ΚΝΙΔΟΣ Η ΠΡΩΤΕΥΟΥΣΑ ΤΗΣ ΔΩΡΙΚΗΣ ΕΞΑΠΟΛΗΣ
Πάνω: Οι πόλεις που αποτελούσαν την Δωρική Εξάπολη. Δεξιά: Ένα από τα πολλά αντίγραφα της Κνιδίας Αφροδίτης, του αριστουργήματος του Πραξιτέλη.
τις, στις εκβολές του Νείλου ποταμού, η οποία βοήθησε στην εντυπωσιακή ανάπτυξη του εμπορίου όλων των πόλεων της Ιωνίας. Ενδεικτικό της ευημερίας της Κνίδου είναι ότι δημιούργησε στους Δελφούς δύο θαυμάσια οικοδομήματα: τον Κνιδίων Θησαυρό (555-545 π.Χ.) και τη Λέσχη Κνιδίων (περί τα μέσα του 5ου π.Χ. αιώνα) με τους δύο περίφημους πίνακες του Πολύγνωτου. Η πρόοδος της Κνίδου συνέβαλε ώστε να γίνει μέλος και κέντρο της Δωρικής Εξάπολης, μίας θρησκευτικής ένωσης στα πρότυπα της Ιωνικής Δωδεκάπολης. Στην ένωση συμμετείχαν επίσης, η Αλικαρνασσός, η Κως, και οι πόλεις της Ρόδου, Λίνδος, Ιαλυσός, Κάμιρος. Ως κέντρο της Δωρικής Εξάπολης η Κνίδος κάθε τέσσερα χρόνια διοργάνωνε αγώνες προς τιμή του Τριοπίου Απόλλωνα, που έμειναν γνωστοί ως «Δώρεια» (Στράβων 14, 653). Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο (1, 144) η αιτία που η Αλικαρνασσός αποπέμφθηκε από την Δωρική Εξάπολη, ήταν όταν ο νικητής των Δωρείων, Αγασικλής αρνήθηκε να αφιερώσει το τρόπαιό του στον ναό του Απόλλωνα, όπως το έθιμο επέβαλε. Σήμερα αμφισβητείται αυτή η εκδοχή του Ηρόδοτου. Πιθανόν η άρνηση του Αγασικλή να αφιερώσει το τρόπαιό του στον Απόλλωνα, να
υπήρξε η αφορμή και η αιτία να ήταν τελείως διαφορετική, άσχετη με τους αγώνες των Δωρείων. Το 540 π.Χ. ο μηδικής καταγωγής στρατηγός Άρπαγος των Περσών είχε καταλάβει όλες τις Ελληνικές πόλεις της Ιωνίας και στράφηκε προς τις πόλεις της Καρία, τις οποίες κυρίευσε. Για την πτώση της Κνίδου, ο Ηρόδοτος αναφέρει (1, 174): «όλη η χερσόνησος της Κνιδίας περιβάλλεται από θάλασσα, εκτός από ένα μικρό μέρος στεριάς, μήκους πέντε σταδίων (975,75 μ.). Σε αυτό το σημείο οι Κνίδιοι άρχισαν να σκάβουν, όταν ο Άρπαγος υπέτασσε την Ιωνία, θέλοντας να κάνουν νήσο την χώρα τους. Αλλά ενώ εργαζόντουσαν, πολλοί Κνίδιοι πληγωνόντουσαν, περισσότερο από του συνήθους, από θραύσματα πετρών σε διάφορα μέρη του σώματος και ιδίως στους οφθαλμούς. Τούτο πίστευαν ότι οφείλεται σε θεία επέμβαση, γι’ αυτό και έστειλαν αντιπροσωπεία στους Δελφούς, για να ρωτήσουν τον θεό, από που προερχόταν το κακό. Όπως λοιπόν λένε αυτοί οι Κνίδιοι, η Πυθία τους απάντησε τα εξής, σε τριμέτρους στίχους: “Μην οχυρώσετε τον ισθμό, μήτε να τον σκάψετε... Ο Ζευς θα την έκανε νήσο (την χώρα σας), εάν ήθελε.”
Και οι Κνίδιοι, επειδή η Πυθία έδωσε τέτοιο χρησμό, έπαψαν να σκάβουν και όταν ο Άρπαγος ήρθε με τα στρατεύματά του, παραδόθηκαν σ’ αυτόν αμαχητί». Η περσική κατοχή κράτησε σχεδόν πενήντα χρόνια, μέχρι το 499, όπότε ξέσπασε η Ιωνική επανάσταση, κατά την οποία ξεσηκώθηκαν κατά των Περσών πολλές πόλεις της Ιωνίας, αλλά και της Αιολίας, της Δωρικής και της Κύπρου. Από τις πόλεις της ηπειρωτικής Ελλάδας, μόνο η Αθήνα και η Εύβοια στήριξαν τον ξεσηκωμό των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας, αποστέλλοντας 25 τριήρεις. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίστηκαν μέχρι το 494 π.Χ. και έληξαν στη ναυμαχία τη Λάδης, όπου, μετά την αποστασία του στόλου των Σαμίων, οι Πέρσες νίκησαν άνετα τον στόλο των επαναστατών. Η οριστική απελευθέρωση όλων των ελληνικών πόλεων της Μικράς Ασίας πραγματοποιήθηκε από τον Μέγα Αλέξανδρο, μετά τη νίκη στο Γρανικό ποταμό, το 334 π.Χ. Η ευνοϊκή θέση της Κνίδου και η ικανότητα των κατοίκων της οδήγησαν στην άνθηση του εμπορίου και στη συσσώρευση πλούτου, που τους επέτρεψε να αποικίσουν τη Λιπάρα, ένα μικρό νησί βόρεια της Σικελίας και να
43