Page 1

ALLE DAGEN DUURZAAM OP WEG NAAR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE Eric Schoones


8

Zonline | zonnesystemen

124

The Terrace | De wereld veranderen

127

HVC | van vuilverbranding naar grondstoffenmanagement

128

Conscious Hotel | duurzaam toerisme

138

Vitens & Triferto | van afvalstroom naar bodemverbeteraar

143

Mondial Aad de Wit Verhuizingen | elektrisch verhuizen

150

Tonzon | isolatie aan de basis

154

Baril Coatings | duurzame verf

163

DutchSpirit | circulair maatpak

168

MVO Nederland | Alleen nog mainstreamen

171

WTH, Schoenmakers Innovaties | KO elektroskooter

172

Interface | Wat komen gaat

175

Van Maren Systems | pallets van gerecycled plastic

177

Biogolf | milieuvriendelijke golfbal

182

Stichting Technotrend | Geen afvalstoffenheffing meer

185

beebox | groenten en fruit zonder omweg

186

Steelcase | circulaire kantoorinrichting

191

De Vegetarische Slager | een alternatief voor de vleeseter

199

Stichting Milieubende | Schonere wereld? Een kind kan de was doen

203

Rooftop Energy BV | kleinzakelijk zongebruik

204

Protix Biosystems BV | duurzame eiwitten in alternatief ‘vismeel’

209

Pharmafilter, Reinier de Graaf Groep, EGM Architecten | duurzaam ziekenhuis

216

Van dromen en daden

227

Colofon

228


9

Dit is (g)een droomboek Marjan Minnesma, directeur Urgenda

Dromen, visies. Je kunt niet zonder. Hoe wil-

wilden roeien, maar die nu merken dat ze

len we over pakweg veertig jaar wonen? Waar

als optelsom zelf een nieuwe stroom begin-

halen we onze energie vandaan? Wat eten we

nen te vormen. Zoals ook dit doenersboek

en hoe verplaatsen we ons? En hoe ziet onze

initiatieven bundelt tot een groter verhaal

economie eruit? Bij Urgenda hebben we een

dat je misschien wel doet durven dromen.

nieuwe schone, circulaire economie als agen-

In deze metafoor vormen de huidige crises die

da. Daarvoor zal business as usual op de schop

de weeffouten in ons systeem zo genadeloos

moeten. De volledig duurzame samenleving is

blootleggen, het spreekwoordelijke gesprei-

voor ons het wenkend perspectief om nu di-

de bedje. Nooit was duidelijker dat we er niet

verse acties uit te rollen, maar ook voor die

komen met meer van hetzelfde, met pappen

duizenden mensen om ons heen die nu al ac-

en nathouden. En dat is maar goed ook want

tief zijn op terreinen als elektrisch vervoer,

vooral de komende tien jaar zullen we tem-

voedsel, kleding, natuur en biodiversiteit,

po moeten maken om de problemen die op

energieleverende bouw of duurzame energie.

ons afkomen nog met enig effect te kunnen aanpakken.

ners en hun initiatieven: de mensen die

Lees in dit boek in welk gedreven, moedig,

droomgedreven een ‘daad’ wilden stellen. Of

optimistisch, vindingrijk, en doortastend

die gewoon ‘dan ten minste ergens wilden

gezelschap je je bevindt als je voor ‘groen’

beginnen’ en gaandeweg door hun eigen

kiest. En leg het zo af en toe onder je kussen,

succes zijn gegrepen. De ‘aan-mij-zal-het-

om te dromen. Want van dromen komen ook

niet-liggen’-mensen die tegen de stroom in

vaak daden!

Marjan Minnesma

Dit boek portretteert een groot aantal doe-


18

Turntoo | van bezit naar gebruik

GRONDSTOFFENDEPOT Het Gemeentehuis in Brummen is het eerste vastgoed ter wereld dat als grondstoffendepot is gerealiseerd. De gemeente wilde een semipermanente huisvesting voor twintig jaar. Er is gekozen voor natuurlijke en herbruikbare bouwmaterialen. Draagconstructie, gevel en vloeren zijn gemaakt van hout en worden zoveel mogelijk prefab geproduceerd. Het gebruik van beton is geminimaliseerd. Ook door het ontwerp kan het gebouw aan het einde van de gebruiksduur weer uit elkaar gehaald worden. De materialen gaan vervolgens terug naar de producenten voor hergebruik. Naast het begeleiden van het ontwerp en begeleiding van producenten ontwikkelde Turntoo een grondstoffenpaspoort voor het gebouw, het eerste grondstoffenpaspoort voor de gebouwde omgeving. Thomas Rau: ‘De houtleverancier zei me dat als ik in de houten constructie de balken drie centimeter hoger zou maken hij daarvoor nu al een bestemming zou hebben voor over twintig jaar. Een mooi voorbeeld van hoe je bij het ontwerp al rekening houdt met de restwaarde van de grondstoffen.’


19

Nudge | De hype voorbij

De hype voorbij Jan van Betten, founder Nudge

Duurzaamheid is wat we doen. Ons product is

consument in meerderheid straks de voorkeur

een duurzame samenleving. We ondersteunen

geeft aan producten die op circulaire basis ge-

projecten die in de samenleving ontstaan. Een

fabriceerd zijn. Labels waarmee zaken zichtbaar

prachtig voorbeeld is Xofa, een startend bedrijfje

en meetbaar worden zullen daarbij helpen. Ook

dat leren tassen maakt uit banken die op straat

zullen circulair geproduceerde producten goed-

worden gezet. Ik ben daar heel enthousiast over

koper worden.

en we proberen te helpen met ons netwerk.

Als je je oude telefoon kunt inleveren in de

Momenteel is de circulaire economie absoluut

wetenschap dat met de materialen weer een

een hype, en al kan het heel goed zijn dat we er

nieuw model gemaakt wordt dan verwacht ik

over een tijdje weer een ander etiket op plakken,

daar veel van. Iedereen heeft een ingebakken

dit gedachtegoed krijgt wel steeds meer wortels

hekel aan verspilling. Als een kraan druppelt,

in de samenleving. Met Nudge doen we er alles

draai je die toch ook dicht.

aan om te zorgen dat we deze fase doorkomen.

Nudge, het platform dat consumenten, bedrijven

Ik denk dat over twintig jaar circulaire econo-

en overheden verbindt om duurzaamheid in de

mie een studierichting zal zijn op universitei-

samenleving te versnellen en te versterken.

ten. Fabrikanten zullen meer en meer in nieuwe businessmodellen gaan denken vanuit hergebruik. De grote bedrijven zullen steeds meer

www.nudge.nl

diensten gaan aanbieden in plaats van producten. Er wordt nu geĂŤxperimenteerd en ik vind het prachtig.

dingen bezig, maar het zou best kunnen dat de

Jan van Betten

De gemiddelde consument is nu nog met andere


30

Interface Inc. | circulair tapijt

Transparante ambitie Interface Inc. | circulair tapijt

Interface is wereldmarktleider met innovatief ontworpen en

Zero lanceerde, de ambitie om in 2020 de negatieve impact van zijn

geproduceerde tapijttegels. Oprichter Ray Anderson werd een

bedrijf op de aarde te reduceren tot nul. Interface is al jaren een

icoon van toekomstbestendig zakendoen toen hij in 1994 Mission

van de duurzaamste ondernemingen wereldwijd.


Ton van Keken

31


Interface Inc. | circulair tapijt

Ethiek en economie Willem Lageweg, directeur MVO Nederland

Interface is voor iedere ingewijde een van de absolute koplopers en inspiratiebronnen op het gebied van duurzaamheid. Onder de inspirerende leiding van wijlen Ray Anderson koos Interface voor een unieke combinatie van ethiek en economie. Anderson vond dat bedrijven het zowel moreel als zakelijk verplicht zijn om radicaal voor duurzaamheid te kiezen. Maar duurzaamheid is meer dan inspirerend leiderschap. Bij Interface is iedereen zich daarvan bewust. Ik sprak een van hun technische medewerkers in de fabriek en ook voor hem was materialen- en energiereductie een vanzelfsprekend speerpunt in zijn werk. Duurzaamheid vraagt van ons allen het uiterste.

Willem Lageweg

42


43

COOL CARPET®

zorgt al voor een drastische verminde-

gaat het binnenlandse containervervoer

vergelijkbaarheid over de samenstelling

minder afval en minder CO2

ring van de milieubelasting, 99,7 procent

nu per schip in plaats van over land: 39

van een product en de milieubelasting ge-

van de producten die in Europa worden

procent minder CO2-uitstoot. Interface

durende de gehele levenscyclus. Het geeft

In 2008 ontwikkelde Interface een inven-

verkocht, wordt ook hier geproduceerd.

neemt deel in een innovatief proefproject

consumenten houvast bij de beoordeling

tieve, nieuwe manier om tapijttegels te

Interface stimuleert leveranciers om ge-

met elektrisch vervoer voor leveringen in

van producten, net zoals het vergelijken

snijden, gebaseerd op een ultrasone

bruik te maken van vervoer met lage uit-

Londen en Parijs.

van calorieën en ingrediënten bij voedings-

technologie die in de luchtvaartindustrie

stoot, en door leveringen te combineren

wordt gebruikt door onder andere NASA.

met andere handelswaar wordt er effi-

Dankzij deze nieuwe methode wordt het

ciënter en goedkoper gewerkt. Ook kiest

METEN IS WETEN

productieafval met 80 procent terug-

Interface minder voor de vrachtwagen en

milieuproductverklaring

gedrongen, 310 ton per jaar. De kosten

meer voor trein en schip. In Italië gaat 98

voor afvalverwerking daalden sinds 1994

procent van al het transport voor Interface

Interface is de eerste tapijtfabrikant in

deze

met 41 procent, en 88 procent minder

via het spoor. Dit betekent een vermin-

Europa die een, door een derde partij ge-

kreeg voor Biosfera in 2012 de eerste EPD

afval ging naar de vuilstort. Efficiënt trans-

dering van de CO2-uitstoot met 69 procent

verifieerde, Milieuproductverklaring (EPD)

voor vloerbedekkingen.

port is ook een belangrijke factor. Het ver-

voor de reis van de fabriek in Nederland

ontvangt. Een EPD is geen label, maar een

mijden van intercontinentale transporten

naar de afnemer in Italië. In Nederland

verklaring op basis van objectiviteit en

middelen. De Europese Unie stimuleert een EPD voor alle bouwproducten en binnen afzienbare tijd zal EPD dé standaard zijn, en de Europese normen zullen nationale normen vervangen. Interface is op ontwikkeling

vooruitgelopen

en


56

Dr.Woe | online storytelling voor wereldverbeteraars

Authenticiteit is het nieuwe duurzaam

beste uit een project halen. We hebben intensieve sessies met onze klanten en dan doe je graag een stapje extra.’

Eddy: ‘We zijn gepassioneerd voor mensen

‘Ghandi had gelijk: Be the change you wish to see.’

die authentiek in het leven staan. Een van

Menno Schilder

onze klanten wil biologische babyvoeding op de markt brengen. Die drive komt bij haar echt van binnenuit, ze doet het niet omdat “duurzaam” goed verkoopt. We zijn graag onderdeel van het succes van iemand die zo de wereld wil verbeteren.’

‘Niemand weet zoveel als iedereen.’ Jurre Hehenkamp

Samenwerken is belangrijk. Dr.Woe zet in op een klantrelatie waarbij betrokkenheid centraal staat. Jurre: ‘Alleen dan kun je het

Daarnaast maken ze ook tijd voor hun eigen projecten. Menno: ‘Be the change you wish to see’, is een uitspraak van Ghandi die voor ons richtinggevend is. Zo zijn we bijvoorbeeld betrokken bij het oprichten van Geef Onderwijs, een crowdfunding platform om samen onderwijsprojecten te realiseren. Duurzaamheid op school is enorm belangrijk. Als je het daar goed uitlegt, los je een hoop problemen op voor de toekomst.’ www.drwoe.nl


57

ELEKTRISCHE OLDTIMER

elektrisch rijden was de enige optie. ‘Ik wil-

installeerde zelf, met hulp van zijn vader

dat is geen probleem. Al lijkt het me ook

de laten zien dat elektrisch rijden al lang

en oom, de elektromotor en alle toebeho-

leuk om eens onverwacht bij mensen over

Getriggerd door de film “The Age of Stupid”,

kan, zelfs met een oldtimer. Mijn groot-

ren in de Kever.

de vloer te moeten komen om bij te laden.’

over een uit de hand gelopen oliewinning

vader is 75 jaar geleden een autobedrijf

in een dorpje in Nigeria, stond Menno

gestart. Ik ben opgegroeid met Volkswa-

De actieradius van de Kever (170 kilome-

met krachtstroom. De energie komt van

Schilder regelmatig met een schuldgevoel

gen, dus een VW Kever uit 1973 lag voor de

ter) behoort tot de hoogste van Nederland.

eigen zonnepanelen en van de eigen wind-

bij de benzinepomp. Overschakelen op

hand.’ De auto kreeg een facelift en Menno

‘Je kunt altijd wel ergens opladen, dus ook

molen via Windcentrale en Greenchoice.

Laden kan via een gewoon stopcontact of


Fair Only | beweging in duurzaamheid

werelden elkaar steeds meer vinden. Dat wilde ik ook laten zien als producent van dit boek. Het begon met een idee om bevlogen, duurzame, ondernemende jongeren te koppelen aan de gevestigde duurzaamheidsexperts, om zo duurzame ideeën een zetje te geven. Als je het frisse, ambitieuze ‘out of the box’-denken van jongeren zou verbinden met bijvoorbeeld de ervaring en de netwerken van de gearriveerde beslissers, dan zou dat een grote meerwaarde kunnen hebben. Toen ontdekten we al die geweldige duurzame initiatieven vanuit het bedrijfsleven, van zowel jonge als

FAIRTRADE GEMEENTE méér eerlijke producten

ervaren ondernemers. Juist die concrete

Fairtrade Gemeente is een landelijke campagne

voorbeelden waar iedereen wat mee kan,

en een initiatief van ICCO, de Landelijke Ver-

zijn zo inspirerend. Want alleen als in de

eniging van Wereldwinkels en Stichting Max

praktijk daadwerkelijk blijkt dat duurzaam en circulair ondernemen écht werkt, zal dit

Havelaar. Fairtrade Gemeente is een eervolle titel die aangeeft dat een stad bijzondere aandacht besteedt aan eerlijke handel. Iedereen

zich als een olievlek gaan verspreiden naar

in een gemeente, consumenten, bedrijven, ho-

de mainstream markt, zowel onder bedrij-

reca, middenstand, scholen, kan hier dan ook

ven als consumenten. Uiteraard zijn er nog vele hobbels op deze weg, maar door hier transparant over te zijn en kennis te delen, hoeft niet iedereen het wiel opnieuw uit te vinden en kunnen partijen hierin samen Thirza Monster

86

optrekken.

op een praktische en eenvoudige manier een bijdrage aan leveren. Fair Only is betrokken als adviseur voor een aantal van deze gemeenten. Op de foto: Tijdens de jaarlijkse inspiratiebijeenkomst in 2012 droeg oud-minister Jan Pronk het voorzitterschap van de jury van de Fairtrade Gemeente campagne over aan theologe en tvpresentator Jacobine Geel.


87

Ontdekkingstocht Zich vastpinnen op een specifiek deelsegment in duurzaamheid, daar doet Fair Only niet aan. ‘Deze wereld is veel te leuk om te ontdekken en leidt tot steeds weer nieuwe inzichten. De duurzaamheidswereld is zich volop aan het vormen. Tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat we er nog niet zijn. Er zijn vele kansen en mogelijkheden om op in te springen, zoals de circulaire economie heel duidelijk laat zien. De combinatie van duurzaamheid, innovatie en maakindustrie spreekt mij op dit moment enorm aan. Het gevoel van met ‘je voeten in de klei staan’, daar zullen steeds meer mensen voor gaan. Als organisatieantropologe is voor mij daarbij vooral het gedrag van mensen interessant. Hierin kun je alleen verandering brengen als je daarin zelf

VRIENDEN VAN NUDGE DRECHTSTEDEN kleine zetjes zorgen voor verandering

het goede voorbeeld geeft, privé en in je

Fair Only is initiator en organisator van de Vrienden van Nudge Drechtsteden, hét duurzame

werk. Dat maakt het juist uitdagend en het

bedrijvennetwerk van de regio Drechtsteden. Vrienden kunnen jaarlijks regionale en landelijke

geeft me telkens weer een enorme boost!’

businessbijeenkomsten bijwonen. Tijdens deze inspirerende netwerkbijeenkomsten ontmoe-

www.faironly.nl

ten bedrijven elkaar om kennis en ervaring uit te wisselen en nieuwe samenwerkingsverbanden aan te gaan. ‘Samen brengen we een duurzame samenleving sneller dichterbij’, dat is het motto van Nudge. Dit gebeurt onder andere door Vriendendiensten in te zetten om zo elkaar een duurzaam zetje te geven.


90

Unilever | WaterSpaarders

WATERSPAARDERS Dit programma is ontwikkeld op initiatief van Unilever, het Wereld Natuur Fonds en de Missing Chapter Foundation met oprichter/directeur Prinses Laurentien, in samenwerking met leraren, onderwijsdeskundigen en kinderen. WaterSpaarders is met succes getest op uiteenlopende scholen en in principe voor meerdere jaren van start gegaan in september 2013. Inmiddels hebben drinkwaterbedrijf Vitens en energiebedrijf Eneco zich aangesloten bij dit initiatief. WaterSpaarders geeft kinderen van groep zes, zeven en acht van de basisschool kennis over de impact van het gebruik van warm water en energie op natuur en klimaat, en vervolgens een aantal instrumenten om met die kennis zelf iets te doen. Ze krijgen een doucheproduct waarvoor ze zelf een etiket met een oproep tot korter douchen kunnen ontwerpen. Met een WaterSpaarders Stopwatch-app houden ze het douchegedrag van zichzelf en hun huisgenoten bij en op www.WaterSpaarders.nl kunnen die douchetijden worden ingevoerd in de Verbetermeter. Resultaten en impact zijn daar af te lezen. Ook een Spaarboekje helpt om douchetijden te meten en te verbeteren. Op de website is veel informatie over de natuur en dieren te vinden en zijn ook de ontworpen etiketten te bewonderen.


91

onder andere een lesprogramma dat kinderen de middelen geeft om thuis gedragsverandering te bewerkstelligen. Anniek Mauser is projectleider en voelt zich als ‘mensenmens’ daarbij als een vis in het water. Verduurzaming gaat over technologie, maar voor haar vooral ook over mensen, zowel de medewerkers binnen het bedrijf die het transitieproces mogelijk maken als de consument, die duurzamere keuzes moet gaan maken op de winkelvloer op weg naar duurzaam gedrag. Waarom gedragsverandering met hulp van kinderen? ‘Een van onze grootste uitdagingen is de consument te bewegen tot gedragsverandering. Niet met het opgeheven vingertje, maar op een manier die logisch, leuk is en beklijft. Wij werken al twee jaar met een Raad van Kinderen en hebben aan den lijve ondervonden wat de kracht van kinderen is om volwassenen – beslissers, besluitvormers, ouders – te helpen de maatschappij te verduurzamen. Daarom gaan we kinderen als change agents inzetten om de dialoog met hun ouders aan te gaan. We baseren ons op bekend psychologisch onderzoek naar gedragsverandering van James Prochaska en Carlo DiClemente van de universiteit van Rhode Island. Uitgangspunt is: de mens heeft drie breinen: rationeel, emotioneel en sociaal. De eerste twee kun je vergeten als je het concreet hebt over het doel van korter douchen. De ratio gaat niet mee onder de douche, je verkeert in een soort droomemotie geeft weinig houvast, want korter douchen is gewoon niet

Anniek Mauser

wereld, waarin de aarde en je energierekening even niet tellen. De


118

Philips | duurzaam in welzijn en gezondheid

GREEN PERFORMER

118

ger dan andere groene stofzuigers. Robert

absolute getallen, zodat onze toeleveran-

Er is veel onzekerheid en ook speculatie,

Metzke: ‘Deze stofzuiger is onderdeel van

ciers een investeringszekerheid krijgen.

misschien wordt het wel net zo’n bubbel

Deze stofzuiger is praktisch pvc-vrij en voor

een systematische aanpak om te kijken

Design for recycling is niet eenvoudig,

als de huizenmarkt. Daar moet je een ant-

vijftig procent gemaakt van gerecycled

naar cradle-to-cradle design. We maken

omdat je moet anticiperen op de recy-

woord op hebben.’

plastic en voor een kwart uit bio-plastic.

nu roadmaps voor gerecycled materiaal

clingtechnologie van de toekomst. Grond-

De stofzuiger is 35 procent energiezuini-

met daaraan gekoppeld doelstellingen in

stofprijzen laten zich moeilijk voorspellen.


119

Duurzaambedrijfsleven.nl | Circulaire economie is onvermijdelijk

Circulaire economie is onvermijdelijk Mark Beumer, hoofdredacteur Duurzaambedrijfsleven.nl

Circulair denken is absoluut een duurzame

4) Ook al zijn er wereldwijd voldoende grond­

oplossing. Ook al zullen grondstoffen in principe

stoffen aanwezig, eerlijk verdeeld zijn ze niet.

niet zo snel opraken, toch is het absoluut onver-

Zo is China voor de meeste zeldzame metalen

mijdelijk dat we naar een circulaire economie toe

veruit de belangrijkste producent, een positie die

gaan. Vier redenen: 1) Het overgrote deel van

het land kan gebruiken om politieke druk uit te

de grondstoffen in de aardkorst is niet winbaar,

oefenen op het Westen.

ze zitten te diep of de concentraties zijn te laag. Koper winnen uit graniet, bijvoorbeeld, gaat te veel energie vergen. 2) Ook zal het winnen van grondstoffen te veel vervuiling opleveren. Denk aan de CO2 die zou vrijkomen als we alle fossiele brandstoffen zouden verbranden. Tegenover

Kortom: de circulaire economie is geen hype, maar simpelweg onvermijdelijk. Dit boek staat vol van mooie voorbeelden van circulair denken waar je warm van wordt. Er is heel veel reden voor enthousiasme.

één gouden trouwring staat een berg van twin-

DuurzaamBedrijfsleven.nl brengt elke dag het be­

tig ton gedolven erts en vrijkomend afvalge­

langrijkste duurzame nieuws voor het bedrijfsleven.

steente. 3) We kunnen nooit op tijd genoeg materialen winnen om de gewenste hoeveelheid duurzame energie op te wekken. Windmolens

www.duurzaambedrijfsleven.nl

en zonnepanelen bevatten flinke hoeveelheden zeldzame metalen zoals neodynium, tellurium en indium. Als we in 2050 wereldwijd volledig over­ geschakeld willen zijn op hernieuwbare energie, zullen we de mijnbouw enorm moeten opschaMark Beumer

len. Andere, circulaire bronnen zijn dus cruciaal.


Steelcase | circulaire kantoorinrichting

Jaap Korteweg

198


199

Bedrogen beleving De Vegetarische Slager | een alternatief voor de vleeseter

In 2010 opent Jaap Korteweg in Den Haag de deuren van De

Eerder had hij al, met zijn groeiende aversie tegen het overdadige

Vegetarische Slager, annex delicatessenwinkel. Nauwelijks

gebruik van bestrijdingsmiddelen, besloten om biologisch te gaan

drie jaar later zijn er zeshonderd verkooppunten en lokt het

boeren. Zijn buren volgden al snel zijn voorbeeld en het jonge

buitenland. ‘De wereld zou zo anders kunnen zijn zonder mas-

gezelschap ecoboeren maakte gezamenlijk excursies. Een van die

sale vleesproductie.’

uitstapjes eindigde in een vegetarisch restaurant in Brussel, waar

Jaap Korteweg, achtste generatie akkerbouwer en groenteteler in Langeweg, een dorpje even ten noorden van Breda, besloot deeltijdvegetariër te worden door wat er gebeurde rondom de varkenspest. Een miljoen dieren werd afgemaakt. De destructiebedrijven konden al die kadavers niet zo snel verwerken en boeren met koelhuizen werd gevraagd om dode varkens op te slaan. Jaap Korteweg

in de ogen van Jaap Korteweg ‘droevige types dapper het menu – soep, hoofdgerecht en toetje, alles vervaardigd van eenzelfde smakeloze, blauwgrijze substantie – met frisse tegenzin zaten weg te werken.’ Afzien leek hier het levensmotto.

Uw filosofie is een andere.

had als akkerbouwer wel grote koelhuizen, maar deed niet mee.

‘Mensen houden van vlees en dat weerhoudt ze ervan om vege-

Het besluit om volledig vegetariër te worden volgde enkele jaren

tariër te worden, ze kunnen in hun beleving niet zonder. Een

later na het idee om kalfjes voor eigen consumptie te laten op-

vleesvervanger kan alleen succesvol zijn als je qua smaak heel

groeien op zijn eigen boerderij. Het kwam er niet van, omdat hij

dicht bij echt vlees komt. Je moet de vleeseter voor de gek kunnen

het traject overziend – jarenlang voor die dieren zorgen, ze doden,

houden, want verleiden tot gedragsverandering met alleen een

slachten en uiteindelijk opeten – nu zeker wist dat hij er niet aan

duurzaam verhaal, of met de boodschap dat vegetariërs gemiddeld

moest beginnen.

zeven jaar langer leven, is een wensdroom.’


228

Pharmafilter, Reinier de Graaf Groep, EGM Architecten | duurzaam ziekenhuis

Colofon Titel Alle dagen duurzaam op weg naar een circulaire economie Auteur Eric Schoones www.ericschoones.nl Eerste druk november 2013 ISBN/EAN 978-90-78171-18-8 Uitgever mauritsgroen.mgmc Wilhelminastraat 18 2011 VM Haarlem 023-5454656 www.mgmc.nl Redactie Marian van Eekelen m.vaneekelen@kpnplanet.nl Wim Verhoog www.mgmc.nl

Per verkocht ontvangt boek doneert de uitgever €1,- aan een nieuw educatief programma over de kringloopeconomie voor het basisonderwijs van Stichting Technotrend. www.stichtingtechnotrend.nl

Productie Thirza Monster www.faironly.nl Carine Verveld www.mgmc.nl Vormgeving Dr.Woe, Haarlem Jurre Hehenkamp, Eddy Boom www.drwoe.nl Drukwerk Drukkerij Wilco, Amersfoort Fotoverantwoording Peter de Koning, pp. 20, 23, 31, 33, 38-39, 44, 47, 58, 6162, 66, 124-125, 129, 131, 136, 139-140, 155-157, 162, 165, 168-169, 172-174, 176, 178, 182-183, 186-187, 190, 193, 196, 198, 200, 204-205, 217, 220, 224 www.pdkfoto.nl Boukje Canaan, pp. 10, 13, 50-55, 75, 79, 88, 91, 96, 99, 102103, 106, 108-109, 112, 116, 120-121, 142, 145, 147, 150151, 208, 213 www.boukjefotografie.nl

Urgenda, Amsterdam, p. 9 Petra Appelhof, p. 18 www.petraappelhof.nl Lucas Göbel, p. 25 www.lukasgobel.com Rutger Wirtz, beeld, p. 27 Peter Wassing, p. 49 peterwassing@solcon.nl Marc Vreuls, pagina 56, 57 www.debeeldmarketeers.nl

Mart Veeken, p. 87 www.inkstrategy.com Simon de Greef, p. 158 www.fotogreef.nl Mare Groen, p. 203 De productfoto’s zijn eigendom van de in het boek opgenomen bedrijven. Gedrukt op FSC papier

Benjamin Schoones, beeld, p. 76 Wim Verhoog, p. 80 www.mgmc.nl Joël Monster, pp. 85-86 www.joelmonster.com Camiel Donders, p. 86 www.camieldonders.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Copyright © 2013 Eric Schoones en mauritsgroen.mgmc BV


Alle dagen duurzaam 42 Bedrijven en organisaties over hun visie op de toekomst, over ‘groene’ producten en nieuwe manieren van zakendoen. Op weg naar een circulaire economie en een nieuwe maatschappij. Eric Schoones is pianist en musicoloog. Hij publiceert over muziek en over duurzaamheid. Hij maakte recent een cd met muziek van Erik Satie ten bate van de WakaWaka Foundation. Alle dagen duurzaam is na Een te grote kist bananen zijn tweede boek over duurzaamheid. www.ericschoones.nl

Alle dagen duurzaam  

new book on circular economy by Eric Schoones, www.ericschoones-tekst.nl published by Maurits Groen www.mgmc.nl

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you