Issuu on Google+

1

Ten geleide | Introduction

Ten geleidde

: Introduction


Puur Papier Pure Paper Ten geleide Boek 1

I nt roduct ion Book 1


© 2008, Uitgeverij Compres bv, Leiden NL / Stichting Holland Papier Biënnale, Rijswijk NL Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, openbaar gemaakt en/of digitaal opgeslagen door middel van grafische of elektronische technieken of op welke andere wijze dan ook, zonder uitdrukkelijke en schriftelijke toestemming van de uitgever, de samensteller en de auteursrechthebbende. Hoewel uitgever, samensteller en auteurs alles in het werk hebben gesteld om toestemming te verkrijgen van de rechthebbenden van de originele afbeeldingen dan wel van de fotografen die deze afbeeldingen hebben gefotografeerd, zijn zij daar niet in alle gevallen in geslaagd. Eventuele rechthebbenden worden verzocht in dat geval zich te wenden tot de uitgever.

© 2008, Uitgeverij Compres bv, Leiden NL / Foundation Holland Papier Biënnale, Rijswijk NL All rights reserved. No part of this publication may be duplicated and/or be made public by means of print, photocopy, microfilm, digital data or any other method without prior permission in writing from the publisher, the compiler and the owners of copyright. Although the publisher, compiler and authors have made every attempt to obtain prior permission from those with copyright ownership on the original images or on the photographs made of these images, they have not been successful in all cases. Any copyright owners affected are kindly requested to contact the publisher. ISBN 978-90-73803-08-4 | NUR 640 (kunst algemeen / art general)


Te n g e l e i de | I nt r oduc t i on Voorwoord | Foreword Inhoudsopgave | Contents Omschrijving der papieren | Description of the papers Colofon | Colophon

4 6 10 11

5


Voorwoord

Foreword

Puur Papier

Pure Paper

Voor u ligt het boek ‘Puur Papier’. Het is het boek dat verschijnt ter gelegeheid van de Holland Papier Biënnale 2008, een internationale expositie van papierkunst, die van juni tot en met september is te zien in CODA/ Museum Apeldoorn en Museum Rijswijk. Puur Papier is een bijzondere uitgave: het bestaat uit verschillende boeken samengebundeld in een foedraal.

Lying in front of you is the book ‘Pure Paper’. It is the book published in honor of the Holland Paper Biennial 2008, an international exposition of paper art that can be visited from June to September in CODA/ Museum Apeldoorn and Museum Rijswijk. ‘Pure Paper’ is a unique publication: it is a compilation of various books bundled together in a case.

In de Kunstenaarscatalogus krijgt u een overzicht van alle kunstenaars van de Holland Papier Biënnale, een initiatief van de gelijknamige stichting. De exposerende kunstenaars van over de hele wereld geven letterlijk de state of the art weer van de hedendaagse papierkunst. Veel kunstenaars zijn in beide musea te zien, het grotere en meer conceptuele werk in CODA / Museum Apeldoorn, het intiemere werk in Museum Rijswijk. Van een selectie van de kunstenaars kunt u zien èn voelen welk materiaal zij voor hun kunstwerken gebruiken in het deel Papiermonsters.

In the ‘Catalogue of artists’, you see an overview of all the participating artists in the Holland Paper Biennial, an initiative of the foundation of the same name. The exhibiting artists from around the world literally present the state of the art in contemporary paper art. Many artists are exhibited in both museums, the larger more conceptual pieces in CODA/ Museum Apeldoorn and the more intimate pieces in Museum Rijswijk. You can see and feel the material used by a selection of the artists in the section ‘Paper samples’.

Het volgende deel heet Papierkunstenaars aan het werk. Drie kunstenaars laten elk in een fotoverslag zien hoe hun papierkunst tot stand komt. U volgt het maken van een schilderij met zeer vloeibare papierpulp doorn de Amerikaanse Pat Torley. U bent getuige van de verbouw van de grondstoffen voor en het vervaardigen van het Japanse washi door de daar wonende Rogier Uitenboogaart. En u volgt het maken van een papierbeeld vanaf het pulpstadium tot en met het gedroogde drie dimensionale eindproduct door de Rijswijkse kunstenaar Peter Gentenaar. U leest over het ontstaan van papier in het deel Van vezel tot papier. Papierrestaurator Bas van Velzen legt op aanstekelijke wijze uit hoe de chemische reacties tussen cellulose en water leiden tot het verbond tussen de vezels in het materiaal papier. Piet Zegers en Bert van Joolen bieden u een kijkje in de laatste op waterkracht aangedreven papierfabriek van Nederland, de Middelste Molen. In Natuurlijk papier nemen wij u mee naar de oorsprong van het papier: naar de plantenwereld die de grondstof voor papier levert. De Koninklijke Bibliotheek geeft net als in eerdere biënnaleboeken ook deze editie weer zijn onmisbare historische fundament met een verhaal over de 18de eeuwse Duitse dominee Jacob Christian Schäffer. Hij ging, toen de vraag naar lompen het aanbod in die tijd verre overschreed, op zoek ging naar alternatieve vezels voor papier. Het resultaat van die zoektocht werd gepubliceerd in indrukwekkende boeken met papiermonsters, gemaakt van aardappelschil tot dennennaald. Gabriëlle Beentjes en Henk Porck schrijven hierover.

6

The following volume is called ‘Paper artists at work’. Three artists each have a story in photos showing how their pieces are created. You can see the process of making a painting with watery paper pulp by the American, Pat Torley. You witness the cultivation of the raw materials for and the making of Japanese washi by Rogier Uitenboogaart, now living there. You follow the growth of a paper sculpture from the liquid pulp to the dried three-dimensional end product by the Dutch artist, Peter Gentenaar. You read about the origin of paper in the volume ‘From fibre to paper’. Paper restorer Bas van Velzen explains, in an animated way, how chemical reactions between cellulose and water lead to the connection of the fibers in paper as a material. Piet Zegers and Bert van Joolen give you a look at the last water powered paper factory in the Netherlands, The Middelste Molen. In ‘Natural paper’ we take you to the roots of paper: to the world of plants that supply the raw material for paper. The Royal Library gives us, just as in earlier biennial books, in this edition also, an indispensable, historical foundation, with a story about the 18th century German clergyman Jacob Christian Schäffer. He began a search for alternatives for paper fibers when, at that time, the demand for rags was so much larger than the supply. The result of his search was published in an impressive book of paper samples made from potato peels to pine needles. Gabriëlle Beentjes and Henk Porck write about this.


Verder is er een intermezzo over ‘dierenpapier’, papier en karton dat door wespen, mieren en zelfs vogels wordt gemaakt. De ervaren papiermaker Helen Hiebert wijst u ten slotte de weg bij het zelf maken van papier met de planten uit uw tuin. Stap voor stap legt ze het hele proces uit, van het vrijmaken van de vezels uit de plant tot en met malen van de vezels in de Hollander tot goede pulp.

There is a intermezzo about ‘animal paper’, paper and cardboard made by wasps, ants and even birds. The experienced papermaker Helen Hiebert shows you the way to make your own paper from your own garden plants. Step by step, she leads you through the whole process, from freeing the fibers from the plant to milling the fibers to proper pulp, in a hollander beater.

Bijzonder is ook Traditioneel papier. De Amerikaanse papierkenner Elaine Koretsky doorkruiste jarenlang met haar man de binnenlanden van Azië, op zoek naar dorpse gemeenschappen waar men nog steeds papier maakt met traditionele technieken. Haar fotoverslag laat een keur van al die bijna uitgestorven gemeenschappen zien. Een beschrijving van de ontwikkeling van een Chinees papierdorp in de afgelopen eeuw door sinoloog en hoogleraar aan de Universiteit van Chicago, Jacob Eyferth, maakt deze beleving compleet. Het is een reis in de tijd die eer betoont aan het land waar het papiermaken is ontstaan.

‘Traditional paper’ is also special. The American paper expert, Elaine Koretsky, traveled with her husband back and forth through Asia, hunting for village societies where the traditional techniques were still alive. Her photo reports show a range of all these, almost extinct, societies. A description of the development of a Chinese paper village in the last century, by the China expert and professor at the University of Chicago, Jacob Eyferth, makes this experience complete. It is ‘time travel’ that honors the land where papermaking has its origins.

Natuurlijk kijken we ook naar de actualiteit, in De toekomst van papier. Daar doet fotograaf en grafisch vormgever Tijl Akkermans verslag van de papierrecycling in China. Cia Franssens en Janny Oei van drukkerij Raddraaier laten u inzien dat u als papiergebruiker voortaan misschien beter twee maal kan nadenken voordat u weer een glossy folder laat drukken. Zij werken aan een initiatief om u te informeren over de samenstelling van verschillende papiersoorten en hun effecten op het milieu. Annita Westenbroek van het Kenniscentrum voor Papier en Karton brengt een nieuw probleem in kaart. Door de schaarste aan fossiele brandstoffen en de klimaatverandering stappen we massaal over naar energie uit CO2-neutrale biomassa. Maar dat betekent dat de papierindustrie, die traditioneel hout als grondstof gebruikt, te maken krijgt met steeds hogere prijzen. Michiel Adriaanse en Harry Morsink verhalen over hun zoektocht naar alternatieve papiervezels die dat tot gevolg heeft. Wij hopen dat u zult genieten van het kijken, lezen en voelen van Puur Papier. Het is naar ons idee opnieuw een prachtige uitgave, onmisbaar voor allen die papierkunst een warm hart toedragen, en alweer het zevende tweetalige biënnaleboek op een rij. In de Catalogus der boeken leest u alles over de tot nu toe verschenen en prijswinnende uitgaven. Kortom, Puur Papier is een boek om u weer helemaal bij de papieren werkelijkheid te betrekken.

Naturally, we look at the cutting edge of paper in ‘The future of paper’. Photographer and graphic designer, Tijl Akkermans covers the recycling economy in China. Cia Franssens and Janny Oei from Raddraaier printers, give you the advice to think twice before you, as paper consumer, decide to have a glossy folder printed. They are working on an initiative to supply information about the ingredients of different kinds of paper and their effects on the environment. Anita Westenbroek, from the Knowledge Center for Paper and Cardboard, maps out a new problem. Scarcity of fossil fuels and climate change has triggered a massive movement towards energy from CO2-neutral biomass. This means higher prices for the traditional raw material for the paper industry, wood. This instigated the quest that Michiel Adriaanse and Harry Morsink tell about: their search for alternative paper fibers. We hope that you enjoy viewing, reading and feeling ‘Pure Paper’. It is again a beautiful publication, indispensable for all who bear paper art a warm heart and the seventh bi-lingual biennial book published in a series. You will find in the ‘Catalogue of books’, information about the other books in this series and the prize-winning publications. In short, ‘Pure Paper’ is a book to put you in the heart of ‘paper reality’. Rijswijk, 2008 Editors and publisher

Rijswijk, 2008 Redactie en uitgever

7


Inhoudsopgave / Contents

boek

4 6 10 11 boek

6 8 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 34 36 38 40 42 44 46 48 50 52 54 56 58

8

1 -

ten geleide

|

introduction

Voorwoord | Foreword Inhoudsopgave | Contents Omschrijving der papieren | Description of the papers Colofon | Colophon

2 -

k u n s t e n a a r s c ata l o g u s

CĂŠlio Braga Long Bin Chen Nancy Cohen Petra Ellert Nikki van Es Angela Glajcar Joan Hall Patricia Hodson Claudie Hunzinger Kakuko Ishii Yu Mi Kim Jin Woo Lee Winifred Lutz Richard Mens Chris Natrop Oskar Ed Pien Maya Portner Georgia Russell Stefan Saffer Lyndi Sales Annette Sauermann Howard Silverman Ferry Staverman Ivano Vitali Annette Wimmershoff Noriko Yamaguchi

|

a r t i s t s c ata l o g


Inhoudsopgave | Contents

boek

3 -

pa p i e r m o n s t e r s

|

pa p e r s a m p l e s

1 1 1 1

Nancy Cohen Noriko Yamaguchi Kakuko Ishii Nikki van Es

2 2 2 2 2 2

Stefan Saffer Patricia Hodson Maya Portner Petra Ellert Jin Woo Lee Yu Mi Kim

3 3 3

Peter Gentenaar Pat Torley Rogier Uitenboogaart

boek

4 -

pa p i e r k u n s t e n a a r s a a n h e t w e r k

|

pa p e r a r t i s t s at w o r k

4

Rogier Uitenboogaart Washi, spiegel van mens en natuur - Op zoek naar het ‘echte’ Japanse papier Washi, mirror of man and nature - Looking for the “real” Japanese paper

24

Helen Hiebert Beweging in krimpende spiralen - De dramatisch beelden van Peter Gentenaar Movement in shrinking spirals - The dramatic sculptures of Peter Gentenaar

36

Pat Torley Schilderen met pulp - De omgekeerde schilderkunst van Pat Torley Painting with pulp - The up-side-down painting of Pat Torley

9


Inhoudsopgave | Contents

boek

va n v e z e l t o t pa p i e r

|

f r o m f i b e r t o pa p e r

4

Bas van Velzen Een meesterlijk verbond - Hoe water en vezels samen papiermaken A perfect liaison - How water and fibres unite to make paper

14

Piet Zegers en Bert van Joolen De Middelste Molen - De laatste door waterkracht aanggedreven papiermolen van Nederland The Middelste Molen - The last water powered paper mill in the Netherlands

boek

6 -

n at u u r l i j k pa p i e r

|

n at u r a l pa p e r

4

Gabriëlle Beentjes en Henk Porck Wit, vezelig en ruim voorhanden... - De zoektocht van Jacob Christian Schäffer White, fibrous and widely available... - The quest of Jacob Christian Schäffer

18

Peter Gentenaar Papiermakers in het dierenrijk - Dieren vonden papier eerder uit dan de mens Papermakers from the animal kingdom - Animals discoverd paper before humans

22

Helen Hiebert Het geheim van een goede pulp - Vezelpreparatie essentieeel voor goed papier The secret to good pulp - Fibre preparation is essential for good paper

boek

10

5 -

7 -

t r a d i t i o n e e l pa p i e r

|

t r a d i t i o n a l pa p e r

4

Jacob Eyferth Het papier van de familie Xia - Traditioneel Chinees bamboepapier The paper of the Xia family - Traditional Chinese bamboo paper

14

Elaine Koretsky Ambachtelijke papiermakers in Azië - In Azië leeft de traditie voort Hand papermakers in Asia - The tradition lives on


Inhoudsopgave | Contents

boek

8 -

d e t o e k o m s t va n pa p i e r

|

t h e f u t u r e o f pa p e r

4

Tijl Akkermans Papier - een manier om te overleven - Migranten houden Chinese afvaleconomie draaiende Paper - a way of survival - Migrant workers keep Chinese recycling economy turning

14

Cia Franssens en Janny Oei Een kompas voor de papierjungle Verantwoord kiezen voor papier A compass for the paper jungle - Choose paper responsibly

24

Annita Westenbroek De strijd om cellulose - Papierproducenten op zoek naar alternatieve vezels The battle for cellulose - Paper producers search for alternative fibres

30

Michael Adriaanse en Harry Morsink Alternatieve grondstoffen voor papier - In Nederland heeft stro de beste kansen Alternative raw materials for paper - Straw has the best chance in the Netherlands

boek

9 -

c ata l o g u s d e r b o e k e n

|

c ata l o g u e o f b o o k s

4

Puur Papier | Pure Paper (2008)

8

Papier op de Vlucht | Paper at Flight (2006)

12 16

Geest van Papier | Spirit of Paper (2004)

20

Papier en Water | Paper and Water (2000)

24

Papier en Vuur | Fire and Paper (1998)

28

Voelbaar Papier | Tactile Paper (1996)

Tijdloos Papier | Timeless Paper (2002)

11


Omschrijving der papieren | Description of the papers

boek

1

Omslag 4 Fotokarton groen 300 g/m2 Binnenwerk Algenpapier ivoor 120 g/m2 boek

2

Omslag Classic Malts Highland FSC 300 g/m2 Binnenwerk Romandruk 2.0 cremewit 90 g/m2 map

3

Classic Malts Islay FSC 300 g/m2 boek

4

Omslag Fashion offset donkergroen 240 g/m2 Binnenwerk Romandruk 2.0 cremewit 90 g/m2 boek

5

Omslag Hennep papier van de Middelste Molen 280 g/m2 Binnenwerk Algenpapier ivoor 120 g/m2 boek

6

Omslag Bock Bier FSC 250 g/m2 Binnenwerk Romandruk 2.0 blauwwit 90 g/m2 boek

7

Omslag Valentinoise Vert Nature FSC 300 g/m2 Binnenwerk Romandruk 2.0 cremewit 90 g/m2 boek

8

Omslag Word Line karton Terra Africa FSC 300 g/m2 Binnenwerk Eurobulk 135 g/m2 boek

12

9

book

1

Cover Card stock green 300 gms Text block Algae paper Ivory 120 gms book

2

Cover Classic Malts Highland FSC 300 gms Text block Book paper 2.0 cream 90 gms folder

3

Classic Malts Islay FSC 300 gms book

4

Cover Fashion offset darkgreen 240 gms Text block Book paper 2.0 cream 90 gms book

5

Cover Hemp paper from the Middelste Molen 280 gms Text block Algae paper Ivory 120 gms book

6

Cover Bock Bier FSC 250 gms Text block Book paper 2.0 blue/white 90 gms book

7

Cover Valentinoise Vert Nature FSC 300 gms Text block Book paper 2.0 cream 90 gms book

8

Cover Word Line Card stock Terra Africa FSC 300 gms Text block Eurobulk 135 gms book

9

Omslag Fashion offset limoengroen 240 g/m2 Binnenwerk Romandruk 2.0 cremewit 90 g/m2

Cover Fashion offset lime-green 240 gms Text block Book paper 2.0 cream 90 gms

b e s t e l b o n

o r d e r f o r m

Methaphor recycled cream 310 g/m2

Methaphor recycled cream 310 gms


13


Colofon

14

Uitgever | Publisher Samenstelling | Compilation Eindredactie | Editors-in-Chief Vertaling | Translation Ontwerp | Design Papier | Paper Druk | Printing Folie en preeg | Foil and embossing Bindwerk | Binding Foedraal | Case

Wim Findhammer (Uitgeverij Compres) Peter Gentenaar Erik Jan Sint Arne Westerhof Linda Fairwether Nash (Easter Fairwether) Sandra Hessels Pat Torley Loes Schepens (Eindeloos) ModoVanGelder, De Middelste Molen Koninklijke De Swart (Thieme GrafiMedia Groep) Romeyn Stansen en Foliedruk bv Bosboom Binders GraphicWorld

Puur Papier is een uitgave van Uitgeverij Compres bv in samenwerking met de Stichting Holland Papier Biënnale, ter gelegenheid van de Holland Papier Biënnale 2008, een grote internationale tentoonstelling over papierkunst.

Pure Paper is a joint initiative by Uitgeverij Compres bv and the Foundation Holland Papier Biënnale to mark the Holland Paper Biennial 2008, a large international exhibition about paper art.

Puur Papier is mede mogelijk gemaakt door Thieme GrafiMedia Groep. ‘Thieme GrafiMedia Groep, één van de grootste spelers op de Nederlandse grafimediamarkt, biedt totaaloplossingen voor communicatievraagstukken. De vier business lines Print en grafische dienstverlening, Uitgeven, ICT services en Communicatie & design zijn samen goed voor een jaaromzet van ruim € 200 miljoen. Op het gebied van vellenoffset en printing-on-demand is de groep in Nederland marktleider. Ook is de groep actief op het gebied van coldset-, heatset- en smalbaanrotatie. Kijk op www.thiemegroep.nl voor meer informatie. Met uitgeven kun je kunst vermenigvuldigen en meer mensen laten genieten van datgene wat de wereld mooier maakt. Dan wordt uitgeven kunst…En die kunst beoefent Thieme Art, onderdeel van Thieme GrafiMedia Groep. Thieme Art geeft in alle denkbare vormen, formaten en gedaanten uit. Altijd met een diepgewortelde hang naar schoonheid en passie voor moderne en hedendaagse kunst. U kunt bij Thieme Art terecht voor alle facetten van het uitgeefproces. Van een fraaie vormgeving tot een feilloze productie en verkoop via diverse distributiekanalen. Thieme Art werkt bij de ontwikkeling van uitgaven graag samen met musea, galeries en kunstenaars. Kijk op www.thiemeart.com voor meer informatie.

Pure Paper has been realised in corporation with Thieme GrafiMedia Groep. Thieme Group, one of the biggest players on the Netherlands graphics media market, offers total solutions to complex communication issues. The four business lines, Print and graphic services, Publishing, ICT services and Communication & design are together good for an annual turnover of more than € 200 million. The group is market leader in the Netherlands in the areas of sheet offset and printing-on-demand. The group is also active in the area of coldset and heatset rotative offset. Visit www.thiemegroup.com for more information. Trough publishing, you can reproduce art and through multiplication many more people can enjoy what makes this world a more beautiful place. As such, publishing itself becomes an art. This is what Thieme Art, part of the Thieme Group, specialises in. Thieme Art publishes art in any conceivable form, shape or size. And always with a deeply rooted tendency for beauty and a passion for modern and contemporary art. Thieme Art can facilitate any aspect of the publishing process, from creating an appealing design to a complete production process and sales through various distribution channels. In the development of its publications, Thieme Art likes to work with museums, galleries and artists. For more information, visit www.thiemeart.com


:


Puur Papier 2008