Tnu’u Se’e kua tnu’u jaa ni nkuva’a ñu-da, kantakani tataja’nu-da ji’i ntakasava ñayivi ni ja’nu jaa ninku xee kuiya kantakani-de jaa tu inu jikukoo ñavi chi kuechiku jaa ja’kuni kakuu jaa ji’saa ii ñuu ka’nu te kantakanií ini ñayivi yuka, kaka’a jaa ninkajoo uu tee kuechi jaa kajistnuu tee kajini ini nasa jisa’a, ntenuu jikukoo yuka te kantakani ini tee ni nkajukoo ntee xini kava suku xee, ni kuu ni nkajakukoo te ni jika kivi nte katna’a ii tnu’to’to xee, jaa kasa’a ya’a na’nuu xee kinima kasa’a chi nijaa suchi kuchi xee, te jaa kayuu tatayi ji’i nanayi tee ni nchuu’va-de ii nu chika na’un suka ni nku jaa ni nkakakuu ñayvi kuechi ñuu-da. Inka tnu’u, kuu jaa uu ñani Teo ji’i Toño jaa ni nkaje’ente sava ñu’uu jikukoo nkakaa. Ii jaa xi’naka ni janiva’a ini tee nikee kua’a chikava vee chi iyo ñu’u va’a jaa kuu sa’atniñu itu, te nkakuva’a tnunto’o te inka jaa kuu nani Toño, ni nteneka ja’ku ka kivi, yuka te ni nkukue ni jani ini-de te kua’a-de ichi yata ii kuatu, kinixe ka ma koo kuchiku jaa iyo kua’a ntute ko’o ñayivi sa ni kuu unte vi’tna nu kanuko-da. Yuka ni kuu ii tnu’u ni ntakani tataja’nu-da jaa ntaka teekajo chikava vee ji’i tee xini kava chi tna’a ma-de kuu; ante jaana’a chi ñu-da ni jitni’i ñuu nani yukundaa, ni nkukue ni kasa’a-de veñu’u nu nukoo su’si Toño , yuka te ni ketuu su’si kava krusi te kajini-de jaa ntya xee ya, yuka kasa-de viko kivi íí ji’i uu mayu, te su ni kantasa’-de viko ma su’si Toño koo nta’vi ka jaku ñuu ya ni nkuka’nuka jaku ini. Alejandro Juárez Juárez Escuela Ignacio Zaragoza San Antonio Sinicahua, Tlaxiaco, Oaxaca
25