wspaniałe, inne mniej,

edukacyjne. Nauczyciel języka angielskiego

zawsze jednak dostawałem pozytywną

w III Liceum Ogólnokształcącym z Oddziałami

informację zwrotną od uczniów. Wcielałem

Dwujęzycznymi w Suwałkach, doradca metodyczny

zatem w życie kolejne projekty z młodzieżą,

Suwalskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli.

■ LUDZIE ■ CZŁOWIEK I MASZYNA

Nie przestaniemy być

potrzebni – Jeśli ktoś jest gwiazdą u siebie na roku, warto, by dał sobie szansę u nas, zwłaszcza że stypendia doktoranckie są osiągalne – mówi Dawid Kielak, profesor matematyki teoretycznej na Uniwersytecie Oksfordzkim Dziennikarze są na liście zawodów najbardziej zagrożonych przez sztuczną inteligencję, ale języka matematyki ChatGPT jeszcze nie opanował. To oznacza, że matematycy nie mają się czego bać? Dziennikarze pierwsi pożegnają się z pracą, ale sztuczna inteligencja wpływa również i na nasze zajęcie, przede wszystkim dzięki możliwości maszynowej weryfikacji dowodów. Bez komputera zajmuje to bardzo dużo czasu, więc jest on wykorzystywany coraz częściej. Najistotniejsza zmiana zajdzie jednak wtedy, gdy sztuczna inteligencja będzie w stanie samodzielnie stworzyć dowód matematyczny, czyli wykazać prawdziwość danego twierdzenia na takim samym poziomie jak człowiek. To możliwe? Skoro ludzki mózg to zrobił, to dlaczego nie miałaby zrobić tego wielokrotnie szybsza maszyna? Jestem przekonany, że sztuczna inteligencja osiągnie taki poziom, by opracowywać dowody i automatycznie je sprawdzać. Wówczas moja praca w takiej formie jak dziś stanie się zbędna, bo po co mam robić to samo, tylko wolniej, i z ryzykiem popełnienia błędu? Matematycy przestaną być potrzebni? W momencie, gdy maszyna będzie potrafiła odpowiadać na pytania, skończona, ale nie wszystkie są tak samo interesujące. Ta dziedzina daje specyficzny, jednak użyteczny sposób rozumowania. Jeśli chcemy w przyszłości współpracować z maszynami na głębszym poziomie, i zrozumieć, co robią, to matematyczny, analityczny sposób myślenia będzie niezbędny, bo maszyny funkcjonują na poziomie abstrakcyjnym.

FOT. ŁUKASZ BERNAŚ

moją rolą stanie się zadawanie pytań. Ich liczba w matematyce jest nie-

europa dla aktywnych

1/2025

Co pana zaciekawiło w matematyce?

rekrutacji stawał się dla nas bardziej transparent-

Prawdę mówiąc, ta dziedzina zaczęła mi się

ny. Gdy ja aplikowałem, nie miałem nawet kogo

podobać dopiero, gdy już ją studiowałem.

zapytać o radę. Obecnie internet ułatwia sprawę,

Najbardziej zachwyciło mnie to, że w matema-

poza tym uniwersytet w Oksfordzie jest przyzwy-

tyce wszystko robi się od początku. Nie trzeba

czajony do kandydatów z Polski. W 2003 roku

wierzyć w to, co pokazali wcześniej wielcy mi-

dostałem ofertę bezwarunkową, co do dziś jest

strzowie, bo wszystko można samemu wywieść

rzadkie. Zazwyczaj uczniowie, którzy pozytyw-

od podstaw, od aksjomatów. Tu nie ma wiary

nie przejdą proces rekrutacji, dostają warunek,

w autorytety, wszystko można samodzielnie

że muszą zdobyć odpowiednio wysokie oceny

zweryfikować. Tym właśnie zajmujemy się na stu-

z matury. Ja nie pisałem matury międzynaro-

diach matematycznych.

dowej, tylko polską, dla Brytyjczyków nie było jasne, jak potraktować jej wyniki, więc musiałem

To może zachęcić młodych ludzi do studiowania

po prostu ją zdać. Najistotniejsze okazały się

matematyki?

egzaminy wstępne.

Matematyka i informatyka mają obecnie dobrą passę, więc nikogo chyba nie trzeba do tych kie-

Studenci z Polski coraz śmielej aplikują na Oksford?

runków przekonywać. Będziemy coraz ściślej oto-

W związku z brexitem trudno to ocenić,

czeni przez algorytmy i maszyny, zatem dogłębne

bo od tego momentu na brytyjskich uczelniach

ich rozumienie z pewnością jest umiejętnością

spadła liczba studentów nie tylko z Polski, ale

przyszłości. To szczególnie atrakcyjne dla tych,

z całej Europy. Oczywiście barierą pozostaje opła-

którzy lubią myśleć precyzyjnie i logicznie.

cenie czesnego. Gdy ja przyjechałem w 2004 roku jako obywatel Unii Europejskiej, płaciłem czesne

Dlaczego pan zdecydował się studiować akurat

jak angielscy studenci, które było wysokie, ale

na Uniwersytecie Oksfordzkim?

nie zaporowe. Teraz czesne wzrosło dla studentów

Zacząłem o tym myśleć w połowie liceum i do-

brytyjskich, ale przede wszystkim dla tych spoza

szedłem do wniosku, że chciałbym studiować

Wielkiej Brytanii. Jego wysokość to dwadzieścia

w miejscu, które kojarzy się z nauką na najwyż-

kilka tysięcy funtów rocznie, co wiele osób może

szym poziomie. A jeśli mam mieć szansę, muszę

odstraszyć, zwłaszcza że stypendia dla zagranicz-

aplikować w dziedzinie, w której jestem najlepszy.

nych studentów pierwszego stopnia są trudno

Matematyka okazała się świetnym wyborem.

dostępne. To nie jest optymalne rozwiązanie i jako uniwersytet chcielibyśmy, by było inaczej,

Pana bliscy wspierali ten pomysł?

ale nie na wszystko mamy wpływ.

Moi rodzice byli do niego nastawieni sceptycznie. Aplikowałem na studia w 2003 r., wyjechałem

Uczelnia po brexicie stała się mniej międzynarodowa?

w 2004 r., gdy Polska dopiero co weszła do Unii

Liczba studentów spoza Wielkiej Brytanii jest

Europejskiej. Proces aplikacji był wówczas

taka sama, tylko zmieniły się kraje, z których

dość skomplikowany. Trzeba było iść do British

pochodzą. Dawniej przeważali studenci z krajów

Council w Warszawie, by dostać formularz, ale

UE, teraz są to przede wszystkim osoby z innych

Prof. Dawid Kielak

nie wiadomo było, jak go wypełnić. Konieczne

części świata. Dotyczy to jednak głównie studiów

ma na swoim koncie

było zdobycie referencji od nauczycieli, a potem

pierwszego stopnia. Na studiach doktoranckich

wiele znaczących

oczywiście zdanie egzaminów wstępnych, bo one

jest inaczej, bo mamy dość dobry system stypen-

nagród, wśród nich

niezmiennie w Oksfordzie obowiązują. Rodzice

dialny, również dla studentów zagranicznych.

Frontiers of Science

uważali, że porywam się z motyką na słońce. Polscy studenci są zainteresowani realizowaniem doktora-

Award, którą odebrał wraz z polskimi kolega-

Ale jednak zrealizował pan swój pomysł.

tu na Oksfordzie?

mi w 2023 r. w Pekinie

Tak, i nie byłem pierwszym polskim studentem

Stanowią pewną grupę na naszej uczelni, mają

za badania z zakresu

w Oksfordzie, choć gdy zaczynałem studio-

swoich reprezentantów także wśród matema-

topologii algebraicznej

wać, rzeczywiście była nas garstka, ok. 10–20

tyków. Obecnie mam sześcioro doktorantów,

i geometrycznej

osób. Im dłużej Polska była w Unii, tym proces

w tym jednego Polaka, w zeszłym roku miałem

■ LUDZIE ■ CZŁOWIEK I MASZYNA

doktorantkę z polskimi korzeniami, a w styczniu byłem egzaminatorem pracy doktorskiej studenta z Polski. Oczywiście takich osób mogłoby być więcej. Absolwenci polskich uczelni, na których wykłada się matematykę na wysokim poziomie, mają ogromny potencjał, ale mam wrażenie, że wiele osób nie aplikuje na Oksford, bo nie wierzy w swoje możliwości. Jeśli ktoś jest gwiazdą u siebie na roku, to warto, by dał sobie szansę, zwłaszcza że jesteśmy bardzo dużym wydziałem, a stypendia są osiągalne. Oksford to marka sama w sobie. Gdyby nie zdecydował się pan na studia w tym miejscu, nie zrobiłby pan takiej kariery naukowej? Moja droga zawodowa pewnie potoczyłaby się inaczej. Dyscyplina, którą się zajmuję, czyli geometryczna teoria grup, jest na Oksfordzie dobrze reprezentowana, bo w sumie przez czterech pracowników naukowych. Tylu specjalistów z danej dziedziny w jednym miejscu to rzadkość. Wymiana myśli z kolegami to wielka wartość, choć na innej uczelni pewnie zajmowałbym się podobnymi zagadnieniami, bo to one mnie interesują. Z pewnością jednak Oksford jako marka daje duże możliwości, między innymi dotarcia do szerokiej publiczności, co w przypadku dość hermetycznej dziedziny – matematyki – jest niezwykle ważne. To, że dziś rozmawiamy, jest zapewne zasługą renomy tej uczelni. Ona przekłada się również na rekrutację. Kiedy rekrutuję kandydatów na doktorantów lub tzw. postdoków, to dostaję aplikacje na najwyższym światowym poziomie i mogę spośród nich wybierać najlepszych matematyków. Dzięki temu poziom tych studiów jest bardzo wysoki. Oksford ma też specyficzny system organizacyjny, w którym każdy naukowiec jest przydzielony do college'u. Grupują one specjalistów z różnych dziedzin.

2,5

do mln euro

– nawet tyle może wynieść prestiżowy grant Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych, o który starają się naukowcy z całego świata

To oznacza, że na co dzień nie funkcjonuje pan wyłącznie w gronie matematyków? I bardzo to sobie chwalę, bo codziennie jem obiad z filozofami, biologami, geografami czy prawnikami. Dobrze jest porozmawiać z ludźmi, którzy też pracują naukowo, ale zajmują się czymś zupełnie innym. Studenci i doktoranci również funkcjonują w multidyscyplinarnym środowisku. Nie wszyscy jednak zostaną profesorami Oksfordu. Jak do tego dojść? To bardzo transparentna ścieżka i zależy po prostu od publikacji naukowych. Po doktoracie wyjechałem do Niemiec, gdzie byłem postdokiem najpierw

prof. Dawid Kielak – wybitny polski

w Bonn, a potem w Bielefieldzie. W 2018 r. napisałem dwie bardzo dobre

matematyk znany ze sformułowania

prace (jedną z kolegami z Polski), które zostały dostrzeżone na arenie mię-

przełomowego twierdzenia

dzynarodowej. Równolegle starałem się o grant Europejskiej Rady ds. Badań

umożliwiającego rozpoznanie

Naukowych (ERC), który otrzymałem. Taki grant to prestiżowa sprawa, apli-

przestrzeni, które po drobnych

kują naukowcy z całego świata, a przyjętych zostaje ok. 13 proc. wniosków.

modyfikacjach zachowują się jak

Pieniądze z niego też są niemałe, bo od 1,5 do 2,5 miliona euro, co pozwala

czasoprzestrzeń w teorii względności

całkowicie poświęcić się pracy nad swoim projektem. Po otrzymaniu grantu

Einsteina. Członek London

moje akcje rzeczywiście poszły w górę i mogłem wybrać uczelnię, w której

Mathematical Society i European

chcę pracować. Aplikowałem na profesury już wcześniej, ale nie dostałem

Mathematical Society. Uhonorowany

ofert. W 2019 r. miałem już trzy, zdecydowałem się na Oksford. To kwestia

nagrodą Whitehead Prize (2022),

opublikowania wyników badań, które zrobią wrażenie na społeczności

współlaureat Frontiers of Science

akademickiej. Czyli poniekąd tego, o czym mówiłem na początku: stawiania

Award (2023). Dwukrotnie (2018, 2024)

ciekawych pytań i znajdowania na nie odpowiedzi.

otrzymał grant Europejskiej Rady

Rozmawiała Martyna Śmigiel – korespondentka FRSE

ds. Badań Naukowych.

europa dla aktywnych

1/2025

■ FELIETON

Barbara Zamożniewicz

O bezpieczeństwie leż ja się nasłucham i naczytałam

niż zewnętrznych. A zatem od tego, czy mam

o generacji płatków śniegu (generacja Z)...

zbudowane poczucie spokoju, jaki obraz świata

Że za delikatni, że roszczeniowi, że płacz-

w sobie noszę, czy wierzę we własną sprawczość

liwi, niesłowni, a przede wszystkim jacyś

i czy mam ludzi, na których mogę polegać.

tacy trudni. A ponieważ miałam kilka lat

Takie rozumienie bezpieczeństwa powoduje,

przerwy w intensywnej pracy z młodzieżą,

że rola opiekunów/coachów grup młodzieżowych

wkroczyłam w jej świat pełna obaw.

staje się nie lada wyzwaniem. Bo oczywiście

Jak miło się zaskoczyłam!

można kreować niezagrażające sytuacje, usuwać

Zwykły warsztat z zarządzania

przeszkody i unikać nieprzychylnych ludzi,

projektem dla młodzieży – taki, jakich

ale to nie sprawi, że w młodych ludziach na stałe

prowadziłam już wiele. Temat neutralny:

zagości poczucie bezpieczeństwa.

„Jak osiągać swoje cele”. Choć zazwyczaj dorośli

Trzeba pracować nad ich osobowością.

wspierają projekty młodzieżowe, tym razem

Obdarzajmy młodzież zaufaniem i bądźmy

coś mnie podkusiło, aby to młodych zapytać

godni zaufania. Bądźmy empatyczni i szczerzy

o to, czego oczekują od swoich opiekunów.

w relacji. Stopniujmy wyzwania, dostrzegajmy

Dyskusja mnie zadziwiła – byli niespodziewanie

i doceniajmy małe sukcesy w pokonywaniu

refleksyjni i dojrzali! W centrum przygotowanej

przeciwności, co w przyszłości zaowocuje

przez siebie grafiki umieścili wielki napis

przekonaniem, że poradzą sobie w trudnych

„bezpieczeństwo”. Mocne. Opowiadali o swojej

sytuacjach. W tej współpracy nie chodzi tylko

pierwszej inicjatywie: gdy nie mogli porozumieć

o osiągnięcie celów. Starajmy się, by pod naszymi

się z nikim decyzyjnym w swojej gminie, zostali

skrzydłami młodzi nauczyli się tworzyć więzi,

odrzuceni i osamotnieni w porażce. Opowieść

dzięki którym będą czuć się bezpiecznie.

była na tyle trudna, że nie obyło się bez łez.

Wspierajmy ich w byciu szczerym, uczmy mówić

Wiem, jak trenersko radzić sobie z takimi

otwarcie o tym, jak się czują i czego potrzebują,

sytuacjami, więc wyszliśmy stamtąd spokojni,

pokazujmy, że wspólnie, jako grupa, są mocniejsi.

a nawet zbudowani. Ale po dziś dzień żywa

Może wtedy to wyjątkowe pokolenie będzie

jest we mnie refleksja: jak bardzo ci młodzi

chętnie angażować się w działania społeczne

są świadomi, uważni i wrażliwi, i jak duża

i zacznie zmieniać świat na lepsze. n

spoczywa na nas, dorosłych, odpowiedzialność, aby wspierać ich nie tylko w dążeniu do celów, ale by dawać im właśnie to, czego bardzo potrzebują – poczucie bezpieczeństwa. Co to znaczy? Jestem bezpieczna, gdy

Barbara Zamożniewicz – była uczestniczka programu Wolontariat Europejski, liderka społeczna.

nie czuję zagrożenia względem siebie ani

Od 20 lat działa na rzecz młodzieży i edukacji

osób i rzeczy, które są dla mnie ważne. Jak

pozaformalnej. Radna miejska. W latach 2015–2019

tłumaczy psychologia, poczucie bezpieczeństwa

Rzecznik Młodzieży przy Urzędzie Marszałkowskim

zależy bardziej od warunków wewnętrznych

Województwa Świętokrzyskiego.

■ LUDZIE ■ SZUKAĆ POZA GNIAZDEM

Rzucona

na głęboką wodę

Walczy o kobiety, promuje profilaktykę, leczy i zaraża... entuzjazmem. – Erasmus przetarł mi szlaki – mówi Małgorzata Osmola, onkolożka, nauczycielka akademicka, prezeska fundacji Polki w Medycynie

Uwielbiam uczyć o profilaktyce onkologicznej, bo dzięki niej możemy wykryć nowotwór we wczesnym stadium, a co za tym idzie – wyleczyć go. Pamiętajmy, że metodą profilaktyki, którą zawsze mamy przy sobie, są nasze dłonie!

europa dla aktywnych

1/2025

Założyła pani pierwszą w Polsce organizację mającą

zostać w Polsce. Tu mam rodzinę, przyjaciół,

na celu poprawę sytuacji kobiet w zawodach medycznych.

cenię też kontakt z polskimi pacjentami. Obecnie

Do czego jest potrzebna?

jestem zatrudniona w Mazowieckim Szpitalu

W fundacji Polki w Medycynie przeciwdziałamy

Onkologicznym. Niedawno rozpoczęłam też pracę

dyskryminacji ze względu na płeć i wspieramy

dydaktyczną na Uczelni Medycznej im. Marii

rozwój kobiet w tej dziedzinie. W Polsce na po-

Skłodowskiej-Curie w Warszawie. Cieszę się,

czątku kariery niestety często zderzałam się z po-

że mam możliwość uczyć onkologii i profilaktyki

dejściem „Młoda siksa się wymądrza”. Być może

onkologicznej. Dzięki niej możemy wykryć nowo-

była to kwestia wieku, a może również płci. Ten

twór we wczesnym stadium, a co za tym idzie

aspekt w zawodach medycznych ma duże znacze-

– wyleczyć go. Pamiętajmy, że metodą profilak-

nie, choćby w przypadku staży zagranicznych. Dla

tyki, którą zawsze mamy przy sobie, są na-

wielu kobiet mających małe dzieci takie wyjazdy

sze dłonie!

są trudne do zorganizowania. W fundacji walczymy więc o to, by np. stypendia były dostosowane

Wróćmy do początków. Co panią przekonało do wyjazdu?

nie tylko do potrzeb osoby zainteresowanej, ale

Rok przede mną wyjechała moja przyjaciółka

także jej rodziny – tak by nie musiała wyjeżdżać

– do Paryża. Pojechałam ją odwiedzić i za-

sama. Wciąż jest sporo do zrobienia.

chwyciłam się, że można mieszkać i studiować za granicą, i to jeszcze w tak niesamowitym

Za trudne i wymagające uchodzą już same studia me-

mieście! Uczyłam się już francuskiego, więc

dyczne. A pani utrudniła je sobie dodatkowo, wyjeżdżając

uznałam, że też chcę spróbować. W dodatku mój

na Erasmusa do Francji.

ówczesny chłopak był Francuzem. Aplikowałam

Rzeczywiście, by skorzystać z Erasmusa, student

i w 2014 roku dostałam się do miejsca, które sobie

medycyny musi się nagimnastykować. Na stu-

wymarzyłam: Bordeaux, słonecznego miasta

diach mamy nie tylko zajęcia teoretyczne, ale też

na południu Francji. Studiowałam na Université

bloki, w trakcie których chodzimy do szpitala

Victor Segalen Bordeaux 2 i mam stamtąd masę

i uczymy się na oddziałach. Ten system różni

dobrych wspomnień, choć jednocześnie był

się między krajami. W Polsce jest np. 20 przed-

to czas naznaczony samotnością.

miotów klinicznych – w ramach każdego trzeba spędzić trochę czasu na oddziale szpitalnym.

Mimo towarzystwa innych studentów?

We Francji można wybrać najbardziej interesują-

Poznałam wielu wspaniałych ludzi, z niektó-

ce nas dziedziny i lepiej wgryźć się w temat. Być

rymi mam kontakt do dziś, ale to inny rodzaj

może to właśnie różnice w systemach kształcenia

znajomości niż z przyjaciółmi w Polsce, których

są powodem, dla którego studenci medycyny rza-

znałam od lat. To również bycie z dala od rodziny.

dziej wyjeżdżają na stypendia niż studenci innych

Pamiętam, że kiedy miewałam trudne momenty,

kierunków. U mnie na roku na ponad dwieście

zadawałam sobie pytanie: „Kiedy to się skończy?”.

studiujących osób Erasmusem zainteresowanych

Im bardziej wsiąkałam w życie na miejscu, tym

było kilka, może kilkanaście.

było mi łatwiej. Przełomowe było oswojenie się z koniecznością funkcjonowania w obcym języku.

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Jak wyjazd wpłynął na pani karierę? Erasmus przetarł mi szlaki do kolejnych wyjaz-

Z czego wynikały trudności?

dów, bez których pewnie byłabym dziś innym

Na kursie językowym uczymy się zwykle, jak

lekarzem, niż jestem. Obecnie kończę polsko-

kupić kawę i rozmawiać o pogodzie. To miałam

-francuski doktorat nt. nowotworów przewodu

opanowane, ale po przyjeździe do Francji trafiłam

pokarmowego na Warszawskim Uniwersytecie

prosto na zajęcia na bloku operacyjnym, które

Medycznym we współpracy z Centre Hospitalier

są wymagające. Gdy dzieje się coś niepożądanego,

Universitaire de Nantes. Po jego obronie będę

jest stres, ludzie podnoszą głos i posługują się żar-

mogła kontynuować pracę naukową w dowolnym

gonem, którego nie ma w podręcznikach. Było mi

kraju w Unii Europejskiej, choć – mimo że dosta-

trudno ich zrozumieć, a jednocześnie nie miałam

wałam propozycje z Francji – bardzo chciałabym

żadnej taryfy ulgowej w związku z tym, że jestem

■ LUDZIE ■ SZUKAĆ POZA GNIAZDEM

z zagranicy. Nikt nigdy nie zaproponował, żeby mówić po angielsku. To początkowe wykluczenie językowe mocno wpłynęło na moje samopoczucie. Może niepotrzebnie wybrałam aż tak trudne zajęcia na początek, ale wtedy zależało mi przede wszystkim na tym, by zostać dobrze odebraną. Gdy stypendium się skończyło, uznała pani, że... kończyć jednak nie warto. To prawda. Na Erasmusie spędziłam dwa semestry, ale w sumie poza domem byłam od września do września. Zdecydowałam się na dodatkowe letnie praktyki studenckie w ramach Erasmusa – polegały na intensywnej pracy z pacjentami w szpitalu, mimo że oficjalnie miałam jedynie status obserwatora. Później, po zakończeniu studiów i studiach podyplomowych, pojechałam jeszcze do Rwandy, gdzie przez pół roku pracowałam jako lekarka. Znów mogłam wykorzystać swój francuski, i w dodatkowo sprawdzić się w pracy w zupełnie innych warunkach niż w świecie europejskim. To była szkoła życia, czas pokonywania barier. Za granicą nie pomogą rodzice ani przyjaciele, trzeba sobie radzić samemu. Po latach cieszę się, że zostałam rzucona na głęboką wodę z językiem obcym. Egzaminy zdawaliśmy po francusku, w formie opisowej. Dziś już nie mam problemu, żeby pracować w tym języku, ale to wymagało ciężkiej pracy już na samym Erasmusie. Wiem, że niektórzy wyjeżdżają na wymianę studencką i – jak to się mówi – balują, ale to nie był

Aspekt płci w zawodach medycznych ma duże znaczenie, choćby w przypadku staży zagranicznych. Dla wielu kobiet mających małe dzieci takie wyjazdy są trudne do zorganizowania. W fundacji walczymy o równouprawnienie

mój przypadek. Na medycynie nie ma imprezowania? To nie tak, miałam życie towarzyskie, ale nie było ono głównym motywem wyjazdu. W szpitalu czy bibliotece spędzałam kilkadziesiąt godzin tygodniowo. Dla porównania: znajomi, którzy wyjechali do Włoch na czwartym czy piątym roku, nie mieli tam już obowiązku chodzenia do szpitala, a więc zostawało im jeszcze sporo czasu wolnego. Założyli, że zaliczą egzaminy na Erasmusie, a braki nadrobią po powrocie do Polski. Pani też musiała po powrocie zdać egzaminy? Większość zaliczonych za granicą zostało uznanych, ale do niektórych musiałam podejść w Polsce. Nasz program nauczania jest bardzo przeładowany. Pomógł mi indywidualny tok studiów, dzięki któremu miałam pewną elastyczność w wyborze zajęć, a potem egzaminów. Jak z perspektywy czasu ocenia pani ten wyjazd? Promotorka mojego doktoratu z Francji, prof. Tamara Matysia-Budnik, FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

mówi: Małgorzata, il faut voir ailleurs, co znaczy: Trzeba rozejrzeć się gdzie indziej, sprawdzić inne możliwości. Czyli szukać czegoś, co jest poza naszym gniazdem. To cenna myśl. Za każdym razem, kiedy zastanawiam się, czy nie lepiej zostać tu, gdzie jestem, i wić ciepłe gniazdko, dochodzę do wniosku, że jednak warto się rozwijać. Erasmus był na tej drodze pierwszym krokiem. Z wyjazdami w ogóle jest trochę tak jak z jazdą na nartach czy rowerze. Najłatwiej uczyć się, będąc młodym, bo aż tak bardzo nie boimy

Małgorzata Osmola – specjalistka onkologii klinicznej,

się upadku. Łatwiej nam wtedy znosić trudności, błędy czy porażki. Wyjazd

członkini Sekcji Młodych Onkologów Polskiego

zmienia perspektywę, otwiera głowę. Dzięki temu, że uczyłam się i pracowa-

Towarzystwa Onkologii Klinicznej oraz ambasadorka

łam za granicą, czuję, że mogę dziś coś tutaj, w Polsce, zmienić.

European Society of Oncology (ESO). Prezeska

Rozmawiała Martyna Śmigiel – korespondentka FRSE

fundacji Polki w Medycynie: polkiwmedycynie.pl.

europa dla aktywnych

1/2025

■ NIE-UNIJNA EUROPA

a początku 2025 r. Donald Trump, w ramach doktryny Monroe’a („Ameryka dla Amerykanów”) „zaproponował” aneksję przez USA Kanady, Grenlandii i Kanału Panamskiego. Jego propozycja wywołała szok na całym świecie, gdyż nigdy żaden prezydent USA nie miał tak „szalonego” pomysłu. UE nagle musiała sobie przypomnieć o należącej do Danii Grenlandii, która jest najważniejszym z 13 krajów i terytoriów zamorskich (KTZ) stowarzyszonych z Unią (lecz niebędących jej częścią) poprzez państwa członkowskie: Danię, Francję i Holandię. KTZ znajdują się głównie na Karaibach, Pacyfiku oraz w północnoatlantyckiej części Ameryki. Choć ich obszar odpowiada aż 60 proc. terytorium UE, są zamieszkane jedynie przez mniej więcej milion ludzi. Ich znaczenie wynika jednak ze strategicznego położenia albo posiadanych złóż lub zasobów.

Spór o ślad po imperium Amerykańska „propozycja” aneksji duńskiej wyspy przypomniała UE, że poprzez terytoria zamorskie swoich członków ma wyraźnie globalny wymiar. Wielu też dopiero teraz zadało sobie pytanie: Skąd mała Dania ma wielką Grenlandię? Grenlandia, największa wyspa na świecie, stanowi ponad 80% powierzchni KTZ. Mieszka na niej tylko 1% populacji Królestwa Danii, jednocześnie jednak Dania właściwa zajmuje zaledwie 2% terytorium monarchii. Związek Grenlandii z UE przejawia się reprezentacją polityczną w parlamencie duńskim, gdzie zasiada dwóch posłów Inuitów, członków rdzennej ludności wyspy. Identyczny status w ramach Danii i UE jak Grenlandia mają Wyspy Owcze położone na Morzu Norweskim. KTZ są pozostałościami dawnych zamorskich imperiów kolonialnych. To duńskie należy do mniej znanych, choć jest jednym z najwcześniej stworzonych i niegdyś największych spośród wszystkich należących do mocarstw europejskich. Ekspansja zamorska Danii zaczęła się w epoce wikingów. Na początku XI w. Dania stworzyła Imperium Morza Północnego, obejmujące obecną Norwegię, Anglię, Islandię i wybrzeża Grenlandii, skąd jej mieszkańcy pływali do Ameryki. XII–XIII w. to okres

Adam Balcer – dyrektor

duńskich podbojów wokół Bałtyku (dzisiejsza Estonia, Pomorze), których nie udało

programowy Kolegium

się jednak utrzymać. W latach 1397–1523 Kopenhaga rządziła Unią Kalmarską,

Europy Wschodniej,

w której skład weszły: kraje nordyckie (Norwegia pozostała w unii z Danią do 1814 r.,

wykładowca Studium

a Islandia do 1944 r.), tereny obecnych północnych Niemiec (do 1864 r. w Danii),

Europy Wschodniej UW.

Szetlandy i Orkady (do 1472 r.) oraz Wyspy Owcze i Grenlandia, póki jej mieszkańcy

Autor książek,

nie wymarli z powodu globalnego... ochłodzenia. W XVII w. Dania stała się global-

raportów i artykułów

nym imperium, gdyż założyła forty w Afryce (Ghana), faktorie na wybrzeżu Indii oraz plantacje na Karaibach, tracąc jednak strategiczną Skanię na rzecz Szwecji. W XVIII w. Duńczycy powrócili na Grenlandię, ale w XIX w. i pierwszej połowie XX w. (zbyt) mała Dania musiała zaakceptować utratę zdecydowanej większości posiadłości zamorskich. W 1917 r. Kopenhaga sprzedała USA Wyspy Dziewicze na Karaibach. Niestety, prezydent Trump prawdopodobnie zakłada, że podobny interes uda się ubić – tylko znacznie taniej – z Grenlandią. n

Promuję

różnorodność

Afrykę kochała od dzieciństwa, a w rozwoju pasji pomógł jej Erasmus+. Poznajcie dr Patrycję Kozieł, wolontariuszkę i działaczkę na rzecz uchodźców

FOT. SZY MON ŁASZEWSKI

■ LUDZIE ■ MIĘDZY MIGRANTAMI A POLSKIM SPOŁECZEŃSTWEM

Jak to się stało, że warszawianka, absolwentka liceum im. Jana Kochanowskiego, związała się zawodowo z Afryką? W „Kochanowskim” chodziłam do klasy o profilu kulturowym. Mieliśmy tam przedmioty związane z różnymi tradycjami, czytaliśmy reportaże Ryszarda Kapuścińskiego... A ponieważ już wcześniej fascynowały mnie podróże, byłam ciekawa innych ludzi, ich historii i kultury, poszłam na afrykanistykę. Ukończyłam też etnologię i antropologię kulturową oraz portugalistykę na Uniwersytecie Warszawskim. W tym, co teraz robię, udało mi się połączyć wszystkie moje pasje. Pracuję naukowo w Zakładzie Współczesnych Kultur Azji i Afryki PAN oraz w Fundacji dla Migrantów „Dobry Start” (wcześniej Fundacja dla Somalii). Rozpoczęła pani pracę z migrantami z Afryki, znając już te kraje i ludzi? Podczas studiów mieliśmy okazję pojechać do szkoły letniej do Nigerii. Działałam też w kołach naukowych, które organizowały studenckie projekty badawcze. Miałam okazję być we wschodniej Afryce, w Tanzanii, Rwandzie, Afryce Zachodniej i Południowej. Odwiedziłam ponad 20 krajów na tym kontynencie. Doświadczenia z podróży oraz realizacji projektów naukowych wykorzystuję w pracy z osobami z doświadczeniem migracji. Fundację dla Somalii założył Abdulcadir Gabeire Farah, który jako pierwszy Afrykańczyk uzyskał w Polsce status uchodźcy. Był znanym działaczem i kandydatem na prezydenta Somalii. Zginął w tym kraju w zamachu w 2015 roku. Jak go pani wspomina? Pamiętam dobrze Abdula. Był dla mnie osobą szczególną, wprowadzał mnie w pracę wolontaryjną w Fundacji, motywował i wspierał. W czasach, gdy razem pracowaliśmy, Fundacja prowadziła też działania poza Polską, jak budowanie szpitala w Somalii czy w Kenii. Później projekty zawężały się

europa dla aktywnych

1/2025

do pomocy uchodźcom w Polsce. Fundacja długo

Osoby z ośrodków dla uchodźców, na przykład

po jego śmierci, 2 lutego 2023 roku, zmieniła

z Dębaku [Ośrodek do spraw Cudzoziemców

nazwę na Fundacja dla Migrantów „Dobry Start”

w Podkowie Leśnej – przyp. red.], z którym

im. A. G. Farah.

współpracujemy, mają bardziej podstawowe potrzeby, jak zakup biletu czy artykułów sa-

Zmienił się też zakres pomocy, jakiej udzielacie?

nitarnych. To najczęściej ludzie, którzy cze-

Na początku działalności Fundacji przyjeżdżali

kają na status uchodźcy. Natomiast uchodźcy

do Polski pojedynczy uchodźcy, głównie z krajów

z Ukrainy szukają pomocy w znalezieniu pracy,

objętych wojną, jak Somalia. Teraz jest ich dużo

mieszkania czy założeniu biznesu. Staramy się,

więcej. Zróżnicowane są też powody opusz-

by dostęp do wsparcia był równy dla wszystkich,

czenia ojczyzny. Możemy mówić o uchodźcach

niezależnie od pochodzenia.

politycznych lub prześladowanych ze względu na płeć czy pochodzenie, a także o uchodźcach

Pisaliśmy niedawno o realizowanym przez Fundację

klimatycznych. Szukają w Polsce schronienia

w ramach programu Erasmus+ Edukacja dorosłych pro-

migranci z Bliskiego Wschodu, Afryki, Ameryki

jekcie „Remcread” [nr 4/2024, s. 32–33], który ma na celu

Południowej, a ostatnio z Ukrainy.

wzmacnianie pozycji społecznej migrantek. Jakie jeszcze inicjatywy realizujecie?

Z pewnością potrzeby osób z Afryki, Azji czy Bliskiego

Zakończyliśmy niedawno działania przy projek-

Wschodu, przebywających w ośrodkach dla uchodźców,

cie „HealthMi” (Erasmus+ Edukacja dorosłych

różnią się od potrzeb migrantów z Ukrainy…

– Akcja 2.), w którym zajmowaliśmy się m.in. dostępem migrantów do opieki zdrowotnej (fds.org.pl/projekty/healithmi). Realizujemy też projekt „Women to women” – „Kobiety kobie-

Na początku przyjeżdżali do Polski pojedynczy uchodźcy z krajów objętych wojną. Dziś są migranci z Bliskiego Wschodu, Afryki, Ameryki Południowej, a ostatnio z Ukrainy

tom” (dzięki wsparciu od organizacji AMNA), który ma tworzyć platformę dialogu dla kobiet pochodzenia ukraińskiego. Przy inicjatywach erasmusowych działamy w zakresie zwiększenia kompetencji dorosłych. Beneficjentami są zarówno osoby z ośrodków dla uchodźców, jak i migranci mieszkający w Polsce. Oferujemy wsparcie psychologiczne, materialne, naukę języka polskiego, spotkania z doradcami zawodowymi. Czy pani osobiste doświadczenia jako stypendystki programu Erasmus+, między innymi na Uniwersytecie w Leiden (Holandia), mają wpływ na to, że obecnie realizuje pani i koordynuje projekty w ramach tego programu? Oczywiście, udział w zagranicznych wymianach młodzieżowych dał mi solidne podstawy do obecnej pracy przy projektach erasmusowych. Dzięki tym doświadczeniom nawiązałam sieć kontaktów, poprawiłam kompetencje językowe i nabrałam głębszego zrozumienia międzynarodowego kontekstu edukacyjnego. Takie doświadczenia wzbogacają i budują system wartości.

Rozmawiała Alina Gierak – korespondentka FRSE

■ PORADY ■ MIEJ WPŁYW NA SUKCES

Liczy się

trwała zmiana Składasz wniosek w Akcji 2.? Zwiększ swoje szanse na sukces, starannie planując długofalowe efekty działań. Wpływ twojego projektu jest jednym z kryteriów oceny wniosków! Michał Chodniewicz – ekspert FRSE

artnerstwa na rzecz współpracy, realizowane w Akcji 2. programu Erasmus+, polegają na współdziałaniu dwóch lub więcej organizacji z krajów uprawnionych do udziału w programie. Celem jest wymiana doświadczeń, umiędzynarodowienie instytucji oraz tworzenie rezultatów – np. w postaci nowych, innowacyjnych elementów oferty edukacyjnej: kursów, szkoleń czy publikacji. Jednym z elementów oceny wniosków składanych w Akcji 2. jest kryterium wpływu (nr IV) – eksperci analizują to, w jaki sposób organizacje tworzące partnerstwo zamierzają zagwarantować trwałe efekty projektu. Dlatego właśnie niezależnie od tego, czy planujemy innowacyjne przedsięwzięcie na większą skalę (Partnerstwo współpracy), czy też inicjatywę realizowaną przez nowe i niedoświadczone organizacje (Partnerstwa na małą skalę), powinniśmy starannie zaplanować rezultaty działań i wykazać ich użyteczność. Jak to zrobić? Prześledźmy ten proces na przykładzie projektów realizowanych w sektorze Edukacja dorosłych. Wpływ, wynikający tak z rezultatów twardych (produkty), jak i miękkich (nowa wiedza, umiejętności), musi się odnosić do:

1. DOROSŁYCH SŁUCHACZY

Niezależnie od rozmiaru przedsięwzięcia należy starannie zaplanować rezultaty i wykazać ich użyteczność

2. KADRY EDUKACYJNEJ 3. ORGANIZACJI TWORZĄCYCH PARTNERSTWO 4. SZERSZEJ SPOŁECZNOŚCI

FOT. SHUTTERSTOCK

Identyfikacja wpływu dla każdej z grup

Wpływ powinien obejmować wszystkie ww. grupy. Wnioskodawca (jeśli marzy, by zostać beneficjentem) powinien jednak przede wszystkim

skupić się na wykazaniu korzyści projektu dla dorosłych słuchaczy w odniesieniu do ich potrzeb w zakresie edukacji niezawodowej. Bez zidentyfikowania

europa dla aktywnych

1/2025

i inne podobne organizacje. Również w przedsięwzięciach na mniejszą skalę można zaplanować działania skierowane na zewnątrz organizacji, takie jak: ` konferencje, ` warsztaty dla słuchaczy i pokazowe zajęcia

dla podobnych organizacji, ` wydarzenia kulturalne.

Widzieć szerszą perspektywę

Aby wpływ działań projektowych został pozytywnie oceniony na etapie wnioskowania, a następnie rozliczania projektu, musi być spójny z innymi elementami wniosku, a w szczególności z analizą potrzeb grup docelowych. Gwarancją tego, że działania projektowe przyniosą zakładany wpływ, będzie ich bieżąca ewaluacja oraz monitorowanie (tak aby nie odbiegały wpływu na tę grupę projekt nie uzyska wysokiej

od założonych celów). Zatem aby ocenić działania,

liczby punktów. Wspomniane korzyści mogą doty-

należy ustanowić – mając na uwadze skalę oraz

czyć rozwoju jednej lub kilku kompetencji kluczo-

rodzaj projektu – odpowiednie wskaźniki, zarówno

wych słuchaczy, a są to np.:

ilościowe (liczba publikacji, wydarzeń, uczestników,

` kompetencje w zakresie rozumienia i tworzenia

odbiorców, audycji radiowych, ulotek itd.), jak i ja-

informacji,

kościowe (wzrost wiedzy, umiejętności, kompetencji

` kompetencje społeczne i obywatelskie,

uczestników). Pożądane jest, aby jeszcze w trakcie

` kompetencje cyfrowe,

realizacji działań testować ich spodziewane rezul-

` świadomość i ekspresja kulturalna oraz rozwój

taty. Co ważne, projekt z założenia ma zakładać

kreatywności.

Należy również zaplanować rozwój kadry edu-

trwałą zmianę w odniesieniu do działalności każdej z organizacji tworzących partnerstwo.

kacyjnej, która dzięki projektowi rozwinie

swoje umiejętności efektywnej pracy edukacyjnej na rzecz osób dorosłych. Wpływ w kontekście tej grupy może zostać osiągnięty dzięki: ` wymianie doświadczeń, ` szkoleniom, ` pracy nad rezultatami, ` prowadzeniu działań edukacyjnych.

Rozwój kadry powinien wpisywać się

Wpływ działań projektowych musi być spójny z pozostałymi elementami wniosku, zwłaszcza z analizą potrzeb grup docelowych

w szerszą strategię rozwoju organizacji two-

rzących partnerstwo. Projekty mogą i powinny zatem uwzględniać tworzenie takich rezultatów, jak:

Trwałość rezultatów liczy się nie tylko na etapie

` nowe programy zajęć,

oceny wniosków, ale również gdy dokonywana jest

` publikacje,

ocena końcowa. Identyfikowane są wówczas przy-

` platformy internetowe,

kłady dobrej praktyki. Aby zwiększyć swoje szanse

` materiały audiowizualne,

na to wyróżnienie, dobrze jest wykazać plany wyko-

` zbiory dobrych praktyk.

rzystania rezultatów w dłuższej perspektywie. Warto

Tam, gdzie wynika to z charakteru i skali

także chwalić się efektami projektu i dokumento-

projektu, należy również zidentyfikować

wać jego wpływ, na przykład na Platformie EPALE:

i opisać potencjalny wpływ na szerszą społeczność

epale.ec.europa.eu/pl. n

■ PORADY ■ JAK UNIKNĄĆ NIESPODZIANEK

– Koordynator nie może prowadzić partnerów za rękę i podawać im rozwiązań na tacy – mówi dr hab. Dorota Kwiatkowska-Ciotucha, która od ponad 20 lat z powodzeniem realizuje projekty unijne Od czego zacząć realizację projektu partnerskiego

Mamy projekt i partnerów, pozostaje zdobycie akceptacji

w programie Erasmus+?

i dofinansowania.

Projekt zaczynać należy od pomysłu i musi on

Trzeba mieć odrobinę szczęścia, żeby trafić

być ugruntowany. Czyli trzeba mieć wizję działa-

po drugiej stronie na oceniającego, który zrozu-

nia od początku do końca. Świadomość, co chce-

mie ideę projektu. Bo można mieć świetną ideę,

my uzyskać, jak to zrobić i z kim współpracować.

solidnych partnerów, dobrze napisany projekt,

Tu nie ma mowy o improwizacji czy założeniu,

a trafić na eksperta, który nie zobaczy tego,

że „jakoś to będzie”.

nie zrozumie koncepcji i projekt odrzuci.

Gdy już wiemy, jaki projekt chcemy realizować, zaczynamy

Co wtedy? Składać wniosek kolejny raz?

szukać partnerów. Gdzie ich znaleźć?

Tak też robimy. Czasami startujemy z tą samą

Narodowa Agencja rekomenduje korzystanie

ideą działania kilka razy, do skutku. Ale trzeba

z bazy partnerów. Istotnie, można w tej bazie

się liczyć z nakładem czasu pracy i nie wiadomo,

kogoś znaleźć, ale jak się nie zna partnera oso-

czy będą tego efekty. To jest konkurs. A nie jest

biście, to wiele się ryzykuje. Zawsze powtarzam,

tajemnicą, że w projektach partnerskich najwięcej

że najważniejsi są ludzie, nie instytucje. Może być

pracy ma lider.

najlepsza uczelnia, najlepszy podmiot, a okaże się,

Jakie pułapki czekają na liderów w trakcie realiza-

że ludzie nie są zainteresowani pracą. I wszystko

cji projektu?

spada na barki lidera. Warto, zanim złożymy

Największą pułapką są partnerzy. Bo nawet

wniosek, pojechać do partnera. Natomiast

jeśli pojechaliśmy do nich i jesteśmy do nich

w trakcie realizacji projektu szczególnie ważne

przekonani, to w praktyce różnie bywa.

jest pierwsze spotkanie tradycyjne, czyli kickoff

Problemy formalne można załatwić wła-

meeting, stanowiące formalne rozpoczęcie

ściwymi zapisami w umowie partner-

współpracy. Z doświadczenia wiem, że warto mieć

skiej oraz w regulaminie. Zdecydowanie

już jakiś merytoryczny temat, nad którym można

trudniej radzić sobie z trudnościami na-

byłoby się pochylić w trakcie tego spotkania.

tury merytorycznej, które wynikają np. z nie-

ABC lidera projektu FOT. SHU TTERSTOCK

przygotowania partnerów do realizacji zadań. Co zrobić, gdy wybrany partner okaże się niesolidny?

Męczyć się z nim dalej czy go zmieniać?

Przy projekcie spotykają się partnerzy z różnych krajów.

Trzeba reagować szybko, gdy okazuje się, że part-

Trzeba poznać ich zwyczaje i kulturę?

ner jest niesolidny lub nie chce mu się pracować.

Różnice kulturowe są oczywiste i większość

Jeśli lider nie widzi możliwości realizacji projektu

osób ma tego świadomość, pracując w zespołach

zgodnie z zaplanowanym harmonogramem

międzynarodowych. Warto się przygotować

i budżetem, a zmiana partnera nie wchodzi w grę,

i poznać sposoby pojmowania czasu, spo-

może wykonać zadania partnera, a jego budżet

żywania posiłków czy zasady ubioru w kra-

przesunąć do swojego.

ju partnera.

europa dla aktywnych

1/2025

To niejedyne różnice u partnerów? Nie do końca zdajemy sobie sprawę z różnic generacyjnych. Gdy w projekcie spotka się pokolenie X z pokoleniem Z, to zderzenie bywa bolesne. I nie chodzi tu o nowoczesne technologie, bo na ogół to nie jest problem dla nikogo. Chodzi o zaangażowanie młodych ludzi w pracę, o chęć nauczenia się czegoś. Nie zawsze 25-, 30-latkowie są do tego skorzy. I wtedy lider pracuje za nich? Od początku realizacji projektu warto jednoznacznie określić zasady współpracy i oczekiwania wobec partnerów, a potem egzekwować to, do czego się zobowiązali. Partnerzy dostają swoje pieniądze i mają swoje zadania, za które są odpowiedzialni. Jeśli pojawią się problemy, próbujmy je rozwiązywać. Zmiana harmonogramu czy wstępnych założeń to nie koniec świata. Starajmy się dopasować nasz projekt do rzeczywistych okoliczności. Co jeszcze warto zawrzeć w umowie partnerskiej? Dobrze jest od razu określić prawa i obowiązki lidera oraz partnera. Lider wprawdzie odpowiada za projekt przed Narodową Agencją, ale nie może prowadzić partnerów za rękę i podawać im wszystkiego na tacy.

Rozmawiała Alina Gierak – korespondentka FRSE

dr hab. Dorota Kwiatkowska-Ciotucha – profesor Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, prezes Centrum badawczo-szkoleniowego Dobre Kadry, ekspertka z wieloletnim doświadczeniem, autorka i współautorka ponad 100 publikacji naukowych, w tym dotyczących funduszy unijnych i zarządzania projektami. Więcej o realizowanych przez nią projektach na: dobrekadry.pl/projekty

Czym są partnerstwa w Erasmusie? To inicjatywy realizowane w Akcji 2. (Współpraca organizacji i instytucji), w ramach której mieszczą się zarówno Partnerstwa współpracy, nastawione na międzynarodową wymianę doświadczeń i wypracowanie innowacyjnych rezultatów, jak i Partnerstwa na małą skalę, pozwalające inicjować międzynarodową współpracę mniej doświadczonym instytucjom. Wnioski w Akcji 2. można składać we wszystkich sektorach (w Szkolnictwie wyższym i Sporcie wyłącznie Partnerstwa współpracy). Zob. podsumowanie naborów w Akcji 2. s. 6–7. 59

■ PORADY ■ KŁAMSTWA W SIECI

Wyzwanie: Czym jest efekt iluzorycznej prawdy? Po czym rozpoznać treści generowane przez AI? Jak nie dać się wkręcić w internetowe manipulacje? Podpowiadamy! Kamil Oleszkiewicz – NASK – Państwowy Insytut Badawczy

o łączy artykuł o unijnym zakazie wykorzystywania bawełny, filmik o odwołaniu tegorocznych wakacji oraz post o przeniesieniu wyborów prezydenckich na przyszły rok? Po pierwsze, wszystkie te informacje są nieprawdziwe. Po drugie, ich celem jest spowodowanie utraty zaufania do instytucji i wzmocnienie polaryzacji społeczeństwa. Po trzecie, każda z tych wiadomości ma wywołać silne emocje i spowodować gwałtowną reakcję. Wymienione wyżej wspólne cechy przekazów to sygnał, że mamy do czynienia z celową dezinformacją (NASK 2024). Czy dezinformacja działa? „Tak, ale nie na mnie” – odpowiada wielu zapytanych. Jeśli taka była też twoja odpowiedź, to zadziałał

Kamil Oleszkiewicz,

tzw. efekt trzeciej osoby (Davidson, 1983), czyli przeświadczenie, że inni

(NASK-PIB)

są bardziej podatni na wpływ niż my sami. To zwykle złudne wrażenie

– trener, specjalista

– choć faktem jest, że niektóre osoby są bardziej podatne na dezinformację

w zakresie edukacji

od innych. Kluczowy wpływ ma tutaj czas spędzany online: im dłuższy masz

cyberbezpieczeństwa.

kontakt z treściami w mediach społecznościowych, tym większa jest twoja

Działacz społeczny

podatność na manipulację (Ahmed et al., 2024). Dzieje się tak, ponieważ mózg

w ramach programów Unii

ma tendencję do uznawania powtarzanych informacji za prawdziwe – nawet

Europejskiej. Wielokrotny

jeśli wcale takie nie są. To zjawisko nazywa się efektem iluzorycznej prawdy

beneficjent Europejskiego

(Hassan & Barber, 2021).

Korpusu Solidarności.

Jak obronić się przed dezinformacją?

Członek Sieci EuroPeers.

Krytyczne myślenie to jedna z najważniejszych umiejętności, jakie możesz rozwijać w walce z nieprawdziwymi informacjami. We właściwej ocenie treści, które zamierzamy przekazać dalej, pomóc może model SPRAWDZAM.

Bibliografię tekstu znajdziesz w internetowym

FOT. SHUTTERSTOCK

wydaniu „Europy

dla Aktywnych" europadlaaktywnych.pl.

europa dla aktywnych

1/2025

jak SENSACJA

informacje. Aby uniknąć wprowadzenia w błąd,

Fałszywe informacje często wywołują silne emo-

korzystaj z różnych, niezależnych źródeł, odróż-

cje, jak strach, złość czy zdziwienie. Zastanów się,

niając fakty od opinii.

czy twoja reakcja emocjonalna jest adekwatna do sytuacji.

Deepfaki, a więc treści multimedialne wygenejak PROWOKACJA

rowane przez sztuczną inteligencję, są dużym

Dezinformacja często ma na celu wzbudzenie

wyzwaniem. Przede wszystkim ze względu

kontrowersji i podziałów. Staraj się zachować

na coraz doskonalsze odwzorowanie rzeczy-

wyważoną postawę i nie pozwól, by emocje

wistości, zwłaszcza jeśli chodzi o filmy. I w tym

przejęły kontrolę nad oceną sytuacji.

przypadku mamy jednak kilka porad, które pomogą odróżnić prawdziwe nagrania od tych

jak RACJONALNOŚĆ

zmanipulowanych:

Wiele fałszywych treści zawiera nielogiczne argumenty lub pochopne wnioski. Zanim uwie-

` Błędy w obrazie. Zwróć uwagę

rzysz w przekaz, zastanów się, czy jest on spójny

na nienaturalnie wyglądające elementy

i brzmi sensownie.

twarzy (usta, oczy) oraz palce. Sztuczna inteligencja często ma problem z ich

jak AUTOR

realistycznym odwzorowaniem.

Zweryfikuj, kto stoi za danym artykułem, po-

` Nieprawidłowa intonacja wypowiedzi.

stem czy nagraniem. Sprawdź, czy twórca jest

W fałszywych nagraniach rytm mowy

osobą wiarygodną.

występujących osób może być nienaturalny i pozbawiony emocji, zauważyć można

jak WYBIÓRCZOŚĆ

również dziwne pauzy.

Fałszywe informacje często celowo pomijają

` Błędy gramatyczne i stylistyczne. Zwróć

istotne fakty, manipulują danymi lub zmieniają

uwagę na nieprawidłową odmianę

kontekst wypowiedzi. Warto sprawdzić źró-

liczebników i nietypowe sformułowania.

dła i upewnić się, że treść nie została wyrwana

` Niezgodność mowy ciała. Jeśli gesty,

z kontekstu.

mimika czy ruchy ust nie pasują do wypowiadanych słów, może to sugerować

jak DYSKREDYTACJA

manipulację wideo.

Jeśli przekaz skupia się na podważaniu reputacji

` Zabiegi maskujące. Oszuści mogą stosować

konkretnych osób lub grup, zachowaj czujność.

dodatkowe warstwy obrazu, rozmycia

Zgłaszaj przypadki mowy nienawiści.

lub inne efekty wizualne, aby ukryć ślady fałszerstwa.

jak ZAMIAR Dezinformacja rzadko jest przypadkowa – jej celem może być wywarcie wpływu na opinię

Czy AI jest zagrożeniem?

Twój ruch!

Jeśli jakaś treść napotkana w internecie

publiczną lub osiągnięcie korzyści. Sprawdź,

wydaje ci się podejrzana, zgłoś ją do weryfikacji:

kto może mieć interes w szerzeniu takich treści.

zglos-dezinformacje.nask.pl. Możesz także przekazać niepokojącą cię informację do organizacji

jak ANALIZA

fact-checkingowych, takich jak Demagog lub

Silne emocje mogą utrudniać obiektywne my-

Pravda. Jeśli planujesz aktywności społecz-

ślenie. Staraj się podejść do każdej informacji

ne ukierunkowane na budowanie odporności

na chłodno i porównaj ją z rzetelnymi źródłami.

na dezinformację i potrzebujesz merytorycznego wsparcia, skontaktuj się z ekspertami

jak MANIPULACJA

NASK, którzy oferują bezpłatne materiały

Treści manipulacyjne często prezentują wybrane

i szkolenia. Pisz na: cyberprofilaktyka@nask.pl. ■

fakty w sposób stronniczy lub pomijają istotne

Materiał udostępniony na mocy licencji CC BY-SA 4.0.

■ PORADY ■ WYZWANIA WSPÓŁCZESNEJ EDUKACJI

o g e n z c y t y r k e j c k e L a i n e l ś my

ej, amodzieln s le o k z s k uczyć w ja , ik chować n y d w a r y o b ip k a in t iamy m niosków, w ia n a g Przedstaw ią i wyc wateli y y b z o li a ję n c a j la e u niezależn na manip h c y yn r o p d umie prz o i h c iecie, roz y w ś m w a o c wności o miejs świad f. UWM wagę akty ma sweg icka – pro d r h a b. M a

w świado ie i zna zowe roztropn soba jest nież kluc tycznie o ń, działa y e r rz k a a d c e jest rów z ą n h z c c yśl y ty c akże y ą r z n k od ym. Jed yślenie utki zach dobra. M dnostkow o je g e czyny i sk e rz ln ia ó k wsp ie tej om w w ym lskiej dla kształcen nowania o g jo c te k a la n oby wate k d fu , cego . Oto kil auczyć akcjonują edukacji a się go n j b e e z sn e tr z i łc dla satysf yślenia: dzenia ń wspó cznego m ne od uro ych zada ty a w d o ry t k w s a je ia st n nie ształce no z pod ch wagę k anowi jed umiejący z ro petencji st li ie c czy ek dla nau wskazów

rzenna No

Niekrytyczny nauczyciel nie może nauczyć krytycznego myślenia. Dlatego ważna jest nauczycielska autoewaluacja, rozważna ocena własnej postawy i czynności dydaktycznych.

2 Kształcenie krytycznego myślenia nie powinno być związane wyłącznie z wybranymi przedmiotami nauczania szkolnego, takimi jak wychowanie obywatelskie czy edukacja polonistyczna.

Warto pamiętać, że im częściej uczniowie myślą krytycznie podczas lekcji, tym bardziej świadomymi obywatelami się stają – odpornymi na manipulacje i gotowymi, by samodzielnie rozwiązywać problemy własne i społeczności, w której żyją. 62

europa dla aktywnych

1/2025

Myślenie krytyc zne wymaga wycis zenia i czasu. Nie da się szybko podejmow ać reflek sji na dany temat, a ferowanie ocen w zbyt krótkim czasie jes t często pochopne i błędne.

iem krytycznego W pracy nad rozwijan ć do doświadczeń myślenia warto sięga gą lko gorące tematy mo osobistych ucznia. Ty ia. otywować do działan go zainteresować i zm pewnością dostarczy Takich zagadnień z której influencer zy sieć internetowa, w ania konkretnych skłaniają do zajmow ł w różnego typu postaw i biorą udzia jnych. kampaniach edukacy

Wysoką skutecznością cieszą się tzw. rutyny krytycznego myślenia (pz.harvard.edu/thinking-routines). Są to praktyki, które kierują procesami myślowymi i stymulują ich aktywność. Stosowanie tych praktyk w klasie przygotowuje uczniów do monitorowania własnych procesów myślowych: badają problemy, rozważają możliwości, dyskutują, aktywizując ścieżki mentalne, które z czasem stają się wzorcem postępowania.

Istotne jest wykorzystywanie zróżnicowanych materiałów. Teksty z podręczników warto uzupełniać interesującymi aktualnymi pozycjami książkowymi (np. „Myszolandia”, „Kto tu rządzi. Demokracja od podwórka”, „Bromba i demokracja”). Można też korzystać z memów, tak chętnie czytanych i tworzonych przez młodzież w internecie.

Oto przykłady:

POMYŚL – PRZEDYSKUT UJ – PODZIEL SIĘ WNIOSKAMI Uczniowie samodzielnie analizują problem, po czym dyskutują nad zagadnieniem w parach, a następnie rozmawiają na forum klasy. Ten schemat można wykorzystywać w każdym momencie lekcji: po przeczytaniu /wysłuchaniu tekstu, postawieniu pytania, zasugerowaniu problem u. 3-2-1 MOST Uczniowie notują swoje trzy myśli/skojarzenia związane z kluczow ym zagadnieniem, następnie odpowiadają w jego kontekście na dwa pytania : „Co mnie nurtuje?” i „Czego chciałby m/chciałabym się dowiedzieć?”. W kolejnym kroku formułują metaforę wyjaśniającą, czym jest analizo wane pojęcie. Tej procedury można użyć na początku lekcji do wstępnej eksploracji danego tematu, a także po zakończeniu pracy nad nim w celu ewaluacji własnego uczenia się. GAŁĄZKA LOGICZNA Uczniowie czytają tekst, parafrazują go, po czym tworzą łańcuch wydarz eń połączonych związkami przyczynowo-skutkowymi, korzystając z grafu gałązki logicznej. Gałąź ma swój początek na dole i tak jak drzewo rośnie w górę. Na koniec odczytują zapisy na gałązce, używają c słów „jeśli – to”. Procedura służy do przeanalizowania tekstu, organizacji i omówienia najważniejszych wydarzeń. DRABINA METAPOZNANIA Uczniowie, posługując się kolejnymi szczeblami drabiny, odpowiadają na pytania: „Czego się nauczyłem /nauczyłam?”, „ Jak się tego nauczyłem/nauczyłam?”, „Dlaczego to jest ważne?”, „Gdzie mogę to wykorzystać?". Schemat ten uruchamia proces myślenia o własnym myśleniu, służy automonitorowaniu i planowaniu kolejnych kroków działania.

■ PORADY ■ EDUKACJA DOROSŁYCH: EPALE INSPIRUJE!

Katalizator

zmian

Jesteś edukatorem osób dorosłych i chcesz pomóc swoim kursantom pokonywać bariery i osiągać cele – sięgnij po podcasty EPALE! Justyna Bednarz-Fiuk – ekspertka FRSE

czynniki, które decydują o szansie na modyfi-

noworoczne? Badania pokazują, że aż

kację niechcianych zachowań. Są to: motywacja,

80 proc. osób, które ustanawiają sobie

możliwości i wyzwalacze.

na początku roku nowe cele – zwykle

Motywacja. Najprościej rzecz ujmując – to po-

dotyczące wyzwań edukacyjnych i zry-

wody, dla których chcemy coś zmienić. Gdy mo-

wania ze złymi nawykami – porzuca

tywujesz kogoś do działania, przede wszystkim

je… już pod koniec stycznia! Czy istnieje

pokazuj mu korzyści, które przyniesie dana zmiana,

jakaś prawidłowość? Co staje większości

co zyska dzięki nowym postawom, działaniom,

ludzi na drodze do zmiany? I wreszcie

zachowaniom itd.

– w jaki sposób edukator osób doro-

Realne możliwości. Im zazwyczaj poświęcamy

słych może pomagać swoim kursantom

mniej uwagi, tymczasem to tutaj hipotetycznie

definiować te przeszkody i usuwać je na możliwie

napotykamy najwięcej barier do pokonania. Co mo-

wczesnym etapie?

żesz zrobić, by pomóc swoim kursantom urealnić

Trzy warunki zmiany

które wiele zmieniają”. Autor opisał w niej trzy

zy zrealizowałeś już swoje postanowienia

cele? Sporządźcie razem tzw. checklistę, czyli swego rodzaju wykaz wszystkich elementów niezbędnych

Na wszystkie te pytania szukała odpowiedzi

do wprowadzenia zmiany. Weźcie pod uwagę takie

Urszula Rudzka-Stankiewicz, autorka podcastu

czynniki, jak: czas, budżet, zasoby fizyczne i umy-

„Bariery zmian. Jak je pokonać w organizacjach

słowe, umiejętności, wiedza, wsparcie ze strony

i prywatnie” (bit.ly/40CQuHl). To wieloletnia am-

osób trzecich, dostęp do informacji.

basadorka platformy EPALE, która jako ekspert

Lista zrobiła się zbyt rozbudowana? Nie wszyst-

ekonomii behawioralnej, praktyk grywalizacji

ko się na niej znalazło? Przyjrzyjcie się wyróżnio-

i facylitator pomaga ludziom w organizacjach

nym przez B. J. Fogga trzem obszarom, w których

zmieniać swoje zachowania. Jak wskazuje

najczęściej tkwią przeszkody. Po pierwsze, kontekst

Rudzka-Stankiewicz, by dotrzeć do sedna pro-

– a więc to, co nas otacza, narzędzia, zasoby, któ-

blemu, warto przyjrzeć się naukowym wyjaśnie-

rych potrzebujemy, ale także wiążące normy spo-

niom kwestii niedotrzymywanych postanowień

łeczne. Po drugie, sama osoba, która ma dokonać

(bit.ly/4goDhrJ), a także zajrzeć do książki dr.

zmiany. Błędy mogą powstawać już na etapie iden-

B. J. Fogga pt. „Mikronawyki. Niewielkie zmiany,

tyfikacji tego, kim jesteśmy i czego potrzebujemy.

europa dla aktywnych

1/2025

Po trzecie, zachowanie, którego oczekujemy po zmianie. Czy mamy jego konkretną wizję? Przy planowaniu z kursantem konkretnych działań, pamiętaj, że pierwszy krok powinien być dla niego na tyle łatwy, by był źródłem satysfakcji (a nie frustracji) i dostarczał pozytywnych wrażeń. Jednocześnie krok ten powinien być na tyle znaczący, by zachęcał do kontynuowania zmiany. Wyzwalacz zachowania. To impuls, który powoduje, że faktycznie ruszamy do przodu. Pomóż uczącym się osobom zaplanować moment, w którym rozpoczną nowe działanie. Warto też, by twoi podopieczni mogli przedstawić szerzej swoje zamiary. Gdy opowiadamy o naszych planach na głos, czujemy

Co możesz zrobić, by pomóc kursantom urealnić cele? Sporządźcie razem tzw. checklistę, obejmującą elementy niezbędne do wprowadzenia zmiany: czas, budżet, zasoby fizyczne i umysłowe

się bardziej zobowiązani do ich wykonania.

Przykłady z życia i porady

Podcast „Bariery zmian...” to jedno z wielu nagrań przygotowanych przez ekspertów dla Elektronicznej platformy na rzecz uczenia się dorosłych w Europie, które mogą pomóc edukatorom osób dorosłych (i nie tylko!) w poszukiwaniu nowych rozwiązań. Do wysłuchania online lub pobrania dostępnych jest już ponad 60 audycji, i to całkowicie bezpłatnie! Wśród nich m.in.: > „Zmiana. Jak zadbać o uczestników?” – najnowszy podcast Urszuli Rudzkiej-Stankiewicz, kontynuujący temat zmian; > „Uczenie się w biegu życia” – Dorota Gierszewski i Krystian Barzykowski; > „Drivery, czyli pięć pułapek w pracy edukatora” – Monika Dawid-Sawicka i Elżbieta Stelmach; > „Dobrostan na dobry rok” – Karolina Suska i Aleksandra Chomik. n

Podcasty EPALE dostępne są na: epale.ec.europa.eu/pl/content/podcasts oraz na soundcloud.com/epale-pl

■ KRONIKA ■ KREATYWNOŚĆ I EDUKACJA W JEDNYM KADRZE 1

Inspiracja w obiektywie

Konkurs fotograficzny Sefie+ 2024 rozstrzygnięty! Ze 195 nadesłanych zdjęć eksperci FRSE wyłonili laureatów w dwóch kategoriach: „Twój projekt w jednym ujęciu” oraz „Wartości europejskie w nowej perspektywie” Ewa Koźbiał – ekspertka FRSE

tywie”. W konkursie wzięły udział m.in. szkoły pod-

towanie efektów projektów edukacyj-

stawowe, średnie i wyższe, przedszkola, fundacje

nych. W konkursie biorą udział benefi-

oraz stowarzyszenia. W kategorii „Twój projekt w jed-

cjenci programów zarządzanych przez

nym ujęciu” przyznano trzy nagrody oraz cztery

Fundację Rozwoju Systemu Edukacji:

wyróżnienia. Jeśli chodzi o „Wartości europejskie

Erasmusa+, Europejskiego Korpusu

w nowej perspektywie”, wyłoniono pracę zwycięską

Solidarności, PO WER/FERS, Polsko-

i wyróżnioną w każdej z podkategorii: Cyfrowy świat,

-Litewskiego Funduszu Wymiany Mło-

Działania społeczne, Ekologia, Wyrównywanie szans

dzieży oraz Polsko-Ukraińskiej Rady

oraz Synergia. Wybrano też Zdjęcie Roku.

Wymiany Młodzieży. Selfie+ to wyjątkowa okazja, aby

Hasło edycji 2024 brzmiało: „Inspiracja w obiek-

elem inicjatywy Selfie+ jest prezen-

Uroczysta ceremonia wręczenia nagród odbyła się 14 stycznia 2025 r. podczas Ogólnopolskiego

uczestnicy inicjatyw edukacyjnych mogli dzielić

Dnia Informacyjnego [zob. s. 68] , gdzie miała

się doświadczeniami, kreatywnością oraz umie-

również miejsce wystawa nagrodzonych prac.

jętnościami fotograficznymi. Konkurs daje okazję

Było to nie tylko święto kreatywności i edukacji,

do przedstawienia wpływu realizowanych działań

ale także okazja do wymiany doświadczeń dla

na życie uczestników projektów oraz pokazania

uczestników konkursu. Laureatom serdecznie

ich zaangażowania w europejski wymiar edukacji.

gratulujemy ! n

europa dla aktywnych

1/2025

Kategoria: Twój projekt w jednym ujęciu 1. I miejsce. Autor zdjęcia: Katarzyna Pluta – Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej z Dąbrowy 4

Górniczej. Tytuł zdjęcia: „Czy trudno jest zrozumieć »czas«?”. Projekt: „Akredytowane projekty na rzecz mobilności uczniów i kadry w sektorze edukacji szkolnej" 2. II miejsce oraz tytuł Zdjęcia Roku. Autor: Dagmara Szlandrowicz – Związek Organizacji Sieć Współpracy Barka. Tytuł zdjęcia/projekt: „Szkoła animacji społecznej” 3. III miejsce. Autor zdjęcia: Małgorzata Drabik – Zespół Szkół Spożywczych i Hotelarskich w Radomiu. Tytuł zdjęcia: „Mgła niepewności”. Projekt: „Rozwój umiejętności zawodowych podczas zagranicznych staży” 4. Zwycięzca w kategorii Wartości europejskie w nowej perspektywie / Cyfrowy świat. Autor zdjęcia: Beata Peciakowska – Stowarzyszenie Proaktywne. Tytuł zdjęcia: „Akceptuję swoją rzeczywistość?”.

Projekt: „Unlock Your Future” 5. Zwycięzca w kategorii Wartości europejskie w nowej perspektywie / Działania społeczne. Autor zdjęcia: Anna Leja – Zespół Szkół Technicznych im. Eugeniusza Kwiatkowskiego w Rzeszowie. Tytuł zdjęcia: „Ławka Europejskich Wartości”. Projekt: „Działamy wspólnie i nowatorsko” („Let's do IT – Innovate Together”)

Publikujemy wybrane zdjęcia. Wszystkie nagrodzone i wyróżnione prace można obejrzeć na: selfieplus.frse.org.pl/laureaci

■ KRONIKA ■ WSKAZÓWKI I WSPARCIE

Edukować kreatywnie

Podczas XII Ogólnopolskiego Dnia Informacyjnego (ODI) do Centrum Konferencyjnego Legii w Warszawie zjechało ponad 1100 entuzjastów unijnych projektów edukacyjnych z całego kraju

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

Barbara Piątkowska de Grzymała – ekspertka FRSE

Dyskusje, które miały miejsce podczas sesji

organizowane przez Fundację Rozwoju

tematycznych, dotyczyły jednak nie tylko tego,

Systemu Edukacji (FRSE) 14 stycznia br.

co niosą ze sobą dobrze wszystkim znane Erasmus+

wydarzenie było niepowtarzalną okazją

i EKS, ale także Fundusze Europejskie dla Rozwoju

do spotkań z ekspertami i zdobywania prak-

Społecznego (FERS), z których również korzysta

tycznej wiedzy. Sesje tematyczne dostarczyły

Fundacja. – Warto bliżej zapoznać się z możliwo-

wartościowych informacji zarówno na temat

ściami finansowania w ramach FERS. To ważne

finansowania, jak i samej realizacji eduka-

źródło wsparcia dla projektów edukacyjnych i spo-

cyjnych projektów unijnych.

łecznych, które mogą realnie wpłynąć na rozwój

– Tegoroczne hasło: „Twój przewodnik po świe-

dzieci i młodzieży w Polsce – zachęcał Konrad

cie programów edukacyjnych” doskonale oddało

Wojnarowski, podsekretarz stanu w Ministerstwie

nasz cel. Chcemy wspierać państwa w wykorzysta-

Funduszy i Polityki Regionalnej.

niu możliwości, które oferują programy edukacyjne,

Uczestnicy wydarzenia mogli także podziwiać

w tym flagowy Erasmus+ oraz Europejski Korpus

wystawę prezentującą prace nagrodzone w kon-

Solidarności. XII Ogólnopolski Dzień Informacyjny

kursie na dziecięce logo prezydencji 2025, ukazu-

to także wyjątkowa przestrzeń do rozmów, wymiany

jące wizje młodych artystów na temat roli Polski

doświadczeń i inspiracji – podkreślił, otwierając

w Unii Europejskiej. Wręczono również nagrody

imprezę, dyrektor generalny Fundacji Rozwoju

laureatom konkursu Selfie+ [zob. s. 66–67], który

Systemu Edukacji Mirosław Marczewski.

motywuje uczestników programów edukacyjnych

Wydarzenie zaszczycili swoją obecnością przed-

do dzielenia się doświadczeniami poprzez fotogra-

stawiciele administracji publicznej, którzy pod-

fie. Najlepsze zdjęcia ukazywały emocje i zaanga-

Rozmawiano

kreślali rolę edukacji w budowaniu silnej Europy.

żowanie młodych ludzi w projekty realizowane

nie tylko

– Serce działalności Fundacji Rozwoju Systemu

przy wsparciu FRSE.

o programach

Edukacji to zarządzanie programem Erasmus+.

Wszystkim uczestnikom dziękujemy za obec-

Cieszę się, że program ten wspiera młodzież i na-

ność i zapraszamy do udziału w kolejnym ODI! n

Erasmus+ i EKS. Wiele dyskusji

uczycieli, umożliwiając im udział w wymianach

dotyczyło

międzynarodowych. Takie inicjatywy przełamują

Funduszy

bariery i stereotypy, a także promują europejskie

Europejskich

wartości i dialog międzykulturowy – podkreśliła

Więcej na: www.frse.org.pl/aktualnosci/ogolnopolski-

dla Rozwoju

wiceministra edukacji Joanna Mucha.

dzien-informacyjny-2025-za-nami

Społecznego

europa dla aktywnych

1/2025

■ W MIĘDZYNARODOWYM GRONIE

Warsztaty grupowe były okazją do rozmowy o znaczeniu sportu w promowaniu tolerancji, integracji i włączania oraz FOT. SZYMON ŁASZEWSKI

w przeciwdziałaniu mowie nienawiści i dyskryminacji

O sporcie powszechnym IX Konferencja Erasmus+ Sport po raz pierwszy wyszła poza ramy wydarzenia promocyjno-informacyjnego. Stała się platformą międzynarodowej współpracy, przez co trwała aż trzy dni!

Borys. Kontekst europejski i działania Ministerstwa Sportu i Turystyki związane z polską prezydencją w 2025 roku przedstawiła z kolei Joanna Żukowska-Easton, dyrektor Departamentu Współpracy Międzynarodowej w tym resorcie. A temat sportu powszechnego z perspektywy programów i polityk

Łukasz Smogorowski – ekspert FRSE

onferencja „Sport powszechny, sport spo-

Komisji Europejskiej omówił Giorgio Guazzugli Marini, Deputy Head of Sport Unit.

łeczny: edukacja, włączanie, rozwój” była

Gości szczególnie zainteresował panel doty-

jednocześnie samodzielnym wydarzeniem

czący sportu powszechnego z udziałem: wicemi-

plenarnym, jak i spotkaniem scalającym

nistra Piotra Borysa, prezesa Polskiego Komitetu

dwa dni warsztatów. Wzięło w nich udział

Paralimpijskiego Łukasza Szeligi oraz prezesa

35 osób z 15 krajów – przedstawiciele klu-

Fundacji V4 Sport Jakuba Kalinowskiego (o realizo-

bów, organizacji i instytucji zajmujących

wanych przez nią projektach pisaliśmy w numerach

się sportem społecznym. Warsztaty były

4/2023, s. 38 oraz 3/2024, s. 34). Konferencję zwień-

dla tego grona okazją, by wzajemnie się moty-

czyła dyskusja poświęcona treningowi mentalnemu

wować i inspirować do działań na rzecz młodych

oraz zdrowiu psychicznemu w sporcie, prowadzona

ludzi, z wykorzystaniem sportu jako nośnika war-

przez medalistkę olimpijską Oktawię Nowacką

tości społecznych, kulturowych i demokratycz-

z wicemistrzynią olimpijską Anną Kiełbasińską

nych. Pracę w grupach poprowadzili pracownicy

oraz psycholożką sportu Julią Badowską.

Narodowej Agencji Programu Erasmus+ z Francji

Wydarzenie, zorganizowane 12 grudnia 2024 r.

(koordynator inicjatywy YouSports) oraz Austrii.

dzięki funduszom TCA (Transnational Cooperation

Sama konferencja miała szerszy zakres te-

Activities), było okazją do zrozumienia idei sportu

matyczny i zgromadziła w warszawskim hotelu

powszechnego w Polsce i Europie, szczególnie

Mercure ponad 100 uczestników (była również

w obszarze działań na rzecz młodzieży. n

transmitowana w wersji dwujęzycznej). Otwierając spotkanie, dyrektor generalny Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji Mirosław Marczewski przybliżył uczestnikom tradycję i rolę sportu w programie

Zapis wydarzenia oraz wywiady z uczestnikami

Erasmus+. O polskich inicjatywach na rzecz sportu

dostępne są na stronie:

opowiedział wiceminister sportu i turystyki Piotr

erasmusplus.org.pl/konferencja-erasmus-sport

■ INFORMACJA MŁODZIEŻOWA ■ MODELE I PRAKTYCZNE ROZWIĄZANIA

O istocie pracy

z młodzieżą SZTUKA W TRZECH AKTACH

Krajowa Koalicja na rzecz Pracy z Młodzieżą, korzystając z dorobku europejskich i rodzimych praktyk, proponuje youth work uspójnić, uregulować i upowszechnić w całej Polsce. Jak to robić, by nie wylać dziecka z kąpielą? Barbara Moś – konsultantka Eurodesk

pracy z młodzieżą, z ang. youth work, wiemy dużo. Opisują ją dziesiątki publikacji, badań, działa Sieć centrów zasobów SALTO, a dotujące ją europejskie programy edukacyjne hulają od ponad 20 lat. Wiele krajów Europy definiuje tę formę pracy i ją wspiera, inne zostawiają to organizacjom społecznym z ewentualnym dostępem do grantów. Youth work jest osobnym sektorem – z uregulowanymi praktykami – np. w Słowenii, Niemczech, Estonii i we Francji. W Szwecji, Niemczech i Finlandii określono ścieżkę kształcenia youth workerów. Szczegółowych regulacji dotyczących funkcji, zadań i przygotowania kadr nie ma natomiast m.in. we Włoszech, Bułgarii i w Polsce. Tu „pracę z młodzieżą” myli się często z oświatą, pomocą społeczną czy sprowadza do domów kultury. Realizowana jest z grantów europejskich lub zasobnych/chętnych samorządów w ich własnych ramach prawnych. Choć dyskusja o zakresie pożądanych regulacji, definicjach i kształceniu youth workerów trwa od lat, w krajach, w których status youth work nie jest uregulowany, co jakiś czas (co zmianę rządów?) starania o to muszą się zaczynać od nowa…

Akt 1. A po co to komu?

Po co regulować obszar, który w swej istocie jest różnorodny i elastyczny? Praca z młodzieżą to przecież zarówno międzynarodowe wymiany młodzieżowe, jak i streetworking, centra młodzieżowe czy informacja młodzieżowa. Praca ta może przybrać formy, których jeszcze nie znamy, bo… musi się ciągle aktualizować, odpowiadać na potrzeby młodych. Co więcej,

europa dla aktywnych

1/2025

FOT. SHUTTERSTOCK

Barbara Moś – Dyrektorka Zarządu Stowarzyszenia Europe4Youth trenerka, badaczka, konsultantka w obszarze polityki młodzieżowej i pracy z młodzieżą. Z wykształcenia socjolożka i specjalistka ds. stosunków międzynarodowych.

to zarówno praca z młodzieżą w trudnej sytuacji,

jakość, różne przygotowanie youth workerów).

jak i z diamentami edukacyjnymi. Jej celem jest

Choć może dziać się dużo, to w sposób niesko-

wyrównywanie szans, ale też wzmacnianie pozycji

ordynowany, konkurencyjny (granty, konkursy)

młodych w demokracji i zachęcanie do aktywne-

i nierzadko prekaryzujący funkcję youth workera.

go uczestnictwa. Musi być celowa, edukacyjna,

Wysokie jest też ryzyko wpadnięcia młodych

ale też atrakcyjna i sprawiająca przyjemność.

do sektorów, w których funkcjonują głównie jako

Nawiasem mówiąc, z tymi cechami wielu decy-

odbiorcy usług/przedmiot troski.

dentów w Polsce ma problem, bo „Jak to praca,

Tymczasem edukacja pozaformalna i nie-

skoro to przyjemność?”, no i „Wskaźniki, po-

formalna młodzieży (fundamenty youth worku)

trzebujemy wskaźników!”. Cele youth worku

oparte są na założeniu, że to młodzi pozostają

są szerokie i profilaktyczne, a metod nie sposób

odpowiedzialni za swoje osiągnięcia. Zmusza

dookreślić, bo to katalog otwarty. A co, gdyby

nas to do czegoś niewyobrażalnego: zaufania

tak… nie regulować?

im i zbudowania partnerskich relacji. Wspierania

W krajach, które pracy z młodzieżą nie

w odkrywaniu zmieniającego się świata. I pozna-

wymieniają z nazwy w żadnej polityce, strategii

wania go wraz z nimi! W youth worku ani rusz

ani w żadnym prawie, obserwujemy: okazjonal-

bez uznania młodych za podmiot praw, a nie od-

ność (bo nie ma obowiązku), wyspowość (więk-

biorców działań. Udział młodych to podstawa

sze miasta – większe zasoby), incydentalność

„metody youthworkowej”. Ale jak to zdefiniować?

(od grantu do grantu) i nierówne standardy (różna

Jak ująć w prawie?

■ INFORMACJA MŁODZIEŻOWA ■ MODELE I PRAKTYCZNE ROZWIĄZANIA

Akt 2. Przegląd możliwości

Słowenia widzi pracę z młodzieżą tam, gdzie „młodzi w oparciu o własne wysiłki przyczyniają się do włączenia społecznego, wzmacniania kompetencji i do rozwoju społecznego” (Ustawa o Interesie Publicznym w Sektorze Młodzieżowym z 28.05.2010 r.). Udostępnienie im przestrzeni, środków i adekwatnego wsparcia to decyzja tego państwa sprzed 15 lat. Przestrzeni zarówno fizycznej, jak i mentalnej, a do tego bezpiecznej, moderowanej przez profesjonalistów i… młodych. To modelowy przykład wyodrębnienia „sektora młodzieżowego”, którym zarządza Biuro ds. Młodzieży w Ministerstwie Edukacji, Nauki i Sportu. Wiadomo, czym jest youth work, a czym nie jest. Ale to nie znaczy, że nie można inaczej… W Ustawie Zasadniczej naszych zachodnich sąsiadów, w Księdze VIII Kodeksu Społecznego widnieje zapis o obowiązku państwa w zakresie „usług dla dzieci i młodzieży”, wśród których jest Jugendarbeit. Jest on rozumiany jako zapewnianie możliwości oddolnego zrzeszania się młodzieży i zaspokajania własnych potrzeb. Każdy land definiuje to w swoim prawie, zlecając realizację administracji publicznej, często przy współpracy rad młodzieżowych, które jednocześnie mają wpływ na lokalne polityki młodzieżowe. Sektor młodzieżowy umiejscowiony jest w sektorze usług społecznych, a youth workerami są zazwyczaj pedagodzy socjalni. Skutkuje to stałością i przewidywalnością, choć czasem ociężałością sektora. Ewenementem jest Szwecja, która nie reguluje na poziomie krajowym pracy z młodzieżą, ale przez wieloletnią tradycję jej wykonywania niemal każdy samorząd rozumie ją w ten sam sposób. Nawet w gminach o populacji tysiąca mieszkańców funkcjonują centra młodzieżowe z wykształconym youth workerem. Prężnie działa organizacja pozarządowa (KEKS) zrzeszająca gminy w całym kraju, która dba o jakość youth workingu, udostępnia narzędzia pracy i przestrzeń do uczenia się. Czy gdyby jej nie było, administracja by to zrobiła? W jakim trybie?

Akt 3. Ku pokrzepieniu serc

Polska ma przed sobą paletę możliwości. Możemy stworzyć sektor młodzieżowy: zdefiniować go, określić warunki, postawić płot i zarządcę. Możemy też wydzielić podzbiór, np. w polityce społecznej, i określić ramy brzegowe youth workingu, przykładowe praktyki i dać gminom zdecydować,

Barbara Moś – trenerka,

jak zamierzają je zrealizować. Możemy też powołać instytucję koordynu-

badaczka, konsultantka

jąco-wspierającą i dostarczać samorządom narzędzi. Krajowa Koalicja

w obszarze polityki młodzieżowej.

na rzecz Pracy z Młodzieżą, która zaingurowała swoją działalność dwa lata

Dyrektorka Zarządu

temu, w tym pisząca te słowa, upiera się, by powstały u nas jakieś krajowe

Stowarzyszenia

ramy dla pracy z młodzieżą. Potrzebujemy skoordynowania różnych ob-

Europe4Youth,

szarów, międzysektorowego podejścia, skorzystania z istniejących zasobów

przewodnicząca Komisji Dialogu

i instytucji, ale też nowych struktur i możliwości rozwijania kompetencji

Obywatelskiego ds. Młodzieży

i kwalifikacji youth workerskich. Trwałość systemu powinien zagwaranto-

w Krakowie, współzałożycielka

wać sektor publiczny. A jakość i adekwatność – podmioty aktywne w pracy

Rady Krajowej Koalicji

z młodzieżą, eksperckie i niezależne. Marzenie? Zobaczymy. n

na rzecz Pracy z Młodzieżą. Z wykształcenia socjolożka i specjalistka ds. stosunków międzynarodowych.

Więcej na: www.facebook.com/pracazmlodziezawpl

www.europe4youth.eu

europa dla aktywnych

1/2025

■ W STRONĘ MŁODZIEŻY

Wawrzyniec Pater koordynator Krajowego Biura Eurodesk Polska

Diagnoza sumienia edwo mój poprzedni felieton ujrzał

Glenna Micallefa, odpowiedzialnego w Brukseli

światło dzienne [nr 4/2024, s. 77],

m.in. za młodzież, kulturę i sport. Była

a już dane mi było wziąć udział

to konferencja młodzieżowa w Lublinie

w wydarzeniu, które zapowiadałem:

[więcej – s. 10–13], stanowiąca element

spotkaniu komisarz UE z młodymi

cyklu obejmującego podobne wydarzenia

ludźmi w ramach unijnego dialogu

organizowane co pół roku w kolejnych

młodzieżowego. Tak się złożyło,

państwach sprawujących prezydencję w UE.

że wiceprzewodnicząca Komisji

I znów usłyszałem to samo. Grupa robocza

Europejskiej Roxana MÎnzatu

„Ty i twój głos w Unii Europejskiej”, której

postanowiła zorganizować swoje

działania obserwowałem, za największy

spotkanie w Polsce. Pomagałem

problem uznała „brak należytej komunikacji

w jego przygotowaniu i przysłuchiwałem się

na temat możliwości zaangażowania się

jako obserwator. Pełną relację zdaję w innym

młodych ludzi w procesy i organy decyzyjne

miejscu tego wydania „EdA”, tu zajmę

oraz brak działań pokazujących, w jaki sposób

się tylko jednym wątkiem: po raz kolejny

młodzi ludzie mogą wpływać

na wydarzeniu, na którym młodzież może

na swoje otoczenie”.

artykułować swoje potrzeby, wybrzmiały

Czy więc z tą diagnozą warto dyskutować?

postulaty związane ze zwiększeniem dostępu

Ja zgadzam się z nią w całej rozciągłości.

do informacji. Pochodzący z podtarnowskiej

Dopowiem tylko, że – jako realizator

wsi Rudka uczestnik zwrócił uwagę,

unijnej polityki młodzieżowej – sumienie

że mieszkańcy mniejszych miejscowości

mam stosunkowo czyste. Wiele działań

są odcięci od prawdziwych i rzetelnych

prowadzonych przez sieć Eurodesk Polska

informacji. Potwierdzili to inni uczestnicy

poświęconych jest aktywności obywatelskiej

debaty: ich zdaniem wykluczenie informacyjne

(np. dwie eurolekcje: „Młodzież ma głos”

w naszym kraju to cały czas nierozwiązany

i „Euroaktywacja”). Jednocześnie nie mam

problem, a wiedza o ofercie UE dla młodzieży

wątpliwości, że to za mało, by doprowadzić

jest znikoma. Gdy młodzi ludzie zasugerowali,

do celu wyznaczonego przez uczestników

że o możliwościach stwarzanych przez Unię

konferencji („Każdy młody człowiek wie, jak

powinno się mówić w szkołach, zacząłem

się angażować w życie społeczne i widzi w tym

żałować, że jestem tylko obserwatorem debaty.

sens”). Dobrze więc, że odpowiednie postulaty

Gdybym mógł w niej zabrać głos, tobym bez

dwukrotnie w krótkim czasie trafiły do osób

ogródek powiedział, że przecież to już się

dużo ważniejszych ode mnie. Być może one

dzieje – w czasie lekcji prowadzonych przez sieć

też zapragną mieć czyste sumienie. n

Eurodesk Polska! Zaledwie kilka tygodni później miałem okazję uczestniczyć w kolejnym spotkaniu z udziałem unijnego komisarza – tym razem

■ INFORMACJA MŁODZIEŻOWA ■ E-WOLONTARIAT ZYSKUJE NA POPULARNOŚCI

W wolontariat najczęściej angażujemy się w miejscu zamieszkania. Odważniejsi próbują sił w wolontariacie międzynarodowym. A czy można być wolontariuszem bez ruszania się z domu? Młodzi pokazują, że tak! Mateusz Jeżowski – krajowy korespondent Youth Wiki

olontariat to dobrowolna, nieodpłatna i świadoma praca, w której ludzie angażują się w istotne dla nich działania na rzecz społeczności, organizacji pozarządowych lub charytatywnych. Z badania „Wolontariat w 2022 roku”, przeprowadzonego przez Główny Urząd Statystyczny, wynika, że w pierwszym kwartale 2022 roku 26,7 proc. Polaków między 15. a 24. rokiem życia aktywnie uczestniczyło w wolontariacie. Młodzi ludzie najczęściej brali udział w działaniach na rzecz społeczeństwa, środowiska naturalnego oraz swoich miejscowości. Dużą popularnością cieszył się wolontariat świadczony w organizacjach pozarządowych. Wolontariat polskiej młodzieży wykracza także poza granice

Czy da się pomagać, naszego kraju. Dzięki programom takim jak Wolontariat Europejski

i jego następca – Europejski Korpus Solidarności od 2014 do 2023 roku na wolontariat za granicę wyjechało ponad 3300 młodych Polek i Polaków.

Cyfrowy wolontariusz może więcej!

Jest jeszcze jeden rodzaj wolontariatu, którego nie rejestrują statystyki GUS i który (na razie!) nie doczekał się szerokiego opracowania, a zdobywa coraz większą popularność, zwłaszcza wśród osób przed trzydziestką. To wolontariat cyfrowy, zwany także e-wolontariatem, czyli taki, w którym ludzie angażują się w działalność na rzecz społeczności, organizacji pozarządowych, instytucji publicznych lub innych podmiotów za pośrednictwem internetu i narzędzi cyfrowych. Zadania cyfrowych wolontariuszy dotyczą najczęściej tłumaczenia i tworzenia treści, pracy z grafiką, programowania, szkolenia i nauczania oraz prowadzenia badań społecznych. W przeciwieństwie do tradycyjnego wolontariatu ten cyfrowy pozwala pomagać z każdej lokalizacji (oczywiście z dostępem do internetu!) osobom i społecznościom na całym świecie, w dowolnym momencie i zakresie. Wolontariusze cyfrowi mogą oferować pomoc osobom jej potrzebującym bezpośrednio (na przykład prowadząc korepetycje czy szkolenia online) lub za pośrednictwem platform, które umożliwiają łączenie ich z odbiorcami. W Polsce

europa dla aktywnych

1/2025

największą plat-

działania promocyjne, roz-

formą tego typu

wijać projekty i docierać

jest TuDU (tudu.

do szerszego grona odbior-

org.pl), na której

ców. Społeczności, którym

zarejestrowanych

pomagają wolontariusze,

jest przeszło 6100

otrzymują z kolei wsparcie

wolontariuszek i wolontariuszy

w wielu dziedzinach – od edukacji i tech-

świadczących pracę na rzecz po-

nologii, po rozwój lokalnych inicjatyw.

nad 1100 organizacji.

Wolontariat cyfrowy stanowi zatem dla

Obustronne korzyści

Z opracowania „E-wolontariat i narzędzia cyfro-

młodzieży wyjątkową okazję do zaangażowania się w ważne działania społeczne, rozwijając jednocześnie umiejętności cyfrowe,

we w wolontariacie pracowniczym” (bit.ly/4hphkJY)

językowe i interpersonalne.

wynika, że tego typu działalność wybie-

W rezultacie e-wolonta-

rają najczęściej ludzie młodzi. Zdalna

riat ma szansę stać się

forma pozwala im nie tylko zaanga-

ważnym narzędziem

żować się w istotne dla nich dzia-

budowania soli-

łania, zyskać poczucie sprawczości

darności i wspie-

i wpływu na otaczający świat, lecz

rania pozytywnych

także przynosi konkretne korzy-

zmian, dostępnym

ści, takie jak zdobycie doświad-

dla każdego, bez wy-

czenia zawodowego i rozwój

chodzenia z domu. n

kompetencji związanych

nie wychodząc z domu? z zarządzaniem projek-

tami, komunikacją, pracą zespołową czy obsługą zaawansowanych narzędzi cyfrowych. Dzięki współpracy z organizacjami pozarządowymi, fundacjami czy społecznościami z całego świata wolontariusze mają szansę budować sieć kontaktów zawodowych i osobistych. Mogą też współpracować z podmiotami, do których inaczej nie mieliby dostępu. Ponieważ e-wolontariat daje możliwość działania na rzecz ważnych inicjatyw i projektów bez konieczności opuszczania domu, mogą się nim zajmować nawet osoby z niepełnosprawnością, mieszkające w odległych rejonach czy dysponujące niewielką ilością wolnego czasu.

Więcej informacji na temat zaangażowania społecznego młodzieży oraz działań państwa na jej rzecz znajduje się na oficjalnej stronie Youth Wiki: national-policies.eacea.ec.europa.eu/youthwiki.

Organizacje korzystające z pomocy e-wolontariuszy zyskują z kolei dostęp do globalnej sieci specjalistów i entuzjastów, którzy potrafią wesprzeć je w realizacji ich misji. W efekcie mogą efektywniej prowadzić

Youth Wiki Patron artykułu: Youth Wiki – europejska encyklopedia polityki młodzieżowej 75

■ INFORMACJA MŁODZIEŻOWA ■ KOLEJNE SZKOŁY DOŁĄCZAJĄ DO SIECI

Rzetelna

rozmowa o Unii Do polskich szkół wracają Kluby Europejskie! 20-lecie Polski w UE stało się impulsem do ich odnowienia, a polska prezydencja jest szansą na unowocześnienie sieci Miłosz Hoduń – Wydział Edukacji Europejskiej, KPRM

ez dobrego zrozumienia przemian zachodzących w Europie nie da się budować tożsamości europejskiej i głębokiego poparcia dla naszego członkostwa w Unii Europejskiej. Nowoczesna, praktyczna i nastawiona na rozwój kompetencji społecznych edukacja obywatelska jest niezbędna, by Polska zyskała w przyszłości pozycję europejskiego lidera. Edukacja europejska jest oczkiem w głowie ministra ds. Unii Europejskiej Adama Szłapki – być może także dlatego, że swoje pierwsze kroki w życiu publicznym stawiał w organizacjach pozarządowych, w których wspierał inicjatywy na rzecz edukacji obywatelskiej. Obecnie jednym z ważniejszych narzędzi edukacji europejskiej mają szansę stać się na powrót Szkolne Kluby Europejskie (SKE). Kluby pojawiły się w Polsce w latach 90. XX w., a ich rozkwit przypadł na początek XXI w. Ich zadaniem było przekazywanie młodym Polkom i Polakom wiedzy na temat integracji europejskiej oraz wskazywanie możliwości uczestnictwa w programach unijnych. Kluby kształtowały proeuropejskie postawy całego pokolenia. – Odegrały niezwykłą rolę w informowaniu społeczeństwa, w edukowaniu, w rzetelnej rozmowie na temat Europy – tak mówił o nich minister Adam Szłapka na wspólnej z ministrą edukacji Barbarą Nowacką konferencji nt. Szkolnych Klubów Europejskich 13 marca 2024 r. Niestety, z czasem Kluby straciły na popularności, a ich liczba spadła. Ostatecznie przetrwały jedynie te najbardziej aktywne i zdeterminowane – często dzięki wsparciu organizacji pozarządowych, m.in. Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana i Fundacji Centrum im. prof. Bronisława Geremka.

Akcja: Reaktywacja

Na wspomnianej konferencji przed rokiem Adam Szłapka i Barbara Nowacka dali oficjalny sygnał do reaktywacji Klubów. Ministrowie zachęcali

europa dla aktywnych

1/2025

Ogólnopolską Sieć SKE. W ciągu pierwszych tygo-

Szkolne Kluby Europejskie mają uczyć krytycznego podejścia do informacji o Europie, samodzielnej analizy działań organów UE i aktywnego korzystania z praw i szans, które daje integracja europejska

dni zapisało się do niej kilkaset szkół, a ich liczba stale rośnie. Placówki uczestniczące w sieci otrzymują wsparcie merytoryczne w postaci webinarów poświęconych temu, jak prowadzić klub, jak korzystać z projektów i materiałów tworzonych przez partnerów zewnętrznych, a także z kim współpracować. Zainteresowanie spotkaniami online przekroczyło oczekiwania organizatorów – na każdym pojawiają się nauczycielki i nauczyciele z kilkuset szkół, uczestnikami byli również przedstawiciele Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji. By jeszcze skuteczniej wspierać K luby, Wydział Edukacji Europejskiej postanowił stworzyć praktyczną stronę internetową dla wszystkich zaangażowanych w SKE. Z inicjatywy urzędników – z okazji polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej – przeprowadzono też konkurs artystyczny dla młodzieży, a grupa uczniów z całego kraju wzięła udział w gali inaugurującej polską prezydencję, zorganizowanej 3 stycznia 2025 roku w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej w Warszawie.

Wychować obywateli Europy

Celem działań reaktywacyjnych nie jest powrót do przeszłości. Współczesne Szkolne Kluby Europejskie powinny odgrywać zupełnie inną rolę i posługiwać się innymi narzędziami niż te sprzed 30 czy nawet dziesięciu lat. Dlatego właśnie reaktywację SKE poprzedziły szerokie konsultacje i warsztaty w KPRM z udziałem reprezentantek i reprezentantów szkół, organizacji społeczeństwa obywatelskiego, urzędów centralnych i przedstawicielstw instytucji europejskich w Polsce. Ich

FOT. SZYMON ŁASZEWSKI/SHUTTERSTOCK

rezultatem jest strategia rozwoju Klubów, która uczniów i nauczycieli do ich zakładania i aktywi-

już została wdrożona w życie. Jej kluczowym ele-

zacji. – Jesteśmy zdeterminowani, żeby prawdziwe

mentem jest postawienie na praktyczny aspekt

wartości, które kształtowały Polskę jako silny

SKE, które mają uczyć krytycznego podejścia

kraj w Unii Europejskiej, dzisiaj współdzieliły też

do informacji o Europie, samodzielnej analizy

z nami młode osoby – mówiła ministra Nowacka.

działań organów UE i aktywnego korzystania

– Szkoła jest właśnie tym miejscem, w którym rze-

z praw i szans, które daje integracja europejska. n

telna debata, rozmowa o przyszłości powinna być kształtowana. Stąd nasza inicjatywa, nasz gorący apel i nadzieja, że dobra debata o Unii Europejskiej zawita do polskich szkół – podkreślała. Powołany przez ministra Szłapkę 17 maja 2024

Jeśli chcesz dołączyć do Ogólnopolskiej Sieci Szkolnych Klubów Europejskich,

roku w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM)

napisz na adres: ske@kprm.gov.pl

Wydział Edukacji Europejskiej zaczął budować

Materiał udostępniony na mocy licencji CC BY-SA 4.0.

■ INFORMACJA MŁODZIEŻOWA ■ CO W SIECI PISZCZY

SPADKOBIERCY PIONIERÓW

PODRÓŻUJ I ZARABIAJ Kto z nas nie marzył o podróżach, które można połączyć z zarobkiem oraz zdobywaniem doświadczenia? Wydaje się – układ doskonały. Takie możliwości otwiera przed nami portal Working Traveller, który łączy przyjemne z pożytecznym, oferując prace płatne lub na zasadzie wolontariatu (za wyżywienie i nocleg) na całym świecie. Portal działa na podobieństwo serwisów typu Workaway, posiada system wzajemnych rekomendacji oraz ocen. Członkostwo ze wszystkimi przydatnymi funkcjami (jak możliwość bezpośredniego kontaktu z pracodawcą, ustalania szczegółów świadczonej pracy) kosztuje 10 euro na rok (podstawowy pakiet jest darmowy). Wystarczy podać, dokąd chcemy pojechać i jakie mamy umiejętności, a system wyszuka oferty spełniające nasze wymagania. Mnie pojawiła się opcja pomocy przy remoncie domu na Sardynii, nauka salsy na plażach w Niemczech lub zostanie blogerem w Wielkiej Brytanii. Przyślę wam pocztówkę! Kto pierwszy, ten lepszy… www.workingtraveller.com

PRACA ŁĄCZY „Od organizacji pozarządowych po gospodarstwa rolne i domy na wodzie – czeka na Ciebie świat różnorodnych doświadczeń” – tak reklamuje się portal Workaway, platforma networkingowa, która umożliwia wymianę kulturową oraz wolontariat w ponad 170 krajach. Po rejestracji jako workawayer uzyskujemy dostęp do listy hostów (rodzin goszczących lub organizacji pozarządowych) i możliwość zaoferowania swojej pomocy (możemy też skontaktować się z nimi bezpośrednio). Na stronie jest dużo relacji z wyjazdów do pracy na całym świecie. Workaway to portal, dzięki któremu możecie spełnić marzenia o dalekich podróżach bez ponoszenia wielkich kosztów.

www.workcamps.pl www.workaway.info

Jeśli chcecie postawić swoje pierwsze kroki w świecie wolontariatu, to SPW jest dla was. SPW, czyli Stowarzyszenie Promocji Wolontariatu, to polska organizacja pozarządowa o charakterze non profit. Jej działalność obejmuje m.in. organizację międzynarodowych workcampów oraz koordynację średnio- i długoterminowych projektów wolontariackich w Polsce. Na stronie Stowarzyszenia mamy szeroką gamę projektów oraz kompletny opis warunków realizacji wolontariatu (m.in. praca i czas wolny, opieka i wsparcie oraz anulowanie i zwrot kosztów). Wiedzieliście, że projekt szwajcarskiego pacyfisty Pierre’a Cérésole’a, który zdecydował się w 1920 r. odbudować Esnes, francuską wioskę zniszczoną podczas I wojny światowej, uważany jest za pierwszy w historii międzynarodowy workcamp? „Współpraca między różnymi narodowościami jest najlepszym sposobem na uniknięcie przyszłych konfliktów i zbudowanie świata opartego na międzykulturowym zrozumieniu. Dlatego tu jesteśmy i uważamy się za spadkobierców tych pionierów” – piszą o sobie członkowie SPW. Warto dołożyć do tego cegiełkę.

Opracował: Maciej Zasada – korespondent FRSE

europa dla aktywnych

1/2025

Zapraszamy do zapoznania się z terminami naboru wniosków w programach Erasmus+ oraz Europejski Korpus Solidarności

Struktura programu Erasmus+: Sześć sektorów: Edukacja szkolna, Kształcenie i szkolenia zawodowe, Szkolnictwo wyższe, Edukacja dorosłych, Młodzież, Sport Akcja 1. Mobilności uczniów, studentów, młodzieży, osób dorosłych uczących się i kadry edukacyjnej. Akcja 2. Współpraca organizacji i instytucji Akcja 3. Wspieranie polityki młodzieżowej Unii Europejskiej

Akcja 1. Mobilność kadry w dziedzinie sportu

lutego 2025 r.

Akcja 1. Mobilność osób w dziedzinie młodzieży

godz. 12:00

Akcja 1. Działanie na rzecz włączenia DiscoverEU Akcja 1. Mobilność osób w dziedzinie szkolnictwa wyższego

Akcja 1. Mobilność osób w dziedzinie kształcenia i szkoleń zawodowych, edukacji szkolnej i edukacji dorosłych

lutego 2025 r.

godz. 12:00

marca 2025 r.

godz. 17:00

Akcja 2. Partnerstwa współpracy w dziedzinie kształcenia, szkolenia i młodzieży, o które wnioskują europejskie organizacje pozarządowe Akcja 2. Partnerstwa współpracy w dziedzinie sportu

Akcja 2. Partnerstwa na małą skalę w dziedzinie sportu

Akcja 1. Mobilność międzynarodowa obejmująca państwa trzecie niestowarzyszone z programem

Akcja 2. Budowanie potencjału w dziedzinie sportu Akcja 2. Niekomercyjne europejskie imprezy sportowe

Akcja 1. Wirtualne wymiany Erasmusa+

kwietnia 2025 r.

godz. 17:00

października 2025 r. godz. 12:00

Akcja 2. Budowanie potencjału w dziedzinach związanych z młodzieżą

marca 2025 r.

Akcja 1. Akredytacje Erasmus w dziedzinie kształcenia i szkolenia zawodowego, edukacji szkolnej i edukacji dorosłych

godz. 17:00

Akcja 1. Akredytacje Erasmus w dziedzinie młodzieży

marca 2025 r.

Akcja 1. Mobilność osób w dziedzinie młodzieży

czerwca 2025 r.

godz. 17:00

lutego 2025 r.

godz. 17:00

marca 2025 r.

godz. 12:00

lutego 2025 r.

Akcja 2. Centra doskonałości zawodowej

godz. 17:00

Akcja 2. Budowanie potencjału w dziedzinach związanych ze szkolnictwem wyższym

Akcja 2. Akademie nauczycielskie Erasmus+

godz. 17:00

Europejski Korpus Solidarności: Projekty Wolontariatu, Projekty Solidarności

lutego 2025 r.

Akcja 2. Sojusze na rzecz innowacji

Akcja 2. Akcja Erasmus Mundus

marca 2025 r.

lutego 2025 r.

Akcja 3. Europejska młodzież razem

godz. 17:00

Akcja 2. Budowanie potencjału w dziedzinach związanych z kształceniem i szkoleniami zawodowymi

Akcja 2. Partnerstwa współpracy w dziedzinie kształcenia, szkolenia i młodzieży, z wyjątkiem partnerstw, o które wnioskują europejskie organizacje pozarządowe Akcja 2. Partnerstwa na małą skalę w dziedzinie edukacji szkolnej, kształcenia i szkoleń zawodowych, edukacji dorosłych i młodzieży

kwietnia 2025 r.

godz. 17:00

Nabór ciągły

Europejski Korpus Solidarności: Znak Jakości

Akcja 3. Akcje i sieci „Jean Monnet”

Wolontariat w ramach Europejskiego Ochotniczego Korpusu Pomocy Humanitarnej

września 2025 r.

godz. 17:00

Znak jakości wolontariatu w zakresie pomocy humanitarnej

Więcej na stronie: erasmusplus.org.pl, eks.org.pl/konkursy