Άδεια εγκατάστασης και Σύμβαση Σύνδεσης με το δίκτυο. Η στατιστική των αδειών του καταλόγου της ΡΑΕ, δείχνει ότι μεγάλος αριθμός των νέων έργων αιολικής ενέργειας είναι πλήρως ώριμα και αν πραγματοποιηθούν, η ισχύς τους είναι επαρκής για να επιτευχθούν τα αριθμητικά στοιχεία των προβλέψεων της αιολικής ενέργειας, όπως φαίνονται στην προηγούμενη ενότητα, τα οποία είναι σύμφωνα με τις υποχρεώσεις της Ελλάδας για το 2020.
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από τη ΡΑΕ (βλέπε πίνακα), 1.692 MW νέων έργων αιολικής ενέργειας είναι σε ένα πλήρως ώριμο στάδιο και κατέχουν Άδειες εγκατάστασης και έγκριση σύνδεσης με το δίκτυο και δεν εξαρτώνται από επένδυση σε νέα επέκταση του δικτύου. Η κεντρική πρόβλεψη όπως φαίνεται στην προηγούμενη ενότητα προβλέπει περίπου 1.600 MW προσθήκη αιολικής ισχύος έως το 2020, ως το ελάχιστο που απαιτείται για να επιτρέψει στην Ελλάδα να ανταποκριθεί
Οικονομική Βιωσιμότητα των προβλέψεων για την Αιολική Ενέργεια Οι μακροπρόθεσμες προοπτικές για την ενέργεια συνδέονται στενά με τους στόχους για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η ΕΕ έχει επισήμως δεσμευτεί για τον έλεγχο των εκπομπών CO2 σε επίπεδα συμβατά με τον στόχο περιορισμού της παγκόσμιας αύξησης της θερμοκρασίας στους 2ο C. Ο οδικός χάρτης για την Ενέργεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που υιοθετήθηκε επισήμως το 2012, προβλέπει διαρκή μείωση των εκπομπών σε όλους τους τομείς μέχρι το 2050, και ιδιαίτερα στον τομέα της παραγωγής ενέργειας, όπου προβλέπεται να επιτευχθεί υψη-
στις υποχρεώσεις τις για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η δυνατότητα υλοποίησης της κεντρικής πρόβλεψης είναι περισσότερο από προφανής. Οι στατιστικές επίσης δείχνουν ότι ένας σημαντικός αριθμός άλλων έργων αιολικής ενέργειας είναι κοντά στην πλήρη ωριμότητα και είναι ευρέως διασπαρμένες γεωγραφικά: 3.222,5 MW επιπλέον έργων αιολικής ενέργειας κατέχουν περιβαλλοντικές άδειες, οι οποίες αποτελούν ένα σημαντικό βήμα προς την απόκτηση της άδειας εγκατάστασης. Ως εκ τούτου η δυνατότητα υλοποίησης της αιολικής ανάπτυξης πάνω από την εικόνα της κεντρικής πρόβλεψης είναι επίσης εξασφαλισμένη. Ο συνολικός αριθμός των έργων αιολικής ενέργειας που κατέχουν Άδειες Παραγωγής από την ΡΑΕ υπερβαίνει τα 23.000 MW. Ο Διαχειριστής του Συστήματος Μεταφοράς (ΑΔΜΗΕ) έχει δημοσιεύσει αρκετές επίσημες μελέτες σχετικά με τη διείσδυση της αιολικής ενέργειας στο Διασυνδεδεμένο Σύστημα της ηπειρωτικής χώρας στην Ελλάδα. Μια πρόσφατη μελέτη του ΑΔΜΗΕ εκτιμά ότι η διείσδυση της αιολικής ενέργειας από τεχνική άποψη μπορεί να φθάσει τα 10.000 MW μετά την υλοποίηση των εν εξελίξει επεκτάσεων του δικτύου (π.χ. ανάπτυξη του δικτύου των 400kV στην Πελοπόννησο, αναβάθμιση του δικτύου της Θράκης στα 400kV, οι επεκτάσεις του δικτύου στην περιοχή της Εύβοιας και της Λακωνίας που θεωρούνται περιοχές με καλό και μεγάλο ανεκμετάλλευτο αιολικό δυναμικό). Στη θεωρητική περίπτωση που επιτευχθεί το ανωτέρω τεχνικό όριο, τα έργα που θα αντιμετωπίσουν προβλήματα ή καθυστερήσεις με την περιβαλλοντική τους αδειοδότηση (συμπεριλαμβανομένων προβλημάτων με τις αρχαιολογικές Αρχές κ.λπ.), θα είναι αυτά που δεν θα υλοποιηθούν. Από την άποψη της λειτουργίας του συστήματος/αγοράς, ο κώδικας δικτύου - σε συμφωνία με την κοινοτική νομοθεσία - προβλέπει προτεραιότητα στην ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της αιολικής ενέργειας και δεν επιβάλλει υποχρεώσεις εξισορρόπησης ή επικουρικών υπηρεσιών στις εγκαταστάσεις ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Μόνο στην περίπτωση που η ευστάθεια του συστήματος απειλείται, είναι δυνατή η περικοπή της παραγωγής αιολικής ενέργειας. Προβλέπεται αποζημίωση των εγκαταστάσεων αιολικής ενέργειας για τις περικοπές ισχύος. Αυτές οι πρόνοιες δεν αναμένεται να αλλάξουν, τουλάχιστον μέχρι το 2020.
λή μείωση των εκπομπών CO2 με επιταχυνόμενο ρυθμό που θα οδηγήσει σε αρκετά χαμηλές εκπομπές ήδη από το 2030. Βασικοί πυλώνες απεξάρτησης από τον άνθρακα είναι η ενεργειακή απόδοση και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, με την πυρηνική ενέργεια και τη δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα να παίζουν συμπληρωματικούς ρόλους. Η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας προβλέπεται να αυξηθεί παρά την σημαντική πρόοδο στην ενεργειακή αποδοτικότητα, χάρη στον εξηλεκτρισμό των τομέων των μεταφορών και της θέρμανσης με υποκατάσταση των ορυκτών καυσίμων. Οι ανανεώσιμες πηγές αναμένεται να συνεισφέρουν περισσότερο από το 50% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας ήδη από το 2030 σε όλα τα σενάρια του οδικού χάρτη για την ενέργεια7.
7. Σύμφωνα με τα σενάρια με το μοντέλο PRIMES του E3MLab (http://ec.europa.eu/energy/energy2020/roadmap/index_en.htm)
20
Αυτή η στρατηγική θεώρηση της ΕΕ, της απεξάρτησης από τον άνθρακα έχει γίνει αποδεκτή από πολλές άλλες μελέτες για το 2050, που δημοσιεύθηκαν μεταξύ 2011 και 2013 από διάφορες επαγγελματικές οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένης της μελέτης της Eurelectric.
Range of RES-power penetration in EU Energy Roadmap scenarios Ο οδικός χάρτης της ΕΕ για την ενέργεια προβάλλει την αιολική ενέργεια ως την ανανεώσιμη πηγή με το υψηλότερο μερίδιο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας σύμφωνα με όλες τις παραδοχές των σεναρίων. Ειδικότερα για την Ελλάδα δείχνει μια αισθητά μικρή διακύμανση στο μερίδιο της αιολικής ενέργειας στα διάφορα σενάρια, που δείχνουν το μερίδιο αυτό λίγο κάτω από το 40 % έως το 2030 και 50% μέχρι το 2050, που είναι σημαντικά πάνω από το μερίδιο της ηλιακής ενέργειας στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ως εκ τούτου, οι προοπτικές της αιολικής ενέργειας σε ένα πιο μακροπρόθεσμο ορίζοντα είναι πολύ σημαντικές στην Ελλάδα, στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΕ για τη φιλόδοξη μείωση των εκπομπών και την μετάβαση σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Αξίζει να σημειωθεί ότι το εύρος της αβεβαιότητας όσον αφορά τις προοπτικές της αιολικής ενέργειας για την Ελλάδα σε αυτό το πλαίσιο είναι μικρό και πολύ μικρότερο από ό,τι για οποιαδήποτε άλλη ανανεώσιμη πηγή. Η ευρωστία των προοπτικών της αιολικής ενέργειας μακροπρόθεσμα, οφείλεται πρώτον, στην ανταγωνιστικότητα των χερσαίων αιολικών έργων καθώς αυτή η τεχνολογία έχει επιτύχει εμπορική ωριμότητα και δεύτερον, στην αβεβαιότητα για την εξέλιξη του κόστους των άλλων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, για τις οποίες υφίσταται αβεβαιότητα και για το δυναμικό που μπορεί να υλοποιηθεί8 υπό ανταγωνιστικές οικονομικές συνθήκες. Συνεπώς, η προοπτική του
οδικού χάρτη της ΕΕ παρέχει μια σταθερή βάση για τη θετική πρόβλεψη της ανάπτυξης της αιολικής ενέργειας σε διάφορες χώρες, όπως η Ελλάδα. Μια βασική παραδοχή στις μελέτες για τον οδικό χάρτη, είναι ότι η πρόοδος της τεχνολογίας και οι μηχανισμοί μάθησης μέσω της πράξης, θα επιτρέψουν σημαντική μείωση του κόστους για τις ανανεώσιμες πηγές καθιστώντας τις ανταγωνιστικές στην αγορά ενέργειας. Η άμεση χρηματοδοτική στήριξη μέσω εγγυημένων τιμών, θεωρείται ότι θα καταργηθεί σταδιακά εντός της περιόδου μετά το 2020 και θα διατηρηθεί για μερικές ανανεώσιμες τεχνολογίες οι οποίες θα εξακολουθούν να χρειάζονται εξέλιξη, συμπεριλαμβανομένων των υπεράκτιων αιολικών πάρκων. Έμμεση στήριξη στις ανανεώσιμες υπολογίζεται, ωστόσο, να συνεχιστεί πιο εντατικά για ειδικούς σκοπούς όπως η ενσωμάτωση στο δίκτυο διεσπαρμένης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, η διασύνδεση απομακρυσμένων περιοχών προικισμένων με υψηλό αιολικό δυναμικό, οι διασυνδέσεις νησιών και η διευκόλυνση των διαδικασιών αδειοδότησης. Για να γίνουν οι ανανεώσιμες πηγές κύριοι συνεισφέροντες στην παραγωγή, παραπάνω από τις συμβατικές πηγές, είναι επιτακτική ανάγκη να εξασφαλιστούν ισότιμοι όροι ανταγωνισμού εντός της εσωτερικής αγοράς ενέργειας της ΕΕ. Από την προοπτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η εναρμόνιση των πολιτικών για τις ανανεώσιμες μεταξύ των κρατών - μελών και η δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς των ανανεώσιμων πηγών είναι βασικοί στρατηγικοί στόχοι. Για παράδειγμα, σχήματα που περιλαμβάνουν τον καθορισμό υποχρεωτικών ποσοστώσεων για τις ανανεώσιμες πηγές και επιτρέπουν την εμπορευσιμότητα των πιστοποιητικών ΑΠΕ σε όλη την αγορά της ΕΕ, θα ήταν ιδανικά για το στόχο της ολοκλήρωσης της εσωτερικής αγοράς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή βλέπει μια τέτοια εξέλιξη ως απολύτως αναγκαία μακροπρόθεσμα, αλλά την ίδια στιγμή δεν προβλέπει αλλαγές τουλάχιστον μέχρι το 2020, από τα σημερινά υποστηρικτικά συστήματα, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων εγγυημένων τιμών όπως αυτές εφαρμόζονται σε εθνική κλίμακα. Η επίτευξη των υποχρεώσεων για τις ανανεώσιμες μέχρι το 2020 απαιτεί πρόσθετες προσπάθειες για επενδύσεις από τα περισσότερα κράτη - μέλη της ΕΕ και οι εγγυημένες τιμές έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές για την παροχή κινήτρων για τις επενδύσεις και την άμβλυνση των παραγόντων κινδύνου. Για το λόγο αυτό δεν είναι πιθανό να δούμε σημαντικές αλλαγές στα υποστηρικτικά σχήματα μέχρι το 2020. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε πολλές περιπτώσεις, έχει αντιτεθεί σε αναδρομικές τροποποιήσεις των συμφωνιών αγοράς ενέργειας που έχουν συναφθεί στο παρελθόν με επενδυτές στις ανανεώσιμες πηγές. Παρά τα μέτρα για τη σταθεροποίηση και τη μείωση του ελλείμματος του Ειδικού Λογαριασμού, τον οποίο διαχειρίζεται ο Λειτουργός της Αγοράς στην Ελλάδα, είναι απίθανο να δούμε περαιτέρω αλλαγές στα σχήματα
8. Όσον αφορά την Ελλάδα, εν δυνάμει περιορισμοί υφίστανται κυρίως για την υδροηλεκτρική ενέργεια και τη βιομάζα. Η υδροηλεκτρική ενέργεια έχει σοβαρούς περιβαλλοντικούς περιορισμούς και μάλλον μικρό ανεκμετάλλευτο δυναμικό. Το ανεκμετάλλευτο δυναμικό στη Βιομάζα είναι σημαντικό αλλά η ανάπτυξή της απαιτεί σημαντικές εξελίξεις όσον αφορά την επίτευξη οικονομιών κλίμακας, την βιομηχανοποίηση και την επιτυχία νέων πρώτων υλών και τεχνολογιών μετατροπής. Οι εξελίξεις στην φωτοβολταϊκή ενέργεια δεν εξαρτώνται μόνο από το ανά μονάδα κόστος των ηλιακών πλαισίων για τα οποία υπάρχουν καλές προοπτικές για περαιτέρω εξέλιξη. Η ανάπτυξη εξαρτάται επίσης από τη διαθεσιμότητα εκτάσεων γης, για τις οποίες υπάρχουν ταυτόχρονα ανταγωνιστικές χρήσεις, από τη διαθεσιμότητα στεγών σε σύνθετα αστικά τοπία και από σημαντικές βελτιώσεις του δικτύου για την έγχυση ενέργειας από φωτοβολταϊκά σε δίκτυα χαμηλής τάσης. Τα υπεράκτια αιολικά πάρκα στην Ελλάδα έχουν επίσης περιορισμούς όσον αφορά το δυναμικό και αναμένεται να αντιπροσωπεύσουν ένα μικρό μέρος της συνολικής ανάπτυξης του αιολικής ενέργειας.
21