नीलाम्बरा-4

Page 1

ŸË‹Êê’⁄UÊ (•◊ÎÃ-◊¥ÕŸ) ¡È‹Ê߸ wÆww


äÊ⁄UÊ„U⁄U x-ÖæÚUÌ ×çã×æ Á„◊Ê‹ÿ ∑‘§ •Ê°ªŸ ◊¥ ©‚, ¬˝Õ◊ Á∑§⁄UáÊÙ¥ ∑§Ê Œ ©¬„Ê⁄U ©·Ê Ÿ „°‚ •Á÷Ÿ¥ŒŸ Á∑§ÿÊ •ı⁄U ¬„ŸÊÿÊ „Ë⁄U∑§-„Ê⁄U ¡ª „◊, ‹ª ¡ªÊŸ ÁflE, ‹Ù∑§ ◊¥ »Ò§‹Ê Á»§⁄U •Ê‹Ù∑§ √ÿÙ◊-Ã◊ ¬È°¡ „È•Ê Ã’ ŸC, •Áπ‹ ‚¥‚ÎÁà „Ù ©ΔË •‡ÊÙ∑§

ÁØàæ´·¤ÚU ÂýâæÎ

¥L¤‡æ Øã ×Ïé×Ø Îðàæ ã×æÚUæ v•L§áÊ ÿ„ ◊œÈ◊ÿ Œ‡Ê „◊Ê⁄UÊ– ¡„Ê° ¬„È°ø •Ÿ¡ÊŸ ÁˇÊÁá ∑§Ù Á◊‹ÃÊ ∞∑§ ‚„Ê⁄UÊ––

Áfl◊‹ flÊáÊË Ÿ flËáÊÊ ‹Ë, ∑§◊‹ ∑§Ù◊‹ ∑§⁄U ◊¥ ‚¬˝Ëà ‚#Sfl⁄U ‚#Á‚¥œÈ ◊¥ ©Δ, Á¿«∏Ê Ã’ ◊œÈ⁄U ‚Ê◊-‚¥ªËà ’øÊ∑§⁄U ’Ë¡ M§¬ ‚ ‚ÎÁC, ŸÊfl ¬⁄U ¤Ê‹ ¬˝‹ÿ ∑§Ê ‡ÊËà •L§áÊ-∑‘§ÃŸ ‹∑§⁄U ÁŸ¡ „ÊÕ, flL§áÊ-¬Õ ¬⁄U „◊ ’…∏ •÷ËÃ

œ◊¸ ∑§Ê ‹-‹∑§⁄U ¡Ù ŸÊ◊, „È•Ê ∑§⁄UÃË ’Á‹ ∑§⁄U ŒË ’¥Œ „◊Ë¥ Ÿ ÁŒÿÊ ‡ÊÊ¥ÁÃ-‚¥Œ‡Ê, ‚ÈπË „ÙÃ Œ∑§⁄U •ÊŸ¥Œ Áfl¡ÿ ∑‘§fl‹ ‹Ù„ ∑§Ë Ÿ„Ë¥, œ◊¸ ∑§Ë ⁄U„Ë, œ⁄UÊ ¬⁄U œÍ◊ Á÷ˇÊÈ „Ù∑§⁄U ⁄U„Ã ‚◊˝Ê≈U, ŒÿÊ ÁŒπ‹ÊÃ ÉÊ⁄U-ÉÊ⁄U ÉÊÍ◊ ÿflŸ ∑§Ù ÁŒÿÊ ŒÿÊ ∑§Ê ŒÊŸ, øËŸ ∑§Ù Á◊‹Ë œ◊¸ ∑§Ë ŒÎÁC Á◊‹Ê ÕÊ Sfláʸ-÷ÍÁ◊ ∑§Ù ⁄U%, ‡ÊË‹ ∑§Ë Á‚¥„‹ ∑§Ù ÷Ë ‚ÎÁC Á∑§‚Ë ∑§Ê „◊Ÿ ¿ËŸÊ Ÿ„Ë¥, ¬˝∑§ÎÁà ∑§Ê ⁄U„Ê ¬Ê‹ŸÊ ÿ„Ë¥ „◊Ê⁄UË ¡ã◊÷ÍÁ◊ ÕË ÿ„Ë¥, ∑§„Ë¥ ‚ „◊ •Ê∞ Õ Ÿ„Ë¥ ¡ÊÁÃÿÙ¥ ∑§Ê ©àÕÊŸ-¬ÃŸ, •Ê°ÁœÿÊ°, ¤Ê«∏Ë, ¬˝ø¥« ‚◊Ë⁄U π«∏ ŒπÊ, ¤Ê‹Ê „°‚Ã, ¬˝‹ÿ ◊¥ ¬‹ „È∞ „◊ flË⁄U

w-ÂýØæ‡æ»èÌ ‚⁄U‹ ÃÊ◊⁄U‚ ª÷¸ Áfl÷Ê ¬⁄U, ŸÊø ⁄U„Ë ÃL§Á‡ÊπÊ ◊ŸÙ„⁄U– Á¿≈U∑§Ê ¡ËflŸ „Á⁄UÿÊ‹Ë ¬⁄U, ◊¥ª‹ ∑§È¥∑§È◊ ‚Ê⁄UÊ–– ‹ÉÊÈ ‚È⁄UœŸÈ ‚ ¬¥π ¬‚Ê⁄U, ‡ÊËË ◊‹ÿ ‚◊Ë⁄U ‚„Ê⁄U– ©«∏Ã πª Á¡‚ •Ù⁄U ◊È°„ Á∑§∞, ‚◊¤Ê ŸË«∏ ÁŸ¡ åÿÊ⁄UÊ–– ’⁄U‚ÊÃË •Ê°πÙ¥ ∑‘§ ’ÊŒ‹, ’ŸÃ ¡„Ê° ÷⁄U ∑§L§áÊÊ ¡‹– ‹„⁄U¥ ≈U∑§⁄UÊÃË¥ •Ÿãà ∑§Ë, ¬Ê∑§⁄U ¡„Ê° Á∑§ŸÊ⁄UÊ–– „◊ ∑§Èê÷ ‹ ©·Ê ‚fl⁄U, ÷⁄UÃË …È‹∑§ÊÃË ‚Èπ ◊⁄U– ◊¥ÁŒ⁄U ™§°ÉÊÃ ⁄U„Ã ¡’, ¡ª∑§⁄U ⁄U¡ŸË ÷⁄U ÃÊ⁄UÊ––

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Á„◊ÊÁŒ˝ ÃÈ¥ª oÎ¥ª ‚ ¬˝’Èh ‡ÊÈh ÷Ê⁄UÃË Sflÿ¥¬˝÷Ê ‚◊Èîfl‹Ê SflÃ¥òÊÃÊ ¬È∑§Ê⁄UÃË •◊ø˜ÿ flË⁄U ¬ÈòÊ „Ù, ŒÎ…∏-¬˝ÁÃôÊ ‚Ùø ‹Ù, ¬˝‡ÊSà ¬Èáÿ ¬¥Õ „Ò¥- ’…∏-ø‹Ù, ’…∏-ø‹Ù– •‚¥Åÿ ∑§ËÁø-⁄UÁ‡◊ÿÊ° Áfl∑§Ëáʸ ÁŒ√ÿ ŒÊ„-‚Ë– ‚¬Íà ◊ÊÃÎ÷ÍÁ◊ ∑‘§ L§∑§Ù Ÿ ‡ÊÍ⁄U ‚Ê„‚Ë– •⁄UÊÁà ‚Òãÿ Á‚¥œÈ ◊¥-‚È’Ê«∏flÊÁÇŸ ‚ ¡‹Ù, ¬˝flË⁄U „Ù ¡ÿË ’ŸÙ- ’…∏-ø‹Ù, ’…∏-ø‹Ù–

øÁ⁄Uà Õ ¬ÍÃ, ÷È¡Ê ◊¥ ‡ÊÁQ§, Ÿ◊˝ÃÊ ⁄U„Ë ‚ŒÊ ‚¥¬ÛÊ NŒÿ ∑‘§ ªı⁄Ufl ◊¥ ÕÊ ªfl¸, Á∑§‚Ë ∑§Ù Œπ Ÿ ‚∑‘§ Áfl¬ÛÊ „◊Ê⁄U ‚¥øÿ ◊¥ ÕÊ ŒÊŸ, •ÁÃÁÕ Õ ‚ŒÊ „◊Ê⁄U Œfl fløŸ ◊¥ ‚àÿ, NŒÿ ◊¥ Ã¡, ¬˝ÁÃôÊÊ ◊ ⁄U„ÃË ÕË ≈Ufl

‚ÈŸÊ „Ò fl„ ŒœËÁø ∑§Ê àÿʪ, „◊Ê⁄UË ¡ÊÃËÿÃÊ Áfl∑§Ê‚ ¬È⁄U¥Œ⁄U Ÿ ¬Áfl ‚ „Ò Á‹πÊ, •ÁSÕ-ÿȪ ∑§Ê ◊⁄UÊ ßÁÄʂ

fl„Ë „Ò ⁄UQ§, fl„Ë „Ò Œ‡Ê, fl„Ë ‚Ê„‚ „Ò, flÒ‚Ê ôÊÊŸ fl„Ë „Ò ‡ÊÊ¥ÁÃ, fl„Ë „Ò ‡ÊÁQ§, fl„Ë „◊ ÁŒ√ÿ •Êÿ¸-‚¥ÃÊŸ

Á‚¥œÈ-‚Ê ÁflSÃÎà •ı⁄U •ÕÊ„, ∞∑§ ÁŸflʸÁ‚à ∑§Ê ©à‚Ê„ Œ ⁄U„Ë •÷Ë ÁŒπÊ߸ ÷ÇŸ, ◊ÇŸ ⁄U%Ê∑§⁄U ◊¥ fl„ ⁄UÊ„

Á¡ÿ¥ ÃÙ ‚ŒÊ ß‚Ë ∑‘§ Á‹∞, ÿ„Ë •Á÷◊ÊŸ ⁄U„ ÿ„ „·¸ ÁŸ¿Êfl⁄U ∑§⁄U Œ¥ „◊ ‚fl¸Sfl, „◊Ê⁄UÊ åÿÊ⁄UÊ ÷Ê⁄UÃfl·¸– 2


ÙèÜæ ÕÚUæ- ׇÇÜ

(•◊ÎÃ-◊¥ÕŸ) ¡È‹Ê߸ wÆww

Ñ- çßàæðá âê¿Ùæ Ñv- ç·¤âè Öè ÚU¿Ùæ·¤æÚU ·¤è ÚU¿Ùæ âð â´Âæη¤ / ÙèÜæ ÕÚUæ×´ÇÜ ·¤æ âã×Ì ãôÙæ ¥æßàØ·¤ Ùãè´ ãñÐ ÚU¿Ùæ¥ô´ ·¤è ×õçÜ·¤Ìæ ·¤æ Âê‡æüÎæçØˆß ÚU¿Ùæ·¤æÚU ·¤æ ãè ãô»æÐ w- Üô·¤çÂýØ ßñçàÃæ·¤ Âç˜æ·¤æ ÙèÜæ ÕÚUæ ×ð´ Îðàæ- çßÎðàæ ·Ô¤ ÚU¿Ùæ·¤æÚUô´ ·¤è ÚUô¿·¤ âæçãçˆØ·¤ ÌÍæ âæ×çØ·¤ ÚU¿Ùæ¥ô´ ·¤ô çÙ ÙçÜç¹Ì çÜ´·¤ ·¤ô ç UÜ·¤ ·¤ÚU·Ô¤ ¥æòÙÜæ§Ù Âɸæ Áæ â·¤Ìæ ãñhttp://nilambara.shailputri.in

x- ÙèÜæ ÕÚUæ ·Ô¤ ¥»Üð ¥´·¤ ·Ô¤ çÜ° ÚU¿Ùæ°¡ çÙ Ù §ü-×ðÜ ÂÚU ÖðÁè Áæ â·¤Ìè ãñ´kavaypriya@gmail.com

Âý·¤æàæ·¤ Ñ àæñÜÂé˜æè Ȥ橴ÇðàæÙ

¥æßÚU‡æ Ñ ¥çÙÌæ ÜçÜÌ

E Mail: shailputrifoundation@gmail.com

ßðÕâæ§ÅU Ñ www.shailputri.in

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

3


‚¥¬ÊŒ∑§Ëÿ

SßÌ‹˜æ ÚUæCþ ¥õÚU ·¤ æüÃØ ÂÚUæ؇æÌæ Á◊òÊÙ! flãŒ ◊ÊÃ⁄Uêʘ! SflÃãòÊÃÊ ÿÊ •Ê¡∏ÊŒË ∑‘§ •◊Îà ◊„Ùà‚fl ¬⁄U ŸË‹Êê’⁄UÊ ∑§Ê “•◊ÎÃ-◊¥ÕŸ” •¥∑§ •Ê¬ ‚÷Ë ∑§Ù ‚ı¥¬Ã „È∞ ◊Ÿ •ÊŸ¥ÁŒÃ „Ò– ŸË‹Êê’⁄UÊ ∑‘§ Á¬¿‹ •¥∑§Ù¥ ∑§Ù •Ê¬∑‘§ mÊ⁄UÊ ¬˝ŒûÊ •ÕÊ„ •Êà◊ËÿÃÊ •ı⁄U •Ê‡ÊËflʸŒ „◊Ê⁄U Á‹∞ ¬˝‚ÊŒ „Ò¥– •Ê¬∑§Ê •ªÊœ F„ „◊¥ ¬˝àÿ∑§ Ÿ∞ •¥∑§ ◊¥ ¬Ífl¸ ‚ ÷Ë •Áœ∑§ ¬Á⁄UüÊ◊ ∑§⁄UŸ ∑§Ù ©à‚ÊÁ„à ∑§⁄UÃÊ „Ò– ß‚ ’Ê⁄U ÷Ë ŸË‹Êê’⁄UÊ-◊¥«‹ Ÿ •Ê¬∑§Ë •¬ˇÊÊ•Ù¥ ¬⁄U π⁄UÊ ©Ã⁄UŸ ∑§Ê ¬Í⁄UÊ ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ „Ò– „◊ ‚÷Ë ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë SflÃãòÊÃÊ ∑§Ê •◊Îà ◊„Ùà‚fl ◊ŸÊ ⁄U„ „Ò¥– „◊ ¡ÊŸÃ „Ò¥ Á∑§ ßÁÄʂ ◊¥ ∑‘§fl‹ ∑§È¿ √ÿÁQ§ÿÙ¥ ∑§Ù „Ë SflÃãòÊÃÊ ∑§Ê ¡ŸŸÊÿ∑§ Á‚h ∑§⁄U ÁŒÿÊ ªÿÊ; ¡’Á∑§ ∞‚ •Ÿ∑§ ◊„ʬÈL§·Ù¥ ∑§Ù ÷È‹Ê ÁŒÿÊ ªÿÊ; Á¡ã„Ù¥Ÿ ÷Ê⁄Uà ◊ÊÃÊ ∑‘§ ‚ê◊ÊŸ •ı⁄U ÷Ê⁄UÃflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑‘§ •Áœ∑§Ê⁄UÙ¥ „ÃÈ •¬ŸÊ ‚fl¸Sfl ãÿÙ¿Êfl⁄U ∑§⁄U ÁŒÿÊ– ÿ„ •Ê∑˝§Ù‡Ê •ı⁄U ŒÈ—π ∑§Ê Áfl·ÿ „Ò– •Ê¡ „◊Ê⁄UÊ Œ‡Ê ∞∑§ ∞‚ ◊Ù«∏ ¬⁄U π«∏Ê „Ò; ¡„Ê° ∑§È¿ ŸÊªÁ⁄U∑§Ù¥ ∑§Ù SflÃ¥òÊ „ÙŸ ∑‘§ •Õ¸ •ı⁄U •ŸÈ¬˝ÿÙª ÷Ë ΔË∑§ ‚ ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥ ÿÊ ÿÙ¥ ∑§„Ê ¡Ê∞ Á∑§ fl SflÃãòÊÃÊ ∑§Ù •⁄UÊ¡∑§ „ÙŸ ∑‘§ •Õ¸ ◊¥ ¬˝ÿÙª ∑§⁄UŸÊ •¬ŸË ◊„ÊŸÃÊ ‚◊¤ÊÃ „Ò¥– •Ê¡ ∞‚ ŸÊªÁ⁄U∑§ •ôÊÊŸ, Áflm· •ı⁄U Ã◊‚ ◊¥ ÁÉÊ⁄U∑§⁄U •¬Ÿ Œ‡Ê ∑§Ù •ÁSÕ⁄UÃÊ ∑‘§ ªÃ¸ ◊¥ œ∑‘§‹ŸÊ øÊ„Ã „Ò¥– ÷Ê⁄UÃËÿ ‚èÿÃÊ •ı⁄U ‚¥S∑§ÎÁà ∑§Ù •¬‡ÊéŒ ∑§„ŸÊ ©Ÿ∑§Ù ªfl¸ ∑§Ê Áfl·ÿ ‹ªÃÊ „Ò– fl Á¡‚ ◊ÊÃÎ÷ÍÁ◊ ‚ ¬‹Ã „Ò¥, ©‚Ë ∑§Ù •¬◊ÊÁŸÃ ∑§⁄UÃ „Ò¥– fl ÷Í‹ ¡ÊÃ „Ò¥ Á∑§ „◊¥ SflÃ¥òÊ flÊÿÈ◊¥«‹ ◊¥ ‚Ê°‚ ‹Ÿ ∑§Ê •Áœ∑§Ê⁄U ÁŒ‹flÊŸ flÊ‹ •◊⁄U „ÈÃÊà◊Ê•Ù¥ Ÿ ∞∑§ flÒ÷fl‡ÊÊ‹Ë ⁄UÊC˛ ∑§Ê ‚¬ŸÊ ŒπÊ ÕÊ, Ÿ Á∑§ ∞∑§ ¡‹Ã •ı⁄U øËà∑§Ê⁄U ∑§⁄UÃ „È∞ ÷Ê⁄Uà ∑§Ê– S◊⁄UáÊ ⁄UπŸÊ øÊÁ„∞ Á∑§ SflÃãòÊÃÊ „◊¥ ∞‚ „Ë Ÿ„Ë¥ Á◊‹ ªß¸; ß‚∑‘§ Á‹∞ •‚¥Åÿ ’Á‹ŒÊŸ ŒŸ ¬«∏– SflÃ¥òÊÃÊ ∑‘§ Á‹∞ ‚fl¸Sfl ãÿÙ¿Êfl⁄U ∑§⁄U∑‘§ ÷Ë, Á¡ã„¥ Á’‚⁄UÊ ÁŒÿÊ ªÿÊ; ∞‚ „ÈÃÊà◊Ê•Ù¥ ∑§Ù ©¬ÿȸQ§ ªı⁄Ufl‡ÊÊ‹Ë •fl‚⁄U ¬⁄U „Ë Ÿ„Ë¥; •Á¬ÃÈ ‚ŒÒfl S◊⁄UáÊ ∑§⁄UÃ „È∞ ©Ÿ∑‘§ •ÊŒ‡ÊÙ¥¸ ¬⁄U ø‹ŸÊ „Ë „◊Ê⁄UÊ ∑§ûʸ√ÿ •ı⁄U ŒÊÁÿàfl „ÙŸÊ øÊÁ„∞– ©¬ÿȸQ§ ÃâÿÙ¥ ∑§Ù äÿÊŸ ◊¥ ⁄UπÃ „È∞ ß‚ •¥∑§ ◊¥ ‚Ê◊Áÿ∑§ Áfl·ÿÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ „Ë „◊ SflÃãòÊÃÊ ∑‘§ ∑§È¿ ÁflS◊Îà „ÈÃÊà◊Ê•Ù¥ ¬⁄U ŒÈ‹¸÷ ‚Ê◊ª˝Ë ¬˝SÃÈà ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥– ©ÑπŸËÿ „Ò Á∑§ ß‚ •¥∑§ ◊¥ ⁄UÊC˛Ëÿ ¬ÈSÃ∑§ ãÿÊ‚ ∑‘§ flÁ⁄UD ‚ê¬ÊŒ∑§ üÊË ¬¥∑§¡ øÃÈfl¸ŒË ¡Ë ∑§Ê ÁflÁ‡ÊC ‡ÊÙœ ‹π- “•ÊÁπ⁄U ÄUÿÙ¥ Á’‚⁄UÊ ÁŒ∞ ª∞ ’≈UÈ∑‘§‡√Ê⁄U ŒûÊ” ÁŒÿÊ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò; ¡Ù •Ê¬Ÿ „◊Ê⁄U Áfl‡Ê· •ŸÈ⁄UÙœ ¬⁄U ÷¡Ê „Ò– «ÊÚ. ∑È°§fl⁄U ÁŒŸ‡Ê ¡Ë ∑§Ê Áfl‡Ê· ‹π “ø¥Œ˝œ⁄U ‡Ê◊ʸ ªÈ‹⁄UË ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ ◊¥ ⁄UÊC˛ Áø¥ÃŸ” (‚ıflË¥ ¬ÈáÿÁÃÁÕ ww Á‚Ãê’⁄U) •ı⁄U ∑˝§ÊÁãÃ∑§Ê⁄UË «ÊÚ. ÷ªflÊŸ ŒÊ‚ ◊Ê„ı⁄U ¬⁄U ∑‘§ÁãŒ˝Ã «ÊÚ. Á‡Êfl¡Ë üÊËflÊSÃfl ¡Ë ∑§Ê ‹π- “◊⁄U ‡ÊÙÁáÊà ∑§Ë ‹Ê‹Ë ‚ ∑§È¿ ÃÙ ‹Ê‹ œ⁄UÊ „ÙªË „Ë” ÁŒÿÊ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– ¬Ífl¸ ⁄UÊC˛¬Áà ∞. ¬Ë. ¡. ∑§‹Ê◊ ¬⁄U ∑‘§ÁãŒ˝Ã ‚ÈŒ‡Ê¸Ÿ ⁄U%Ê∑§⁄U ¡Ë ∑§Ê ‚¥S◊⁄UáÊ-“S◊ÎÁà ‡Ê· — ∞.¬Ë.¡. •éŒÈ‹ ∑§‹Ê◊” (¡ã◊ ÁŒŸ vz •Q§Í’⁄U, ¬Èáÿ ÁÃÁÕ -w| ¡È‹Ê߸) ÷Ë ÁŒÿÊ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– ¬˝Á‚h ∑§ÕÊ∑§Ê⁄U ‚Í⁄U¡ ¬˝∑§Ê‡Ê ∑§Ë ∑§„ÊŸË “πÙ ¡ÊÃ „Ò¥ ÉÊ⁄U” ß‚ •¥∑§ ◊¥ Áfl‡Ê· M§¬ ‚ ŒË ¡Ê ⁄U„Ë „Ò– ©¬ÿȸQ§ ∑‘§ •ÁÃÁ⁄UQ§ ÁflÁ÷ÛÊ ÁflœÊ•Ù¥ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ⁄UÙø∑§ •ı⁄U ©¬ÿÙªË ‚Ê◊ª˝Ë ÷Ë ŒË ¡Ê ⁄U„Ë „Ò– •Ê‡ÊÊ „Ë Ÿ„Ë¥ •Á¬ÃÈ ¬Íáʸ ÁflEÊ‚ „Ò Á∑§ •Ê¬∑§Ê åÿÊ⁄U ¬Ífl¸ ∑§Ë ÷Ê°Áà „Ë „◊Ê⁄UÊ •Áœ∑§Ê⁄U ’ŸÊ ⁄U„ªÊ– ÷Ê⁄Uà ◊ÊÃÊ ∑§Ë ¡ÿ!

S‹æðãæ·¤æ´çÿæ‡æè, Çæò .·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

4


ßU‚ •¥∑§ ∑§ ⁄UøŸÊ∑§Ê⁄U w. ¡ÿ‡Ê¥∑§⁄U ¬˝‚ÊŒ

yy. «ÊÚ. ÿÊ‚◊ËŸ ◊Í◊‹

y. «ÊÚ. ∑§ÁflÃÊ ÷^ “‡ÊÒ‹¬ÈòÊË”

‚⁄UÙ¡ ÷Ê⁄UmÊ¡

{. ◊ÒÁՋˇÊ⁄UáÊ ªÈ#

ÁflŸËÃÊ ÁÃflÊ⁄UË

|. ⁄UÊ◊Ÿ⁄U‡Ê ÁòʬÊΔË

yz. ⁄UÊ¡Ëfl ⁄àãÊ ¬Ê⁄UʇÊ⁄U

}. ◊ÊπŸ‹Ê‹ øÃÈfl¸ŒË

ÁŸÁß •Ù‚flÊ‹

~. ¬¥∑§¡ øÃÈfl¸ŒË

•ÁŒÁà ⁄UÊÚÿ y{. ÷ªÃ Á‚¥„ ⁄UÊáÊÊ “Á„◊ÊŒ”

vv. «ÊÚ. ∑È°§fl⁄U ÁŒŸ‡Ê Á‚¥„ ¬⁄U◊¡Ëà ∑§ı⁄U “⁄UËÔ vz. «ÊÚ. Á‡Êfl¡Ë üÊËflÊSÃfl «ÊÚ. Á‡Ê¬˝Ê Á◊üÊÊ v|. «ÊÚ. ∑§ÁflÃÊ ÷^ “‡ÊÒ‹¬ÈòÊË”

y|. ŸË„ÊÁ⁄U∑§Ê ◊ÁÑ∑§

v~. «ÊÚ. ¬ËÿÍ· ªÙÿ‹

⁄U◊‡Ê⁄UÊ¡

wv. •ÁŸÃÊ ◊¥«Ê

y}. Áª⁄UË‡Ê ¬¥∑§¡

wy. ‚Í⁄U¡ ¬˝∑§Ê‡Ê

zÆ. ’Ë. ∞‹. •Êë¿Ê

w~. ‚È÷Ê· ŸË⁄Ufl

zv. ‚ÈŒ‡Ê¸Ÿ ⁄U%Ê∑§⁄

xv. ⁄UÁ‡◊Ë ‡Ê◊ʸ

zy. «ÊÚ. ¬Íflʸ ‡Ê◊ʸ

xx. ¬kÊflÃË

zz. ‡ÊÁ‡Ê ¬ÊœÊ

xz. «ÊÚ . ‚È·◊Ê ªÈ#Ê

z{. ‚È∑‘§‡Ê ‚Ê„ŸË

x|. ÁŸŒ¸‡Ê ÁŸÁœ

íÿÙÁÃ ¡ÒŸ

x}. «ÊÚ. ¡ÛÊË ‡Ê’Ÿ◊

z}. «ÊÚ .∑§ÁflÃÊ ÷^

x~. ⁄UÊ◊‡√Ê⁄U ∑§Êê’Ù¡ “Á„◊Ê¥‡ÊÈ”

z~. ⁄UÁ‡◊ Áfl÷Ê ÁòʬÊΔË {Æ. ∑ȧ‹ŒË¬ ◊ÒãŒÙ‹Ê

yÆ. Á‹‹Ë Á◊òÊÊ {v. ÷ͬãŒ˝ Á‚¥„ Œfl ÃÊ™§¡Ë yv. ‚Ê¥àflŸÊ üÊË∑§Êãà {w. «ÊÚ. ‚ãÃÙ· ∑§È◊Ê⁄U ∑§Ê᫬ʋ yw. ⁄UÉÊÈ’Ë⁄U ‡Ê◊ʸ

{x. «ÊÚ. ‚ÃË ‡Ê¥∑§⁄U ÃÕÊ «ÊÚ. ∑§ÁflÃÊ ÷^ “‡ÊÒ‹¬ÈòÊË”

Á‡Êflʟ㌠Á‚¥„ “‚„ÿ٪˔

{z. «ÊÚ. ∑§ÁflÃÊ ÷≈˜U≈U “‡ÊÒ‹¬ÈòÊË”

yx. ¬˝Ù. ÁflŸËà ◊Ù„Ÿ •ıÁŒëÿ

{{. flÒÁŒ∑§ ⁄UÊc≈˛UªÊŸ

•ÁŸ◊Ê ŒÊ‚

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

5


äÊ⁄UÊ„U⁄U 1- ÖæÚUÌ ×æÌæ ·¤æ ×´çÎÚU Øã ÷Ê⁄Uà ◊ÊÃÊ ∑§Ê ◊¥ÁŒ⁄U ÿ„ ‚◊ÃÊ ∑§Ê ‚¥flÊŒ ¡„Ê°, ‚’∑§Ê Á‡Êfl ∑§ÀÿÊáÊ ÿ„Ê° „Ò ¬Êfl¥ ‚÷Ë ¬˝‚ÊŒ ÿ„Ê° – ¡ÊÁÃ-œ◊¸ ÿÊ ‚¥¬˝ŒÊÿ ∑§Ê, Ÿ„Ë¥ ÷Œ-√ÿflœÊŸ ÿ„Ê°, ‚’∑§Ê SflʪÃ, ‚’∑§Ê •ÊŒ⁄U ‚’∑§Ê ‚◊ ‚ê◊ÊŸ ÿ„Ê° – ⁄UÊ◊, ⁄U„Ë◊, ’Èh, ߸‚Ê ∑§Ê, ‚È‹÷ ∞∑§- ‚Ê äÿÊŸ ÿ„Ê°, Á÷ÛÊ-Á÷ÛÊ ÷fl ‚¥S∑§ÎÁÃÿÙ¥ ∑‘§ ªÈáÊ ªı⁄Ufl ∑§Ê ôÊÊŸ ÿ„Ê° – Ÿ„Ë¥ øÊÁ„∞ ’ÈÁh ’Ò⁄U ∑§Ë ÷‹Ê ¬˝◊ ∑§Ê ©ã◊ÊŒ ÿ„Ê° ‚’∑§Ê Á‡Êfl ∑§ÀÿÊáÊ ÿ„Ê° „Ò, ¬Êfl¥ ‚÷Ë ¬˝‚ÊŒ ÿ„Ê° –

×ñçÍÜèàæÚU‡æ »é# ‚’ ÃËÕÙ¥¸ ∑§Ê ∞∑§ ÃËÕ¸ ÿ„ OŒÿ ¬ÁflòÊ ’ŸÊ ‹¥ „◊ •Ê•Ù ÿ„Ê° •¡ÊÇÊòÊÈ ’Ÿ, ‚’∑§Ù Á◊òÊ ’ŸÊ ‹¥ „◊ – ⁄UπÊ∞° ¬˝SÃÈà „Ò¥, •¬Ÿ ◊Ÿ ∑‘§ ÁøòÊ ’ŸÊ ‹¥ „◊ – ‚ı-‚ı •ÊŒ‡ÊÙ¥¸ ∑§Ù ‹∑§⁄U ∞∑§ øÁ⁄UòÊ ’ŸÊ ‹¥ „◊ –

’ÒΔÙ ◊ÊÃÊ ∑‘§ •Ê°ªŸ ◊¥ ŸÊÃÊ ÷Ê߸-’„Ÿ ∑§Ê ‚◊¤Ê ©‚∑§Ë ¬˝‚fl flŒŸÊ fl„Ë ‹Ê‹ „Ò ◊Ê߸ ∑§Ê ∞∑§ ‚ÊÕ Á◊‹ ’Ê°≈U ‹Ù •¬ŸÊ „·¸ Áfl·ÊŒ ÿ„Ê° ‚’∑§Ê Á‡Êfl ∑§ÀÿÊáÊ ÿ„Ê° „Ò ¬Êfl¥ ‚÷Ë ¬˝‚ÊŒ ÿ„Ê°– Á◊‹Ê ‚√ÿ ∑§Ê „◊¥ ¬È¡Ê⁄UË ‚∑§‹ ∑§Ê◊ ©‚ ãÿÊÿË ∑§Ê ◊ÈÁQ§ ‹Ê÷ ∑§Ã¸√ÿ ÿ„Ê° „Ò ∞∑§ ∞∑§ •ŸÈÿÊÿË ∑§Ê ∑§ÙÁ≈U-∑§ÙÁ≈U ∑§¥ΔÙ¥ ‚ Á◊‹∑§⁄U ©Δ ∞∑§ ¡ÿŸÊŒ ÿ„Ê° ‚’∑§Ê Á‡Êfl ∑§ÀÿÊáÊ ÿ„Ê° „Ò ¬Êfl¥ ‚÷Ë ¬˝‚ÊŒ ÿ„Ê°– J

w-×æÌë-×êçÌü ¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË! •◊⁄UÙ¥ Ÿ ÷Ë Ã⁄UË ◊Á„◊Ê ’Ê⁄U¥’Ê⁄U ’πÊŸË– Ã⁄UÊ øãŒ˝-flŒŸ fl⁄U Áfl∑§Á‚à ‡ÊÊÁãÃ-‚ÈœÊ ’⁄U‚ÊÃÊ „Ò; ◊‹ÿÊÁŸ‹-ÁŸEÊ‚ ÁŸ⁄UÊ‹Ê Ÿfl¡ËflŸ ‚⁄U‚ÊÃÊ „Ò– „Œÿ „⁄UÊ ∑§⁄U ŒÃÊ „Ò ÿ„ •¥ø‹ Ã⁄UÊ œÊŸË; ¡ÿ ¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË! ©ëø „Œÿ-Á„◊ÁªÁ⁄U ‚ Ã⁄UË ªı⁄Ufl-ª¥ªÊ ’„ÃË „Ò; •ı⁄U ∑§L§áÊ-∑§ÊÁ‹ãŒË „◊∑§Ù å‹ÊÁflà ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò– ◊ıŸ ◊ÇŸ „Ù ⁄U„Ë Œπ∑§⁄U ‚⁄USflÃË-ÁflÁœ flÊáÊË; ¡ÿ-¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË! Ã⁄U ÁøòÊ ÁflÁøòÊ Áfl÷Í·áÊ „Ò¥ ‡ÊÍ‹Ù¥ ∑‘§ „Ê⁄UÙ¥ ∑‘§; ©ÛÊÃ-•ê’⁄U-•ÊìòÊ ◊¥ ⁄U% ¡«∏ „Ò¥ ÃÊ⁄UÙ¥ ∑‘§– ∑‘§‡ÊÙ¥ ‚ ◊ÙÃË ¤Ê⁄UÃ „Ò ÿÊ ◊ÉÊÙ¥ ‚ ¬ÊŸË ? ¡ÿ ¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË!

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

fl⁄UŒ-„Sà „⁄UÃÊ „Ò Ã⁄U ‡ÊÁQ§-‡ÊÍ‹ ∑§Ë ‚’ ‡Ê¥∑§Ê; ⁄U%Ê∑§⁄U-⁄U‚Ÿ, ø⁄UáÊÙ¥ ◊¥ •’ ÷Ë ¬«∏Ë ∑§Ÿ∑§ ‹¥∑§Ê– ‚àÿ-Á‚¥„-flÊÁ„ŸË ’ŸË ÃÍ ÁflE-¬ÊÁ‹ŸË ⁄UÊŸË; ¡ÿ ¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË! ∑§⁄U∑‘§ ◊Ê°, ÁŒÁÇfl¡ÿ Á¡ã„Ù¥Ÿ ÁflÁŒÃ ÁflEÁ¡Ã ÿʪ Á∑§ÿÊ, Á»§⁄U Ã⁄UÊ ◊Îà¬ÊòÊ ◊ÊòÊ ⁄Uπ ‚Ê⁄U œŸ ∑§Ê àÿʪ Á∑§ÿÊ– Ã⁄U ßÿ „È∞ „Ò¥ ∞‚ ◊ÊŸË, ŒÊŸË, ôÊÊŸË-¡ÿ ¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË! Ã⁄UÊ •ÃÈ‹ •ÃËà ∑§Ê‹ „Ò •Ê⁄UÊœŸ ∑‘§ ÿÙÇÿ ‚◊Õ¸; flø◊ÊŸ ‚ÊœŸ ∑‘§ Á„à „Ò •ı⁄U ÷Áflcÿ Á‚Áh ∑‘§ •Õ¸– ÷ÈÁQ§ ◊ÈÁQ§ ∑§Ë ÿÈÁQ§, „◊¥ ÃÍ ⁄U𠕬ŸÊ •Á÷◊ÊŸË; ¡ÿ ¡ÿ ÷Ê⁄UÃ-÷ÍÁ◊-÷flÊŸË! J 6


äÊ⁄UÊ„U⁄U ¿Ù«∏Ê Sfl⁄UÊ¡ ÃÎáÊflà •ÊŒ‡Ê ‚ Á¬ÃÊ ∑‘§– fl„ ⁄UÊ◊ Õ ¡„Ê° ¬⁄U fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

Áfl¡ÿË, ’‹Ë ¡„Ê° ∑‘§ ’¡Ù«∏ ‡ÊÍ⁄U◊Ê Õ– ªÈL§ Œ˝ÙáÊ, ÷Ë◊, •¡È¸Ÿ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

ÁŸSflÊÕ¸ ‡ÊÈh ¬˝◊Ë ÷Ê߸ ÷‹ ¡„Ê° Õ– ‹ˇ◊áÊ-÷⁄Uà ‚⁄UËπ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

Á¡‚◊¥ ŒœËÁø ŒÊŸË „Á⁄Uø¥Œ ∑§áʸ ‚ Õ– ‚’ ‹Ù∑§ ∑§Ê Á„ÃÒ·Ë fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

ŒflË ¬ÁÃfl˝ÃÊ üÊË ‚ËÃÊ ¡„Ê° „È߸¥ ÕË¥– ◊ÊÃÊ Á¬ÃÊ ¡ªÃ ∑§Ê fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

’ÊÀ◊ËÁ∑§, √ÿÊ‚ ∞‚ Á¡‚◊¥ ◊„ÊŸ ∑§Áfl Õ– üÊË ∑§ÊÁ‹ŒÊ‚ flÊ‹Ê fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

ÚUæ×ÙÚUðàæ ç˜æÂæÆè

v-ßã Îðàæ ·¤õÙ âæ ãñ

•ÊŒ‡Ê¸ Ÿ⁄U ¡„Ê° ¬⁄U Õ ’Ê‹’˝˝rÊøÊ⁄UË– ÁŸc¬ˇÊ ãÿÊÿ∑§Ê⁄UË ¡Ÿ ¡Ù ¬…∏ Á‹π „Ò¥– „ŸÈ◊ÊŸ, ÷Ëc◊, ‡Ê¥∑§⁄U, fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? fl ‚’ ’ÃÊ ‚∑‘§¥ª fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

◊Ÿ-◊ÙÁ„ŸË ¬˝∑§ÎÁà ∑§Ë ªÙŒ ◊¥ ¡Ù ’‚Ê „Ò– ‚Èπ-Sflª¸-‚Ê ¡„Ê° „Ò fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

ÁflmÊŸ, flË⁄U, ÿÙªË, ªÈL§ ⁄UÊ¡ŸËÁÃ∑§Ù¥ ∑‘§– üÊË∑ΧcáÊ Õ ¡„Ê° ¬⁄U fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

¿ûÊË‚ ∑§ÙÁ≈U ÷Ê߸ ‚fl∑§ ‚¬Íà Á¡‚∑‘§– ÷Ê⁄Uà Á‚flÊÿ ŒÍ¡Ê fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? J

Á¡‚∑§Ê ø⁄UáÊ ÁŸ⁄U¥Ã⁄U ⁄Uß‡Ê œÙ ⁄U„Ê „Ò– Á¡‚∑§Ê ◊È∑ȧ≈U Á„◊Ê‹ÿ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? ŸÁŒÿÊ° ¡„Ê° ‚ÈœÊ ∑§Ë œÊ⁄UÊ ’„Ê ⁄U„Ë „Ò¥– ‚Ë¥øÊ „È•Ê ‚‹ÙŸÊ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? Á¡‚∑‘§ ’«∏ ⁄U‚Ë‹ »§‹, ∑§¥Œ, ŸÊ¡, ◊fl– ‚’ •¥ª ◊¥ ‚¡ „Ò¥, fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? Á¡‚◊¥ ‚Ȫ¥œ flÊ‹ ‚È¥Œ⁄U ¬˝‚ÍŸ åÿÊ⁄U– ÁŒŸ ⁄UÊà „°‚ ⁄U„ „Ò fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? ◊Ҍʟ, ÁªÁ⁄U, flŸÙ¥ ◊¥ „Á⁄UÿÊÁ‹ÿÊ° ‹„∑§ÃË– •ÊŸ¥Œ◊ÿ ¡„Ê° „Ò fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? Á¡‚∑§Ë •Ÿ¥Ã œŸ ‚ œ⁄UÃË ÷⁄UË ¬«∏Ë „Ò– ‚¥‚Ê⁄U ∑§Ê Á‡Ê⁄UÙ◊ÁáÊ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? ‚’ ‚ ¬˝Õ◊ ¡ªÃ ◊¥ ¡Ù ‚èÿ ÕÊ ÿ‡ÊSflË– ¡ªŒË‡Ê ∑§Ê ŒÈ‹Ê⁄UÊ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? ¬ÎâflË-ÁŸflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑§Ù Á¡‚Ÿ ¬˝Õ◊ ¡ªÊÿÊ– Á‡ÊÁˇÊà Á∑§ÿÊ ‚ÈœÊ⁄UÊ fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò? Á¡‚◊¥ „È∞ •‹ıÁ∑§∑§ ÃàflôÊ ’˝rÊôÊÊŸË– ªıÃ◊, ∑§Á¬‹, ¬Ã¥¡Á‹, fl„ Œ‡Ê ∑§ıŸ-‚Ê „Ò?

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

7


äÊ⁄UÊ„U⁄U ÿȪ ∑‘§ ŒË¬ Ÿ∞ ◊ÊŸfl, ◊ÊŸflË …‹¥ ‚È‹ª-‚È‹ª ⁄UË ¡ÙÃ! ŒË¬ ‚ ŒË¬ ¡‹¥–

w-¥×ÚU ÚUæCþ ¿Ù«∏ ø‹, ‹ Ã⁄UË ∑§ÈÁ≈UÿÊ, ÿ„ ‹ÈÁ≈UÿÊ-«Ù⁄UË ‹ •¬ŸË, Á»§⁄U fl„ ¬Ê¬«∏ Ÿ„Ë¥ ’‹Ÿ; Á»§⁄U fl„ ◊Ê‹ ¬«∏ Ÿ ¡¬ŸË–

×æ¹ÙÜæÜ ¿ÌéßðüÎè

v-Îè âð Îè ÁÜð ‚È‹ª-‚È‹ª ⁄UË ¡Ùà ŒË¬ ‚ ŒË¬ Á◊‹¥ ∑§⁄U-∑§¥∑§áÊ ’¡ ©Δ, ÷ÍÁ◊ ¬⁄U ¬˝ÊáÊ »§‹¥– ‹ˇ◊Ë πÃÙ¥ »§‹Ë •≈U‹ flË⁄UÊŸ ◊¥ ‹ˇ◊Ë ’°≈U-’°≈U ’…∏ÃË •ÊŸ-¡ÊŸ ◊¥ ‹ˇ◊Ë ∑§Ê •Êª◊Ÿ •°œ⁄UË ⁄UÊÃÙ¥ ◊¥ ‹ˇ◊Ë üÊ◊ ∑‘§ ‚ÊÕ ÉÊÊÃ-¬˝ÁÃÉÊÊÃÙ¥ ◊¥ ‹ˇ◊Ë ‚¡¸Ÿ „È•Ê ∑§◊‹ ∑‘§ »§Í‹Ù¥ ◊¥ ‹ÄU◊Ë◊Ë-¬Í¡Ÿ ‚¡ ŸflËŸ ŒÈ∑§Í‹Ù¥ ◊¥––

ÿ„ ¡ÊªÎÁà Ã⁄UË ÃÍ ‹-‹, ◊ȤÊ∑§Ù ◊⁄UÊ Œ-Œ ‚¬ŸÊ, Ã⁄U ‡ÊËË Á‚¥„Ê‚Ÿ ‚ ‚Èπ∑§⁄U ‚ı ÿȪ íflÊ‹Ê Ã¬ŸÊ– ‚Í‹Ë ∑§Ê ¬Õ „Ë ‚ËπÊ „Í°, ‚ÈÁflœÊ ‚ŒÊ ’øÊÃÊ •ÊÿÊ, ◊Ò¥ ’Á‹-¬Õ ∑§Ê •¥ªÊ⁄UÊ „Í°, ¡ËflŸ-íflÊ‹ ¡‹ÊÃÊ •ÊÿÊ–

∞∑§ »Í°§∑§, ◊⁄UÊ •Á÷◊à „Ò, »Í°§∑§ ø‹Í° Á¡‚‚ Ÿ÷ ¡‹ Õ‹, ◊Ò¥ ÃÙ „Í° ’Á‹-œÊ⁄UÊ-¬ãÕË, ÁªÁ⁄U, flŸ, ŸŒ-‚ʪ⁄U, ÷Í-ŸÃ¸Ÿ Ã⁄UÊ ÁŸàÿ Áfl„Ê⁄U »‘§¥∑§ øÈ∑§Ê ∑§’ ∑§Ê ª¥ªÊ¡‹– ‚Ãà ◊ÊŸflË ∑§Ë •°ªÈÁ‹ÿÙ ! Ã⁄UÊ „Ù oÎ¥ªÊ⁄U ◊ÊŸfl ∑§Ë ªÁÃ, ◊ÊŸfl ∑§Ë œÎÁÃ, ß‚ ø…∏Êfl ¬⁄U ø…∏ Ÿ ‚∑§Ùª, ◊ÊŸfl ∑§Ë ∑§ÎÁà …Ê‹ ß‚ ©ÃÊ⁄U ‚ ¡Ê Ÿ ‚∑§Ùª, ‚ŒÊ SflŒ-∑§áÊ ∑‘§ ◊ÙÃË ‚ ø◊∑‘§ ◊⁄UÊ ÷Ê‹ ÃÙ ÃÈ◊ ◊⁄UŸ ∑§Ê ÉÊ⁄U …Í°…Ù, ‡Ê∑§≈U ø‹ ¡‹ÿÊŸ ø‹ ªÁÃ◊ÊŸ ¡ËflŸ-¬Õ •¬ŸÊ Ÿ ‚∑§Ùª– ªªŸ ∑‘§ ªÊŸ ÃÍ Á◊„ŸÃ ‚ ¤Ê⁄U-¤Ê⁄U ¬«∏ÃË, ª…∏ÃË ÁŸàÿ Áfl„ÊŸ–– Eà ∑‘§‡Ê?- ÷Ê߸ „ÙŸ ∑§Ù„Ò¥ ÿ Eà ¬ÈÃÁ‹ÿÊ° ’Ê∑§Ë, ©·Ê ◊„Êfl⁄U ÃȤÊ ‹ªÊÃË, ‚¥äÿÊ ‡ÊÙ÷Ê flÊ⁄U •ÊÿÊ ÕÊ ß‚ ÉÊ⁄U ∞∑§Ê∑§Ë, ⁄UÊŸË ⁄U¡ŸË ¬‹-¬‹ ŒË¬∑§ ‚ •Ê⁄UÃË ©ÃÊ⁄U, ¡ÊŸ ŒÙ ◊ȤÊ∑§Ù ∞∑§Ê∑§Ë– Á‚⁄U ’Ù∑§⁄U, Á‚⁄U ™§°øÊ ∑§⁄U-∑§⁄U, Á‚⁄U „ÕÁ‹ÿÙ¥ ‹∑§⁄U •¬ŸÊ ∑§Î¬Ê-ŒÊŸ ∞∑§ÁòÊà ªÊŸ •ı⁄U ’Á‹ŒÊŸ Á∑§∞ ◊ÊŸfl-•ø¸ŸÊ ‚°¡Ù∑§⁄U ∑§⁄U ‹Ù, ©‚‚ ¡Ë ’„‹Ê ‹¥, ÷flŸ-÷flŸ Ã⁄UÊ ◊¥ÁŒ⁄U „Ò Sfl⁄U „Ò üÊ◊ ∑§Ë flÊáÊË ÿȪ ∑§Ë „Ù‹Ë ◊Ê°ª ⁄U„Ë „Ò, ⁄UÊ¡ ⁄U„Ë „Ò ∑§Ê‹⁄UÊÁòÊ ∑§Ù ©îfl‹ ∑§⁄U ∑§ÀÿÊáÊË–– ‹Ê•Ù ©‚◊¥ •Êª ‹ªÊ Œ¥– fl„ Ÿflʥà •Ê ª∞ πà ‚ ‚Íπ ªÿÊ „Ò ¬ÊŸË πÃÙ¥ ∑§Ë ’⁄U‚Ÿ Á∑§ ªªŸ ∑§Ë ’⁄U‚Ÿ Á∑§∞ ¬È⁄UÊŸË ‚¡Ê ⁄U„ „Ò¥ »§È‹¤ÊÁ«∏ÿÙ¥ ‚ ¡ÊŒÍ ∑§⁄U∑‘§ π‹ •Ê¡ „È•Ê üÊ◊-‚Ë∑§⁄U ∑‘§ ÉÊ⁄U „◊‚ ©Ÿ‚ ◊‹– ÃÍ „Ë ¡ªÃ ∑§Ë ¡ÿ „Ò,ÃÍ „Ò ’ÈÁh◊ÿË fl⁄UŒÊòÊË ÃÍ œÊòÊË, ÃÍ ÷Í-Ÿfl ªÊòÊË, ‚ͤÊ-’Í¤Ê ÁŸ◊ʸòÊË––

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

◊à ’Ù‹Ù fl ⁄U‚ ∑§Ë ’ÊÃ¥, ⁄U‚ ©‚∑§Ê Á¡‚∑§Ë ÃSáÊʸ߸, ⁄U‚ ©‚∑§Ê Á¡‚Ÿ Á‚⁄U ‚ı¥¬Ê, •ÊªË ‹ªÊ ÷÷Íà ⁄U◊ÊÿË– Á¡‚ ⁄U‚ ◊¥ ∑§Ë«∏ ¬«∏Ã „Ù¥, ©‚ ⁄U‚ ¬⁄U Áfl· „°‚-„°‚ «Ê‹Ù;

•Ê•Ù ª‹ ‹ªÙ, ∞ ‚Ê¡Ÿ! ⁄UÃÙ ÃË⁄U, ∑§◊ÊŸ ‚°÷Ê‹Ù– „Êÿ, ⁄UÊC˛-◊ÁãŒ⁄U ◊¥ ¡Ê∑§⁄U, ÃÈ◊Ÿ ¬àÕ⁄U ∑§Ê ¬˝÷È πÙ¡Ê! ‹ª ◊Ê°ªŸ ¡Ê∑§⁄U ⁄UˇÊÊ •ı⁄U Sfláʸ-M§¬ ∑§Ê ’Ù¤ÊÊ? ◊Ò¥ ÿ„ ø‹Ê ¬àÕ⁄UÙ¥ ¬⁄U ø…∏, ◊⁄UÊ ÁŒ‹’⁄U fl„Ë¥ Á◊‹ªÊ, »Í°§∑§ ¡‹Ê Œ¥ ‚ÙŸÊ-øÊ°ŒË, Ã÷Ë ∑˝§ÊÁãà ∑§Ê ‚È◊Ÿ Áπ‹ªÊ– ø^ÊŸ¥ Áø¥ÉÊÊ«∏ „°‚-„°‚, ‚ʪ⁄U ª⁄U¡ ◊SÃÊŸÊ-‚Ê, ¬˝‹ÿ ⁄Uʪ •¬ŸÊ ÷Ë ©‚◊¥, ªÍ°Õ ø‹¥ ÃÊŸÊ-’ÊŸÊ-‚Ê, ’„Èà „È߸ ÿ„ •Ê°π-Á◊øıŸË, ÃÈê„¥ ◊È’Ê⁄U∑§ ÿ„ flÒÃ⁄UŸË, ◊Ò¥ ‚Ê°‚Ù¥ ∑‘§ «Ê°« ©ΔÊ∑§⁄U, ¬Ê⁄U ø‹Ê, ‹∑§⁄U ÿȪ-Ã⁄UŸË– ◊⁄UË •Ê°π, ◊ÊÃÎ-÷ÍÁ◊ ‚ ŸˇÊòÊÙ¥ Ã∑§, πËø¥ ⁄UπÊ, ◊⁄UË ¬‹∑§-¬‹∑§ ¬⁄U Áª⁄UÃÊ ¡ª ∑‘§ ©Õ‹-¬ÈÕ‹ ∑§Ê ‹πÊ ! ◊Ò¥ ¬„‹Ê ¬àÕ⁄U ◊ÁãŒ⁄U ∑§Ê, •Ÿ¡ÊŸÊ ¬Õ ¡ÊŸ ⁄U„Ê „Í°, ª«Í∏° ŸË¥fl ◊¥, •¬Ÿ ∑§ãœÙ¥ ¬⁄U ◊ÁãŒ⁄U •ŸÈ◊ÊŸ ⁄U„Ê „Í°– ◊⁄UáÊ •ı⁄U ‚¬ŸÙ¥ ◊¥ „ÙÃË „Ò ◊⁄U ÉÊ⁄U „Ù«∏Ê-„Ù«∏Ë, Á∑§‚∑§Ë ÿ„ ◊⁄U¡Ë-ŸÊ◊⁄U¡Ë, Á∑§‚∑§Ë ÿ„ ∑§ı«∏Ë-ŒÙ ∑§ı«∏Ë? •◊⁄U ⁄UÊC˛, ©gá« ⁄UÊC˛, ©ã◊ÈQ§ ⁄UÊC˛ ! ÿ„ ◊⁄UË ’Ù‹Ë ÿ„ “‚ÈœÊ⁄U” “‚◊¤ÊıÃÙ¥” ’Ê‹Ë ◊ȤÊ∑§Ù ÷ÊÃË Ÿ„Ë¥ ΔΔÙ‹Ë– ◊Ò¥ Ÿ ‚„Í°ªÊ-◊È∑§È≈U •ı⁄U Á‚¥„Ê‚Ÿ Ÿ fl„ ◊Í¿ ◊⁄UÙ⁄UË, ¡ÊŸ Œ, Á‚⁄U, ‹∑§⁄U ◊ȤÊ∑§Ù ‹ ‚°÷Ê‹ ÿ„ ‹Ù≈UÊ-«Ù⁄UË ! J 8


ŸË¥fl ∑§Ë ߸¥≈U

¥æç¹ÚU UØô´ çÕâÚUæ çΰ »°

ÕÅUé·Ô¤àÃæÚU Î æ ´·¤Á ¿ÌéßðüÎè â Âæη¤ Ñ ÖæÚUÌèØ ÂéSÌ·¤ ‹Øæâ ’„⁄UË ªÙ⁄UÙ¥ ∑§Ë ‚⁄U∑§Ê⁄U Ã∑§ •¬ŸË •ÊflÊ¡ ¬„È°øÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ‡Ê„ËŒ •Ê¡◊ ÷ªÃ Á‚¥„ Ÿ •¬Ÿ ‚ÊÕ Á¡‚ ‚ÊÕË ∑§Ù øÈŸÊ fl„ ∑§ıŸ ÕÊ? ‚Ê¥«‚¸ „àÿÊ∑§Ê¥«, ‹Ê„ÒÊ⁄U ·«ÿ¥òÊ, ÁŒÑË •‚¥’‹Ë ’◊ ∑§Ù« ∑§Ë ‚ÈŸflÊßÿÙ¥ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ ¡‹ ◊¥ •Ÿfl⁄Uà •Ê◊⁄UáÊ •Ÿ‡ÊŸ ∑§⁄UŸ flÊ‹Ê •ı⁄U „⁄U ’Ê⁄U •ŒÊ‹Ã ‹ÊÃ ‚◊ÿ ÷ªÃ Á‚¥„ ¬⁄U ¬«∏Ÿ flÊ‹Ë øÙ≈UÙ¥ ∑§Ù •¬Ÿ ‡Ê⁄UË⁄U ¬⁄U ‹Ÿ flÊ‹Ê ∑§ıŸ ÕÊ ? ©‚Ÿ vw ‚Ê‹ ¡‹ ◊¥ ∑§Ê≈U- ∑§ß¸ ‚Ê‹ Ã∑§ ∑§Ê‹Ê¬ÊŸË ∑§Ë •◊ÊŸflËÿ ÿÊßÊ∞° ¤Ê‹Ë¥– ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ë ◊ÊÃÊ¡Ë ©ã„¥ •¬ŸÊ ’≈UÊ ◊ÊŸÃË ÕË¥, ¡‹ ∑‘§ ÁŒŸÙ¥ ◊¥ fl ∞∑§ „ÊÕ ‚ ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ù ÃÙ ŒÍ‚⁄U „ÊÕ ‚ ©‚ ÁŸflÊ‹ Áπ‹ÊÃË ÕË¥– ÿ„Ë Ÿ„Ë¥ •Ê¡ÊŒ Á„¥ŒÈSÃÊŸ ◊¥ ¡’ ©ã„¥ ∑Ò§¥‚⁄U ¡Ò‚Ë ’Ë◊Ê⁄UË Ÿ ÉÊ⁄U Á‹ÿÊ, ÃÙ ©Ÿ∑‘§ ªÎ„ ⁄UÊíÿ Ÿ Ÿ„Ë¥, ÷ªÃ Á‚¥„ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ¬¥¡Ê’ ‚⁄U∑§Ê⁄U Ÿ ©Ÿ∑§Ë Œπ÷Ê‹ ∑§Ë– ©Ÿ∑§Ë •¥ÁÃ◊ ßë¿Ê ∑‘§ ◊ÈÃÊÁ’∑§ ©Ÿ∑§Ê •¥ÁÃ◊ ‚¥S∑§Ê⁄U ÷Ë „È‚ÒŸËflÊ‹Ê, Á»§⁄UÙ¡¬È⁄U, ¬¥¡Ê’ ◊¥ ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ë ‚◊ÊÁœ ∑‘§ ’ª‹ ◊¥ „Ë Á∑§ÿÊ ªÿÊ– •ÊÁπ⁄U „◊ •¬Ÿ ©Ÿ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ù ÄUÿÙ¥ ÿÊŒ Ÿ„Ë¥ ⁄Uπ ¬ÊÃ, Á¡ã„Ù¥Ÿ •Ê¡ÊŒË ∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë ’„Ã⁄U ‚◊Ê¡ ∑‘§ Á‹◊ʸáÊ ∑‘§ Á‹∞ ‚¥ÉÊ·¸ ∑§Ê ⁄UÊSÃÊ Ÿ„Ë¥ ¿Ù«∏Ê–

(Âé‡Ø çÌçÍ w® ÁéÜæ§ü v~{z)

◊„ÊŸ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ Ÿ } •¬˝Ò‹ v~w~ ∑§Ù ÁŒÑË ∑§Ë ‚¥≈˛‹ •‚ê’‹Ë ◊¥ •¬Ÿ ‚ÊÕË ÷ªÃ Á‚¥„ ∑‘§ ‚ÊÕ ’◊ Á’S»§Ù≈U ∑§⁄U Á’˝Á≈U‡Ê ‚Ê◊˝Êíÿ ∑§Ù ‚◊Í‹ Á„‹Ê∑§⁄U ⁄Uπ ÁŒÿÊ ÕÊ •ı⁄U flÊSÃfl ◊¥ ©‚Ë ÉÊ≈UŸÊ ∑‘§ ’ÊŒ ‚ ÷Ê⁄Uà ◊¥ Á’˝ÃÊŸË „È∑§ÍÈ◊à ∑‘§ ¬Ò⁄U ©π«∏ŸÊ ‡ÊÈM§ „Ù ª∞ Õ– ‚ŸŒ ⁄U„ Á∑§ ©‚ ÉÊ≈UŸÊ ∑‘§ ‚◊ÿ ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ë •ÊÿÈ wv ‚Ê‹ ÕË, ¡’Á∑§ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ◊„¡ v} ‚Ê‹ ∑‘§ „Ë Õ– ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕË ø¥Œ˝¸‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ, ÷ªÃÁ‚¥„, ‚ÈπŒfl, ⁄UÊ¡ªÈL§, ◊„ÊflË⁄U Á‚¥„ •ÊÁŒ ∞∑§-∞∑§ ∑§⁄U∑‘§ flß ∑‘§ Á‹∞ ‡Ê„ËŒ „ÙÃ ø‹ ª∞– ¡’ ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ù »§Ê°‚Ë ∑§Ë ‚¡Ê ‚ÈŸÊ߸ ªß¸, Ã’ ©ã„Ù¥Ÿ ‚¥≈˛‹ ¡‹, ‹Ê„ı⁄U ‚ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ∑§Ù ÷¡ ª∞ •¬Ÿ •ÊÁπ⁄UË πà ◊¥ Á‹πÊ ÕÊÕÅUé·Ô¤àÃæÚU Î æ ¥ÂÙè ˆ‹æè ¥æñÚU ÕðÅUè ·ð¤ âæÍ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

““ÃÈê„¥ •Ê¡ËflŸ ∑§Ê⁄UÊflÊ‚ Á◊‹Ê „Ò, ÃÈê„¥ ¡ËÁflà ⁄U„∑§⁄U ŒÈÁŸÿÊ ∑§Ù ÿ„ ÁŒπÊŸÊ „Ò Á∑§ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË •¬Ÿ •ÊŒ‡ÊÙ¥¸ ∑‘§ Á‹∞ Ÿ ∑‘§fl‹ ◊⁄U ‚∑§ÃÊ „Ò, ’ÁÀ∑§ ¡ËÁflà ⁄U„∑§⁄U ÷Ë ŒÈÁŸÿÊ ∑§Ë „⁄U ◊ÈÁ‡∑§‹Ù¥ ∑§Ê ¡Ëfl≈UÃÊ ‚ ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄U ‚∑§ÃÊ „Ò–”” ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ Ÿ •¬Ÿ Á¬˝ÿ ‚ÊÕË ÷ªÃ Á‚¥„ ∑‘§ ß‚ •≈U‹ ÁflEÊ‚ ∑§Ù ÃÊÁ¡∏Œ¥ªË ∑§Êÿ◊ ⁄UπÊ– ©ã„Ù¥Ÿ ¬„‹ ÃÙ ¡Ëfl≈UÃʬÍfl¸∑§ vÆ fl·¸ •¥«◊ÊŸ ∑§Ë ŸÊ⁄U∑§Ëÿ ¡‹ ◊¥ ∑§Ê‹Ê¬ÊŸË ∑§Ë ‚¡Ê ÷٪˖ ¡‹ ◊¥ „Ë ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ Ÿ v~xx •ı⁄U v~x| ◊¥ ∞ÁÄÊÁ‚∑§ ÷Íπ „«∏ÃÊ‹ ∑§Ë– ‚ÀÿÍ‹⁄U ¡‹ ‚ v~x| ◊¥ fl ’Ê¥∑§Ë¬È⁄U ∑‘§ãŒ˝Ëÿ ∑§Ê⁄UʪÊ⁄U, ¬≈UŸÊ ◊¥ ‹Ê∞ ª∞ •ı⁄U v~x} ◊¥ Á⁄U„Ê ∑§⁄U ÁŒ∞ ª∞– ∑§Ê‹Ê ¬ÊŸË ‚ ≈UË’Ë ∑§Ë ª¥÷Ë⁄U ’Ë◊Ê⁄UË ‹∑§⁄U ‹ı≈U ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ •¬Ÿ ß‹Ê¡ ∑‘§ ’ÊŒ Á»§⁄U SflÃ¥òÊÃÊ ‚¥ª˝Ê◊ ‚ ¡È«∏ ª∞– Á¡‚∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U fl Áª⁄UçUÃÊ⁄U „È∞ •ı⁄U øÊ⁄U fl·Ù¥¸ ∑‘§ ’ÊŒ v~yz ◊¥ Á⁄U„Ê Á∑§∞ ª∞– ‚Ÿ˜ v~y| ◊¥ •¥ª˝¡ ÷Ê⁄Uà ¿Ù«∏∑§⁄U ø‹ ª∞– ÿ„ Áfl«¥’ŸÊ „Ë „Ò Á∑§ Sflʜ˟ ÷Ê⁄Uà ◊¥ ß‚ ◊„ÊŸ˜ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ∑§Ù •‚„Êÿ, ÁŸœ¸ŸÃÊ, ªÈ◊ŸÊ◊Ë •ı⁄U Á¡Ñà ÷⁄UË Á¡Œ¥ªË „Ë Ÿ‚Ë’ „È߸– •Ê¡ÊŒË ∑§Ë ‹«∏Ê߸ ◊¥ „ÁÕÿÊ⁄U ©ΔÊŸ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ©Ÿ∑‘§ ‚ª ÷Ê߸ Ÿ ©ã„¥ ÉÊ⁄U ‚ ÁŸ∑§Ê‹ ÁŒÿÊ ÕÊ •ı⁄U ◊ÎàÿȬÿ¸ãà ©Ÿ∑§Ê •Ê¬‚ ◊¥ ∑§Ù߸ ‚¥¬∑§¸ Ÿ„Ë¥ ⁄U„Ê– fl„ ◊„ÊŸ˜ ∑˝§Ê¥ÁÃflË⁄U Á¡‚∑‘§ ÷ªÃÁ‚¥„ ∑‘§ ‚ÊÕ »§Ù≈UÙ •‚ê’‹Ë ’◊∑§Ê¥« ∑‘§ ’ÊŒ Œ‡Ê ∑‘§ „⁄U ÉÊ⁄U, ŒÈ∑§ÊŸÙ¥ Ã∑§ ◊¥ ‡ÊˇÊÙ¥ ‚ ◊…∏ „ÙÃ Õ, Sflʜ˟ÃÊ ©¬⁄Uʥà ¬≈U ¬Ê‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ©ã„¥ Á‚ª⁄U≈U ∑§¥¬ŸË ∑‘§ ◊Ê◊Í‹Ë ∞¡¥≈U ∑‘§ M§¬ ◊¥ Œ⁄U-Œ⁄U ∑§Ë ΔÙ∑§⁄U¥ πÊŸË ¬«∏Ë¥– ©ã„Ù¥Ÿ Á’S∑§È≈U «’‹⁄UÙ≈UË ∑§Ê ∞∑§ ¿Ù≈UÊ‚Ê ∑§Ê⁄UπÊŸÊ πÙ‹Ê, ‹Á∑§Ÿ ©‚◊¥ ∑§Ê»§Ë ÉÊÊ≈UÊ „Ù ªÿÊ •ı⁄U ¡ÀŒ „Ë ’¥Œ „Ù ªÿÊ– ∑§È¿ ‚◊ÿ Ã∑§ ≈UÍÁ⁄US≈U ∞¡¥≈U ∞fl¥ ’‚ ¬Á⁄Ufl„Ÿ ∑§Ê ∑§Ê◊ ÷Ë Á∑§ÿÊ, ¬⁄U¥ÃÈ ∞∑§ ∑‘§ ’ÊŒ ∞∑§ •Ÿ∑§ ∑§Ê◊Ù¥ ◊¥ •‚»§‹ÃÊ „Ë ©Ÿ∑‘§ „ÊÕ ‹ªË– 9


ŸË¥fl ∑§Ë ߸¥≈U

Ö»Ì çâ´ãU ·¤è ÕãUÙ ·ð¤ âæÍ ÕÅUé·Ô¤àÃæÚU Î æÐ Á∑§‚Ë Ÿ ©ã„¥ ’ÃÊÿÊ Á∑§ SflÃ¥òÊÃÊ ‚¥ª˝Ê◊ ‚ŸÊÁŸÿÙ¥ ∑§Ù ’‚ ∑‘§ ¬⁄UÁ◊≈U ÁŒ∞ ¡Ê ⁄U„ „Ò¥– fl •¬ŸË •¡Ë¸ ‹∑§⁄U •Ê⁄U≈UË•Ù •»§‚⁄U ∑‘§ ¬Ê‚ ª∞– ©Ÿ‚ ¬Í¿Ê ªÿÊ Á∑§ •Ê¬∑‘§ ¬Ê‚ ÄUÿÊ ¬˝◊ÊáÊ „Ò Á∑§ •Ê¬ SflÃ¥òÊÃÊ ‚¥ª˝Ê◊ ‚ŸÊŸË ⁄U„ „Ù– ßÃŸÊ ‚’ ∑§È¿ „ÙŸ ∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë fl Á’ŸÊ Á∑§‚Ë Á‡Ê∑§flÊÁ‡Ê∑§Êÿà ∑‘§ πÊ◊Ù‡ÊË ‚ •¬ŸÙ¥ ∑§Ë ’L§πË ∞fl¥ ©¬ˇÊÊ ‚„Ã ⁄U„– üÊË ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ∑§Ê ¡ã◊ v} Ÿflê’⁄U v~vÆ ∑§Ù ª˝Ê◊ •Ù∞⁄UË π¥« ÉÊÙ· Á¡‹Ê ’Œ¸◊ÊŸ (’¥ªÊ‹) ◊¥ „È•Ê; ‹Á∑§Ÿ fl ¡’ ŒÙ ‚Ê‹ ∑‘§ Õ ÃÙ ©Ÿ∑§Ê ¬Á⁄UflÊ⁄U ∑§ÊŸ¬È⁄U •Ê ªÿÊ– ‚Ÿ˜ v~wx ◊¥ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ÁÕÿÙÁ‚Á»§∑§‹ „Ê߸S∑§Í‹ ∑§ÊŸ¬È⁄U ◊¥ •ÊΔflË¥ ∑§ˇÊÊ ∑‘§ ¿ÊòÊ Õ– ’≈UÈ∑‘§E⁄U Ÿ v~wz ߸. ◊¥ ◊ÒÁ≈˛∑§ ∑§Ë ¬⁄UˡÊÊ ¬Ê‚ ∑§Ë •ı⁄U Ã÷Ë ◊ÊÃÊ fl Á¬ÃÊ ŒÙŸÙ¥ ∑§Ê Œ„Êãà „Ù ªÿÊ– ß‚Ë ‚◊ÿ fl ‚⁄UŒÊ⁄U ÷ªÃÁ‚¥„ •ı⁄U øãŒ˝‡Êπ⁄U •Ê¡∏ÊŒ ∑‘§ ‚ê¬∑§¸ ◊¥ •Ê∞ •ı⁄U ∑˝§ÊÁãÃ∑§Ê⁄UË ‚¥ªΔŸ “Á„ãŒÈSÃÊŸ ‚Ù‡ÊÁ‹S≈U Á⁄U¬Áé‹∑§Ÿ ∞‚ÙÁ‚ÿ‡ÊŸ” ∑‘§ ‚ŒSÿ ’Ÿ ª∞– ‚ÈπŒfl •ı⁄U ⁄UÊ¡ªÈL§ ∑‘§ ‚ÊÕ ÷Ë ©ã„Ù¥Ÿ ÁflÁ÷ÛÊ SÕÊŸÙ¥ ¬⁄U ∑§Ê◊ Á∑§ÿÊ– ©‚∑‘§ •Êª ’≈UÈ∑§ŒÊ ∑§Ë Á‡ÊˇÊÊ-ŒËˇÊÊ ∑§ÊŸ¬È⁄U ∑‘§ ¬Ë¬Ë∞Ÿ ∑§Ê‹¡ ◊¥ „È߸– ÿ„Ë¥ ¬⁄U ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ∑§Ë ÷ªÃ Á‚¥„ ‚ ¬„‹Ë ◊È‹Ê∑§Êà „È߸– ß‚∑‘§ ’ÊŒ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ •ı⁄U ÷ªÃÁ‚¥„ ∑‘§ ’Ëø ∞‚Ë ŒÙSÃË „È߸, Á∑§ fl„ ‚ŒÒfl ∑§Êÿ◊ ⁄U„Ë–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

÷ªÃ Á‚¥„ Ÿ ‚Òã≈˛‹ ¡‹ ‹Ê„ı⁄U ◊¥ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ‚ •¥ÁÃ◊ ◊È‹Ê∑§Êà ∑‘§ ’ÊŒ ©Ÿ∑§Ë ’Á„Ÿ ¬˝ÙÁ◊‹Ê ∑§Ù Á‹π ª∞ ¬òÊ ◊¥ Á‹πÊ ÕÊ Á∑§ ◊⁄U Á‹∞ ∞‚ ŒÙSà ‚ Á’¿È«∏ŸÊ ’„Èà ŒÈ—πŒ „Ò, ¡Ù Á∑§ ◊⁄U •¬Ÿ ÷ÊßÿÙ¥ ‚ íÿÊŒÊ åÿÊ⁄UÊ „Ò– ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ •Êª⁄UÊ •ı⁄U ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ÷Ë ⁄U„– ©ã„¥ ŒflÉÊ⁄U ◊¥ ÷Ë Ÿ¡⁄U’¥Œ ⁄UπÊ ªÿÊ– •Ê¡ÊŒË ∑‘§ ’ÊŒ v} Ÿflê’⁄U v~y| ∑§Ù Á¡‚ ÁŒŸ ŒûÊ ’Ê’Í ∑§Ê ¡ã◊ÁŒŸ ÕÊ, ©‚Ë ÁŒŸ ©Ÿ∑§Ê ÁflflÊ„ •¥¡Á‹ ŒflË ‚ „Ù ªÿÊ– ÁflflÊ„ ∑‘§ ’ÊŒ fl SÕÊÿË M§¬ ‚ ¬≈UŸÊ ◊¥ „Ë ’‚ ª∞ Õ– ©ã„Ù¥Ÿ ¬≈UŸÊ ∑‘§ ◊äÿ◊flªË¸ÿ ß‹Ê∑‘§ ãÿÍ ¡P§Ÿ¬È⁄U ◊¥ üÊË ‡ÿÊ◊‹ø¥Œ˝ ÉÊÙ· ∑§Ê ◊∑§ÊŸ Á∑§⁄UÊÿ ¬⁄U Á‹ÿÊ ÕÊ– ŒûÊ ’Ê’Í Ÿ Á∑§⁄UÊÿ ∑‘§ ß‚ ◊∑§ÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ ¬≈UŸÊ ∑‘§ ß‚Ë ˇÊòÊ ◊¥ ∞∑§ •ãÿ ◊∑§ÊŸ Á∑§⁄UÊÿ ‚ Á‹ÿÊ ÕÊ,¡„Ê° ∑§È¿ ÁŒŸÙ¥ Ã∑§ ‚¬Á⁄UflÊ⁄U ⁄U„ Õ– ß‚ Áflfl⁄UáÊ ∑§Ù ŒŸ ∑§Ê ©g‡ÿ „Ò Á∑§ ’≈UÈ∑§ŒÊ ∑§Ê ¡ã◊, ∑§Êÿ¸ ˇÊòÊ, ‚¥ÉÊ·¸, ¡ËflŸ ÿʬŸ ∑§ß¸ ⁄UÊíÿÙ¥ - ’¥ªÊ‹, Á’„Ê⁄U, ©.¬˝., ◊.¬˝., ¤ÊÊ⁄U𥫠◊¥ „È•Ê; ‹Á∑§Ÿ Á∑§‚Ë ÷Ë ⁄UÊíÿ ‚⁄U∑§Ê⁄U ∑§Ù ÿ„ ‚Èœ Ÿ„Ë¥ „Ò–

¥ÂÙè çÁ´Î»è ·ð¤ ¥æç¹ÚUè çÎÙ ÂçÚUßæÚUÁÙæð´ ·ð¤ âæÍÐ ‚Ÿ˜ v~{x ◊¥ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ Ÿ ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ë ◊ÊÃÊ ÁfllÊflÃË ∑‘§ Œ‡Ê¸Ÿ ©¬⁄Uʥà ¡ËflŸ ∑§Ù ‚¥¬ÍáʸÃÊ ∑§Ù •Êà◊‚ÊØ ∑§⁄U Á‹ÿÊ ÕÊ– ‚Ÿ˜ v~{y ◊¥ ŒûÊ ’Ê’Í •øÊŸ∑§ ª¥÷Ë⁄U M§¬ ‚ ’Ë◊Ê⁄U „Ù ª∞– ©ã„¥ vÆ •ªSà ∑§Ù ¬≈UŸÊ ∑‘§ ∞∑§ ‚⁄U∑§Ê⁄UË •S¬ÃÊ‹ ◊¥ ÷Ã˸ Á∑§ÿÊ ªÿÊ, ¬⁄U fl„Ê° ©Áøà ©¬øÊ⁄U ∞fl¥ Œπ⁄Uπ ∑‘§ ©ûÊ◊ ¬˝’¥œÙ¥ ∑§Ê ÁŸÃʥà •÷Êfl ÕÊ– ©ã„Ù¥Ÿ •¬Ÿ Á◊òÊ ø◊Ÿ‹Ê‹ •Ê¡ÊŒ ∑§Ù ¬òÊ ÷¡∑§⁄U ÿ„ ‚ÍÁøà Á∑§ÿÊ Á∑§ ©Ÿ∑§Ë Œ‡ÊÊ ÁøãÃÊ¡Ÿ∑§ „Ò •ı⁄U fl„ •S¬ÃÊ‹ ◊¥ ÷Ã˸ „Ò–

¬≈UŸÊ ◊¥ ‚⁄U∑§Ê⁄UË •S¬ÃÊ‹ ◊¥ fl ŒËŸ„ËŸ •‚„Êÿ ÁSÕÁà ◊¥ ¬«∏ „È∞ Õ– Ã’ ø◊Ÿ‹Ê‹ •Ê¡ÊŒ mÊ⁄UÊ Á‹π ª∞ ∞∑§ ‹π ‚ ‚ûÊÊ ∑‘§ ªÁ‹ÿÊ⁄UÙ¥ ◊¥ π‹’‹Ë ◊ø ªß¸– ¬¥¡Ê’ ∑‘§ ◊ÈÅÿ◊¥òÊË üÊË ⁄UÊ◊Á∑§‡ÊŸ ∞fl¥ ªÎ„◊¥òÊË Œ⁄U’Ê⁄UÊÁ‚¥„ Ÿ ¬¥¡Ê’ ‚⁄U∑§Ê⁄U ∑§Ë •Ù⁄U ‚ ÃÈ⁄U¥Ã ∞∑§ „¡Ê⁄U L§¬ÿ øÒ∑§ Á’„Ê⁄U ∑‘§ ◊ÈÅÿ◊¥òÊË ∑‘§.’Ë.‚„Êÿ ∑§Ù ÷¡∑§⁄U ÿ„ Á‹πÊ Á∑§ ÿÁŒ Á’„Ê⁄U ‚⁄U∑§Ê⁄U üÊË ŒûÊ ∑§Ê ß‹Ê¡ ∑§⁄UÊŸ ◊¥ ‚ˇÊ◊ Ÿ„Ë¥ „Ò. ÃÙ ¬¥¡Ê’ ‚⁄U∑§Ê⁄U ©Ÿ∑§Ê ÁŒÑË ÿÊ ø¥«Ëª…∏ ◊¥ ß‹Ê¡ ∑§⁄UÊŸ ∑§Ê ‚¥¬Íáʸ √ÿÿ fl„Ÿ ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ ÃÒÿÊ⁄U „Ò– ww Ÿflê’⁄U v~{y ∑§Ù ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ¬≈UŸÊ ‚ ÁŒÑË ¬„È°ø– ÿ„Ê° ©ã„¥ ¬ÃÊ ø‹Ê Á∑§ ©ã„¥ ∑Ò§¥‚⁄U „Ò, Á¡‚∑§Ê ∑§Ù߸ ß‹Ê¡ Ÿ„Ë¥ „Ò •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë Á¡¥ŒªË ∑‘§ ø¥Œ ÁŒŸ „Ë ’Ê∑§Ë „Ò¥– ÷ªÃÁ‚¥„ ∑§Ë ◊ÊÃÊ ÁfllÊflÃË ÃÙ ŒûÊ ’Ê’Í ∑§Ë ’Ë◊Ê⁄UË •ı⁄U ©ã„¥ πÙ ŒŸ ∑§Ë ∑§À¬ŸÊ ◊ÊòÊ ‚ „Ë ∑§Ê»§Ë √ÿÁÕà „Ù ªß¸ ÕË, fl„ ŒûÊ ◊¥ ÷ªÃÁ‚¥„ ∑§Ë •ŸÈ∑§ÎÁà ¬ÊÃË ÕË– πÈŒ ’Ë◊Ê⁄U „ÙŸ ∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ }z fl·¸ ∑§Ë •ÊÿÈ ◊¥ fl ÁŒÑË ¬„È°ø ¡ÊÃË,∑§÷Ë ªÊ°fl ‹ı≈U ¡ÊÃË– wÆ ¡È‹Ê߸ v~{z ∑§Ë ⁄UÊà v ’¡ ∑§⁄U zÆ Á◊Ÿ≈U ¬⁄U ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ß‚ ŸE⁄U ŒÈÁŸÿÊ ‚ •‹ÁflŒÊ „Ù ª∞– ÷Ê⁄UÃËÿ ∑˝§Ê¥Áà ∑§Ê ∞∑§ ŒÒŒËåÿ◊ÊŸ ŸˇÊòÊ ‚ŒÒfl ∑‘§ Á‹∞ •Sà „Ù ªÿÊ– ¡Ò‚Ë ∑§Ë ŒûÊ ’Ê’Í ∑§Ë ßë¿Ê ÕË, ©Ÿ∑§Ê •¥ÁÃ◊ ‚¥S∑§Ê⁄U ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ë ‚◊ÊÁœ ∑‘§ ∑§⁄UË’ „Ë Á∑§ÿÊ ªÿÊ– ©Ÿ∑‘§ ¬Á⁄UflÊ⁄U ‚ ∑§Ù߸ Ÿ ÃÙ Á‚ÿÊ‚Ã ◊¥ „Ò •ı⁄U Ÿ „Ë ‚ûÊÊ ∑‘§ ªÁ‹ÿÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ©Ÿ∑§Ê ∑§Ù߸ Œπ‹ „Ò, ‡ÊÊÿŒ Ã÷Ë ßß ◊„ÊŸ ‚ŸÊŸË ∑§Ë ÿʌ٥ ∑§Ù ‚¥⁄UÁˇÊà ∑§⁄UŸ •ı⁄U •Ê¡ ∑§Ë ¬Ë…∏Ë ∑§Ù ©Ÿ∑‘§ ◊„ÊŸ˜ •flŒÊŸ ∑§Ë ¡ÊŸ∑§Ê⁄UË ŒŸ ∑‘§ Á‹∞ ∑§Ù߸ ‚⁄U∑§Ê⁄UË ¬˝ÿÊ‚ Ÿ„Ë¥ „ÈU•Ê– üÊË ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ ∑§Ë ß∑§‹ıÃË ‚¥ÃÊŸ «ÊÚ. ÷Ê⁄UÃË ’ʪøË¥; ¡Ù ¬≈UŸÊ ◊¥ „Ë ⁄U„ÃË „Ò¥ •ı⁄U ∞∑§ ∑§ÊÚ‹¡ ◊¥ ¬˝Ù»‘§‚⁄U „Ò¥– ‡Ê„ËŒ •Ê¡◊ ÷ªÃ Á‚¥„ ∑‘§ ÷Ê¥¡ ÃÕÊ ©Ÿ∑‘§ ÁfløÊ⁄UÙ¥ ∑‘§ ¬˝øÊ⁄U-¬˝‚Ê⁄U ◊¥ ‚Á∑˝§ÿ ¬˝Ù . ¡ª◊Ù„Ÿ Á‚¥„ ∑§Ê ∑§„ŸÊ „Ò Á∑§ ’≈UÈ∑‘§E⁄U ŒûÊ •ı⁄U ÷ªÃ Á‚¥„ ∑§Ê ◊ÍÀÿÊ¥∑§Ÿ •‹ª-•‹ª ∑§⁄UŸÊ „Ë ’◊ÊŸË „Ò– fl ∞∑§ ¡ÊŸ, ∞∑§ ÁfløÊ⁄U •ı⁄U ∞∑§ ‹ˇÿ ∑‘§ ŒÙ •‹ª Á¡S◊ ◊ÊòÊ Õ– J 10


Üð¹

ø¥Œ˝œ⁄U ‡Ê◊ʸ ªÈ‹⁄UË ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ ◊¥ ⁄UÊC˛ Áø¥ÃŸ (ww çâÌ ÕÚU Âé‡ØçÌçÍ ÂÚU çßàæðá) «ÊÚ. ∑È°§fl⁄U ÁŒŸ‡Ê Á‚¥„ Á„◊Êø‹ ¬˝Œ‡Ê ‚ ‚ê’ÁãœÃ Á„ãŒË ∑‘§ ¬˝ÅÿÊà ∑§ÕÊ∑§Ê⁄U, ∑§Áfl, √ÿ¥Çÿ∑§Ê⁄U, ÁŸ’ãœ∑§Ê⁄U ÃÕÊ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ¬òÊ∑§Ê⁄U, ¬¥Á«Ã øãŒ˝œ⁄U ‡Ê◊ʸ ªÈ‹⁄UË ∑§Ê ¡ã◊ ÃÙ ⁄UÊ¡SÕÊŸ ∑§Ë flø◊ÊŸ ⁄UÊ¡œÊŸË ¡ÿ¬È⁄U ◊¥ „È•Ê ÕÊ, ¬⁄UãÃÈ ©Ÿ∑‘§ Á¬ÃÊ ¬¥Á«Ã Á‡Êfl⁄UÊ◊ ‡ÊÊSòÊË ◊͋× Á„◊Êø‹ ¬˝Œ‡Ê ∑‘§ ªÈ‹⁄U ªÊ°fl ∑‘§ ÁŸflÊ‚Ë Õ– ⁄UÊ¡‚ê◊ÊŸ ¬Ê∑§⁄U ©Ÿ∑‘§ Á¬ÃÊ íÿÙÁÃÁfl¸Œ˜ ◊„Ê◊„Ù¬ÊäÿÊÿ ¬¥Á«Ã Á‡Êfl⁄UÊ◊ ‡ÊÊSòÊË ¡ÿ¬È⁄U ◊¥ ’‚ ª∞ Õ, ¡„Ê° ©Ÿ∑§Ë ÃË‚⁄UË ¬%Ë ‹ˇ◊ËŒflË Ÿ | ¡È‹Ê߸ v}}x ∑‘§ ÁŒŸ øãŒ˝œ⁄U ∑§Ù ¡ã◊ ÁŒÿÊ– ø¥Œ˝œ⁄U ∑§Ù ÉÊ⁄U ◊¥ „Ë ‚¥S∑§Îà ÷Ê·Ê, flŒ, ¬È⁄UÊáÊ •ÊÁŒ ∑‘§ •äÿÿŸ, ¬Í¡Ê-¬ÊΔ, ‚¥äÿÊ-fl¥ŒŸ ÃÕÊ œÊÁ◊¸∑§ ∑§◊¸∑§Êá« ∑§Ê flÊÃÊfl⁄UáÊ Á◊‹Ê– ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ©ã„Ù¥Ÿ •°ª˝¡∏Ë Á‡ÊˇÊÊ ÷Ë ¬˝Ê# ∑§Ë– ß‹Ê„Ê’ÊŒ ∑‘§ ¬˝ÿʪ ÁflEÁfllÊ‹ÿ ‚ ©ã„Ù¥Ÿ ’Ë. ∞. Á∑§ÿÊ– ∑§‹∑§ûÊÊ Áfl‡√Ê ÁfllÊ‹ÿ ‚ ∞◊. ∞. Á∑§ÿÊ– ÃŒŸãÃ⁄U ©Ÿ∑‘§ SflÊäÿÊÿ •ı⁄U ‹πŸ ∑§Ê ∑˝§◊ •’Êœ M§¬ ‚ ø‹ÃÊ ⁄U„Ê– ’Ë‚ fl·¸ ∑§Ë ©◊˝ ∑‘§ ¬„‹ „Ë ©ã„¥ ¡ÿ¬È⁄U ∑§Ë flœ‡ÊÊ‹Ê ∑‘§ ¡ËáÊÙ¸hÊ⁄U ÃÕÊ ©‚‚ ‚ê’ÁãœÃ ‡ÊÙœ∑§Êÿ¸ ∑‘§ Á‹∞ ªÁΔà ◊á«‹ ◊¥ øÈŸ Á‹ÿÊ ªÿÊ ÕÊ •ı⁄U ∑Ò§å≈UŸ ªÒ⁄U≈U ∑‘§ ‚ÊÕ Á◊‹∑§⁄U ©ã„Ù¥Ÿ “Œ ¡ÿ¬È⁄U •ÊÚé¡∏⁄Ufl≈U⁄UË ∞á« ß≈U˜‚ Á’À«‚¸” ‡ÊË·¸∑§ ‚ •°ª˝¡∏Ë ª˝ãÕ ∑§Ë ⁄UøŸÊ ∑§Ë– •¬Ÿ •äÿÿŸ ∑§Ê‹ ◊¥ „Ë ªÈ‹⁄UË ¡Ë Ÿ ‚Ÿ˜ v~ÆÆ ◊¥ ¡ÿ¬È⁄U ◊¥ “ŸÊª⁄UË ◊¥ø” ∑§Ë SÕʬŸÊ ◊¥ ‚„ÿÙª ÁŒÿÊ •ı⁄U ‚Ÿ˜ v~Æw ‚ ◊ÊÁ‚∑§ ¬òÊ “‚◊Ê‹Ùø∑§” ∑§Ê ∑§È‡Ê‹ ‚ê¬ÊŒŸ ÷Ë Á∑§ÿÊ– ∑§È¿ fl·¸ ∑§Ê‡ÊË ∑§Ë “ŸÊª⁄UË ¬˝øÊÁ⁄UáÊË ‚÷Ê” ∑‘§ ‚ê¬ÊŒ∑§ ◊¥«‹ ◊¥ ÷Ë ©ã„¥ ‚Áê◊Á‹Ã Á∑§ÿÊ ªÿÊ– ©ã„Ù¥Ÿ “ŒflË ¬˝‚ÊŒ ∞ÁÄÊÁ‚∑§ ¬ÈSÃ∑§◊Ê‹Ê”, “‚Íÿ¸ ∑§È◊Ê⁄UË ¬ÈSÃ∑§◊Ê‹Ê” •ı⁄U “ŸÊª⁄UË ¬˝øÊÁ⁄UáÊË ¬ÈSÃ∑§◊Ê‹Ê” ∑§Ê ‚ê¬ÊŒŸ Á∑§ÿÊ – fl “ŸÊª⁄UË ¬˝øÊÁ⁄UáÊË ‚÷Ê” ∑‘§ ‚÷ʬÁà ÷Ë ⁄U„– ¡ÿ¬È⁄U ∑‘§ ⁄UÊ¡¬Áá«Ã ∑‘§ ∑§È‹ ◊¥ ¡ã◊ ‹ŸflÊ‹ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ê ⁄UÊ¡fl¥‡ÊÙ¥ ‚ ÉÊÁŸD ‚ê’㜠⁄U„Ê– fl ¬„‹

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

πë∏Ë Ÿ⁄U‡Ê ¡ÿÁ‚¥„ ∑‘§ •ı⁄U Á»§⁄U ¡ÿ¬È⁄U ⁄UÊíÿ ∑‘§ ‚Ê◊ãìÈòÊÙ¥ ∑‘§ •¡◊⁄U ∑‘§ ◊ÿÙ ∑§ÊÚ‹¡ ◊¥ •äÿÿŸ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ ©Ÿ∑‘§ •Á÷÷Êfl∑§ ⁄U„– ‚Ÿ˜ v~v{ ◊¥ ©ã„Ù¥Ÿ ◊ÿÙ ∑§ÊÚ‹¡ ◊¥ „Ë ‚¥S∑§Îà Áfl÷ʪ ∑‘§ •äÿˇÊ ∑§Ê ¬Œ ‚°÷Ê‹Ê– ‚Ÿ˜ v~wÆ ◊¥ ¬¥. ◊ŒŸ ◊Ù„Ÿ ◊Ê‹flËÿ ∑‘§/ ¬˝’‹ •Êª˝„ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ©ã„Ù¥Ÿ ’ŸÊ⁄U‚ •Ê∑§⁄U ∑§Ê‡ÊË Á„ãŒÍ Áfl‡√Ê ÁfllÊ‹ÿ ∑‘§ ¬˝ÊëÿÁfllÊ Áfl÷ʪ ∑‘§ ¬˝ÊøÊÿ¸ •ı⁄U Á»§⁄U v~ww ◊¥ ¬˝ÊøËŸ ßÁÄʂ •ı⁄U œ◊¸ ‚ ‚ê’h ◊ŸËãŒ˝ øãŒ˝ ŸãŒË ¬ËΔ ∑‘§ ¬˝Ù»‘§‚⁄U ∑§Ê ∑§Êÿ¸÷Ê⁄U ÷Ë ª˝„áÊ Á∑§ÿÊ– ß‚ ’Ëø ¬Á⁄UflÊ⁄U ◊¥ •Ÿ∑§ ŒÈπŒ ÉÊ≈UŸÊ•Ù¥ ∑‘§ •ÊÉÊÊà ÷Ë ©ã„¥ ¤Ê‹Ÿ ¬«∏– ‚Ÿ˜ v~ww ◊¥ vw Á‚Ãê’⁄U ∑§Ù ¬ËÁ‹ÿÊ ∑‘§ ’ÊŒ Ã¡ ífl⁄U ‚ ◊ÊòÊ x~ fl·¸ ∑§Ë •À¬ÊÿÈ ◊¥ ©Ÿ∑§Ê Œ„Êfl‚ÊŸ „Ù ªÿÊ– x~ fl·¸ ∑§Ë ¡ËflŸ•flÁœ ◊¥ ©ã„Ù¥Ÿ ∑§„ÊÁŸÿÊ°, ‹ÉÊÈ∑§ÕÊ∞°, •ÊÅÿÊŸ, ‹Á‹Ã ÁŸ’ãœ, ªê÷Ë⁄U Áfl·ÿÙ¥ ¬⁄U ÁflfløŸÊà◊∑§ ÁŸ’ãœ, ‡ÊÙœ¬òÊ, ‚◊ˡÊÊ∞°, ‚ê¬ÊŒ∑§Ëÿ Á≈Uå¬ÁáÊÿÊ°, ¬òÊ ÁflœÊ ◊¥ Á‹πË Á≈Uå¬ÁáÊÿÊ°, ‚◊∑§Ê‹ËŸ ‚ÊÁ„àÿ, ‚◊Ê¡, ⁄UÊ¡ŸËÁÃ, œ◊¸, ÁflôÊÊŸ, ∑§‹Ê •ÊÁŒ ¬⁄U ‹π ÃÕÊ flQ§√ÿ, flÒÁŒ∑§/¬ı⁄UÊÁáÊ∑§ ‚ÊÁ„àÿ, ¬È⁄UÊÃûfl, ÷Ê·Ê •ÊÁŒ ¬⁄U ¬˝’ãœ, ‹π ÃÕÊ Á≈Uå¬ÁáÊÿÊ° Á‹πË¥– ©Ÿ∑§Ë ‚flʸÁœ∑§ ¬˝Á‚h ∑§„ÊŸË “©‚Ÿ ∑§„Ê ÕÊ” ∑§Ê ¬˝∑§Ê‡ÊŸ “‚⁄USflÃË” ◊¥ v~vz ߸. ◊¥ „È•Ê– ©ã„Ù¥Ÿ “∑§¿È•Ê œ⁄U◊” •ı⁄U “◊Ê⁄UÁ‚ ◊ÙÁ„ ∑§ÈΔÊ™§°” ŸÊ◊∑§ ÁŸ’¥œ •ı⁄U “¬È⁄UÊŸË Á„ãŒË” ŸÊ◊∑§ ‹π◊Ê‹Ê ÷Ë Á‹πË– “◊„Á·¸ ëÿflŸ ∑§Ê ⁄UÊ◊ÊÿáÊ” ©Ÿ∑§Ë ‡ÊÙœ¬⁄U∑§ ¬ÈSÃ∑§ „Ò– ©Ÿ∑‘§ ‚◊∑§Ê‹ËŸ ‹π∑§ ◊ÒÁՋˇÊ⁄UáÊ ªÈ#, ◊„ÊflË⁄U ¬˝‚ÊŒ ÁmflŒË, ◊ŒŸ◊Ù„Ÿ ◊Ê‹flËÿ •ÊÁŒ, ’Ê’Í ‡ÿÊ◊ ‚ÈãŒ⁄U ŒÊ‚ •ÊÁŒ ‚÷Ë ¬¥Á«Ã øãŒ˝œ⁄U ‡Ê◊ʸ 11


Ü𹠪ȋ⁄UË ¡Ë ∑§Ë ¬˝ÁÃ÷Ê ∑‘§ ¬˝‡Ê¥‚∑§ ⁄U„ „Ò¥– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ë ‡ÊÒ‹Ë ◊ÈÅÿ× flÊÃʸ‹Ê¬ •ÕflÊ ’Ù‹øÊ‹ ∑§Ë ‡ÊÒ‹Ë „Ò, ¡„Ê° fl Á∑§S‚Ê’ÿÊŸË ∑‘§ ‹„¡∏ ◊¥ ◊ÊŸÙ ‚Ëœ ¬ÊΔ∑§ ‚ ◊Èπ∏ÊÁÃ’ „ÙÃ „Ò¥– ÿ„ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ÷Ê·Ê ∑‘§ M§¬ ◊¥ π«∏Ë ’Ù‹Ë ∑§Ù ‚°flÊ⁄UŸ ∑§Ê ∑§Ê‹ ÕÊ– •Ã— ‡ÊéŒÊfl‹Ë •ı⁄U ¬˝ÿ٪٥ ∑‘§ SÃ⁄U ¬⁄U ‚Ê◊⁄USÿ •ı⁄U ¬Á⁄U◊Ê¡¸Ÿ ∑§Ë ∑§„Ë¥-∑§„Ë¥ ∑§◊Ë ÷Ë Ÿ¡∏⁄U •ÊÃË „Ò– ∑§„Ë¥ fl •¬˝øÁ‹Ã ‚¥S∑§Îà ‡ÊéŒÙ¥ ∑§Ê ¬˝ÿÙª ∑§⁄UÃ „Ò¥, ÃÙ ∑§„Ë¥ ΔΔ ‹Ù∑§÷Ê·Ê ∑‘§ ‡ÊéŒÙ¥ ∑§Ê– •¥ª˝¡∏Ë •⁄U’Ë-»§Ê⁄U‚Ë •ÊÁŒ ∑‘§ ‡ÊéŒ „Ë Ÿ„Ë¥ ¬Í⁄U-∑‘§¬Í⁄U ◊È„Êfl⁄U ÷Ë ©Ÿ∑‘§ ‹πŸ ◊¥ Ãà‚◊ ÿÊ •ŸÍÁŒÃ M§¬ ◊¥ ø‹ •ÊÃ „Ò¥– ªÈ‹⁄UË ¡Ë •¬Ÿ ‹πŸ ◊¥ ©h⁄UáÊ •ı⁄U ©ŒÊ„⁄UáÊ ’„Èà ŒÃ „Ò¥, Á¡‚‚ ©Ÿ∑§Ê ∑§âÿ •ı⁄U •Áœ∑§ S¬C ÃÕÊ ⁄UÙø∑§ „Ù ©ΔÃÊ „Ò– ©Ÿ∑§Ë ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ •Á÷√ÿÁQ§ ◊¥ ∑§„Ë¥ ÷Ë ¡Ù ÷Ë ∑§Á◊ÿÊ° ⁄U„Ë „Ù¥, Á„ãŒË ÷Ê·Ê •ı⁄U ‡ÊéŒÊfl‹Ë ∑‘§ Áfl∑§Ê‚ ◊¥ ©Ÿ∑‘§ ‚∑§Ê⁄UÊà◊∑§ ÿÙªŒÊŸ •ÁflS◊⁄UáÊËÿ ÷Ë „Ò, •ŸÈ∑§⁄UáÊËÿ ÷Ë– fl •Ÿ∑§ Áfl·ÿÙ¥ •ı⁄U •Ÿ∑§ ¬˝‚¥ªÙ¥ ◊¥ π«∏Ë ’Ù‹Ë ∑§Ê ¬˝ÿÙª ∑§⁄U ⁄U„ Õ– ‚ÊÁ„àÿ, ÷Ê·ÊÁflôÊÊŸ, ßÁÄʂ, ¬È⁄UÊÃûʘfl, ÁflôÊÊŸ, ¬È⁄UÊáÊ-¬˝‚¥ª, œ◊¸, Œ‡Ê¸Ÿ, ⁄UÊ¡ŸËÁÃ, ‚◊Ê¡‡ÊÊSòÊ, ‚¥ªËÃ, íÿÙÁ÷ ÃÕÊ •ãÿ ¬˝Êëÿ ÁfllÊ•Ù¥ ∑§Ë flÊ„∑§ ©Ÿ∑§Ë ÷Ê·Ê SflÊ÷ÊÁfl∑§ M§¬ ‚ „Ë •Ÿ∑§ ¬˝ÿÈÁQ§ÿÙ¥ •ı⁄U ‡ÊÒÁ‹ÿÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ‚ê÷ÊflŸÊ∞° Ã‹Ê‡Ê ⁄U„Ë ÕË •ı⁄U ÿÕÙÁøà SÕÊŸ ’ŸÊ ⁄U„Ë ÕË– ¬˝Ù. ŸÊ◊fl⁄U Á‚¥„ ∑‘§ ‡ÊéŒÙ¥ ◊¥, ““ªÈ‹⁄UË ¡Ë Á„ãŒË ◊¥ Á‚»§¸ ∞∑§ ŸÿÊ ªl ÿÊ ŸÿË ‡ÊÒ‹Ë Ÿ„Ë¥ ª…∏ ⁄U„ Õ; ’ÁÀ∑§ fl flSÃÈ× ∞∑§ ŸÿË øÃŸÊ ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ ∑§⁄U ⁄U„ Õ •ı⁄U ÿ„ ŸÿÊ ªl ŸÿË øÃŸÊ ∑§Ê ‚¡¸ŸÊà◊∑§ ‚ÊœŸ „Ò–””

»éÜðÚUè ·Ô¤ âæçãˆØ ×ð´ ÚUæCþ ç¿´ÌÙ “øãŒ˝œ⁄U ‡Ê◊ʸ ªÈ‹⁄UË ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ ◊¥ ⁄UÊC˛ Áøãß” ó ß‚ Áfl·ÿ ¬⁄U ∑§È¿ Á‹πŸÊ ∑§ÁΔŸ ¬˝ÃËà „ÙÃÊ „Ò– ∑§ÁΔŸ ß‚Á‹∞; ÄUÿÙ¥Á∑§ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ‚◊ÿ ◊¥ ⁄UÊC˛ ∑§Ê Áøãß •ı⁄U ÁŸ◊ʸáÊ ∑‘§fl‹ ¬Á⁄U∑§À¬ŸÊ Ã∑§ ‚ËÁ◊à ÕÊ •ı⁄U ŒÍ‚⁄U ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ ∑§Ù ∑‘§fl‹ ©Ÿ∑§Ë ÃËŸ ∑§„ÊÁŸÿÙ¥ Ã∑§ ‚ËÁ◊à ∑§⁄U∑‘§ „Ë ¬⁄UÙ‚Ê ¡ÊÃÊ ⁄U„Ê „Ò, Á¡‚ ∑§Ê⁄UáÊ ©Ÿ∑‘§ ‹πŸ ∑§Ê ‚◊ÈÁøà ◊ÍÀÿÊ¥∑§Ÿ Ÿ„Ë¥ „Ù ¬ÊÿÊ „Ò– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ë ÃËŸ ∑§„ÊÁŸÿÊ° ó “©‚Ÿ ∑§„Ê ÕÊ”, “‚Èπ◊ÿ ¡ËflŸ” •ı⁄U “’ÈhÍ ∑§Ê ∑§Ê°≈UÊ” •àÿÁœ∑§ øÁø¸Ã „Ò¥,

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Á¡Ÿ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ©ã„¥ ’„Èà ÅÿÊÁà ¬˝Ê# „È߸, ‹Á∑§Ÿ ߟ ∑§„ÊÁŸÿÙ¥ ∑‘§ •ÁÃÁ⁄UQ§ ©ã„Ù¥Ÿ ∑§ÁflÃÊ, ªËÃ, ÁŸ’ãœ, ‚◊ˡÊÊ, ¬òÊ fl ‹π Á‹π∑§⁄U ÷Ë Á„ãŒË ∑§Ù ¬ÙÁ·Ã Á∑§ÿÊ ÃÕÊ ‚◊∑§Ê‹ËŸ Á„ãŒË ‹π∑§Ù¥ ∑§Ê ÁŒÇŒ‡Ê¸Ÿ Á∑§ÿÊ– Á„ãŒË ÷Ê·Ê ∑‘§ ¬˝Áà ‚◊¬¸áÊ÷Êfl ÃÕÊ Á„ãŒË ∑‘§ ©ÛÊÿŸ ‚ ÷Ê⁄Uà ◊¥ ⁄UÊC˛Ëÿ ∞∑§ÃÊ •ı⁄U •πá«ÃÊ SÕÊÁ¬Ã ∑§⁄UŸÊ ©Ÿ∑§Ê ‹ˇÿ ⁄U„Ê– ¬˝◊Èπ× Á„ãŒË ÷Ê·Ê ∞fl¥ ‚ÊÁ„àÿ ∑‘§ ©àÕÊŸ ◊¥ „Ë ©Ÿ∑§Ê ⁄UÊC˛ Áø¥ÃŸ ÁŸÁ„à ◊ÊŸÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ „Ò ó Á¡‚ ÷ÊÁ·∑§ ∞fl¥ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ⁄UÊC˛flÊŒ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ¬Á⁄U÷ÊÁ·Ã Á∑§ÿÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ „Ò– •Ã∞fl ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ ◊¥ ⁄UÊC˛ Áøãß Á◊‹ÃÊ „Ò– ß‚ Áfl·ÿ ¬⁄U øøʸ ‚ ¬Ífl¸ “⁄UÊC˛” ‡ÊéŒ ¬⁄U ∑§È¿ Á≈Uå¬áÊË ∑§⁄UŸÊ øÊ„Í°ªÊ– ⁄UÊC˛ ∑§Ê •Õ¸ „Ò ∞∑§ ÁŸÁpà ÷Í-÷ʪ ¬⁄U ÁŸflÊ‚ ∑§⁄UŸ flÊ‹Ê fl„ ¡Ÿ-‚◊ÈŒÊÿ, Á¡‚∑§Ë •¬ŸË ‚èÿÃÊ •ı⁄U ‚¥S∑§ÎÁà „Ù ÃÕÊ ¡Ù flÒøÊÁ⁄U∑§ ‚ÊêÿÃÊ, ‚ı„ÊŒ¸ •ı⁄U ∞∑§Êà◊∑§ÃÊ ∑§Ë ⁄Uí¡È ‚ •Ê’h „Ù– •Ê¡ ∑‘§ ÷Í◊á«‹Ë∑§⁄UáÊ •ı⁄U flÒEË∑§⁄UáÊ ∑‘§ Œı⁄U ◊¥ ⁄UÊC˛ ∑§Ë ¬Á⁄U÷Ê·Ê •Áœ∑§ √ÿʬ∑§ „Ù ªß¸ „Ò ó •’ ∞∑§ ÁŸÁpà ÷Í-÷ʪ ¬⁄U ÁŸflÊ‚ ∑§⁄UŸ flÊ‹Ê ¡Ÿ-‚◊ÈŒÊÿ Ÿ„Ë¥ ¬˝àÿÈØ ÁflE ∑‘§ Á∑§‚Ë ÷Ë ÷Í÷ʪ ¬⁄U ÁŸflÊ‚ ∑§⁄U ⁄U„Ê ¡Ÿ-‚◊ÈŒÊÿ ¡Ù •¬Ÿ ‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§ ◊Í‹ ‚ •Ê’h „Ò, ©‚ ‚¥S∑§ÎÁà fl ¬⁄Uê¬⁄UÊ ∑§Ù ¡Ë ⁄U„Ê „Ò ÃÕÊ Á¡Ÿ∑§Ë ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ∞∑§ÃÊ ∑§Ë ‚Ë◊Ê∞° ÷Ê·Ê •ı⁄U ‚¥S∑§ÎÁà ∑§Ë ‚Ë◊Ê•Ù¥ ‚ ∞∑§Ê∑§Ê⁄U ⁄U„ÃË „Ò¥, fl„ ∞∑§ „Ë ⁄UÊC˛ „Ò– ⁄UÊC˛Ëÿ ÷ÊflŸÊ ∑§Ê ‚ê’㜠√ÿÁQ§ ∑§Ë •ãÃpÃŸÊ ‚ „Ò, Á¡‚◊¥ ⁄UÊC˛ ∑‘§ ¬˝Áà •¬Ÿàfl •ı⁄U ◊◊àfl ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ÁŸ⁄UãÃ⁄U ªÁÇÊË‹ ⁄U„ÃË „Ò– ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ¬Á⁄U¬˝ˇÿ ◊¥ ⁄UÊC˛ËÿÃÊ ∑§Ê •Õ¸ ∑‘§fl‹ SflŒ‡Ê ¬⁄U ‚ÎÁ¡Ã ‚ÊÁ„àÿ Ã∑§ ‚ËÁ◊à Ÿ„Ë¥ „ÙÃÊ, ¬˝àÿÈØ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ⁄UÊC˛ËÿÃÊ ∑§Ê •Ê‡Êÿ „Ò ‚◊ª˝ M§¬ ◊¥ ÁŸ¡ Œ‡Ê •ı⁄U ©‚∑‘§ ¬Á⁄Ufl‡Ê ∑‘§ ¬˝Áà ‚◊¬¸áÊ fl ÁŸDÊ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ‚ ‚ÊÁ„àÿ ‚ΡŸ ∑§⁄UŸÊ, Á¡‚◊¥ ⁄UÊC˛ ∑‘§ ∞∑§Ë∑§⁄UáÊ, ‚jÊfl •ı⁄U ©ÛÊÿŸ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ∞° ÁŸÁ„à „Ù¥– øãŒ˝œ⁄U ‡Ê◊ʸ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ‹πŸ ◊¥ ß‚Ë SÃ⁄U ∑§Ë ‚ÊÁ„Áàÿ∑§-‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§ ⁄UÊC˛ËÿÃÊ ◊Èπ⁄U „È߸ „Ò– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ, Áfl‡Ê· M§¬ ‚ ©Ÿ∑§Ë ¬lÊà◊∑§ ‚¡¸ŸÊ ∑§Ê ◊Í‹ÊœÊ⁄U ⁄UÊC˛ËÿÃÊ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ‚ „Ë •Á÷Á‚Á@Ã-¬ÙÁ·Ã „Ò– •¬Ÿ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ‹πŸ ‚ ©ã„Ù¥Ÿ ÃÊà∑§ÊÁ‹∑§ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚◊Ê¡ ∑§Ù ∞∑§ •ÊŒ‡Ê¸ ¡ËflŸ‡ÊÒ‹Ë ∑§Ë •Ù⁄U ¬˝Á⁄Uà Á∑§ÿÊ

•ı⁄U SflŒ‡Ê ÃÕÊ SflŒ‡ÊË ∑§Ù •¬ŸÊŸ ∑§Ê •Êª˝„ Á∑§ÿÊ– ©ã„Ù¥Ÿ ÷Ê⁄Uà ∑‘§ •ÃËà ∑§Ê ÿ‡Ê٪ʟ ∑§⁄UÃ „È∞ ¬⁄UÃãòÊÃÊ ∑§Ë ’Á«∏ÿÙ¥ ◊¥ ¡∑§«∏ ÷Ê⁄UÃËÿÙ¥ ∑§Ù ¡Êª˝Ã ∑§⁄UŸ ÃÕÊ ©ã„¥ ¬˝ÊøËŸ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚¥S∑§ÎÁà ∞fl¥ ¡ËflŸ-◊ÍÀÿÙ¥ ∑§Ë ¬˝Ê¥‡ÊÈÃÊ ∑§Ù ‚◊¤ÊÊŸ ∑§Ê ‚ÊÕ¸∑§ ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ‚ÊÁ„àÿ ◊¥ ÃÊà∑§ÊÁ‹∑§ ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ¬⁄UÃãòÊÃÊ ∞fl¥ •œÙªÁà ∑‘§ ¬˝Áà ªê÷Ë⁄U ÁøãÃÊ fl ˇÊÙ÷ ‡ÊéŒÊÁÿà „Ò¥– ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë SflÃãòÊÃÊ-¬˝ÊÁ# ∑§Ë ∑§Ê◊ŸÊ •ı⁄U SflŒ‡ÊË flSÃÈ•Ù¥ ∑‘§ ¬˝Áà ¬˝◊ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ÷Ë S¬C M§¬ ‚ •Á÷√ÿQ§ „È߸ „Ò– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ê ∑§Ê√ÿ-∑§Ê‹ ߸‚flË ‚Ÿ˜ v~Æy ‚ v~vv Ã∑§ ∑§Ê „Ò, Á¡‚ Œı⁄UÊŸ ©ã„Ù¥Ÿ •¬ŸË ∑§Ê√ÿ-⁄UøŸÊ•Ù¥ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ÷Ê⁄UÃËÿÙ¥ ∑§Ù ‚‡ÊQ§ •ı⁄U ‚◊Õ¸ ’ŸŸ ∑§Ê •ÊuÊŸ˜ Á∑§ÿÊ– Áfl‡Ê·∑§⁄U ©ã„Ù¥Ÿ ÷Ê⁄UÃËÿ ÿÈflʇÊÁQ§ ∑§Ù ‚’‹ •ı⁄U ¬˝π⁄U ’ŸÊŸ ∑§Ë ∑§Ê◊ŸÊ ∑§Ë „Ò– ©Ÿ∑§Ë ∑§ÁflÃÊ “¤ÊÈ∑§Ë ∑§◊ÊŸ” ∑§Ë ∑§È¿ ¬¥ÁQ§ÿÊ° ©hÎà ∑§⁄UŸÊ øÊ„Í°ªÊ, Á¡Ÿ◊¥ fl ÷Ê⁄Uà ∑‘§ ÿÈflÊ•Ù¥ ◊¥ Œ‡Ê¬˝◊, SflÃãòÊÃÊ, ãÿÊÿ, •Êà◊’‹ ∞fl¥ Áfl¡ÿ·áÊÊ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ•Ù¥ ∑§Ù ¡Êª˝Ã ∑§⁄UÃ „Ò¥: „Ò ‚àÿ „Ë Áfl¡ÿ, ÁŸpÿ ’Êà ¡ÊŸË „Ò ¡ã◊÷ÍÁ◊ Á¡Ÿ∑§Ù ¡ŸŸË ‚◊ÊŸ SflÊÃãòÊÿ „Ò Á¬˝ÿ Á¡ã„¥ ‡ÊÈ÷ Sflª¸ ‚ ÷Ë, •ãÿÊÿ ∑§Ë ¡∑§«∏ÃË ∑§≈UÈ ’Á«∏ÿÙ¥ ∑§Ù ÁflmÊŸ˜ fl ∑§’ ‚◊ˬ ÁŸflÊ‚ Œ¥ª. . . ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ª∏È‹Ê◊Ë •ı⁄U ©‚ ‚◊ÿ ∑§Ë ⁄UÊ¡ŸËÁÃ∑§ ©Õ‹-¬ÈÕ‹ ∑‘§ ‚ÊÕ-‚ÊÕ •Ÿ∑§ÊŸ∑§ ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ‚◊SÿÊ•Ù¥, Áfl¬ÛÊÃÊ, ÷Èπ◊⁄UË, •∑§Ê‹ ÃÕÊ å‹ª ¡Ò‚Ë ◊„Ê◊Ê⁄UË ∑‘§ ¬˝∑§Ù¬ ‚ ÷Ë ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ê ◊Ÿ ÁπÛÊ ÕÊ– Œ‡Ê ∑§Ë ‡ÊÙøŸËÿ Œ‡ÊÊ ∑‘§ ¬˝Áà ©Ÿ∑‘§ ∑§Áfl◊Ÿ ◊¥ ¡ªË ◊◊Ê¥¸Ã∑§ ¬Ë«∏Ê ∑§Ë •ŸÈ÷ÍÁà ©Ÿ∑§Ë ∞∑§ ∑§ÁflÃÊ “∞Á‡ÊÿÊ ∑§Ë Áfl¡ÿÊŒ‡Ê◊Ë” ∑§Ë ߟ ¬¥ÁQ§ÿÙ¥ ◊¥ SflÁŸÃ „È߸ „Ò— àÿÙ„Ê⁄U ÃÙ fl„ ∑§⁄U Á¡‚∑‘§ ∑§È‡ÊÍ‹ „Ù •ÛʬÍáʸ ’ŸÃ Á⁄U¬È ‹ ÁòʇÊÍ‹ „Ù ¬≈U ¬ÍÁ⁄Uà ¡÷Ë Ã’ π‹ ‚ͤÊÒ ⁄UÙªË, ´§áÊË, ÁflÁ¡Ã ÄUÿÙ¥∑§⁄U ◊ÙŒ ’ͤÊÒ... ªÈ‹⁄UË ¡Ë Ÿ ⁄UÊC˛ ∑§Ë ¬Ë«∏Ê ∑§Ù •Êà◊‚ÊØ ∑§⁄UÃ „È∞ ÿ„ •ŸÈ÷fl Á∑§ÿÊ Á∑§ àÿÙ„Ê⁄U, •Ê◊ÙŒ •ı⁄U 12


Ü𹠕ʟ㌠◊ŸÊŸÊ ©ã„¥ ‡ÊÙ÷Ê ŒÃÊ „Ò, ¡Ù ‚ÈπË „Ò¥, ‚ê¬ÛÊ „Ò¥ •ı⁄U SflÃãòÊ „Ò¥– ⁄UÙª ∞fl¥ ◊„Ê◊Ê⁄UË ‚ ª˝Á‚Ã, ÷Èπ◊⁄UË ‚ ¬ËÁ«∏Ã, ´§áÊ ‚ Œ’ ÃÕÊ ÁflŒ‡ÊË ‡ÊÁQ§ÿÙ¥ ∑‘§ •œËŸSÕ fl ¬⁄Uʜ˟ÃÊ ∑§Ë ’Á«∏ÿÙ¥ ◊¥ ¡∑§«∏ ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ‚fl¸ÕÊ ÁŸÁpãà ∞fl¥ ◊ÈÁŒÃ ◊Ÿ ‚ àÿÊ„Ê⁄U ∑Ò§‚ ◊ŸÊ ‚∑§Ã „Ò¥– flÒÁŒ∑§ ‚ÍÁQ§ ó “©ŒÊ⁄UøÁ⁄UÃÊŸÊ¥ ÃÈ fl‚ÈœÒfl ∑§È≈UÈê’∑§êʘ” ∑§Ù øÁ⁄UÃÊÕ¸ ∑§⁄UÃ „È∞ ªÈ‹⁄UË ¡Ë Ÿ ⁄UÊC˛ ∑§Ë ∞∑§ÃÊ •ı⁄U •πá«ÃÊ ∑§Ù ‚flÙ¸¬Á⁄U ⁄UπÃ „È∞ ÷Ë ‚fl¸œ◊¸‚◊÷Êfl ÃÕÊ flÒÁE∑§ ‚jÊflŸÊ ∑§Ê ©ŒÊûÊ NŒÿ ‚ ‚◊Õ¸Ÿ Á∑§ÿÊ „Ò– •¬ŸË ‡Ê錇ÊÁQ§ ‚ ©ã„Ù¥Ÿ ¬⁄UÃãòÊÃÊ ∑‘§ ¬˝÷Êfl ◊¥ ÁflÁ¿ÛÊ „Ù ⁄U„Ë ÷Ê⁄Uà ∑§Ë œÊÁ◊¸∑§ ∞∑§ÃÊ ∞fl¥ ‚jÊflŸÊ ∑§Ù ‚Ȍ΅∏ ∑§⁄UŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ– œ◊¸ÁŸ⁄U¬ˇÊÃÊ ∑§Ù ©ã„Ù¥Ÿ ⁄UÊC˛ ∑§Ë •πá«ÃÊ ∑‘§ Á‹∞ •ÁŸflÊÿ¸ ◊ÊŸÊ– ©Ÿ∑§Ë ∞∑§ ∑§ÁflÃÊ “÷Ê⁄Uà ¡ÿ” ∑§Ë ߟ ¬¥ÁQ§ÿÙ¥ ◊¥ ‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§ ÁflÁøòÊÃÊ ∞fl¥ œÊÁ◊¸∑§ ÁflÁflœÃÊ flÊ‹ ⁄UÊC˛ ÷Ê⁄Uà ∑§Ù ∞∑§ÃÊ ∑‘§ ‚ÍòÊ ◊¥ Á¬⁄UÙŸ ∑§Ê ÷Êfl ¬˝∑§≈U „È•Ê „Ò— Á„ãŒÍ ¡ÒŸ Á‚π ’ıh Á∑˝§SÃË ◊È‚‹◊ÊŸ ¬Ê⁄U‚Ë∑§ ÿ„ÍŒË •ı⁄U ’˝ÊrÊ ÷Ê⁄Uà ∑‘§ ‚’ ¬ÈòÊ ¬⁄US¬⁄U ⁄U„Ù Á◊òÊ ⁄UπÙ ÁøûÊ ªáÊŸÊ ‚◊ÊŸ Á◊‹Ù ‚’ ÷Ê⁄Uà ‚ãÃÊŸ ∞∑§ ß-◊Ÿ-¬˝ÊáÊ ªÊ•Ù ÷Ê⁄Uà ∑§Ê ÿ‡Ê٪ʟ. . . “ªÈ‹⁄UË ‚ÊÁ„àÿÊ‹Ù∑§” ◊¥ ‚¥ªÎ„Ëà ªÈ‹⁄UË ¡Ë Á∑§ ∑§Ê√ÿ-⁄UøŸÊ∞° - “∞Á‡ÊÿÊ ∑§Ë Áfl¡ÿÊŒ‡Ê◊Ë” (v~Æy), “÷Ê⁄Uà ∑§Ë ¡ÿ” (v~Æy), “•Á„ÃÊÁÇŸ∑§Ê” (v~Æz), “¤ÊÈ∑§Ë ∑§◊ÊŸ” (v~Æz) •ı⁄U “⁄UÁfl” (v~Æ{) ¬˝◊Èπ M§¬ ‚ ⁄UÊC˛ Áøãß ∞fl¥ Œ‡Ê¬˝◊ ∑§Ë ∑§ÁflÃÊ∞° „Ò¥– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ÁŸ’ãœÙ¥ ◊¥ ÷Ë ©Ÿ∑§Ê ⁄UÊC˛Áfl·ÿ∑§ Áøãß Á◊‹ÃÊ „Ò– Áfl‡Ê·∑§⁄U fl ∞∑§ ∞‚ ⁄UÊC˛ ∑§Ë ¬Á⁄U∑§À¬ŸÊ ∑§⁄UÃ ŒË𠬫∏Ã „Ò¥, Á¡‚◊¥ flÒÁŒ∑§ •ÊŒ‡ÊÙ¥¸ ÃÕÊ ¡ËflŸ-◊ÍÀÿÙ¥ ∑§Ù •¬ŸÊÿÊ ¡Ê∞– fl ∞‚ ⁄UÊC˛ ∑§Ë ∑§Ê◊ŸÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥ Á¡‚◊¥ ¬˝ÊøËŸ ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ¬⁄Uê¬⁄UÊ ∞fl¥ ‚¥S∑§ÎÁà ∑§Ê ‚◊ÈÁøà ‚ê◊ÊŸ Á∑§ÿÊ ¡Ê∞– ’ŸÊ⁄U‚ Á„ãŒÍ ÁflEÁfllÊ‹ÿ ◊¥ ¬˝Êëÿ ÁfllÊ ∑‘§ •äÿˇÊ ⁄U„Ã „È∞ ÷Ë fl ¬˝ÊøËŸ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚èÿÃÊ ∞fl¥ ‚¥S∑§ÎÁà ∑‘§ ¬˝’‹ ¬ˇÊœ⁄U ⁄U„– ‹Á∑§Ÿ ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ¬˝ÊøËŸ ‚¥S∑§ÎÁà ∑§Ë fl∑§Ê‹Ã ∑§⁄UÃ „È∞ ©ã„Ù¥Ÿ ÿ„ ÷Ë

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

•ŸÈ÷fl Á∑§ÿÊ Á∑§ ÷Ê⁄UÃËÿ ¡Ÿ◊ÊŸ‚ ¬⁄Uê¬⁄UÊ ∑‘§ ŸÊ◊ ¬⁄U ∑§È¿ •ŸÊfl‡ÿ∑§ M§Á…∏ÿÙ¥ •ı⁄U •ãœÁflEÊ‚Ù¥ ‚ ’ÙÁ¤Ê‹ „Ò; •Ã ∞fl ªÈ‹⁄UË ¡Ë Ÿ ‚◊ÿ ∑‘§ ‚ÊÕ ’Œ‹Ÿ ∑§Ê ◊ʪ¸ ÷Ë πÈ‹Ê ⁄UπŸ ∑§Ê ‚ȤÊÊfl ÁŒÿÊ „Ò– •¬Ÿ ∞∑§ ÁŸ’㜠“∑§¿È•Ê œ◊¸” ◊¥ fl ‚◊ÿÊŸÈM§¬ ¬Á⁄UfløŸ ∑§Ù SflË∑§Ê⁄U ∞fl¥ •¥ªË∑§Ê⁄U ∑§⁄UŸ ∑§Ù Á„Ã∑§⁄U ’ÃÊÃ „Ò¥– ‚àÿ ‚ Á¿¬Êfl ∑§⁄UŸ flÊ‹ ÃÕÊ ŸÍßÃÊ ‚ Áfl◊Èπ ∑§⁄UŸ flÊ‹ “∑§¿È•Ê œ◊¸” •ÕflÊ “‡ÊÈÃ⁄U◊Ȫ∏¸ œ◊¸” ∑§Ù àÿʪ ∑§⁄U fl ŸÍß ÁfløÊ⁄U •ı⁄U flÒôÊÊÁŸ∑§ ‚Ùø ∑§Ù •¬ŸÊŸ ∑§Ë ‚‹Ê„ ŒÃ „Ò¥– •¬Ÿ ∞∑§ •ãÿ ÁŸ’㜠“Á‡ÊˇÊÊ ∑‘§ •ÊŒ‡ÊÙ¥¸ ◊¥ ¬Á⁄UfløŸ” ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ÃÊà∑§ÊÁ‹∑§ Á‡ÊˇÊÊ ¬hÁà ¬⁄U ÃˡáÊ ∑§≈UÊˇÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥– fl Á‡ÊˇÊÊ ∑§Ù ’Ê‹◊Ÿ‚È‹÷ •ı⁄U ÁflôÊÊŸÊœÎà ’ŸÊŸ ¬⁄U ’‹ ŒÃ „Ò¥– Á‡ÊˇÊÊ ¬˝áÊÊ‹Ë ◊¥ ’Œ‹Êfl ‹ÊŸ ‚ê’ãœË ©Ÿ∑‘§ ‡ÊéŒ ◊„ûfl¬Íáʸ „Ò¥— “¬„‹ ÿ„ ◊ÊŸÊ ¡ÊÃÊ ÕÊ Á∑§ ÁfllÊ ∑§Ù߸ ’Ê„⁄UË øË¡∏ „Ò Á¡‚ ªÈL§ ¬…∏ŸflÊ‹ ∑‘§ NŒÿ ◊¥ ÉÊÈ‚«∏ÃÊ „Ò– ¬…∏ŸflÊ‹ ∑§Ê NŒÿ ∑§Ù⁄UÊ ∑§Êª∏¡∏ „Ò •ı⁄U ©‚ ¬⁄U ªÈL§ Ÿ∞ •ˇÊ⁄U •ı⁄U Ÿ∞ ‚¥S∑§Ê⁄U •¥Á∑§Ã ∑§⁄UÃÊ „Ò– ©‚∑‘§ π∏Ê‹Ë ◊ÁSÃc∑§ ◊¥ ÿÊ ¬Ù‹ ◊Ÿ ◊¥ ∑§Ù߸ ’„È◊ÍÀÿ ¬ŒÊÕ¸ ’Ê„⁄U ‚ ÷⁄UÊ ¡ÊÃÊ „Ò ¡Ò‚Ê Á∑§ ⁄U„Ë◊ Ÿ ∞∑§ ‚ÈãŒ⁄U ©¬◊Ê ‚ ∑§„Ê „Ò— “⁄UÁ„◊Ÿ ÁfllÊ ¬…∏Ÿ ◊¥, ’Ê‹∑§ ¤ÊÙ¥∑§Ê ¡Êÿ – / ß ÉÊ≈U •L§ ÁfllÊ ⁄Uß, ÷⁄Uà Á„‹Êÿ

Á„‹Êÿ ––” •ÕflÊ ¡Ò‚Ê flÒÁŒ∑§-∑§Ê‹ ∑§Ë ∞∑§ ¬È⁄UÊŸË ªÊÕÊ ∑§„ÃË „Ò— “ÿÕÊ πŸŸ˜ πÁŸòÊáÊ Ÿ⁄UÙ flÊÿ¸Áœªë¿Áà – / ∞fl¥ ªÈL§ªÃÊ¥ ÁfllÊ¥ ‡ÊȇM§·È⁄UÁœªë¿Áà ––” (¡Ò‚ ∑§ÈŒÊ‹Ë ‚ πÙŒÃπÙŒÃ •ÊŒ◊Ë ∑§Ù ¬ÊŸË Á◊‹ ¡ÊÃÊ „Ò flÒ‚ ‚flÊ ∑§⁄UŸ flÊ‹ ∑§Ù ªÈL§ ◊¥ ‚ ÁfllÊ Á◊‹ÃË „Ò–)” ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§„Ã „Ò¥ - “ÿ„ •ÊŒ‡Ê¸ •’ ’Œ‹ ªÿÊ „Ò– ÁfllÊ ∑§Ù߸ ’Ê„⁄UË øË¡∏ Ÿ„Ë¥ „Ò ¡Ù ªÈL§ ∑§Ù ’Ê„⁄U ‚ ΔÍ°‚∑§⁄U ÷⁄UŸË ¬«∏ÃË „Ò– ªÈL§ ∑§Ê ∑§Ê◊ Á‡Êcÿ ∑‘§ NŒÿ ∑§Ë ‚ÙÃË „È߸ ‡ÊÁQ§ÿÙ¥ ∑§Ù ¡ªÊŸÊ „Ò, ©‚∑‘§ ‚„¡ •ı⁄U ¬⁄Uê¬⁄Uʪà ‚¥S∑§Ê⁄UÙ¥ ∑§Ù ÁøÃÊŸÊ „Ò– ¬ËÁ…∏ÿÙ¥ ‚ ¬‡ÊÈàfl •ı⁄U ◊ŸÈcÿàfl ∑‘§ ¡Ù ÷Êfl ©‚∑‘§ ◊ÁSÃc∑§ ◊¥ „Ò¥ ©ã„¥ ©ûÊÁ¡Ã ∑§⁄UŸÊ, ©Ÿ◊¥ ¡Ù „ÊÁŸ∑§Ê⁄U∑§ „Ù¥ ©ã„¥ Á◊≈UÊŸÊ •ı⁄U ¡Ù •ë¿ „Ù¥ ©ã„¥ ¬˝’‹ ∑§⁄U ŒŸÊ ó ÿ ªÈL§ ∑§Ê ∑§Ê◊ „Ò–” ÁŸ:‚ãŒ„ Á‡ÊˇÊÊ ∑‘§ Áfl·ÿ ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ÁfløÊ⁄U ŒÍ⁄UŒÁ‡Ê¸ÃʬÍáʸ „Ò¥ ¡Ù •Ê¡ ∑‘§ ¬Á⁄U¬˝ˇÿ ◊¥ ÷Ë ‚„Ë ’ÒΔÃ „Ò¥– ß‚Ë ÁŸ’㜠∑§Ê •ÁãÃ◊ •ŸÈë¿Œ, ¡Ù “¬ÊΔ‡ÊÊ‹Ê” ‡ÊË·¸∑§ ‚ ∞∑§ ‹ÉÊÈ∑§ÕÊ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ÷Ë ¬˝∑§ÊÁ‡Êà Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò, ÃÊà∑§ÊÁ‹∑§ Á‡ÊˇÊÊ ∑‘§ SÃ⁄U ∞fl¥ ¬hÁà ∑§Ë ¬Ù‹ πÙ‹ ∑§⁄U ⁄Uπ ŒÃÊ „Ò– ’Ê‹◊Ÿ ¬⁄U ∑‘§fl‹ ‚ÍøŸÊ•Ù¥ ∑§Ê ’Ù¤Ê «Ê‹Ÿ ‚ •ı⁄U ©‚ ⁄U≈UŸ ∑§Ë •ÊŒÃ «Ê‹Ÿ ‚ Á‡ÊˇÊÊ ∑§Ê ©g‡ÿ ¬Íáʸ Ÿ„Ë¥ „ÙÃÊ, ¬˝àÿÈØ ©‚∑‘§ ∑§Ù◊‹ ∞fl¥ ´§¡È NŒÿ ∑‘§ ÷ÊflÙ¥ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸ ∑§Ë Œ⁄U∑§Ê⁄U „Ò– ß‚ ‹ÉÊÈ∑§ÕÊ ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ’ÃÊÃ „Ò¥ 13


Üð¹ Á∑§‚ ¬˝∑§Ê⁄U ∞∑§ ¬ÊΔ‡ÊÊ‹Ê ∑‘§ ¬˝œÊŸ •äÿʬ∑§ Ÿ •¬Ÿ •ÊΔ fl·¸ ∑‘§ ’Ê‹∑§ ∑§Ù ÁflÁ÷ÛÊ Áfl·ÿÙ¥ ‚ ‚ê’ÁãœÃ ‚ÍøŸÊ∞° ⁄U≈UÊ ⁄UπË ÕË¥– ¬ÊΔU‡ÊÊ‹Ê ◊¥ ÁŸ⁄UˡÊáÊ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ fl„ ’Ê‹∑§ ⁄U≈U-⁄U≈UÊ∞ ôÊÊŸ ‚ ‚÷Ë ∑§Ù •øÁê÷à ∑§⁄U ŒÃÊ „Ò; ‹Á∑§Ÿ ¡’ ©‚‚ ¬Í¿Ê ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ ©‚ ߟÊ◊ ◊¥ ÄUÿÊ øÊÁ„∞, ÃÙ fl„ ‚„¡ ÷Êfl ‚ ∑§„ ŒÃÊ „Ò “‹aÍ”– ©‚∑‘§ ß‚ ©ûÊ⁄U ¬⁄U ©‚∑‘§ Á¬ÃÊ •ı⁄U •äÿʬ∑§ ÃÙ ÁŸ⁄UÊ‡Ê „Ù ª∞, ‹Á∑§Ÿ ‹π∑§, ¡Ù fl„Ê° ©¬ÁSÕà Õ, •¬ŸÊ •ŸÈ÷fl ∑§È¿ ß‚ Ã⁄U„ ∑§„Ã „Ò¥— “ßß ‚◊ÿ Ã∑§ ◊⁄UÊ EÊ‚ ÉÊÈ≈U ⁄U„Ê ÕÊ– •’ ◊Ò¥Ÿ ‚Èπ ∑§Ë ‚Ê°‚ ÷⁄UË– ©Ÿ ‚’Ÿ ’Ê‹∑§ ∑§Ë ¬˝flÎÁûÊÿÙ¥ ∑§Ê ª‹Ê ÉÊÙ¥≈UŸ ◊¥ ∑§È¿ ©ΔÊ Ÿ„Ë¥ ⁄UπÊ ÕÊ– ¬⁄U ’Ê‹∑§ ’ø ªÿÊ– ©‚∑‘§ ’øŸ ∑§Ë •Ê‡ÊÊ „Ò, ÄUÿÙ¥Á∑§ fl„ “‹aÍ” ∑§Ë ¬È∑§Ê⁄U ¡ËÁflà flÎˇÊ ∑‘§ „⁄U ¬ûÊÙ¥ ∑§Ê ◊œÈ⁄U ◊◊¸⁄U ÕÊ, ◊⁄U ∑§ÊΔ ∑§Ë •‹◊Ê⁄UË ∑§Ë Á‚⁄U ŒÈπÊŸflÊ‹Ë π«∏π«∏Ê„≈U Ÿ„Ë¥–” ß‚Ë ¬˝∑§Ê⁄U ÁŸ’㜠“π‹ ÷Ë Á‡ÊˇÊÊ „Ë „Ò” (÷ʪ v •ı⁄U w) ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë π‹Ù¥ ∑§Ù Á‡ÊˇÊÊ ∑§Ê •ÁŸflÊÿ¸ •¥ª ◊ÊŸÃ „Ò¥– “π‹Ùª ∑§ÍŒÙª „Ùª π∏⁄UÊ’” ∑§Ë ◊ÊãÿÃÊ flÊ‹ ÿȪ ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë π‹ ∑§Ù Á‡ÊˇÊÊ ∑§Ê ‚‡ÊQ§ ◊Êäÿ◊ ◊ÊŸÃ Õ– ’Ê‹ÁflflÊ„ ∑‘§ Áfl⁄UÙœ •ı⁄U SòÊË-Á‡ÊˇÊÊ ∑‘§ ‚◊Õ¸Ÿ ∑‘§ ‚ÊÕ „Ë •Ê¡ ‚ ‚ı ‚Ê‹ ¬„‹ ©ã„Ù¥Ÿ ’Ê‹∑§-’ÊÁ‹∑§Ê•Ù¥ ∑‘§ SflSÕ øÊÁ⁄UÁòÊ∑§ Áfl∑§Ê‚ ∑‘§ Á‹∞ ‚„Á‡ÊˇÊÊ ∑§Ù •Êfl‡ÿ∑§ ◊ÊŸÊ ÕÊ– ÿ ‚’ •Ê¡ „◊ ‡Ê„⁄UË ¡ŸÙ¥ ∑§Ù ßÁÄʂ ∑‘§ ⁄UÙø∑§ ¬˝‚¥ª ‹ª ‚∑§Ã „Ò¥ Á∑§ãÃÈ ¬Í⁄U Œ‡Ê ∑‘§ ‚ãŒ÷¸ ◊¥, ÿ„Ê° »Ò§‹ •Á‡ÊˇÊÊ •ı⁄U •ãœÁflEÊ‚ ∑‘§ ◊Ê„ı‹ ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ë ’ÊÃ¥ •Ê¡ ÷Ë ‚¥ªÃ •ı⁄U ÁfløÊ⁄UáÊËÿ „Ò¥– •¬Ÿ ‹πÙ¥, ÁŸ’ãœÙ¥ fl ¬òÊÙ¥ ◊¥ ªÈ‹⁄UË ¡Ë ¬˝Êÿ: ÷Ê⁄UÃflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑§Ë ∑§◊¡∏ÙÁ⁄UÿÊ° ∑§Ê ©Ñπ ∑§⁄UÃ „Ò¥óÁfl‡Ê·∑§⁄U ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ⁄UÊ¡ŸËÁÃ∑§ ‚ãŒ÷Ù¥¸ ◊¥– ©Ÿ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U „◊Ê⁄U •œ—¬ÃŸ ∑§Ê ∞∑§ ∑§Ê⁄UáÊ •Ê¬‚Ë »§Í≈U „Òó““ÿ„ ◊„Êmˬ ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑§Ù ∑§Ê≈UŸ ∑§Ù Œı«∏ÃË „È߸ Á’ÁÑÿÙ¥ ∑§Ê Á¬≈UÊ⁄UÊ „Ò”” (Á«ŸÊÁ◊Ÿ‡ÊŸ ∑§ÊÚ‹¡ — v~Æy) ¡ÊÁÃ-√ÿflSÕÊ ÷Ë „◊Ê⁄UË ’„Èà ’«∏Ë ∑§◊¡∏Ù⁄UË „Ò– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ‚’‚ ◊Ÿ ∑§Ë ‚¥∑§ËáʸÃÊ àÿʪ∑§⁄U ©‚ ÷√ÿ ∑§◊¸ˇÊòÊ ◊¥ •ÊŸ ∑§Ê •ÊuÊŸ ∑§⁄UÃ „Ò¥ ¡„Ê° ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ¡ÊÁà ÷Œ Ÿ„Ë¥, ◊ÊŸÁ‚∑§ ¡ÊÁà ÷Œ Ÿ„Ë¥ •ı⁄U ¡„Ê° ¡ÊÁà ÷Œ „Ò ÃÙ ∑§Êÿ¸ √ÿflSÕÊ ∑‘§ Á„à (fláʸ Áfl·ÿ∑§ ∑§Áìÿ ÁfløÊ⁄U — v~wÆ)– ¿È•Ê¿Íà ∑§Ù fl ‚ŸÊß œ◊¸ ∑‘§ ÁflL§h

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

◊ÊŸÃ „Ò¥– •Õ¸„ËŸ ∑§◊¸∑§Êá«Ù¥ •ı⁄U íÿÙÁ÷ ‚ ¡È«∏ •ãœÁflEÊ‚Ù¥ ∑§Ê fl ¡ª„-¡ª„ ¡∏Ù⁄UŒÊ⁄U πá«Ÿ ∑§⁄UÃ „Ò¥– ∑‘§fl‹ ‡ÊÊSòÊ◊Í‹∑§ œ◊¸ ∑§Ù fl ’Êsœ◊¸ ◊ÊŸÃ „Ò¥ •ı⁄U œ◊¸ ∑§Ù ∑§◊¸∑§Êá« ‚ Ÿ ¡Ù«∏∑§⁄U ßÁÄʂ •ı⁄U ‚◊Ê¡‡ÊÊSòÊ ‚ ¡Ù«∏Ã „Ò¥– œ◊¸ ∑§Ê •Õ¸ ©Ÿ∑‘§ Á‹∞ ““‚Êfl¸¡ÁŸ∑§ ¬˝ËÁÃ÷Êfl „Ò”” ““¡Ù ‚Êê¬˝ŒÊÁÿ∑§ ߸cÿʸ-m· ∑§Ù ’È⁄UÊ ◊ÊŸÃÊ „Ò”” (üÊË ÷Ê⁄UÃfl·¸ ◊„Ê◊á«‹ ⁄U„Sÿ : v~Æ{)– ©Ÿ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ©ŒÊ⁄UÃÊ ‚ı„ÊŒ¸ •ı⁄U ◊ÊŸflÃÊflÊŒ „Ë œ◊¸ ∑‘§ ¬˝ÊáÊÃûfl „ÙÃ „Ò¥ •ı⁄U ß‚ Ãâÿ ∑§Ë ¬„øÊŸ ’„Œ ¡∏M§⁄UË „Òó““•Ê¡∑§‹ fl„ ©ŒÊ⁄U œ◊¸ øÊÁ„∞ ¡Ù Á„ãŒÍ, Á‚ÄUπ, ¡ÒŸ, ¬Ê⁄U‚Ë, ◊È‚‹◊ÊŸ, ∑§ÎSÃÊŸ ‚’∑§Ù ∞∑§ ÷Êfl ‚ ø‹ÊflÒ •ı⁄U ߟ◊¥ Á’⁄UÊŒ⁄UË ∑§Ê ÷Êfl ¬ÒŒÊ ∑§⁄U, Á∑§ãÃÈ ‚¥∑§Ëáʸ œ◊¸Á‡ÊˇÊÊ...(•ÊÁŒ) „◊Ê⁄UË ’Ëø ∑§Ë πÊ߸ ∑§Ù •ı⁄U ÷Ë øı«∏Ë ’ŸÊ∞°ª–”” (Á«ŸÊÁ◊Ÿ‡ÊŸ‹ ∑§ÊÚ‹¡ — v~Æy)– œ◊¸ ∑§Ù ªÈ‹⁄UË ¡Ë ’⁄UÊ’⁄U ∑§◊¸∑§Êá« Ÿ„Ë¥ ’ÁÀ∑§ •ÊøÊ⁄UÁfløÊ⁄U, ‹Ù∑§-∑§ÀÿÊáÊ •ı⁄U ¡Ÿ-‚flÊ ‚ ¡Ù«∏Ã ⁄U„– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑‘§ ∑§È¿ •ãÿ ÁŸ’㜠◊„ûfl¬Íáʸ „Ò¥ Á¡Ÿ◊¥ ©ÑπŸËÿ „Ò¥ ó “∑§Ê‡ÊË”, “œ◊¸‚¥∑§≈U”, “’¥ª ∑§Ê ÷¥ª”, “’ıhÙ¥ ∑‘§ ∑§Ê‹ ◊¥ ÷Ê⁄UÃfl·¸”, “‚ÙS„êʘ”, “œ◊¸ •ı⁄U ‚◊Ê¡”, Á¡Ÿ◊¥ ÁflÁflœ ‚◊∑§Ê‹ËŸ ‚Ê◊ÊÁ¡∑§-⁄UÊ¡ŸËÁÃ∑§ ◊ÈgÙ¥ ∑§Ë ¬«∏ÃÊ‹ Á◊‹ÃË „Ò– ªÈ‹⁄UË ¡Ë ∑§Ë ÷Ê·Ê-‡ÊÒ‹Ë √ÿ¥Çÿ, ∑§≈UÊˇÊ, ©‹Ê„ŸÊ •ı⁄U ÃÊŸÊ∑§‡ÊË ‚ ÷⁄UË „Ò, ‹Á∑§Ÿ ÿòÊ-ÃòÊ ÷ø˜‚ŸÊ, πá«Ÿ •ı⁄U ÿÕÊÿÕ Áfl⁄UÙœ ∑‘§ Sfl⁄U ÷Ë ◊ÈπÁ⁄Uà „È∞ „Ò¥– fl ◊ÈQ§∑§áΔ ‚ •¬Ÿ ‚◊ÿ ∑‘§ ∑§≈UÈ ÿÕÊÕ¸ ∑§Ù ∑§„Ã „È∞ ’’Ê∑§ Á≈Uå¬ÁáÊÿÊ° ∑§⁄U ŒÃ „Ò¥– ÿ„Ê° Ã∑§ Á∑§ ∑§„Ë¥-∑§„Ë¥ fl ∑§∑§¸‡Ê ÷Ë „Ù ¡ÊÃ „Ò¥, ‹Á∑§Ÿ ‚◊Ê¡ •ı⁄U ⁄UÊC˛ ∑‘§ Á„à ‚ ‚◊¤ÊıÃÊ ∑§⁄UŸ ∑§Ù fl ∑§Ã߸ ÃÒÿÊ⁄U Ÿ„Ë¥ „Ò¥– ∑§ÁflÃÊ, ∑§„ÊŸË, ÁŸ’㜠∞fl¥ ¬òÊÊÁŒ ‚Á„à ÷ʷʇÊÊSòÊ, ÷Ê·ÊÁflôÊÊŸ, ∑§Ê√ÿ‡ÊÊSòÊ, Œ‡Ê¸Ÿ, ßÁÄʂ, ¬È⁄UÊÃûfl, íÿÙÁ÷, ÁøòÊ∑§‹Ê, ‚¥ªËà ÃÕÊ ◊ŸÙÁflôÊÊŸ ¡Ò‚ Áfl·ÿÙ¥ ¬⁄U ÷Ë ªÈ‹⁄UË ¡Ë Ÿ ‚ÊÁœ∑§Ê⁄U Á‹πÊ „Ò– fl ’„È÷Ê·ÊÁflŒ˜ Õó ‚¥S∑§ÎÃ, ¬ÊÁ‹, •¬÷˝¥‡Ê, ¬¥¡Ê’Ë, ªÈ¡⁄UÊÃË, ◊⁄UÊΔË, ’¥ª‹Ê, •°ª˝¡∏Ë, ‹ÒÁ≈UŸ •ı⁄U »˝¥§ø ÷Ê·•Ù¥ ∑‘§ ÷Ë ôÊÊÃÊ Õ, ‹Á∑§Ÿ ©ã„Ù¥Ÿ ÷Ê⁄Uà ⁄UÊC˛ ∑§Ë ÷Ê·Ê ∑‘§ M§¬ ◊¥ Á„ãŒË ∑§Ê •àÿÁœ∑§ ¬˝øÊ⁄U¬˝‚Ê⁄U Á∑§ÿÊ– Á„ãŒË ∑‘§ ¬˝Áà ©Ÿ∑§Ë •ÊSÕÊ ßÃŸË ª„⁄UË ÕË Á∑§ ©ã„Ù¥Ÿ •°ª˝¡∏Ë ∑‘§ ¬˝ÿÙª ∑§⁄UŸ ¬⁄U

•¬Ÿ Á◊òÊ ⁄U„ ¬¥Á«Ã ◊ŒŸ ◊Ù„Ÿ ◊Ê‹flËÿ ¡Ë ∑§Ë ÷Ë •Ê‹ÙøŸÊ ∑§Ë– ©Ÿ∑§Ë “πÈ‹Ë ÁøÁ_ÿÊ°” ß‚ ’Êà ∑§Ê ¬˝◊ÊáÊ „Ò¥– ∞∑§ πÈ‹Ë Áø_Ë, “π⁄U ‚í¡ŸÙ¥ ∑§Ù „⁄UË ÁøÁ_ÿÊ°” fl Á‹πÃ „Ò¥ -üÊË◊ÊŸ˜ •ÊÚŸ⁄U’‹ ¬¥Á«Ã ◊ŒŸ ◊Ù„Ÿ ◊Ê‹flËÿ — ’Ë. ∞., ∞‹-∞‹. ’Ë.” ∑‘§ ŸÊ◊, Á¡‚◊¥ √ÿ¥ÇÿÊà◊∑§ …¥ª ‚ fl Á‹πÃ „Ò¥— “„◊Ê⁄U ∞∑§ ŒÿÊ‹È Á◊òÊ πÙ ª∞ „Ò¥– fl „◊Ê⁄U ∑Χ¬Ê‹È Õ, „◊Ê⁄UË Á„ãŒË ∑‘§ ’«∏ ÷Ê⁄UË ‚fl∑§ •ı⁄U ‹π∑§ Õ– ©Ÿ∑§Ê •Ê¬∑§Ù ∑§È¿ ¬ÃÊ „Ò? ∑§„Ê° „Ò¥? ÄUÿÙ¥ ∞∑§ÊãÃflÊ‚ ∑§⁄UÃ „Ò¥? ©Ÿ∑§Ë ’Ù‹ÃË ÄUÿÙ¥ ’¥Œ „Ù ªß¸ „Ò, ß‚∑§Ê •Ê¬∑§Ù ¬ÃÊ „Ò? „◊Ê⁄U fl ‚ıêÿŒ‡Ê¸Ÿ ’˝ÊrÊáÊ Á◊òÊ “¬¥Á«Ã ◊ŒŸ◊Ù„Ÿ ’Ë. ∞.” ß‚ ŸÊ◊ ∑§Ù ÷ÍÁ·Ã ∑§⁄UÃ Õ •ı⁄U ŒÒÁŸ∑§ Á„ãŒÈSÃÊŸ ∑‘§ fl Áø⁄Uʪ∏ Õ– ∑ȧ¿ ‹Ùª ÃÙ ∑§„Ã „Ò¥ Á∑§ fl „Ë ◊„ʇÊÿ ‡Êҋͬ ∑§Ë Ã⁄U„ Ÿß¸ ÷ÍÁ◊∑§Ê ◊¥ “•ÊÚŸ⁄U’‹ ◊Ê‹flËÿ” ∑‘§ ŸÊ◊ ‚ •Ê ª∞ „Ò¥– ÄUÿÊ ÿ„ ÷Ë ‚ø „Ò? ÿÈQ§¬˝Êãà ∑§Ë ∑§ø„Á⁄UÿÙ¥ ◊¥ ŸÊª⁄UË ∑§Ê ø¥øȬ˝fl‡Ê ∑§⁄UŸ flÊ‹Ê ¡Ù ¬˝Á‚h „Ò, fl„ •ı⁄U ¡Ù Á∑§‚Ë ∑§Ê‹ ◊¥ Á„ãŒË ∑§Ê ‹π∑§ ÕÊ, ÄUÿÊ ∞∑§ „Ë √ÿÁQ§ ∑§Ë ‚ÁflÁœ (. . .) „Ò? ÃÙ ÄUÿÊ fl„ ◊„ʇÊÿ œÍ¬¿ÊÿÊ ∑‘§ ⁄U¥ª ∑§Ê „Ò? ÿÊ “•Ÿ∑§ M§¬M§¬Êÿ” ∑§Ê ÷Q§ „ÙŸ ‚ “M§¬¥ M§¬¥ ¬˝Áà M§¬Ù ’÷Ífl” „Ù ªÿÊ „Ò? ÿÊ ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ ø‡◊ ∑§Ê ⁄U¥ª ’Œ‹ ªÿÊ? ÿÊ ©‚ Á„ãŒË Á‹πŸ ◊¥ ‹í¡Ê ◊Ê‹Í◊ „ÙÃË „Ò? ÿÊ ß‚◊¥ ÿ‡Ê Ÿ„Ë¥ Á◊‹ªÊ? ÄUÿÊ ∑§Ê⁄UáÊ „Ò Á∑§ ©‚∑‘§ „ÊÕ ◊¥ Ÿ«∏ ∑§Ë ª˝Ê◊ËáÊ ∑∏§‹◊ Ÿ Œπ∑§⁄U ‚èÿ »∏§Ê©¥≈UŸ ¬Ÿ ŒπÃ „Ò¥!. . . (óÁø_ËflÊ‹Ê)” ªÈ‹⁄UË ¡Ë Ÿ ‚Ÿ˜ v~ÆÆ ‚ v~ww ∑‘§ •ãÃ⁄UÊ‹ ◊¥ Á„ãŒË ◊¥ ’„Èà ‹πŸ Á∑§ÿÊ– ÿ„Ê° Ã∑§ Á∑§ ©ã„Ù¥Ÿ ¿k ŸÊ◊Ù¥ ‚ ÷Ë ∑§ß¸ ¬òÊ-¬ÁòÊ∑§Ê•Ù¥ ∑‘§ Á‹∞ ‹π Á‹π– ©ã„Ù¥Ÿ ŸÊª⁄UË ¬˝øÊÁ⁄UáÊË ‚÷Ê ∑‘§ ¬˝÷ÊflË ‚¥øÊ‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ’Ê’Í ‡ÿÊ◊ ‚ÈãŒ⁄U ŒÊ‚ ∑§Ù ÷Ë ÿÕÊ‚ê÷fl ‚„ÿÙª ¬˝ŒÊŸ Á∑§ÿÊ– fl ŸÊª⁄UË ¬˝øÊÁ⁄UáÊË ‚÷Ê ∑‘§ Á‹∞ ß-◊Ÿ-œŸ ‚ ‚◊Á¬¸Ã ⁄U„– fl ‚÷Ê ∑‘§ Á‹∞ ∑§È¿ ŒŸÊ „Ë øÊ„Ã, ∑§÷Ë ∑§È¿ ‹ŸÊ Ÿ„Ë¥ øÊ„Ã Õ– ÿ„Ê° Ã∑§ Á∑§ ‚÷Ê ∑‘§ øı∑§ËŒÊ⁄U mÊ⁄UÊ ‹Ê∞ ª∞ ¬ÊŸË ∑§Ù ÷Ë ª˝„áÊ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃ Õ– ß‚ Áfl·ÿ ◊¥ ’Ê’Í ‡ÿÊ◊ ‚ÈãŒ⁄U ŒÊ‚ ∑‘§ ¬Í¿Ÿ ¬⁄U ©ã„Ù¥Ÿ ∑§„Ê, “◊Ò¥ ‚÷Ê ∑§Ù ’≈UË ◊ÊŸÃÊ „Í°, ’≈UË ∑‘§ ÿ„Ê° ∑§Ê •ÛÊ-¡‹ ª˝„áÊ ∑§⁄UŸÊ ÁŸÁ·h „Ò–” ß‚ ÷ÊflŸÊ ‚ Á„ãŒË ∑§Ë ‚flÊ ∑§⁄UŸÊ ÁŸ—‚ãŒ„ Á„ãŒË ⁄UÊC˛ ∑‘§ ¬˝Áà ©Ÿ∑§Ë ª„Ÿ •ÊSÕÊ ∑§Ù Œ‡ÊʸÃÊ „Ò– J 14


ŸË¥fl ∑§Ë ߸¥≈U

×ðÚUð àæôç‡æÌ ·¤è ÜæÜè âð ·é¤À Ìô ÜæÜ ÏÚUæ ãô»è ãè Çæò. çàæßÁè ŸæèßæSÌß «ÊÚ. ÷ªflÊŸ ŒÊ‚ ◊Ê„ı⁄U ∑§Ê S◊⁄UáÊ •ÊÃ „Ë ∞∑§ ◊ÈS∑§Ê⁄UÃÊ „È•Ê FÁ„‹ ø„⁄UÊ •Ê°πÙ¥ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ©÷⁄UÃÊ „Ò, •ı⁄U •Ù¡SflË flÊáÊË ∑§ÊŸÙ¥ ◊¥ ÉÊÈ‹Ÿ ‹ªÃË „Ò-““◊⁄U ‡ÊÙÁáÊà ∑§Ë ‹Ê‹Ë ‚ ∑§È¿ ÃÙ ‹Ê‹ œ⁄UÊ „ÙªË „Ë– ◊⁄U fløŸ ‚ ¬Á⁄UflÁøà ∑§È¿ ÃÙ fl‚È¥œ⁄UÊ „ÙªË „Ë–”” ‚fl¸¬˝Õ◊ ◊ȤÊ ©Ÿ∑‘§ Œ‡Ê¸ŸÙ¥ ∑§Ê ‚ı÷ÊÇÿ Ã’ Á◊‹Ê ¡’ ◊Ò „Ê߸ S∑§Í‹ ∑§Ê ¿ÊòÊ ÕÊ, ◊⁄U Á¬ÃÊüÊË ÷ªflÃË ‡Ê⁄UáÊ ŒÊ‚ Ÿ ÉÊ⁄U ¬⁄U ’‚ãÃÙà‚fl ∑‘§ ©¬‹ˇÿ ◊¥ ∑§Ê√ÿ-ªÙDË •ÊÿÙÁ¡Ã ∑§Ë ÕË– ÉÊ⁄U ¬⁄U ∞‚Ë ªÙÁDÿÊ° ¬˝Êÿ— „ÙÃË ⁄U„ÃË ÕË¥, ¬⁄U ©‚ ÁŒŸ ∑§Ë ªÙDË ÁflÁ‡ÊC ÕË ÄUÿÙ¥Á∑§ ©‚ ÁŒŸ ©‚ ªÙDË ◊¥ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ÷Ë •ÊŸ flÊ‹ Õ, ’Ê’Í Ÿ „◊ ÷ÊßÿÙ¥ ‚ ∑§„ ⁄UπÊ ÕÊ, •Ê¡ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë •Ê∞°ª– ÿ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§ıŸ „Ò¥?-◊Ò¥Ÿ •ê◊Ê ‚ ¬˝‡Ÿ Á∑§ÿÊ ÕÊ..◊Ê„ı⁄U ¡Ë..•ê◊Ê ∑‘§ ‡ÊéŒÙ¥ ◊¥ üÊhÊ ©◊«∏Ë ÕË-•⁄U, ’„Èà ’«∏ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË „Ò¥, ø¥Œ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ ∑‘§ ‚ÊÕ Á◊‹∑§⁄U •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ Áπ‹Ê»§ ‹«∏ Õ, ∑§Ù≈U¸ ◊¥ ªÙ‹Ë ø‹Ê ŒË ÕË, ∑§Ê‹ ¬ÊŸË ∑§Ë ‚¡Ê „È߸ ÕË.. •ê◊Ê Ÿ ∞∑§ ˇÊáÊ ◊¥ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑‘§ ¬˝Áà •ªÊœ üÊhÊ •ı⁄U ©ã„¥ ŒπŸ ∑§Ë ©à‚È∑§ÃÊ ¡Êª˝Ã ∑§⁄U ŒË ÕË– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë •Ê∞ ÃÙ „◊ ÷Ê߸ ‹Ùª ◊¥òÊ◊ÈÇœ ‚ ©ã„¥ ŒπÃ ⁄U„, ◊ȤÊ •Ê¡ Ã∑§ S◊⁄UáÊ „Ò, ©‚ ÁŒŸ ªÙDË ◊¥ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ¬kÊ∑§⁄U ∑§Ê ∑§ÁflûÊ ““’ŸŸ ◊¥ ’ʪŸ ◊¥ ’ª⁄UÙ ’‚ãà „Ò””..¬Í⁄UË ‹ÿ ∑‘§ ‚ÊÕ ‚ÈŸÊÿÊ ÕÊ, Ã÷Ë Á∑§‚Ë Ÿ ∑§„Ê -ÿ ÃÙ „È•Ê ’‚ãà ∑§Ê ∑§ÁflûÊ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë •’ ““◊⁄U ‡ÊÙÁáÊà ∑§Ë ‹Ê‹Ë”” flÊ‹Ê ªËà ÷Ë ‚ÈŸÊß∞, ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ’«∏ „Ë •Ù¡SflË Sfl⁄U ◊¥ ªÊŸÊ ‡ÊÈM§ Á∑§ÿÊ-◊⁄U ‡ÊÙÁáÊà ∑§Ë ‹Ê‹Ë ‚ ∑§È¿ ÃÙ ‹Ê‹ œ⁄UÊ „ÙªË „Ë...ªÙDË ◊¥ ÁŸSÃéœÃÊ ¿Ê ªß¸ ÕË– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑‘§ ¬˝Õ◊ Œ‡Ê¸Ÿ ∑§Ë fl„ ¿Áfl •Ê¡ Ã∑§ S◊ÎÁà ¬≈U‹ ¬⁄U •¥Á∑§Ã „Ò– ©‚∑‘§ ’ÊŒ ‚Ÿ v~|z ◊¥ ’ÈãŒ‹πá« ∑§ÊÚ‹¡ ¤ÊÊ°‚Ë ◊¥ ∞◊.∞.(Á„¥ŒË) ∑‘§ ¿ÊòÊ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ¬…∏Ã „È∞, ©ã„¥ ÁŸ∑§≈U ‚ ¡ÊŸŸ ∑§Ê •fl‚⁄U Á◊‹Ê– ÷‹ „Ë fl ’◊ ’¥ŒÍ∑§Ù¥ ‚ π‹Ÿ flÊ‹ ÁŸ÷˸∑§ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ⁄U„ „Ù¥; ¬⁄U „◊ ¿ÊòÊÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ üÊD ∞fl¥ ‚NŒÿ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

•äÿʬ∑§ Õ– fl ∞∑§ •ë¿ ∑§Áfl Õ, ªê÷Ë⁄U Áø¥Ã∑§, ©à∑§ÎC ‹π∑§ ∞fl¥ ∑§È‡Ê‹ flQ§Ê Õ– ““ÿ‡Ê ∑§Ë œ⁄UÙ„⁄U”” ◊¥ Á‹π ª∞ ©Ÿ∑‘§ ‚¥S◊⁄UáÊ Á„¥ŒË ‚ÊÁ„àÿ ∑§Ë •Ÿ◊Ù‹ œ⁄UÙ„⁄U „Ò¥– ∞‚ Áfl‹ˇÊáÊ √ÿÁQ§ûʘfl flÊ‹ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ê ¡ã◊ w|»§⁄Ufl⁄UË ‚Ÿ v~Æ~ ∑§Ù ŒÁÃÿÊ (◊.¬˝.)∑‘§ ’«∏ıŸË ª˝Ê◊ ◊¥ üÊË ÃÈ‹‚ˌʂ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑‘§ ÉÊ⁄U „È•Ê ÕÊ, ¬˝Ê⁄UÁê÷∑§ Á‡ÊˇÊÊ ∑‘§ ’ÊŒ fl •äÿÿŸ „ÃÈ •¬Ÿ ◊Ê◊Ê ∑§flË¥Œ˝ ŸÊÕÍ⁄UÊ◊ ◊Ê„ı⁄U ∑‘§ ÿ„Ê° ¤ÊÊ°‚Ë •Ê ª∞, ÿ„Ë¥ ©Ÿ∑‘§ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ¡ËflŸ ∑§Ê ‚ÍòʬÊà „È•Ê– ‚Ÿ v~wy ◊¥ üÊˇÊøËãŒ˝ŸÊÕ ’ŇÊË Ÿ ¤ÊÊ°‚Ë ◊¥ ““Á„¥ŒÈSÃÊŸ Á⁄U¬Áé‹∑§Ÿ ∞‚ÙÁ‡Êÿ‡ÊŸ”” ∑‘§ Á¡‹Ê ‚¥ªΔŸ∑§Ãʸ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UÃ „È∞ ŸflÿÈfl∑§Ù¥ ∑§Ù ‚¥ªÁΔà ∑§⁄U ⁄U„ Õ– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ÷Ë ©‚ ‚¥ªΔŸ ◊¥ ‚Áê◊Á‹Ã „È∞– ‡ÊËÉÊ˝ „Ë •Ê¡ÊŒ ¡Ë ߟ ÿÈfl∑§Ù¥ ‚ Á◊‹Ÿ ¤ÊÊ°‚Ë •Ê∞– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ©Ÿ∑‘§ •Êà◊Ëÿ √ÿfl„Ê⁄U ∑‘§ ‚ÊÕ „Ë, ©Ÿ∑‘§ ’Á‹D ‡Ê⁄UË⁄U •ı⁄U ÃËfl˝ ◊œÊ ‚ ÷Ë ’„Èà ¬˝÷ÊÁflà „È∞– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ©‚ ‚◊ÿ ◊ÊòÊ vz fl·¸ ∑‘§ Á∑§‡ÊÙ⁄U Õ, ¡’Á∑§ •Ê¡ÊŒ ¡Ë ‹ª÷ª v~ fl·¸ ∑‘§ Ÿı¡flÊŸ Õ– ß‚ ◊È‹Ê∑§Êà ∑‘§ ∑§È¿ ◊„ËŸÙ¥ ’ÊŒ „Ë ~•ªSà v~wz ∑§Ù ““∑§Ê∑§Ù⁄UË-¬˝∑§⁄UáÊ”” ∑‘§ ’ÊŒ •Ê¡ÊŒ ¡Ë »§⁄UÊ⁄U „Ù∑§⁄U ¤ÊÊ°‚Ë •Ê ª∞– Á»§⁄U fl ¤ÊÊ°‚Ë ◊¥ „Ë ⁄U„ ÃÕÊ •¬ŸË ‚Í¤Ê’Í¤Ê ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ∑§÷Ë ¬ÈÁ‹‚ ∑‘§ „ÊÕ Ÿ„Ë¥ •Ê∞– ÿ„Ë¥ ⁄U„∑§⁄U ©ã„Ù¥Ÿ ÷ªÃÁ‚¥„ •ÊÁŒ ‚ÊÁÕÿÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ Á◊‹∑§⁄U ““Á„¥ŒÈSÃÊŸ ‚Ù‡ÊÁ‹S≈U Á⁄U¬Áé‹∑§Ÿ •Ê◊˸”” ∑§Ê ªΔŸ Á∑§ÿÊ– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ÷Ë ©‚∑‘§ ‚Á∑˝§ÿ ‚ŒSÿ ’Ÿ– œË⁄U-œË⁄U ◊Ê„ı⁄U ¡Ë øãŒ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ ∑‘§ •àÿ¥Ã Á¬˝ÿ ∞fl¥ ÁflESà ‚„ÿÙªË ’Ÿ ª∞– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ •Ê¡ÊŒ ¡Ë ‚ ÁŸ‡ÊÊŸ’Ê¡Ë ∑§Ë ≈˛ÁŸ¥ª ‹Ë •ı⁄U Œ‹ ◊¥ fl •øÍ∑§ ÁŸ‡ÊÊŸ’Ê¡ ◊ÊŸ ¡ÊÃ Õ– •Ÿ∑§ •fl‚⁄UÙ¥ ¬⁄U ‚¥ªΔŸ ◊¥ ©ã„Ù¥Ÿ ◊„ûʘfl¬Íáʸ ÷ÍÁ◊∑§Ê •ŒÊ ∑§Ë– ‚Ÿ˜ v~w} ◊¥ •Ê¡ÊŒ ¡Ë ∑‘§ ÁŸŒ¸‡Ê ¬⁄U ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ÇflÊÁ‹ÿ⁄U •Ê∑§⁄U ÁflÄU≈UÙÁ⁄UÿÊ ∑§ÊÚ‹¡ ◊¥ ’Ë.∞. ◊¥ ∞«Á◊‡ÊŸ Á‹ÿÊ •ı⁄U ¿ÊòÊÊflÊ‚ ◊¥ ⁄U„Ÿ ‹ª– ÿ„ ¿ÊòÊÊflÊ‚ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ë ªÁÃÁflÁœ ∑‘§ Á‹∞ ÁŸ⁄UʬŒ ÕÊ– ÿ„Ê° •äÿÿŸ ∑‘§ ‚ÊÕ ‚ÊÕ ©Ÿ∑§Ë Œ‹Ëÿ ‚Á∑˝§ÿÃÊ ÷Ë ¡Ê⁄UË ⁄U„Ë, •ÄU≈UÍ’⁄U v~w} ◊¥ ∞∑§ ÁŒŸ ©ã„¥ Œ‹ ∑‘§ ∑§Êÿ¸ ‚ •Êª⁄UÊ ’È‹ÊÿÊ ªÿÊ– ÿ„Ë¥ ©Ÿ∑§Ê ÷ªÃÁ‚¥„ ‚ ¬˝Õ◊ ‚ÊˇÊÊà∑§Ê⁄U „È•Ê– ß‚ ‚ÊˇÊÊà∑§Ê⁄U ∑§Ê ¬˝÷Êfl ÷Ë ©Ÿ∑‘§ ™§¬⁄U ’„Èà ª„⁄UÊ ¬«∏Ê– Sflÿ¥ ◊Ê„ı⁄U¡Ë ∑‘§

‡ÊéŒÙ¥ ◊¥-““∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË Œ‹ ∑§Ê ¬˝Õ◊ ‚ãŒ‡Ê ◊Ò¥Ÿ üÊË ‡ÊøËãŒ˝˝ŸÊÕ ’ŇÊË ‚ ¤ÊÊ°‚Ë ◊¥ ‚ÈŸÊ ÕÊ, ©‚∑‘§ ’ÊŒ ¡’ üÊË ø¥Œ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ ∑‘§ Œ‡Ê¸Ÿ ◊Ò¥Ÿ ¬˝Õ◊ ’Ê⁄U Á∑§∞ – ©Ÿ∑‘§ ’‹flÊŸ ‡Ê⁄UË⁄U •ı⁄U ÁŸ÷˸∑§ ◊ÈŒ˝Ê ∑§Ê ◊È¤Ê ¬⁄U ª„⁄UÊ ¬˝÷Êfl ¬«∏Ê– •’, ¡’ ÷ªÃÁ‚¥„ ∑§Ù ¬„‹Ë ’Ê⁄U ŒπÊ, ÃÙ ©Ÿ∑§Ë ’ÊÃøËà •ı⁄U ⁄U¥ª…¥ª ‚ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ë ÁfllÊ ’ÈÁh ¬⁄U •ë¿Ë •ÊSÕÊ „Ù ªß¸–”” ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ „Ë ∞∑§ ¬˝∑§Ê⁄U ‚ ‚„Ë •ÕÙ¥¸ ◊¥ ©ã„¥ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ∑‘§ M§¬ ◊¥ ŒËÁˇÊà Á∑§ÿÊ •ı⁄U Œ‹ ∑§Ê ‚Á∑˝§ÿ ‚ŒSÿ ’ŸÊÿÊ– Œ‹ ◊¥ •ÊŸ ∑‘§ ¬pÊà Œ‹ ∑‘§ ÁŸÿ◊Ù¥ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ©Ÿ∑§Ê ŸÿÊ ŸÊ◊∑§⁄UáÊ ““∑Ò§‹Ê‡Ê”” ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ „Ë Á∑§ÿÊ ÕÊ– ∑§È¿ „Ë ÁŒŸÙ¥ ◊¥ ©Ÿ∑§Ë ÷ªÃ Á‚¥„ ‚ ÷Ë ßÃŸË •¥Ã⁄U¥ªÃÊ „Ë ªß¸ Á∑§ ∑§÷Ë-= ∑§÷Ë ©Ÿ‚ „ÊÕʬÊ߸ ÷Ë ∑§⁄UŸ ‹ª– flSÃÈ× Œ‹ ∑‘§ •¥Ã⁄U¥ª ‚ŒSÿÙ¥ ∑‘§ ’Ëø ∑§È‡ÃË •ı⁄U „ÊÕʬÊ߸ „ÙŸÊ ∞∑§ ◊ŸÙ⁄U¥¡Ÿ „Ë ÕÊ– ÿlÁ¬ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ê Œ‹ ◊¥ ∑Ò§‹Ê‡Ê ŸÊ◊ ÕÊ ¬⁄U ‚Êá«‚¸ flœ ∑‘§ ’ÊŒ »§⁄UÊ⁄U ‹ÙªÙ¥ ∑§Ë ‚ÍøË ◊¥ ∑§ß¸ ‚◊ÊøÊ⁄U ¬òÊÙ¥ ◊¥ ©Ÿ∑§Ê ŸÊ◊ ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” ¿¬Ê, ß‚ ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” ∑§Ë ∑§„ÊŸË ÷Ë ’„Èà ⁄UÙø∑§ „Ò– ÁŒ‚ê’⁄U v~w} ◊¥ ‚Êá«‚¸ -flœ ‚ ¬Ífl¸ ©ã„¥ Œ‹ ∑§Ë •Ù⁄U ‚ ‹Ê„ı⁄U ’È‹ÊÿÊ ªÿÊ ÕÊ, fl„Ê° ÷ªÃÁ‚¥„ ‚Á„à •Ÿ∑§ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ∞∑§òÊ Õ– Œ‹ ∑‘§ ∞∑§ ‚ŒSÿ „¥‚⁄UÊ¡ ’Ù„⁄UÊ ‚ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ë ÿ„Ë¥ ¬„‹Ë ◊È‹Ê∑§Êà „È߸– ß‚ ◊È‹Ê∑§Êà ∑§Ê ÉÊ≈UŸÊ∑˝§◊ ∑§È¿ ŸÊ≈U∑§Ëÿ „Ù ªÿÊ ÕÊ– Œ⁄U•‚‹ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ÉÊ⁄U ∑‘§ ™§¬⁄UË ∑§ˇÊ ◊¥ ⁄U„Ã Õ , „¥‚⁄UÊ¡ ¡’ •ÊÿÊ, ÃÙ ©‚Ÿ ŸËø ‚ „Ë •ÊflÊ¡ ‹ªÊ߸– ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ‚ ∑§„Ê Á∑§ „¥‚⁄UÊ¡ •ÊÿÊ „Ò– ÃÈ◊ ŸËø ¡Ê∑§⁄U ©‚∑§Ë ‚ÊßÁ∑§‹ ™§¬⁄U ‹ •Ê•Ù– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ‚ÙøÊ, ∞‚Ê ∑§ıŸ ‹Ê≈U‚Ê„’ •ÊÿÊ „Ò, ¡Ù ‚ÊßÁ∑§‹ ™§¬⁄U Ÿ„Ë¥ ‹Ê ‚∑§ÃÊ– ©ã„Ù¥Ÿ ÷ªÃÁ‚¥„ ∑§Ë ’Êà •Ÿ‚ÈŸË ∑§⁄U ŒË •ı⁄U ŸËø Ÿ„Ë¥ ª∞, ÃÙ ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ ⁄UÊ¡ªÈL§ ∑§Ù ŸËø ÷¡ ÁŒÿÊ, „¥‚⁄UÊ¡ ™§¬⁄U •ÊÿÊ, ÃÙ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ©‚∑‘§ ‚ÈŒ‡Ê¸Ÿ √ÿÁQ§àfl ∑§Ù ŒπÃ „Ë ⁄U„ ª∞, ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ √ÿ¥Çÿ Á∑§ÿÊ-““•’ ß‚ flQ§ „◊ •Ê¬∑§Ê ªÊŸÊ Ÿ ÷Ë ‚ÈŸŸÊ øÊ„¥, ÃÙ ÷Ë •Ê¬ ‚ÈŸÊ∞°ª •fl‡ÿ, ÄUÿÙ¥Á∑§ •Ê¬ ß‚Ë ¬˝∑§Ê⁄U •¬ŸË ‚È¥Œ⁄U ‚Í⁄Uà ∑‘§ ¬˝÷Êfl ∑§Ù ¬Á⁄U◊ÊÁ¡¸Ã ∑§⁄U¥ª– ¡ÀŒË ‚ ªÊŸÊ ‚ÈŸÊ ŒËÁ¡∞–”” ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ù ’È⁄UÊ ‹ªÊ, fl Áø…∏∑§⁄U ’Ù‹,

15


∑§Ê√ÿ-flËÕË ““•÷Ë ◊⁄UÊ ªÊŸ ∑§Ê ◊Í« Ÿ„Ë „Ò””..÷ªÃÁ‚¥„ ©ã„¥ •ı⁄U •Áœ∑§ Áπ¤ÊÊŸ ‹ª, ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ªÈS‚ ◊¥ ©ã„¥ ∞∑§ ◊ÈP§Ê ‹ªÊ ÁŒÿÊ– Á»§⁄U ÄUÿÊ ÕÊ ŒÙŸÙ¥ ◊¥ ◊ÈP§’Ê¡Ë „ÙŸ ‹ªË •ı⁄U ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ ©Ÿ∑§Ë •ë¿Ë œÈŸÊ߸ ∑§⁄U ŒË, Œ‹ ∑‘§ •ãÿ ‹ÙªÙ¥ Ÿ ’Ëø ’øÊfl Á∑§ÿÊ ÃÙ ÷ªÃÁ‚¥„ Ÿ ß‚ ‡Êø ¬⁄U ©ã„¥ ¿Ù«∏Ê Á∑§ ∑Ò§‹Ê‡Ê •¬ŸÊ fl„Ë ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” ªÊŸÊ •÷Ë ‚ÈŸÊ∞– ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ê Á¬˝ÿ ∞∑§ ◊⁄UÊΔË ªËà ÕÊ, Á¡‚ fl ªÊÿÊ ∑§⁄UÃ Õ– •¥Ã× ©ã„ÙŸ ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” ªÊ∑§⁄U „Ë •¬ŸË ¡ÊŸ ¿È«∏Ê߸– ©‚Ë ÁŒŸ ‚ ‹Ê„ı⁄U ◊¥ ©Ÿ∑§Ê ŸÊ◊ ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” ¬«∏ ªÿÊ– ’ÊŒ ◊¥ ÿ„Ë „¥‚⁄UÊ¡ ’Ù„⁄UÊ ÷Ë ¬ÈÁ‹‚ ∑§Ê ◊ÈπÁ’⁄U ’Ÿ ªÿÊ– ©‚Ÿ ¬ÈÁ‹‚ ∑§Ù ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ê ŸÊ◊ ““∑ȧΔ ªÈ¥Ã‹Ê”” „Ë ’ËÊÿÊ– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Œ‹ ∑‘§ ßß ÁflESà Õ Á∑§ ‹Ê‹Ê ‹Ê¡¬Ã⁄UÊÿ ∑‘§ „àÿÊ⁄U S∑§ÊÚ≈U ∑§Ù ◊Ê⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ ©ã„¥ ÷Ë ÷ªÃÁ‚¥„ •¬Ÿ ‚ÊÕ ‹ ª∞ Õ– ß‚ ∑§Êÿ¸ ∑‘§ Á‹∞ ÷ªÃÁ‚¥„, ø¥Œ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ •ı⁄U ⁄UÊ¡ªÈL§ ◊ı∑‘§ ¬⁄U ◊Ùøʸ’¥ŒË Á∑§∞ Õ, ¡ÿªÙ¬Ê‹ ∑§Ê ∑§Êÿ¸ S∑§ÊÚ≈U ∑§Ù ¬„øÊŸ∑§⁄U ßã„¥ ‚¥∑‘§Ã ŒŸÊ ÕÊ– ÕÙ«∏Ë‚Ë øÍ∑§ ‚ S∑§ÊÚ≈U ∑§Ë ¡ª„ ‚Êá«‚¸ ◊Ê⁄UÊ ªÿÊ ÕÊ– ß‚ ≈UÈ∑§«∏Ë ∑‘§ ¬Ë¿ ‚ÈπŒfl, Áfl¡ÿ∑§È◊Ê⁄U Á‚ã„Ê •ı⁄U ÷ªflÊŸŒÊ‚ ◊Ê„ı⁄U ∑§Ë ◊Ùøʸ’¥ŒË ÕË– ÿ„Ë ¡ÿªÙ¬Ê‹ ’ÊŒ ◊¥ ¬ÈÁ‹‚ ◊ÈπÁ’⁄U ’ŸÊ, Á¡‚ ¬⁄U ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ •ŒÊ‹Ã ◊¥ ªÙ‹Ë ø‹Ê߸ ÕË •ı⁄U ©‚∑‘§ Á‹∞ ©ã„¥ •Ê¡ËflŸ ∑§Ê‹ ¬ÊŸË ∑§Ë ‚¡Ê ‚ÈŸÊ߸ ªß¸ ÕË– •ŒÊ‹Ã ◊¥ ªÙ‹Ë ø‹ÊŸ ∑§Ê ¬˝‚¥ª ÷Ë ©Ÿ∑‘§ ¡È¤ÊÊM§ √ÿÁQ§àfl ∑§Ù ‚Ê◊Ÿ ‹ÊÃÊ „Ò, Œ⁄U•‚‹ ‚Êá«‚¸ flœ •ı⁄U •‚ê’‹Ë ◊¥ ’◊ »‘§¥∑§Ÿ ∑‘§ ¬pÊà ÷ªÃÁ‚¥„ ßàÿÊÁŒ •Áœ∑§Ã⁄U ‚Á∑˝§ÿ ‚ŒSÿ Áª⁄UçUÃÊ⁄U Á∑§∞ ¡Ê øÈ∑‘§ Õ– ©Ÿ ¬⁄U ‹Ê„ı⁄U ◊¥ ∑‘§‚ ø‹ ⁄U„Ê ÕÊ– ø¥Œ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ •¬Ÿ ∑§È¿ ÁflESà ‚ÊÁÕÿÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ◊¥ ¿È¬ Õ– ©ûÊ⁄U ÷Ê⁄Uà ◊¥ œ⁄U-¬∑§«∏ ¡Ù⁄UÙ¥ ¬⁄U ÕË, •Ã— •Ê¡ÊŒ ¡Ë Ÿ ‚ÙøÊ- •’ ŒÁˇÊáÊ ÷Ê⁄Uà ◊¥ ‚Á∑˝§ÿÃÊ ’…∏Ê߸ ¡Ê∞– ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ⁄UÊ¡ªÈL§ •‚ê’‹Ë ◊¥ ’◊ ∑§Êá« ◊¥ ‚ÊÕ Ÿ ‹ ¡Ê∞ ¡ÊŸ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ŸÊ⁄UÊ¡ „Ù∑§⁄U ◊„Ê⁄UÊ·˝¸ ø‹ ª∞ Õ •ı⁄U fl„Ê° ¡Ê∑§⁄U ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ‚¥ªΔŸ ∑§Ê ∑§È¿ ∑§Ê◊ ‡ÊÈM§ ∑§⁄U øÈ∑‘§ Õ– •Ê¡ÊŒ ¡Ë Ÿ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∞fl¥ ‚ŒÊÁ‡Êfl⁄UÊfl ◊‹∑§Ê¬È⁄U∑§⁄U ∑§Ù ⁄UÊ¡ªÈL§ ∑§Ê ¬ÃÊ ‹ªÊ∑§⁄U ©Ÿ∑‘§ ¬Ê‚ ¡ÊŸ ∑§Ê •ÊŒ‡Ê ÁŒÿÊ– ⁄UÊ¡ªÈL§ ∑§Ê ‚ê÷ÊÁflà ÁΔ∑§ÊŸÊ •∑§Ù‹Ê ÕÊ; •Ã— ŒÙŸÙ¥ ∑˝§Ê¥ÁÃflË⁄UÙ¥ Ÿ ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ∑§Ë ’◊ »Ò§ÄU≈U⁄UË ∑§Ê ’„Èà ‚Ê ‚Ê◊ÊŸ, ŒÙ ¡ËÁflà ’◊, ŒÙ Á¬SÃı‹¥ •ı⁄U ∑§È¿ ∑§Ê⁄UÃÍ‚ ‹∑§⁄U ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ‚ •∑§Ù‹Ê ∑‘§ Á‹∞ ≈˛Ÿ mÊ⁄UÊ ¬˝SÕÊŸ Á∑§ÿÊ– ߟ∑§Ë ≈˛Ÿ ‡ÊÊ◊ ∑§Ù ÷È‚Êfl‹ ¬„È°øË, fl„Ê°

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

‚ •∑§Ù‹Ê ∑‘§ Á‹∞ ≈˛Ÿ ’Œ‹ŸË ÕË– ßã„Ù¥Ÿ •∑§Ù‹Ê ∑§Ë ≈˛Ÿ Ã∑§ ‚Ê◊ÊŸ ‹ ø‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ∑§È‹Ë Á‹ÿÊ •ı⁄U ≈˛Ÿ ∑§Ë •Ù⁄U ø‹ ÁŒ∞– fl„Ê° ∞ÄU‚Êß¡ ¬ÈÁ‹‚ ⁄U„ÃË ÕË, ß‚∑§Ë ¡ÊŸ∑§Ê⁄UË ßŸ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù Ÿ„Ë¥ ÕË, ∞ÄU‚Êß¡ ¬ÈÁ‹‚ Ÿ ∑§È‹Ë ∑§Ù ⁄UÙ∑§ Á‹ÿÊ– ÿ„Ê° ߟ∑‘§ ‚Ê◊ÊŸ ∑§Ë ËʇÊË ◊ {Æ Á¡¥ŒÊ ∑§Ê⁄UÃÍ‚ ¬∑§«∏ ª∞, ÿlÁ¬ ߟ ŒÙŸÙ¥ Ÿ ◊ÿ ‚Ê◊ÊŸ ∑‘§ ÷ʪŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ ÷Ë Á∑§ÿÊ; ¬⁄U ¬∑§«∏ ª∞– ¡‹ªÊ°fl •ŒÊ‹Ã ◊¥ ŒÙŸÙ¥ ¬⁄U ∑‘§‚ ø‹Ê, fl„Ê° ‚⁄U∑§Ê⁄UË ªflÊ„ ’Ÿ »§áÊËãŒ˝ ÉÊÙ· •ı⁄U ¡ÿªÙ¬Ê‹ ÷Ë ªflÊ„Ë ∑‘§ Á‹∞ ‹Ê∞ ¡ÊÃ Õ– ‚ŒÊÁ‡Êfl •ı⁄U ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ‚ÙøÊ- •ª⁄U •ŒÊ‹Ã ◊¥ „Ë ßŸ ŒÙŸÙ¥ ªflÊ„Ù¥ ∑§Ù ◊Ê⁄U ÁŒÿÊ ¡Ê∞, ÃÙ ∑§È¿ ‚ÊÕ¸∑§ ∑§Êÿ¸ „Ù ¡Ê∞ªÊ– ß‚∑‘§ Á‹∞ ©Ÿ ŒÙŸÙ¥ Ÿ •¬ŸË ÿÙ¡ŸÊ ¤ÊÊ°‚Ë ∑‘§ fl∑§Ë‹ üÊË ⁄U.Áfl.œÈ‹∑§⁄U ¡Ë ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ •Ê¡ÊŒ ¡Ë Ã∑§ ¬„È°øÊ߸ •ı⁄U ¡‹ ◊¥ ∞∑§ Á¬SÃı‹ ÷¡Ÿ ∑§Ê •ŸÈ⁄UÙœ Á∑§ÿÊ– •Ê¡ÊŒ ¡Ë Ÿ ߟ∑§Ë ÿÙ¡ŸÊ ∑§Ë ¡Ê°ø ∑§⁄UÊ∑‘§ ß‚ ÁŸŒ¸‡Ê ∑‘§ ‚ÊÕ Á¬SÃı‹ ÷¡Ÿ ∑§Ë √ÿflSÕÊ ∑§Ë-““ŒÙŸÙ¥ ∑§Ù ß‚ ∑§Ê◊ ◊ ¬«∏Ÿ ∑§Ë •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ Ÿ„Ë¥ „Ò– ∑‘§fl‹ ÷ªflÊŸŒÊ‚ „Ë ÿ„ ∑§Ê◊ ∑§⁄U– ŒÙŸÙ¥ ∑§Ù »§Ê°‚Ë ø…∏Ÿ ÿÊ ‹«∏ ◊⁄UŸ ∑§Ë ¡M§⁄Uà Ÿ„Ë¥ „Ò–”” wv »§⁄Ufl⁄UË v~xÆ ∑§Ù ¡‹ªÊ°fl ∑‘§ ‚‡ÊŸ ¡¡ ∑§Ë •ŒÊ‹Ã ◊¥ ߟ ◊ÈπÁ’⁄UÙ¥ ∑§Ë ªflÊ„Ë „ÙŸË ÕË, ÿÙ¡ŸÊŸÈ‚Ê⁄U wÆ »§⁄Ufl⁄UË ∑§Ù ‡ÊÊ◊ ∑§Ù „Ë ‚ŒÊÁ‡Êfl ∑‘§ ’«∏ ÷Ê߸ ‡Ê¥∑§⁄U⁄UÊfl ¡‹ ◊¥ ߟ ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ πÊŸÊ ‹∑§⁄U •Ê∞ •ı⁄U ÷Êà ‚ ÷⁄U ’«∏ ∑§≈UÙ⁄U ◊¥ Á¬SÃı‹ Á¿¬Ê∑§⁄U Œ ª∞– ŒÍ‚⁄U ÁŒŸ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Á¬SÃı‹ ∑§Ù •¬Ÿ ∑§Ù≈U ∑§Ë ¡’ ◊ ¿È¬Ê∑§⁄U •ŒÊ‹Ã ◊¥ ‹ ª∞, fl ËʇÊË ◊¥ ÷Ë ‚È⁄UˇÊÊ∑§Á◊¸ÿÙ¥ ∑§Ù ø∑§◊Ê ŒŸ ◊¥ ‚»§‹ ⁄U„– ‹¥ø ∑‘§ ‚◊ÿ ŒÙŸÙ ◊ÈπÁ’⁄U ∑§ø„⁄UË ∑‘§ „ÊÃ ◊¥ ¬ÈÁ‹‚ ∑§Ë •Á÷⁄UˇÊÊ ◊¥ ’ÒΔ Õ, ‚ÊÕ „Ë ¬¥¡Ê’ ∑‘§ ŒÙ ‚Ë.•Ê߸.«Ë. •»§‚⁄U ÷Ë Õ– ߟ ŒÙŸÙ¥ ∑§Ù ÷Ë ‚Ê◊Ÿ „Ë ’⁄UÊ◊Œ ∑‘§ ŸËø ŒÙ ∑§ÈÁ‚¸ÿÊ° «Ê‹∑§⁄U ’ÒΔÊÿÊ ªÿÊ ÕÊ– Œ‚ Á‚¬Ê„Ë •ı⁄U ∞∑§ „fl‹ŒÊ⁄U ßã„¥ ÉÊ⁄U ∑§⁄U π«∏ Õ– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ê ŒÊÿÊ° „ÊÕ •ı⁄U ‚ŒÊÁ‡Êfl ∑§Ê ’ÊÿÊ° „ÊÕ ∞∑§ „Ë „Õ∑§«∏Ë ‚ ’¥œÊ ÕÊ– ◊ı∑§Ê •ë¿Ê ÕÊ ©ã„Ù¥Ÿ ‚ŒÊÁ‡Êfl ∑‘§ ÷Ê߸ ‚ πÊŸ ∑§Ù ∑§È¿ ◊°ªÊÿÊ •ı⁄U πÊŸ ∑‘§ ’„ÊŸ •¬ŸË „Õ∑§«∏Ë πÈ‹flÊ ‹Ë– ß‚ ’Ëø ¬ÈÁ‹‚ Ÿ Ã◊ʇʒ˟٥ ∑§Ù ÷Ë fl„Ê° ‚ „≈UÊ ÁŒÿÊ ÕÊ– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ŒπÊ ◊ÈπÁ’⁄UÙ¥ Ã∑§ ¡ÊŸ ∑§Ê ⁄UÊSÃÊ ‚Ê»§ „Ò– πÊÃ-πÊÃ ©ã„Ù¥Ÿ ¡’ ‚ Á¬SÃı‹ ÁŸ∑§Ê‹Ë •ı⁄U Ãê’Í ∑§Ë •Ù⁄U ¤Ê¬≈U, Œ⁄UflÊ¡ ¬⁄U ’ÒΔ ‚’ ߥS¬ÄU≈U⁄U ßã„¥ ⁄UÙ∑§Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ©ΔÊ– ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ ∞∑§ ªÙ‹Ë ©‚∑§Ë ©‚∑§Ë ¡Ê°ÉÊ ◊¥ ◊Ê⁄UË •ı⁄U ‚Ê◊Ÿ ’ÒΔ »§áÊËãŒ˝

•ı⁄U ¡ÿªÙ¬Ê‹ ¬⁄U ÷Ë ∞∑§ ∞∑§ ªÙ‹Ë ø‹Ê ŒË, ¬⁄UãÃÈ •øÊŸ∑§ Á¬SÃı‹ ¡Ê◊ „Ù ªß¸U •ı⁄U ªÙÁ‹ÿÊ° ‹ˇÿ ‚ øÍ∑§ ªß¸¥– ‚fl¸òÊ ÷ªŒ«∏ ◊ø ªß¸ •ı⁄U ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ’Ê„⁄U ÷ʪ– fl„Ê° ©¬ÁSÕà ∞∑§ ’«∏Ê ¡Ÿ‚◊Í„ “◊Ê⁄UŸ flÊ‹ ∑§Ë ¡ÿ” ∑‘§ ŸÊ⁄U ‹ªÊ∑§⁄U ©Ÿ∑‘§ ‚◊Õ¸Ÿ ◊¥ ‚«∏∑§Ù¥ ¬⁄U ¬Õ⁄UÊfl ∑§⁄UŸ ‹ªÊ, ¬⁄U •¥Ã× ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Áª⁄UçUÃÊ⁄U „È∞– •ŒÊ‹Ã Ÿ ‚Ê⁄U ∑‘§‚ ⁄UÙ∑§∑§⁄U ß‚ ß‚ ∑§Êá« ∑§Ë ÃÈ⁄Uà ‚ÈŸflÊ߸ ∑§Ë •ı⁄U ‚ŒÊÁ‡Êfl⁄UÊfl ◊‹∑§Ê¬È⁄U∑§⁄U ∑§Ù vy ∑§Ë •ı⁄U ÷ªflÊŸŒÊ‚ ◊Ê„ı⁄U ∑§Ù ÷È‚Êfl‹ ’◊-∑§Êá« ◊¥ | fl·¸ ÃÕÊ ¡‹ªÊ°fl •ŒÊ‹Ã ◊¥ ªÙ‹Ë ø‹ÊŸ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ •Ê¡ã◊ ∑§Ê⁄UÊflÊ‚ ∑§Ë ‚¡Ê Á◊‹Ë– •ŒÊ‹Ã ∑‘§ •ÊŒ‡Ê ¬⁄U ©ã„¥ •ı⁄U ‚ŒÊÁ‡Êfl ◊‹∑§Ê¬È⁄U∑§⁄U ∑§Ù œÍÁ‹ÿÊ ¡‹ ÷¡Ê ªÿÊ– ’ÊŒ ◊¥ ◊Êø¸ v~xÆ ◊¥ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ù œÍÁ‹ÿÊ ¡‹ ‚ •„◊ŒÊ’ÊŒ ¡‹ ◊¥ SÕÊŸÊãÃÁ⁄Uà ∑§⁄U ÁŒÿÊ ªÿÊ– ÿ„Ê° fl v~x} Ã∑§ ⁄U„– ‚Ÿv~x} ◊¥ ∑§Ê¥ª˝‚ ∑§Ë •¥ÃÁ⁄U◊ ‚⁄U∑§Ê⁄U ’ŸŸ ¬⁄U ŒÙŸÙ¥ ∑§Ë Á⁄U„Ê߸ „Ù ªß¸– ©‚ ÁŒŸ Á¬SÃı‹ ¡Ê◊ „ÙŸ ∑§Ê •»§‚Ù‚ ◊Ê„ı⁄U ¡Ë ∑§Ù ‚ŒÊ ’ŸÊ ⁄U„Ê– ÷Ê⁄Uà ⁄UˇÊÊ ∑§ÊŸÍŸ ∑‘§ •¥Ãª¸Ã ◊Ê„ı⁄U ¡Ë v~yÆ ◊¥ ¬ÈŸ— Áª⁄UçUÃÊ⁄U ∑§⁄U Á‹ÿ ª∞– Œ‡Ê ∑§Ë •Ê¡ÊŒË Ã∑§ ©Ÿ∑§Ê ¡‹ ¡ÊŸ ∑§Ê Á‚‹Á‚‹Ê ¡Ê⁄UË ⁄U„Ê– ©ã„Ù¥Ÿ ‹ª÷ª ¬¥Œ˝„ fl·¸ ¡‹ ◊¥ √ÿÃËà Á∑§∞– ∑˝§Ê¥ÁÃ-¡ËflŸ ∑‘§ ¬pÊà ◊Ê„ı⁄U ¡Ë Ÿ •¬ŸË L§∑§Ë „È߸ ¬…∏Ê߸ ∑§Ù •Êª ’…∏ÊÿÊ, ¬…∏Ê߸ ¬Í⁄UË ∑§⁄U∑‘§ fl ’ÈãŒπá« ◊„ÊÁfllÊ‹ÿ ¤ÊÊ°‚Ë ◊¥ Á„¥ŒË Áfl÷ʪ ◊¥ ¬˝Êäÿʬ∑§ „Ù ª∞– •Ÿfl⁄Uà •äÿÿŸ⁄Uà ⁄U„∑§⁄U ©ã„Ù¥Ÿ •Êª⁄UÊ ÁflEÁfllÊ‹ÿ ‚ “v}z| ∑‘§ Sflʜ˟ÃÊ ‚¥ª˝Ê◊ ∑§Ê Á„¥ŒË ‚ÊÁ„àÿ ¬⁄U ¬˝÷Êfl” Áfl·ÿ ¬⁄U ¬Ë-∞ø.«Ë. ∑§Ë ©¬ÊÁœ ª˝„áÊ ∑§Ë– ©Ÿ∑‘§ ‡ÊÙœ-¬˝’¥œ “⁄UÊŸË ‹ˇ◊Ë’Ê߸ ∑§Ê√ÿ- ¬⁄Uê¬⁄UÊ ◊¥ ◊ŒŸ‡Ê ∑Χà ‹ˇ◊Ë’Ê߸ ⁄UÊ‚Ù” Áfl·ÿ ¬⁄U Á„¥ŒË ‚ÊÁ„àÿ ‚ê◊‹Ÿ ¬˝ÿʪ mÊ⁄UÊ ©ã„¥ ‚ÊÁ„àÿ ◊„Ê◊„Ù¬ÊäÿÊÿ ∑§Ë ©¬ÊÁœ ¬˝ŒÊŸ ∑§Ë ªß¸– ©Ÿ∑§Ë ‚flÊ•Ù¥ ∑‘§ Á‹∞ ’ÈãŒ‹πá« ÁflEÁfllÊ‹ÿ ¤ÊÊ°‚Ë Ÿ ©ã„¥ «Ë. Á‹≈U˜.∑§Ë ◊ÊŸŒ ©¬ÊÁœ ¬˝ŒÊŸ ∑§Ë– vw◊Êø¸ v~|~ ∑§Ù ‹πŸ™§ ÁflEÁfllÊ‹ÿ ◊¥ ø¥Œ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ ∑§Ë ◊ÍÁø ∑‘§ •ŸÊfl⁄UáÊ ‚◊Ê⁄UÙ„ ∑‘§ ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ◊¥ fl •ÁÃÁÕ ∑‘§ M§¬ ◊¥ •Ê◊¥ÁòÊà Õ– fl„Ë¥ ÷ÊflÈ∑§ ˇÊáÊÙ¥ ◊¥ ÷Ê·áÊ ŒÃ „È∞ „Ë ©ã„¥ ÁŒ‹ ∑§Ê Œı⁄UÊ ¬«∏ ªÿÊ •ı⁄U fl •¬Ÿ •ÊŒ‡Ê¸ ŸÊÿ∑§ ∑§Ë ¬˝ÁÃ◊Ê ∑‘§ ‚ê◊Èπ „Ë •øà „Ù ª∞– ©‚∑‘§ ’ÊŒ ’„Èà ¬˝ÿÊ‚ ∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë ÁøÁ∑§à‚∑§ ©Ÿ∑‘§ ¡ËflŸ ∑§Ù Ÿ„Ë¥ ’øÊ ‚∑‘§– ÁŸ—‚ãŒ„ ¡’-¡’ ∑˝§Ê¥Áà ∑§Ê ßÁÄʂ Á‹πÊ ¡Ê∞ªÊ, øãŒ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ ∑‘§ Á’ŸÊ fl„ •¬Íáʸ ⁄U„ªÊ •ı⁄U øãŒ˝‡Êπ⁄U •Ê¡ÊŒ ∑§Ë ªÊÕÊ ÷ªflÊŸŒÊ‚ ◊Ê„ı⁄U ∑§Ë ªÊÕÊ ∑‘§ Á’ŸÊ •¬Íáʸ ⁄U„ªË– J

16


ÁèßÙ-ÎàæüÙ

Øô»ÎàæüÙ ×ð´ Îéѹ ·¤è ¥ßÏæÚU‡ææ „Ò; Á¡‚∑§Ê •Õ¸ „Ò-àÿʪ ∑§⁄UŸ ÿÙÇÿ– ß‚Ë àÿʪ ∑§⁄UŸ ÿÙÇÿ ÷Êfl •ÕʸØ ŒÈ—π-ÁŸflÎÁûÊ ∑‘§ ◊ʪ¸ ∑§Ù ¬˝‡ÊSà ∑§⁄UŸ „ÃÈ ©¬Êÿ ‚ȤÊÊŸÊ „Ë ÿÙª‡ÊÊSòÊ ∑§Ê flÊSÃÁfl∑§ ‹ˇÿ „Ò– ß‚∑‘§ •Áœ∑§ S¬CË∑§⁄UáÊ ∑‘§ Á‹∞ „◊¥ “„ÿ” ‡ÊéŒ ∑§Ê ÷ÊflÊÕ¸ ‚◊¤ÊŸÊ „٪ʖ √ÿÃËà ŒÈ—π ÃÙ ©¬÷Ùª mÊ⁄UÊ ‚◊Ê# „Ù ¡ÊÃÊ „Ò •ı⁄U flø◊ÊŸ ŒÈ—π Áfll◊ÊŸ ˇÊáÊ ◊¥ ÷ÙªÊ „Ë ¡Ê Çæò. ·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ ⁄U„Ê „Ò– •Ã— fl„ •Áª˝◊ ˇÊáÊ „ÿÃÊ ∑‘§ Á‹∞ ∑§ÙÁfl«- v~ ∑‘§ flàø◊ÊŸ ¬Á⁄U¬˝ˇÿ ◊¥ ¡Ù •flÁ‡ÊC Ÿ„Ë¥ ⁄U„ ‚∑§ÃÊ „Ò– ß‚Á‹∞ ¡Ù •ŸÊªÃ ‚Ê◊ÊÁ¡∑§, •ÊÁÕ¸∑§, ◊ÊŸÁ‚∑§ ©Õ‹-¬ÈÕ‹ „È߸ ŒÈ—π •ÕʸØ ¡Ù ŒÈ—π •÷Ë •ÊÿÊ „Ë Ÿ„Ë¥, „Ò, ©‚Ÿ ’„Èà ‚ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù ŒÈ—π, ÷Áflcÿ ∑§Ë Á¡‚∑§Ê •÷Ë ÷Ùª •Ê⁄Uê÷ Ÿ„Ë¥ „È•Ê „Ò, fl„Ë ÁøãÃÊ •ı⁄U •‚È⁄UˇÊÊ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ •fl‚ÊŒ ‚ ÷⁄U ÁŒÿÊ „Ò– Áfl‡√Ê ∑§Ë ß‚ ÷ÿÊfl„ òÊÊ‚ŒË Ÿ ¬Í⁄UË ◊ÊŸflÊà ∑§Ù ¤Ê∑§¤ÊÙ⁄U ÁŒÿÊ „Ò– •fl‚ÊŒ ‚ ÁŸ∑§‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ •fl‚ÊŒ ∑‘§ ◊Í‹ ∑§Ê⁄UáÊ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸÊ •Êfl‡ÿ∑§ „Ò; ÃÊÁ∑§ „◊ ŒÎÁC∑§ÙáÊ ¬Á⁄UfløŸ ∑‘§ mÊ⁄UÊ ŒÈ—π ‚ ◊ÈQ§ „Ù ‚∑§Ã „Ò¥– ß‚ •Ê‹π ◊¥ „◊ ÿÙªŒ‡Ê¸Ÿ ∑‘§ •¥Ãª¸Ã ÁflflÁøà ŒÈ—π ∑§Ë •flœÊ⁄UáÊÊ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ ∑§⁄U¥ª; ß‚∑§Ù ‚◊¤Ê∑§⁄U „◊ ŒÈ—π ‚ ◊ÈÄàÊ „ÙŸ ∑§Ê ¬Õ ¬˝‡ÊSà ∑§⁄U ‚∑‘§¥ª– ŒÈ—π ∑§Ù „ÿ ∑§„Ê ªÿÊ „Ò– ‚◊Sà ÁøÁ∑§à‚ʇÊÊSòÊ ∞fl¥ •ãÿ ‹ıÁ∑§∑§ ©¬ÊÿÙ¥ ∑‘§ mÊ⁄UÊ „ÿ ∑‘§ ÁŸflÊ⁄UáÊ ∑‘§ Á‹∞ ‚◊Sà •äÿÃÊ•Ù¥ √ÿÁQ§ ∑§Ù ÄU‹‡Ê ¬„È°øÊÃÊ „Ò– ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U fl„Ë Ÿ •¬ŸË ¬Í⁄UË ‚Ê◊âÿ¸ ©¬ÿÙª ◊¥ ‹ÊŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ •ŸÊªÃ ŒÈ—π „ÿÃÊ ∑§Ê Áfl·ÿ ’ŸÃÊ „Ò– “„ÿ” ∑‘§ ¬pÊØ „ÃÈ ŒÍ‚⁄UÊ ‡ÊéŒ „Ò “„ÃÈ” •ÕʸØ Á∑§ÿÊ „Ò– ߟ ¬˝ÿÊ‚Ù¥ ∑‘§ ◊Í‹ ◊¥ ◊ÊŸfl ◊ÊòÊ ∑‘§ Á‹∞ ŒÈ—π-ÁŸflÎÁûÊ ∑§Ê ◊ʪ¸ ¬˝‡ÊSà ∑§⁄UŸ ∑§Ê äÿÿ ŒÈ—π ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ; „ÃÈ ∑§Ê ÷ÊflÊÕ¸ S¬C ∑§⁄UŸ ‚ ⁄U„Ê „Ò– ∑‘§fl‹ ‚Ê¥Åÿ •ı⁄U ÿÙª Œ‡Ê¸Ÿ ∑‘§ ¬Ífl¸ „◊¥ ß‚∑§Ë ‡ÊÊÁéŒ∑§ √ÿÈà¬ÁûÊ ∑§Ù ¡ÊŸŸÊ √ÿÊÅÿÊ∑§Ê⁄U „Ë Ÿ„Ë¥, •Á¬ÃÈ •ÊÿÈfl¸Œ ∑‘§ •ÊøÊÿ¸ øÊÁ„∞– “Á„” œÊÃÈ •ı⁄U “ÃÈŸ” ¬˝àÿÿ ‚ ÁŸÁ◊¸Ã ÷Ë ÿ„ ◊ÊŸÃ „Ò¥ Á∑§ ’Ês flSÃÈ∞° ∞fl¥ ‚Èπ-‚ÊœŸ „ÃÈ ‡ÊéŒ ∑§Ê •Õ¸ „Ò-ÁŸÁ◊ûÊ, ∑§Ê⁄UáÊ ©g‡ÿ, ¬Á⁄UfløŸ‡ÊË‹ „Ò¥; ©à¬ÁûÊ •ı⁄U ÁflŸÊ‡Ê ‚ ÿÈQ§ „Ò¥– ¬˝ÿÙ¡Ÿ– ÿ„Ê° ÿ„ ŒÈ—π ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ∑‘§ ÁŸÁ◊ûÊ ÿÊ ©Ÿ∑§Ù „◊ ‚ŒÊ „Ë •¬Ÿ •ŸÈ∑ͧ‹ •ı⁄U ÁSÕ⁄U Ÿ„Ë¥ ∑§Ê⁄UáÊ ∑‘§ •Õ¸ ◊¥ ¬˝ÿÈQ§ „Ò– ¬ÊÃ¥¡‹ÿÙª‚ÍòÊ ∑‘§ ’ŸÊ∞ ⁄Uπ ‚∑§Ã; ¬⁄UãÃÈ ¬Á⁄UfløŸ ∑‘§ mÊ⁄UÊ „◊ •ŸÈ‚Ê⁄U ÷Áflcÿà∑§ÊÁ‹∑§ ŒÈ—π „Ë “„ÿ” „Ò¥; •¬ŸË flÎÁûÊÿÙ¥ ∑§Ù ’Œ‹ ‚∑§Ã „Ò¥ •ÕflÊ ©Ÿ‚ ÄUÿÙ¥Á∑§ ’ËÃÊ „È•Ê ŒÈ—π ÷ÙªÊ ¡Ê øÈ∑§Ê „Ò; ‹Ê÷ ¬˝Ê# ∑§⁄U ‚∑§Ã „Ò¥– ©Ÿ∑‘§ ¬˝Áà •¬ŸÊ ß‚Á‹∞ fl„ “„ÿ” ∑§Ë ∑§ÙÁ≈U ◊¥ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ– flàø◊ÊŸ ŒÈ—𠕬Ÿ ß‚ ˇÊáÊ ◊¥ ÷ÙªÊ „Ë ¡Ê ⁄U„Ê ŒÎÁC∑§ÙáÊ ¬Á⁄UflÁøà ∑§⁄U ‚∑§Ã „Ò¥– ‚Ê¥‚ÊÁ⁄U∑§ ŒÈ—π ∑§Ë ‚flÊ¥¸ªËáÊ √ÿÊÅÿÊ øÊ⁄U „Ò; ß‚Á‹∞ fl„ ŒÍ‚⁄U ˇÊáÊ ◊¥ “„ÿ” Ÿ„Ë¥ ’Ÿ ‡ÊéŒÙ¥ ∑§Ë ¬Ê⁄US¬Á⁄U∑§ ‡ÊéŒÊfl‹Ë ∑‘§ •Ê‚-¬Ê‚ ‚∑§ÃÊ; ß‚ËÁ‹∞ ¡Ù ŒÈ—π •÷Ë Ã∑§ Ÿ„Ë¥ •ÊÿÊ •ÊflÁøà „ÙÃË „Ò¥-„ÿ, „ÃÈ, „ÊŸ •ı⁄U „ÊŸÙ¬Êÿ– „Ò (÷Áflcÿà∑§ÊÁ‹∑§ „Ò), fl„Ë „ÿ „Ò– „ÿ ∑§Ê ◊Í‹ ∑§Ê⁄UáÊ •ÁfllÊ „Ò; •ÁfllÊ ∑‘§ ߟ øÊ⁄UÙ¥ ‡ÊéŒÙ¥ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸ „ÃÈ ßŸ∑§Ê ‡ÊÊÁéŒ∑§ •Õ¸ ÃÕÊ ÷ÊflÊÕ¸ ∑˝§◊‡Ê— ‚◊¤ÊŸÊ •Êfl‡ÿ∑§ „Ò– •ÁÃÁ⁄UQ§ øÊ⁄U •ãÿ ÄU‹‡Ê •ÁS◊ÃÊ, ⁄Uʪ, m· ∞fl¥ „ÿ ‡ÊéŒ „Ê œÊÃÈ ◊¥ ÿØ ¬˝àÿÿ ∑‘§ Á◊‹Ÿ ‚ ’ŸÊ •Á÷ÁŸfl‡Ê „Ò¥– •ãÿ ‚÷Ë ÄU‹‡ÊÙ¥ ∑§Ë ¬˝‚fl÷ÍÁ◊

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

ÿÊ ◊Í‹ „ÃÈ •ÁfllÊ „Ë „Ò– •ÁŸàÿ, •¬ÁflòÊ, ŒÈ—π◊ÿ •ı⁄U •ŸÊà◊ ¬ŒÊÕÙ¥¸ ∑§Ù ∑˝§◊‡Ê— ÁŸàÿ, ¬ÁflòÊ, ‚Èπ◊ÿ •ı⁄U •Êà◊ ‚◊¤ÊŸÊ „Ë •ÁfllÊ „Ò– •ÁfllÊ ∑§Ë øÊ⁄U •flSÕÊ∞° (¬˝‚È#, ßÈ, ÁflÁë¿ÛÊ •ı⁄U ©ŒÊ⁄U) „Ò¥– ŒÎª˜ ‡ÊÁQ§ ÿÊ ‡Ê⁄UË⁄U ∞fl¥ Œ‡Ê¸Ÿ ‡ÊÁQ§ ÿÊ •Êà◊Ê ∑§Ù ∞∑§ „Ë ‚◊¤Ê ‹ŸÊ •ÁS◊ÃÊ „Ò– ‚Èπ ∑‘§ ¬Ë¿-¬Ë¿ ø‹Ÿ flÊ‹Ê ÄU‹‡Ê ⁄Uʪ ∑§„‹ÊÃÊ „Ò– ŒÈ—π ∑‘§ ¬Ë¿ ø‹Ÿ flÊ‹Ê ÄU‹‡Ê m· „Ò– ◊ÎàÿÈ ∑§Ê ÷ÿ; ¡Ù ÁflmÊŸÙ¥ ◊¥ ÷Ë ◊ÍπÙ¥¸ ∑‘§ ‚◊ÊŸ ‚¥S∑§Ê⁄UM§¬ ◊¥ ÁSÕ⁄U ⁄U„ÃÊ „Ò– ÄU‹‡Ê◊Í‹∑§ ∑§◊ʸ‡ÊÿÙ¥ ‚ ŒÎC ∞fl¥ •ŒÎC ŒÙŸÙ¥ ¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ flŒŸËÿ (flŒŸ=‚Èπ-ŒÈ—π •ÊÁŒ ∑§Ê •ŸÈ÷fl) ¡ã◊ „ÙÃ „Ò¥– ÄU‹‡Ê M§¬Ë ◊Í‹ ∑‘§ ⁄U„Ÿ ¬⁄U ¡ã◊, •ÊÿÈ •ı⁄U ÷Ùª M§¬Ë ∑§◊ʸ‡Êÿ (∑§◊¸‚¥S∑§Ê⁄U) •ÕʸØ ∑§◊Ù¥¸ ∑‘§ ¬˝÷Êfl ÿÊ ∑§◊Ù¥¸ »§‹ ¬˝Ê# „ÙÃ „Ò¥– ¬Èáÿ •ı⁄U ¬Ê¬ M§¬Ë ∑§◊ʸ‡Êÿ ‚ ©à¬ÛÊ „ÙŸ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ fl ∑˝§◊‡Ê— •ÊŸãŒ ∞fl¥ ŒÈ—π M§¬Ë »§‹ ŒŸ flÊ‹ „ÙÃ „Ò¥– ¬Á⁄UáÊÊ◊, Ãʬ •ı⁄U ‚¥S∑§Ê⁄U ŒÈ—πÙ¥ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ∞fl¥ ªÈáÊÙ¥ ∑§Ë ‡ÊÊãÃ, ◊Í…∏ ÃÕÊ ÉÊÙ⁄U M§¬ ¬˝flÎÁûÊÿÙ¥ ∑‘§ •Ê¬‚Ë Áfl⁄UÙœ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ Áflfl∑§Ë ∑‘§ Á‹∞ ¡ã◊ ∞fl¥ •ÊÿÈ •ÊÁŒ ÷Ùª M§¬Ë ‚÷Ë »§‹ ŒÈ—πM§¬ „Ë „Ò¥– flSÃÈ× ÿ ÃËŸÙ¥ ¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ ŒÈ—π ÿÙÁªÿÙ¥ „ÃÈ ’ÃÊ∞ ª∞ „Ò¥; ¡Ù ‚Ê◊Êãÿ •flSÕÊ flÊ‹ √ÿÁQ§ ∑§Ù ÷Ë „ÙÃ „Ò¥; Á∑§ãÃÈ fl„ ‚◊¤Ê Ÿ„Ë¥ ¬ÊÃÊ Á∑§ Á¡‚ fl„ ‚Èπ ‚◊¤Ê∑§⁄U ©¬÷Ùª ∑§⁄U ⁄U„Ê „Ò; flÊSÃfl ◊¥ fl„ ŒÈ—π „Ò– ÃËŸÙ¥ ¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ ŒÈ—πÙ¥ ∑§Ê ÃÊà¬ÿ¸ ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U „Ò– ¬Á⁄UáÊÊ◊-÷Ùª ∑§Ê‹ ◊¥ ‚Èπ ∑§Ë •ŸÈ÷ÍÁà ‚ ßÁãŒ˝ÿÙ¥ ∑§Ë ¡Ù ©¬‡ÊÊÁãà „ÙÃË „Ò; ©‚ ‚Èπ ∑§„Ã „Ò¥– ’Ê⁄U-’Ê⁄U Áfl·ÿÙ¥ ∑‘§ ‚flŸ ‚ ßÁãŒ˝ÿÙ¥ ∑§Ù ÃÎcáÊÊ⁄UÁ„à Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ÷Ùª ∑§Ë •ÊflÎÁûÊ ‚ ⁄UʪÊà◊∑§ ¬˝flÎÁûÊ •ı⁄U ßÁãŒ˝ÿÙ¥ ∑§Ë Áfl·ÿ÷Ùª Áfl·ÿ∑§ ¬≈UÈÃÊ ’…∏ÃË ⁄U„ÃË „Ò– •Ã— ¬˝àÿ∑§ ‚Èπ ∑§Ê ¬Á⁄UáÊÊ◊ ÷Ë ŒÈ—π „Ë „Ò– ©ŒÊ„⁄UáÊÊÕ¸-•Ê¡ Á∑§‚Ë ∑‘§ ¬Ê‚ ’„Èà ◊Ù≈UÊ ªgÊ „Ò, ‚ÙŸ ◊¥ ‚Èπ Á◊‹ ⁄U„Ê „Ò– ∑§‹ Á∑§‚Ë ∑§Ê⁄UáÊfl‡Ê Ÿ ⁄U„, ÃÙ fl„ ‚Èπ, ŒÈ—π ◊¥ ¬Á⁄UflÁøà „Ù ¡Ê∞ªÊ– 17


ÁèßÙ-ÎàæüÙ øß-•øß ‚÷Ë ¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ ‚ÊœŸÙ¥ ‚ ¬˝Ê# „ÙŸ flÊ‹Ê ‚÷Ë ¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ ‚ÈπÙ¥ ∑§Ê •ŸÈ÷fl ⁄UʪÊà◊∑§ ¬˝flÎÁûÊ ‚ ¬Íáʸ ⁄U„ÃÊ „Ò; ß‚ËÁ‹∞ ‚ÈπÊŸÈ÷fl-∑§Ê‹ ◊¥ ⁄Uʪ¡ãÿ ∑§◊ʸ‡Êÿ ’ŸÃÊ „Ò– ∞‚ ◊¥ √ÿÁQ§ ŒÈ—π ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊÙ¥ ‚ m· ∑§⁄UÃÊ „Ò– ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ÿ„ ⁄Uʪ •ı⁄U m· ‚ ÿÈQ§ ∑§◊ʸ‡Êÿ (∑§◊¸-‚¥S∑§Ê⁄U ÿÊŸË ∑§◊Ù¥¸ ∑§Ê »§‹) ’ŸÊÃÊ „Ò– ÿ„Ë ¬Á⁄UáÊÊ◊ ŒÈ—π „Ò– ‚Ê◊Êãÿ √ÿÁQ§ ß‚ ‚◊¤ÊŸ ◊¥ •‚◊Õ¸ „ÙÃÊ „Ò Á∑§ ‚Èπ ∑‘§ ‚ÊœŸ ÷Ë ŒÈ—π ◊¥ „Ë ¬Á⁄UflÁøà „ÙŸ flÊ‹ „Ò¥– Ãʬ-‚÷Ë ¬˝ÊÁáÊÿÙ¥ ∑§Ù øß •ı⁄U •øß ©¬∑§⁄UáÊÙ¥ ‚ ¬˝Ê# „ÙŸ flÊ‹Ë m·ÿÈQ§ Ãʬ ∑§Ë •ŸÈ÷ÍÁà „ÙÃË „Ò, •ÕʸØ Ãʬ / ∑§C / ŒÈ—π ∑‘§ ‚◊ÿ; ŒÈ—π ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊÙ¥ ∑‘§ ¬˝Áà ¡Ù m· ∑§Ê ÷Êfl „ÙÃÊ „Ò; fl„Ë m·¡ãÿ ∑§◊ʸ‡Êÿ ◊¥ ¬Á⁄UflÁøà „Ù ¡ÊÃÊ „Ò– ß‚Ë ∑§Ù Ãʬ-ŒÈ—π ∑§„Ã „Ò¥– ß‚ ‚Ê◊Êãÿ √ÿÁQ§ ÷Ë ‚◊¤ÊÃ „Ò; ÄUÿÙ¥Á∑§ ÃÊà∑§ÊÁ‹∑§ ŒÈ—πÙ¥ ‚ ÃÙ ©‚ ÷Ë ÉÊÎáÊÊ „Ë „ÙÃË „Ò– Ãʬ-ŒÈ—π—-ߥÁŒ˝ÿÙ¥ mÊ⁄UÊ flàø◊ÊŸ ∑§Ê‹ ◊¥ Á◊‹Ÿ flÊ‹Ê Ãʬ-ŒÈ—π; ÿ„ ÷Ë ÃËŸ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ê „Ò•-•ÊäÿÊÁà◊∑§- Áòʌٷ ∞fl¥ ÁòʪÈáÊ •‚¥ÃÈ‹Ÿ ‚ ©ûʘ¬ÛÊ ‡ÊÊ⁄UËÁ⁄U∑§ ∞fl¥ ◊ÊŸÁ‚∑§ ⁄UÙª; ’-•ÊÁœŒÒÁfl∑§- ¬˝Ê∑§ÎÁÃ∑§ ¬˝∑§Ù¬ ‚ ©à¬ÛÊ ŒÈ—π ¡Ò‚-’Ê…∏-÷Í∑§¥¬ •ÊÁŒ– ‚-•ÊÁœ÷ıÁÃ∑§- •ãÿ ¬˝ÊÁáÊÿÙ¥ mÊ⁄UÊ ¬˝ŒûÊ ŒÈ—π, ¡Ò‚-‚Ê°¬ Á’ë¿Í •ÊÁŒ– ‚¥S∑§Ê⁄U-‚Èπ ∑‘§ ‚ÊœŸÙ¥ ‚ ‚Èπ ∑‘§ ‚¥S∑§Ê⁄U ∑§Ë flÊ‚ŸÊ •ı⁄U ŒÈ—π ∑§Ë •ŸÈ÷ÍÁà ‚ ŒÈ—π ∑‘§ ‚¥S∑§Ê⁄U ∑§Ë flÊ‚ŸÊ ’ŸÃË „Ò– ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§◊¸¡ãÿ »§‹Ù¥ ∑‘§ •ŸÈ÷Íà Á∑§∞ ¡ÊŸ ¬⁄U; ‚Èπ •ı⁄U ŒÈ—π „ÙŸ ¬⁄U Á»§⁄U ∑§◊¸‚¥S∑§Ê⁄U-‚◊Í„ ’ŸÃÊ „Ò– ÿ„Ë ‚¥S∑§Ê⁄UŒÈ—π „Ò¥– ¬È⁄UÊŸË ÿʌ٥ ∑‘§ ◊Ÿ ¬⁄U ¬«∏ „È∞ ’È⁄U ¬˝÷ÊflÙ¥ ∑§Ê ‚¥S∑§Ê⁄U ∑‘§ M§¬ ◊¥ ÁøûÊ ¬⁄U ¡◊Ê „ÙŸ ‚ ©à¬ÛÊ ŒÈ—π– ‚¥S∑§Ê⁄U-¡Ò‚ ’ø¬Ÿ ◊¥ •ŸÊÕ „ÙŸ flÊ‹ ’ëø ∑‘§ ÿÈflÊ ÿÊ flÎh „ÙŸ ¬⁄U ÷Ë ©‚∑‘§ ◊Ÿ ¬⁄U ¡◊ „È∞ ©‚ ‚◊ÿ ∑‘§ ’È⁄U ¬˝÷Êfl ¡ËflŸ ÷⁄U ’Ÿ ⁄U„Ã „Ò¥– flSÃÈ× ©¬ÿȸQ§ ÃËŸÙ¥ ¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ ŒÈ—πÙ¥ ∑‘§ ◊Í‹ ◊¥ ‚à, ⁄U¡ ∞fl¥ Ã◊ (ÁòʪÈáÊÙ¥) ∑‘§ •Ê¬‚Ë Áfl⁄UÙœ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ©à¬ÛÊ ÁøûÊflÎÁûÊÿÊ° „Ë „Ò¥– „ÊŸ “„Ê” œÊÃÈ ◊¥ “Q§” ¬˝àÿÿ ‚ ÁŸÁ◊¸Ã „Ò; Á¡‚∑§Ê •Õ¸ „Ò¿Ù«∏ŸÊ, àÿʪŸÊ, ’ø ÁŸ∑§‹ŸÊ ÃÕÊ ¬⁄UÊ∑˝§◊ •ÊÁŒ– ÿ„Ê° ß‚∑§Ê •Õ¸ „Ò-ŒÈ—π ∑§Ù àÿʪŸÊ, ©‚‚ ’ø ÁŸ∑§‹ŸÊ ÿÊ ’ø ÁŸ∑§‹Ÿ ∑§Ê ¬⁄UÊ∑˝§◊ (¬˝ÿÊ‚) – „ÊŸÙ¬Êÿ “„ÊŸ” ∞fl¥ “©¬Êÿ” ∑‘§ ◊‹

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

‚ ’ŸÊ „Ò, Á¡‚∑§Ê •Õ¸ „Ò ‚ÊœŸ ÿÊ ÿÈÁQ§– ©‚ •ÁfllÊ ∑‘§ Á◊≈U ¡ÊŸ ‚ ‚¥ÿÙª ∑§Ê ŸÊ‡Ê „Ù ¡ÊŸÊ “„ÊŸ” „Ò– •’ÊÁœÃ Á◊âÿÊ ôÊÊŸ‡ÊÍãÿ Áflfl∑§ÅÿÊÁà „Ë “„ÊŸ” ∑§Ê ©¬Êÿ „Ò– ÿÙª ∑‘§ •¥ªÙ¥ ∑§Ê •ŸÈDÊŸ ∑§⁄UŸ ‚, •‡ÊÈÁh ∑§Ê ˇÊÿ „Ù ¡ÊŸ ¬⁄U Áflfl∑§ÅÿÊÁà (◊Ÿ ∑§Ù ∞∑§Êª˝ ∑§ÊŸ ∑§Ë ‚’‚ ™§°øË •flSÕÊ) ∑‘§ ©Œÿ Ã∑§ ôÊÊŸ ∑§Ê ¬˝∑§Ê‡Ê „ÙÃÊ „Ò– ŒÈ—π-ÁŸflÎÁûÊ („ÊŸÙ¬Êÿ) ∑‘§ Á‹∞ •CÊ¥ª ◊ʪ¸ (ÿ◊, ÁŸÿ◊, •Ê‚Ÿ, ¬˝ÊáÊÊÿÊ◊, ¬˝àÿÊ„Ê⁄U, œÊ⁄UáÊÊ, äÿÊŸ ∞fl¥ ‚◊ÊÁœ) ∑‘§ Á∑˝§ÿÊà◊∑§ ¬ˇÊ ‚ ÷Ë ÿÈQ§ „Ò– ÿÙªŒ‡Ê¸Ÿ ∑§Ë •ÕÊ„ ‹Ù∑§Á¬˝ÿÃÊ ∑‘§ „ÙÃ „È∞ ÷Ë; ‚Ê◊Êãÿ×, ÿÙªŒ‡Ê¸Ÿ ∑§Ë ŒÈ—π •flœÊ⁄UáÊÊ ∑§Ù •‹ª ‚ ⁄UπÊ¥Á∑§Ã Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ ªÿÊ ÃÕÊ •Ÿ∑§ Áflmí¡Ÿ ÷Ë ß‚ ’Ê⁄U ◊¥ ÷˝Êãà ¬˝ÃËà „ÙÃ „Ò¥– •Ÿ∑§ √ÿÊÅÿÊ•Ù¥ ◊¥ ÿÙªŒ‡Ê¸Ÿ ∑§Ë ŒÈ—π•flœÊ⁄UáÊÊ ∑§Ù Á’À∑§È‹ ‚Ê¥Åÿ ∑‘§ ‚◊ÊŸ ◊ÊŸÊ ªÿÊ „Ò– ÿÙªŒ‡Ê¸Ÿ ŒÈ—π ∞fl¥ ŒÈ—πÁŸflÎÁûÊ ∑§Ë ¬Íáʸ× ◊ŸÙflÒôÊÊÁŸ∑§ ÁflfløŸÊ ∑§⁄UÃÊ „Ò– ¬Ã¥¡Á‹ Ÿ ŒÈ—π ∑‘§ ÃËŸ ¬˝∑§Ê⁄U •ÕʸØ ¬Á⁄UáÊÊ◊, Ãʬ ∞fl¥ ‚¥S∑§Ê⁄U ’ÃÊ∞ „Ò¥– ß‚∑‘§ •ãê¸Ã ’ÃÊ∞ ª∞ ÃʬŒÈ—π ∑§Ù S¬C ∑§⁄UÃ „È∞ Á‹πÊ „Ò; ÃʬŒÈ—π ‚◊Sà øß ∞fl¥ •øß ∑§Ê⁄UáÊÙ¥ ‚ „ÙŸ flÊ‹Ê fl„ ŒÈ—π „Ò; Á¡‚∑‘§ •ãê¸Ã ∑§Ù߸ ÷Ë ◊ÊŸfl ŒÈ—π ∑‘§ ‚◊ÿ ©‚∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊÙ¥ ‚ m· ∑§Ê ÷Êfl ⁄UπÃÊ „Ò– ÿÙª ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ŒÈ—π ∑‘§ ¬ˇÊ¬Á⁄UáÊÊ◊----- Ãʬ ------ ‚¥S∑§Ê⁄– •ÊäÿÊÁà◊∑§ - •ÊÁœ÷ıÁÃ∑§ - •ÊÁœŒÒÁfl∑§– ‡Ê⁄UË⁄U--- ◊ÊŸ‚ ŒÈ—π ∑‘§ ¬˝∑§Ê⁄UÙ¥ ∑‘§ ¬pÊØ ŒÍ‚⁄UÊ äÿÊÃ√ÿ Á’¥ŒÈ „Ò ŒÈ—π ∑§Ë ¬˝∑§ÎÁÃ; ß‚ ÁŸêŸ ¬˝∑§Ê⁄U ‚◊¤ÊÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ „Ò– ‚Ê¥ÅÿŒ‡Ê¸Ÿ ŒÈ—πÙ¥ ∑§Ë ¬˝∑§ÎÁà ’Ês ∑§Ê⁄UáÊÙ¥ ∑‘§ ‚„ªÊ◊Ë ◊ÊŸÃÊ „Ò; ¡Ò‚ •ãÿ ¬˝ÊÁáÊ ∞fl¥ ŒÒÁfl∑§ ¬˝∑§Ù¬ •ÊÁŒ– ∑‘§fl‹ •ÊäÿÊÁà◊∑§ ŒÈ—πÙ¥ ∑§Ù fl„ √ÿÁQ§ ∑‘§ ◊ŸÙ‡ÊÊ⁄UËÁ⁄U∑§ •‚¥ÃÈ‹Ÿ ÃÕÊ Áfl∑§Ê⁄UÙ¥ ‚ ©à¬ÛÊ ◊ÊŸÃÊ „Ò; Á¡‚∑‘§ Á‹∞ √ÿÁQ§ Sflÿ¥ „Ë ©ûÊ⁄UŒÊÿË „ÙÃÊ „Ò; ¡’Á∑§ ÿÙªŒ‡Ê¸Ÿ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ‚◊Sà ŒÈ—πÙ¥ ∑§Ë ¬˝∑§ÎÁà ◊ÊŸÁ‚∑§ ¬Á⁄UfløŸÙ¥ ÿÊ flÎÁûÊÿÙ¥ ∑§Ë ¬˝∑§ÎÁà ∑‘§ ‚„ªÊ◊Ë „Ò– ÿÙª ◊ÊŸÃÊ „Ò Á∑§ ¬Á⁄UáÊÊ◊, Ãʬ ∞fl¥ ‚¥S∑§Ê⁄U ‚÷Ë ŒÈ—πÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ √ÿÁQ§ ∑‘§ Sflÿ¥ ∑§Ê ŒÎÁC∑§ÙáÊ „Ë ©ûÊ⁄UŒÊÿË „ÙÃÊ „Ò; ß‚∑‘§ Á‹∞ fl„ ªÈáÊflÎÁûÊÁfl⁄UÙœ •ÕʸØ ÁòʪÈáÊ (‚ûfl, ⁄U¡‚˜ ∞fl¥ Ã◊Sʘ) ∑‘§ •Ê¬‚Ë Áfl⁄UÙœ ∑§Ù ◊Í‹ ∑§Ê⁄UáÊ ◊ÊŸÃÊ „Ò; Á¡‚‚ •ÁfllÊ •ÊÁŒ flÎÁûÊÿÊ° „ÙÃË „Ò¥– ‚ûfl ªÈáÊ, ‚ÊÁûʘfl∑§ ¬˝flÎÁûÊ

∑§Ê ∑§Ê⁄U∑§ „Ò¥– ‚ûʘfl ªÈáÊ ∑‘§ ‹ˇÊáÊ „Ò¥-ôÊÊŸ, ‡ÊË‹, ¬˝∑§Ê‡Ê, ‚eÈáÊ, œ◊¸, flÒ⁄UÊÇÿ ÃÕÊ ‚mÎÁûÊ •ÊÁŒ– ÿ„ Eà fláʸ ‚ ÿÈQ§ „ÙÃÊ „Ò– ⁄U¡S⁄UÊ¡Á‚∑§ ¬˝flÎÁûÊ ∑§Ê ∑§Ê⁄U∑§ „Ò– ⁄U¡ÙªÈáÊ ∑‘§ ‹ˇÊáÊ „Ò¥-ŒÈ—π, ‚Ê„‚, ∑˝§Ùœ, ∑§Ê◊, ‹Ù÷ ÃÕÊ ◊Ù„ •ÊÁŒ– ÿ„ ⁄UQ§fláʸ „Ò– Ã◊‚˜ ÃÊ◊Á‚∑§ ¬˝flÎÁûÊ ∑§Ê ∑§Ê⁄U∑§ „Ò– Ã◊ÙªÈáÊ ∑‘§ ‹ˇÊáÊ „Ò¥•Ê‹Sÿ, ÷Ê⁄UˬŸ, •¥œ∑§Ê⁄U, •ôÊÊŸ ∞fl¥ ◊Í…∏ÃÊ •ÊÁŒ– ÿ„ ∑§ÎcáÊfláʸ „Ò– ÿ ªÈáÊ ¬˝àÿ∑§ √ÿÁQ§ ◊¥ ‚◊ÊÁ„à „Ò¥ •ı⁄U Á¡‚ ¬˝∑§Ê⁄U ¬˝∑§Ê‡Ê ∑‘§ ÉÊ≈U∑§Ù¥-ÿÕÊ-ŒË¬∑§, Ã‹ ∞fl¥ ’ÊÃË ∑‘§ •Ê¬‚Ë ‚Ê◊¥¡Sÿ ‚ „Ë ¬˝∑§Ê‡Ê „ÙÃÊ „Ò ©‚Ë ¬˝∑§Ê⁄U ÁòʪÈáÊ √ÿÁQ§àfl ∑‘§ •Êfl‡ÿ∑§ ÉÊ≈U∑§ „Ò¥– •Êfl‡ÿ∑§ ÉÊ≈U∑§ „ÙÃ „È∞ ÷Ë Áfl⁄UÙœË ¬˝flÎÁûÊ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ÿ ÁòʪÈáÊ flÎÁûÊÿÙ¥ ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ ’ŸÃ „Ò¥; ¡Ù ŒÙ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ë „ÙÃË „Ò¥-ÁÄU‹C •ÕʸØ ÄU‹‡ÊŒÊÿ∑§ flÎÁûÊÿÊ° •ı⁄U •ÁÄU‹C •ÕʸØ •ÄU‹‡ÊŒÊÿ∑§ flÎÁûÊÿÊ°– ÄU‹‡Ê ∑§Ù „◊ ¬„‹ „Ë √ÿÊÅÿÊÁÿà ∑§⁄U øÈ∑‘§ „Ò¥– ÄU‹‡Ê ‚ ©’⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ •ÁÄU‹C flÎÁûÊÿÊ° ¬˝ÊÕÁ◊∑§ •èÿÊ‚ Ã∑§ ‚„ÿÙªË ∑‘§ M§¬ ◊¥ ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UÃË „Ò¥; Á∑§ãÃÈ •Êª ø‹∑§⁄U ÿÁŒ ŒÈ—π ‚ ¬ÍáʸM§¬áÊ ◊ÈÁQ§ øÊÁ„∞; ÃÙ ÿ ÷Ë àÿÊíÿ „Ò¥– •ÁÄU‹C flÎÁûÊÿÊ° ÷Ë ¬Ê°ø „Ò¥-¬˝◊ÊáÊ, Áfl¬ÿ¸ÿ, Áfl∑§À¬, ÁŸŒ˝Ê ÃÕÊ S◊ÎÁÖ ¬˝◊ÊáÊ •ÕʸØ ‚ëøÊ ôÊÊŸ, Áfl¬ÿ¸ÿ •ÕʸØ (©À≈UÊ) ‚ø ¬˝ÃËà „ÙŸ flÊ‹Ê ¤ÊÍΔÊ ôÊÊŸ, Áfl∑§À¬ •ÕʸØ ∑§ÊÀ¬ÁŸ∑§ ôÊÊŸ, ÁŸŒ˝Ê •ÕʸØ ŸË¥Œ ∞fl¥ S◊ÎÁà •ÕʸØ ÿÊŒ ⁄U„ŸÊ– ‚Ê◊Êãÿ ¡ËflŸ ◊¥ ÿ •ÁÄU‹C flÎÁûÊÿÊ° ‚Áê◊Á‹Ã ⁄U„ÃË „Ò¥; ÿÙª ∑§Ë ŒÎÁC ‚ ÿ ¬Ê°øÙ¥ •ÊäÿÊÁà◊∑§ ©ÛÊÁà ∑‘§ ¬˝Ê⁄UÁê÷∑§ SÃ⁄U ¬⁄U ÿÙª‚ÊœŸÊ ◊¥ ‚„ÿÙªË „Ò¥; Á∑§ãÃÈ ¡’ ‚Êœ∑§ ÁŸÃÊãà •ÊäÿÊÁà◊∑§ SÃ⁄U ∑§Ë ©ÛÊÁà ¬˝Ê# ∑§⁄UŸÊ øÊ„ •ı⁄U ŒÈ—π ‚ ¬Íáʸ M§¬ ‚ ◊ÈQ§ „ÙŸÊ øÊ„; ©‚ ÁSÕÁà ◊¥ ÿ ‚÷Ë flÎÁûÊÿÊ° àÿÊíÿ „Ò¥– •Ê¡ ∑§Ë Áfl∑§≈U ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥ ‚ ÁŸ∑§‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ œÒÿ¸ ‚ ‚ÙøŸ •ı⁄U ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UŸ ∑§Ë •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ „Ò– ¬˝÷ÊÁflà ‹ÙªÙ¥ ∑§Ë ‚„ÊÿÃÊ ∑‘§ Á‹∞ Á∑§ÃŸ „ÊÕ •Êª ’…∏ „Ò¥, Á∑§ÃŸ ‹Ùª SflÊÕ¸ ∑§Ê àÿʪ ∑§⁄U∑‘§ ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ Á„Ã-∑§ÊÿÙ¥¸ ◊¥ ‹ª „Ò¥, fl„ ‚ø◊Èø ∞ÁÄÊÁ‚∑§ „Ë „Ò – ß‚ •÷ÍìÍfl¸ ‚flÊ -÷Êfl ∑‘§ ◊Í‹ ◊¥ „◊Ê⁄U Œ‡Ê¸Ÿ ∑§Ê ‚∑§Ê⁄UÊà◊∑§ Áøãß „Ë „Ò– „◊¥ •Ê‡ÊÊ ⁄UπŸË øÊÁ„∞ Á∑§ ÷Áflcÿ ◊¥ „◊ ß‚ flÒÁE∑§ ‚¥∑§≈U ‚ ◊ÈQ§ „Ù∑§⁄U Ÿß¸ •ı⁄U ‚„¡ ¡ËflŸ-‡ÊÒ‹Ë ∑§Ù •¬ŸÊ∑§⁄U ŒÈ—πÙ¥ ‚ ◊ÈQ§ „Ù ¡Ê∞°ª– J 18


âæ×çØ·¤è

ŒÜæçSÅU·¤ ÂýÎêá‡æ âð ÂØæüßÚU‡æ ¥õÚU ÂæçÚUçSÍçÌ·¤è â´ÚUÿæ‡æ «ÊÚ. ¬ËÿÍ· ªÙÿ‹ „◊Ê⁄UÊ ¬ÿʸfl⁄UáÊ •ı⁄U ¬ÊÁ⁄UÁSÕÁÃ∑§Ë (ß∑§Ù‹ÊÚ¡Ë) ÿÊŸË Á∑§ πÊl oÎ¥π‹Ê ‚ ¡È«Ê „È•Ê ¡Ëfl-¡ªÃ •Ê¡ å‹ÊÁS≈U∑§ ¬˝ŒÍ·∑§Ù¥ •ı⁄U •ÉÊÈ‹Ÿ‡ÊË‹ (ŸÊÚŸ-’ÊÿÙÁ«ª˝«’‹) å‹ÊÁS≈U∑§ ©à¬ÊŒÙ¥ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ∑§Ê»§Ë Áø¥ÃÊ¡Ÿ∑§ ÁSÕÁà ◊¥ „Ò– ¬˝Ê∑§ÎÁÃ∑§ ‚¥‚ÊœŸÙ¥ ∑§Ê ‚„Ë Ã⁄U„ ‚ ©¬ÿÙª ŸÊ ∑§⁄UŸÊ „◊Ê⁄U Á‹∞ œË⁄U-œË⁄U •Á÷‡Êʬ ’ŸÃÊ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– “å‹ÊÁS≈U∑§” ∑§Ê ¡ã◊ ¬ÊÚ‹Ë◊⁄U ÁflôÊÊŸ •ı⁄U Ã∑§ŸË∑§Ë ◊¥ „È∞ ‡ÊÙœ ‚ „È•Ê „Ò, Á¡‚∑‘§ ©à¬ÊŒ ¡Ò‚ ÕÒÁ‹ÿÊ°, ’øŸ, ’ÙË¥ •Ê¡ „⁄U ¡ª„ ŒπË ¡Ê ‚∑§ÃË „Ò¥– ¬˝◊Èπ ‡ÊÙœ∑§Ãʸ ¡ÁŸ‚ ’˝ÊqË ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U •Ê¡ „◊Ê⁄U øÊ⁄UÙ¥ •Ù⁄U ’„Èà ‚Ê å‹ÊÁS≈U∑§ „Ò, ¡Ù „◊¥ Áfl⁄UÊ‚Ã ◊¥ Á◊‹Ê „Ò– fl·¸ v~zÆ ‚ wÆvz ∑‘§ ’Ëø å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ê ¬˝ÿÙª wÆÆ ªÈŸÊ ’…Ê „Ò, •ı⁄U ߟ {z fl·Ù¥¸ ◊¥ |}w ∑§⁄UÙ«∏ ≈UŸ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ê ©à¬ÊŒŸ „È•Ê „Ò– ‡ÊÙœ∑§Ãʸ•Ù¥ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U, ◊„ʂʪ⁄UÙ¥ ◊¥ ◊ı¡ÍŒ •Êœ ‚ íÿÊŒÊ ∑§ø⁄UÊ ◊ÊŸfl ¡ÁŸÃ „Ò, Á¡‚∑§Ê }Æ% Á„S‚Ê å‹ÊÁS≈U∑§ „Ò– å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ÃËŸ ¬˝◊Èπ M§¬ ◊Êß∑˝§Ùå‹ÊÁS≈U∑§, ◊ªÊ •ı⁄U ◊Ò∑˝§Ùå‹ÊÁS≈U∑§ ¬ÿʸfl⁄UáÊ ¬˝ŒÍ·áÊ ◊¥ ‚„Êÿ∑§ „Ò¥– •Ã— å‹ÊÁS≈U∑§ ø∑˝§ ÷Ë ∑§Ê’¸Ÿ ø∑˝§ ¡Ò‚Ë ¬˝Ê∑ΧÁÃ∑§ ¬˝Á∑˝§ÿÊ•Ù¥ ∑§Ë Ã⁄U„ „◊Ê⁄U ¬ÿʸfl⁄UáÊ ∑§Ê Á„S‚Ê ’ŸÃÊ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò, ¡Ù wv flË¥ ‚ŒË ∑§Ë ‚’‚ ’«Ë ¬ÿʸfl⁄UáÊËÿ ‚◊SÿÊ•Ù¥ ◊¥ ‚ ∞∑§ „٪˖ ∞∑§ ◊Êß∑˝§Ù◊Ë≈U⁄U ‚ z Á◊‹Ë◊Ë≈U⁄U Ã∑§ ∑‘§ å‹ÊÁS≈U∑§ ≈UÈ∑§«, ◊Êß∑˝§Ùå‹ÊÁS≈U∑§ ’Ÿ∑§⁄U ’« ¬Ò◊ÊŸ ¬⁄U „flÊ ◊¥ ÉÊÈ‹ ¡ÊÃ „Ò¥, •ı⁄U ‹ê’ ‚◊ÿ Ã∑§ flÊÃÊfl⁄UáÊ ◊¥ ⁄U„∑§⁄U ÉÊÊÃ∑§ ¬˝ŒÍ·áÊ »Ò§‹ÊÃ „Ò¥– ∞‚ „Ë wÆ Á◊◊Ë ‚ ’«Ê å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄UÊ Á¡‚ ◊Ò∑˝§Ù«Á’˝‚ ∑§„Ã „Ò¥, ‚◊ÈŒ˝Ë ¡ËflÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ÉÊÊÃ∑§ „Ò¥– å‹ÊÁS≈U∑§ ‚ ¬˝ŒÍ·áÊ— ¡◊ËŸ ÿÊ ‹Òá«Á»§‹ ‚Êß≈U ¬⁄U å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑‘§ ¬ÍáʸÃÿÊ ÁflÉÊ≈UŸ ◊¥ vÆÆÆ fl·¸ ‹ª ‚∑§Ã „Ò¥, •ı⁄U ÁflÉÊ≈UŸ ∑‘§

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Œı⁄UÊŸ ÁŸ∑§‹ Áfl·Ò‹ ¬ŒÊÕ¸ Á◊^Ë ◊¥ •fl‡ÊÙÁ·Ã „Ù∑§⁄U ÷Í¡‹ ∑§Ù ¬˝ŒÍÁ·Ã ∑§⁄U ŒÃ „Ò¥– å‹ÊÁS≈U∑§ ¬ŒÊÕ¸ ∑‘§ ¡‹Ÿ ¬⁄U ∑§Ê’¸Ÿ ◊ٟٕÊÄU‚Êß«, »§ÊS¡∏ËŸ, ŸÊß≈˛Ù¡Ÿ •ÊÄU‚Êß«, «Ê߸•ÊÄU‚ËŸ ¡Ò‚Ë ¡„⁄UË‹Ë ªÒ‚¥ ÁŸ∑§‹ÃË „Ò¥, ¡Ù SflÊSâÿ ∑‘§ Á‹∞ ’„Èà „ÊÁŸ∑§Ê⁄U∑§ „Ò– •ŸÈ◊ʟ× ∞∑§ Á∑§‹Ù å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑§Ù ¡‹ÊŸ ¬⁄U x Á∑§‹Ù ∑§Ê’¸Ÿ «Êß•ÊÚÄU‚Êß« ªÒ‚ ÁŸ∑§‹ÃË „Ò, ¡Ù Ç‹Ù’‹ flÊÁ◊¥¸ª ∑§Ê ∞∑§ ’«Ê ∑§Ê⁄UáÊ „Ò– ‚◊ÈŒ˝ ◊¥ Ã¡Ë ‚ å‹ÊÁS≈U∑§ ÁflÉÊÁ≈Uà „ÙŸ ‚ Á’S»‘§ŸÊÚ‹ ∞ ¡Ò‚ ’„Œ ÉÊÊÃ∑§ ⁄U‚ÊÿŸ ÁŸ∑§‹Ã „Ò¥– Á«S¬Ù‚’‹ ∑§¬-å‹≈U, S≈˛Ê ÿÊ •ãÿ ∞∑§‹ ©¬ÿÙª (Á‚¥ª‹ ÿÍ‚) å‹ÊÁS≈U∑§ ©à¬ÊŒ ¡◊ËŸ •ı⁄U ‚◊ÈŒ˝ ∑‘§ ¬ÊÁ⁄UÁSÕÁÃ∑§Ë Ã¥òÊ ¬⁄U ’„Œ ª¥÷Ë⁄U ¬˝÷Êfl «Ê‹Ã „Ò¥– Œ ߟ¡Ë¸ ∞¥« Á⁄U‚Ù‚¸ ߥÁS≈U≈U˜ÿÍ≈U (≈U⁄UË), Ÿß¸ ÁŒÑË ∑‘§ ∞∑§ •ääÿŸ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ‹Òá«Á»§‹

‚Êß≈U ¬⁄U vÆ.~z ¬˝ÁÇÊà ∑§ø⁄UÊ Á‚»§¸ å‹ÊÁS≈U∑§ „Ò, Á¡‚◊¥ ~.{ ¬˝ÁÇÊà Á‚»§¸ ∞∑§‹ ©¬ÿÙª å‹ÊÁS≈U∑§ (Á‚¥ª‹ ÿÍ¡∏ å‹ÊÁS≈U∑§) ∑§Ê „Ò– ∑§È¿ ‡Ê„⁄UÙ¥ ◊¥ „⁄U √ÿÁQ§ ∑§⁄UË’ vxw ª˝Ê◊ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄UÊ ©à¬ÛÊ ∑§⁄U ⁄U„Ê „Ò– ¬˝ÁÃfl·¸ Œ‡Ê ◊¥ •ŸÈ◊ʟ× ~w}z ≈UŸ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑§Ê {Æ ¬˝ÁÇÊà „Ë ¬ÈŸ—ø∑˝§áÊ (Á⁄U‚ÊßÁ∑§‹) „Ù ¬ÊÃÊ „Ò, •ı⁄U ’ÊÁ∑§ {,vx| ≈UŸ ∑§ø⁄UÊ ßœ⁄U-©œ⁄U Á’π⁄UÊ ⁄U„ÃÊ „Ò– •ŸÈ◊ÊŸÃ: „⁄U ÉÊ¥≈U ‹ª÷ª w.zÆ „¡Ê⁄U å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ë ’ÙË¥ ∑§Í« ◊¥ »‘§¥∑§Ë ¡ÊÃË „Ò¥– flÒôÊÊÁŸ∑§Ù¥ Ÿ wÆwÆ ◊¥ •ÊÚS≈˛Á‹ÿÊ߸ Ã≈U ‚ ~ xÆÆ Á∑§◊Ë ∑§Ë ª„⁄UÊ߸ ∑‘§ ¿„ ˇÊòÊÙ¥ ◊¥ ¡Ê°ø ∑‘§ ’ÊŒ ¬ÎâflË ∑‘§ ‚◊ÈŒ˝ Ë ◊¥ flø◊ÊŸ ◊¥ ~ vy Á◊Á‹ÿŸ ≈UŸ ◊Êß∑˝§Ùå‹ÊÁS≈U∑§ ßP§ΔÊ „ÙŸÊ ’ÃÊÿÊ „Ò– wÆv| ∑‘§ ∞∑§ •äÿÿŸ ◊¥ ŒÈÁŸÿÊ ÷⁄U ‚ Á‹∞ ª∞ Ÿ‹ ∑‘§ ¬ÊŸË ∑‘§ }x ¬˝ÁÇÊà Ÿ◊ÍŸÙ¥ ◊¥

19


âæ×çØ·¤è å‹ÊÁS≈U∑§ ¬˝ŒÍ·∑§ ¬Ê∞ ª∞, Á¡‚◊¥ ‚¥ÿÈQ§ ⁄UÊíÿ •◊Á⁄U∑§Ê ‚’‚ íÿÊŒÊ ¬˝ŒÍ·áÊ „ÙŸ ∑‘§ ’ÊŒ ‹’ŸÊŸ •ı⁄U ÷Ê⁄Uà ∑§Ê ŸÊ◊ ÕÊ– å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑§Ê ©¬ÿÙª— å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑§Ù ¬ÈŸ—ø∑˝§áÊ (Á⁄U‚ÊßÁ∑§‹) ∑§⁄U ∑‘§ ‚«∑§ ÁŸ◊ʸáÊ, ∑§ø⁄U ‚ Ã‹ fl ©¡Ê¸ ¬ÒŒÊ ∑§Ë ¡Ê ‚∑§ÃË „Ò– ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ⁄UÊC˛UËÿ ÷ıÁÃ∑§ ¬˝ÿÙª‡ÊÊ‹Ê, Ÿß¸ ÁŒÑË Ÿ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ‚ ‡ÊıøÊ‹ÿÙ¥ ◊¥ ©¬ÿÙª „ÙŸ flÊ‹Ë ‚SÃË ≈UÊßÀ‚ ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ Á∑§ÿÊ „Ò– ’ëøÙ¥ ∑‘§ ÁŒ‹Ù¥ ◊¥ ⁄UÊ¡ ∑§⁄UŸ flÊ‹Ë ’ʒ˸ ªÈÁ«ÿÙ¥ ∑‘§ ÁŸ◊ʸáÊ ◊¥ ◊„ʂʪ⁄U ‚ ÁŸ∑§‹Ÿ flÊ‹ ~Æ ¬˝ÁÇÊà å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑§Ê ßSÃ◊Ê‹ „ÙŸ ‚ ß‚ ŸÿÊ ŸÊ◊ “’ʒ˸ ‹√‚ Œ •Ù‡ÊŸ” ‚ ¡ÊŸÊ ¡Ê∞ªÊ– •◊Á⁄U∑§Ê ∑‘§ ’ÊŒ ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ ‚’‚ íÿÊŒÊ å‹ÊÁS≈U∑§ ¬ÒŒÊ ∑§⁄UŸ flÊ‹Ê Œ‡Ê ¡Ê¬ÊŸ Ÿ ‹∑§«Ë ∑‘§ »§Êß’⁄U ∑‘§ ‚ÊÕ ÁŸÁ◊¸Ã ¬¬⁄U ∑§Ë ’ÙË٥ fl ’øŸÙ¥ ∑§Ù ’…∏ÊflÊ ÁŒÿÊ „Ò– ÷Ê⁄Uà fl ∑§ß¸ •ãÿ Œ‡ÊÙ¥ Ÿ ¬ûÊ‹ ‚ ’ŸË å‹≈U •ı⁄U ∑§≈UÙ⁄UË ∑‘§ ßSÃ◊Ê‹ ∑§Ù ’…ÊflÊ ÁŒÿÊ „Ò, ¡Ù •ÊÚŸ‹Êߟ ÷Ë ©¬‹éœ „Ò¥– ‹πŸ™§ ÁSÕà ‚¥SÕÊ Ÿ Á‡ÊˇÊÊ ÁŸŒ‡ÊÊ‹ÿ ∑§Ë •ŸÈ◊Áà •ı⁄U ©Ÿ‚ Á’ŸÊ •ŸÈŒÊŸ ∑‘§ S∑§Í‹Ë ¿ÊòÊ- ¿ÊòÊÊ•Ù¥ ∑§Ù Á⁄U‚ÊßÁÄU‹¥ª •ı⁄U ª˝ËŸ „Ê©‚ ©à‚¡¸Ÿ ∑§Ë •flœÊ⁄UáÊÊ ‚◊¤ÊÊÃ „È∞ ÉÊ⁄UÙ¥ ‚ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑§Ù ∞∑§òÊ ∑§⁄U ß‚ ∑§Í«ŒÊŸ, ≈U’‹’Ù«¸, ’¥ø ‚Á„à ŒÍ‚⁄U •ãÿ ©à¬ÊŒÙ¥ ◊¥ ¬Á⁄UflÁøà ∑§⁄U S∑§Í‹Ù¥ ∑§Ù ‚ı¥¬Ÿ ∑§Ë ÿÙ¡ŸÊ ’ŸÊ߸ „Ò– ß‚Ë ¬˝∑§Ê⁄U ’ÊÿÙÁ«ª˝«’‹ (ÉÊÈ‹Ÿ‡ÊË‹/ ‚«Ÿ flÊ‹) å‹ÊÁS≈U∑§ ¡Ù Á∑§ ∞∑§ ’ÊÿÙ¬ÊÚÁ‹◊⁄U „Ò, ∑‘§ ©¬ÿÙª ∑§Ù ’…ÊflÊ ÁŒÿÊ ªÿÊ „Ò, ‹Á∑§Ÿ ©‚◊¥ ÷Ë ∑§È¿ ∑§Á◊ÿÊ° „Ò– Á◊^Ë ◊¥ ÁflÉÊ≈UŸ ∑§Ë œË◊Ë ¬˝Á∑˝§ÿÊ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ ©‚◊¥ ‚ Á◊ÕŸ ªÒ‚ ©à‚Á¡¸Ã „Ù ‚∑§ÃË „Ò– ß‚∑‘§ •‹ÊflÊ Á¡ã„¥ ’ÊÿÙ¬ÊÚÁ‹◊⁄U Ÿ„Ë¥ ◊ÊŸÊ ªÿÊ, fl •ãÿ ¬Ê⁄U¥¬Á⁄U∑§ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ‚◊ÊŸ Ã‹ •ÊœÊÁ⁄Uà „ÙÃ „Ò¥, Á¡ã„¥ ÁflÁ÷ÛÊ ¬˝Á∑˝§ÿÊ° •Ù mÊ⁄UÊ •ı⁄U •Áœ∑§ ‚«∏Ÿ ÿÙÇÿ ’ŸÊÿÊ ¡ÊÃÊ „Ò– ŒÙŸÙ¥ Ã⁄U„ ∑‘§ Á«ª˝«’‹ •ı⁄U ŸÊÚŸ-Á«ª˝«’‹ å‹ÊÁS≈U∑§ ¬˝Ê∑§ÎÁÃ∑§ flÊÃÊfl⁄UáÊ ◊¥ ’„Èà ∑§È‡Ê‹ÃÊ ‚ Ÿ„Ë¥ ≈UÍ≈UÃ „Ò¥, ¡’Á∑§ Ã‹ •ÊœÊÁ⁄Uà å‹ÊÁS≈U∑§ ¿Ù≈U-¿Ù≈U •¥‡ÊÙ¥ ◊¥ ≈UÍ≈U ‚∑§Ã „Ò¥ •ı⁄U π⁄UÊ’ Ÿ„Ë¥ „ÙÃ– •÷Ë ©¬÷ÙQ§Ê•Ù¥ ◊¥ ߟ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ‚◊¤Ê ∑§Ë ∑§◊Ë „Ò, ß‚ËÁ‹∞ Ÿ∞

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

¬˝∑§Ê⁄U ∑‘§ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ù ’Ê¡Ê⁄U ◊¥ ©ÃÊ⁄UŸ ∑§Ë ’¡Êÿ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ∑§◊ ©¬ÿÙª ∑§Ë ‚‹Ê„ ŒË ªß¸ „Ò– å‹ÊÁS≈U∑§ ¬˝ŒÍ·áÊ •ı⁄U ÁŸÿ¥òÊáÊ ∑‘§ ©¬Êÿ— ÷Ê⁄Uà ◊¥ ¬ÿʸfl⁄UáÊ ◊¥òÊÊ‹ÿ mÊ⁄UÊ “å‹ÊÁS≈U∑§ „Ò∑§ÊÕÊÚŸ-wÆwv” ◊¥ ∞∑§ ¡ÊªM§∑§ •Á÷ÿÊŸ ∑§Ë ‡ÊÈM§•Êà ∞∑§‹ ©¬ÿÙª (Á‚¥ª‹ ÿÍ¡∏) å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ßSÃ◊Ê‹ ‚ ◊ÈÁQ§ •ı⁄U å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ∑‘§ •ÊÿÊà ¬⁄U ¬˝ÁÃ’¥œ ∑‘§ ‚ÊÕ ⁄UÊíÿÙ¥ ∑§Ù ∞∑§‹ ©¬ÿÙª å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ù ⁄UÙ∑§Ÿ ∑‘§ ÁŸŒ¸‡Ê ÁŒ∞ ª∞– ß‚∑‘§ ‚ÊÕ ∑§ø⁄UÊ ¬˝’¥œŸ ÁŸÿ◊Ù¥ ∑§Ù •Áœ‚ÍÁøÃ

∑§⁄U å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ©¬ÿÙª ∑§Ë ◊Ù≈UÊ߸ •ı⁄U »Ò§ÄU≈U⁄UË ◊ÊÁ‹∑§Ù¥ ∑§Ù å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ©à¬ÊŒŸ ∑‘§ ‚ÊÕ‚ÊÕ, ∑§ø⁄U ∑§Ù ßÄUΔΔÊ ∑§⁄U ¬ÈŸø¸∑˝§áÊ ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ å‹Ê¥≈U ‹ªÊŸ ‚ê’¥ÁœÃ ÁŸÿ◊ ÁŸœÊ¸Á⁄Uà Á∑§∞ ª∞– ÁflE ◊¥ v}Æ Œ‡ÊÙ¥ Ÿ ⁄UË‚ÊßÁ∑§‹ ŸÊ „Ù ‚∑§Ÿ flÊ‹ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ù ⁄UÙ∑§Ÿ ∑‘§ ÁŸÿ◊ ∑§« Á∑§ÿ „Ò¥– øËŸ Ÿ wÆv{ ‚ ⁄UË‚ÊßÁÄU‹¥ª ∑‘§ Á‹∞ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ê •ÊÿÊà ∑§⁄UŸÊ ’¥Œ ∑§⁄U ÁŒÿÊ „Ò– wÆv~ ∑‘§ ’ÊŒ ‚ •¥Ã⁄UʸC˛Ëÿ ‚¥ÁœÿÙ¥ Ÿ ⁄UË‚ÊßÁÄU‹¥ª ∑‘§ Á‹∞ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ÁŸÿʸà ∑§Ù

¬˝ÁÃ’¥ÁœÃ ∑§⁄U ÁŒÿÊ „Ò, •ı⁄U ∑§⁄UË’ ~Æ Œ‡ÊÙ¥ ◊¥ å‹ÊÁS≈U∑§ ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ¬˝ÁÃ’¥ÁœÃ „Ò– ¡’Á∑§ „◊Ê⁄U ÿ„Ê¥ ÿ„ Á‚»§¸ ∞∑§ ‡ÊÈM§•Êà „Ò– ÷Ê⁄Uà ◊¥ ÁflôÊÊŸ ∞¥fl ¬ÿʸfl⁄UáÊ ∑‘§¥Œ˝ (‚Ë∞‚߸) ∑§Ë Æv ◊Êø¸, wÆww ∑§Ù ¡Ê⁄UË S≈U≈U •ÊÚ»§ ߥÁ«ÿÊ¡∏ ∞¥flÊÿ⁄U◊¥≈UwÆww ∑§Ë Á⁄U¬Ù≈U¸ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U Œ‡Ê ◊¥ ¬˝ÁÃÁŒŸ wz,~zÆ ≈UŸ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄UÊ ÁŸ∑§‹ÃÊ „Ò– v~~Æ ◊¥ ¡„Ê° å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ê ©¬ÿÙª ◊„¡ Ÿı ‹Êπ ≈UŸ ∑‘§ ∑§⁄UË’ ÕÊ, wÆv}-v~ Ã∑§ ’…∏U∑§⁄U ∞∑§ ∑§⁄UÙ«∏ •S‚Ë ‹Êπ ≈UŸ ‚ íÿÊŒÊ •Ê°∑§Ê ªÿÊ „Ò– ß‚∑‘§ Áfl¬⁄UËà å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄UÊ ¬˝ÁÃÁŒŸ ÁŒÑË ◊¥ ‚’‚ íÿÊŒÊ {}~.} ≈UŸ fl •ãÿ ⁄UÊíÿÙ¥ ¡Ò‚ ∑§Ù‹∑§ÊÃÊ, øÛÊ߸, ◊Èê’߸, ’Ò¥ª‹ÍM§, •„◊ŒÊ’ÊŒ •ı⁄U „ÒŒ⁄UÊ’ÊŒ ◊¥ ∑˝§◊‡Ê— yw~.z; yw~.y; yw|.v; xvx.~; wyv.|; v~~.x ≈UŸ ÁŸ∑§‹Ÿ ∑§Ê •ŸÈ◊ÊŸ „Ò– •’ ÿ„ ’„Èà ¡M§⁄UË „Ò, Á∑§ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§Ë ¡ª„ •ãÿ Ÿ∞ ©à¬ÊŒÙ¥ ∑§Ù ¬˝ÊÕÁ◊∑§ÃÊ ŒË ¡Ê∞, Á¡‚‚ fl΄Œ M§¬ ‚ ÁŸc∑§ÊÁ‚à å‹ÊÁS≈U∑§ ∑§ø⁄U ‚ ¬˝ŒÍ·áÊ, ’Ë◊ÊÁ⁄UÿÙ¥ •ı⁄U ¡Ëfl „àÿÊ ∑§Ù ⁄UÙ∑§Ÿ ◊¥ ◊ŒŒ Á◊‹– ⁄UÙ¡◊⁄Uʸ ∑§Ë Á¡¥ŒªË ‚ Á‚¥ª‹ ÿÍ¡ å‹ÊÁS≈U∑§ •ı⁄U ‹ãø ’ÊÄU‚, ¬ÊŸË ∑§Ë ’ÙË٥ •ÊÁŒ ©à¬ÊŒÙ¥ Á¡‚‚ œ⁄UÃË ŒÍÁ·Ã „Ù øÈ∑§Ë „Ò ∑§Ù „≈UÊ ŒŸÊ øÊÁ„∞– S∑§Í‹Ù¥, ‡ÊÒÁˇÊ∑§ SÕÊŸÙ¥, ‚⁄U∑§Ê⁄UË, ªÒ⁄U‚⁄U∑§Ê⁄UË Áfl÷ʪ٥ ◊¥ „⁄U fl·¸ ∞∑§ ÁŒŸ ‡Ê¬Õ ∑§Êÿ¸∑˝§◊ mÊ⁄UÊ å‹ÊÁS≈U∑§ ∑‘§ ∑§◊ ‚ ∑§◊ ©¬ÿÙª ÃÕÊ ¬ÿʸfl⁄UáÊ ‚¥⁄UˇÊáÊ, ◊ÎŒÊ •ı⁄U ¡‹ ¬˝ŒÍ·áÊ, ’Ë◊ÊÁ⁄UÿÙ¥ ÃÕÊ ¬ÊÁ⁄UÁSÕÁÃ∑§Ë ‚¥⁄UˇÊáÊ ∑§Ë •Ù⁄U ‹ÙªÙ¥ ∑§Ê äÿÊŸ •Ê∑§Á·¸Ã ∑§⁄UÊŸÊ øÊÁ„∞– Ç‹Ù’‹ ©lÙª ∑§Ë ¬„øÊŸ ’Ÿ øÈ∑§Ë å‹ÊÁS≈U∑§ ߥ«S≈˛Ë Ÿ ∑§ÎÁ·, ߥ»˝§ÊS≈U˛Äø⁄UU, SflÊSâÿ ‚È⁄UˇÊÊ •ı⁄U ©¬÷ÙQ§Ê ‚Ê◊ÊŸ ∑‘§ ˇÊòÊ ◊¥ ◊„ÃË ÷ÍÁ◊∑§Ê ÁŸ÷ÊÃ „È∞ •Õ¸flÿflSÕÊ ∑§Ù ◊¡’Íà Á∑§ÿÊ „Ò, ‹Á∑§Ÿ ¬ÿʸfl⁄UáÊ ÁŸÿ◊Ù¥ ∑‘§ •ŸÈ¬Ê‹Ÿ •ı⁄U Á⁄U‚ÊßÁ∑§‹ •ı⁄U ÁflÉÊÁ≈Uà „ÙŸ flÊ‹ å‹ÊÁS≈U∑§ ©à¬ÊŒÙ¥ ∑‘§ ÁŸ◊ʸáÊ ∑§Ù ’…∏ÊflÊ ŒŸÊ „Ë ‚◊ÿ ∑§Ë ¡M§⁄Uà „Ò– J 20


ŸË¥fl ∑§Ë ߸¥≈U

¥æÁ¸æÎè ·Ô¤ ¥çßS×ÚU‡æèØ Øôhæ- ÌæˆØæ ÅUôÂð ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬, ¡Ù “ÃÊ¥ÁÃÿÊ ≈U٬˔ ∑‘§ ŸÊ◊ ‚ ÁflÅÿÊà „Ò¥ ∑§Ë ÷Ê⁄Uà ∑‘§ ¬˝Õ◊ SflÃ¥òÊÃÊ ‚¥ª˝Ê◊ ◊¥ ◊„àfl¬Íáʸ ÷ÍÁ◊∑§Ê ÕË– ©Ÿ∑‘§ ‚ŸÊ¬ÁÃàfl ∑‘§ ¥çÙÌæ ×´Çæ ∑§Ê⁄UáÊ „Ë ‚ê¬Íáʸ ‚¥ÉÊ·¸ ∞∑§ •Á◊≈U ¿Ê¬ ¿Ù«∏ ‚∑§Ê– SflÃãòÊÃÊ ¬˝ÊÁáÊ◊ÊòÊ ∑§Ê ¡ã◊Á‚h •Áœ∑§Ê⁄U „Ò– ÷Ê⁄UÃËÿ v}z| ∑‘§ ÁflŒ˝Ù„ ∑§Ë ‡ÊÈL§•Êà vÆ ◊߸ ∑§Ù ◊⁄UΔ ⁄UÊC˛ËÿÃÊ ∑§Ù ‹ê’ ‚◊ÿ Ã∑§ ©¬ÁŸfl‡ÊflÊŒË ‚ „È߸ ÕË– ‡ÊËÉÊ˝ „Ë ∑˝§Ê¥Áà ∑§Ë Áø¥ªÊ⁄UË ¬Í⁄U „‹ø‹Ù¥ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ¬⁄UÃ¥òÊÃÊ ∑§Ê Œ¥‡Ê ¤Ê‹ŸÊ ¬«∏Ê– ©ûÊ⁄U ÷Ê⁄Uà ◊¥ »Ò§‹ ªß¸– ÁflŒ‡ÊË ‚ûÊÊ ∑§Ù •ı¬ÁŸflÁ‡Ê∑§ •àÿÊøÊ⁄UÙ¥ fl •¬◊ÊŸÙ¥ Ÿ ¡’ ©πÊ«∏ »‘§¥∑§Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ¡ŸÃÊ •¬ŸË ø⁄U◊ ‚Ë◊Ê ¬Ê⁄U ∑§⁄U ŒË Ã’ ¡Ÿ◊ÊŸ‚ ©mÁ‹Ã Ÿ ’„Èà ‚¥ÉÊ·¸ Á∑§ÿÊ– àÿʪ •ı⁄U ’Á‹ŒÊŸ „Ù ©ΔÊ •ı⁄U ¬⁄UÃ¥òÊÃÊ ‚ ◊ÈÁQ§ ∑‘§ Á‹∞ ¬˝ÿÊ‚ •Ê⁄Uê÷ ∑§Ë ß‚ •◊⁄UªÊÕÊ ◊¥ ¤ÊÊ°‚Ë ∑§Ë ⁄UÊŸË ∑§⁄U ÁŒ∞– ß‚ Ã⁄U„ ∑§Ê ¬˝Õ◊ ‚Ê◊ÍÁ„∑§ ¬˝ÿÊ‚ ‚Ÿ˜ ‹ˇ◊Ë’Ê߸, ŸÊŸÊ ‚Ê„’ ¬‡ÊflÊ, v}z| ◊¥ Á∑§ÿÊ ªÿÊ– ß‚∑‘§ ’ÊŒ ‹ª÷ª ∞∑§ ‚ŒË ’„ÊŒÈ⁄U‡ÊÊ„ ¡»∏§⁄U fl ÃÊàÿÊ ¬˝◊Èπ Õ– Ã∑§ ⁄UÊC˛÷Q§ •¬ŸÊ ‚fl¸Sfl ãÿÙ¿Êfl⁄U ∑§⁄U Sflʜ˟ÃÊ ÃÊàÿÊ ∑§Ê flÊSÃÁfl∑§ ŸÊ◊ ⁄UÊ◊ø¥Œ˝ ∑§Ë ÿôÊflŒË ¬⁄U ¬˝ÊáÊÙ¥ ∑§Ë •Ê„ÈÁà Œ∑§⁄U ß‚ ÿôÊ ∑§Ù ¬Ê¥«È⁄U¥ª ÿflÊ‹∑§⁄U ÕÊ •ı⁄U “ÃÊàÿÊ” ◊ÊòÊ ø⁄U◊Ùà∑§·¸ Ã∑§ ‹ ª∞– ¬Á⁄UáÊÊ◊SflM§¬ fl·Ù¥¸ ∑§Ë ©¬ŸÊ◊ ÕÊ ¡’Á∑§ ≈UÙ¬ ÷Ë ©Ÿ∑§Ê ©¬ŸÊ◊ ŒÊ‚ÃÊ, •¬◊ÊŸ fl •ÊÁÕ¸∑§ ‹Í≈U ‚ SflÃ¥òÊÃÊ Á◊‹Ë– ÕÊ– ÃÊàÿÊ ∑§Ê ¡ã◊ ◊„Ê⁄UÊC˛ ◊¥ ŸÊÁ‚∑§ ∑‘§ ÷Ê⁄Uà ∑§Ë SflÃ¥òÊÃÊ ∑‘§ ’ÊŒ •ÊœÈÁŸ∑§ ŸÃÊ•Ù¥ Ÿ ÁŸ∑§≈U ¬≈UıŒÊ Á¡‹ ∑‘§ ÿflÊ‹ ŸÊ◊∑§ ªÊ°fl ◊¥ ∑˝§ÁãÃ∑§Ê⁄UË •Ê¥ŒÙ‹ŸÙ¥ ∑§Ù •¬ÁˇÊà ◊„àfl Ÿ„Ë¥ ÁŒÿÊ ∞∑§ Œ‡ÊSÕ ’˝Ê±◊áÊ ¬Ê¥«È⁄U¥ª ⁄UÊfl ÷^ ∑‘§ ¬Á⁄UflÊ⁄U •ı⁄U ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ù ©¬ÁˇÊà Á∑§ÿÊ ÃÕÊ ÿ„ ◊¥ „È•Ê– ¡Ù Á∑§ ¬‡ÊflÊ ’Ê¡Ë⁄UÊfl ∑‘§ ∑§◊¸øÊ⁄UË Õ– ¬˝øÊÁ⁄Uà Á∑§ÿÊ ªÿÊ Á∑§ SflÃ¥òÊÃÊ •Á„¥‚∑§ •Ê¥ŒÙ‹ŸÙ¥ ÃÊàÿÊ ∑§Ê ¡ã◊ ‚Ÿ˜ v}vy/v}vz ◊¥ ◊ÊŸÊ ¡ÊÃÊ „Ò– ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ Á◊‹Ë ¡’Á∑§ ⁄UÊ¡ŸËÁÃôÊÙ¥ Ÿ ÿÁŒ ÃÊàÿÊ ¡’ y fl·¸ ∑‘§ Õ Ã’ ¬‡ÊflÊ ’Ê¡Ë⁄UÊfl ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ê ‚„ÿÙª Á∑§ÿÊ „ÙÃÊ ÃÙ ‡ÊÊÿŒ ’¥≈UflÊ⁄U ∑§Ë v}v} ◊¥ ’‚߸ ∑‘§ ÿÈh ◊¥ •¥ª˝¡Ù¥ ‚ „Ê⁄U ª∞– ŸÙ’à „Ë Ÿ •ÊÃË– ©ã„¥ •ÊΔ ‹Êπ L§¬∞ ∑§Ë ‚Ê‹ÊŸÊ •Ÿ∑§Ù¥ ‡Ê„ˌ٥ ∑§Ù ©Ÿ∑‘§ àÿʪ ∑‘§ Á‹∞ ©Áøà ‚ê◊ÊŸ ¬¥‡ÊŸ ◊¥¡Í⁄U ∑§Ë ªß¸ •ı⁄U Ÿ„Ë¥ Á◊‹ ‚∑§Ê Á¡‚ ‚ê◊ÊŸ ∑‘§ flÙ „∑∏§ŒÊ⁄U Õ– ∑§È¿ ©Ÿ∑§Ë ⁄UÊ¡œÊŸË ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ê ¡ËflŸ ÃÙ •ÊÃ¥∑§ ∑‘§ •Ê⁄UÙ¬ ‚ ©ã„¥ ’„Èà ◊¥ ¡‹Ù¥ ◊¥ „Ë ‚◊Ê# „Ù ªÿÊ– Ã÷Ë ÃÙ ŒÍ⁄U „≈UÊ∑§⁄U ‚¥flŒŸ‡ÊË‹ ∑§Áfl ∑‘§ NŒÿ ‚ ©eÊ⁄U Á’ΔÍ⁄U ◊¥ ⁄UπÊ »Í§≈UʪÿÊ– Á’ΔÍ⁄U ©Ÿ∑§Ë ÃÈ⁄U’à ¬⁄U Ÿ„Ë¥ „Ò ∑§ÊŸ¬È⁄U ‚ vw ∞∑§ ÷Ë ÁŒÿÊ ◊Ë‹ ŒÍ⁄U ª¥ªÊ ∑‘§ Ã≈U Á¡Ÿ∑‘§ π∏Í° ‚ ¡‹Ã „Ò¥ ÿ ¬⁄U ¿Ù≈UÊ-‚Ê ‚È¥Œ⁄U Ÿª⁄U Áø⁄Uʪ∏ flß– ÕÊ– ÃÊàÿÊ ∑§Ê ¬Á⁄UflÊ⁄U ÷Ë ¡ª◊ªÊ ⁄U„ „Ò¥ ◊∑∏§’⁄U ©Ÿ∑‘§, ¬‡ÊflÊ ∑‘§ ‚ÊÕ fl„Ë¥ •Ê ªÿÊ– ÃÊàÿÊ ’øÊ ∑§⁄UÃ Õ ¡Ù ‡Ê„ˌ٥ ∑§Ê ∑§»∏§Ÿ– Ÿ ∑§È¿ ‚ÒÁŸ∑§-¬˝Á‡ÊˇÊáÊ ÃÙ Á‹ÿÊ ÕÊ ¬⁄U ÿÈhÙ¥ ∑§Ê •ŸÈ÷fl Á’‹∑§È‹ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ÷Ê⁄Uà ◊¥ •¥ª˝¡Ë ⁄UÊíÿ ∑§Ë SÕʬŸÊ ‚ ‹∑§⁄U ©‚∑§Ù ©πÊ«∏ »‘§¥∑§Ÿ Ã∑§ ∞‚Ê ¬˝ÃËà „ÙÃÊ „Ò Á∑§ ©ã„Ù¥Ÿ “ªÈÁ⁄UÑÊ ÿÈh” ¡Ù ◊⁄UÊΔÊ ¡ÊÃË ∑§Ê ∑§Ë ÿÊòÊÊ ◊¥ •Ÿ∑§ ∑˝§ÁãÃ∑§Ê⁄UË •Ê„Íà „È∞– ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑§Ê ‚¥ÉÊ·¸ •ÁflS◊⁄UáÊËÿ SflÊ÷ÊÁfl∑§ ªÈáÊ ÕÊ, •¬ŸË fl¥‡Ê-¬⁄Uê¬⁄UÊ ‚ ¬˝Ê# Á∑§ÿÊ ÕÊ– ©ã„¥ ◊⁄UÊΔË, „Ò– ©ŒÍ¸, ªÈ¡⁄UÊÃË ∑§Ê •ë¿Ê ôÊÊŸ ÕÊ–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

21


ŸË¥fl ∑§Ë ߸¥≈U ÃÊàÿÊ ∑‘§ √ÿÁQ§àfl ∑‘§ ‚ê’㜠◊¥ ∑§Ÿ¸‹ ◊ÊÀ‚Ÿ Ÿ ∑§„Ê „Ò¥- “÷Ê⁄Uà ◊¥ ‚¥∑§≈U ∑‘§ ©‚ ˇÊáÊ ◊¥ Á¡ÃŸ ÷Ë ‚ÒÁŸ∑§ ŸÃÊ ©à¬ÛÊ „È∞, fl„ ©Ÿ◊¥ ‚fl¸üÊD Õ–” ‚⁄U ¡Ê¡¸ »§ÊÚ⁄US≈U Ÿ ÷Ë ©ã„¥ “‚flÙ¸à∑§ÎC ⁄UÊC˛Ëÿ ŸÃÊ” ∑§„Ê „Ò– ∑§Ÿ¸‹ sÍ⁄UÙ¡( ◊äÿ ÷Ê⁄Uà ÿÈh •Á÷ÿÊŸ ∑‘§ ‚fl¸‚flʸ) Ÿ ◊¡∏⁄U ◊Ë« ∑§Ù Á‹πÊ- “ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ◊„ÊŸ˜ ÿÈh ŸÃÊ •ı⁄U ’„Èà „Ë Áflå‹fl∑§Ê⁄UË ¬˝∑§ÎÁà ∑‘§ Õ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë ‚¥ªΔŸ ˇÊ◊ÃÊ ÷Ë ¬˝‡Ê¥‚ŸËÿ ÕË–” ÃÊàÿÊ ∑‘§ ÷Ê⁄UÃËÿ ⁄UÊC˛Ëÿ SflÃ¥òÊÃÊ ‚¥ÉÊ·¸ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ ¡◊ËŸË „Ê‹Êà ∑§È¿ ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U Õ Á∑§ øÊ≈U¸⁄U •ÁœÁŸÿ◊ v}vx ◊¥ ‚Ê⁄U ÷Ê⁄Uà ∑§Ê mÊ⁄U ‚÷Ë •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ Á‹∞ πÙ‹ ÁŒÿÊ ªÿÊ ÕÊ, Á¡‚∑‘§ ¬Á⁄UáÊÊ◊SflM§¬ Á◊‡ÊŸÁ⁄UÿÙ¥ ∑‘§ œ◊¸-¬Á⁄UfløŸ ∑§⁄UÊŸ ‚¥’¥œË ∑§Êÿ¸∑§‹Ê¬ Ã¡Ë ‚ ’…∏Ã ª∞– ÷Ê⁄UÃËÿ ¡Ÿ◊ÊŸ‚ ◊¥ ÿ„ ’Êà ª„⁄UÊ߸ ‚ ’ÒΔ ªß¸ Á∑§ •¥ª˝¡ ©ã„¥ ߸‚Ê߸ ’ŸÊŸÊ øÊ„Ã „Ò¥– Á‚¬ÊÁ„ÿÙ¥ ∑§Ë ŒÊ…∏Ë ∑§Ê ¬Ò≈UŸ¸ Ãÿ ∑§⁄UŸÊ, ¬ª«∏Ë ∑‘§ SÕÊŸ ¬⁄U ø◊«∏ ∑§Ê ≈UÙ¬ ¬„ŸŸ ∑§Ù Áflfl‡Ê ∑§⁄UŸÊ, ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑§Ù ‚◊ÈŒ˝ ÿÊòÊÊ ∑‘§ Á‹∞ Áflfl‡Ê ∑§⁄UŸÊ •ÊÁŒ ∞‚ Á∑˝§ÿÊ∑§‹Ê¬ Õ Á¡‚‚ •‚¥ÃÙ· ∑§Ù ’…∏ÊflÊ Á◊‹Ê– •¥ª˝¡Ù¥ Ÿ ÁflÁ÷ÛÊ ‚ÈœÊ⁄U ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ‹ÊªÍ Á∑§∞, Á¡Ÿ‚ ¬⁄Uê¬⁄Uʪà √ÿfl‚ÊÿÙ¥ ¬⁄U ¬˝÷Êfl ¬«∏Ê– ¡Ò‚ ’¥ªÊ‹, Á’„Ê⁄U fl ©ûÊ⁄U ¬˝Œ‡Ê ◊¥ ÁflÁ÷ÛÊ ÷ÍÁ◊ ‚ÈœÊ⁄U •Ê¥ŒÙ‹ŸÙ¥ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ Á∑§‚ÊŸÙ¥ ◊¥ •‚ãÃÙ· ÕÊ– øÊ≈U¸⁄U •ÁœÁŸÿ◊, v}vx ∑‘§ ΔË∑§ ’ÊŒ ÁflÁ‹ÿ◊ ’ÒÁ≈U¥ª ∑‘§ ‚ÈœÊ⁄U ‚Ê◊Ÿ •Êÿ, Á¡Ÿ◊¥ ‚ÃË-¬˝ÕÊ •ı⁄U Á‡Ê‡ÊÈ-„àÿÊ ∑§Ê ©ã◊Í‹Ÿ, v}zÆ ∑‘§ wvfl¥ •ÁœÁŸÿ◊ ∑‘§ •¥Ãª¸Ã œ◊¸-¬Á⁄UfløŸ ∑§⁄UŸ flÊ‹ ‹Ùª ¬Ífl¸¡Ù¥ ∑§Ë ‚ê¬ÁûÊ ∑‘§ •Áœ∑§Ê⁄UË ’ŸŸ ◊¥ ‚◊Õ¸ „È∞– ß‚ ‚◊ÿ •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ ¬˝Áà ¬˝àÿ∑§ flª¸ ◊¥ •ÁflEÊ‚ ¡ã◊ ‹ ⁄U„Ê ÕÊ– ◊Ȫ‹ ‚◊˝Ê≈U ∑‘§ ‚ÊÕ „È߸ ‚¥ÁœÿÙ¥ ∑§Ê ¬Ê‹Ÿ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UŸ ‚ ‚◊˝Ê≈U ∑§Ë ÁSÕÁà •’ ¬¥‡ÊŸ÷ÙªË ∑§Ë ’Ÿ ªß¸– ⁄UÊŸË ‹ˇ◊Ë’Ê߸ ∑‘§ ŒûÊ∑§ ¬ÈòÊ ∑§Ê •¥ª˝¡Ù¥ Ÿ •ŸÈ◊ÙŒŸ Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ •ı⁄U ¤ÊÊ¥‚Ë ∑§Ù „«∏¬ Á‹ÿÊ– ŸÊŸÊ ‚Ê„’ ∑§Ù, ¡Ù ¬‡ÊflÊ ∑‘§ ‚„Ë ©ûÊ⁄U¡ËflË •ı⁄U flÊÁ⁄U‚ Õ, ¬¥‡ÊŸ ŒŸ ‚ ߟ∑§Ê⁄U Á∑§ÿÊ ¡Ê ⁄U„Ê ÕÊ– ß‚Ë ‚◊ÿ ‚ÃÊ⁄UÊ, ŸÊª¬È⁄U, ‚¥÷‹¬È⁄U •ı⁄U •Ÿ∑§ ¿Ù≈U¿Ù≈U ⁄UÊíÿÙ¥ ∑§Ù ÷Ë Á’˝Á≈U‡Ê ‚Ê◊˝Êíÿ ◊¥ Á◊‹Ê Á‹ÿÊ ªÿÊ ÕÊ– •flœ ∑‘§ Áfl‹ÿ ‚ ÷Ë •‚¥ÃÙ· ÕÊ–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Á’˝≈UŸ ∑§Ë ãÿÊÿ √ÿflSÕÊ ÷Ê⁄UÃËÿÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ •ãÿÊÿ¬Íáʸ ÕË– ‚Ÿ˜ v}zx ◊¥ Á’˝≈UŸ ∑‘§ ¬˝œÊŸ◊¥òÊË ‹Ê«¸ •’˝«ËŸ Ÿ ¬˝‡ÊÊ‚ÁŸ∑§ ‚flÊ ∑§Ù ÷Ê⁄UÃËÿÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ πÙ‹ ÁŒÿÊ, ¬⁄U ‚ÈœÊ⁄U ¬ÿʸ# Ÿ„Ë¥ Õ– ∑§¥¬ŸË ∑‘§ •Áœ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ù ÷Ê⁄UÃËÿÙ¥ ∑‘§ ÁflL§h ãÿÊÿÊ‹ÿÙ¥ ◊¥ •Ÿ∑§ •¬Ë‹Ù¥ ∑§Ê •Áœ∑§Ê⁄U ÕÊ– •¥ª˝¡ ¡Ù Á∑§ √ÿʬÊ⁄U ∑§⁄UŸ •Êÿ Õ •ı⁄U ‡ÊÊ‚∑§ ’Ÿ ’ÒΔ Õ ©Ÿ‚ ¿È≈U∑§Ê⁄UÊ ¬ÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ‚◊ÍøÊ ÷Ê⁄Uà •Êª ∑§Ë ‹¬≈UÙ¥ ‚ ‚È‹ª ⁄U„Ê ÕÊ– ÁflŒ˝Ù„ ŸÊªÁ⁄U∑§Ù¥ ∑‘§ ’Ëø »Ò§‹ÃÊ ªÿÊ •ı⁄U ŸÃÎàfl SÕÊŸËÿ ŸÃÊ•Ù¥ ∑‘§ „ÊÕ ◊¥ •Ê ªÿÊ– w~ ◊Êø¸ v}z| ∑§Ù ’Ò⁄U∑§¬È⁄U ◊¥ ◊¥ª‹ ¬Êá«ÿ ∑‘§ ŸÃÎàfl ◊¥ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ Ÿ ÁflŒ˝Ù„ Á∑§ÿÊ fl ∞¡È≈U¥≈U ∑§Ë „àÿÊ ∑§⁄U ŒË– vÆ ◊߸ ∑§Ù ◊⁄UΔ ◊¥ ‚ÒÁŸ∑§ „È•Ê– vw ◊߸ ∑§Ù ’„ÊŒÈ⁄U ‡ÊÊ„ ¡»∏§⁄U ∑§Ù ÁŒÑË ∑§Ê ‚◊˝Ê≈U ÉÊÙÁ·Ã Á∑§ÿÊ ªÿÊ – ÁflŒ˝Ù„ ∑§Ë ‹¬≈U¥ ¡’ ∑§ÊŸ¬È⁄U ¬„È°øË¥ •ı⁄U fl„Ê° ∑‘§ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ Ÿ z ¡ÍŸ v}z| ∑§Ù ŸÊŸÊ ‚Ê„’ ∑§Ù ¬‡ÊflÊ •ı⁄U •¬ŸÊ ŸÃÊ ÉÊÙÁ·Ã Á∑§ÿÊ ÃÙ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ Ÿ ∑§ÊŸ¬È⁄U ◊¥ Sflʜ˟ÃÊ SÕÊÁ¬Ã ∑§⁄UŸ ◊¥ •ªÈflÊ߸ ∑§Ë– ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑§Ù ŸÊŸÊ ‚Ê„’ Ÿ •¬ŸÊ ‚ÒÁŸ∑§ ‚‹Ê„∑§Ê⁄U ÁŸÿÈQ§ Á∑§ÿÊ– ¡’ Á’˝ªÁ«ÿ⁄U ¡Ÿ⁄U‹ „Òfl‹ÊÚ∑§ ∑§Ë ∑§◊ÊŸ ◊¥ •¥ª˝¡ ‚ŸÊ Ÿ ß‹Ê„Ê’ÊŒ ∑§Ë •Ù⁄U ‚ ∑§ÊŸ¬È⁄U ¬⁄U „◊‹Ê Á∑§ÿÊ Ã’ ÃÊàÿÊ Ÿ ∑§ÊŸ¬È⁄U ∑§Ë ‚È⁄UˇÊÊ ◊¥ •¬ŸÊ ¡Ë-¡ÊŸ ‹ªÊ ÁŒÿ, ¬⁄U¥ÃÈ v{ ¡È‹Ê߸, v}z| ∑§Ù ©Ÿ∑§Ë ¬⁄UÊ¡ÿ „Ù ªÿË •ı⁄U ©ã„¥ ∑§ÊŸ¬È⁄U ¿Ù«∏ ŒŸÊ ¬«∏Ê– ∑§ÊŸ¬È⁄U ◊¥ ß‚Ë ÁŒŸ ∞∑§ ’Ë’ËÉÊ⁄U ŸÊ◊∑§ ◊∑§ÊŸ ◊¥ ∑§È¿ •¥ª˝¡ ÁSòÊÿÙ¥ fl ’ëøÙ¥ ∑§Ë „àÿÊ ∑§⁄U ŒË ªß¸– ’Œ‹ ◊¥ ¡Ÿ⁄U‹ ŸË‹ Ÿ ÁflŒ˝ÙÁ„ÿÙ¥ ¬⁄U fl ªÊ°flÙ¥ ¬⁄U ÷ÿ¥∑§⁄U •àÿÊøÊ⁄U Á∑§ÿ– ‡ÊËÉÊ˝ „Ë ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ Ÿ •¬ŸË ‚ŸÊ•Ù¥ ∑§Ê ¬ÈŸª¸ΔŸ Á∑§ÿÊ •ı⁄U ∑§ÊŸ¬È⁄U ‚ ’Ê⁄U„ ◊Ë‹ ©ûÊ⁄U ◊ Á’ΔÍ⁄U ¬„È°ø ª∞– ÿ„Ê° ‚ ∑§ÊŸ¬È⁄U ¬⁄U „◊‹ ∑§Ê ◊ı∑§Ê πÙ¡Ÿ ‹ª– ß‚ ’Ëø „Òfl‹ÊÚ∑§ Ÿ •øÊŸ∑§ „Ë Á’ΔÍ⁄U ¬⁄U •Ê∑˝§◊áÊ ∑§⁄U ÁŒÿÊ– ÿlÁ¬ ÃÊàÿÊ Á’ΔÍ⁄U ∑§Ë ‹«∏Ê߸ ◊¥ ¬⁄UÊÁ¡Ã „Ù ª∞ ¬⁄U¥ÃÈ ©Ÿ∑§Ë ∑§◊ÊŸ ◊¥ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ Ÿ ßÃŸË ’„ÊŒÈ⁄UË ¬˝ŒÁ‡Ê¸Ã ∑§Ë Á∑§ •¥ª˝¡ ‚ŸÊ¬Áà ∑§Ù ÷Ë ¬˝‡Ê¥‚Ê ∑§⁄UŸË ¬«∏Ë– ÃÊàÿÊ ∞∑§ ∑§È‡Ê‹ ‚ŸÊ¬Áà Õ– ¬⁄UÊ¡ÿ ‚ ÁfløÁ‹Ã Ÿ „ÙÃ „È∞ fl Á’ΔÍ⁄U ‚ ⁄UÊfl ‚Ê„’ Á‚¥ÁœÿÊ ∑‘§ ß‹Ê∑‘§ ◊¥ ¬„È°ø– fl„Ê° fl ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ∑§Áã≈U¡ã≈U ŸÊ◊ ∑§Ë ¬˝Á‚h ‚ÒÁŸ∑§ ≈UÈ∑§«∏Ë ∑§Ù •¬ŸË •Ù⁄U Á◊‹ÊŸ ◊¥ ‚»§‹ „Ù ª∞– fl„Ê° ‚ fl ∞∑§ ’«Ë ‚ŸÊ ∑‘§ ‚ÊÕ ∑§ÊÀ¬Ë ¬„È°ø– Ÿfl¥’⁄U

v}z| ◊¥ ©ã„Ù¥Ÿ ∑§ÊŸ¬È⁄U ¬⁄U •Ê∑˝§◊áÊ Á∑§ÿÊ– ◊¡⁄U ¡Ÿ⁄U‹ Áflã…‹ ∑‘§ ∑§◊ÊŸ ◊¥ ∑§ÊŸ¬È⁄U ∑§Ë ‚È⁄UˇÊÊ ∑‘§ Á‹∞ ÁSÕà •¥ª˝¡ ‚ŸÊ ÁÃÃ⁄U-Á’Ã⁄U „Ù∑§⁄U ÷ʪË, ¬⁄U¥ÃÈ ÿ„ ¡Ëà ÕÙ«∏ ‚◊ÿ ∑‘§ Á‹∞ ÕË– Á’˝Á≈U‡Ê ‚ŸÊ ∑‘§ ¬˝œÊŸ ‚ŸÊ¬Áà ‚⁄U ∑§ÊÚÁ‹Ÿ ∑ҧꬒ‹ Ÿ ÃÊàÿÊ ∑§Ù { ÁŒ‚¥’⁄U ∑§Ù ¬⁄UÊÁ¡Ã ∑§⁄U ÁŒÿÊ– ß‚Á‹∞ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ πÊ⁄UË ø‹ ª∞ •ı⁄U fl„Ê° Ÿª⁄U ¬⁄U ∑§é¡Ê ∑§⁄U Á‹ÿÊ– πÊ⁄UË ◊¥ ©ã„Ù¥Ÿ •Ÿ∑§ ÃÙ¬¥ •ı⁄U ÃËŸ ‹Êπ L§¬ÿ ¬˝Ê# Á∑§∞ ¡Ù ‚ŸÊ ∑‘§ Á‹∞ ¡M§⁄UË Õ– ß‚Ë ’Ëø ww ◊Êø¸ ∑§Ù ‚⁄U sÍ⁄UÙ¡ Ÿ ¤ÊÊ°‚Ë ¬⁄U ÉÊ⁄UÊ «Ê‹Ê– ∞‚ ŸÊ¡È∑§ ‚◊ÿ ◊¥ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑§⁄UË’ wÆ,ÆÆÆ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ⁄UÊŸË ‹ˇ◊Ë ’Ê߸ ∑§Ë ◊ŒŒ ∑‘§ Á‹∞ ¬„È°ø– Á’˝Á≈U‡Ê ‚ŸÊ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ •ı⁄U ⁄UÊŸË ∑§Ë ‚ŸÊ ‚ ÁÉÊ⁄U ªÿË– •¥Ã× ⁄UÊŸË ∑§Ë Áfl¡ÿ „È߸– ⁄UÊŸË •ı⁄U ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ß‚∑‘§ ’ÊŒ ∑§ÊÀ¬Ë ¬„È°ø– ß‚ ÿÈh ◊¥ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑§Ù ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U sÍ⁄UÙ¡ ∑‘§ Áπ‹Ê»§ „Ê⁄U ∑§Ê ◊È°„ ŒπŸÊ ¬«∏Ê– ∑§ÊŸ¬È⁄U, ø⁄UπÊ⁄UË, ¤ÊÊ°‚Ë •ı⁄U ∑§Ù¥ø ∑§Ë ‹«ÊßÿÙ¥ ∑§Ë ∑§◊ÊŸ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑‘§ „ÊÕ ◊¥ ÕË– ø⁄UπÊ⁄UË ∑§Ù ¿Ù«∏∑§⁄U ŒÈ÷ʸÇÿ ‚ •ãÿ SÕÊŸÙ¥ ¬⁄U ©Ÿ∑§Ë ¬⁄UÊ¡ÿ „Ù ªÿË– ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ •àÿ¥Ã ÿÙÇÿ ‚ŸÊ¬Áà Õ– ∑§Ù¥ø ∑§Ë ¬⁄UÊ¡ÿ ∑‘§ ’ÊŒ ©ã„¥ ÿ„ ‚◊¤ÊÃ Œ⁄U Ÿ ‹ªË Á∑§ ÿÁŒ ∑§Ù߸ ŸÿÊ •ı⁄U ¡Ù⁄UŒÊ⁄U ∑§Œ◊ Ÿ„Ë¥ ©ΔÊÿÊ ªÿÊ ÃÙ Sflʜ˟ÃÊ ‚ŸÊÁŸÿÙ¥ ∑§Ë ¬⁄UÊ¡ÿ „Ù ¡Ê∞ªË; ß‚Á‹∞ ÃÊ°àÿÊ Ÿ ∑§ÊÀ¬Ë ∑§Ë ‚È⁄UˇÊÊ ∑§Ê ÷Ê⁄U ¤ÊÊ°‚Ë ∑§Ë ⁄UÊŸË •ı⁄U •¬Ÿ •ãÿ ‚„ÿÙÁªÿÙ¥ ¬⁄U ¿Ù«∏ ÁŒÿÊ •ı⁄U fl Sflÿ¥ fl‡Ê ’Œ‹∑§⁄U ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ø‹ ª∞– ¡’ sÍ⁄UÙ¡ ∑§Ê‹¬Ë ∑§Ë Áfl¡ÿ ∑§Ê ¡‡Ÿ ◊ŸÊ ⁄U„Ê ÕÊ, Ã’ ÃÊàÿÊ Ÿ ∞∑§ ∞‚Ë Áfl‹ˇÊáÊ ‚»§‹ÃÊ ¬˝Ê# ∑§Ë Á¡‚‚ sÍ⁄UÙ¡ •ø¥÷ ◊¥ ¬«∏ ªÿÊ– ÃÊàÿÊ ∑§Ê ¡flÊ’Ë „◊‹Ê •ÁflE‚ŸËÿ ÕÊ– ©‚Ÿ ◊„Ê⁄UÊ¡Ê ¡ÿÊ¡Ë ⁄UÊfl Á‚¥ÁœÿÊ ∑§Ë »§ı¡ ∑§Ù •¬ŸË •Ù⁄U Á◊‹Ê Á‹ÿÊ ÕÊ •ı⁄U ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ∑‘§ ¬˝Á‚h Á∑§‹ ¬⁄U ∑§é¡Ê ∑§⁄U Á‹ÿÊ ÕÊ– ¤ÊÊ°‚Ë ∑§Ë ⁄UÊŸË, ÃÊàÿÊ •ı⁄U ⁄UÊfl ‚Ê„’ Ÿ ¡Ëà ∑‘§ ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ◊¥ ¬˝fl‡Ê Á∑§ÿÊ •ı⁄U ŸÊŸÊ ‚Ê„’ ∑§Ù ¬‡ÊflÊ ÉÊÙÁ·Ã Á∑§ÿÊ– ß‚ ⁄UÙ◊Ê¥ø∑§Ê⁄UË ‚»§‹ÃÊ Ÿ Sflʜ˟ÃÊ ‚ŸÊÁŸÿÙ¥ ∑‘§ ÁŒ‹Ù¥ ∑§Ù πȇÊË ‚ ÷⁄U ÁŒÿÊ, ¬⁄U¥ÃÈ ß‚∑‘§ ¬„‹ Á∑§ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ •¬ŸË ‡ÊÁQ§ ∑§Ù ‚¥ªÁΔà ∑§⁄UÃ, sÍ⁄UÙ¡ Ÿ •Ê∑˝§◊áÊ ∑§⁄U ÁŒÿÊ– »§Í‹’ʪ ∑‘§ ¬Ê‚ „È∞ ÿÈh ◊¥ ⁄UÊŸË ‹ˇ◊Ë’Ê߸ v} ¡ÍŸ, v}z} ∑§Ù ‡Ê„ËŒ „Ù ªÿË¥– 22


ŸË¥fl ∑§Ë ߸¥≈U ß‚∑‘§ ’ÊŒ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑§Ê vÆ ◊Ê„ ∑§Ê ¡ËflŸ •ÁmÃËÿ ‡Êıÿ¸ªÊÕÊ ‚ ÷⁄UÊ ¡ËflŸ „Ò– ¬Í⁄U ÷Ê⁄Uà ◊¥ ÁflŒ˝Ù„ ∑§Èø‹Ê ¡Ê øÈ∑§Ê ÕÊ Ã’ ÷Ë ÃÊàÿÊ ◊È_Ë ÷⁄U •¬Ÿ fl»§ÊŒÊ⁄U ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ‚ÊÕ •¥ª˝¡Ë ‚ŸÊ ∑§Ù ¿∑§ÊÃ ⁄U„– ß‚ ∑§Ê‹ ◊¥ ŒÈ‡◊Ÿ ∑‘§ Áπ‹Ê»§ ¿Ê¬◊Ê⁄U ÿÈh ¬hÁà •¬ŸÊ߸ •ı⁄U flÙ •jÈà ‡Êıÿ¸ ÁŒπÊÿÊ Á∑§ •¥ª˝¡ ‚Òãÿ ŸÊÿ∑§ ŒÊ°ÃÙ¥ •°ªÈ‹Ë Œ’ÊÃ ⁄U„ ª∞– ß‚ ¿Ê¬◊Ê⁄U ÿÈh ∑‘§ Œı⁄UÊŸ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ Ÿ ŒÈª¸◊ ¬„ÊÁ«∏ÿÙ¥ •ı⁄U ÉÊÊÁ≈UÿÙ¥ ◊¥ ’⁄U‚Êà ‚ ©»§ŸÃË ŸÁŒÿÙ¥ •ı⁄U ÷ÿÊŸ∑§ ¡¥ª‹Ù¥ ∑‘§ ¬Ê⁄U ◊äÿ¬˝Œ‡Ê •ı⁄U ⁄UÊ¡SÕÊŸ ◊¥ ∞‚Ë ‹ê’Ë Œı«∏-Œı«∏Ë Á¡‚Ÿ •¥ª˝¡Ë ∑Ò§ê¬ ◊¥ Ä‹∑§Ê ◊øÊ∞ ⁄UπÊ– ’Ê⁄U-’Ê⁄U ©ã„¥ øÊ⁄UÙ¥ •Ù⁄U ‚ ÉÊ⁄UŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ ªÿÊ •ı⁄U ’Ê⁄U-’Ê⁄U ÃÊàÿÊ ∑§Ù ‹«ÊßÿÊ° ‹«∏ŸË ¬«∏Ë, ¬⁄U¥ÃÈ ÿ„ ¿Ê¬Ê◊Ê⁄U ÿÙhÊ ∞∑§ Áfl‹ˇÊáÊ ‚ͤÊ-’Í¤Ê ‚ •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ ÉÊ⁄UÙ¥ •ı⁄U ¡Ê‹Ù¥ ∑‘§ ¬⁄U ÁŸ∑§‹ ª∞– ÇflÊÁ‹ÿ⁄U ‚ ÁŸ∑§‹Ÿ ∑‘§ ’ÊŒ ÃÊàÿÊ Ÿ øê’‹ ¬Ê⁄U ∑§Ë •ı⁄U ⁄UÊ¡SÕÊŸ ◊¥ ≈UÙ¥∑§, ’Í°ŒË •ı⁄U ÷Ë‹flÊ«∏Ê ª∞– ¬„‹ ©Ÿ∑§Ê ß⁄UÊŒÊ ¡ÿ¬È⁄U •ı⁄U ©Œÿ¬È⁄U ¬⁄U ∑§é¡Ê ∑§⁄UŸ ∑§Ê ÕÊ; ‹Á∑§Ÿ ‚◊ÿ ¬⁄U ◊ŒŒ Ÿ„Ë¥ Á◊‹Ÿ ‚ ©Ÿ∑‘§ •Á÷ÿÊŸ ‚»§‹ÃÊ ¬˝Ê# Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ‚∑‘§– ∑§Œ◊-∑§Œ◊ ¬⁄U ÃÊàÿÊ ∑§Ù „Ê⁄U ∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄UŸÊ ¬«∏Ê ¬⁄UãÃÈ ©ã„Ù¥Ÿ Á„ê◊à Ÿ„Ë¥ „Ê⁄UË– ∑§Ê¥∑§⁄UÙ‹Ë ◊¥ ÷Ë ÃÊàÿÊ ∑§Ë ¬⁄UÊ¡ÿ „È߸– ¤ÊÊ‹ÊflÊ«∏ ◊¥ ÷Ë •¥ª˝¡Ù¥ ∑§Ê ‡ÊÊ‚Ÿ ÕÊ fl„Ê° ‚ ÷Ë ÃÊàÿÊ ∑§Ë ‚ŸÊ Ÿ ‹ÊπÙ¥ L§¬ÿ fl‚Í‹ Á∑§∞ fl xÆ Ã٬٥ ¬⁄U ∑§é¡Ê ∑§⁄U Á‹ÿÊ– ÃÊàÿÊ ◊¥ •jÈà ‚Òãÿ ‚¥ªΔŸ Á∑§ÿÊ ÕÊ ‹Á∑§Ÿ ‚◊ÿ ¬⁄U Á∑§‚Ë Ÿ ◊ŒŒ Ÿ„Ë¥ ∑§Ë– ÃÊàÿÊ ∑§Ë ‚◊SÿÊ•Ù¥ ◊¥ ∞∑§ Ã⁄U»§ ¡„Ê° œŸ fl ¡M§⁄UË ‚Ê◊ÊŸ ∑§Ë ∑§◊Ë ÕË fl„Ë¥ ŒÍ‚⁄UË Ã⁄U»§ »§ı¡ ∑§Ë ‚¥ÅÿÊ ÷Ë ’…∏ÊŸË ÕË– ©Ÿ◊¥ „⁄U ÁSÕÁà ◊¥ Ÿß¸ ‚ŸÊ π«∏Ë ∑§⁄U ‹Ÿ ∑§Ë ÿÙÇÿÃÊ ÕË– ©ã„Ù¥Ÿ flŸflÊÁ‚ÿÙ¥ fl SÕÊŸËÿ ÁŸflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑§Ê ÷Ë ‚◊Õ¸Ÿ ‹ Á‹ÿÊ– ’Œ‹Ë „È߸ ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥ ◊¥ ÃÊàÿÊ Ÿ “„◊‹Ê ∑§⁄UÙ •ı⁄U ÷ʪ ‹Ù” ∑§Ë ⁄UáÊŸËÁà •¬ŸÊ߸– ÃÊàÿÊ ∑§Ù ¬∑§«∏Ÿ ∑‘§ Á◊‡ÊŸ ◊¥ ¬˝àÿ∑§ ŸÿÊ ‚ŸÊ¬Áà ÿ„Ë ‡Ê¬Õ ‹ÃÊ Á∑§ fl„ ÿ„ ∑§Êÿ¸ ¬Íáʸ ∑§⁄UªÊ, ‹Á∑§Ÿ •‚»§‹ „Ë ⁄U„ÃÊ– ÃÊàÿÊ ∑§Ë πÙ¡ ◊¥ Á„S‚Ê ‹Ÿ flÊ‹ Á‚ÀflS≈U⁄U Ÿ Á‹πÊ „Ò- „◊ ⁄UÙ¡ yÆ ◊Ë‹ ©‚∑§Ê ¬Ë¿Ê ∑§⁄UÃ •ı⁄U fl„ zÆ ◊Ë‹ •Êª ø‹Ê ¡ÊÃÊ •ı⁄U „◊¥ ŸÊ∑§Ê◊Ë Á◊‹ÃË– ©‚ ¡Ÿ‚◊Õ¸Ÿ ¬˝Ê# ÕÊ •ı⁄U ⁄U‚Œ ∑‘§ Á‹∞ ∑§ÁΔŸÊ߸ Ÿ„Ë¥ ÕË–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Á‚Ãê’⁄U ◊¥ ÃÊàÿÊ ß¥Œı⁄U ∑§Ë Ã⁄U»§ ’…∏ ∑§Ÿ¸‹ ‹Ê∑§„Ê≈U¸ Ÿ ©Ÿ∑§Ë ‚ŸÊ ∑§Ê ¬Ë¿Ê Á∑§ÿÊ fl w| ’¥ŒÍ∑‘§¥ ¿ËŸ ‹Ë¥– ÁŸ÷˸∑§ ÃÊàÿÊ Ÿ ¬˝ÁÃ∑§Í‹ ‚◊ÿ ◊¥ ÷Ë ’È¥Œ‹π¥« ∑§Ù ∑§Êÿ¸ˇÊòÊ ’ŸÊŸ ∑§Ê ÁŸpÿ Á∑§ÿÊ– ø¥Œ⁄UË ∑§Ë ⁄UˇÊ∑§ Á‚¥ÁœÿÊ ∑§Ë »§ı¡Ù¥ Ÿ ©Ÿ∑§Ê ‚„ÿÙª Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ– vÆ •ÄU≈UÍ’⁄U ∑§Ù ◊Êß∑‘§‹ Ÿ ©ã„¥ ¬⁄UÊÁ¡Ã Á∑§ÿÊ; Á∑§ãÃÈ ÃÊàÿÊ øê’‹ ¬Ê⁄U ∑§⁄U∑‘§ ÁŸ∑§‹ ª∞ •ı⁄U ‹Á‹Ã¬È⁄U ¬„È°ø∑§⁄U ⁄UÊfl ‚Ê„’ ‚ Á◊‹ ª∞– Á’˝Á≈U‡Ê ∑§◊Ê¥«⁄UÙ¥ ∑§Ù ø∑§◊Ê Œ∑§⁄U ÃÊàÿÊ Ÿ◊¸ŒÊ ¬Ê⁄U ∑§⁄UŸ ◊¥ ‚»§‹ ⁄U„; Á∑§ãÃÈ ¬‡ÊflÊ ∑‘§ ÷ÃË¡ Ÿ •¬ÁˇÊà ‚„ÿÙª Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ– ÃÊàÿÊ •¬ŸË ‚ ’Ë‚ ªÈŸÊ ’«∏Ë ‚ŸÊ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ zÆ ª¡ øı«∏ ¬Ê≈U flÊ‹Ë Ÿ◊¸ŒÊ ŸŒË ∑§Ù ¬Ê⁄U ∑§⁄U ’«∏ıŒÊ ∑§Ë Ã⁄U»§ ’…∏– ÷Ê⁄Uà ∑§Ë Sflʜ˟ÃÊ ∑‘§ Á‹∞ ÃÊàÿÊ ∑§Ê ‚¥ÉÊ·¸ ¡Ê⁄UË ÕÊ– ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U ŒÈ‡◊Ÿ ∑‘§ ÁflL§h ÃÊàÿÊ ∑§Ë ◊„ÊÿÊòÊÊ ‡ÊÈM§ „È߸ π⁄UªÙŸ ‚ ¿Ù≈UÊ ©Œÿ¬È⁄U, ’Ê°‚flÊ«Ê, ¡Ë⁄UʬÈ⁄U, ¬˝Ãʬª…, ŸÊ„⁄Uª… „ÙÃ „È∞ fl ßãŒ⁄Uª… ¬„È°ø– ßãŒ⁄Uª… ◊¥ ©ã„¥ ŸÁ¬ÿ⁄U, ‡ÊÊ’‚¸, ‚◊⁄U‚≈U, ÁS◊Õ, ◊Êß∑‘§‹ •ı⁄U „ÊŸ¸⁄U ŸÊ◊∑§ Á’˝ªÁ«ÿ⁄U •ı⁄U ©‚‚ ÷Ë ™§°ø ‚ÒÁŸ∑§ •Áœ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ Ÿ „⁄U ∞∑§ ÁŒ‡ÊÊ ‚ ÉÊ⁄U Á‹ÿÊ– ’ø∑§⁄U ÁŸ∑§‹Ÿ ∑§Ê ∑§Ù߸ ⁄UÊSÃÊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ, ‹Á∑§Ÿ ÃÊàÿÊ ◊¥ •¬Ê⁄U œË⁄U¡ •ı⁄U ‚ͤÊ-’Í¤Ê ÕË– •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ ß‚ ∑§ÁΔŸ •ı⁄U •‚¥÷fl ÉÊ⁄U ∑§Ù ÃÙ«∏∑§⁄U fl ¡ÿ¬È⁄U ∑§Ë •Ù⁄U ÷ʪ– ŒflÊ‚ •ı⁄U Á‡Ê∑§Ê⁄U ◊¥ ©ã„¥ •¥ª˝¡Ù¥ ‚ ¬⁄UÊÁ¡Ã „ÙŸÊ ¬«∏Ê– •’ ©ã„¥ ÁŸ⁄UÊ‡Ê „Ù∑§⁄U ¬⁄UÙŸ ∑‘§ ¡¥ª‹ ◊¥ ‡Ê⁄UáÊ ‹Ÿ ∑§Ù Áflfl‡Ê „ÙŸÊ ¬«∏Ê– Ÿ⁄Ufl⁄U ∑§Ê ⁄UÊ¡Ê ◊ÊŸÁ‚¥„ •¥ª˝¡Ù¥ ‚ Á◊‹ ªÿÊ •ı⁄U ©‚∑§Ë ªgÊ⁄UË ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ÃÊàÿÊ ∑§Ù } •¬˝Ò‹ v}z~ ∑§Ù ‚ÙÃ „È∞ ¬∑§«∏ Á‹ÿ ª∞– ÁflŒ˝Ù„ •ı⁄U •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ ÁflL§h ÿÈh ‹«∏Ÿ ∑‘§ •Ê⁄UÙ¬ ◊¥ vz

•¬˝Ò‹ ∑§Ù v}z~ ∑§Ù Á‡Êfl¬È⁄UË ◊¥ ÃÊàÿÊ ∑§Ê ∑§Ù≈U¸ ◊ʇʸ‹ Á∑§ÿÊ ªÿÊ fl ◊ÎàÿÈ-Œ¥« ‚ÈŸÊÿÊ ªÿÊ – ∑§„Ã „Ò¥ Á∑§ v} •¬˝Ò‹ v}z~ ∑§Ù ‡ÊÊ◊ z ’¡ »§Ê°‚Ë Œ ŒË ªß¸– ©Ÿ∑‘§ ߟ ‚Ê„Á‚∑§ •Á÷ÿÊŸÙ¥ Ÿ Œ‡ÊflÊÁ‚ÿÙ¥ ◊¥ ¡Ÿ¡ÊªÎÁà fl •Êà◊ªı⁄Ufl ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ∑§Ê ‚¥øÊ⁄U ∑§⁄U ◊ÊÃÎ÷ÍÁ◊ ∑§Ù Á»§⁄U¥ÁªÿÙ¥ ‚ •Ê¡∏ÊŒ ∑§⁄UÊŸ ∑§Ê ¡ ’Ê ¬ÒŒÊ Á∑§ÿÊ– ∑§„Ê ¡ÊÃÊ „Ò ÁŸ«⁄U ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ »§Ê°‚Ë ∑‘§ ø’ÍÃ⁄U ¬⁄U ŒÎ… ∑§Œ◊Ù¥ ‚ ø‹∑§⁄U ª∞ •ı⁄U »§¥Œ ∑§Ù Sflÿ¥ ª‹ ◊¥ «Ê‹ Á‹ÿÊ; ‹Á∑§Ÿ ∑§È¿ ∞ÁÄÊÁ‚∑§ ŒSÃÊfl¡∏ ÃÊàÿÊ ∑§Ë »§Ê°‚Ë ∑§Ù ‚¥ÁŒÇœ Δ„⁄UÊÃ „Ò¥– •¥ª˝¡Ù¥ ∑§Ù ÷⁄U◊ ◊¥ «Ê‹∑§⁄U ÃÊàÿÊ ∑‘§ SÕÊŸ ¬⁄U ∑§Ù߸ ÃÊàÿÊ ∑§Ê ‚„ÿÙªË »§Ê°‚Ë ¬⁄U ø…∏ ªÿÊ fl ÃÊàÿÊ ’ÊŒ Ã∑§ ¡ËÁflà ⁄U„; ∞‚Ê ∑§È¿ ßÁÄʂ∑§Ê⁄UÙ¥ ∑§Ê ◊ÊŸŸÊ „Ò– ÃÊàÿÊ ∑‘§ ÷ÃË¡ fl ÷ÃË¡Ë ∑§Ê ∑§„ŸÊ „Ò Á∑§ ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ ∑§Ù »§Ê°‚Ë Ÿ„Ë¥ „È߸ ÕË; ’ÁÀ∑§ v~Æ~ ◊¥ ©Ÿ∑§Ê Sflª¸flÊ‚ „È•Ê ÕÊ– ‚Ÿ v~w{ ߸. ◊¥ ‹ãŒŸ ◊¥ ∞«fl«¸ ÕÊꬂŸ ∑§Ë ¬ÈSÃ∑§ “ŒË •Œ⁄U ‚Êß« •ÊÚ»∏§ ŒË ◊Á«‹” ¿¬Ë ÕË– ß‚ ¬ÈSÃ∑§ ◊¥ ÷Ë ÃÊàÿÊ ∑§Ë »§Ê°‚Ë ∑§Ë ÉÊ≈UŸÊ ¬⁄U ‚¥Œ„ ¬˝∑§≈U Á∑§ÿÊ ªÿÊ ÕÊ– ∑§Ê‹¸ ◊Ê‹‚Ÿ Ÿ Á‹πÊ „Ò- “ÃÊàÿÊ ≈UÙ¬ øê’‹, Ÿ◊¸ŒÊ, •ı⁄U ¬Êfl¸ÃË ∑§Ë ÉÊÊÁ≈UÿÙ¥ ∑‘§ ŸÊÿ∑§ ’Ÿ ª∞ „Ò¥–” ∑˝§Ê‚ Ÿ Á‹πÊ „Ò- “©Ÿ∑§Ë Ã⁄U„ ∑§È¿ •ı⁄U ‹Ùª „ÙÃ, ÃÙ •¥ª˝¡Ù¥ ∑‘§ „ÊÕ ‚ ÷Ê⁄Uà ¿ËŸÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ ÕÊ–” •ı⁄U ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ◊ÊÃÎ÷ÍÁ◊ ∑§Ë SflÃ¥òÊÃÊ ∑§Ê ‚¬ŸÊ ‚¥¡Ù∞ ◊Ê≈UË ∑§Ê ÿ„ ‚ëøÊ ‚¬Íà ∞∑§ •ãÿÊÿ¬Íáʸ •ı¬ÁŸflÁ‡Ê∑§ ‚⁄U∑§Ê⁄U ∑§Ë Œ◊Ÿ∑§Ê⁄UË ŸËÁÃÿÙ¥ ∑§Ê Á‡Ê∑§Ê⁄U „Ù∑§⁄U •‚◊ÿ ∑§Ê‹-∑§flÁ‹Ã „Ù ªÿÊ; ‹Á∑§Ÿ ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ ÁŒ‹Ù¥ ◊¥ •Ê¡∏ÊŒË ∑§÷Ë Ÿ ’Ȥʟ flÊ‹Ë ‹ı ¡ªÊ ªÿÊ– J 23


·¤ãæÙè

¹ô ÁæÌð ãñ´ ƒæÚU ‚Í⁄U¡ ¬˝∑§Ê‡Ê ’é’Í ÁÄU‹ÁŸ∑§ ‚ Á⁄U‹Ëfl „Ù ªÿÊ „Ò •ı⁄U Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ©‚ •¬Ÿ ‚ÊÕ ‹ ¡Ê ⁄U„Ë „Ò¥– ©ã„Ù¥Ÿ ÁÄU‹ÁŸ∑§ ∑§Ê ¬Í⁄UÊ ¬◊¥≈U ∑§⁄U ÁŒÿÊ „Ò– - •Ù ∑‘§ «ÊÄU≈U⁄U, ÃÙ Á»§⁄U ◊Ò ß‚ ‹ ¡Ê ⁄U„Ë „Í°– ∑§Ù߸ ÷Ë ’Êà „ÙªË ÃÙ ◊Ò¥ •Ê¬∑§Ù »§ÙŸ ¬⁄U ’ÃÊ ŒÍ°ªË– fl ø‹Ã ‚◊ÿ «ÊÚÄU≈U⁄U ∑§Ë •ŸÈ◊Áà ‹ÃË „Ò¥– «ÊÚÄU≈U⁄U Ÿ ©ã„¥ ÁŸÁp¥Ã Á∑§ÿÊ „Ò - ΔË∑§ „Ò ◊Ò«◊, •Ê¬ ß‚ ŒflÊ∞° ŒÃË ⁄U„¥– ∑§È¿ „Ë ÁŒŸÙ¥ ◊¥ Á’‹∑§È‹ ΔË∑§ „Ù ¡Ê∞ªÊ– •Ù ∑‘§ ’é’Í, ’Êÿ– •Ê¥≈UË ∑§Ù ¬⁄U‡ÊÊŸ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UŸÊ– ’é’Í Ÿ ∑§◊¡∏Ù⁄U •ÊflÊ¡∏ ◊¥ ∑§„Ê „Ò - Ÿ„Ë¥ ∑§M§°ªÊ– «ÊÚÄU≈U⁄U Ÿ ’é’Í ∑‘§ ªÊ‹ ‚„‹Ê∑§⁄U ©‚ ªÈ« ’Êÿ ∑§„Ê „Ò– fl ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U «ÊÚÄU≈U⁄U ∑§Ù ÿÊŒ ÁŒ‹Ê ⁄U„Ë „Ò¥ - •ª⁄U flÙ •ÊŒ◊Ë •Ê∞, ß‚ ’ëø ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ¬Í¿Ÿ ÃÙ ◊ȤÊ ÃÈ⁄U¥Ã π’⁄U ∑§⁄U¥– å‹Ë¡∏– «ÊÚÄU≈U⁄U Ÿ ©ã„¥ •ÊESà Á∑§ÿÊ „Ò - ‡ÿÙ⁄U, ‡ÿÙ⁄U, „Ê‹Ê°Á∑§ •’ ßß ÁŒŸ ’Ëà ¡ÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ ©‚∑‘§ •ÊŸ ∑§Ë ’ÊŒ ©ê◊ËŒ ∑§◊ „Ë „Ò, ‹Á∑§Ÿ ¡Ò‚ „Ë flÙ •ÊÿÊ, ◊Ò¥ •Ê¬∑§Ù ÃÈ⁄U¥Ã π’⁄U ∑§⁄U ŒÍ°ªÊ– ◊ȤÊ •÷Ë ÷Ë ÿ„Ë ‹ª ⁄U„Ê „Ò Á∑§ ©‚Ÿ ß‚ ’ëø ∑§Ù ∑§„Ë¥ ’ÈπÊ⁄U ◊¥ ë∏¬Ã Œπ Á‹ÿÊ „ÙªÊ •ı⁄U πÈŒ ß‚∑§Ê ß‹Ê¡ ∑§⁄UÊŸ ∑§Ë „ÒÁ‚ÿà Ÿ„Ë¥ ⁄U„Ë „ÙªË; ß‚Á‹∞ ß‚ ÿ„Ê° ¿Ù«∏ ªÿÊ– - ◊ȤÊ ÷Ë ∑§È¿ ∞‚Ê „Ë ‹ªÃÊ „Ò– ©‚∑§Ê •¬ŸÊ ’ëøÊ „ÙÃÊ Á∑§ ∑Ò§‚ ÷Ë ∑§⁄U∑‘§ ∞∑§ ’Ê⁄U ÃÙ ¡∏M§⁄U „Ë Á◊‹Ÿ •ÊÃÊ „Ë– ‹Á∑§Ÿ ’Ëø ’Ëø ◊¥ ÿ ŒÍ‚⁄U ’ëøÙ¥ ∑§Ë ∑§„ÊÁŸÿÊ° ‚ÈŸÊÃÊ ⁄U„Ê „Ò, ©‚‚ ◊Ê◊‹Ê •ı⁄U ©‹¤Ê ªÿÊ „Ò– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ Ÿ •¬ŸË •Ê‡Ê¥∑§Ê √ÿQ§ ∑§Ë „Ò– -◊⁄U ÅÿÊ‹ ‚ ’ëø ∑‘§ ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ‚ ΔË∑§ „Ù ¡ÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ „Ë ‚Ê⁄UË ’ÊÃÙ¥ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ’„Ã⁄U …¥ª ‚ ¬ÃÊ ø‹ ‚∑‘§ªÊ–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

- „Ê°, ◊⁄UÊ ÷Ë ÿ„Ë ÅÿÊ‹ „Ò Á∑§ ’ëøÊ •÷Ë ÷Ë ‚Ê⁄UË ’ÊÃ¥ Á‚‹Á‚‹flÊ⁄U Ÿ„Ë¥ ’ÃÊ ¬Ê ⁄U„Ê „Ò– ∑ȧ¿ ÁŒŸ Ã٠ߥáÊ⁄U ∑§⁄UŸÊ „Ë ¬«∏ªÊ– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ Ÿ «˛Êßfl⁄U ‚ ‚Ê⁄UÊ ‚Ê◊ÊŸ ©ΔÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ∑§„Ê „Ò •ı⁄U flÊ«¸ ’ÊÚÿ ∑§Ù ߇ÊÊ⁄UÊ Á∑§ÿÊ „Ò ’ëø ∑§Ù ∑§Ê⁄U ◊¥ Á’ΔÊ ŒŸ ∑‘§ Á‹∞– ’é’Í ∑§Ù ∑§Ê⁄U ◊¥ •Ê⁄UÊ◊ ‚ Á’ΔÊ ŒŸ ∑‘§ ’ÊŒ fl πÈŒ ∑§Ê⁄U ◊¥ •Ê߸ „Ò¥– ’é’Í Á¡¥ŒªË ◊¥ ¬„‹Ë ’Ê⁄U Á∑§‚Ë ∑§Ê⁄U ◊¥ ’ÒΔÊ „Ò •ı⁄U „Ò⁄UÊŸË ‚ ‚Ê⁄UË øË¡¥ Œπ ⁄U„Ê „Ò– ’„Èà íÿÊŒÊ •Ê⁄UÊ◊ŒÊÿ∑§ ‚Ë≈U¥, Δ¥«Ë-Δ¥«Ë „flÊ, ’„Èà „ı‹ „ı‹ ’¡ÃÊ ‚¥ªËà •ı⁄U ¬ÊŸË ¬⁄U ø‹ÃË‚Ë ∑§Ê⁄U– fl„ ‡ÊˇÊ ‚ •Ê°π¥ ‚≈UÊ∑§⁄U ’Ê„⁄U ∑§Ê Ÿ¡∏Ê⁄UÊ ŒπŸÊ øÊ„ÃÊ „Ò– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ©‚ •Ê⁄UÊ◊ ‚ Á’ΔÊ∑§⁄U Áπ«∏∑§Ë ∑‘§ Ÿ¡ŒË∑§ ‚⁄U∑§Ê ŒÃË „Ò¥– fl„ •øÊŸ∑§ ∑§Ê⁄U ◊¥ ‚ •ŸÈ¬ÁSÕà „Ù ªÿÊ

„Ò •ı⁄U ’Ê„⁄U ÷ʪÃË Œı«∏ÃË ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ ‡ÊÊÁ◊‹ „Ù ªÿÊ „Ò– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ©‚∑‘§ Á‚⁄U ¬⁄U „ı‹„ı‹ ©°ªÁ‹ÿÊ° Á»§⁄UÊ ⁄U„Ë „Ò¥– fl •¬ŸË Ã⁄U»§ ‚ ∑§È¿ ∑§„∑§⁄U ÿÊ ¬Í¿∑§⁄U ’ëø •ı⁄U ©‚∑§Ë ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ ’Êœ∑§ Ÿ„Ë¥ ’ŸŸÊ øÊ„ÃË¥– ©ã„¥ ∑§Ù߸ ¡ÀŒË Ÿ„Ë¥ „Ò– ’é’Í ÕÙ«∏Ë „Ë Œ⁄U ◊¥ ∑§Ê⁄U ∑‘§ ÷ËÃ⁄U ∑§Ë ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ ‹ı≈UÃÊ „Ò •ı⁄U ©Ÿ‚ •Ê°π¥ Á◊‹ÊÃÊ „Ò– fl ◊ÈS∑§È⁄UÊÃË „Ò¥– ’é’Í ÷Ë ©Ÿ∑§Ë ◊ÈS∑§È⁄UÊ„≈U ∑‘§ ’Œ‹ •¬Ÿ ø„⁄U ¬⁄U ∑§Ë◊ÃË ◊ÈS∑§È⁄UÊ„≈U ‹ÊŸ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§⁄UÃÊ „Ò– ©‚∑§Ê ªÊ‹ ‚„‹ÊÃ „È∞ ¬Í¿ÃË „Ò¥ fl - ’≈U, •’ ∑Ò§‚Ê ‹ª ⁄U„Ê „Ò? fl„ „ı‹ ‚ ∑§„ÃÊ „Ò - ΔË∑§– ’Œ‹ ◊¥ fl„ ©Ÿ‚ ¬Í¿ÃÊ „Ò - „◊ ∑§„Ê° ¡Ê ⁄U„ „Ò¥?

24


·¤ãæÙè -ÉÊ⁄U, ÄUÿÙ¥? -Á∑§‚∑‘§ ÉÊ⁄U? -•¬Ÿ ÉÊ⁄U •ı⁄U Á∑§‚∑‘§ ÉÊ⁄U? -•Ê¬∑§Ê ÉÊ⁄U ∑§„Ê° „Ò? -‹Ù𥫠flÊ‹Ê ◊¥– ’é’Í øȬ „Ù ªÿÊ „Ò– ©‚ ‚Í¤Ê Ÿ„Ë¥ ⁄U„Ê Á∑§ ’Êà ∑§Ù •Êª ∑Ò§‚ ’…∏Êÿ– ∑§÷Ë Á∑§‚Ë ‚ ©‚Ÿ ßÃŸË •ı⁄U ß‚ Ã⁄U„ ∑§Ë ’ÊÃ¥ ∑§Ë „Ë Ÿ„Ë¥ „Ò¥– fl„ ∑§È¿ ‚Ùø ∑§⁄U •¬Ÿ •Ê¬ „Ë ∑§„Ÿ ‹ªÃÊ „Ò - ◊⁄UÊ ÉÊ⁄U ÃÙ ’„Èà ŒÍ⁄U „Ò– -∑§„Ê° „Ò ÃÈê„Ê⁄UÊ ÉÊ⁄U ◊⁄U ’ëø? ©ã„¥ ©ê◊ËŒ ∑§Ë ∑§È¿ Á∑§⁄UáÊ¥ Ÿ¡∏⁄U •ÊÿË „Ò¥– -¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– ’ëø Ÿ ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U ©ã„¥ ◊¤ÊœÊ⁄U ◊¥ ¿Ù«∏ ÁŒÿÊ „Ò– -•ë¿Ê flÙ •ÊŒ◊Ë ∑§ıŸ ÕÊ ¡Ù ÃÈê„¥ •S¬ÃÊ‹ ◊¥ ¿Ù«∏ ªÿÊ ÕÊ? -◊ȤÊ Ÿ„Ë¥ ¬ÃÊ– - •ë¿Ê ßÃŸÊ ÃÙ ¬ÃÊ „ÙªÊ Á∑§ ÃÈ◊ ∑§„Ê° ⁄U„Ã Õ •ı⁄U Á∑§‚∑‘§ ‚ÊÕ ⁄U„Ã Õ? - ŒÙSÃÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ– - ∑§„Ê°? - ¬È‹ ∑‘§ ŸËø– - ¡ª„ ÿÊŒ „Ò? - Ÿ„Ë¥– - ∑§Ù߸ πÊ‚ ’Êà ÿÊŒ „Ò ©‚ ¬È‹ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊? - ©œ⁄U ◊ë¿⁄U ’„Èà Õ– ⁄UÊà ÷⁄U ∑§Ê≈UÃ ⁄U„Ã Õ– - ’¥’߸ •Êÿ Á∑§ÃŸ ÁŒŸ „È∞ „Ù¥ª ÃÈê„¥? - ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– - πÊŸÊ ∑§„Ê° πÊÃ Õ? - ∑§„Ë¥ ÷Ë πÊ ‹Ã Õ– - ‚Ê⁄UÊ ÁŒŸ ÄUÿÊ ∑§⁄UÃ ⁄U„Ã Õ? - ∑§È¿ ÷Ë Ÿ„Ë¥– - ÃÈê„Ê⁄U flÙ ŒÙSà ∑§„Ê° Á◊‹ ª∞ Õ, Á¡ã„¥ ÃÈê„¥ ⁄UÙ¡ ÿÊŒ ∑§⁄UÃ Õ? - fl„Ë¥ ¬È‹ ∑‘§ ŸËø– - ÄUÿÊ ∑§⁄UÃ Õ flÙ ‹Ùª? - ‚’ •‹ª •‹ª ∑§Ê◊ ∑§⁄UÃ Õ– - ÃÙ ÃÈê„Ê⁄UÊ ÅÿÊ‹ ∑§ıŸ ⁄UπÃÊ ÕÊ? - ‚’ ⁄UπÃ Õ– - πÊŸÊ ¬ËŸÊ? - ‚’ Á◊‹ ∑§⁄U πÊÃ Õ– - ÃÙ ÃÈ◊ ÄUÿÊ ∑§⁄UÃ Õ? - ∑§È¿ Ÿ„Ë¥, ◊Ò¥ ÃÙ ’„Èà ¿Ù≈UÊ „Í° ŸÊ.. ..–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

-‹Á∑§Ÿ „Ù ©SÃÊŒ– ¿Ù≈UÍ ©SÃÊŒ– - ◊Ò¥ ©SÃÊŒ ÕÙ«∏Ë „Í°– -•ë¿Ê, •¬Ÿ ÉÊ⁄U ∑§Ë ÿÊŒ „Ò ÃÈê„¥? -„Ê°– - ∑§ıŸ ∑§ıŸ „Ò¥ ÃÈê„Ê⁄U ÉÊ⁄U ◊¥ ? -’Ê’Í, •ê◊Ê, ŒËŒË.. ÷Ê߸..– - ÃÈ◊ ’¥’߸ ◊¥ ∑Ò§‚ •Ê ª∞? - ≈˛Ÿ ◊¥– - ∑§’ ∑§Ë ’Êà „Ò? - ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– - ÃÈ◊ ‹Ùª ’¥’߸ ÄUÿÊ ∑§⁄UŸ •Ê ⁄U„ Õ? - ‡ÊÊŒË ◊¥– - •ı⁄U ∑§ıŸ Õ ‚ÊÕ ◊¥? - ‚’ Õ– - ÃÙ ÃÈ◊ ©Ÿ‚ •‹ª ∑Ò§‚ „Ù ª∞? - ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– - ÃÈê„Ê⁄U ◊Ê° ’ʬ ÃÈê„¥ ≈˛Ÿ ◊¥ ¿Ù«∏ ª∞ Õ ÄUÿÊ? - ◊ȤÊ ÄUÿÊ ¬ÃÊ– - ÃÈ◊ Á∑§ÃŸ ÷Ê߸-’„Ÿ „Ù? - øÊ⁄U– - •ë¿Ê .. ..– ÃÙ ÃÈê„¥ Á’‹∑§È‹ ÿÊŒ Ÿ„Ë¥ „Ò Á∑§ ∑§„Ê° ¬⁄U „Ò ÃÈê„Ê⁄UÊ ÉÊ⁄U? - ’„Èà ŒÍ⁄U– - ‹Á∑§Ÿ ∑§„Ê°? - ªÊ°fl ◊¥– - ªÊ°fl ∑§Ê ŸÊ◊ ÿÊŒ „Ò? - íflʋʬÈ⁄U– - •ı⁄U S∑§Í‹ ∑§Ê? - •ÊŒ‡Ê¸ S∑§Í‹– - •ı⁄U Á¬ÃÊ ¡Ë ∑§Ê ŸÊ◊? - ’Ê’Í– - •ı⁄U ◊Ê° ∑§Ê? - ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– - ’Ê’Í ÄUÿÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥? - ŒÈ∑§ÊŸ „Ò– - ÃÈê„¥ ÃÙ ’≈U ∑§È¿ ÷Ë •ë¿Ë Ã⁄U„ ÿÊŒ Ÿ„Ë¥ ÿÊ ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– ∞‚ ◊¥ •¬Ÿ ÉÊ⁄U ∑Ò§‚ ¡Ê•Ùª? - ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– - •¬Ÿ ’Ê’Í •ê◊Ê ‚ ∑Ò§‚ Á◊‹Ùª? - ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥– ’é’Í ßß ‚Ê⁄U ‚flÊ‹Ù¥ ‚ Õ∑§ ªÿÊ „Ò– •ı⁄U Á»§⁄U ©‚ •¬Ÿ ÉÊ⁄U ∑§Ë ÷Ë ÿÊŒ •ÊŸ ‹ªË „Ò– ©‚Ÿ •¬ŸË •Ê°π¥ ◊Í¥Œ ‹Ë „Ò¥– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ÷Ë ‚◊¤Ê ⁄U„Ë „Ò Á∑§ ©‚‚ ßß ‚Ê⁄U ‚flÊ‹ ∞∑§

‚ÊÕ Ÿ„Ë¥ ¬Í¿Ÿ øÊÁ„∞– fl ©‚ øȬ „Ë ⁄U„Ÿ ŒÃË „Ò¥– •øÊŸ∑§ ’é’Í Ÿ •Ê°π¥ πÙ‹Ë „Ò¥ - •Ê¥≈UË •Ê¬ ÄUÿÊ ∑§⁄UÃË „Ò¥? - ÄUÿÙ¥ ’≈U? - flÒ‚ „Ë ¬Í¿Ê, •Ê¬∑§Ë ªÊ«∏Ë ’„Èà •ë¿Ë „Ò– Δ¥«Ë Δ¥«Ë– - ÃÈê„¥ •ë¿Ë ‹ªË? - „Ê°, •Ê¬ ÷Ë– - •⁄U ’ʬ ⁄U, „◊ ÷Ë ÃÈê„¥ •ë¿ ‹ª, ÷‹Ê ÄUÿÍ°? - •Ê¬ ⁄UÙ¡ •ÊÃË ÕË „◊‚ Á◊‹Ÿ– ßûÊË ‚Ê⁄UË øË¡¥ ‹ÊÃË ÕË¥ •ı⁄U ◊Ê⁄UÃË ÷Ë Ÿ„Ë¥ ÕË– - ◊Ò¥ ÄUÿÍ¥ ◊Ê⁄UŸ ‹ªË ÃÈê„¥ ◊⁄U ’ëø? ÃÈ◊ ÃÙ ßß åÿÊ⁄U, ßß •ë¿ ’ëø „, ÷‹Ê ∑§Ù߸ ÃÈê„¥ ÄUÿÙ¥ ◊Ê⁄UŸ ‹ªÊ? - ’Ê’Í Ÿ„Ë¥ ◊Ê⁄UÃ Õ– •ê◊Ê ◊Ê⁄UÃË ÕË, ŒËŒË, ÷ßÿÊ ◊Ê⁄UÃ Õ– - ’„Èà π⁄UÊ’ Õ flÙ ‹Ùª– ÃÈê„¥ ÃÙ ∑§Ù߸ ◊Ê⁄U „Ë Ÿ„Ë¥ ‚∑§ÃÊ– Ã÷Ë ©ã„Ù¥Ÿ «˛Êßfl⁄U ‚ ∑§„Ê „Ò - «˛Êßfl⁄U, ¡⁄UÊ ‚Ê◊Ÿ ⁄U«Ë◊« ∑§¬«∏Ù¥ ∑§Ë ŒÈ∑§ÊŸ ∑‘§ •Êª ªÊ«∏Ë ÃÙ ⁄UÙ∑§ŸÊ– •¬Ÿ ⁄UÊ¡Ê ’Ê’Í ∑‘§ Á‹∞ ∑§È¿ ∑§¬«∏ ÃÙ ‹ ‹¥– - ◊Ò¥ ÄUÿÊ ∑§M§¥ªÊ ∑§¬«∏? ’é’Í Ÿ •¬ŸÊ Á¡∑˝§ ‚ÈŸ ∑§⁄U ¬Í¿Ê „Ò– - ÄUÿÙ¥, ∑§¬«∏Ù¥ ∑§Ê ÄUÿÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥? - ¬„ŸÃ „Ò¥– ◊Ò¥Ÿ ÷Ë ÃÙ ¬„Ÿ „È∞ „Ò¥– - ÃÈ◊ ßß ÁŒŸ ‚ •S¬ÃÊ‹ ◊¥ Õ ŸÊ, •’ ÉÊ⁄U ¡Ê ⁄U„ „Ù ß‚Á‹∞ •ë¿ ∑§¬«∏ ÃÙ øÊÁ„ÿ „Ë ŸÊ– •ı⁄U Áπ‹ıŸ ÷Ë– ’Ù‹Ù ∑§ıŸ ‚Ê Áπ‹ıŸÊ ¬‚¥Œ „Ò? - „◊ ÉÊ⁄U ¬⁄U Áπ‹ıŸ¥ ‚ ÕÙ«∏ „Ë π‹Ã Õ– - ÃÙ Á∑§‚ øË¡ ‚ π‹Ã Õ ◊⁄U ’ëø? - flÒ‚ „Ë π‹Ã ⁄U„Ã Õ– - ’„Èà ÷Ù‹ „Ù ÃÈ◊ ’≈U, ’ëø¥ ∑‘§ ÃÙ Áπ‹ıŸÙ¥ ‚ π‹ŸÊ „Ë øÊÁ„ÿ– „Ò ŸÊ? ªÊ«∏Ë ∞∑§ S≈UÙ⁄U ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ L§∑§Ë „Ò– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ’ëø ∑§Ù «˛Êßfl⁄U ∑‘§ ‚ÊÕ fl„Ë¥ ∑§Ê⁄U ◊¥ „Ë ¿Ù«∏ ∑§⁄U ÷ËÃ⁄U ¡Ê ∑§⁄U ’ëø ∑‘§ Á‹∞ …⁄U ‚Ê⁄U ∑§¬«∏ •ı⁄U Áπ‹ıŸ ‹ ∑§⁄U •ÊÿË „Ò¥– ∑§Ê⁄U ◊¥ •ÊÃ „Ë ©ã„Ù¥Ÿ «˛Êßfl⁄U ‚ ∑§„Ê „Ò •’ ‚Ëœ ÉÊ⁄U ø‹¥– „◊Ê⁄U ’≈U ∑§Ù ÷Ë •Ê⁄UÊ◊ ∑§⁄UŸÊ øÊÁ„ÿ– „Ò ŸÊ ◊ÈÛÊÊ? fl ©‚∑§Ë Ã⁄U»§ Œπ ∑§⁄U ¬Í¿ÃË „Ò¥– 25


·¤ãæÙè fl„ Á‚⁄U Á„‹ÊÃÊ „Ò– ªÊ«∏Ë ‹Ù𥫠flÊ‹Ê ∑§ÊÚꬋÒÄU‚ ◊¥ ∞∑§ ’„Èà „Ë ’«∏Ë •ı⁄U ÷√ÿ ß◊Ê⁄Uà ∑‘§ •Êª L§∑§Ë „Ò– fl ’ëø ∑§Ù •Ê⁄UÊ◊ ‚ ŸËø ©ÃÊ⁄UÃË „Ò¥– ŒÙŸÙ¥ Á‹çU≈U Ã∑§ •ÊÃ „Ò¥– ’ëøÊ „Ò⁄UÊŸË ‚ ‚Ê⁄UË ÷√ÿÃÊ Œπ ⁄U„Ê „Ò– ©‚∑‘§ Á‹∞ ÿ ŒÈÁŸÿÊ Á’‹∑§È‹ •Ÿ¡ÊŸË •ı⁄U •ŸŒπË „Ò– Á‹çU≈U •ÊŸ ¬⁄U ŒÙŸÙ¥ ÷ËÃ⁄U •Êÿ „Ò¥– ’ëøÊ Á‹çU≈U ◊¥ ¬„‹Ë ’Ê⁄U •Ê ⁄U„Ê „Ò •ı⁄U „Ò⁄UÊŸË ‚ ¬Í¿ÃÊ „Ò - •Ê¥≈UË, ÿ ∑§◊⁄UÊ ÄUÿÊ „Ò? fl „°‚∑§⁄U ’ÃÊÃË „Ò¥ - ’ëø ÿ ∑§◊⁄UÊ Ÿ„Ë¥ „Ò– ÿ Á‹çU≈U „Ò– ß‚‚ ™§¬⁄U ¡ÊÃ „Ò¥– - •ë¿Ê ÿ Á‹çU≈U „Ò– ≈UËflË ¬⁄U ∞∑§ ’Ê⁄U Á¬B§⁄U ◊¥ ŒπË ÕË– fl •¬ŸË ◊¥Á¡‹ ¬⁄U ¬„È¥ø ª∞ „Ò¥– fl ∞∑§ Œ⁄UflÊ¡ ∑§Ë ÉÊ¥≈UË ’¡ÊÃË „Ò¥– Œ⁄UflÊ¡Ê ’Êß Ÿ πÙ‹Ê „Ò– fl ©‚ ‹ ∑§⁄U ÷ËÃ⁄U ªß¸ „Ò¥– Ÿı∑§⁄UÊŸË Ÿ ©Ÿ∑‘§ „ÊÕ ‚ ‚Ê◊ÊŸ ‹ Á‹ÿÊ „Ò •ı⁄U ’ëø ∑§Ù Œπ ∑§⁄U ∑§„ÃË „Ò - „Êÿ, Á∑§ÃË ¿ÊŸ ◊È‹ªÊ •Ê„– Á∑§‚∑§Ê „Ò ◊◊‚Ê„’? fl ªfl¸ ‚ ’ÃÊÃË „Ò¥ - „◊Ê⁄UÊ ◊„◊ÊŸ „Ò– •÷Ë „◊Ê⁄U ‚ÊÕ „Ë ⁄U„ªÊ •ı⁄U ‚ÈŸÙ, ÿ ’Ê’Ê ’Ë◊Ê⁄U „Ò– ß‚∑‘§ Á‹∞ „‹∑§Ê πÊŸÊ ’ŸÊŸÊ– ¬Í⁄UÊ ÅÿÊ‹ ⁄UπŸÊ ß‚∑§Ê– ΔË∑§ ..– - ΔË∑§ „Ò ◊◊‚Ê„’– ©‚∑‘§ „ÊÕ ’ëø ∑‘§ ªÊ‹ ‚„‹ÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ◊ø‹Ã „Ò¥ ‹Á∑§Ÿ fl„ πÈŒ ¬⁄U ∑§¥≈˛Ù‹ ∑§⁄UÃË „Ò– ’„Èà ◊ı∑‘§ •Êÿ¥ª ß‚∑‘§– fl„ øȬøʬ ÷ËÃ⁄U ‚Ê◊ÊŸ ⁄UπŸ ø‹Ë ªß¸ „Ò– •¬Ÿ ∑§◊⁄U ◊¥ ¡ÊÃ „Ë ©ã„Ù¥Ÿ ’ëø ∑§Ù ÷Ë¥ø∑§⁄U •¬Ÿ ‚ËŸ ‚ ‹ªÊ Á‹ÿÊ „Ò– fl ¡∏Ù⁄U ¡∏Ù⁄U ‚ ⁄UÙÿ ¡Ê ⁄U„Ë „Ò¥– fl ©‚ ÷Ë¥ø-÷Ë¥ø ◊⁄U ‹Ê‹, ◊⁄U ‹Ê‹ ∑§„ ¡Ê ⁄U„Ë „Ò¥– ©ã„¥ ⁄UÙÃ Œπ ’ëøÊ ÉÊ’⁄UÊ ªÿÊ „Ò •ı⁄U fl„ ÷Ë ⁄UÙŸ ‹ªÊ „Ò– - •Ê¥≈UË •Ê¬ ⁄UÙ ÄUÿÙ¥ ⁄U„Ë „Ù? - •⁄U ¬Êª‹, ◊Ò¥ ⁄UÙ ∑§„Ê° ⁄U„Ë „Í°, ÿ ÃÙ .. ÿ ÃÙ.. πȇÊË ∑‘§ •Ê°‚Í „Ò¥– - •Ê¥≈UË, πȇÊË ∑‘§ •Ê°‚Í ∑Ò§‚ „ÙÃ „Ò¥– - ’„Èà ‚flÊ‹ ∑§⁄UÃÊ „Ò ⁄U– •ÊŒ◊Ë ¡’ ’„Èà πÈ‡Ê „ÙÃÊ „Ò ŸÊ, Ã’ ÷Ë ⁄UÙÃÊ „Ò– - ◊Ò¥ ÃÙ ¡’ ÷Ë ⁄UÙÃÊ „Í° ÃÙ πȇÊË ∑‘§ •Ê°‚Í ÕÙ«∏ „Ë •ÊÃ „Ò¥– ¡’ Áª⁄U ¡ÊÃÊ „Í° ÿÊ ÷Í𠋪ÃË „Ò ÃÙ ◊Ò¥ ÃÙ ‚ø◊Èø ⁄UÙÃÊ „Í°– •Ê¥≈UË, •Ê¬∑§Ù øÙ≈U ‹ªÃË „Ò ÃÙ •Ê¬ ⁄UÙÃË „Ò¥ ÄUÿÊ? - ¬ª‹, ’«∏Ù¥ ∑§Ù ¡’ øÙ≈U ‹ªÃË „Ò ŸÊ.. ÃÙ flÙ øÙ≈U Ÿ¡⁄U Ÿ„Ë¥ •ÊÃË– ’‚, ¬ÃÊ ø‹

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ øÙ≈U ‹ª ªß¸ „Ò– ‚◊¤Ê ’ÈhÍ ⁄UÊ◊ ..– - Ÿ„Ë¥– - ÃÍ Ÿ„Ë¥ ‚◊¤ÊªÊ ◊⁄U ‹Ê‹– •Ê ◊Ò¥ ÃȤÊ ‚◊¤ÊÊÃË „Í°– ©‚ ‹ ∑§⁄U ∞∑§ ÃSflË⁄U ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ‹ ∑§⁄U •ÊÃË „Ò¥, ‹ª÷ª ¬Ê¥ø ‚Ê‹ ∑‘§ ∞∑§ ªŒ’Œ ’ëø ∑§Ë ÃSflË⁄U „Ò– ◊ÈS∑§È⁄UÊÃ „È∞ ’ëø ∑§Ë ÃSflË⁄U– - •Ê¥≈UË, ÿ Á∑§‚∑§Ë ÃSflË⁄U „Ò? - ’≈U, ÿ ◊⁄U ¬ÙÃ ∑§Ë ÃSflË⁄U „Ò– - ¬ÙÃÊ ÄUÿÊ „ÙÃÊ „Ò? - •⁄U ’ʬ ⁄U, ∑Ò§‚ ’ÃÊ™§° Á∑§ ¬ÙÃÊ ÄUÿÊ „ÙÃÊ „Ò– •ë¿Ê Œπ– ÃÍ ’≈UÊ ÃÙ ‚◊¤ÊÃÊ „Ò ŸÊ– ¡Ò‚ ÃÍ •¬Ÿ ’Ê’Í ∑§Ê ’≈UÊ „Ò– - „Ê°– - ÃÙ ¡Ù Ã⁄UÊ ’≈UÊ „ÙªÊ ŸÊ flÙ Ã⁄U ’Ê’Í ∑§Ê ¬ÙÃÊ „٪ʖ - ◊⁄UÊ ’≈UÊ ∑Ò§‚ „ÙªÊ? ◊Ò¥ ÃÙ ßÃŸÊ ¿Ù≈UÊ‚Ê „Í°– - •⁄U ¡’ Ã⁄UË ‡ÊÊŒË „ÙªË Ã’ Ã⁄UÊ ’≈UÊ „ÙªÊ ŸÊ flÙ Ã⁄U ’Ê’Í ∑§Ê ¬ÙÃÊ „٪ʖ ‚◊¤Ê? - Ÿ„Ë¥ ‚◊¤ÊÊ– - ∑§Ù߸ ’Êà Ÿ„Ë¥– ÿ ◊⁄U ¬ÙÃ ∑§Ë ÃSflË⁄U „Ò– - ÄUÿÊ ŸÊ◊ „Ò •Ê¬∑‘§ ¬ÙÃ ∑§Ê? - ◊⁄U ¬ÙÃ ∑§Ê ŸÊ◊ „Ò Á⁄U∑§– - •Ê¥≈UË ÿ ∑Ò§‚Ê ŸÊ◊ „Ò Á⁄U∑§? - ’≈U, ¡„Ê° fl„ ⁄U„ÃÊ „Ò fl„Ê° ∞‚ „Ë ŸÊ◊ „ÙÃ „Ò¥– - ∑§„Ê° ⁄U„ÃÊ „Ò fl„? - çU‹ÙÁ⁄U«Ê ◊¥– - ÿ ∑§„Ê° „Ò? - ’„Èà ŒÍ⁄U– ‚Êà ‚◊¥Œ⁄U ¬Ê⁄U– - •Ê¥≈UË ‚◊¥Œ⁄U ÄUÿÊ „ÙÃÊ „Ò? - ‚◊¥Œ⁄U ◊ÊŸ, ‚◊¥Œ⁄U ◊ÊŸ.. ø‹Ù, ∞∑§ ∑§Ê◊ ∑§⁄UÃ „Ò¥, ÃȤÊ ‡ÊÊ◊ ∑§Ù ‚◊¥Œ⁄U ÁŒπÊŸ ‹ ø‹¥ª– •¬Ÿ •Ê¬ Œπ ‹ŸÊ– - •Ê¬ ©‚ •¬Ÿ ¬Ê‚ ÄUÿÙ¥ Ÿ„Ë¥ ⁄UπÃË¥ •Ê¥≈UË? fl Á»§⁄U ‚ ⁄UÙŸ ‹ªË „Ò¥ - ¬ª‹ ◊Ò¥Ÿ ©‚ •Ê¡ Ã∑§ ŒπÊ „Ë Ÿ„Ë¥ „Ò– Á∑§ÃŸË •÷ÊªË „Í°– ◊⁄UÊ ¬ÙÃÊ ¬Ê°ø ‚Ê‹ ∑§Ê „Ù ªÿÊ •ı⁄U •Ê¡ Ã∑§ ◊Ò¥Ÿ ©‚ ŒπÊ „Ë Ÿ„Ë¥– ¬Ê‚ ⁄UπŸ ∑§Ê ’Êà ÃÙ ŒÍ⁄U „Ò– ∑§÷Ë ∑§÷Ë »§ÙŸ ¬⁄U ©‚∑§Ë •ÊflÊ¡ ‚ÈŸ ‹ÃË „Í° ÃÙ ◊⁄U ∑§‹¡ ◊¥ Δ¥«∑§ •Ê ¡ÊÃË „Ò– - •Ê¬Ÿ ©‚ ŒπÊ ÄUÿÙ¥ Ÿ„Ë¥ „Ò •Ê¥≈UË?

- ◊⁄UÊ ’≈UÊ ∑§÷Ë ©‚ ÿ„Ê° ‹ ∑§⁄U •ÊÿÊ „Ë Ÿ„Ë¥– - ÄUÿÙ¥? - ©‚∑‘§ ¬‚ ≈UÊß◊ „Ë Ÿ„Ë¥ „Ò– fl„ πÈŒ ÷Ë •’ ÿ„Ê° Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ– - ÄUÿÙ¥ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ? - ߟ ‚Ê⁄U ‚flÊ‹Ù¥ ∑§Ê ¡flÊ’ ◊⁄U ¬Ê‚ Ÿ„Ë¥ „Ò ’≈U– „ÙÃÊ ÃÙ ÄUÿÊ ÃȤÊ •¬Ÿ ‚ËŸ ‚ ‹ªÊ ∑§⁄U ⁄UÙÃË ¬ª‹– ’ëøÊ ‚◊¤Ê Ÿ„Ë¥ ¬ÊÃÊ ßÃŸË ‚Ê⁄UË ’ÊÃ¥ •ı⁄U ©Ÿ∑‘§ ’¥œŸ ‚ •¬Ÿ •Ê¬ ∑§Ù ◊ÈQ§ ∑§⁄U ‹ÃÊ „Ò– •’ •‹ª „ÙŸ ∑‘§ ’ÊŒ ©‚∑§Ê äÿÊŸ ÉÊ⁄U ¬⁄U, fl„Ê° ⁄Uπ ßß ‚Ê⁄U ‚Ê◊ÊŸ ¬⁄U •ı⁄U ‡ÊÊŸÙ‡Êı∑§Ã ¬⁄U ªÿÊ „Ò– ©‚Ÿ ¬Í⁄U ÉÊ⁄U ∑§Ê ∞∑§ øP§⁄U ‹ªÊÿÊ „Ò •ı⁄U ‹ı≈U ∑§⁄U ©Ÿ∑‘§ ¬Ê‚ flÊÁ¬‚ •ÊÿÊ „Ò– - •Ê¥≈UË ßß ’«∏ ÉÊ⁄U ◊¥ •Ê¬ •∑‘§‹Ë ⁄U„ÃË „Ò¥? Á‚⁄U Á„‹Ê ∑§⁄U ’ÃÊÃË „Ò¥ - „Ê°– - •Ê¬∑§Ù «⁄U Ÿ„Ë¥ ‹ªÃÊ? - ‹ªÃÊ „Ò– - Á∑§‚‚? - ’≈U, ∞∑§ «⁄U „Ù ÃÙ ’ÃÊ™§°– ∑§÷Ë •¬Ÿ •Ê¬‚ «⁄U ‹ªÃÊ „Ò ÃÙ ∑§÷Ë •¬Ÿ •∑‘§‹¬Ÿ ‚ «⁄U ‹ªÃÊ „Ò– ∑§÷Ë •¬Ÿ ’È…∏ʬ ‚ «⁄U ‹ªŸ ‹ªÃÊ „Ò– ’Ù‹ ÃÍ ◊⁄U ‚ÊÕ ÿ„Ê° ⁄U„ªÊ ◊⁄UÊ «⁄U ŒÍ⁄U ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞? - ◊⁄U ⁄U„Ÿ ‚ •Ê¬∑§Ê «⁄U ŒÍ⁄U „Ù ¡Ê∞ªÊ •Ê¥≈UË? - ÃÍ Ÿ„Ë¥ ¡ÊŸÃÊ ◊⁄U ’≈U ÃÍ Á∑§ÃŸÊ åÿÊ⁄UÊ „Ò Ã⁄U ÿ„Ê° ⁄U„Ÿ ‚ ß‚ ÉÊ⁄U ∑§Ê ‚Ê⁄UÊ •¥œ⁄UÊ ŒÍ⁄U „ ¡Ê∞ªÊ– - •Ê¥≈UË •Ê¬ ¡Ù∑§ ◊Ê⁄UÃË „Ò¥– ÉÊ⁄U ◊¥ •°œ⁄UÊ ∑§„Ê° „Ò– ßÃŸË ⁄UÙ‡ÊŸË „Ò– - „Ê° ’≈U, ’Ê„⁄U ‚ „Ë ÃÙ ⁄UÙ‡ÊŸË Ÿ¡⁄U •ÊÃË „Ò– ÷ËÃ⁄U ∑§Ê •°œ⁄UÊ ∞‚ „Ë ÕÙ«∏Ë Ÿ¡⁄U •ÊÃÊ „Ò– ’Ù‹ ŸÊ ⁄U„ªÊ ◊⁄U ¬Ê‚– ◊Ò¥ ÃȤÊ πÍ’ ¬…∏Ê™§°ªË– •ë¿ S∑§Í‹ ◊¥ Ã⁄UÊ ∞«Á◊‡ÊŸ ∑§⁄UÊ™§°ªË– ÃÍ πÍ’ ¬…∏ Á‹π∑§⁄U Á»§⁄U ◊⁄UË ◊ŒŒ ∑§⁄UŸÊ– ◊⁄UÊ «⁄U ŒÍ⁄U ∑§⁄UŸÊ– ∑§⁄UªÊ? - ‹Á∑§Ÿ ◊⁄U ŒÙSÃ? - ŒÙSà ÃÙ ΔË∑§ „Ò¥ ’≈U ; ‹Á∑§Ÿ „◊ ©ã„¥ …Í°…¥ ∑§„Ê°? ÃÈê„¥ Á‚»§¸ ¬È‹ ∑‘§ •‹ÊflÊ ∑§È¿ ÷Ë ÃÙ ÿÊŒ Ÿ„Ë¥? Á∑§ÃŸÊ •ë¿Ê „ÙÃÊ ÃÈê„Ê⁄U ◊Ê¥ ’ʬ ÷Ë Á◊‹ ¡ÊÃ– 26


·¤ãæÙè - ‹Á∑§Ÿ ◊Ò¥ ŒÙSÃÙ¥ ∑‘§ ¬Ê‚ „Ë ¡Ê™§°ªÊ– - •ë¿Ê ∞∑§ ∑§Ê◊ ∑§⁄UÃ „Ò¥– ÃÈ◊ ¡⁄UÊ ΔË∑§ „Ù ¡Ê•Ù ÃÙ ’¥’߸ ◊¥ Á¡ÃŸ ÷Ë ¬È‹ „Ò „◊ ‚’ ¡ª„ ¡Ê∞°ª •ı⁄U ÃÈê„Ê⁄U ŒÙSÃÙ¥ ∑§Ê ¬ÃÊ ‹ªÊ∞°ª– ø‹Ùª Ÿ „◊Ê⁄U ‚ÊÕ? - ø‹Í°ªÊ– •Ê¥≈UË ∑§’Ë⁄UÊ ◊⁄UÊ ’„Èà ÅÿÊ‹ ⁄UπÃÊ „Ò– •ı⁄U Á»§⁄U ◊ÙÃË ÷Ë ÃÙ „Ò– ◊Ò¥ •Ê¬∑§Ù ‚’‚ Á◊‹flÊ™§°ªÊ– -ÿ ◊ÙÃË ∑§ıŸ „Ò? - •Ê¥≈UË ◊ÙÃË „◊Ê⁄UÊ ∑§ÈûÊÊ „Ò– ’„Èà ‚ÿÊŸÊ „Ò– ¤Ê≈U ‚ ’ÃÊ ŒÃÊ „Ò Á∑§ ŒÙSà ∑§ıŸ „Ò •ı⁄U ŒÈ‡◊Ÿ ∑§ıŸ– - •⁄U flÊ„ ∑Ò§‚ ’ÃÊ ŒÃÊ „Ò ÷Ê߸? - •Ê¥≈UË, fl„ ¡’ Á∑§‚Ë ∑§Ù Œπ∑§⁄U Á‚⁄U Á„‹Ê∞, ÃÙ ß‚∑§Ê ◊Ë’ „Ò Á∑§ flÙ ŒÙSà „Ò •ı⁄U ¡’ Á∑§‚Ë ∑§Ù Œπ∑§⁄U ÷ı¥∑§ŸÊ ‡ÊÈM§ ∑§⁄U Œ, ÃÙ ß‚∑§Ê ◊Ë’ „Ò Á∑§ ‚Ê◊Ÿ flÊ‹Ê ŒÈ‡◊Ÿ „Ò– - •⁄U flÊ„, ÿ ÃÙ ’„Èà ◊¡ŒÊ⁄U ’Êà „Ò– „◊¥ Á◊‹flÊ∞ªÊ ÃÍ ◊ÙÃË ‚? - „Ê° •Ê¥≈UË •ı⁄U ∞∑§ ªå¬Í ÷Ë „Ò „◊Ê⁄U ‚ÊÕ– „⁄U ‚◊ÿ ©‚∑§Ë ÁŸ∑§⁄U ŸËø ©Ã⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò– πÍ’ ◊¡Ê •ÊÃÊ „Ò– - •⁄U flÊ„, ø‹ ’≈U •’ ÃÍ •Ê⁄UÊ◊ ∑§⁄U ‹ ¡⁄UÊ– ◊Ò¥ ÷Ë ∑§È¿ ∑§Ê◊ œÊ◊ ÁŸ¬≈UÊ‹Í°– ¡’ ÷Í𠋪 ÃÙ ◊ȤÊ ÿÊ ◊ÊÿÊ •Ê¥≈UË ∑§Ù ’ÃÊ ŒŸÊ– ΔË∑§ „Ò– ‹Ù ß‚ ∑§◊⁄U ◊¥ •Ê⁄UÊ◊ ∑§⁄UÙ, ΔË∑§ „Ò– ’ÊŒ ◊¥ ’Êà ∑§⁄U¥ª– - •ë¿Ê •Ê¥≈UË– - •’ ‚ ÃÈ◊ ß‚Ë ∑§◊⁄U ◊¥ ⁄U„Ùª– - ÿ ßûÊÊ ’«∏Ê ∑§◊⁄UÊ ◊⁄U •∑‘§‹ ∑‘§ Á‹∞? - ÄUÿÙ¥? «⁄U ‹ªÃÊ „Ò ÄUÿÊ? - Ÿ„Ë¥– ΔË∑§ „Ò •Ê¥≈UË– ’é’Í ‹≈U ÃÙ ªÿÊ „Ò; ‹Á∑§Ÿ ©‚ ŸË¥Œ Ÿ„Ë¥ •Ê ⁄U„Ë– ÿ ‚Ê⁄UË øË¡¥, ÿ„Ê° ∑§Ê ◊Ê„ı‹ •ı⁄U ÃÊ◊¤ÊÊ◊ ©‚∑§Ë ∑§À¬ŸÊ ‚ ¬⁄U „Ò¥– fl„ ©Δ ’ÒΔÊ „Ò– fl„ ¬Í⁄U ÉÊ⁄U ◊¥ ÉÊÍ◊- ÉÊÍ◊∑§⁄U Œπ ⁄U„Ê „Ò– ‚Ê⁄UË øË¡¥ ©‚∑‘§ Á‹∞ Ÿß¸ „Ò¥ •ı⁄U ©‚Ÿ ¬„‹ ∑§÷Ë Ÿ„Ë¥ ŒπË „Ò¥– fl„ ∑§÷Ë S≈UËÁ⁄UÿÙ ŒπÃÊ „Ò, ÃÙ ∑§÷Ë ⁄U¥ªËŸ ≈UÁ‹»§ÙŸ– ∑§÷Ë ∑§÷Ë ÃSflË⁄U¥ ŒπÃÊ „Ò •ı⁄U ◊ÍÁøÿÊ°– ¡’ øÊ⁄UÙ¥ Ã⁄U»§ ∑§Ë øË¡¥ Œπ øÈ∑§Ê, ÃÙ fl„ •Ê¥≈UË ∑‘§ ÁŒ∞ Áπ‹ıŸ ‚ •∑‘§‹ π‹Ÿ ‹ªÊ– fl„ Œ⁄U Ã∑§ •∑‘§‹ ’ÒΔ ©Ÿ ‚Ê⁄U Áπ‹ıŸÙ¥ ∑§Ù ©‹≈UÃÊ- ¬‹≈UÃÊ ⁄U„Ê– ©‚∑§Ë ÁŒP§Ã ÿ „Ò Á∑§ íÿÊŒÊÃ⁄U Áπ‹ıŸ ÿÊ ÃÙ ’Ò≈U⁄UË flÊ‹ „Ò¥ ÿÊ ©ã„¥ ø‹ÊŸÊ ©‚∑‘§ ’‚ ◊¥ Ÿ„Ë¥– Õ∑§-

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

„Ê⁄U∑§⁄U ©‚Ÿ ‚Ê⁄UË øË¡¥ ∞∑§ Ã⁄U»§ ‚⁄U∑§Ê ŒË „Ò¥– ** Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ’ëø ∑§Ù ¡È„Í ÉÊÈ◊Ê∑§⁄U ‹Ê߸ „Ò¥– ©‚Ÿ •¬ŸË Á¡∏¥ŒªË ◊¥ ¬„‹Ë ’Ê⁄U ‚◊ÈŒ˝ ŒπÊ „Ò– ’‡Ê∑§ fl„ ÃËŸ ◊„ËŸ ‚ ◊È¥’߸ ◊¥ ÷≈U∑§ ⁄U„Ê ÕÊ ; ‹Á∑§Ÿ ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥ ∑Ò§‚ fl„ ‚◊ÈŒ˝ Ã∑§ ¬„È°ø Ÿ„Ë¥ ¬ÊÿÊ– ©‚ ∑§Ù߸ ÷Ë ©‚ Ã⁄U»§ Ÿ„Ë¥ ‹∑§⁄U ªÿÊ– fl„ ‚◊ÈŒ˝ ‚ Á◊‹∑§⁄U ’„Èà πÈ‡Ê „È•Ê •ı⁄U ¬ÊŸË ◊¥ πÍ’ •ΔπÁ‹ÿÊ° ∑§Ë¥ ©‚Ÿ– ’‡Ê∑§ Á◊‚¡ ⁄UÊÿ «⁄U ⁄U„Ë¥ ÕË Á∑§ ’ëøÊ •÷Ë ÃÙ ’Ë◊Ê⁄UË ‚ ©ΔÊ „Ò, ∑§„Ë¥ ‚◊ÈŒ˝ ∑§Ë Δ¥«Ë „flÊ ©‚ ¬⁄U ∑§Ù߸ •‚⁄U Ÿ ∑§⁄U Œ, ‹Á∑§Ÿ ’ëøÊ ◊Sà „Ù∑§⁄U ¬ÊŸË ‚ πÍ’ π‹ÃÊ ⁄U„Ê– fl„ ∑§÷Ë ‹„⁄UÙ¥ ‚ ŒÍ⁄U ÷ʪÃÊ, ÃÙ ∑§÷Ë ¬ÊŸË ∑‘§ ∞∑§Œ◊ ¬Ê‚ ¡ÊŸÊ øÊ„ÃÊ– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ πÈŒ ÷Ë ©‚∑‘§ ‚ÊÕ ¤ÊÍ‹ ◊¥ ’ÒΔË¥, ÉÊÙ«∏Ê ªÊ«∏Ë ∑§Ë ‚flÊ⁄UË ∑§Ë •ı⁄U ªÈé’Ê⁄U ‹∑§⁄U ©‚ ‚ÊÕ ‚ÊÕ ªË‹Ë ⁄Uà ¬⁄U Œı«∏ÃË ⁄U„Ë¥– ©ã„Ù¥Ÿ •⁄U‚ ’ÊŒ •¬Ÿ •Ê¬ ∑§Ù ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ‚ ÷Í‹∑§⁄U, ’ëø ∑‘§ ‚ÊÕ ’ëøÊ ’Ÿ∑§⁄U ∞∑§ ŸÿÊ •ŸÈ÷fl Á‹ÿÊ– ÉÊ⁄U ¬„È°ø∑§⁄U ’ëøÊ Á’»§⁄U ªÿÊ „Ò– ©‚ •¬Ÿ ŒÙSÃÙ¥ ∑§Ë ÿÊŒ •Ê ªß¸ „Ò– fl„ L§•Ê°‚Ê „Ù ªÿÊ „Ò - •Ê¥≈UË, ◊ȤÊ ∑§’Ë⁄UÊ ∑‘§ ¬Ê‚ ¡ÊŸÊ „Ò– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ∑§Ë ¬⁄U‡ÊÊŸË ’…∏ ªß¸ „Ò - ŒπÙ ’≈U, •÷Ë ÃÈê„Ê⁄UË Ã’Ëÿà ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ‚ ΔË∑§ Ÿ„Ë¥ „È߸ „Ò– •÷Ë ÃÙ ∑§È¿ ÁŒŸ ÃÈê„¥ ŒflÊ πÊŸË „Ò– „◊ ÃÈê„¥ ß‚ Ã⁄U„ ‚ ’Ê„⁄U Ÿ„Ë¥ ÷¡ ‚∑§Ã– ∞∑§ ∑§Ê◊ ∑§⁄UÃ „Ò¥ „◊ ; ∑§‹ „◊ ªÊ«∏Ë ◊¥ ¡Ê∑§⁄U ¬Í⁄U ‡Ê„⁄U ◊¥ ∑§’Ë⁄UÊ ∑§Ù πÙ¡ ÁŸ∑§Ê‹¥ª– Ã’ „◊ ©‚ ∑§„¥ª Á∑§ ÃÈ◊‚ ⁄UÙ¡ Á◊‹Ÿ •ÊÿÊ ∑§⁄U ÿÊ „◊ «˛Êßfl⁄U ‚ ∑§„ Œ¥ª, fl„ ∑§’Ë⁄UÊ ∑§Ù ‹ •ÊÿÊ ∑§⁄UªÊ– ’ëø ∑§Ù •Ê‡ÊÊ ∑§Ë Á∑§⁄UáÊ ÁŒπË „Ò- ◊ÙÃË ∑§Ù ÷Ë ‹Ê∞ªÊ? ’ëø ∑§Ù ßÃŸË •Ê‚ÊŸË ‚ ◊ÊŸ ¡ÊÃ Œπ Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ‚„¡ „Ù ªß¸ „Ò¥– ‹¬∑§∑§⁄U •ÊESà Á∑§ÿÊ „Ò ©‚ - ΔË∑§ „Ò ◊ÙÃË ∑§Ù ÷Ë ‹Ê∞°ª– ’‚, •’ ÃÈ◊ •Ê⁄UÊ◊ ∑§⁄UÙ ’≈U– ßÃŸË Œ⁄U ¬ÊŸË ◊¥ π‹ ÃÈ◊– ‹Á∑§Ÿ ’ëø ∑§Ë Á‹S≈U •÷Ë ¬Í⁄UË Ÿ„Ë¥ „È߸ „Ò - ªå¬Í ∑§Ù ÷Ë? Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ∑§Ù ÿ„ ‡Êø ÷Ë ◊„°ªË Ÿ„Ë¥ ‹ªË - ΔË∑§ „Ò ªå¬Í ∑§Ù ÷Ë, „◊ ÷Ë Œπ¥ Á∑§ ©‚∑§Ë Ÿ∑§⁄U ∑Ò§‚ ŸËø ©Ã⁄UÃË „Ò– ø‹Ù •’ •Ê¬ •Ê⁄UÊ◊ ∑§⁄UÙ– •Ê¬∑§Ë ŒflÊ ∑§Ê ÷Ë ≈UÊß◊ „Ù ⁄U„Ê

„Ò– •’ ’ëø •¬Ÿ ‚flÊ‹Ù¥ ∑§Ë ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ flÊÁ¬‚ •Ê ªÿÊ „Ò– ¬Í⁄UË ‡ÊÊ◊ ¡È„Í ¬⁄U ¡Ù ‚flÊ‹ ¬Í¿ÃÊ ⁄U„Ê, Á»§⁄U ‚ ©‚∑‘§ äÿÊŸ ◊¥ •Ê ª∞ „Ò¥ - •Ê¥≈UË, ‚◊ÈŒ˝ ◊¥ ßÃŸÊ ¬ÊŸË ∑§„Ê° ‚ •ÊÃÊ „Ò? Á◊‚¡ ⁄UÊÿ Ÿ ©‚ ‚◊¤ÊÊŸ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§⁄U ⁄U„Ë „Ò¥ - •⁄U ’≈UÊ, ÃÈ◊ •÷Ë ÷Ë fl„Ë¥ •≈U∑‘§ „Ù– ŒπÙ ∞‚Ê „Ò Á∑§ ‚◊ÈŒ˝ ◊¥ ¬„‹ ‚ „Ë ßûÊÊ ‚Ê⁄UÊ ¬ÊŸË „Ò– - •Ê¥≈UË, ‚◊ÈŒ˝ ‚’ ¡ª„ ÄUÿÙ¥ Ÿ„Ë¥ „ÙÃÊ? - •ª⁄U ‚◊ÈŒ˝ ‚’ ¡ª„ „ÙªÊ ◊⁄U ÷Ù‹ ’≈U, ÃÙ „◊ ⁄U„¥ª ∑§„Ê°? - ‚’ ¡ª„ ¬ÊŸË ⁄U„ªÊ ÃÙ Á∑§ûÊÊ ◊¡Ê •Ê∞ªÊ, ¬ÊŸË ◊¥ π‹Ã ⁄U„¥ª „◊– - ÃÙ S∑§Í‹ ∑§’ ¡Ê∞°ª, ∑§Ê◊ ∑§’ ∑§⁄U¥ª •ı⁄U ŒflÊ ∑§’ πÊ∞°ª Ÿ≈Uπ≈U ⁄UÊ◊ ¡Ë? - „◊ ŒflÊ Ÿ„Ë¥ πÊ∞°ª, ∑§«∏flË ‹ªÃË „Ò– - ŒflÊ Ÿ„Ë¥ πÊ•Ùª ÃÙ ΔË∑§ ∑Ò§‚ „ÙflÙª, ’Ù‹Ù, Ã’ ∑§’Ë⁄UÊ •ı⁄U ªå¬Í ∑‘§ ‚ÊÕ ∑Ò§‚ π‹Ùª– ©ã„Ù¥Ÿ ©‚ é‹Ò∑§◊‹ Á∑§ÿÊ „Ò– - ΔË∑§ „Ò πÊ™§°ªÊ– fl„ •¬Ÿ „Ë »§¥Œ ◊¥ »§°‚ ªÿÊ „Ò– ** ‚fl⁄U ∑§Ê ‚◊ÿ „Ò– fl„ ‚Ù ⁄U„Ê „Ò– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ •ÊÚÁ»§‚ ¡ÊŸ ∑§Ë ÃÒÿÊ⁄UË ∑§⁄U ⁄U„Ë „Ò¥– ©‚∑‘§ ¬Ê‚ •Ê∑§⁄U åÿÊ⁄U ‚ fl ©‚ øÍ◊ÃË „Ò¥– Ÿı∑§⁄UÊŸË ∑§Ù •ÊflÊ¡ ŒÃË „Ò¥ - ◊ÊÿÊ, ‚ÈŸÙ, „◊¥ ‡ÊÊ◊ ∑§Ù flÊÁ¬‚ •ÊŸ ◊¥ Œ⁄U „Ù ¡Ê∞ªË– ’ëø ∑§Ê ¬Í⁄UÊ ÅÿÊ‹ ⁄UπŸÊ– ◊Ò¥ ’Ëø ’Ëø ◊¥ »§ÙŸ ∑§⁄UÃË ⁄U„Í°ªË– - ΔË∑§ „Ò ◊◊ ‚Ê„’ - ¡’ ’ëøÊ ¡ª ¡Ê∞, ÃÙ ©‚ ª⁄U◊ ¬ÊŸË ‚ Ÿ„‹Ê ŒŸÊ– ©‚ •¬Ÿ •Ê¬ π‹Ÿ ŒŸÊ– πÊŸÊ flQ§ ¬⁄U Áπ‹Ê ŒŸÊ– - •ë¿Ê ◊◊ ‚Ê„’ - ’ëø ∑§Ù ≈UÊß◊ ¬⁄U ŒflÊ Œ ŒŸÊ– ◊Ê‹Í◊ „Ò ŸÊ, ∑§ıŸ ‚Ë ªÙ‹Ë ŒŸË „Ò– - ◊Ê‹Í◊– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U ’ëø ∑‘§ ªÊ‹ øÍ◊∑§⁄U ¡ÊÃË „Ò¥– ** ’ëø Ÿ ¡ÊªŸ ∑‘§ ’ÊŒ ‚’‚ ¬„‹ ¬Í⁄U ÉÊ⁄U ◊¥ •Ê¥≈UË ∑§Ù …Í°…Ê „Ò– ∑§„Ë¥ Ÿ„Ë¥ Á◊‹Ë¥ ©‚– L§•Ê°‚Ê „Ù ªÿÊ „Ò fl„– ©‚ ⁄U‚Ù߸ ◊¥ ◊ÊÿÊ Ÿ¡⁄U •Ê߸ „Ò¥– •’ fl„ ©‚ 27


·¤ãæÙè ÷Ë ¬„øÊŸŸ ‹ªÊ „Ò - •Ê¥≈UË ∑§„Ê° „Ò? - ∑§Ê◊ ¬ ªß¸ ◊◊ ‚Ê’– - ∑§„Ê°? - •ÊÁ¬‚– - •ÊÁ¬‚ ÄUÿÊ „ÙÃÊ „Ò? - •ÊÁ¬‚ ◊ÊŸ ∑§ø⁄UË– - ∑§ø⁄UË ÄUÿÊ „ÙÃÊ „Ò? - flÙ ‚’ „◊∑§Ù ◊Ê‹Í◊ Ÿß¸¥– ◊◊‚Ê’ ⁄UÙ¡ ¡ÊÃÊ •ÊÁ¬‚– ‡ÊÊ◊ ∑§Í •ÊÃÊ– ’Ê’Ê, ÃÈ◊ ŒÍœ ¬Ëÿ¥ªÊ •é÷Ë– Á»§⁄U ÃÈ◊ Ÿ„Ê∑§⁄U π‹ŸÊ– - •Ê¡ ∑§’Ë⁄UÊ •Ê∞ªÊ? - „Ê°, ◊◊‚Ê„’ ’Ù‹Ê Á∑§ «˛Êßfl⁄U ¡Ê∑‘§ ∑§’Ë⁄UÊ ∑§Ù πÙ¡¥ªÊ •ı⁄U Á»§⁄U ◊ÈÛÊÊ ’Ê’Ê •ı⁄U ∑§’Ë⁄UÊ ∞∑§ ‚ÊÕ π‹¥ªÊ– ’ëøÊ πÈ‡Ê „Ù ªÿÊ „Ò– •’ ©‚ •Ê¥≈UË Ÿ„Ë¥ øÊÁ„∞ - ◊ÙÃË ÷Ë •Ê∞ªÊ ŸÊ? - „Ê° ◊ÙÃË ÷Ë •Ê∞ªÊ– ‹Á∑§Ÿ ◊ÊÿÊ ∑‘§ •ÊEÊ‚Ÿ ∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ ∑§’Ë⁄UÊ Ÿ„Ë¥ •ÊÿÊ „Ò– fl„ ∑§ß¸ ’Ê⁄U ’ÊÀ∑§ŸË ◊¥, ’«∏ flÊ‹ ∑§◊⁄U ◊¥ •ı⁄U ¬Í⁄U ÉÊ⁄U ◊¥ ≈U„‹Ã „È∞ •¬Ÿ ŒÙSÃÙ¥ ∑§Ê ߥáÊ⁄U ∑§⁄U ⁄U„Ê „Ò– «˛Êßfl⁄U ÷Ë •’ Ã∑§ flÊÁ¬‚ Ÿ„Ë¥ •ÊÿÊ „Ò– ©‚ ’‡Ê∑§ FÊŸ ∑§⁄U Á‹ÿÊ „Ò, ŒÍœ ¬Ë ¬Ë Á‹ÿÊ „Ò, ŒflÊ ÷Ë πÊ ‹Ë „Ò ; ‹Á∑§Ÿ ©‚∑§Ê äÿÊŸ ‹ªÊÃÊ⁄U Œ⁄UflÊ¡ ¬⁄U „Ë ‹ªÊ ⁄U„Ê „Ò •ı⁄U ∞∑§ ¬‹ ∑‘§ Á‹∞ ÷Ë fl„ •Ê⁄UÊ◊ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ¬ÊÿÊ „Ò– ◊ÊÿÊ ∑‘§ ’Ê⁄U- ’Ê⁄U ∑§„Ÿ ∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ fl„ ‚ÙŸ ∑‘§ Á‹∞ ÃÒÿÊ⁄U Ÿ„Ë¥ „È•Ê „Ò– ∑§„Ë¥ ∞‚Ê Ÿ „Ù Á∑§ ∑§’Ë⁄UÊ flªÒ⁄U„ •Ê∞° •ı⁄U ©‚ ‚ÙÿÊ ¬Ê∑§⁄U ‹ı≈U ¡Ê∞°– fl„ •∑‘§‹ ’Ù⁄U „Ù ⁄U„Ê „Ò– ‚Ê⁄U ∑§◊⁄U ◊¥ Áπ‹ıŸ Á’π⁄U ¬«∏ „Ò¥– fl„ ∑§÷Ë ’Ê‹∑§ŸË ◊¥ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò •ı⁄U ∑§÷Ë ÷ËÃ⁄U •Ê ⁄U„Ê „Ò– ©‚∑§Ê ◊Í« ’È⁄UË Ã⁄U„ ‚ ©π«∏Ê „È•Ê „Ò– fl„ ß‚ ’Ëø ∑§ß¸ ’Ê⁄U ⁄UÙ øÈ∑§Ê „Ò– ©‚ ‚◊¤Ê ◊¥ „Ë Ÿ„Ë¥ •Ê ⁄U„Ê Á∑§ ÄUÿÊ ∑§⁄U– Ã÷Ë »§ÙŸ ∑§Ë ÉÊ¥≈UË ’¡Ë „Ò– ©‚ ‚◊¤Ê Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ Á∑§ »§ÙŸ ∑§Ë •ÊflÊ¡ ‚ÈŸ∑§⁄U ÄUÿÊ ∑§⁄U– ©‚ »§ÙŸ ©ΔÊŸÊ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ– Ã÷Ë ‹¬∑§ÃË „È߸ ◊ÊÿÊ •Ê߸ „Ò •ı⁄U ©‚Ÿ »§ÙŸ ©ΔÊÿÊ „Ò– fl„ »§ÙŸ ‚ÈŸÃ „È∞ ‹ªÊÃÊ⁄U „Ê „Ê ∑§⁄U ⁄U„Ë „Ò– Á»§⁄U ©‚Ÿ ©‚ ’È‹ÊÿÊ „Ò - ’Ê’Ê ◊◊‚Ê„’ ∑§Ê »§ÙŸ „Ò– •Ê¬ ‚ ’Êà ∑§⁄U¥ªÊ– ’ëøÊ »§ÙŸ ‹ÃÊ „Ò; ‹Á∑§Ÿ ‚◊¤Ê ◊¥ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ ©‚ Á∑§ ∑Ò§‚ ¬∑§«∏ŸÊ „Ò– ◊ÊÿÊ ©‚ ’ÃÊÃË „Ò •ı⁄U ∑§„ÃË „Ò - „Ò‹Ù ’Ù‹Ÿ ∑§Ê–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

- „Ò‹Ù, •Ê¥≈UË •Ê¬ ¡ÀŒË •Ê•Ù– ∑§’Ë⁄UÊ Ÿ„Ë¥ •ÊÿÊ– Á◊‚¡ ⁄UÊÿ ©‚ ’ÃÊÃË „Ò¥ - „◊ ¡ÀŒË •Ê∞°ª ’≈UÊ– ÃÈ◊ •Ê⁄UÊ◊ ∑§⁄UÙ– ΔË∑§ „Ò– - ΔË∑§ „Ò– »§ÙŸ ◊ÊÿÊ ∑§Ù ‹ı≈UÊ ŒÃÊ „Ò– ** ’ëø ∑§Ê ◊Í« ’È⁄UË Ã⁄U„ Á’ª«∏Ê „È•Ê „Ò– fl„ ¡∏Ù⁄U-¡∏Ù⁄U ‚ ⁄UÙ∞ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– ◊ÊÿÊ ©‚ ∑§÷Ë ªÙŒ ◊¥ ©ΔÊ∑§⁄U øȬ ∑§⁄UÊŸ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§⁄UÃË „Ò, ÃÙ ∑§÷Ë Áπ‹ıŸ Œ ∑§⁄U ’„‹ÊŸÊ øÊ„ÃË „Ò ; ‹Á∑§Ÿ ’ëøÊ „Ò Á∑§ ∞∑§Œ◊ Á’»§⁄U ªÿÊ „Ò •ı⁄U Á∑§‚Ë ÷Ë Ã⁄U„ ‚ ∑§Ê’Í ◊¥ Ÿ„Ë¥ •Ê ⁄U„Ê „Ò– ◊ÊÿÊ ß‚ ’Ëø ∑§ß¸ ’Ê⁄U ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§⁄U øÈ∑§Ë „Ò Á∑§ ◊◊‚Ê„’ ∑§Ù »§ÙŸ ¬⁄U ’ÃÊ∞ Á∑§ ’ëøÊ Á∑§‚Ë ÷Ë Ã⁄U„ ‚ ∑§Ê’Í ◊¥ Ÿ„Ë¥ •Ê ⁄U„Ê „Ò, fl„ ∑§⁄U ÃÙ ÄUÿÊ ∑§⁄U ; ‹Á∑§Ÿ fl Á∑§‚Ë ◊ËÁ≈U¥ª ◊¥ „Ò¥ •ı⁄U ©Ÿ Ã∑§ fl„ ∑Ò§‚ ÷Ë ∑§⁄U∑‘§ ‚¥Œ‡Ê Ÿ„Ë¥ Œ ¬Ê ⁄U„Ë– •Ê¡ Ã∑§ ©‚∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ∞‚Ë ÁSÕÁà Ÿ„Ë¥ •Ê߸ ÕË– ©‚Ÿ ∑§÷Ë •¬ŸË Ã⁄U»§ ‚ ◊◊ ‚Ê„’ ∑§Ù »§ÙŸ „Ë Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ „Ò– ◊ÊÿÊ ©‚ ’„‹ÊŸ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê¥ ∑§⁄U ⁄U„Ë „Ò; ‹Á∑§Ÿ ©‚ ‚◊¤Ê ◊¥ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ Á∑§ ÄUÿÊ ∑§⁄U¥– Ã÷Ë ◊ÊÿÊ Ÿ ©‚ ¬Ò¥Á‚‹ •ı⁄U ∑§Êª¡ ‹Ê∑§⁄U ÁŒÿÊ „Ò– ’ëøÊ ©‚ ¬⁄U •Ê«∏Ë- ÁÃ⁄U¿Ë ⁄UπÊ∞° πË¥øŸ ‹ªÊ „Ò– ∑§È¿ Œ⁄U ∑‘§ Á‹∞ fl„ ’„‹ ªÿÊ „Ò– ÿ Œπ∑§⁄U ◊ÊÿÊ ∑§Ë ¡ÊŸ ◊¥ ¡ÊŸ •Ê߸ „Ò– fl„ ⁄UπÊ∞° πË¥ø ⁄U„Ê „Ò– ∑§÷Ë ªÙ‹, ∑§÷Ë ‚˜˖ ©‚∑§Ê ◊Ÿ ’„‹ ªÿÊ „Ò •ı⁄U fl„ •’ ©‚Ë ◊¥ ◊Sà „Ò– ∑§Êª¡ ⁄U°ªÃ-⁄U°ªÃ ©‚ ŸË¥Œ ŸË¥Œ •Ê ªß¸ „Ò •ı⁄U fl„ fl„Ë¥ ‚Ù ªÿÊ „Ò– ** fl„ ’Ê‹∑§ŸË ◊¥ π«∏Ê „Ò– ŸËø ¬Ê∑§¸ ◊¥ ’ëø π‹ ⁄U„ „Ò¥– fl„ ÕÙ«∏Ë Œ⁄U ©ã„¥ π‹Ã ŒπÃÊ ⁄U„ÃÊ „Ò– Á»§⁄U ◊ÊÿÊ ‚ ¬Í¿ÃÊ „Ò - ◊Ò¥ ŸËø π‹Ÿ ¡Ê™§°– - ¡Ê•Ù ’Ê’Ê, ‹Á∑§Ÿ ¡ÀŒË •Ê ¡ÊŸÊ– ◊ÊÿÊ ©‚∑‘§ ∑§¬«∏ ’Œ‹ÃË „Ò, ¡ÍÃ ¬„ŸÊÃË „Ò •ı⁄U ©‚∑‘§ Á‹∞ Œ⁄UflÊ¡Ê πÙ‹ ŒÃË „Ò– ◊ÊÿÊ ∑§Ù Ÿ„Ë¥ ◊Ê‹Í◊ Á∑§ ÿ„ ’ëøÊ ß‚ ŒÈÁŸÿÊ ∑§Ê Ÿ„Ë¥ „Ò– fl„ ¡„Ê° ‚ •ÊÿÊ „Ò, fl„Ê° Á‹çU≈U, ’„È◊¥Á¡‹Ê ß◊Ê⁄UÃ¥, ÁøÀ«Ÿ¸ ¬Ê∑§¸ •ı⁄U ÿ ‚Ê⁄U ÃÊ◊-¤ÊÊ◊ Ÿ„Ë¥ „ÙÃ– fl„ ’ëøÊ ß‚ ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ πÈŒ Ÿ„Ë¥ •ÊÿÊ, ’ÁÀ∑§ ‹ÊÿÊ ªÿÊ „Ò •ı⁄U ©‚ ∑§ß¸ ‚Ê⁄UË øË¡Ù¥ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ Á’‹∑§È‹ ÷Ë Ÿ„Ë¥ ¬ÃÊ– ◊ÊÿÊ Ÿ ÃÙ ÿ ŒπÊ Á∑§ ’ëøÊ ÉÊ⁄U ◊¥ ’ÒΔ-

’ÒΔ ’Ù⁄U „Ù ⁄U„Ê „Ò, ÃÙ ÕÙ«∏Ë Œ⁄U ŸËø π‹∑§⁄U ‹ı≈U •Ê∞ªÊ– ◊ÊÿÊ ∑§Ù ÿ ’Êà ‚Í¤Ê „Ë Ÿ„Ë¥ ‚∑§ÃË Á∑§ ’ëø ∑§Ù πÈŒ ŸËø ‹ ¡Ê∞ •ı⁄U •¬Ÿ ‚Ê◊Ÿ ÕÙ«∏Ë Œ⁄U Ã∑§ Áπ‹Ê∑§⁄U flÊÁ¬‚ ‹ •Ê∞– ** fl„ ÕÙ«∏Ë Œ⁄U Ã∑§ Á‹çU≈U ∑‘§ •Êª π«∏Ê ⁄U„ÃÊ „Ò, ‹Á∑§Ÿ ©‚ ‚◊¤Ê ◊¥ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ Á∑§ ß‚ ∑Ò§‚ πÙ‹– ßœ⁄U ◊ÊÿÊ Ÿ ÷Ë Œ⁄UflÊ¡Ê ’¥Œ ∑§⁄U ÁŒÿÊ „Ò– ©‚ «Ù⁄U ’Ò‹ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ¬ÃÊ „Ò, ‹Á∑§Ÿ ©‚ Ã∑§ ©‚∑§Ê „ÊÕ Ÿ„Ë¥ ¬„È°øÃÊ– fl„ ÃËŸ- øÊ⁄U ’Ê⁄U „ı‹- „ı‹ ‚ Œ⁄UflÊ¡Ê Õ¬∑§ÊÃÊ „Ò ; ‹Á∑§Ÿ ÷ËÃ⁄U ∑§Ê◊ ∑§⁄U ⁄U„Ë ◊ÊÿÊ Ã∑§ •ÊflÊ¡ Ÿ„Ë¥ ¬„È°øÃË– fl„ œË⁄U -œË⁄U ‚ËÁ…∏ÿÊ° ©Ã⁄UŸ ‹ªÃÊ „Ò– fl„ ’ëøÙ¥ ∑‘§ ¬Ê∑§¸ ◊¥ ¬„È°ø ªÿÊ „Ò •ı⁄U ©ã„¥ π‹ÃÊ „È•Ê ≈UÈ∑§È⁄U- ≈UÈ∑§È⁄U Œπ ⁄U„Ê „Ò– flÒ‚ ÷Ë fl„ ©Ÿ ’ëøÙ¥ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ •¬Ÿ •Ê¬∑§Ù ’ıŸÊ ◊„‚Í‚ ∑§⁄U ⁄U„Ê „Ò– œË⁄U œË⁄U fl„ ‚Ê◊Ÿ •ÊÃÊ „Ò ; ‹Á∑§Ÿ Ãÿ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ¬ÊÃÊ Á∑§ ∑§ıŸ- ‚Ê π‹ π‹ ÿÊ Á∑§‚ π‹ ◊¥ ‡ÊÊÁ◊‹ „Ù ¡Ê∞– •øÊŸ∑§ ∞∑§ ª¥Œ ‹È…∏∑§ÃË „È߸ ©‚∑‘§ ¬Ò⁄UÙ¥ ∑‘§ ¬Ê‚ •ÊÃË „Ò •ı⁄U fl„ ©‚ ©ΔÊ ∑§⁄U ∞∑§ ‹«∏∑‘§ ∑§Ù Œ ŒÃÊ „Ò– ¬ÃÊ Ÿ„Ë¥ ∑Ò§‚ „ÙÃÊ „Ò Á∑§ fl„ ÷Ë ©Ÿ∑‘§ π‹ ◊¥ ‡ÊÊÁ◊‹ „Ù ¡ÊÃÊ „Ò– ©‚ •¬ŸÊ Á‹ÿÊ ªÿÊ „Ò •ı⁄U ©‚ •ë¿Ê ‹ªŸ ‹ªÃÊ „Ò– fl„ ‚’ ∑§È¿ ÷Í‹∑§⁄U πÍ’ ◊SÃË ‚ π‹ ⁄U„Ê „Ò– ∑§Ê»§Ë Œ⁄U Ã∑§ fl„ ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕ π‹ÃÊ ⁄U„ÃÊ „Ò– ß‚ ’Ëø •°œ⁄UÊ ÁÉÊ⁄UŸ ‹ªÊ „Ò •ı⁄U ‚Ê⁄U ’ëø •∑‘§‹ flÊÁ¬‚ ¡Ê ⁄U„ „Ò¥ ÿÊ •¬ŸË •¬ŸË •ÊÿÊ•Ù¥, ’„ŸÙ¥, ◊ÊÃÊ•Ù¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ‹ı≈U ⁄U„ „Ò¥– fl„ ÷Ë π‹∑§⁄U Õ∑§ ªÿÊ „Ò •ı⁄U ‹ı≈UŸÊ øÊ„ÃÊ „Ò– fl„ ∑§Œ◊ ’…∏ÊÃÊ „Ò, ‹Á∑§Ÿ ©‚ ÿÊŒ „Ë Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ Á∑§ fl„ Á∑§‚ Á’ÁÀ«¥ª ◊¥ ‚ ÁŸ∑§‹∑§⁄U •ÊÿÊ ÕÊ– ∑§÷Ë ∞∑§ Á’ÁÀ«¥ª ∑§Ë Ã⁄U»§ ¡ÊÃÊ „Ò •ı⁄U ∑§÷Ë ŒÍ‚⁄UË ∑§Ë Ã⁄U»§– fl„ ‹«∏π«∏Ê ⁄U„Ê „Ò, •ı⁄U ÉÊ’⁄UÊ∑§⁄U ⁄UÙŸ ‹ªÊ „Ò– fl„ •¬ŸÊ ÉÊ⁄U ÷Í‹ ªÿÊ „Ò– fl„ ⁄UÙÃ- ⁄UÙÃ ÷≈U∑§ ⁄U„Ê „Ò •ı⁄U •¬ŸË ß◊Ê⁄Uà ‚ ∑§Ê»§Ë ŒÍ⁄U •Ê ªÿÊ „Ò– •°œ⁄UÊ ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ÁÉÊ⁄U øÈ∑§Ê „Ò– ‚«∏∑§ ¬⁄U ⁄UÙÃÊ „È•Ê •∑‘§‹Ê ’ëøÊ ø‹Ê ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– ’ëøÊ flÊÁ¬‚ ‚«∏∑§ ¬⁄U •Ê ªÿÊ „Ò– J 28


∑§„UÊŸË

ÜǸ緤Øô´ ßæÜæ ƒæÚU âéÖæá ÙèÚUß Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Ÿ ∑§’ ‚ÙøÊ ÕÊ Á∑§ Á∑§⁄UÊÿ ∑§Ê ◊∑§ÊŸ ¿Ù«∏ ‚⁄U∑§Ê⁄UË ◊∑§ÊŸ ◊¥ •ÊŸ ∑§Ë πȇÊË ßÃŸË ¡ÀŒË ¬¥π ‹ªÊ∑§⁄U “»È§⁄U¸...” „Ù ¡Ê∞ªË– Á¡‚ ‚⁄U∑§Ê⁄UË ∑§ÊÚ‹ÙŸË ◊¥ ©ã„¥ ◊∑§ÊŸ •‹ÊÚ≈U „È•Ê „Ò, ©‚◊¥ ≈UÊ߬-≈UÍ `§Ê≈U¸⁄UÙ¥ ∑‘§ ŒÙ◊¥Á¡‹¥ é‹ÊÚ∑§ „Ò¥– ÿ `§Ê≈U¸⁄U ’Ê’Í Á∑§S◊ ∑‘§ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù •Êfl¥Á≈Uà „Ò¥– flÒ‚ ߟ◊¥ •‚‹Ë ◊ÊÁ‹∑§ ∑§◊, Á∑§⁄UÊÿŒÊ⁄U •Áœ∑§ „Ò¥– ©Ÿ∑‘§ `§Ê≈U¸⁄U •ı⁄U ◊Ÿ ⁄UÙ« ∑‘§ ’Ëø ∞∑§ ¬Ã‹Ë ¬P§Ë ‚«∏∑§ „Ò, Á¡‚ ¬⁄U ◊Ÿ ⁄UÙ« ¬⁄U ø‹Ÿ flÊ‹ ≈˛ÒÁ»§∑§ ‚ ÷Ë •Áœ∑§ ªÁà ◊¥ ’Ê’Í ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ S∑§Í‹-∑§ÊÚ‹¡Ë ‹«∏∑‘§ “∑§ÊflÊ‚Ê∑§Ë” •ı⁄U “„Ë⁄UÙ „Ù¥«Ê” Œı«∏ÊÃ Á»§⁄UÃ „Ò¥– ¬‹∑§ ¤Ê¬∑§Ã ¡ÊŸ Á∑§œ⁄U ‚ •ÊÃ „Ò¥ •ı⁄U ¬‹∑§ ¤Ê¬∑§Ã „Ë »§È⁄U¸ „Ù ¡ÊÃ „Ò¥– •Ê∞ ÁŒŸ ŒÈÉʸ≈UŸÊ∞° ◊Ÿ ⁄UÙ« ‚ •Áœ∑§ ß‚Ë ¬Ã‹Ë ‚«∏∑§ ¬⁄U „ÙÃË „Ò¥– ‹Á∑§Ÿ, Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ∑§Ë Áø¥ÃÊ ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ ÿ„ Ÿ„Ë¥ „Ò, ’ÁÀ∑§ ∑§È¿ •ı⁄U „Ò– ◊Ÿ ⁄UÙ« ¬⁄U ∞∑§ ’‚-S≈UÊÚ¬ „Ò– ÿ„ ’‚-S≈UÊÚ¬ ΔË∑§ ßP§Ë‚ Ÿ¥’⁄U ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ •ı⁄U ßP§Ë‚ Ÿ¥’⁄U ◊¥ ⁄U„ÃÊ „Òñ‡Ê◊ʸ ¬Á⁄UflÊ⁄U– ÿÊŸË Á◊. ‡Ê◊ʸ, ©Ÿ∑§Ë ¬%Ë Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ, ’Ë.∞. »§‚¸˜≈U ߸•⁄U •ı⁄U „Êÿ⁄U ‚∑‘§¥«⁄UË ◊¥ ¬…∏ÃË¥ ©Ÿ∑§Ë ŒÙ ‹«∏Á∑§ÿÊ° •ı⁄U •ÊΔflË¥ ∑§ˇÊÊ ◊¥ ¬…∏ÃÊ ∞∑§ ‹«∏∑§Ê– ÁŒŸ ø…∏Ÿ ‚ ‹∑§⁄U ⁄UÊà ŸıŒ‚ ’¡ Ã∑§ ’‚-S≈UÊÚ¬ ¬⁄U ∞∑§ ¡◊ÉÊ≈U-‚Ê ‹ªÊ ⁄U„ÃÊ „Ò– ¬¥Œ˝„-’Ë‚ ‹Ùª „⁄U ‚◊ÿ ’‚Ù¥ ∑‘§ ߥá∏Ê⁄U ◊¥ π«∏ ⁄U„Ã „Ò¥– ‚È’„-‡ÊÊ◊ ß‚ ‚¥ÅÿÊ ◊¥ flÎÁh „Ù ¡ÊÃË „Ò– ÉÊ⁄U ∑§Ê Œ⁄UflÊ¡Ê πÙ‹Ù ÿÊ Áπ«∏Á∑§ÿÊ°, ’‚-S≈UÊÚ¬ ¬⁄U π«∏Ê ∞∑§-∞∑§ •ÊŒ◊Ë Œπ-ÁªŸ ‹Ù– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ∑§Ë ¬⁄U‡ÊÊŸË •ı⁄U Áø¥ÃÊ SflÊ÷ÊÁfl∑§ „Ò– ÉÊ⁄U ◊¥ ¡flÊŸ ‹«∏Á∑§ÿÊ° „Ò¥– ¡’ ŒπÙ, ’‚-S≈UÊÚ¬ ¬⁄U π«∏Ê ∑§Ù߸ Ÿ ∑§Ù߸ ßœ⁄U „Ë ÉÊÍ⁄UÃÊ Á◊‹ÃÊ „Ò– ’ÒΔŸ-©ΔŸ ∑§Ë ÕÙ«∏Ë-‚Ë ¡ª„ ◊Ÿ ⁄UÙ« ∑§Ë •Ù⁄U „Ë „Ò– ÉÊ⁄U ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ¿Ù≈UÊ-‚Ê ¡∏◊ËŸ ∑§Ê ≈UÈ∑§«∏Ê „Ò ,Á¡‚ ¬⁄U ∑§„Ë¥-∑§„Ë¥ ÉÊÊ‚ ©ªË „Ò– ß‚ ≈UÈ∑§«∏ ∑§Ù ßP§Ë‚ Ÿ¥’⁄U flÊ‹ ‹ÊÚŸ ∑§Ë Ã⁄U„ ßSÃ◊Ê‹

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

∑§⁄UÃ „Ò¥– •’ ‹«∏Á∑§ÿÊ° ÷Ë ÄUÿÊ ∑§⁄U¥– „⁄U ‚◊ÿ ∑§◊⁄UÙ¥ ◊¥ ’¥Œ ÃÙ ⁄U„Ê Ÿ„Ë¥ ¡Ê ‚∑§ÃÊ– πÈ‹Ë „flÊ ◊¥ ‚Ê°‚ ‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ Áπ«∏∑§Ë-Œ⁄UflÊ¡Ê πÙ‹ „Ë ’ÒΔÃË „Ò¥– ŒÙ¬„⁄U ∑‘§ ‚◊ÿ ¡’ ‹«∏Á∑§ÿÊ° S∑§Í‹∑§Ê‹¡ ‚ ‹ı≈UÃË „Ò¥, ∑§È¿ ‹«∏∑§Ù¥ ∑§Ë ‚Í⁄UÃ¥ ’‚S≈UÊÚ¬ ¬⁄U ⁄UÙ¡∏ „Ë ÁŒπ‹Ê߸ ŒŸ ‹ªË „Ò¥– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ◊Ÿ „Ë ◊Ÿ ∑§È…∏ÃË „Ò¥ •ı⁄U ’ÈŒ’ÈŒÊÃË „Ò““ŸÊ‚Á¬≈U! ∑Ò§‚ ŒËŒ »§Ê«∏-»§Ê«∏∑§⁄U ŒπÃ „Ò¥–”” ª◊˸ ∑‘§ ÁŒŸ „Ò¥– ‡ÊÊ◊ „ÙÃ „Ë, ß‚ •Ù⁄U ∑§ÈÁ‚¸ÿÊ° «Ê‹∑§⁄U ’ÒΔŸ ∑§Ê ©à‚Ê„ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ◊¥ ÁŒŸ-’ÁŒŸ ’…∏ÃÊ „Ë ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– ‡ÊÊ◊ ¬Ê°ø ’¡ ‚ ‹∑§⁄U ⁄UÊà ∑‘§ Ÿı-Œ‚ ’¡ Ã∑§ ßœ⁄U „Ë ’ŸË ⁄U„ÃË „Ò¥ fl– ’‚-S≈UÊÚ¬ ¬⁄U ’Êà ∑§⁄UÃ „È∞ ‹«∏∑§Ù¥ ∑§Ù Œπ∑§⁄U Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ∑§Ù ‹ªÃÊ „Ò- ◊ÊŸÙ fl ©ã„Ë¥ ∑§Ë ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ù ‹∑§⁄U πÈ‚È⁄U-»§È‚È⁄U ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥– ◊Ÿ „ÙÃÊ „Ò, ©Δ∑§⁄U ‚’∑§ Á‚πÊ Œ¥ ߟ •ÊflÊ⁄UÊ ¿Ù∑§⁄UÙ¥ ∑§Ù– ¬⁄U •¥Œ⁄U „Ë •¥Œ⁄U ∑§È…∏∑§⁄U ⁄U„ ¡ÊÃË „Ò¥ fl„– •Ê°π¥ ‹Ê‹-¬Ë‹Ë ∑§⁄U∑‘§ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ù •¥Œ⁄U ∑§◊⁄U ◊¥ ’ÒΔŸ ∑§Ê ‚¥∑‘§Ã ∑§⁄UÃË „Ò¥– ‹«∏Á∑§ÿÊ° ∑§È¿ …ËΔ „ÙÃË ¡Ê ⁄U„Ë „Ò¥– ∑§÷Ë ◊ÈS∑§⁄UÊ∑§⁄U ÷ËÃ⁄U •Ê ¡ÊÃË „Ò¥ •ı⁄U ∑§÷Ë ◊Ê° ∑§Ë ‹Ê‹-¬Ë‹Ë •Ê°πÙ¥ ∑§Ë ¬⁄UflÊ„ Ÿ ∑§⁄UÃ „È∞ fl„Ë¥ ’ŸË ⁄U„ÃË „Ò¥– ∑§÷Ë-∑§÷Ë ÃÙ ¬‹≈U∑§⁄U ¡flÊ’ Œ ŒÃË „Ò- ““ÄUÿÊ „Ò ◊ê◊Ë? ÃÈ◊ ÃÙ ’S‚–”” ©‚ ‡ÊÊ◊ Á◊– ‡Ê◊ʸ •ı⁄U Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ◊¥ flÊÄUÿÈh „ÙÃÊ „Ò– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ©Ÿ∑‘§ •ÊÚÁ»§‚ ‚ ‹ı≈UÃ „Ë ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ë …ËΔÃÊ ∑§Ê éÿı⁄UÊ ŒŸ ‹ªÃË „Ò¥– ’‚S≈UÊÚ¬ ¬⁄U •ÊflÊ⁄UÊ ‹«∏∑§Ù¥ ∑‘§ ¡◊ÉÊ≈U ∑§Ê ‹ªÊÃÊ⁄U ’…∏ŸÊ ’ÃÊÃË „Ò¥ •ı⁄U ¡ÀŒ-‚-¡ÀŒ ◊∑§ÊŸ ’Œ‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ¡Ù⁄U «Ê‹ÃË „Ò¥– Á◊. ‡Ê◊ʸ ¬„‹ øȬøʬ ‚ÈŸÃ ⁄U„Ã „Ò¥, Á»§⁄U ‚◊¤ÊÊÃ „Ò¥ •ı⁄U ’ÊŒ ◊¥ ¬%Ë ∑§Ë ⁄U≈U ‚ πˤÊ∑§⁄U ÁøÑÊŸ ‹ª ¬«∏Ã „Ò¥– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ∑§Ù ‹ªÃÊ „Ò, ‚◊SÿÊ Á¡ÃŸË ª¥÷Ë⁄U „ÙÃË ¡Ê ⁄U„Ë „Ò, Á◊. ‡Ê◊ʸ ©‚ ©ÃŸÊ „Ë ‹Êß≈U‹Ë ‹Ÿ ‹ª „Ò¥– Á◊. ‡Ê◊ʸ ‚ÙøÃ „Ò¥, ¬%Ë ’fl¡„ ‡Ê∑§ ∑§⁄UÃË „Ò ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ¬⁄U– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ¬⁄U ’⁄UÊ’⁄U Ÿ¡∏⁄U ⁄Uπ „È∞ „Ò¥– fl ŒÙŸÙ¥ ‚È’„ S∑§Í‹-∑§ÊÚ‹¡ ∑‘§ Á‹∞ ÁŸ∑§‹ÃË „Ò¥, ÃÙ Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Œ⁄UflÊ¡ ¬⁄U •Ê π«∏Ë „ÙÃË „Ò¥– ¡’ Ã∑§ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ù ’‚ Ÿ„Ë¥ Á◊‹ ¡ÊÃË, fl„ fl„Ë¥ π«∏Ë ⁄U„ÃË „Ò¥– ŒÙ¬„⁄U ∑§Ù ¡’ ‹«∏Á∑§ÿÊ° ‹ı≈UÃË „Ò¥, Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ¬„‹ ‚ „Ë Œ⁄UflÊ¡ ¬⁄U π«∏Ë „Ù∑§⁄U ©Ÿ∑§Ê ߥá∏Ê⁄U ∑§⁄UÃ Á◊‹ÃË „Ò¥– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ŒπÃË „Ò¥,

fl„Ë ‹«∏∑‘§ ©Ÿ∑§Ë ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑‘§ ‚¥ª ’‚ ‚ ©Ã⁄UÃ „Ò¥, ¡Ù ‚È’„ ∑‘§ flQ§ ©ã„Ë¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ’‚ ◊¥ ø…∏ Õ, „Ù-„ÑÊ ◊øÊÃ „È∞– fl„ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ‚ ¬Í¿ÃË „Ò¥, ““ÿ ∑§ıŸ ‹«∏∑‘§ „Ò¥? ÃÈ◊ ¡ÊŸÃË „Ù ßã„¥?”” ““„◊¥ Ÿ„Ë¥ ◊Ê‹Í◊...”” ∑§„∑§⁄U ŒÙŸÙ¥ ◊ÈS∑§⁄UÊÃË „È߸¥ •¬ŸË-•¬ŸË «˛‚ ’Œ‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ’ÊÕM§◊ ◊¥ ¡Ê ÉÊÈ‚ÃË „Ò¥ •ı⁄U Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ∑‘§fl‹ ë∏¬∑§⁄U ⁄U„ ¡ÊÃË „Ò¥– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ •’ ’„Œ øı∑§‚ •ı⁄U ‚Ã∑§¸ ⁄U„ÃË „Ò¥– ◊„ÊŸª⁄U ∑§Ë ‚⁄U∑§Ê⁄UË ∑§ÊÚ‹ÙÁŸÿÙ¥ ◊¥ •Ê∞ ÁŒŸ „ÙŸ flÊ‹Ë øÙ⁄UË-«∑Ò§ÃË ∑§Ë π’⁄U¥ •π∏’Ê⁄U ◊¥ ¬…∏∑§⁄U ©Ÿ∑‘§ ÷ËÃ⁄U œÈ∑§œÈ∑§Ë-‚Ë „ÙŸ ‹ªÃË „Ò– ∞∑§ ÷ÿ ⁄UÊÃ-ÁŒŸ ©ã„¥ ‚ÃÊÃÊ ⁄U„ÃÊ „Ò– ©ã„Ù¥Ÿ •¬Ÿ πø¸ ¬⁄U ¬Ë¿ ∑§Ê ’⁄UÊ◊ŒÊ ÷Ë ∑§fl⁄U ∑§⁄UflÊ Á‹ÿÊ „Ò– ∑§„Ë¥ •ÊÃË-¡ÊÃË „Ò¥, ÃÙ ’ëøÙ¥ ∑§Ù ‚Å∏à ÃÊ∑§ËŒ ∑§⁄U ¡ÊÃË „Ò¥- ““∑§Ù߸ ÷Ë „Ù, Œ⁄UflÊ¡Ê Ÿ πÙ‹ŸÊ– ¿Œ ‚ ¬„‹ •ë¿Ë Ã⁄U„ Œπ ‹ŸÊ–”” ÷ÿ •ı⁄U Áø¥ÃÊ ∑‘§ ß‚ •Ê‹◊ ◊¥ Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ⁄UÊà ◊¥ ΔË∑§ ‚ ‚Ù ÷Ë Ÿ„Ë¥ ¬ÊÃË „Ò¥– Ã⁄U„-Ã⁄U„ ∑§Ë •Ê‡Ê¥∑§Ê∞° ◊Ÿ ◊¥ ©ΔÃË „Ò¥ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ê ⁄UQ§øʬ ’…∏Ê ŒÃË „Ò¥– ß‚‚ ÃÙ Á∑§⁄UÊÿ ∑‘§ ◊∑§ÊŸ ◊¥ „Ë •ë¿ Õ, fl„ ‚ÙøÃË „Ò¥– ¡ÊŸ ∑Ò§‚ ÃÙ ‚⁄U∑§Ê⁄UË ◊∑§ÊŸ ∑§Ê Ÿ¥’⁄U •ÊÿÊ– fl⁄UŸÊ, Á⁄U≈UÊÿ⁄U◊¥≈U ◊¥ ¡’ ∑§È¿ fl·¸ ‡Ê· ⁄U„ ¡ÊÃ „Ò¥, Ã’ ¡Ê∑§⁄U ∑§„Ë¥ •‹ÊÚ≈U „ÙÃÊ „Ò ◊∑§ÊŸ– ◊∑§ÊŸ •‹ÊÚ≈U „ÙŸ ∑§Ë π’⁄U Á¡‚Ÿ ÷Ë ‚ÈŸË, ©‚Ÿ Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑§Ù ’œÊ߸ ŒË ÕË– •ÊÚÁ»§‚ ∑‘§ ‹ÙªÙ¥ Ÿ ¬Ê≈U˸ ÷Ë ‹Ë– ’Ù‹- ““Á◊. ‡Ê◊ʸ ‹∑§Ë „Ù, ◊∑§ÊŸ •‹ÊÚ≈U „È•Ê ÷Ë, ÃÙ ‚¥≈˛‹ ∞Á⁄UÿÊ ◊¥– •⁄U, ÿ„Ê° ∑‘§ Á‹∞ ÃÙ ’«∏Ë-’«∏Ë Á‚»§ÊÁ⁄U‡Ê¥ ‹ªÃË „Ò¥, Ã’ ∑§„Ë¥ ¡Ê∑§⁄U Á◊‹ÃÊ „Ò, ∞‚ ß‹Ê∑‘§ ◊¥ ◊∑§ÊŸ– ∑§„Ë¥ øȬøʬ ∑§Ù߸ ‚Ù‚¸-flÙ‚¸ ÃÙ Ÿ„Ë¥ ‹ªflÊÿÊ–”” ‹Á∑§Ÿ, •’... Á◊. ‡Ê◊ʸ Ÿ ø¥¡ ∑‘§ Á‹∞ ∞å‹Ë∑‘§‡ÊŸ ŒË ÕË– ◊ª⁄U ∑§Ù߸ ‚ÈŸflÊ߸ Ÿ„Ë¥ „È߸– •’ fl Sflÿ¥ Œπ-◊„‚Í‚ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥, ’‚-S≈UÊÚ¬ ∑‘§ ∞Ÿ ‚Ê◊Ÿ ∑‘§ ◊∑§ÊŸ ◊¥ ⁄U„Ÿ ∑§Ê ŒŒ¸– ©ã„¥ ‹ªÃÊ „Òñ∑§È¿ ◊Ÿø‹ ‹«∏∑‘§ ¡ÊŸ-’ͤÊ∑§⁄U ¡◊ ⁄U„Ã „Ò¥ ’‚-S≈UÊÚ¬ ¬⁄U •ı⁄U ©Ÿ∑‘§ ÉÊ⁄U ∑§Ë •Ù⁄U „Ë ÃÊ∑§Ã ⁄U„Ã „Ò¥– ‹«∏Á∑§ÿÊ° ÷Ë …ËΔ „ÙÃË ¡Ê ⁄U„Ë „Ò¥– Á∑§‚ËŸ-Á∑§‚Ë ’„ÊŸ ’Ê„⁄U ÁŸ∑§‹ŸÊ, ÃÊ∑§ŸÊ-¤ÊÊ°∑§ŸÊ ©Ÿ∑§Ë •ÊŒÃ ◊¥ ‡ÊÈ◊Ê⁄U „ÙÃÊ ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– •’ ¬%Ë ∑§Ë ’ÊÃ¥ ©ã„¥ ‚„Ë ¬˝ÃËà „ÙÃË „Ò¥– fl„ ÃÙ ‚Ê⁄UÊ ÁŒŸ •ÊÚÁ»§‚ ◊¥ ⁄U„Ã „Ò¥, ¬Ë¿ ¬%Ë ’øÊ⁄UË ∑§Ù „Ë ÷ȪßÊ

29


∑§„UÊŸË ¬«∏ÃÊ „Ò ‚’ ∑§È¿– ◊Ÿ ¬⁄U ¬àÕ⁄U ⁄Uπ∑§⁄U ŒπŸÊ ¬«∏ÃÊ „Ò ÿ„ ‚Ê⁄UÊ ŸÊ≈U∑§– Á◊. ‡Ê◊ʸ ø¥¡ ∑‘§ Á‹∞ Á»§⁄U ‚ •¬ŸË ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê¥ Ã¡ ∑§⁄U ŒÃ „Ò¥– ’„Èà Œı«∏-œÍ¬ ∑§⁄UŸ ¬⁄U Á∑§‚Ë ◊¥òÊË ∑‘§ ¬Ë.∞. ‚ ‚¥¬∑§¸ ‚œÊ „Ò ©Ÿ∑§Ê– ©‚Ÿ ◊¥òÊË ∑§Ë •Ù⁄U ‚ Áø_Ë Á÷¡flÊŸ ∑§Ê •ÊEÊ‚Ÿ ÁŒÿÊ „Ò– Á◊. ‡Ê◊ʸ ’⁄UÊ’⁄U ©‚‚ Á◊‹Ã ⁄U„Ã „Ò¥, „çUÃ-Œ‚ ÁŒŸ ∑‘§ ’ÊŒ– •ı⁄U, Á¡‚ ÁŒŸ ◊¥òÊË ∑§Ë •Ù⁄U ‚ Áø_Ë ªß¸, ©‚ ÁŒŸ ‚ fl ’„Èà πÈ‡Ê Õ, Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ÷Ë– •’ ÃÙ ∑§Ê◊ „È•Ê „Ë ‚◊¤ÊÙ– ◊¥òÊË ∑§Ë ’Êà ÕÙ«∏ „Ë ≈UÊ‹ ‚∑§Ã „Ò¥, ‹Á∑§Ÿ, ÿ„ πȇʻ§„◊Ë ¡ÀŒË „Ë ≈UÍ≈U ªß¸– ◊„ËŸ-÷⁄U ◊¥ „Ë ©Ÿ∑§Ê •ÊflŒŸ ¬òÊ Á⁄Uª˝≈U „Ù ªÿÊ– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ©ŒÊ‚ „Ù∑§⁄U ’Ù‹Ë¥, ““ÃÙ ÄUÿÊ Á⁄U≈UÊÿ⁄U◊¥≈U Ã∑§ ÿ„Ë¥ ⁄U„ŸÊ ¬«∏ªÊ? ... Ã’ Ã∑§ ∑§È¿ Ÿ ∑§È¿ ¡∏M§⁄U „Ù ¡Ê∞ªÊ–”” Á◊. ‡Ê◊ʸ πÊ◊Ù‡ÊË •Ù…∏ ⁄U„Ã „Ò¥– ’Ù‹¥ ÷Ë ÃÙ ÄUÿÊ ’Ù‹¥! ©ã„Ù¥Ÿ •¬ŸË •Ù⁄U ‚ ÃÙ ¬Í⁄UË ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§Ë ÕË– ◊Ê°-’ʬ ∑§Ê ∑§Ù߸ ¬È‡ÃÒŸË ◊∑§ÊŸ ÃÙ ß‚ ◊„ÊŸª⁄U ◊¥ „Ò Ÿ„Ë¥ Á∑§ ¿Ù«∏-¿Ê«∏∑§⁄U ø‹ ¡Ê∞° fl„Ê°– •’ ÃÙ ⁄U„ŸÊ „Ë „ÙªÊ ÿ„Ë¥– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ øÊÿ ’ŸÊ ‹ÊÃË „Ò¥ •ı⁄U Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑§Ù åÿÊ‹Ê Õ◊Ê∑§⁄U πÈŒ ÷Ë ©Ÿ∑‘§ ‚◊ˬ „Ë ’ÒΔ ¡ÊÃË „Ò¥– ∞∑§Ê∞∑§ ©ã„¥ ∑§È¿ ÿÊŒ „Ù •ÊÃÊ „Ò– fl„ •Êª ¤ÊÈ∑§∑§⁄U Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑§Ù ’ÃÊÃË „Ò¥, œË◊ Sfl⁄U ◊¥, ““ÃÈê„¥ ¬ÃÊ „Ò, ÃËŸ Ÿ¥’⁄U flÊ‹Ù¥ ∑§Ë ‹«∏∑§Ë Ÿ ß∑§ÃË‚ Ÿ¥’⁄U flÊ‹Ù¥ ∑‘§ ‹«∏∑§ ‚ ∑§Ù≈U¸ ◊ÒÁ⁄U¡ ∑§⁄U ‹Ë „Ò–”” Á◊. ‡Ê◊ʸ øȬøʬ øÊÿ ¬ËÃ ⁄U„Ã „Ò¥– ©Ÿ∑‘§ ø„⁄U ¬⁄U Ÿ ©à‚È∑§ÃÊ „Ò, Ÿ ÁflS◊ÿ ∑§Ë ‹∑§Ë⁄U¥– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ©Ÿ∑§Ë ∑§Ù߸ ¬˝ÁÃÁ∑˝§ÿÊ Ÿ ¬Ê∑§⁄U ∑§È¿ Œ⁄U ∑‘§ Á‹∞ ◊ıŸ „Ù ¡ÊÃË „Ò¥– ¬⁄U ©Ÿ∑‘§ ÁŒ◊ʪ ◊¥ Á»§⁄U ∑§È¿ ∑§ı¥œÃÊ „Ò •ı⁄U fl„ ‹ª÷ª πȇÊ-‚Ë „ÙÃË „È߸ ∑§„ÃË „Ò¥, ““‚ÈŸÙ ¡Ë, „◊ ∞‚Ê Ÿ ∑§⁄U¥ Á∑§ ÿ„ ◊∑§ÊŸ Á∑§⁄UÊÿ ¬⁄U ø…∏Ê Œ¥ •ı⁄U πÈŒ ∑§„Ë¥ •ı⁄U Á∑§⁄UÊÿ ¬⁄U ⁄U„¥–”” ““¬Êª‹ „Ù ªß¸ „Ù ÄUÿÊ?”” Á◊. ‡Ê◊ʸ •¬ŸÊ ◊ıŸfl˝Ã ¿Ù«∏∑§⁄U ÃÙ¬ ∑§Ë Ã⁄U„ Œª ¬«∏Ã „Ò¥, ““¡ÊŸÃË „Ù, Á∑§ÃŸÊ Á⁄US∑§Ë „Ò ÿ„! Á∑§‚Ë Ÿ Á‡Ê∑§Êÿà ∑§⁄U ŒË, ÃÙ ‹Ÿ ∑‘§ ŒŸ ¬⁄U ¡Ê∞°ª–”” ‚„‚Ê, ©ã„¥ •¬Ÿ •ÊÚÁ»§‚ ∑‘§ Á’„Ê⁄UË‹Ê‹ ∑§Ë ÿÊŒ „Ù •ÊÃË „Ò– Á’„Ê⁄UË‹Ê‹ Ÿ •¬ŸÊ ¬Í⁄UÊ ◊∑§ÊŸ Á∑§⁄UÊÿ ¬⁄U Œ ⁄UπÊ ÕÊ– Á∑§‚Ë ∑§Ë Á‡Ê∑§Êÿà ¬⁄U ßS≈U≈U ,•ÊÚÁ»§‚ flÊ‹Ù¥ Ÿ ∞∑§ ÁŒŸ ¿Ê¬Ê ◊Ê⁄U ÁŒÿÊ– Á’„Ê⁄UË‹Ê‹ Œı«∏ÊŒı«∏Ê Á»§⁄UÊ, Á∑§ÃŸ „Ë ÁŒŸ– ©‚∑‘§ Áπ‹Ê»∏§ •ŸÈ‡ÊÊ‚ŸÊà◊∑§ ∑§Êÿ¸flÊ„Ë „È߸– ◊∑§ÊŸ ÃÙ Á¿ŸÊ „Ë,

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

‚ÊÕ „Ë ©‚ ¡’ ‚ ◊∑§ÊŸ •‹ÊÚ≈U „È•Ê ÕÊ, Ã’ ‚ ÿÊŸË øÊ⁄U ‚Ê‹ ∑§Ê ◊Ê∑‘§¸≈U ⁄U¥≈U ÷Ë øÈ∑§ÊŸÊ ¬«∏Ê ÕÊ– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Ÿ •¬ŸË øÊÿ πà◊ ∑§⁄UÃ „È∞ ∑§„Ê, ““•⁄U, ∑§È¿ Ÿ„Ë¥ „٪ʖ ÃÈ◊ ÃÙ πÊ◊ÅflÊ„ «⁄UÃ „Ù– ÿ„Ê° ÄUÿÊ ‚÷Ë •¬Ÿ-•¬Ÿ ◊∑§ÊŸÙ¥ ◊¥ ⁄U„Ã „Ò¥– „⁄U é‹ÊÚ∑§ ◊¥ ŒÙ-øÊ⁄U ÉÊ⁄U ∑§Ù ¿Ù«∏∑§⁄U ‚÷Ë Á∑§⁄UÊÿ ¬⁄U „Ò¥–”” ““ÃÙ ÄUÿÊ! ◊Ò¥ ∞‚Ê „⁄UÁª¡∏ Ÿ„Ë¥ ∑§M§°ªÊ–”” Á◊. ‡Ê◊ʸ πÊ‹Ë øÊÿ ∑§Ê åÿÊ‹Ê ŸËø ⁄UπÃ „È∞ •¬ŸÊ »Ò§‚‹Ê ‚ÈŸÊ ŒÃ „Ò¥– ∞∑§ ‡ÊÊ◊ ÃÙ „Œ „Ù ªß¸– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ •¥Œ⁄U Á∑§øŸ ◊¥ ÕË¥ •ı⁄U ‹«∏Á∑§ÿÊ° ‹ÊÚŸ ◊¥ ∑§È‚˸ «Ê‹ ’ÒΔË ÕË¥– ¬Ê‚ „Ë ¿Ù≈UÊ ÷Ê߸ π‹ ⁄U„Ê ÕÊ– Ã÷Ë ∑§Êª¡ ∑§Ê ∞∑§ ⁄UÊÚ∑‘§≈U ©Ÿ∑‘§ ’Ëø •Ê∑§⁄U Áª⁄UÊ– ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ Ÿ ’‚-S≈UÊÚ¬ ∑§Ë •Ù⁄U ◊È«∏∑§⁄U ŒπÊ, ÃÙ ∑§È¿ ‹«∏∑‘§ Áπ‹Áπ‹Ê∑§⁄U „°‚ ¬«∏– ∞∑§ ‹«∏∑‘§ Ÿ ◊È°„ ◊¥ ©¥ªÁ‹ÿÊ° «Ê‹∑§⁄U •ı⁄U •¬ŸË ŒÊ߸¥ •Ê°π Œ’Ê∑§⁄U ‚Ë≈UË ÷Ë ’¡Ê ŒË– ““’ŒÃ◊Ë¡...”” ∑§„∑§⁄U ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ Ÿ ©œ⁄U ‚ Ÿ¡∏⁄U¥ „≈UÊ߸¥ ,ÃÙ ∞∑§ •ı⁄U ⁄UÊÚ∑‘§≈U „flÊ ◊¥ ©«∏Ê •ı⁄U ©Ÿ∑‘§ ™§¬⁄U •Ê∑§⁄U Áª⁄UÊ– ∞∑§Ê∞∑§ ’«∏Ë ‹«∏∑§Ë ©ΔË •ı⁄U ’‚-S≈UÊÚ¬ ∑§Ë •Ù⁄U ’…∏Ë– ¬Ë¿-¬Ë¿ ¿Ù≈UË ÷Ë ø‹ ŒË– ‹«∏∑§Ê ÃÈ⁄Uãà •¥Œ⁄U ¡Ê∑§⁄U ◊ê◊Ë ∑§Ù ’È‹Ê ‹ÊÿÊ– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Ÿ ’Ê„⁄U •Ê∑§⁄U ŒπÊ, ’«∏Ë ‹«∏∑§Ë Ÿ ∞∑§ ‹«∏∑‘§ ∑§Ê ∑§ÊÚ‹⁄U ¬∑§«∏ ⁄UπÊ ÕÊ •ı⁄U ¿Ù≈UË ‹«∏∑§Ë ø嬋 ‚ ©‚ ¬Ë≈U ⁄U„Ë ÕË- ““Ã⁄UË ◊Ê°-’„Ÿ Ÿ„Ë¥ „Ò ÄUÿÊ? ... ’‡Ê◊¸... ∑§Êª¡ ∑‘§ ⁄UÊÚ∑‘§≈U ◊Ê⁄U ⁄U„ Õ... Ã⁄UË •ı⁄U Ã⁄U ÿÊ⁄UÙ¥ ∑§Ë ÃÙ...”” Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Ÿ Œı«∏∑§⁄U ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑‘§ „ÊÕÙ¥ ‚ ‹«∏∑‘§ ∑§Ù ¿È«∏ÊÿÊ •ı⁄U œ◊∑§ÊÃ „È∞ ’Ù‹Ë¥, ““¡Ê, ÷ʪ ¡Ê ÿ„Ê° ‚, Ÿ„Ë¥ ÃÙ ŒÙ-øÊ⁄U ◊Ò¥ ÷Ë ‹ªÊ™§°ªË–”” ‹«∏∑§Ê ◊È°„ ‹≈U∑§Ê∞ fl„Ê° ‚ Áπ‚∑§ ªÿÊ– •ãÿ ‹«∏∑‘§ ¬„‹ „Ë ßœ⁄U-©œ⁄U „Ù Á‹ÿ Õ– ’‚-S≈UÊÚ¬ ¬⁄U π«∏ ‹Ùª ÉÊ⁄UÊ ’ŸÊ∑§⁄U π«∏ Õ– Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑‘§ ‚¥ª ÉÊ⁄U ‚ ÁŸ∑§‹∑§⁄U •¬Ÿ ÉÊ⁄U ◊¥ •Ê ªß¸¥– ÁŒ‹ ©Ÿ∑§Ê œ∑§œ∑§ ∑§⁄U ⁄U„Ê ÕÊ; ‹Á∑§Ÿ ÷ËÃ⁄U-„Ë-÷ËÃ⁄U πÈ‡Ê ÷Ë ÕË¥– ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ‚ ∞‚Ë ©ê◊ËŒ ∑§Ã߸ Ÿ„Ë¥ ÕË ©ã„¥– ÿ M§¬ ÃÙ ©ã„Ù¥Ÿ ¬„‹Ë ’Ê⁄U „Ë ŒπÊ ÕÊ– ©Ÿ∑§Ê Á‚⁄U ªfl¸ ‚ ™§°øÊ „Ù ªÿÊ– Á◊. ‡Ê◊ʸ ÃÙ Á∑§S‚Ê ‚ÈŸ∑§⁄U ©¿‹-‚ ¬«∏““ÄUÿÊ? ... ◊⁄UË ’Á≈UÿÊ° ßÃŸË ’„ÊŒÈ⁄U ÷Ë „Ò¥!”” ©‚ ‡ÊÊ◊ Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑§Ù øÊÿ ’„Èà •ë¿Ë ‹ªË– ⁄UÊà ∑§Ù ‚ÙÃ flQ§ Á◊. ‡Ê◊ʸ Ÿ ¬%Ë ‚ ∑§„Ê, ““„◊Ê⁄UË ‹«∏Á∑§ÿÊ° ∞‚Ë-flÒ‚Ë Ÿ„Ë¥ „Ò¥ ¡Ò‚Ê Á∑§ ÃÈ◊ •’ Ã∑§ ‚◊¤ÊË ’ÒΔË ÕË¥–”” ““flÙ ÃÙ ΔË∑§ „Ò,”” Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ’Ù‹Ë¥, ““¬⁄U

ߟ ’Œ◊Ê‡Ê ¿Ù∑§⁄UÙ¥ ∑§Ê ÄUÿÊ ÷⁄UÙ‚Ê? ‹«∏Á∑§ÿÊ° S∑§Í‹-∑§Ê‹¡ ’‚ ‚ •∑‘§‹Ë •ÊÃË-¡ÊÃË „Ò¥– ∑§‹ ∑§Ù߸ •ı⁄U „Ë ◊È‚Ë’Ã Ÿ π«∏Ë ∑§⁄U Œ¥–”” ““•⁄U, ∑§È¿ Ÿ„Ë¥ „٪ʖ ߟ Ÿ∞-Ÿ∞ ¡flÊŸ „Ù ⁄U„ ¿Ù∑§⁄UÙ¥ ◊¥ ßÃŸÊ ‚Ê„‚ ∑§„Ê°?”” Á◊. ‡Ê◊ʸ Ÿ ∑§„Ê, ““¡’ Ã∑§ ‹«∏Á∑§ÿÊ° øȬ ⁄U„ÃË „Ò¥, fl ©¿‹Ã Á»§⁄UÃ „Ò¥– ¡„Ê° ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ Ÿ ÷⁄UË ÷Ë«∏ ◊¥ ߟ∑§Ë ’ßí¡ÃË ∑§Ë Á∑§ ’‚, ‚Ê⁄UË •ÊÁ‡Ê∑§Ë »§È...⁄U¸ „Ù ¡ÊÃË „Ò–”” ““Á»§⁄U ÷Ë, ÿ„ ◊∑§ÊŸ ΔË∑§ Ÿ„Ë¥ „Ò,”” Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ¬È⁄UÊŸ ◊Èg ¬⁄U •Ê ªß¸¥, ““øÙ⁄U-©ëø∑§Ù¥ ∑§Ê «⁄U ’ŸÊ ⁄U„ÃÊ „Ò ÿ„Ê°–”” ““•⁄U ÷ʪflÊŸ, øÙ⁄U-©ëø∑§Ù¥ ∑§Ê «⁄U ∑§„Ê° Ÿ„Ë¥ „Ò •Ê¡∑§‹–”” Á◊. ‡Ê◊ʸ Ÿ ‚◊¤ÊÊÃ „È∞ ∑§„Ê, ““’‚, ¡∏⁄UÊ ‚Ã∑§¸ •ı⁄U „ÙÁ‡ÊÿÊ⁄U ⁄U„Ÿ ∑§Ë ¡∏M§⁄Uà „Ò •Ê¡ ∑‘§ ¡◊ÊŸ ◊¥–”” ’ÊÃÙ¥-’ÊÃÙ¥ ◊¥ Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ ∑§Ë ∑§’ •Ê°π ‹ª ªß¸, Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑§Ù ¬ÃÊ „Ë Ÿ„Ë¥ ø‹Ê– ŒÊ‚ ’Ê’Í ∑‘§ ’ëø ∑§Ê ¡ã◊ ÁŒŸ ÕÊ– Á◊. ‡Ê◊ʸ ŒçUÃ⁄U ‚ ¿Í≈U∑§⁄U •¬Ÿ ∑§È¿ ‚„∑§Á◊¸ÿÙ¥ ∑‘§ ‚¥ª ‚Ëœ ŒÊ‚ ’Ê’Í ∑‘§ ÉÊ⁄U ø‹ ª∞ Õ– ŒÊ‚ ’Ê’Í ¬„‹ Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑‘§ ŒçUÃ⁄U ◊¥ „Ë Õ– •Ê¡∑§‹ ŒÍ‚⁄U ◊¥òÊÊ‹ÿ ◊¥ «¬È≈U‡ÊŸ ¬⁄U „Ò¥– ŒÊ‚ ’Ê’Í ∑§Ù ÷Ë ‚⁄U∑§Ê⁄UË ◊∑§ÊŸ •‹ÊÚ≈U „Ò– ©Ÿ∑§Ê ◊∑§ÊŸ ŸËø ∑§Ê „Ë Ÿ„Ë¥, ∑§ÙŸ ∑§Ê ÷Ë „Ò– ÃËŸ Ã⁄U»∏§ πÈ‹Ë ¡∏◊ËŸ ∑§Ù ©ã„Ù¥Ÿ πÍ’‚Í⁄Uà ‹ÊÚŸ ◊¥ ’Œ‹ ⁄UπÊ „Ò– ¬≈U⁄U¥¡ •ı⁄U ◊„°ŒË ∑§Ë ™§°øË-™§°øË ’Ê«∏ ‚ ‹ÊÚŸ ∑§Ù ∑§fl⁄U ∑§⁄U ⁄UπÊ „Ò– ¬Ê≈U˸ ‚ ‹ı≈U∑§⁄U Á◊. ‡Ê◊ʸ ⁄UÊÃ÷⁄U ∑§È¿ ‚ÙøÃ ⁄U„– •ª‹ ÁŒŸ ¡ÀŒË ©Δ ª∞, ¡’Á∑§ ßÃflÊ⁄U ∑§Ê ÁŒŸ ÕÊ– ¿È^Ë ∑‘§ ÁŒŸ fl„ Ÿı-Œ‚ ’¡ ‚ ¬„‹ ∑§÷Ë Ÿ„Ë¥ ©ΔÃ– ’Ê„⁄U ÁŸ∑§‹∑§⁄U Á◊. ‡Ê◊ʸ ∑§Ê»§Ë Œ⁄U Ã∑§ ÉÊ⁄U ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ∑§Ë ¡∏◊ËŸ ∑‘§ ≈UÈ∑§«∏ ∑§Ù ŒπÃ ⁄U„– Á»§⁄U ∞∑§Ê∞∑§ fl„ ÷ËÃ⁄U ª∞ •ı⁄U S≈UÙ⁄U ‚ ∞∑§ ≈UÍ≈UÊ ¡¥ª πÊÿÊ „È•Ê »§Êfl«∏Ê ©ΔÊ ‹Ê∞– ¬àÕ⁄U ∑‘§ ≈UÈ∑§«∏ ‚ ΔÙ¥∑§-¬Ë≈U∑§⁄U ©‚ ΔË∑§ Á∑§ÿÊ •ı⁄U ¡∏◊ËŸ ∑‘§ ≈UÈ∑§«∏ ∑§Ù ∞∑§ Á∑§ŸÊ⁄U ‚ πÙŒŸ ‹ª– ¬„‹ Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Ÿ ©ã„¥ ŒπÊ, Á»§⁄U ’ëøÙ¥ Ÿ– ‚÷Ë „Ò⁄UÊŸ-‚ π«∏ Õ– •ÊÁπ∏⁄U Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ Ÿ ¬Í¿ „Ë Á‹ÿÊ, ““ÿ„ ÄUÿÊ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥ •Ê¬?”” ““ÿ„Ê° „◊ ◊„°ŒË ‹ªÊ∞°ª–”” πÙŒŸÊ ˇÊáÊ÷⁄U ∑§Ù ⁄UÙ∑§∑§⁄U ©ã„Ù¥Ÿ ¬%Ë ∑§Ë •Ù⁄U ◊ÈS∑§⁄UÊÃ „È∞ ŒπÊ •ı⁄U ∑§„Ê, ““’«∏Ë „ÙŸ ¬⁄U fl„ ’Ê«∏ ∑§Ê ∑§Ê◊ ∑§⁄UªË... •’ ⁄U„ŸÊ ÷Ë ÃÙ ÿ„Ë¥ „Ò Ÿ–”” •’, ©Ÿ∑§Ê ‚ÊÕ Á◊‚¡∏ ‡Ê◊ʸ „Ë Ÿ„Ë¥, ’ëø ÷Ë Œ ⁄U„ Õ– J

30


ÿÊòÊÊ-‚¥S◊⁄UáÊ

»L¤Ç¸ÂèÉ¸è »æ¡ß ¥õÚU ¥æçÎßæçâØô´ ·¤æ ÖôÜæÂÙ ÚUçà×è àæ×æü ∑ȧ¿ ÁŒŸ ¬„‹ ◊Ò¥ ‚ÈŒÍ⁄U ¡¥ª‹ ∑‘§ ’Ëø ªß¸ ªL§«∏¬Ë…∏Ë ªÊ°fl– ⁄UÊ°øË ‚ ŸÊ◊∑ȧ◊ ◊ÈÁ‡∑§‹ ‚ ‚ÊÃ-•ÊΔ Á∑§‹Ù◊Ë≈U⁄U ∑§Ë ŒÍ⁄UË ¬⁄U „Ò– ŸÊ◊∑ȧ◊ ‚ ªÊ°fl ¬Ê‚ ¬«∏ÃÊ „Ò ◊ª⁄U ⁄UÊSÃÊ Ÿ„Ë¥ „ÙŸ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ „◊¥ ⁄UÊ°øË -’È¥«Í ⁄UÙ« ◊¥ ÃÒ◊Ê⁄UÊ ÉÊÊ≈UË ¡Ê∑§⁄U ªÊ°fl ∑§Ê ⁄UÊSÃÊ≈U ¬∑§«∏ŸÊ ¬«∏Ê– ߟ ÁŒŸÙ¥ ◊ı‚◊ ’Œ‹ ⁄U„Ê „Ò– ¬‹Ê‡Ê •ı⁄U ∑ȧ‚È◊ ∑‘§ Ÿ∞ ¬ûÊÙ¥ ‚ ¡¥ª‹ ‹Ê‹ „È•Ê ¡Ê ⁄U„Ê „Ò– ¬Í⁄U ⁄UÊSÃ ◊„È•Ê ∑‘§ ¬«∏Ù¥ ‚ ÁŸ∑§‹Ÿ flÊ‹Ë ‚È¥ªœ ‚ ’ı⁄UÊÃË „È߸ ªÊ°fl ¡Ê ⁄U„Ë ÕË Á∑§ ¡⁄UÊ •ÊÁŒflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑§Ë ¡ËflŸ-‡ÊÒ‹Ë ∑§Ù ¬Ê‚ ‚ Œπ ‹¥– ‚ÊÕ ◊¥ ∞∑§ Á◊òÊ ÷Ë ÕË– ªL§«∏¬Ë…Ë ∑‘§ ⁄UÊSÃ „Ë ∞∑§ ªÊ°fl ¬«∏ÃÊ „Ò ‹ŒŸÊ¬Ë…∏Ë– ‡Ê„⁄U ‚ íÿÊŒÊ ŒÍ⁄U Ÿ„Ë¥– ∑§⁄UË’ vz Á∑§‹Ù◊Ë≈U⁄U ∑§Ë ŒÍ⁄UË ¬⁄U „Ò ªÊ°fl; ◊ª⁄U ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ‡Ê„⁄U ‚ ∑§≈UÊ „È•Ê– ªÊÿ-’Ò‹ ø⁄UÊÃ ’ëø, πÃπÁ‹„ÊŸ ◊¥ ∑§Ê◊ ∑§⁄UÃË ÁSòÊUÿÊ° •ı⁄U ¬«∏ ∑‘§ ŸËø øı¬Ê‹ ‹ªÊÃ ª˝Ê◊ËáÊ– ªÊ°fl ∑‘§ ’Ëø ÃÊ‹Ê’ ◊¥ ∞∑§ •ı⁄Uà ’ûÊ∑§πÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ «È’∑§Ë ‹ªÊÃË Ÿ¡∏⁄U •Ê߸ ◊ȤÊ– ∑§È¿ ’ëø ’∑§Á⁄UÿÊ° ø⁄UÊ ⁄U„ Õ– ∑§È¿ ª˝Ê◊ËáÊ •ı⁄UÃ¥ ‚⁄U ¬⁄U ÕÒ‹ ◊¥ ‚Ê◊ÊŸ ÷⁄U∑§⁄U •Ê⁄UÊ◊ ‚ ‚«∏∑§Ù¥ ¬⁄U ø‹ ⁄U„Ë ÕË– fl„Ê° ∑§È¿ Œ⁄U ⁄U„Ÿ ∑‘§ ’ÊŒ „◊‹Ùª ÁŸ∑§‹ ªL§«∏¬Ë…Ë ªÊ°fl ∑‘§ Á‹∞– ªL§«∏¬Ë…Ë ªÊ°fl ⁄UÊ°øË ‚ ∑§⁄UË’Ÿ wz Á∑§‹Ù◊Ë≈U⁄U ∑§Ë ŒÍ⁄UË ¬⁄U „Ò, ¡„Ê° ∑§Ë •Ê’ÊŒË zÆÆ ∑‘§ •Ê‚¬Ê‚ „Ò– ∑§⁄UË’ vvz ÉÊ⁄U „Ù¥ª fl„Ê°, ¡„Ê° ◊È¥«Ê ‚◊ÈŒÊÿ ∑‘§ ‹Ùª ⁄U„Ã „Ò¥– ⁄UÊ¡œÊŸË ∑‘§ ßß ∑§⁄UË’ „ÙŸ ∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë fl„Ê° Á’¡‹Ë Ÿ„Ë¥ ¬„È°øË „Ò– ÿ„ Áfl∑§Ê‚ ∑§Ë ’ÊŸªË „Ò Á∑§ ◊ÊòÊ wz Á∑§‹Ù◊Ë≈U⁄U ŒÍ⁄U ∑§Ê ªÊ°fl

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

’ÈÁŸÿÊŒË ‚ÈÁflœÊ•Ù¥ ‚ •’ Ã∑§ fl¥Áøà „Ò– „◊¥ ⁄UÊSÃ‹ ◊¥ ∞∑§ ŸŒË Á◊‹Ë, ¡„Ê° •ı⁄UÃ¥ ∑§¬«∏ œÙ ⁄U„Ë ÕË¥– ¬P§Ë ‚«∏∑§ ÕË– ‚«∏∑§ ∑‘§ ŒÙŸÙ¥ Ã⁄U»§ ÉÊŸ ¬«∏ Õ– ¬‹Ê‡Ê ∑§Ê ◊ı‚◊ ÕÊ; ß‚Á‹∞ Œπ∑§⁄U ‹ª ⁄U„Ê ÕÊ ¡¥ª‹ ◊¥ •Êª ‹ª ªß¸ „Ò– ŒÍ⁄U ¬„Ê«∏ •ı⁄U ¬Ê‚ ◊¥ „Á⁄UÿÊ‹Ë– ’„Èà πÍ’‚Í⁄Uà ŒÎ‡ÿÈ ÕÊ– ’Ê°‚ ∑§Ë „⁄UË ¬ÁûÊËÿÊ° „flÊ ‚ ¤ÊÍ◊ ⁄U„Ë ÕË– ¡’ ªÊ°fl ∑§Ë •Ù⁄U ◊È«∏ ÃÙ ⁄UÊSÃ ◊¥ ◊Ù⁄U Á◊‹Ê– flÊ„ ! ßœ⁄U ¡¥ª‹Ù¥ ◊¥ ◊Ù⁄U Á◊‹ªÊ, fl„ ÷Ë ªÊ°fl ∑‘§ ßß ¬Ê‚, ◊Ò¥Ÿ ‚ÙøÊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ¡¥ª‹Ë »§Í‹ ◊Ÿ ◊Ù„ „Ë ⁄U„ Õ – ‚’ ∑§È¿ ’„Èà „Ë ‚È¥Œ⁄U •ı⁄U •Ê∑§·¸∑§– ÉÊ¥≈U ÷⁄U ◊¥ fl„Ê° ‚ „◊ ‹Ùª ªÊ°fl ¬„È°ø ª∞– ‚«∏∑§ ¬Ã‹Ë ÕË, ◊ª⁄U ∑§Ù߸ ◊ÈÁ‡∑§‹ Ÿ„Ë¥ „È߸– „Ê° ’ÊÁ⁄U‡Ê ∑‘§ ◊ı‚◊ ◊¥ ¡M§⁄U ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù ¬⁄U‡ÊÊŸË „ÙÃË „٪˖ ∞∑§ ⁄UÊSÃÊ •ı⁄U „Ò ªÊ°fl ¡ÊŸ ∑§Ê ; ◊ª⁄U ŸŒË ¬Ê⁄U ∑§⁄U ¡ÊŸÊ ¬«∏ÃÊ „Ò– ªÊÁ«∏ÿÊ° Ÿ„Ë¥ ¡Ê ‚∑§ÃË¥– ‹Ùª ¬ÒŒ‹ ¡ÊÃ „Ò¥– ÕÙ«∏Ë ŒÍ⁄U ¬⁄U ∞∑§ ¬„Ê«∏ ÕÊ– ¬ÃÊ ø‹Ê Á∑§ •ª⁄U ©‚ ¬„Ê«∏ ∑‘§ ™§¬⁄U ‚ ŒÍ‚⁄UË Ã⁄U»§ ŸËø ©Ã⁄U ¡Ê∞°, ÃÙ ‡Ê„⁄U Á’À∑§È ‹ ¬Ê‚ „Ò– ªÊ°fl ¬„È°ø∑§⁄U ¬ÃÊ ‹ªÊ- ©‚ ªÊ°fl ◊¥ ∞ÃflÊ ◊È¥«Ê ¡⁄UÊ ¬…∏Ê Á‹πÊ „Ò, ©‚‚ ’Êà ∑§⁄U∑‘§ ∑§È¿ ¡ÊŸ∑§Ê⁄UË ‹Ë ¡Ê ‚∑§Ë „Ò– „◊ ‹Ùª ©‚∑‘§ ÉÊ⁄U ∑§Ë Ã⁄U»§ ø‹ ÁŒ∞, ¡Ù ªÊ°fl ∑‘§ ’Ëø ◊¥ „Ò– ÕÙ«∏Ë Œ⁄U ◊¥ „◊ ©‚∑‘§ ÉÊ⁄U ∑‘§ ¬Ê‚

Õ– fl„Ê° Á’⁄U‚Ê ◊È¥«Ê ∑§Ë ◊ÍÁø SÕÊÁ¬Ã ÕË, „ÊÕ ◊¥ ÃË⁄U-œŸÈ· Á‹ÿ– ÿ„ ¬„øÊŸ „Ò ∞ÃflÊ ∑‘§ ÉÊ⁄U ∑§Ë, ◊⁄UË Á◊òÊ Ÿ ’ÃÊÿÊ– Á◊^Ë ∑§Ê ∑§ëøʘ ◊∑§ÊŸ ÕÊ– ’Ê„⁄UË ŒËflÊ⁄U ¬⁄U ªÙ’⁄U ‚ Á‹¬Ê߸ ∑§⁄U∑‘§ ‚È¥Œ⁄U M§¬ ÁŒÿÊ ÕÊ ÉÊ⁄U ∑§Ù– ÉÊ⁄U ∑‘§ ’Ê„⁄U ’ÒΔŸ ∑‘§ Á‹∞ Á◊^Ë ∑§Ê Á¬á«Ê ’ŸÊÿÊ ÕÊ– Á¬á«Ê ÕÙ«∏Ë ‚Ë ™§°øË ¡ª„ „ÙÃË „Ò ÉÊ⁄UÙ¥ ∑‘§ ’Ê„⁄U ¡„Ê° •Ê⁄UÊ◊ ‚ ’ÒΔÊ ¡Ê ‚∑‘§– ‚Ê»§‚ÈÕ⁄U •Ê¥ªŸ ∑‘§ Á∑§ŸÊ⁄U ∑§ß¸ ¬«∏ ‹ª Õ– ÉÊ⁄U ¬⁄U ∞ÃflÊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ©‚∑‘§ ’ëø Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ ŸŒË ∑§Ë Ã⁄U»§ ª∞ „Ò¥ ’Ê’Ê– „◊ ‹Ùª ©œ⁄U „Ë ¡ÊŸ ‹ª , Ã÷Ë ∞ÃflÊ •ÊÃÊ ÁŒπÊ– ŒπÃ „Ë ¡Ù„Ê⁄U ∑§„∑§⁄U SflÊªÃ Á∑§ÿÊ ∞ÃflÊ Ÿ– ‚„¡, SflÊë¿ ◊ÈS∑§Ê⁄UÊ„≈U Áπ‹Ë ÕË „Ù¥ΔÙ¥ ¬⁄U– ¬Í¿Ê-“∑§„Ê° ‚ •Ê∞° „Ò¥ •Ê¬ ‹Ùª” „◊Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ ⁄UÊ°øË ‚ •Ê∞ „Ò¥ •ı⁄U •Ê¬‚ ’Êà ∑§⁄UŸÊ øÊ„Ã „Ò¥– ’„Èà πÈ‡Ê „È•Ê ∞ÃflÊ– ◊Ò¥ ‚Ê⁄U ¬«∏ Œπ∑§⁄U ¬„øÊŸŸ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§⁄U ⁄U„Ë ÕË Á∑§ ∑§ıŸ-∑§ıŸ ‚ »§‹»§Í‹ ∑‘§ ¬«∏ „Ò– ŒπÊ ◊„È•Ê ∑‘§ ∑§ß¸ ¬«∏ Õ– ◊„È•Ê „◊ ‚’ ¡ÊŸÃ „Ë „Ò¥– ©‚‚ ‡Ê⁄UÊ’ ’ŸÊŸ ∑‘§ •‹ÊflÊ ◊„È•Ê ∑§Ê πË⁄U, ‹«˜U«ÍU, ¡Ò◊ •ÊÁŒ ’ŸÊ∞ ¡ÊÃ „Ò¥– ß‚∑‘§ ∑§ëø¥ »§‹ ∑§Ë ‚é¡Ëà ÷Ë ’ŸÃË „Ò– ∑§È¥ø ◊¥ Áπ‹ÃÊ „Ò »§Í‹– ÷Ù⁄U ◊¥ ¡’ ŸËø ≈U¬∑§ÃÊ „Ò ,ÃÙ ¬Ë‹Ê „ÙÃÊ „Ò– ‚ÍπŸ ∑‘§ ’ÊŒ ∑§àÕ߸ ⁄U¥ª ∑§Ê „Ù ¡ÊÃÊ „Ò–

31


ÿÊòÊÊ-‚¥S◊⁄UáÊ ∞‚ „Ë ∞∑§ ¬«∏ “÷‹flÊ” ∑§Ê ÕÊ– ∞ÃflÊ Ÿ ◊⁄UË ÁŒ‹øS¬Ë Œπ∑§⁄U ŸÊ◊ ’ÃÊÿÊ •ı⁄U ©‚∑§Ê ‚ÍπÊ »§‹ Áπ‹ÊÿÊ ©‚∑§Ê– SflÊŒ ∑§È¿-∑§È¿ πÍ’ÊŸË ‚Ê ÕÊ– Á’À∑§È‹ ¡¥ª‹Ë »§‹ „Ò ÿ„– ◊Ò¥Ÿ ‚ÈŸÊ ÕÊ ¡M§⁄U, ◊ª⁄U ∑§÷Ë ŒπÊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ∑‘§ŸãŒÈ ∑‘§ ¬«∏ ¬⁄U ¬∑‘§ »§‹ ‹Œ⁄UÊ∞ „È∞ Õ– ©‚∑§Ê ÷Ë SflÊŒ Á‹ÿÊ „◊Ÿ– ‚ÊÕ „Ë ‡ÊˇÊ◊, ∑§øŸÊ⁄U, ◊ÈŸªÊ ÿÊ ‚„¡Ÿ ∑‘§ ¬«∏ ÷Ë Õ– ∞ÃflÊ Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ ߟ »§‹Ù¥ ‚ „◊Ê⁄UÊ •ı⁄U „◊Ê⁄U ◊flÁ‡ÊÿÙ¥ ∑§Ê ¬≈U ÷⁄UÃÊ „Ò •ı⁄U ∑§È¿ ’Ê¡Ê⁄U ◊¥ ’ø∑§⁄U ¡ËflÙ∑§Ê¬¡¸Ÿ ∑§⁄U ‹Ã „Ò¥– ’«∏ ©à‚Ê„ ‚ ∑§„Ê.. ŒÁπ∞ ÷ªflÊŸ Ÿ Á∑§ÃŸÊ ∑§È¿ ÁŒÿÊ „Ò „◊¥– „◊ „Ë ‚°÷Ê‹ Ÿ„Ë¥ ¬ÊÃ– •ª⁄U ¡¥ª‹Ù¥ ∑§Ù ’øÊ∑§⁄U ⁄Uπ¥, ÃÙ ∑§÷Ë πÊŸ ∑§Ë ∑§◊Ë Ÿ„Ë¥ „ÙªË „◊¥– ©‚∑‘§ ’Ê⁄UË (’ªËø) ◊¥ ◊„È•Ê ‚Íπ ⁄U„Ê ÕÊ– ∑§È¿ ∑§ëøÊ; ∑§È¿ ¬∑§Ê ◊„È•Ê– ’ÃÊÿÊ Á∑§ •’ ŒÊ◊ ÕÙ«∏Ê •ë¿ÊÙ Á◊‹Ÿ ‹ªÊ „Ò, fl⁄UŸÊ ¬„‹ ’„Èà ‚SÃË ◊¥ ’øŸÊ ¬«∏ÃÊ ÕÊ– ¬Ê‚ „Ë ∞∑§ ∑ȧ•Ê° ÕÊ •ı⁄U ©‚∑‘§ ¬Ê‚ πà ◊¥ ª„Í° ∑§Ë »§‚‹ ‹„‹„Ê ⁄U„Ë ÕË– ‚◊¤Ê ◊¥ •ÊÿÊ Á∑§ ß‚Á‹∞ •ÊÁŒflÊ‚Ë ‚¥S∑§ÎÁà ◊¥ ¬˝∑§ÎÁà ∑§Ë ¬Í¡Ê ∑§Ë ¡ÊÃË „Ò– ¡‹¡¥ª‹ ‚ ¡ËflŸ „Ò ©Ÿ∑§Ê– •Ê°ªŸ ◊¥ ‹ª „⁄U÷⁄U ¬«∏ „◊¥ ÿ ÷⁄UÙ‚Ê ÁŒ‹Ê ⁄U„ Õ Á∑§ ¡’ Ã∑§ ¬˝∑§ÎÁà ∑§Ë ¬Í¡Ê „ÙÃË ⁄U„ªË, ©‚ ’øÊŸ ∑‘§ ÿ% ÷Ë „ÙÃ „Ë ⁄U„¥ª– ÿ„ ¡¥ª‹ ◊¥ ⁄U„Ÿ flÊ‹ ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ ÷Ù¡Ÿ ∑§Ê •ÊœÊ⁄U „Ò– ∞∑§ ¿Ù≈UÊ ‚Ê Á◊^Ë ∑§Ê ÉÊ⁄U ’ŸÊ∑§⁄U •Ê‚¬Ê‚ »§Í‹ -»§‹ ∑‘§ •Ÿ∑§Ù¥ ¬«∏ ‹ªÊ∑§⁄U ‚¥ÃÈC ⁄U„Ã „Ò¥ •ÊÁŒflÊ‚Ë– ‚ÈŒÍ⁄U ¡¥ª‹ ◊¥ ¬˝∑§ÎÁà Ÿ ©Ÿ∑‘§ ¬≈U ÷⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ ’„Èà ‚Ê⁄U ߥáÊ◊ ∑§⁄U ⁄Uπ „Ò– ŒÙ¬„⁄U „Ù øÈ∑§Ë ÕË– „◊ ‹Ùª ∞ÃflÊ ‚ ’Êà ∑§⁄U ÕÙ«∏Ê ªÊ°fl ÉÊÍ◊∑§⁄U flʬ‚ •ÊŸÊ øÊ„ ⁄U„ Õ– ∞ÃflÊ ∑§Ù ∑§„Ê ¡⁄UÊ ªÊ°fl ÁŒπÊ ŒÙ ,ÃÙ „◊ Á»§⁄U ¡Ê∞°– Ã’ ∞ÃflÊ Ÿ ’«∏ åÿʬ⁄U ‚ ∑§„Ê Á∑§ •Ê¬ ‹Ùª „◊Ê⁄U ◊„◊ÊŸ „Ò¥, ŒÙ¬„⁄U ∑‘§ flQ§, Á’ŸÊ ∑§‹flÊ (ŒÙ¬„⁄U ∑§Ê ÷Ù¡Ÿ) Áπ‹Ê∞ ∑Ò§‚ ¡ÊŸ Œ¥– ¡Ù ÷Ë ’ŸÊ „Ò, M§πÊ-‚ÍπÊ, ÕÙ«∏Ê ‚Ê πÊ ‹ËÁ¡∞– ∞ÃflÊ ∑§Ê ÁflŸ◊˝ •Êª˝„ SflË∑§Ê⁄U ∑§⁄U Á‹ÿÊ „◊Ÿ– ©‚∑§Ë ¬%Ë Ÿ ¡∏◊ËŸ ¬⁄U ø≈UÊ߸ Á’¿Ê߸ •ı⁄U „◊¥ Á’ΔÊÿÊ– Á»§⁄U ’«∏Ê-‚Ê ¬ËË ∑§Ê ∑§≈UÙ⁄UÊ •ı⁄U ¬ÊŸË ‹∑§⁄U •Ê߸– ’ÒΔ-’ÒΔ „Ë ∑§≈UÙ⁄U ◊¥ „◊Ê⁄U „ÊÕ œÈ‹flÊ∞– Á»§⁄U ÕÊ‹Ë ◊¥ ¬ÊŸË-÷ÊÃ, (¬∑‘§ øÊfl‹ ◊¥ ¬ÊŸË Á◊‹Ê∑§⁄U) ¬È≈U∑§‹ ∑§Ê ¤ÊÙ⁄U (∑§øŸÊ⁄U ∑‘§ ¬«∏ ∑‘§ ∑§Ù◊‹

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

¬ûÊ≈U ∑§Ë ‚é¡Ë, ¡Ù ¬≈U ∑‘§ Á‹∞ ’„Èà »§ÊÿŒ◊¥Œ „ÙÃË „Ò) •ı⁄U „⁄UË-Á◊ø¸ •ı⁄U åÿÊ¡ ÁŒÿÊ πÊŸ ∑‘§ Á‹∞– ÿ∑§ËŸ ◊ÊÁŸ∞, ¡Ù SflÊŒ ©‚ πÊŸ ∑§Ê ÕÊ, fl„ ÃÙ Á∑§‚Ë ¬Ê°ø Á‚ÃÊ⁄UÊ ∑‘§ πÊŸ ◊¥ ÷Ë Ÿ„Ë¥ Á◊‹– „◊ ¡Ò‚ øÊfl‹ ∑§Ê ¬˝ÿÙª ∑§⁄UÃ „Ò¥, ©‚‚ •‹ª ÕÊ fl„Ê° ∑‘§ ÷Êà ∑§Ê SflÊŒ ; ÄUÿÙ¥¥Á∑§ ©Ÿ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ê •¬Ÿ πà ◊¥ ©ªÊÿÊ •Êª¸ÁŸ∑§ øÊfl‹ ÕÊ, ‹∑§«∏Ë ∑‘§ øÍÀ„ ◊¥ ’ŸÊ „È•Ê– Á’ŸÊ Á∑§‚Ë ⁄UÊ‚ÊÿÁŸ∑§ πÊŒ ∑§Ê ©¬ÿÙª Á∑§∞– „◊ ÃÎ# „Ù ©Δ– ◊Ÿ ◊¥ ÿ„ ÷Ë •ÊÿÊ Á∑§ „◊ ‡Ê„⁄UË Á∑§ÃŸ ◊Ë’Ë „Ù ª∞ „Ò¥– ∑§Ù߸ •øÊŸ∑§ •Ê ¡Ê∞ ◊„◊ÊŸ ÃÙ ©‚ øÊÿ-Á’S∑§È≈U Áπ‹Ê∑§⁄U ¡ÀŒË ‚ flʬ‚ ÷¡Ÿ ∑§Ë ◊¥‡ÊÊ „ÙÃË „Ò– Á’ŸÊ ’ÃÊ∞ ∑§Ù߸ •Ê ¡Ê∞, ÃÙ ◊Ÿ „Ë ◊Ÿ Á∑§ÃŸÊ ¤ÊÀÀÊÊÃ „Ò¥ „◊ ‹Ùª– •ı⁄U ÿ„ •ÊÁŒflÊ‚Ë „Ò¥ Á∑§ •¬Ÿ ’ŸÊ∞ „È∞ πÊŸ ∑§Ù ßß åÿÊ⁄U ‚ ’Ê°≈U ∑§⁄U Áπ‹ÊÿÊ ¡Ò‚ „◊ Á∑§ÃŸ ¬È⁄UÊŸ •Êà◊Ëÿ „Ù¥; ¡’Á∑§ •Ê¡ „Ë Á◊‹ Õ ¬„‹Ë ’Ê⁄U– ¬Í⁄UÊ ¬Á⁄UflÊ⁄U Sflʪà ∑§Ù Ãà¬⁄U– ∞ÃflÊ ∑§Ë ¬%Ë πÊŸÊ Œ∑§⁄U fl„Ë¥ ’ÒΔË ⁄U„Ë •ı⁄U πÊŸ ∑‘§ •Êª˝„ ∑‘§ ‚ÊÕ– ÿ„Ë •¥Ã⁄U „Ò ‡Ê„⁄U •ı⁄U ªÊ°fl ∑‘§ ‹ÙªÙ¥ ◊¥– •’ „◊ ªÊ°fl ŒπŸÊ øÊ„Ã Õ– ’„Èà ¿Ù≈UÊ‚Ê ªÊ°fl „Ò ,¡„Ê° ∞∑§ ¬¥øÊÿà ÷flŸ „Ò– ∑§È¿ ÷Ë ÁŸáʸÿ ‹ŸÊ „Ù, ÃÙ ÿ„Ê° ‹Ùª ’ÒΔ∑§ ∑§⁄UÃ „Ò¥– •Ê◊ ∑‘§ ¬«∏ ¬⁄U Á≈U∑§Ù⁄U ‹ª Õ– ‚Ê‹ ∑‘§ ¬«∏Ù¥ ¬⁄U »§Í‹ Áπ‹Ÿ ‚ ◊œÈ⁄U ‚Ȫ¥œ ‚ ◊„∑§ ⁄U„Ê ÕÊ flÊÃÊfl⁄UáÊ– ∞ÃflÊ Ÿ ∑§„Ê ∞∑§ øË¡ ÁŒπÊÃÊ „Í°, •Ê¬Ÿ ∑§÷Ë Ÿ„Ë¥ ŒπÊ „٪ʖ ∞∑§ SÕÊŸ ¬⁄U ªÊÿ’Ò‹ ’°œ Õ •ı⁄U fl„Ê° ’«∏-’«∏ ¬ûÊÙ¥ flÊ‹Ë ÉÊŸÊ ‹ÃÊ ¡Ò‚Ê ∑§Ù߸ ¬ıœÊ ÕÊ– ’ÃÊÿÊ Á∑§ ß‚ ¬ûÊ ‚ ª˝Ê◊ËáÊ •¬ŸË ÉÊÙÉÊË ÿÊ ¿Ã⁄UË ’ŸÊÃ „Ò¥– ’⁄U‚Êà ∑‘§ ÁŒŸ ◊¥ ß‚ •Ù…∏∑§⁄U πÃÙ¥ ◊¥ ∑§Ê◊ Á∑§ÿÊ ¡ÊÃÊ „Ò– ∞‚Ê ¬ûÊÊ „Ò ÿ„ Á∑§ ß‚‚ ¬ÊŸË ¬Ê⁄U Ÿ„Ë¥ „ÙÃÊ– ß‚∑§Ê ŸÊ◊ ªÈ¥ªÈ ¬ûÊÊ „Ò– ⁄UÊSÃ∏ ◊¥ ∞∑§ •ÊŒ◊Ë «Ê‹ ‚ ∑§È¿ πÈ⁄UøÃÊ Á◊‹Ê •¬Ÿ ÉÊ⁄U ∑‘§ ’Ê„⁄U– „◊Ÿ ¬Í¿Ê ÄUÿÊ „Ò ÿ– ÃÙ ’ÃÊÿÊ ©‚Ÿ Á∑§ ’⁄U ∑‘§ ¬«∏ ¬⁄U ‹Ê„ ÕÊ, Á¡‚ ÁŸ∑§Ê‹ ⁄U„ „Ò¥– «Ê‹ ‚ ‹Ê„ ÿÊ ‹Êπ πÈ⁄Uø∑§⁄U ©‚ ’Ê¡Ê⁄U ◊¥ ’øÃ „Ò¥ ª˝Ê◊ËáÊ– ÿ„ ‹Ê„ fl„Ë ¬ŒÊÕ¸ Á¡‚‚ ◊„Ê÷Ê⁄Uà ∑‘§ ‚◊ÿ ¬Ê¥«flÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ‹ÊˇÊʪ΄ ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ ∑§⁄UÊÿÊ ªÿÊ ÕÊ– ¤ÊÊ⁄U𥫠◊¥ ’⁄U ∑‘§ ¬«∏Ù¥ ¬⁄U ÿ„ Sfl× ©¬¡Ã ÷Ë „Ò¥ •ı⁄U ©¬¡Ê∞ ÷Ë ¡ÊÃ „Ò¥– ífl‹Ÿ‡ÊË‹ „ÙÃÊ „Ò– ‹Ê„ ÿÊ ‹Êπ ∑§Ë øÍÁ«∏ÿÊ° ‚÷Ë ¡ÊŸÃ „Ò– •ı⁄U ÷Ë

∑§ß¸ ßSÃ◊Ê‹ „Ò¥ ‹Êπ ∑‘§– •ÁÄU‚⁄U „◊Ÿ ∑§„Ã ‚ÈŸÊ „Ò ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù Á∑§ •ÊÁŒflÊ‚Ë ’«∏ ÷Ù‹ „ÙÃ „Ò¥ •ı⁄U ©Ÿ∑‘§ ß‚ ÷Ù‹¬Ÿ ∑§Ê »§ÊÿŒÊ ’Ê„⁄UË ‹Ùª, Á¡‚ SÕÊŸËÿ ÷Ê·Ê ◊¥ ÁŒ∑ͧ ∑§„Ã „Ò¥, fl ‹Ùª ©ΔÊÃ „Ò¥– •÷Ë•÷Ë •ÊÁŒflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑§Ê ¬˝◊Èπ àÿÙ„Ê⁄U ‚⁄U„È‹ ªÈ¡⁄UÊ „Ò– ‚Ê‹ ∑‘§ ‚Ȫ¥ÁœÃ »§Í‹Ù¥ ‚ ¡¥ª‹ ÷⁄UÊ „È•Ê „Ò– „⁄U ÉÊ⁄U ∑‘§ ¿å¬⁄U ◊¥ ‚⁄U„È‹ ◊ŸÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ ‚⁄U߸ »§Í‹ πÙ¥‚Ê Á◊‹ªÊ– ∞ÃflÊ Ÿ ªÊ°fl ∑§Ê •π⁄UÊ ÁŒπÊÿÊ– ÿ„Ê° ªM§«∏ ∑§Ë ∞∑§ ◊ÍÁø ’ŸË „È߸ ÕË– ªÊ°fl ∑‘§ ‚Ê⁄U ‚Ê¥S∑ΧÁÃ∑§ ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ß‚Ë •π⁄U ◊¥ ‚¥¬ÛÊ „ÙÃ „Ò¥– fl„Ê° ‚ ÁŸ∑§‹ ÃÙ ∞∑§ ÉÊ⁄U ∑‘§ ¬Ê‚ ∑§≈U„‹ ∑‘§ ŒÙ ¬«∏ Õ, Á¡‚ ¬⁄U ∑§≈U„‹ »§‹ „È∞ Õ– „◊Ê⁄UË Á◊òÊ Ÿ fl„Ê° ©¬ÁSÕø ’ëøÙ¥ ‚ ∑§„Ê„◊¥ ∑§≈U„‹ Ÿ„Ë¥ Áπ‹Ê•Ùª– ∑§„Ÿ ∑§Ë Œ⁄U ÕË Á∑§ ’„Œ »§ÍÁø ‚ ∞∑§ ’ëøÊ ¬«∏ ¬⁄U ø…∏ ªÿÊ •ı⁄U ’«∏-’«∏ ∑§≈U„‹ ÃÙ«∏∑§⁄U »§≈UÊ»§≈U ŸËø π«∏ ’ëø ∑‘§ „ÊÕÙ¥ ◊¥ »‘§¥∑§Ÿ ‹ªÊ– ◊¡Ê‹ Á∑§ „ÊÕ ‚ ∑§≈U„‹ ∑§Ê ∑§Ù߸ ∑Ò§ø ¿Í≈U ¡Ê∞– ªÊ°fl ∑‘§ ’ëø Á’ŸÊ Á∑§‚Ë ¬˝Á‡ÊˇÊáÊ ∑‘§ •ë¿ Áπ‹Ê«∏Ë „ÙÃ „Ò¥– ©ã„Ù¥Ÿ ∑§≈U„‹ „◊¥ ‚ı¥¬– „◊Ÿ ¬Ò‚Ê ŒŸÊ øÊ„Ê ÃÙ ’Ù‹- •⁄U •Ê¬ „◊Ê⁄U ◊„◊ÊŸ „Ò¥– •Ê¬‚ ¬Ò‚ ∑Ò§‚ ‹¥– „◊Ê⁄U ¡ÊŸ ∑§Ë ’Êà ‚ÈŸ∑§⁄U ∑§È¿ ‹Ùª ÃÈ⁄U¥Ã ‚⁄U߸ ∑‘§ »§Í‹ ÃÙ«∏∑§⁄U ‹Ê∞– ’Ù‹- ‚⁄U„È‹ ∑‘§ ‚◊ÿ ß‚‚ •ë¿Ê ©¬„Ê⁄U ∑§È¿ Ÿ„Ë¥ Œ ‚∑§Ã •Ê¬ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù „◊– ‚⁄U߸ ∑‘§ »§Í‹ ÉÊ⁄U ◊¥ ‹ªÊŸ ‚ ‚Èπ‚◊ÎÁh ◊¥ flÎÁh „ÙÃË „Ò– ‡ÊÊ◊ …‹Ÿ ∑§Ù ÕË– •’ „◊¥ ‹ı≈UŸÊ ÕÊ ⁄UÊ°øË– ÿ„ ‚Ëπ ‹∑§⁄U ‹ı≈U „◊ ‹Ùª Á∑§ flÊSÃfl ◊¥ ‚⁄U‹ „ÙŸÊ Á∑§‚ ∑§„Ã „Ò¥– Á∑§‚Ë ÷Ë ¬Ê„ÈŸ ÿÊ ◊„◊ÊŸ ∑§Ê Sflʪà ∑§⁄UŸÊ, ©Ÿ∑§Ë ‚„ÊÿÃÊ ∑§⁄UŸÊ „◊¥ ߟ‚ ‚ËπŸÊ „٪ʖ •ÊÁŒflÊ‚Ë •ı⁄U ª˝Ê◊ËáÊ ÷Ë ’‚ åÿÊ⁄U ∑§Ë ÷Ê·Ê ‚◊¤ÊÃ „Ò¥ •ı⁄U ŒÃ ÷Ë „Ò¥– „◊¥ ©Ÿ∑§Ê ÅÿÊ‹ ∑§⁄UŸÊ øÊÁ„∞, ¡Ò‚ „◊ ¬˝∑ΧÁà ∑§Ê ∑§⁄UÃ „Ò¥– •ÊÁŒflÊÁ‚ÿÙ¥ ∑§Ê ÷ًʬŸ ’ŸÊ∞ ⁄UπŸÊ „Ò, ÃÙ ¡‹-¡¥ª‹ •ı⁄U ¡◊ËŸ ¬⁄U ߟ∑‘§ „∑§ ¬⁄U ¡∏⁄UÊ ÷Ë Œπ‹•¥ŒÊ¡Ë Ÿ ∑§Ë ¡Ê∞– „◊ ¬˝∑ΧÁà ∑§Ê ‚ê◊Ê⁄UŸ ∑§⁄U¥ •ı⁄U ¡¥ª‹ ∑§Ù ©¡«∏Ÿ Ÿ Œ– ‚⁄U‹ÃÊ •ı⁄U ÁŸ—SflÊ’Õ¸ •Êà◊ËÿÃÊ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸ ∑‘§ Á‹∞ „◊¥ ÷Ë ªÊ°fl •ı⁄U ¡¥ª‹Ù¥ ◊¥ ∞∑§ ’Ê⁄U ¡M§⁄U ¡ÊŸÊ øÊÁ„∞– fl„Ê° ⁄U„Ÿ flÊ‹ ‹ÙªÙ¥ ‚ Á◊‹∑§⁄U “fl‚ÈœÒfl ∑§È≈UÈêé∑§êʘ” ∑§Ê •Õ¸ ‚◊¤Ê •Ê∞ªÊ „◊¥– J 32


∑§„UÊŸË

àæéçh S‹ææÙ ¬kÊflÃË »§ÙŸ ∑§Ë ÉÊ¥≈UË ÉÊŸÉÊŸÊ߸ ÃÙ •Á◊ÃÊ ÷ʪ ∑§⁄U ªß¸ •ı⁄U »§ÙŸ ∑§Ù ‚ÊÚ∑‘§≈U ‚ ÁŸ∑§Ê‹Ê, ¡Ù øÊ¡¸ „Ù ⁄U„Ê ÕÊ– ŒπÊ ’«∏Ë ŒËŒË ∑§Ê ∑§ÊÚ‹ •Ê ⁄U„Ê ÕÊ– •’ ß‚ ‚◊ÿ ? •Êpÿ¸ „È•Ê– •÷Ë ŒÙ¬„⁄U ∑§Ù ßÃŸË ‹¥’Ë ’Êà „È߸ ÕË, ÃÙ Á»§⁄U •øÊŸ∑§ .....•’ Á»§⁄U ‚ ÄUÿÙ¥? ŒËŒË ∑§÷Ë ÃÙ ß‚ Ã⁄U„ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃË? ∑§ıŸ ‚Ë •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ •Ê ªß¸ ÕË? ÁŸÿà ÁŒŸøÿʸ ÕË– ‚÷Ë ’„ŸÙ¥ ‚ ’Ê⁄UË-’Ê⁄UË ’Êà „Ù ¡ÊÃË ÕË– Á»§⁄U •øÊŸ∑§ •’ ÄUÿÙ¥? “ÄUÿÊ „È•Ê ŒËŒË? “•⁄U... •÷Ë ‚¥Œ‡Ê Á◊‹Ê „Ò, ¿Ù≈U øÊøÊ ¡Ë Ÿ„Ë¥ ⁄U„– ‡ÊÈÁh FÊŸ ∑§⁄UŸÊ „Ò ÃȤÊ ÷Ë– ß‚ËÁ‹∞ ’ÃÊ ⁄U„Ë „Í°– ◊°¤Ê‹Ë ∑§Ù ÷Ë •÷Ë ’ÃÊŸÊ „Ò– ◊Ò¥ Á»§⁄U ∞∑§ ÉÊ¥≈U ◊¥ ∑§M§°ªË Ã’ Ã∑§ ÃÈ◊ FÊŸ flªÒ⁄U„ ∑§⁄U∑‘§ ÁŸ¬≈U ¡ÊŸÊ– ΔË∑§ „Ò”– “¬⁄U ŒËŒË, ‹Á∑§Ÿ ..–” “‹Á∑§Ÿ -flÁ∑§Ÿ ∑§È¿ Ÿ„Ë¥, ‚◊¤ÊË ... ¡Ò‚Ê ∑§„ ⁄U„Ë „Í° flÒ‚Ê ∑§⁄U ... ‚◊¤ÊË ... •Êª Ã⁄UË ßë¿Ê–” »§ÙŸ ∑§≈U ªÿÊ– •Á◊ÃÊ ∑§Ë •Ê°πÙ¥ ◊¥ ¬ÊŸË ©Ã⁄U •ÊÿÊ– •¬Ÿ øÊøÊ ∑‘§ Á‹∞ Ÿ„Ë¥ ....’Ê’Í¡Ë ∑‘§ Á‹∞– øÊøÊ ...ÄUÿÊ Á⁄U‡ÃÊ ÕÊ? ÄUÿÊ ÕÊ? Ÿ– ¡Ù ÷Ë ÕÊ ∑‘§fl‹ ◊Ê° ∑§Ë ◊È°„ ¡È’ÊŸË ÕÊ– ◊Ê° ∑§Ù „Ë ’Ù‹Ã ‚ÈŸÊ ÕÊ– ’Ê’Í¡Ë Ÿ ÃÙ ∑§÷Ë ∞∑§ ‡ÊéŒ ÷Ë •¬Ÿ ◊È°„ ‚ Ÿ ÁŸ∑§Ê‹Ê ÕÊ– ∑§÷Ë ÷Ë Ÿ„Ë¥– ¡’ Ã∑§ ¡ËÁflà Õ, ∞∑§ ∑§≈UÈ ‡ÊéŒ ÷Ë •¬Ÿ ÷Ê߸ ∑‘§ ¬˝Áà ©Ÿ∑§Ë ¡’ÊŸ ‚ Ÿ ÁŸ∑§‹Ê ÕÊ– ◊Ê° ÕË Á∑§ •¬ŸË ÁŸ‚„ÊÿÃÊ •ı⁄U ‹ÊøÊ⁄UË ◊¥ ∑§÷Ë ÷Ë ∑§È¿ Ÿ ∑§È¿ ∑§„ ŒÃË ÕË •ı⁄U ’Ê’Í¡Ë ∑§Ë «Ê°≈U ∑§Ë Á‡Ê∑§Ê⁄U ’Ÿ ¡ÊÃË ÕË– ©‚ ÁŒŸ ’Ê’Í¡Ë ’«∏Ê ªÈS‚Ê ∑§⁄UÃ ... ŒÙŸÙ¥ ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ‚ ŸÊ⁄UÊ¡ ... ’Ù‹ÃË ’¥Œ „Ù ¡ÊÃË Á»§⁄U ∑§È¿ ÁŒŸ ‹ªÃ ŒÙŸÙ¥ ∑§Ù ‚Ê◊Êãÿ „ÙŸ ◊¥– •¬ŸÊ ÉÊ⁄U ! „Ê° •¬ŸË ¿Ã ∑§Ê ‚¬ŸÊ ÕÊ ’Ê’Í¡Ë ∑§Ê, ¡Ù ¡ËÃ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

¡Ë ∑§÷Ë ¬Í⁄UÊ Ÿ „Ù ‚∑§Ê ÕÊ– ‚⁄U∑§Ê⁄UË Ÿı∑§⁄UË ÷‹ „Ë ∑§Ë ÕË ,¬⁄U Õ ÃÙ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑‘§ Á¬ÃÊ ... Œ„¡ ¡È≈UÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ∑§Ë ªß¸ ’øà ©Ÿ∑§Ë ‚Ê⁄UË ¡◊Ê ¬Í°¡Ë ÕË •ı⁄U Á»§⁄U .... “’ÊŒ” ∑§Ë Áø¥ÃÊ– ’ÊŒ ÿÊŸË .... ‚flÊ ÁŸflÎÁûÊ ∑‘§ ’ÊŒ ∑§ıŸ Áπ‹Ê∞ªÊ? ß‚Ë ©œ«∏’ÈŸ ◊¥ ‚Ê⁄UÊ ¡ËflŸ ªÈ¡⁄UÊ •ı⁄U •¬Ÿ Á‹∞ ∞∑§ ¿Ã ∑§Ê ¡ÈªÊ«∏ ÷Ë Ÿ ∑§⁄U ‚∑‘§– ‹Á∑§Ÿ „◊‡ÊÊ ◊‹Ê‹ ÕÊ Á∑§ •¬ŸÙ¥ Ÿ „Ë ©ã„¥ ’ÉÊ⁄U ∑§⁄U ÁŒÿÊ ÕÊ– •ı⁄U ©‚Ÿ, Á¡‚ ¬⁄U ¬Í⁄UÊ ÁflEÊ‚ ÕÊ– ÿ„ ŒÈ—π ¡ËflŸ ÷⁄U ⁄U„Ê– •¬ŸÊ •Áœ∑§Ê⁄U ¿ËŸ Á‹ÿÊ ªÿÊ– •Ê‚ ◊Ÿ ◊¥ Á‹ÿ „Ë Sflª¸ Á‚œÊ⁄U ª∞– •Á◊ÃÊ ‚Ù»‘§ ◊¥ œ°‚ ªß¸– ∑ȧ¿ ¬‹ ‡ÊÍãÿ ◊¥ ÃÊ∑§ÃË ⁄U„Ë– œË⁄U ‚ ©ΔË •ı⁄U •‹◊Ê⁄UË ∑§Ë •Ù⁄U ø‹ ¬«∏Ë– •¥Œ⁄U ∑§¬«∏Ù¥ ∑§Ë Ä ∑‘§ ŸËø ‚ ◊Ê°’Ê’Í¡Ë ∑§Ë ÃSflË⁄U ÁŸ∑§Ê‹Ë •ı⁄U ©‚ äÿÊŸ ‚ ŒπŸ ‹ªË– ∑§ÊŸÙ¥ ◊¥ ◊Ê° ∑‘§ ‡ÊéŒ ªÍ°¡Ÿ ‹ª– Á∑§ÃŸË ’Ê⁄U ◊Ê° ‚ÈŸÊ øÈ∑§Ë ÕË ÿ„ ∑§„ÊŸË– ÿÊŒ Ÿ„Ë¥ ...‡ÊÊÿŒ •ŸÁªŸÃ ’Ê⁄U– ¿Ù≈UÊ -‚Ê ªÊ°fl ŒÊŒÊ ¡Ë ∑§Ê ..... ªÊ°fl ◊¥ ’«∏Ë ‚Ë ∑§ÙΔË

„È•Ê ∑§⁄UÃË ÕË– ©Ÿ∑§Ê ÉÊ⁄U „Ë ¬P§Ê ◊∑§ÊŸ ÕÊ fl„Ê° ¬Í⁄U ªÊ°fl ◊¥– Á’¡‹Ë ÷Ë Ÿ ÕË ©‚ ‚◊ÿ– ªÊ°fl ∑‘§ ‚’‚ ‚ê¬ÛÊ √ÿÁQ§ Õ ŒÊŒÊ¡Ë– ¿Ã ∞∑§.... ‹Á∑§Ÿ ÃËŸ ÷ʪ٥ ◊¥ Áfl÷ÊÁ¡Ã ∑§ÙΔË– ’«∏ ◊ŸÙÿÙª ‚ ’ŸÊ߸ ªß¸ ÕË •¬Ÿ ÃËŸÙ¥ ’≈UÙ¥ ∑‘§ Á‹∞– ’«∏ ◊¥ ©Ÿ∑§Ë ¡ÊŸ ’‚ÃË ÕË– ’«∏Ê ’≈UÊ ÿÊŸË ’Ê’Í¡Ë– ¬Ífl˸ ÷ʪ ‚’‚ ’«∏ ’≈U ∑§Ê, ◊¤Ê‹Ê ÷ʪ ◊¤Ê‹ øÊøÊ ∑§Ê •ı⁄U ŒÁˇÊáÊË ÷ʪ ÿÊŸË ÃË‚⁄UÊ ÷ʪ ¿Ù≈U ÿÊ •ÊÁπ⁄UË ’≈U ∑§Ê– ’Ê’Í¡Ë ‚’ ∑§Ë •Ê°π ∑§Ê ÃÊ⁄UÊ Õ– ‚ıêÿ ...œ◊¸ÁŸD •ı⁄U ‡Êʥà Sfl÷Êfl ∑‘§– ª¥÷Ë⁄U ◊ÈŒ˝Ê •ı⁄U Á◊Ã÷Ê·Ë– ÷ÊßÿÙ¥ ◊¥ ¡ÊŸ ’‚ÃË ÕË ©Ÿ∑§Ë– •ı⁄U ÷Ê߸ ÷Ë ∞‚ Á∑§ ∑§„Ÿ ∑§Ù ¡Ê∞°, ÃÙ ‹ˇ◊áÊ ∑§Ë ÷ÊÃÎ- ÷ÁQ§ ÷Ë ∑§◊ ¬«∏ ¡Ê∞ ©Ÿ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ– ßß •ÊôÊÊ∑§Ê⁄UË Á∑§ ¬Í¿Ù ◊Ö ’«∏ ÷Ê߸ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ •Ê°π ©ΔÊ∑§⁄U ’Êà ÷Ë Ÿ ∑§⁄UÃ Õ– ◊È°„ ◊¥ ¡Ò‚ ¡’ÊŸ „Ë Ÿ ÕË– ∑§÷Ë ÷Ë ÷Ê߸ ∑§Ë •ÊôÊÊ ∑§Ê ©Ñ¥ÉÊŸ Ÿ Á∑§ÿÊ ÕÊ– ŒÊŒÊ πÁÄ⁄U Á∑§‚ÊŸ Õ ©Ÿ∑‘§ ◊ÎàÿÙ¬⁄Uʥà ŒÊŒË Ÿ „Ë ‚’ ‚°÷Ê‹Ê ÕÊ– ÃËŸÙ¥ ∑§Ù ©‚ ¡◊ÊŸ ◊¥ ¬…∏ÊÿÊ Á‹πÊÿÊ ...

33


∑§„UÊŸË ∑§ÊÁ’‹ ’ŸÊÿÊ– ’Ê’Í¡Ë ‚⁄U∑§Ê⁄UË Ÿı∑§⁄UË ◊¥ ‹ª ª∞ •ı⁄U ‡Ê„⁄U ø‹ ª∞– ŒÍ‚⁄UÊ ÷Ë ‡Ê„⁄U ◊¥ „Ë ’‚ ªÿÊ ÕÊ •ı⁄U ©‚Ÿ •¬ŸÊ ÉÊ⁄U ÷Ë π⁄UËŒ Á‹ÿÊ ÕÊ– ¿Ù≈UÊ fl„Ë¥ ªÊ°fl ◊¥ „Ë ⁄U„ ªÿÊ ÕÊ– ¡’ Ã∑§ ŒÊŒË ¡ËÁflà ÕË, „◊‡ÊÊ ÿ„Ë ⁄U≈U ‹ªÊ∞ ⁄U„ÃË ÕË- ÉÊ⁄U ∑§Ê ’°≈UflÊ⁄UÊ „Ù ¡Ê∞; ¬⁄U fl ÃÙ ’Ê’Í¡Ë Õ, Á¡ã„Ù¥Ÿ ©‚ ’Êà ∑§Ù Ãflí¡Ù Ÿ ŒË ÕË ©‚ ‚◊ÿ– ÷ÊßÿÙ¥ ¬⁄U ¬Í⁄UÊ ÁflEÊ‚ ¡Ù ÕÊ– ©Ÿ∑§Ë •ÊôÊÊ ∑‘§ Á’ŸÊ ÃÙ ¬ûÊÊ ÷Ë Ÿ Á„‹ÃÊ ÕÊ ©‚ ÉÊ⁄U ◊¥– ÃÙ ÄUÿÊ Á»§∑˝§– ‹Á∑§Ÿ ŒÊŒË ∑§Ù ’«Ë Áø¥ÃÊ „ÙÃË ÕË, ŒÈÁŸÿÊ ŒπË ÕË ©ã„Ù¥Ÿ... •ë¿Ù¥ -•ë¿Ù¥ ∑§Ë ŸËÿà ∑§Ù ’Œ‹Ã ŒπÊ ÕÊ.... •ŸÈ÷fl ÕÊ ... ¬⁄U ’Ê’Í¡Ë Ÿ ∞∑§ Ÿ ‚ÈŸË– ◊Ê° ∑§Ù ÷Ë „◊‡ÊÊ fl„Ë «⁄U ‚ÃÊÃÊ ÕÊ– „È•Ê ÷Ë fl„Ë– ŒÊŒË ∑§Ê Ã⁄U„flÊ° ÁŒŸ ÕÊ– ‚’ ∑§◊¸ •ŸÈDÊŸ ¬Í⁄U „Ù øÈ∑‘§ Õ– ’Ê’Í¡Ë •ı⁄U ◊¤Ê‹ øÊøÊ ¡ÊŸ ∑§Ë ÃÒÿÊ⁄UË ◊¥ Õ– ◊Ê° ∑§Ù fl„ ÁŒŸ Á∑§ÃŸË •ë¿Ë Ã⁄U„ ‚ ÿÊŒ ÕÊ– ∑Ò§‚ ÷Í‹ ‚∑§ÃË ÕË? ŒÊ‹ÊŸ ◊¥ ’ÒΔ∑§ ‹ªË ÕË– ÃËŸÙ¥ ÷Ê߸ ’ÒΔ „È∞ Õ– ’Ê’Í¡Ë ‚⁄U ¤ÊÈ∑§Ê∞ „È∞ ‚Ùø ◊ÇŸ Õ– „ΔÊØ ¿Ù≈U Ÿ ∑§„Ê, ““÷ÒÿÊ •Ê¬‚ ∞∑§ ’Êà ∑§„ŸË „Ò– ’Êà ÉÊ⁄U ∑§Ë „Ò– ◊Ò¥Ÿ ∑§‹ ¿Ù≈U ÷ÒÿÊ ‚ ’Êà ∑§⁄U ‹Ë „Ò– fl •¬ŸÊ Á„S‚Ê ◊⁄U ŸÊ◊ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò– ©ã„¥ ÿ„ ÉÊ⁄U Ÿ„Ë¥ øÊÁ„∞– •ı⁄U ◊Ò¥ øÊ„ÃÊ „Í° Á∑§ •Ê¬ ÷Ë •¬ŸÊ Á„S‚Ê ◊⁄U ŸÊ◊ ∑§⁄U Œ •ı⁄U ©‚∑§Ë ∑§Ë◊à ◊Ò¥ Œ ŒÍ°ªÊ– ÿÊ øÊ„ ÃÙ ¬Í⁄UÊ ÉÊ⁄U ‹∑§⁄U „◊¥ •¬Ÿ-•¬Ÿ Á„S‚Ù¥ ∑§Ë ∑§Ë◊à Œ Œ¥– ÉÊ⁄U ∑§Ê ’°≈UflÊ⁄UÊ Ÿ„Ë¥ „٪ʖ ∑§Ù߸ ∞∑§ „Ë ß‚ ÉÊ⁄U ∑§Ê ◊ÊÁ‹∑§ „٪ʖ •Ê¬ ÿÊ ◊Ò¥? •Êª •Ê¬ ÁŸáʸÿ ∑§⁄U ‹¥– ¬Í⁄UÊ ÉÊ⁄U øÊÁ„∞ ÿÊ •¬Ÿ Á„S‚ ∑§Ë ∑§Ë◊Ö •Ê¬∑§Ë ¡Ò‚Ë ßë¿Ê–”” ’Ê’Í¡Ë ∑§Ù ∑§ÊŸÙ¥ ¬⁄U ÁflEÊ‚ Ÿ •ÊÿÊ– •flÊ∑§˜ „Ù ª∞– ¬ÃÊ Ÿ ø‹Ê ÄUÿÊ ¡flÊ’ Œ¥– ©Ÿ∑§Ë ßÃŸË „ÒÁ‚ÿà Ÿ ÕË Á∑§ ¬Í⁄UÊ ÉÊ⁄U π⁄UËŒ ‹¥– Á»§⁄U ÄUÿÊ •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ ÕË? ©Ÿ∑§Ê •¬ŸÊ Á„S‚Ê ÕÊ... •Áœ∑§Ê⁄U ÕÊ– ÿ„ ∑Ò§‚Ê ¬˝SÃÊfl ÕÊ? ©ã„Ù¥Ÿ •Êpÿ¸ ‚ ◊¤Ê‹ ∑§Ë •Ù⁄U ŒπÊ... ‡ÊÊÿŒ ©Ÿ∑§Ë ◊äÿSÕÃÊ ∑‘§ Á‹∞ ¬⁄U .... fl øȬ Õ– ©Ÿ∑§Ê •¬ŸÊ ÉÊ⁄U ÕÊ ‡Ê„⁄U ◊¥– ‚Ù fl ∑§È¿ Ÿ ’Ù‹ Ÿ ¿Ù≈U ∑§Ù «Ê°≈UÊ-«¬≈UÊ– ’Ê’Í¡Ë ‚∑§Ã ◊¥ •Ê ª∞, ¬⁄U •¬Ÿ ∑§Ù ‚°÷Ê‹Ê– ∑‘§fl‹ ßÃŸÊ „Ë ∑§„Ê. ““¿Ù≈U, ◊Ò¥ Δ„⁄UÊ ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ê Á¬ÃÊ– •ı⁄U ‹«∏Á∑§ÿÊ° „ÙÃË „Ë ¬⁄UÊÿÊ œŸ „Ò– ©Ÿ∑§Ë ‡ÊÊÁŒÿÙ¥ ∑‘§ ’ÊŒ „◊ Œ¥¬ÃË ¡’ Ã∑§ ¡ËÁflà „Ò ...ß‚ ÉÊ⁄U ◊¥ ⁄U„¥ª, Á»§⁄U ’ÊŒ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

◊¥ ÃÈê„Ê⁄U „Ë ŸÊ◊ ∑§⁄U ¡Ê∞°ª– ÃÈê„Ê⁄UË ÷Êfl¡ ◊⁄UË •ÊôÊÊ ∑§÷Ë Ÿ ≈UÊ‹ªË– ◊⁄UË ’Êà ¬⁄U ÁflEÊ‚ ⁄Uπ– „◊Ê⁄U ’ÊŒ ÿ„ ÉÊ⁄U ÃÈê„Ê⁄UÊ „Ë „٪ʖ”” ““Ÿ ÷ÒÿÊ .... ÷Áflcÿ ∑§Ë ∑§ıŸ ¡ÊŸ... ¡Ù ÷Ë »Ò§‚‹Ê ‹ŸÊ „Ò, •÷Ë ‹ŸÊ „٪ʖ •Ê¬∑§Ù •÷Ë ÿ„ ÉÊ⁄U ◊⁄U ŸÊ◊ ∑§⁄UŸÊ ¬«∏ªÊ–”” ◊Ê° ¬Œ¸ ∑‘§ ¬Ë¿ ‚ ‚’ ‚ÈŸ ⁄U„Ë ÕË– ’Ê„⁄U ÁŸ∑§‹ ∑§⁄U ‚Ê◊Ÿ •Ê߸, ¬⁄U ’Ê’Í¡Ë ∑§Ë •¥ªÊ⁄U ©ª‹ÃË •Ê°πÙ¥ Ÿ ©Ÿ∑‘§ ¬Ê°fl ’Ê°œ ÁŒ∞– ¡’ÊŸ ¬⁄U ÃÊ‹Ê ‹ª ªÿÊ – ’Ê’Í¡Ë Ÿ •¬Ÿ ¡ËflŸ ◊¥ ∑§÷Ë ÷Ë Á∑§‚Ë ∑§Ù ¡flÊ’ Ÿ„Ë¥ ÁŒÿÊ ÕÊ, ÃÙ •Ê¡ •¬Ÿ „Ë ¿Ù≈U ÷Ê߸ ∑§Ù ÄUÿÊ ∑§⁄U ∑§„Ã? „SÃÊˇÊ⁄U Á∑§∞ •ı⁄U ø‹Ã ’Ÿ– ◊Ê° Ÿ ’ÃÊÿÊ ÕÊ ...’ÊŒ ◊¥ ’Ê’Í¡Ë Ÿ ¿Ù≈U ∑§Ù Á∑§ÃŸ ¬òÊ Á‹π Õ... •¬ŸË •‚„ÊÿÃÊ ’ÿÊŸ ∑§Ë ÕË– Á∑§ÃŸÊ ‚◊¤ÊÊÿÊ ÕÊ – Á∑§ÃŸË Á◊ÛÊÃ¥ ∑§Ë ÕË ¬⁄U fl„ ≈U‚ ‚ ◊‚ Ÿ „È•Ê ÕÊ– •ı⁄U ÃÙ •ı⁄U ©‚Ÿ Á∑§‚Ë ‚ ∑§Ù߸ Á⁄U‡ÃÊ ÷Ë Ÿ ⁄UπÊ ÕÊ– ‚’ πà◊ „Ù ªÿÊ ÕÊ– ’Ê’Í¡Ë ∑§Ù ß‚∑§Ê ’„Èà ◊‹Ê‹ ÕÊ– fl •¬Ÿ Á‹∞ ¬Í⁄UË Á¡¥ŒªË •¬ŸË ∞∑§ ¿Ã Ÿ π«∏Ë ∑§⁄U ¬Ê∞ Õ– ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ê ÁflflÊ„ ¬˝ÊÕÁ◊∑§ÃÊ ÕË, ÃÙ •¬ŸË ßë¿Ê•Ù¥ ∑§Ù ÃÙ ©ã„Ù¥Ÿ ◊Ê⁄U „Ë Á‹ÿÊ ÕÊ– •¬Ÿ •¥ÁÃ◊ ‚◊ÿ ¬⁄U ©ã„Ù¥Ÿ ◊Ê° ‚ •¬ŸË ª‹ÃË ∑§Ë ∑§ß¸ ’Ê⁄U ˇÊ◊Ê ◊Ê°ªË ÕË; ‹Á∑§Ÿ Á∑§ÿÊ ÄUÿÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ ÕÊ? •œ¸ øß •flSÕÊ ◊¥ ÷Ë ©Ÿ∑‘§ „Ù¥ΔÙ¥ ¬⁄U

ÿ„Ë ’Ù‹ Õ– •ı⁄U Á»§⁄U ∞∑§ ÁŒŸ ø‹ ª∞– Á∑§⁄UÊÿ ∑§Ê ÉÊ⁄U ÕÊ ... ©Ÿ∑§Ë ◊Îà Œ„ ’Ê„⁄U •Ê°ªŸ ◊¥ Á‹≈UÊ߸ ªß¸ ÕË...¿Ù≈UÊ ÷Ê߸ •ÊÿÊ ÕÊ ...•ı¬øÊÁ⁄U∑§ÃÊ ÁŸ÷ÊŸ ...’Ê’Í¡Ë ∑‘§ •¥ÁÃ◊ Œ‡Ê¸Ÿ Á∑§∞ .... ÷Êfl¡ ‚ •Ê°π Ÿ Á◊‹Ê ‚∑§Ê •ı⁄U ©‹≈U ¬Ê°fl ‹ı≈U ªÿÊ ÕÊ– •Ê¡ ÃË‚ fl·¸ „Ù ª∞ ’Ê’Í¡Ë ∑§Ù ª∞– •’ ÃÙ ◊Ê° ÷Ë ø‹Ë ªß¸– ¬⁄U ⁄U„ ªß¸, ÃÙ ∑‘§fl‹ ©Ÿ∑§Ë •Ê‚ ! ∞∑§ “•¬Ÿ ÉÊ⁄U” ∑§Ë – »§ÙŸ ∑§Ë ÉÊ¥≈UË ’¡Ë– •Á◊ÃÊ ∑§Ë Ã¥Œ˝Ê ≈UÍ≈UË– ŒËŒË ∑§Ê „Ë »§ÙŸ ÕÊ– ¬Í¿-ÃÊ¿ ∑‘§ Á‹∞– ©‚Ÿ Á⁄U‚Ëfl⁄U ÕÊ◊Ê, ““„Ê° ŒËŒË, ∑§„Ù–”” ““ÄUÿÊ.... „Ù ªÿÊ ‚’?”” ““ÄUÿÊ ŒËŒË?”” ““•⁄U ∑§„Ê ÕÊ Ÿ, ‡ÊÈÁh FÊŸ Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ ÄUÿÊ?”” ŒËŒË ∑§Ê Sfl⁄U ∑§ΔÙ⁄U ÕÊ– ““Ÿ ŒËŒË– ÃË‚ ‚Ê‹ ¬„‹ ◊⁄U √ÿÁQ§ ∑§Ê •’ ‡ÊÈÁh FÊŸ ? øÊøÊ ÃÙ ◊⁄UË Ÿ¡⁄U ◊¥ ©‚Ë ÁŒŸ ◊⁄U ª∞ Õ, Á¡‚ ÁŒŸ ’Ê’Í¡Ë ∑§Ù ŒπŸ •Ê∞ fl ’Ê„⁄U ‚ ’Ê„⁄U „Ë ø‹ ª∞ Õ– ©Ÿ∑§Ê •Ê¡ ¬ÊÁÕ¸fl Œ„ ◊⁄UÊ „ÙªÊ, ◊⁄UË Ÿ¡⁄U ◊¥ ÃÙ ’„Èà ¬„‹ „Ë ◊⁄U ª∞ Õ– •ı⁄U ßß ‚Ê‹ ’ÊŒ ‡ÊÈÁh FÊŸ ∑§Ê ÄUÿÊ •ıÁøàÿ!”” ““Ÿ„Ë¥ ¬ª‹Ë......!!!”” •Á◊ÃÊ •Êª ∑§È¿ ‚ÈŸ Ÿ ‚∑§Ë ©‚Ÿ »§ÙŸ ∑§Ê≈U ÁŒÿÊ ...•Ê°πÙ¥ ‚ •Ê°‚Í ÁŸ∑§‹ •ı⁄U ◊Ê°’Ê’Í¡Ë ∑§Ë ÃSflË⁄U Á÷ªÙ ª∞– J 34


«Êÿ⁄UË ⁄U„Ë „Í° Á∑§ ÃÁ’ÿà π⁄UÊ’ ◊¥ ÷Ë fl„ ¡„Ê° Ã∑§ „Ù ‚∑§ÃÊ „Ò, Á¡ÃŸÊ „Ù ‚∑§ÃÊ „Ò, ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ∑§È¿ ŸÊ ∑§È¿ •⁄U¥¡ ∑§⁄U „Ë ⁄U„ „Ò¥– •Ê¬ ‚’∑§Ù •¬Ÿ •¬Ÿ Á„S‚ ∑‘§ ∑§◊¸ ∑§⁄UÃ ⁄U„Ÿ øÊÁ„∞– •¬Ÿ ∑§¥»§≈U¸ ¡∏ÙŸ ‚ ’Ê„⁄U ¡Ê∑§⁄U ÷Ë Á¡ÃŸÊ „Ù ‚∑‘§, •ı⁄UÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ∑§⁄UŸÊ, ∑§⁄UÃ ‚, •¬ŸÙ¥ ‚, ¬Ê‚ ¬«∏Ù‚ ‚, ŒÙSÃÙ¥ ‚, ø‹Ê ⁄U„ŸÊ ÿ„Ë ◊ÊŸfl ¡ËflŸ ∑§Ë ‚ÊÕ¸∑§ÃÊ „Ò – ªÿÊ ‚’ ◊Ȥʂ ¿È¬ÊÿÊ ªÿÊ– ¡Ò‚-¡Ò‚ ÃÁ’ÿà ÿ„ Œı⁄U ÷Ë ’ËÃªÊ – ÕÙ«∏Ë ‚°÷‹Ë ∞∑§-∞∑§ ∑§⁄U∑‘§ ßß ‚’ ‹ÙªÙ¥ ß‚ ’ËÃŸÊ „Ë „٪ʖ ∑‘§ ¡ÊŸ ∑§Ê ¬ÃÊ ø‹Ê Á∑§ ◊Ÿ ¡Ò‚ πÈŒ ∑‘§ Á¡∏¥ŒÊ „ÙŸ ¬⁄U ˇÊÈéœ „ÙŸ ‹ªÊ– ßÃŸÊ ∑§Ê°¬Ê Á∑§ ’Ê⁄Uw - ·¤ ȤÅUü Á¸ôÙ (vx קü, w®wv) ’Ê⁄U •¬ŸÙ¥ Ÿ ‚◊¤ÊÊÿÊ- ’ëø ¿Ù≈U „Ò¥, ©ã„¥ ∑§÷Ë •Ê¬Ÿ ÿ„ ’Êà ŸÙÁ≈U‚ ∑§Ë „Ò, „◊Ê⁄U ÃÈê„Ê⁄UË ¡M§⁄Uà ÕË– ‡ÊÈ∑˝§ „Ò ß¸E⁄U ∑§Ê ÃÈ◊ „Ù •ı⁄U ΔË∑§ „Ù– ߸E⁄U ∑§Ê ‡ÊÈ∑˝§ „Ò ‚ø ◊¥ ’Ê⁄U-’Ê⁄U ‡ÊÈ∑˝§ •Ê‚¬Ê‚ •Áœ∑§Ã⁄U ‹Ùª •¬Ÿ ∑§ê»§≈U¸ ¡∏ÙŸ ∑‘§ „Ò; ¬⁄U „ ߸E⁄U! Á∑§ÃŸÊ ...Á∑§ÃŸÊ Ÿ⁄U‚¥„Ê⁄U •ı⁄U •ŸÈ‚Ê⁄U „Ë Á⁄U‡Ã ÿÊ ∑§ûʸ√ÿ ÁŸ÷ÊÃ „Ò¥– ©‚‚ ¡∏⁄UÊ- ‚Ê ’Ê„⁄U •ÊÃ „Ë ÿÊ ÃÙ ©Ÿ∑§Ë ©¬ÁSÕÁÃ, ∑§’ Ã∑§! ÄUÿÙ¥ ßÃŸË òÊÊÁ„-òÊÊÁ„ ! ÿ„ L§∑§ ¡ÊŸË øÊÁ„∞ „⁄U ∑§Ù߸ ŒÈ—π ◊¥ „Ò, •ŸÈ¬ÁSÕÁà ◊¥ ’Œ‹ ¡ÊÃË „Ò ÿÊ ‹„¡∏ ’Œ‹ „⁄U ∑§Ù߸ ë∏¬ ⁄U„Ê „Ò, ‚’ ‚„◊ „È∞ „Ò¥, „È•Ê ¡ÊÃ „Ò– ßÃŸË ŒÈÁŸÿÊ Œπ ‹Ÿ ∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ •’ ‚Œ◊ ◊¥ „Ò¥; Á»§⁄U ÷Ë ∑§È¿ ÷Ë ∑§„Ë¥ ÷Ë L§∑§ Ÿ„Ë¥ ÷Ë, ∑§÷Ë „Ò⁄UÊŸË „ÙÃË „Ò, ∑§÷Ë ‚Œ◊Ê ÷Ë ‹ª ¡ÊÃÊ „Ò; ¬⁄U Á¡∏¥ŒªË ∑§Ê ‚ø ÿ„Ë „Ò– ⁄U„Ê– ∑§¥»§≈U¸ ¡∏ÙŸ.. •Ê¡ Ã∑§ ◊⁄UË ‚◊¤Ê Ÿ„Ë¥ •ÊÿÊ ∞∑§ ŒÙSà Ÿ ∑§„Ê- Á¡‚∑§Ë Á¡ÃŸË ‚Ê°‚ „Ò¥, ©ÃŸË ‚Ê°‚¥ ÃÙ ‹∑§⁄U „Ë ¡Ê∞ªÊ; ß‚Á‹∞ Á∑§ ŸªÁ≈Ufl fl«¸ „Ò ÿÊ ¬ÊÚÁ¡Á≈Ufl! •Ê¡ ÿ„ ’Êà ߂Á‹∞ ∑§„Ë Á∑§ ¡’ ◊Ò¥ í∏ÿÊŒÊ ◊à ‚ÙøÙ– í∏ÿÊŒÊ ‚ÙøŸ ‚ ∑§È¿ ÷Ë „ÊÁ‚‹ Ÿ„Ë¥ „ÙªÊ ÷Ë– ÿ„ ‚ÙøÙ- ¡’ Ã∑§ „Ù, „ÊÚÁS¬≈U‹ ◊¥ ÕË, ÃÙ ∞∑§ ’Êà ’„Èà Á‡Êgà ‚ Ã’ Ã∑§ •Ê‚¬Ê‚ ∑‘§ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ê ∑§È¿ •ë¿Ê ∑§⁄U ◊„‚Í‚ ∑§Ë, Á∑§ ¡„Ê° ’„Èà ‚Ê⁄U „ÀÕ fl∑§¸‚¸ •ı⁄U ‚∑§Ù– fl„ ’Ë‚ ‚Ê‹ ‚ ŒÙSà „Ò, ÿÍ° ÃÙ ◊„ËŸÙ¥ «ÊÚÄU≈U‚¸ ’„Èà L§πÊ ’Ãʸfl ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥, fl„Ê° ’‡ÊÈ◊Ê⁄U ‚ ’Êà Ÿ„Ë¥ „ÙÃË; ¬⁄U •ª⁄U Á„ê◊à ≈UÍ≈UŸ ‹ªÃË ∞‚ ÷Ë „Ò¥ ¡Ù •¬Ÿ ¬˝◊ -÷⁄U ‡ÊéŒÙ¥ ‚ ’„Èà „Ò •ı⁄U ¬È∑§Ê⁄U ’ÒΔÍ°, ÃÙ ‚ÊÕ ŒŸ „◊‡ÊÊ •ÊÃÊ „Ò; „ı‚‹Ê Œ ⁄U„ „Ò¥– ◊⁄U ¬Ê‚ ÁŒŸ ∑‘§ ‚◊ÿ ¡Ù Ÿ‚¸ fl„ ÷Ë Á’ŸÊ ∑§Ù߸ •„‚ÊŸ ¡ÃÊ∞– ∑§Ù߸ ∞‚Ê „ÙÃË ÕË, fl„ ’„Èà åÿÊ⁄UË ÕË– •¬ŸË ÁŸ¡∏Ë ÷Ë ⁄U„Ê, Á¡‚Ÿ ⁄UÙ¡∏ »§ÙŸ •ı⁄U ∞‚ -∞‚ ◊Ò‚¡ Á¡∏¥ŒªË ◊¥ ’„Èà ‚Ê⁄UË ¬⁄U‡ÊÊÁŸÿÙ¥ ∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄U ∑§⁄U ßÃŸË ◊ÈS∑§ÊŸ ŒË Á∑§ ◊Ò¥ ’Ê⁄U-’Ê⁄U ¬Ë«∏Ê ÷Í‹ ⁄U„Ë ÕË, ©‚∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ ◊ÈS∑§ÊŸ Á‹∞ ‚’∑§Ê ¡ÊÃË ÕË, ¡’Á∑§ fl„ πÈŒ ÷Ë ’Ë◊Ê⁄U ÕÊ– ∑§È¿ ÅÿÊ‹ ⁄UπÃË– ∑§‹ Ÿ‚¸ « ¬⁄U ©‚∑§Ë ¬⁄U‡ÊÊÁŸÿÊ° ’„Œ åÿÊ⁄UË ŒÙSà ∞‚ ‚ÊÕ ’ŸË ⁄U„Ë¥ Á∑§ ◊Ò¥ ©Ÿ Á‹πŸ ‹ªË ¡Ù ◊ȤÊ ©‚Ÿ ’ÊŒ ∑‘§ ÁŒŸÙ¥ ◊¥ ∞∑§ •Ÿ◊Ù‹ ŒÈ•Ê•Ù¥ ¡Ò‚ ¬˝◊ ¬⁄U •ø¥Á÷à „È߸ Á∑§ ÁŒŸ ’„Èà Ã∑§‹Ë»§ ‚ ªÈ¡∏⁄UÃ „È∞ ⁄UÙÃ „È∞ ’ÃÊ߸ ŒÈÁŸÿÊ ◊¥ •÷Ë ∞‚Ê ÁŸ‡¿‹ ¬˝◊ ’Ê∑§Ë „Ò! ÕË, ¬⁄U ¡ÊŸ ÄUÿÙ¥ Ÿ„Ë¥ Á‹π ¬Ê߸, ¬⁄U Á‹πÍ°ªË ŸÊ◊ ÃÙ ’„Èà ‚ „Ò¥, Á¡ã„Ù¥Ÿ ß‚ ◊ÈÁ‡∑§‹ ¡ÀŒ „Ë– ‚◊ÿ ◊¥ ÷Ë ß¥‚ÊÁŸÿà ¬⁄U ◊⁄UÊ ÁflEÊ‚ ’øÊ∞ •Ê¡ ÃÙ ◊Ò¥ ’Êà ∑§⁄U ⁄U„Ë „Í°, •¬Ÿ «ÊÚÄU≈U⁄U ⁄UπÊ– ‚’∑§Ù „Ë ’„Œ ◊Ÿ ‚ œãÿflÊŒ ∑§„ŸÊ ‡ÊÒ‹¥Œ˝ ∑§Ë– ‡ÊÒ‹¥Œ˝ ¬⁄UʇÊ⁄U– ©◊˝ ∑§Ù߸ øÊ‹Ë‚ ∑‘§ øÊ„ÃË „Í°, ¡Ù ßÃŸÊ ¬˝◊ ßÃŸË ŒÈ•Ê∞° ŒË¥– ŒÈÁŸÿÊ •Ê‚¬Ê‚ „ÙªË ©Ÿ∑§Ë– ◊⁄U ‚ÊÕ ’Ê⁄U-’Ê⁄U ’„Èà ◊¥ ¡’ ¡’ ÷Ë ∞‚Ë Áfl¬ŒÊ∞° •Ê߸ „Ò¥ ,ߥ‚ÊŸ ∑‘§ ‚Ê⁄UË ∑§ÊÚÁêå‹∑‘§‡Ê¥‚ •Ê ⁄U„ Õ; ¬⁄U ©Ÿ∑§Ê œÒÿ¸ Ÿ „Ë ß¥‚ÊŸ ∑§Ë ¡ÊŸ ’øÊ߸ „Ò, ŒÈÁŸÿÊ ∑§Ù ’øÊÿÊ ◊⁄U ‚ÊÕ ŒπŸ ‹Êÿ∑§ ÕÊ– ◊⁄UË flã‚ ßÃŸË „Ò, ߥ‚ÊÁŸÿà ∑§Ù ’øÊÿÊ „Ò– ¡„Ê° ’„Èà ‚ ‹Ùª ¬Ã‹Ë „Ò¥ Á∑§ ∞∑§ ∞ÄU‚¬≈U¸ ‚ ∞ÄU‚¬≈U¸ ߥ‚ÊŸ •’ ÷Ë ‹Ê‡ÊÙ¥ ¬⁄U ⁄UÙÁ≈UÿÊ° ‚¥∑§Ÿ ‚ Ÿ„Ë¥ L§∑§ ∑§Ù ÷Ë flã‚ …Í°…Ÿ ◊¥ ’„Èà ◊„ŸÃ ∑§⁄UŸË ¬«∏ ⁄U„, fl„Ê° ∞‚ •ŸÁªŸÃ ø„⁄U ÷Ë „Ò¥,¡Ù ⁄UÊÃ- ⁄U„Ë ÕË •ı⁄U ’„Èà ¡ÀŒË-¡ÀŒË SflÁ‹¥ª •Ê ⁄U„Ë ÁŒŸ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ë ◊ŒŒ ◊¥ ‹ª „Ò¥– ¬Áà ∑§Ù ÷Ë Œπ „Ò; ß‚Á‹∞ ∑Ò§ŸÈ‹Ê ÷Ë ’Œ‹ŸÊ ¬«∏ ⁄U„Ê ÕÊ– ¡’

∑§Ù⁄UÙŸÊ «Êÿ⁄UË

Çæò . âéá×æ »é#æ

v- °´Ç Î âð·¤´Ç §çÙ´» (vv קü, w®wv) wÆwv ∑‘§ •¬˝Ò‹ •ı⁄U ◊߸ ∑‘§ ◊„ËŸ ◊¥ ¡Ò‚ ∑§Ù„⁄UÊ◊ ◊ø ªÿÊ ◊ÎàÿÈ Œ⁄U ∑§„Ê° Ã∑§ ªß¸ ∑§Ù߸ Á„‚Ê’ Ÿ„Ë¥– ÿ„ Á∑§ÃŸË •¡Ë’ ’Êà „Ò Á∑§ •¬Ÿ ΔË∑§ „ÙŸ ∑§Ë π’⁄U ŒŸÊ ÷Ë ∞∑§ •¡Ë’ ‚Ë ‡ÊÁ◊¥¸ŒªË ∑‘§ ÷Êfl ‚ ÷⁄U ⁄U„Ê „Ò– ∑§Ù⁄UÙŸÊ „ÙŸ ∑‘§ ’ÊŒ „Ê‹Ã Á’ª«∏Ë •ı⁄U π⁄UÊ’ „ÙÃ-„ÙÃ ÃÁ’ÿà ÃË‚⁄U ÁŒŸ ∞‚Ë Á’ª«∏Ë Á∑§ ∞∑§ ¬‹ ÃÙ ‹ªÊ ‚’ ¿Í≈U ¡Ê∞ªÊ– Á∑§ÃŸ ŒÙSà Á∑§ÃŸ ∑§Ê¥≈UÄU≈U ‚’ »‘§‹ „Ù ª∞, Á∑§ÃŸ ÉÊ¥≈U „ÊÚÁS¬≈U‹ Ÿ„Ë¥ Á◊‹Ê Á◊‹Ê Ã’ ÷Ë ’„Èà ‚Ê⁄U ∑§ÊÚÁêå‹∑‘§‡Ê¥‚ „È∞– ’„Èà ‚Ê⁄UË Ã∑§‹Ë»∏§Ù¥ ‚ ªÈ¡∏⁄UÃ- ªÈ¡∏⁄UÃ Á∑§ÃŸË •¡Ë’ ‚Ë ’ÊÃ¥ ◊Ÿ •ı⁄U ÁŒ◊ʪ ◊¥ ø‹ÃË ⁄U„Ë¥, ÿ„ Á‚»§¸ ◊Ò¥ ¡ÊŸÃË „Í°– Á∑§ÃŸ ‹Ùª ¡Ù ∑§È¿ Ÿ„Ë¥ Õ, ©ã„Ù¥Ÿ ’„Èà åÿÊ⁄U ÷¡Ê– ∑§Ù߸ ¡Ù πÊ‚ Õ ©ã„Ù¥Ÿ „Ê‹ ¬ÃÊ „ÙÃ „È∞ ÷Ë ¡ËŸ ◊⁄UŸ ∑§Ë ‚Èœ Ã∑§ Ÿ ‹Ë– ÿ„Ë Á⁄U‡ÃÙ¥ ∑§Ê ªÁáÊà „Ò, ¡Ù flQ§ ¬«∏Ÿ ¬⁄U ÁŸ‹ ’≈UÊ ‚ÛÊÊ≈UÊ ◊¥ ’Œ‹Ÿ ◊¥ ¬‹ Ÿ„Ë¥ ‹ÃÊ– •¡Ë’ -‚Ê ¡ËflŸ, •¡Ë’ ‚ •Ê‚¬Ê‚ ‹Ùª! ßÃŸÊ •ÁflEÊ‚ «⁄U, ‚Œ◊Ê ‚’ ∑§È¿ ß‚ Ã⁄U„ ‚ „ÊflË „ÙŸ ‹ªÊ– Á¡∏¥ŒÊ „ÙÃ „È∞ ÷Ë Á¡∏¥ŒÊ „ÙŸ ∑§Ê ∞„‚Ê‚ Ÿ„Ë¥ „Ù ⁄U„Ê ÕÊ– Á’Á≈UÿÊ ÷Ë ∑§ÙÁfl« ¬ÊÚÁ¡Á≈Ufl ÕË •ı⁄U ¬Áà ÃÙ ◊Ȥʂ ¬„‹ ‚ „Ë– ©Ÿ∑§Ë πÈŒ ∑§Ë „Ê‹Ã ’„Èà π⁄UÊ’ ÕË; ¬⁄U Á¡‚ Ã⁄UË∑‘§ ‚ ◊⁄UË ÃÁ’ÿà Á’ª«∏Ë fl„ •¬ŸË ÃÙ ‚Èœ- ’Èœ „Ë ÷Í‹ ª∞ •ı⁄U ⁄UÊà ÁŒŸ „ÊÚÁS¬≈U‹ ∑§Ê øP§⁄U ∑§Ê≈U∑§⁄U, ◊ȤÊ „Ë ‚°÷Ê‹Ã ⁄U„– ßœ⁄U „◊ ŒÙŸÙ¥ ’≈UË ¬⁄U äÿÊŸ ŒŸ ∑§Ë ÁSÕÁà ◊¥ Á’À∑§È‹ Ÿ„Ë¥ Õ, ÃÙ ’≈UÊ πÈŒ ∑§Ë ¡∏⁄UÊ ÷Ë ¬⁄UflÊ„ Ÿ ∑§⁄U ’„Ÿ ∑§Ù ‚°÷Ê‹ÃÊ ⁄U„Ê– ∑Ò§‚Ê ÃÙ ◊ÈÁ‡∑§‹ ‚◊ÿ ⁄U„Ê! ‡ÊÈL§•Êà ∑‘§ Œ‚ ÁŒŸ ◊¥ ∑§ıŸ-∑§ıŸ ¬Á⁄UflÊ⁄U

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

35


«Êÿ⁄UË øıÕË ’Ê⁄U ’Œ‹Ÿ ∑§Ë ¡ª„ Ÿı’à •Ê߸, Ã’ Ÿ‚¸ ‚ ÿ„ ∑§Ê◊ Ÿ„Ë¥ „Ù ¬ÊÿÊ, ÃÙ fl„ πÈŒ ãÿÍ ’ÙŸ¸ ’’Ë ∑‘§ ‚◊ÿ ÿÍ¡∏ „ÙŸ flÊ‹Ë ≈UÊø¸ ‹∑§⁄U ’ÒΔ …Í°…Ÿ ∑‘§ Á‹∞– ◊⁄UÊ „ÊÕ, „ÊÕ ◊¥ ‹∑§⁄U ’„Èà „ı‚‹Ê ŒÃ ⁄U„ ©Ÿ∑§Ë •Ê°πÙ¥ ◊¥ ÁflEÊ‚ •ı⁄U ∑§ê¬‡ÊŸ ∞‚Ê ÕÊ Á∑§ ∑§Ù߸ ÷Ë ¡ËŸ ∑§Ë Ã⁄U»§ Á»§⁄U ‚ ◊È«∏ ¡Ê∞– ◊⁄UÊ ‹Ëfl⁄U ¡ã◊ ‚ „Ë ∑§◊¡∏Ù⁄U „Ò– ◊ȤÊ ◊ÊßÀ« ‚ ◊ÊßÀ« ∞¥≈UË’ÊÿÙÁ≈U∑§ ŒÃ „È∞ ÷Ë ‚ÙøŸÊ ¬«∏ÃÊ „Ò; ÄUÿÙ¥Á∑§ ◊⁄UÊ ’ÊÚ«Ë Á‚S≈U◊ ∞ÄU‚å≈U „Ë Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃË– ∞‚ ◊¥ ©ã„Ù¥Ÿ ’„Èà ÕÙ«∏Ë-ÕÙ«∏Ë «Ù¡∏ ◊¥ ◊ȤÊ ŒflÊ߸ œË⁄U-œË⁄U ø…∏Ê߸ ÃÊÁ∑§ ◊⁄UÊ ß¥≈U⁄UŸ‹ Á‚S≈U◊ ©‚ ‚„ ‚∑‘§– ©ã„Ù¥Ÿ πÈŒ ∑§„Ë ÿ„ ’Êà Á∑§ •Ê¬ ’Ë◊Ê⁄U Ÿ ¬«∏Ê ∑§ËÁ¡∞, •Ê¬ flŸ •ÊÚ»§ Œ ⁄Uÿ⁄US≈U ∑‘§‚ „Ò¥, Á¡Ÿ∑§Ù ’Ë◊Ê⁄UË ‚ ÿÊŒÊ ŒflÊßÿÙ¥ ‚ ŸÈ∑§‚ÊŸ ¬„È°ø ‚∑§ÃÊ „Ò – •ª⁄U fl„ S≈UÒ¥««¸ ¬˝Ù‚Ë¡⁄U ∑‘§ Á„‚Ê’ ‚ Œ ŒË ¡Ê∞°– ÁŒP§Ã ÿ„ „Ò Á∑§ ◊ȤÊ ◊ÒÁÄU‚◊◊ ŒflÊßÿÙ¥ ‚ ’„Èà S≈˛Ê¥ª ∞‹¡Ë¸ „Ò– ◊ȤÊ Ÿ„Ë¥ ¬ÃÊ Á∑§ ŒflÊßÿÙ¥ Ÿ Á∑§ÃŸÊ ∑§Ê◊ Á∑§ÿÊ ‡Ê⁄UË⁄U ◊¥ ¬⁄U ©Ÿ∑‘§ ’„Œ •ë¿ √ÿfl„Ê⁄U Ÿ ÿ∑∏§ËŸŸ ’„ÈÃ-’„Èà •‚⁄U Á∑§ÿÊ– ◊Ò¥Ÿ ∑§‹ ©Ÿ∑‘§ Á‹∞ ∑§È¿ ÷¡Ê, ¡Ù ¬ÁÃŒfl Ÿ ’„Èà •Êª˝„ ∑§⁄U∑‘§ ©Ÿ∑§Ù ÁŒÿÊ; ÄUÿÙ¥Á∑§ fl„ ‹ „Ë Ÿ„Ë¥ ⁄U„ Õ, ∑§Áãfl¥‚ Á∑§ÿÊ Á∑§ ◊Ò¥Ÿ ’„Èà ◊Ÿ ‚ ÷¡Ê „Ò– ÿ„ ’„Èà ’«∏Ë ’Êà „ÙÃË „Ò, ¡’ ∑§Ù߸ •¬Ÿ ∑§¥»§≈U¸ ¡ÙŸ ‚ ’Ê„⁄U ¡Ê∑§⁄U •Ê¬∑‘§ Á‹∞ ∑§È¿ ∑§⁄UÃÊ „Ò– ◊Ò¥Ÿ Áªç∏U≈U ÷¡Ê; ÄUÿÙ¥Á∑§ ◊⁄U ¬Ê‚ •ı⁄U ∑§Ù߸ ¡∏Á⁄UÿÊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ Á∑§ ◊Ò¥ ©Ÿ∑§Ù ’ÃÊ ‚∑§Í° Á∑§ ÿ„ Á∑§ÃŸÊ ◊ÊÿŸ ⁄UπÃÊ „Ò Á∑§ fl„ ∞‚ „Ò¥– •Ê¬∑‘§ •Ê‚ ¬Ê‚ ÷Ë ¡Ù ∞‚ «ÊÚÄU≈U⁄U „Ù¥ Ÿ‚¸‚ „Ù¥, ©Ÿ∑§Ù ¡∏M§⁄U ◊„‚Í‚ ∑§⁄UÊß∞ªÊ Á∑§ fl„ S¬‡Ê‹ „Ò¥, ’„Èà S¬‡Ê‹ „Ò¥– øÊ„ ¡Ò‚ ÷Ë ◊„‚Í‚ ∑§⁄UÊß∞ ¬⁄U ∑§⁄UÊß∞– ◊Ò¥ ’Ê⁄U-’Ê⁄U ∑§„ÃË „Í°– ‹ÙªÙ¥ ∑§Ë Ã’ ÷Ë ◊ŒŒ ∑§ËÁ¡∞ ¡’ ∑§⁄UŸÊ •Ê¬∑‘§ Á‹∞ ◊ÈÁ‡∑§‹ „Ù, ÿÊŸË •¬Ÿ ∑§ê»§≈U¸ ¡∏ÙŸ ‚ ’Ê„⁄U ¡Ê∑§⁄U ‹ÙªÙ¥ ∑§Ë ◊ŒŒ ∑§ËÁ¡∞ – ÿ„Ë ß¥‚ÊŸ „ÙŸ ∑§Ë ‚ëøË ¬„øÊŸ „Ò– ¬˝Ù»‘§‡ÊŸ‹ ÃÙ ‚’ „Ò¥ „Ë–

¬⁄U ◊ȤÊ ⁄UÙŸÊ Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ– ∑§◊ ‚ ∑§◊ ©Ÿ ’ÊÃÙ¥ ¬⁄U ÃÙ Á’À∑§È‹ Ÿ„Ë¥, Á¡Ÿ ’ÊÃÙ¥ ¬⁄U ⁄UÙŸÊ øÊÁ„∞– ÷ËÃ⁄U-÷ËÃ⁄U Á∑§‚Ë ◊⁄U „È∞ •fl‚⁄UflÊŒË Áªh ∑§Ê ◊ÊÃ◊ „Ò– ÿ„ ‚Ëœ Ãı⁄U ¬⁄U ŒÈ—π ∑§Ù Ÿ SflË∑§Ê⁄U ∑§⁄U ‚ŒË¸ ∑§Ë ÁΔΔÈ⁄UÃË ⁄UÊà ◊¥ •ı⁄U ∑§È¿ ߥá∏Ê◊ Ÿ „Ù ‚∑§Ê, ÃÙ ÁøÃÊ ∑§Ë •Êª ‚ πÈŒ ∑§Ù ‚¥∑§Ÿ ¡Ò‚Ê ◊ÊÃ◊ „Ò– ÁŸS‚¥ª „ÙŸÊ, •¬Ÿ ◊¥ ’¥Œ „Ù ¡ÊŸÊ •ı⁄U ŒÍ‚⁄UÙ¥ ∑‘§ ŒÈ—π ∑‘§ ¬˝Áà ©ŒÊ‚ËŸ „Ù ¡ÊŸÊ Á¡‚ ÁŒŸ „◊ ß‚ ©¬‹Áéœ ◊ÊŸ ‹Ã „Ò¥ Ã’ „◊ ߥ‚ÊŸ ∑§Ë ¡ËÁflà Œ„ ◊¥ ◊Îà •Êà◊Ê Á‹ÿ Á»§⁄UÃ „Ò¥– „◊¥ •¬Ÿ “ŸÊ „ÙŸ” ◊¥ ∞‚ „ÙŸ ∑§Ê ÄUÿÊ „∑§ „Ò !

¬⁄U „◊ „Ò¥ •¬ŸË ¬Í⁄UË ’‡Ê◊˸ ∑‘§ ‚ÊÕ ©¬ÁSÕÃ, „⁄U ©‚ ‚◊ÿ ¡’ „◊¥ •ŸÈ¬ÁSÕà „ÙŸÊ ÕÊ •ı⁄U „◊‡ÊÊ fl„Ê° •ŸÈ¬ÁSÕà ¡„Ê° „◊Ê⁄UË ©¬ÁSÕÁà •ÁŸflÊÿ¸ ÕË– ÁœP§Ê⁄U „Ò ∞‚ Áªh ¬˝◊ ¬⁄U, ¡Ù ÷ËÃ⁄U÷ËÃ⁄U ¬‹ ⁄U„Ê „Ò; ¬⁄U ÿ„ ÷ËÃ⁄U ÄUÿÙ¥ „Ò ! ÿ„ fl„ ¬˝‡Ÿ „Ò Á¡‚◊¥ „¡∏Ê⁄UÙ¥ ‚ÈßÿÊ° „Ò ⁄UÊà ÁŒŸ ’œÃË „È߸; ¬⁄U ¡∏flÊ’ ∑§„Ë¥ ‚ Ÿ„Ë¥ Á⁄U‚ÃÊ– ߟ ÁŒŸÙ¥ ¬˝◊ ◊¥ „ÙŸÊ •ı⁄U ◊ÊÃ◊ ◊¥ „ÙŸÊ ∞∑§ „Ë ’Êà „Ù ªß¸ „Ò •ı⁄U ÿ„ ’Êà ... Á’À∑§È‹ ‚„Ë Ÿ„Ë¥– ¬˝◊ ◊¥ ¬Ë«∏Ê SflË∑§Êÿ¸ „Ò– ◊ÊÃ◊ Ÿ„Ë¥– ߸E⁄U ∑§Ù •¬ŸË ¬ÙÕË Á»§⁄U ‚ ’Ê°øŸË øÊÁ„∞–

y- âÕ ·¤éÀ Øãè´ ãñÐ (wv קü, w®wv)

‚’ ∑§È¿ Ÿ⁄U∑§ „Ò •ı⁄U ‚’ ∑§È¿ Sflª¸ ÿÊŸË Á∑§ ‚’ ∑§È¿ ÿ„Ë¥ „Ò– x- §üEÚU ·¤ô ¥ÂÙè ÂôÍè (v| קü, w®wv) •Ê¬∑‘§ •Ê‚¬Ê‚ ‹Ùª ¬˝◊ åÿÊ⁄U ŒÃ „Ò¥ F„ ◊Ò¥ ߟ ÁŒŸÙ¥ ∑§Ë ’’‚Ë ¬⁄U ⁄UÙŸÊ øÊ„ÃË „Í°, ŒÃ „Ò¥ ‚∑§Ê⁄UÊà◊∑§ ’ÊÃ¥ ∑§⁄UÃ „Ò¥ ÃÙ •Ê¬ ∞∑§

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Sflª¸ ◊¥ „Ò¥– •Ê¬∑‘§ •Ê‚¬Ê‚ „⁄U ‚◊ÿ Á∑˝§Á≈UÁ‚í◊ ⁄U„ÃÊ „Ò ŸËøÊ ÁŒπÊŸ ∑§Ë „Ù«∏ ⁄U„ÃË „Ò ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑§Ë ÷ø˜‚ŸÊ ⁄U„ÃË „Ò ÃÙ ÿ∑∏§ËŸŸ •Ê¬ ∞∑§ Ÿ⁄U∑§ ◊¥ „Ò¥– ◊⁄UŸ ∑‘§ ’ÊŒ ∑§Ê Sflª¸-Ÿ⁄U∑§ Á∑§‚Ÿ ŒπÊ „Ò! ¡Ù „Ò ÿ„Ë¥ „Ò– ‚Êø˝ ∑§Ê ∑§ÕŸ „Ò- „Ò‹ ß¡∏ •Œ⁄U ¬Ë¬‹ ÿ„ ÿÊŒ •ÊÃÊ „Ò Á»§⁄U ◊ȤÊ Á∑§ •¬ŸË Œ‚Ë ÷Ê·Ê ◊¥ ßã„¥ “øÊ⁄U ‹Ùª” ÷Ë ∑§„Ã „Ò¥ ¡Ò‚ •÷Ë ¬ÙS≈U ∑§ÙÁfl« ’„Èà ‹Ùª ’«∏ åÿÊ⁄U ‚ ∑§„Ã „Ò¥- ““•¬ŸÊ äÿÊŸ ⁄UπÙ ’È⁄UÊ ‚◊ÿ ÁŸ∑§‹ ªÿÊ–”” ÃÙ ∑§È¿ ‹Ùª ß‚Ë ¬¥ÁQ§ ∑§Ù ∞‚ ∑§„Ã „Ò¥- ““•⁄U ‡ÊÈ∑˝§ ‚◊¤ÊÙ, ’ø ªß¸– Á∑§ÃŸ ‹Ùª ÃÙ ‹Êπ ∑§ÙÁ‡Ê‡ÊÙ¥ ∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ „ÊÚÁS¬≈U‹ ‚ Á¡∏¥ŒÊ flʬ‚ Ÿ •Ê ‚∑‘§– ÃÈ◊ ÃÙ ’„Èà πȇÊÁ∑§S◊à „Ù ÷߸ „⁄U Á∑§‚Ë ∑§Ë Á∑§S◊à ßÃŸË •ë¿Ë Ÿ„Ë¥–”” •’ ÿ„ øÊ„ Á∑§ÃŸ ÷Ë •ë¿ ◊Ÿ ‚ ’Ù‹Ê ªÿÊ „Ù, ‹Êߟ flÊ∑§ß¸ •≈U¬≈UË „Ò– •Ê¬∑§Ù Á’À∑§È‹ ‚◊¤Ê Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ Á∑§ ∞‚ ◊¥ ÄUÿÊ Á⁄UÿÄU≈U ∑§⁄UÙ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ‚ëøÊ߸ ÃÙ ÿ„Ë „Ò ß‚ πȇÊÁ∑§S◊ÃË ◊¥ ∞∑§ •¡Ë’ Á∑§S◊ ∑§Ë ‡ÊÁ◊¥¸ŒªË ∑§Ê ÷Êfl ÷Ë „Ò– ßß •¬ŸÙ¥ ∑§Ù ¡ÊÃ Œπ ,ßÃŸÊ ◊ıà ∑§Ê ÃÊ¥«fl •Ê‚¬Ê‚ ŒπŸ ∑‘§ ’ÊŒ πÈŒ ∑§Ù ’‚ •Ê¬ ‚ÈÛÊ ¬ÊÃ „Ù– ÁŒ‹ ’ÒΔÊ ¡ÊÃÊ „Ò •ı⁄U ÁŒ◊ʪ Ÿê’– ÃÙ ∞‚Ë ¬¥ÁQ§ÿÊ¥ Á„≈U ∑§⁄UÃË „Ò¥ ¡∏„Ÿ ∑§Ù, Á»§⁄U ‹ªÃÊ „Ò ¿Ù«∏Ù ÷Ë ß‚ flQ§ •¬Ÿ „ÊÕ ◊¥ ÿÊŒÊ ∑§È¿ „Ò Ÿ„Ë¥ ÃÙ Á∑§ÃÊ’¥ ¬…∏Ù •ı⁄U øÊŒ⁄U ÃÊŸ ∑‘§ ‚Ù ¡Ê•Ù, ©ΔÙ, ’ëøÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ •ë¿Ê ‚Ê πÊŸÊ ’ŸÊ•Ù, Áπ‹Ê•Ù, πÈŒ ‚ Á¡ÃŸÊ πÊÿÊ ¡Ê∞ πÊ•Ù •ı⁄U Á»§⁄U ‚ Á∑§ÃÊ’Ù¥ ◊¥ ÉÊÈ‚ ¡Ê•Ù– Á¡‚∑§Ë ◊ŒŒ ∑§⁄U ‚∑§Ã „Ù ∑§⁄U ŒÙ ,¡Ù „ÊÕ ∑‘§ ’Ê„⁄U „Ù ©‚∑‘§ Á‹∞ ŒÈ•Ê∞° ŒÙ, ¬⁄U ’Ù‹Ù ‚°÷‹∑§⁄U Á∑§ ÁŒ‹ Á∑§‚Ë ∑§Ê ßÃŸÊ ‚Ê ÷Ë ŸÊ ŒÈπ– ’Ê∑§Ë ŒÈÁŸÿÊ ÃÙ Á»§⁄U ŒÈÁŸÿÊ „Ò– •ı⁄U Á»§⁄U •’ ’ø ª∞ „Ò¥, ÃÙ ΔË∑§ ‚ „Ë ¡Ë ‹Ù– ŒÈÁŸÿÊ ∑§Ù åÿÊ⁄U „Ë ’øÊ ‚∑§ÃÊ „Ò– Á¡ÃŸÊ ’Ê°≈UÙ ©ÃŸÊ ∑§◊ „Ò– ‚’ •¬Ÿ Á„S‚ ∑§Ë ∑§◊¸ ∑§⁄UÃ ø‹Ù– Á¡ÃŸÊ „Ù ‚∑‘§ ◊ŒŒ ∑§⁄UÙ– ߸E⁄U ‚’ ¬⁄U ∑§Î¬Ê ∑§⁄UÙ– J 36


‚¥S◊⁄UáÊ

»éÜæ× âæçÕÚU

çÙÎðüàæ çÙçÏ (ÕéÜ‹Î àæãÚU) »éÜæ× âæçÕÚU ¥ÂÙè Âê‡æü ©çm‚ÙÌæ ·Ô¤ âæÍ â´»èÌ ·Ô¤ ©Ù Îô ƒæ´ÅUô´ ·¤è ÂýÌèÿææ ·¤ÚUÌæ, çÁÙ×ð´ ©âð ¥ÂÙð ãæÍ âð ©â ·¤ÜæãèÙ ÜæÆè ·¤ô ˆØæ» ÎðÙæ ãôÌæÐ °·¤ ÂÌÜð - Ü´Õð ¥õÚU °·¤ ×ôÅUð ßë ææ·¤æÚU ÌÕÜð ·¤æ Sßæç×ˆß â´ÖæÜÙæ ãôÌæÐ ©â·¤è ©×ý ÚUãè ãô»è, Øãè ·¤ô§ü ¿æÜèâ - Âñ´ÌæÜèâ ÕÚUâÐ Ü´Õè ·¤Î - ·¤æÆè, ÍôǸæ ×ôÅUæ, ÍéÜÍéÜæ àæÚUèÚU, »ãÚUè ·¤æÜè ¥æ¡¹ð´, ÖæÚUè ¥æßæÁ¸, ÀôÅUð - ÀôÅUð ÕæÜ ¥õÚU Ûæê×Ìè ãé§ü âè ¿æÜÐ ãæÍ ×ð´ ×ôÅUè ƒæè çÂÜæ§ü ãé§ü âè ÜæÜ ãô »§ü ÜæÆèÐ ÚUôÁ¸ °·¤ ãè ÂãÙæßæ, ÂèÜæ ãé¥æ âæ ÉèÜæ âȸ¤ðÎ ·¤éÌæü ¥õÚU ©âè ·Ô¤ ¥ÙéÂæÌ ×ð´ ÂèÜæ ÂǸæ âȸ¤ðÎ ÂæÁæ×æÐ â´»èÌ ·¤è ·¤ÿææ àæéM¤ ãôÌð ãè ©â·¤è ©´»çÜØô´ ·¤æ ÁæÎê ÌÕÜô´ ÂÚU ÌñÚUÙð Ü»ÌæÐ çßlæÜØ ·Ô¤ Âýæ´»‡æ ·¤ô Sß»èüØ âé¹ ÎðÙð Ü»ÌæÐ ÌÕÜô´ âð çÙ·¤ÜÌè ×ÏéÚU ÌæÙ Áñâð ©â·¤è âÏè ãé§ü ©¡»çÜØô´ ·¤è ·¤ÆÂéÌÜè ÕÙ ÁæÌèÐ ©â·¤è ©¡»çÜØô´ ·¤è ·¤ÆÂéÌÜè ßã ×ÏéÚU ÌæÙ âéÕã - âéÕã çßlæÜØ ·Ô¤ àææ´Ì, ©Ùè´Îð, ÙèÚUß ÂçÚUâÚU ·Ô¤ ·¤‡æ - ·¤‡æ ·¤ô âéÂýÖæÌ ÕôÜ·¤ÚU Áñâð Á»æÌè çȤÚUÌèÐ ·¤Öè - ·¤Öè àæèÌ ·¤è ÂýÖæÌè ·¤è Ïé¡Ï ŸæôÌæ ·Ô¤ ×Ù ÂÚU ÁæÎê âæ ·¤ÚU ÎðÌèÐ Øæ çȤÚU Âæßâ ·¤è Ù‹ãè Õê¡Îô´ ·Ô¤ âæÍ ÁÕ ßã ÏéÙ çßlæÜØ ·Ô¤ Âýæ´»‡æ ×ð´ çÕ¹ÚUÌè Ìô ×Ù ·Ô¤ âæÚUð çßÚUã âô ÁæÌðÐ ©â·Ô¤ ÌÕÜô´ ·¤è Íæ ÂÚU ×´ÇÚUæÌè ÚUã ÁæÌè °·¤ ×Îãôàæè, ×´˜æ×é‚ÏÌæ, ÕðâéÏèÐ ·¤ãÙæ ãô»æ ç·¤ â´»èÌ ·Ô¤ ©Ù Âýæ‡æÎæØè âð Îô ƒæ´ÅUô´ ·Ô¤ ÎõÚUæÙ SßØ´ ·Ô¤ â´»èÌ Ù ÜðÙð ·¤æ ÂpæÌæ ×éÛæð çÙÚU´ÌÚU âæÜÌæ ÚUãÌæ ¥õÚU ¥ÂÙæ Ââ´ÎèÎæ çßáØ ÙèÚUâÌ× ÂýÌèÌ ãôÌæÐ Ü»Ìæ ç·¤ Õâ â´»èÌ ãè ÎéçÙØæ ·¤æ âßôü æ× çßáØ ãñ ¥õÚU ÌÕÜæ ãè ÎéçÙØæ ·¤æ âßôü æ× ßælÐ »¸éÜæ× âæçÕÚU çÕÁÙõÚU ·Ô¤ ÚUæÙè Öæ‚ØßÌè ×çãÜæ ×ãæçßlæÜØ ×ð´ ¿ÂÚUæâè ÍæÐ çßlæÜØ ÂýÕ´ÏÙ ·¤ô çÙDéÚU ·¤ãð´ Øæ ¥™ææÙè Øæ ÖðÎ Öæß âð ÖÚUæ Õêɸæ, ¹êâÅU Øæ ÎëçCãèÙ çÁâð »é‡æ ·¤è ÂÚU¹ ãè Ù ÍèÐ °·¤ çâhãSÌ ·¤Üæ·¤æÚU ·¤ô ÕÌõÚU ¿ÂÚUæâè ÚU¹ ÀôǸæ ÍæÐ ©â·Ô¤ ÌÕÜæ ßæÎÙ ·Ô¤ çÜ° ·¤ô§ü ¥çÌçÚUQ¤ ßðÌÙ Öè Ùãè´ ÍæÐ ÂÚU´Ìé ©â·Ô¤ ¿ðãÚUð ÂÚU ÌçÙ·¤ Öè çàæ·¤Ù ·¤Öè Ùãè´ Îð¹èÐ S˜æè ÂéL¤á ·Ô¤ ÖðÎ - Öæß ßæÜð â×æÁ ×ð´ ßã Öè ÖðÎÖæß ·¤ÚUÌæÐ ÂÚU ©â·¤æ ÖðÎÖæß ÜǸ·¤ô´ ·Ô¤ ç¹ÜæȤ, ã× ÜǸ緤Øô´ ·¤æ Âÿæ ÜðÌæÐ ã×æÚUð çßlæÜØ ·Ô¤ çÙ·¤ÅU ãè °·¤ §´ÅUÚU ·¤æòÜðÁ Íæ Áãæ¡ ·Ô¤ ç·¤àæôÚU ÜǸ·Ô¤, ã× ÜǸ緤Øô´ ·¤æ ÂèÀæ ·¤ÚUÌð ã×æÚUð çßlæÜØ ·Ô¤ »ðÅU Ì·¤ ¿Üð ¥æÌðÐ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

»éÜæ× âæçÕÚU ·¤è ×ôÅUè ·¤ÜæãèÙ ÜæÆè ÌÕ ·¤æ× ¥æÌèÐ Ü´Õæ - ÌǸ´»æ »éÜæ× âæçÕÚU ©â ÜæÆè ·¤ô Üð·¤ÚU °ðâð ¹Ç¸æ ãôÌæ Áñâð ßæƒææ ÕæÇüÚU ÂÚU ã×æÚUð ÕãæÎéÚU çâÂæãè ¹Ç¸ð ÚUãÌð ãñ´, çÕÙæ ÂÜ·¤ Ûæ·¤æ°Ð Ìæç·¤ àæ˜æé ¥æ¡¹ âð ¥æ¡¹ ç×ÜæÙð ·¤æ âæãâ Öè Ù ·¤ÚU Âæ°Ð ÜǸ·Ô¤ çÚU Uàææ ßæÜô´ âð çÚU Uàææ Üð ÜðÌð ¥õÚU ã× ÜǸ緤Øô´ âð ÂêÀÌð, "·¤ãæ¡ ÁæÙæ ãñ, ¹æÜè ãñ çÚU UàææÐ" ßã çÕÙæ ·¤ô§ü ÎðÚU ç·¤° ¥ÂÙè ©â Âýçâh ÜæÆè ·Ô¤ âæÍ ¥æ Âãé¡¿Ìæ ¥õÚU ·¤ãÌæ, "Áô Ü‘ÀÙ ãñ´ Ìé ãæÚUð, Ìé× Øãè ·¤ÚUÙð ÜæØ·¤ ÕÙ â·¤ô»ð ÕâÐ" ©â ¥·Ô¤Üð ·¤ô Îð¹Ìð ãè ÜǸ·¤ô´ ·¤è ÖèǸ ÌéÚU´Ì âð ÂãÜð »æØÕ ãô ÁæÌèÐ ÁÕ Ì·¤ ã×ð´ ßô çÚU Uàææ ×ð´ Øæ ÂñÎÜ âéÚUçÿæÌ ÎêÚU Ì·¤ ÁæÌð Ùãè´ Îð¹ ÜðÌæ ©â·¤è çÙ»æã Ù ©Ù ©g´Ç ÜǸ·¤ô´ ÂÚU âð ãÅUÌè ¥õÚU Ùæ ã× ÂÚU âðÐ Áñâð ·¤ô§ü ç·¤âæÙ ¥ÂÙè Ù§ü ȤâÜ ·¤ô ÁæÙßÚUô´ âð Õ¿æÌæ ãô ßñâð ãè ßô ã×æÚUè ÚU¹ßæÜè ·¤ÚUÌæÐ ·¤éÜ ç×Üæ·¤ÚU ã×ð´ ©â×ð´ ¥ÂÙð ÕǸð Öæ§ü ¥õÚU ·¤Öè - ·¤Öè ¥ÂÙð çÂÌæ ·Ô¤ Öè ÎàæüÙ ãô ÁæÌðÐ °·¤ ¿ÂÚUæâè ·¤ô ¥æç¹ÚU UØæ ¥æßàØ·¤Ìæ ãô â·¤Ìè Íè ã× ÜǸ緤Øô´ ·¤è §ÌÙè çÁ¸ ×ðÎæÚUè ÜðÙð ·¤è, ã× ·¤éÀ çß¿æÚUàæèÜ ÜǸ緤Øæ¡ ¥·¤âÚU âô¿Ìè´Ð â¿ Ìô Øã ãñ ç·¤ »éÜæ× âæçÕÚU ·¤Öè ¿ÂÚUæâè Áñâæ Ü»æ Ùãè´ ã×ð´Ð ¿ÂÚUæâè UØæ °ðâð ãôÌð ãñ´, »¸éÜæ× âæçÕÚU Áñâð? ã×æÚUè °Ùâèâè ·¤è ·¤ÿææ°¡ ¥õÚU çÇþÜ °·¤Î× âéÕã âéÕã ãôÌè´ ; ¿æãð ÁæǸð, »×èü, ÕÚUâæÌ Øæ ·¤ô§ü Öè ×õâ× UØô´ Ù ãôÐ ÖæÚUÌèØ âðÙæ âð ¥æ° ã×æÚUð §´SÅþ UÅUÚU âðÙæ âÚUè¹ð ¥ÙéàææâÙ ·¤æ ÂæÜÙ ·¤ÚUÌðÐ ã×æÚUð ÜǸ緤Øæ¡ ãôÙð ·¤æ ÌÚUâ ©‹ãô´Ùð ã× ÂÚU ·¤Öè Ùãè´ ¹æØæÐ ¹æÙæ ãè UØô´ ¿æçã° Íæ ÖÜæ? Îðàæ ÂÚU â´·¤ÅU ·Ô¤ â×Ø, ã× ·¤×èàæÙ Üð·¤ÚU âðÙæ ×ð´ ·¤æ× ·¤ÚUÙð ·Ô¤ Øô‚Ø Áô ÕÙÙð Áæ ÚUãð ÍðÐ ã× âÕ ÜǸ緤Øô´ ·¤ô ¥ÂÙð - ¥ÂÙð âæÏÙô´ ÂÚU âßæÚU ãô ØêÙèȸ¤ô×ü ¥õÚU ÕêÅU ÂãÙ·¤ÚU âéÕã ãè âéÕã çÙ·¤æÜÙæ ãôÌæ ƒæÚU âðÐ ×éÛæð ¥·¤âÚU ÀôÅUð ÖñØæ ¥ÂÙè ×ôÅUÚU Õ槷¤ mæÚUæ ÀôǸ ÎðÌð ÂÚU´Ìé ç·¤âè çÎÙ ÖñØæ ·¤ãè´ ÕæãÚU »° ãôÌð Øæ ©Ù·¤è Õ槷¤ ·¤ô§ü ¥õÚU Üð »Øæ ãôÌæ Ìô ÖñØæ ¥ÂÙæ ÚUÅUæ - ÚUÅUæØæ Áé×Üæ ÀôǸÌð, "ÚUæÁ·¤é×æÚUè Áè ·¤Öè - ·¤Öè ¹éÎ Öè ÁæÙð ·¤æ ·¤C ç·¤Øæ ·¤ÚUôÐ ¥æç¹ÚU °Ù âè âè ·¤è ÅþðçÙ´» ·Ô¤ çÜ° ÁæÌè ãô, ç·¤âè ÙæÅU·¤ ƒæÚU, Øæ °ðç UÅU´» S·¤êÜ Ùãè´ " ¥õÚU ×ñ´ ÖñØæ ·Ô¤ §â ·¤ÅUæÿæ ÂÚU ÌéÙ·¤·¤ÚU Îðàæ ·¤è Öæßè ÚUÿæ·¤ âè ¹éÎ ãè ¿Ü ÂǸÌèÐ ÁÙßÚUè ·¤è °·¤ âéÕã ·¤ôãÚUð Ùð ã×æÚUð çÕÁÙõÚU àæãÚU ·¤ô ·¤éÀ Øô´ Éæ¡Âæ ãé¥æ Íæ Áñâð ×æ¡ ¥ÂÙð Õ‘¿ô´ ·¤ô ç·¤âè ÕÜæ âð Õ¿æÙð ·Ô¤ çÜ° ¥ÂÙð ××Ìæקü ¥æ¡¿Ü ×ð´ ÀéÂæ ÜðÐ ©â çÎÙ ÖñØæ ×éÛæð ·¤æòÜðÁ ÀôǸÙð ·Ô¤ çÜ° ©ÂÜ Ï Ùãè´ ÍðÐ §ÌÙè âÎèü ÖÚUð ·¤ôãÚUð ·¤è âéÕã ×ð´ ·¤ô§ü çÚU Uàææ Öè Ùãè´ ç×ÜæÐ Ù ·¤ô§ü â¹è - âãðÜè ãè ÙâèÕ ãé§üÐ ×ñ´ ·¸¤ÚUèÙð âð ÂæòçÜàæ ç·¤° ãé°, °Ùâèâè ·Ô¤ Õýæ©Ù ·¤Ç¸·¤ ÁêÌð ÂãÙ·¤ÚU Æ·¤ - Æ·¤ ·¤ÚUÌè âǸ·¤ ÂÚU çÙ·¤Ü ÂǸèÐ ÕãéÌ

ȸ¤·¸¤ü ÂǸÌæ ãñ Çþðâ âð Öè ¥æˆ×çßEæâ ×ð´Ð ¥»ÚU ÜÅU·¤ ×ÅU·¤ ßæÜè âæÇ¸è ¥õÚU ãæ§ü ãèÜ ·Ô¤ ȸ¤ñàæÙðÕÜ âñ´çÇÜ ÂãÙð ãôÌð Ìô, ©â ×õâ× ×ð´ §â ÌÚUã ¥·Ô¤Üð ÂñÎÜ çÙ·¤Ü ÂǸÙð ·¤æ ¥æˆ×çßEâ ãç»üÁ¸ Ùæ ¥æÌæÐ ƒæÚUßæÜô´ Ùð ·¤ãæ UØæ °Ùâèâè §ÌÙè ãè Á¸M¤ÚUè ãñ? ç·¤ ãÚU ×õâ× ×ð´ ÁæÙæ ÜæÁ¸×è ãôÐ ÚUæCþ Âýð× çÁâ·Ô¤ çÎÜ ×ð´ ÜÕæÜÕ ÖÚUæ ãô, çÁâ·¤è Õ´Îê·¤ ·¤æ çÙàææÙæ çÁÜð ÖÚU ×ð´ âÕâ𠥑Àæ ãô, ßô ·ñ¤âð L¤·¤ Áæ° °Ùâèâè ·¤è ÂÚUðÇ ç·¤° Õ»ñÚUÐ ©â Òâȸ¤ðÎ ¥¡ÏðÚUðÓ âð ÖÚUè âéÕã ×ð´ ¥ÂÙð ¥æ»ð ·Ô¤ ÚUæSÌð ×ð´ Âý·¤æàæ Éê¡ÉÌè ×ñ´ Æ·¤-Æ·¤ ÕɸÌè ¿Üè Áæ ÚUãè ÍèÐ ÂêÚUæ ÚUæSÌæ ֻܻ ÌØ ·¤ÚU ãè ¿é·¤è ÍèÐ çßlæÜØ âð ÍôǸè ãè ÎêÚU ÚUãè ãôª¤¡»è ç·¤ ×ðÚUð ÂèÀð ·¤ô§ü ãÚU·¤Ì ãé§üÐ ç·¤âè Ùð Áñâð ×ðÚUæ ÂèÀæ ·¤ÚUÙæ àæéM¤ ·¤ÚU çÎØæÐ âéÙâæÙ °·¤æ´Ì ÚUæÌ ¥õÚU âéÙâæÙ °·¤æ´Ì çÎÙ ×ð´ ·¤ô§ü çßàæðá ¥´ÌÚU Ùãè´ ãôÌæÐ ¥ÂÚUæÏè ·Ô¤ çÜ° Õâ ç·¤âè ÌèâÚUð ·¤è ©ÂçSÍçÌ ¥ßæ´çÀÌ ãôÌè ãñÐ ×ñ´Ùð ¥ÂÙð ÂèÀð ç·¤âè ·¤è ©ÂçSÍçÌ ÁæÙ·¤æÚU ÍôǸè ÌðÁ ¿ÜÙæ àæéM¤ ·¤ÚU çÎØæÐ Øã âô¿·¤ÚU çÙÇÚU ÚUãè ç·¤ ¥»ÚU âéÕã - âéÕã ¥ÂÙð ãè àæãÚU ·¤è âǸ·¤ô´ ÂÚU ÇÚUÌð çȤÚUð, Ìô ÖÜæ °Ùâèâè âð ÁéǸ·¤ÚU, âðÙæ ×ð´ ÁæÙð ·¤æ âÂÙæ ÂæÜ ·¤ÚU ·¤õÙ- âæ ÌèÚU ×æÚU Üð´»ðÐ ÂèÀð ×éǸ·¤ÚU Îð¹æ, Îð¹æ Ìô °·¤ Âæ»Ü, Áô ÚUæSÌð ×ð´ ÅUêÅUè - ȤêÅUè °·¤ Ûæô´ÂÇ¸è ·Ô¤ ¥æ»ð âôØæ Øæ ÕñÆæ ÚUãÌæ Íæ, ×ðÚUð ÂèÀð - ÂèÀð ¿Üæ ¥æ ÚUãæ ÍæÐ ×ñ´ ÌðÁ¸ ¿Üè Ìô ßô Öè ÌðÁ¸ ¿ÜæÐ ×ñ´Ùð ÎõǸÙæ àæéM¤ ·¤ÚU çÎØæ, ©âÙð Öè ÎõǸÙæ àæéM¤ ·¤ÚU çÎØæÐ ×ñ´ ÌðÁ¸ ÎõǸè, Ìô ßô Öè ©âè ¥ÙéÂæÌ ×ð´ ÌðÁ ÎõǸÙð Ü»æÐ ×ñ´Ùð Á¸ôÚU - Á¸ôÚU âð »éÜæ× âæçÕÚU, »éÜæ× âæçÕÚU, Âé·¤æÚUÙæ àæéM¤ ·¤ÚU çÎØæÐ ã× ÜǸ緤Øô´ ·¤æ ÚU¹ßæÜæ- âæ »éÜæ× âæçÕÚU ãÚU â×Ø ¥ÂÙð ·¤æÙ ¿õ·¤óæð ÚU¹Ìæ ç·¤ Ù ÁæÙð ·¤Õ ã× ×ð´ âð ç·¤âè ·¤ô ©â·¤è Á¸M¤ÚUÌ ¥æÙ ÂǸðÐ ©â ¥¡ÏðÚUè âéÕã ×ð´ ×ðÚUè ¥æßæÁ¸ âéÙÌð ãè ©âÙð ×ðÚUè ¥æßæÁ¸ ·¤è ÌÚUȤ ÎõǸÙæ àæéM¤ ·¤ÚU çÎØæ, ßô ÁËÎè ãè ×éÛæ Ì·¤ Âãé¡¿ »ØæÐ ×ðÚUè ÎõǸ ÍôǸè Ïè×è ÂÇ¸è ¥õÚU ×ðÚUð ÂèÀð ÎõǸÙð ßæÜæ, ÎõǸÌæ ãé¥æ âèÏæ ¿Üæ »ØæÐ ØæÙè ßô Ìô ×ðÚUð ÂèÀð ÎõǸ ãè Ùãè´ ÚUãæ ÍæÐ °·¤ ÜǸ·¤è ØæÙè S˜æè ·¤ô ¥·Ô¤ÜæÂÙ ¥·¤æÚU‡æ Öè ç·¤ÌÙè ¥æàæ´·¤æ¥ô´ âð ÖÚU â·¤Ìæ ãñ, ©â ¥·Ô¤Üè âéÕã Ùð â×ÛææØæÐ ÂÚU´Ìé »éÜæ× âæçÕÚU ·Ô¤ ãôÌð ·¤ãæ¡ ¥·Ô¤ÜæÂÙÐ ßô §â ÌÚUã ×ðÚUð âæÍ ¿Ü ÚUãæ Íæ, Áñâð ×ðÚUð çÂÌæ ¿ÜÌð ©â ÿæ‡æÐ ×ðÚUð çßlæÜØ ·Ô¤ â×Ø ·¤æ ¥çÖÖæß·¤ ×ðÚUð âæÍ ÍæÐ ©â·Ô¤ çÜ° ×ñ´ ©Ù âñ·¤Ç¸ô´ ÜǸ緤Øô´ ×ð´ °·¤ Íè, Áô ©â ×ãæçßlæÜØ ×ð´ ÂɸÌè Íè´Ð ÂÚU ßô ã× âÕ·Ô¤ çÜ° °·¤ ãè Íæ, âÕ·Ô¤ çÜ° ÕÚUæÕÚU »´ÖèÚU, ÕÚUæÕÚU çÁ ×ðÎæÚUÐ ©â·¤è ¥æ¡¹ô´ ×ð´ ã× Øéßæ ÜǸ緤Øô´ ·¤æ ¿×¿×æÌæ, L¤ÂãÜæ âõ‹ÎØü ·¤Öè Ùãè´ ÜãÚUæØæÐ ßã ã×æÚUè ÎëçC ×ð´ ã×ðàææ â ×æçÙÌ ãè ÚUãæÐ ×ñ´ ©âð ã×ðàææ §âè â ×æÙ ·Ô¤ âæÍ ØæÎ ·¤M¤¡»èÐ Ìé ãð´ ·¤ôçÅUàæ Ù×Ù »éÜæ× âæçÕÚUÐ Ìé ãæÚUè ©â ¥jéÌ S×ëçÌ ·¤ô Ù×Ù, çÁâÙð ×éÛæð ÂéL¤áô´ ·Ô¤ ·¤éçˆâÌ M¤Â âð §ÌÚU, ©Ù·Ô¤ ÂýçÌ â·¤æÚUæˆ×·¤ ÕÙÙð ×ð´ âãØô» ç·¤ØæÐ J

37


•Ê‹π

Çæò. Áðóæè àæÕÙ× •ÄU‚⁄U ‚ÙøÃË „Í° Á∑§ •ı⁄UÃÙ¥ ∑‘§ ¬Ê‚ ßÃŸÊ „ı‚‹Ê ∑Ò§‚ „ÙÃÊ „Ò– ∑§„Ê° ‚ •ÊÃË „Ò ßÃŸË ÃÊ∑∏§Ã Á∑§ „Ê⁄U-„Ê⁄U ∑§⁄U ÷Ë ©Δ ¡ÊÃË „Ò Á»§⁄U ‚ ŒÈÁŸÿÊ ∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞– •¡Ë’ Áfl«ê’ŸÊ „Ò SòÊË-¡ËflŸ! Ÿ ¡ËflŸ ¡ËÃ ’ŸÃÊ „Ò Ÿ ¡ËflŸ ‚ ÷ʪÃ– •ı⁄Uà ¡ÊŸÃË „Ò Á∑§ ©‚∑§Ë ¡Ëà ©‚∑‘§ •¬Ÿ ÷Ë ’ŒÊ¸‡Ã Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ‚∑§Ã •ı⁄U ©‚ •¬Ÿ •œËŸ ∑§⁄UŸ ∑‘§ ‚÷Ë ÁŸ⁄UÕ¸∑§ •ı⁄U ÄUM§⁄U ©¬Êÿ ∑§⁄UÃ „Ò¥; ‡ÊÊÿŒ ß‚ ∑§Ê⁄UáÊ „Ë •ı⁄UÃ¥ ¡ÊŸ’ͤÊ∑§⁄U „Ê⁄UÃË „Ò¥– ∞∑§ Ÿ„Ë¥ ∑§ß¸ ©ŒÊ„⁄UáÊ „Ò¥, ¡’ Á∑§‚Ë ‚ˇÊ◊ SòÊË Ÿ •ˇÊ◊ ¬ÈL§· ∑‘§ ‚ÊÕ ⁄U„ŸÊ SflË∑§Ê⁄U Á∑§ÿÊ, ◊„¡∏ ß‚Á‹∞ Á∑§ ©‚∑‘§ ¬Ê‚ ∑§Ù߸ Áfl∑§À¬ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ¬ÈL§· ∑‘§ Á’ŸÊ SòÊË ∑§Ù „◊Ê⁄UÊ ‚◊Ê¡ ‚„¡ SflË∑§Ê⁄U Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃÊ „Ò– Á∑§‚Ë ∑§Ê⁄UáÊ ÁflflÊ„ Ÿ „Ù ¬Ê∞ ÃÙ ‹«∏∑§Ë ◊¥ „¡∏Ê⁄UÙ¥ ∑§Á◊ÿÊ° ’ÃÊ ŒË ¡ÊÃË „Ò¥, Á¡Ÿ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ Á∑§‚Ë ¬ÈL§· Ÿ ©‚ Ÿ„Ë¥ •¬ŸÊÿÊ– Œ„¡ •ı⁄U ‚ÈãŒ⁄UÃÊ ÁflflÊ„ ∑‘§ ⁄UÊSÃ ∑§Ë L§∑§Êfl≈U ÷‹ „Ë „Ù ‹Á∑§Ÿ π∏Ê◊Ë ‚ŒÒfl ‹«∏∑§Ë ◊¥ …Í°…∏Ë ¡ÊÃË „Ò– ¬Áà ∑§Ë ◊ÎàÿÈ „Ù ¡Ê∞, ÃÙ ∑§„Ê ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ SòÊË ∑‘§ Á¬¿‹ ¡ã◊ ∑‘§ ∑§◊Ù¥¸ ∑§Ë ‚¡∏Ê „Ò– ËÊ∑§‡ÊÈŒÊ ÿÊ ¬Á⁄UàÿQ§Ê „Ù ÃÙ ◊ÊŸ Á‹ÿÊ ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ ŒÙ· SòÊË ∑§Ê ⁄U„Ê „٪ʖ ÷Í˝áÊ „àÿÊ, ’‹Êà∑§Ê⁄U, ∞Á‚« „◊‹Ê, ¡’⁄UŸ ÁflflÊ„, Œ„¡∏ ∑‘§ Á‹∞ •àÿÊøÊ⁄U, •Êà◊„àÿÊ ∑‘§ Á‹∞ Áflfl‡Ê ∑§⁄UŸÊ, ∑§Êÿ¸SÕ‹ ¬⁄U ‡ÊÊ⁄UËÁ⁄U∑§ •ı⁄U ◊ÊŸÁ‚∑§ ©à¬Ë«∏Ÿ, ÉÊ⁄U ∑‘§ ÷ËÃ⁄U ‡ÊÊ⁄UËÁ⁄U∑§ •ı⁄U ◊ÊŸÁ‚∑§ ‡ÊÙ·áÊ, ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ Áfl‚¥ªÁÃÿÊ° •ÊÁŒ SòÊË-¡ËflŸ ∑§Ê ‚ø „Ò– SòÊË ¡Ê∞ ÃÙ ∑§„Ê° ¡Ê∞ ߟ ‚’‚ ’ø∑§⁄U ÿÊ ÷ʪ∑§⁄U– Ÿ ¡ã◊ ‹Ÿ ∑§Ê ¬Íáʸ •Áœ∑§Ê⁄U, Ÿ ¡ËflŸ ¡ËŸ ◊¥ ‚„ÍÁ‹ÿà •ı⁄U Ÿ ßë¿Ê ◊ÎàÿÈ ∑‘§ Á‹∞ ¬˝ÊflœÊŸ! ÄUÿÊ ∑§⁄U SòÊË? ¡ã◊, ¡ËflŸ •ı⁄U ◊ÎàÿÈ SòÊË ∑‘§ •Áœ∑§Ê⁄U ˇÊòÊ ‚ ’Ê„⁄U ∑§⁄U ÁŒ∞ ª∞ „Ò¥– Á‡ÊÁˇÊà ‚◊Ê¡ „Ù ÿÊ •Á‡ÊÁˇÊÃ, ÁŸêŸ •ÊÁÕ¸∑§ flª¸ „Ù ÿÊ ©ëø; ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ë ÁSÕÁà •◊Í◊Ÿ ∞∑§ ¡Ò‚Ë „Ò– •Á‡ÊÁˇÊà ÁŸêŸ ‚◊Ê¡ ◊¥ Á»§⁄U ÷Ë SòÊË ¡ã◊ ‚ ©¬ÿÙªË ◊ÊŸË ¡ÊÃË „Ò, •Ã— èÊÍ˝áÊ-„àÿÊ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

∑§Ë ‚ê÷ÊflŸÊ ∑§◊ „Ò– x-y ‚Ê‹ ∑§Ë ’ëøË •¬Ÿ ¿Ù≈U ÷Ê߸ ’„ŸÙ¥ ∑§Ë Œπ-⁄Uπ ◊¥ ◊Ê° ∑§Ë ◊ŒŒ ∑§⁄UÃË „Ò ÃÕÊ ÉÊ⁄U ∑‘§ ¿Ù≈U-◊Ù≈U ∑§Ê◊ ∑§⁄UŸÊ ‡ÊÈM§ ∑§⁄U ŒÃË „Ò– •Ã— ©‚∑‘§ ¡ã◊ ¬⁄U íÿÊŒÊ •Ê¬ÁûÊ Ÿ„Ë¥ „Ò– ◊äÿ◊ •ÊÁÕ¸∑§ flª¸ ∑‘§ ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ë ÁSÕÁà ‚’‚ íÿÊŒÊ ŸÊ¡∏È∑§ „Ò– fl¥‡Ê ¬⁄Uê¬⁄UÊ „Ù ÿÊ Á»§⁄U Œ„¡∏ ∑‘§ Á‹∞ ⁄U∑§◊ ∑§Ë ∑§◊Ë; ŒÙ· SòÊË ∑§Ê •ı⁄U ‚¡∏Ê SòÊË ∑§Ù– ∑§ß¸ ’Ê⁄U ÿÍ° ‹ªÃÊ „Ò ¡Ò‚ ¬Áà ∑‘§ ÉÊ⁄U ◊¥ •ı⁄Uà ∑§Ë ÁSÕÁà ’°œÈ•Ê ◊¡∏ŒÍ⁄U ∑§Ë „Ò; Ã◊Ê◊ Á¡ê◊ŒÊÁ⁄UÿÙ¥ ∑§Ù ÁŸ÷ÊÃ „È∞ ÷Ë fl„ Á»∏§¡∏Í‹ ‚◊¤ÊË ¡ÊÃË „Ò, •¬˝àÿˇÊ •ÊÁÕ¸∑§ ©¬Ê¡¸Ÿ ∑§⁄UÃ „È∞ ÷Ë ’∑§Ê⁄U ‚◊¤ÊË ¡ÊÃË „Ò– Ÿ fl„ •¬Ÿ •Áœ∑§Ê⁄U ∑§Ë ◊Ê°ª ∑§⁄U ‚∑§ÃË „Ò Ÿ ©‚∑‘§ ¬Ê‚ ¬‹ÊÿŸ ∑§Ê ∑§Ù߸ Áfl∑§À¬ „Ò– ‚ȄʪŸ Sflª¸ ¡ÊŸÊ •ı⁄U Á¡‚ ÉÊ⁄U ◊¥ «Ù‹Ë •Ê߸ „Ò •Õ˸ ÷Ë fl„Ë¥ ‚ ©ΔŸË „Ò; ß‚Ë ‚Ùø ‚ ¡ËflŸ ÿʬŸ •ı⁄U ÿ„Ë „Ò SòÊË-¡ËflŸ ∑§Ê •ÁãÃ◊ ‹ˇÿ–

„Œ ‚ ’„Œ Ã∑§ ©ëø •ÊÁÕ¸∑§ flª¸ ◊¥ ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ë ÁSÕÁà ∞‚Ë „Ò Á¡‚∑§Ê ‚„¡ •Ê∑§‹Ÿ ∑§⁄UŸÊ ’„Œ ∑§ÁΔŸ „ÙÃÊ „Ò– ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ◊ÊŸŒá«Ù¥ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ¡’ Ã∑§ •‚s Ÿ „Ù ªê÷Ë⁄U ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥ ◊¥ ÷Ë ÁSòÊÿÊ° ◊ÈS∑§È⁄UÊÃË „È߸ Á◊‹¥ªË •ı⁄U •¬ŸË Ã∑§‹Ë»∏§ ¿È¬ÊŸ ∑‘§ Á‹∞ „⁄U ◊È◊Á∑§Ÿ ¬˝ÿÊ‚ ∑§⁄U¥ªË– ‚◊Ê¡ ◊¥ ‚ê◊ÊŸ ’ŸÊ∞ ⁄UπŸÊ ‚’‚ ’«∏Ê ‚flÊ‹ „ÙÃÊ „Ò– •Ã— •¬Ÿ •Áœ∑§Ê⁄U ∑‘§ Á‹∞ ‚øà „ÙÃ „È∞ ÷Ë ÁSòÊÿÊ° •ÄU‚⁄U π∏Ê◊Ù‡ÊË •Ù…∏∑§⁄U ⁄U„ÃË „Ò¥– •àÿãà ªê÷Ë⁄U ¬Á⁄UÁSÕÁà „Ù ÃÙ Sflÿ¥ ∑§Ù ß‚‚ ÁŸ∑§Ê‹ ÷Ë ‹ÃË „Ò¥– ÿ„Ê° Œ„¡∏ •àÿÊøÊ⁄U •ı⁄U èM§áÊ „àÿÊ ∑§Ë ‚◊SÿÊ Ÿ„Ë¥ „ÙÃË, ‹Á∑§Ÿ •ãÿ ‚◊SÿÊ∞° ‚÷Ë ÁSòÊÿÙ¥ ∑‘§ ‚◊ÊŸ „Ë „ÙÃË „Ò¥– ߟ ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ù •ÊÁÕ¸∑§ fl ‡ÊÊ⁄UËÁ⁄U∑§ Ÿ„Ë¥ ’ÁÀ∑§ ◊ÊŸÁ‚∑§ Ã∑§‹Ë»∏§ íÿÊŒÊ „ÙÃË „Ò– •ª⁄U SòÊË SflÊfl‹¥’Ë „Ù ÃÙ ‚’‚ ’«∏Ê ◊ÈgÊ •„¥∑§Ê⁄U •ı⁄U ÷⁄UÙ‚Ê „ÙÃÊ „Ò– SòÊË ∑§Ù •¬Ÿ ’⁄UÊ’⁄U Œπ∑§⁄U ¬ÈL§· ∑‘§ •„◊˜ ∑§Ù øÙ≈U ‹ªÃË „Ò, Á¡‚‚ •Ê¬‚Ë ‚ê’㜠◊¥ ߸·¸˜ÿÊm· ‚◊Ê ¡ÊÃÊ „Ò •ı⁄U ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑§Ù ‚ãŒ„ ‚ ŒπŸ ‹ªÃ „Ò¥– ß‚ ⁄U¥Á¡‡Ê ‚ ÷⁄UÙ‚Ê ≈UÍ≈UÃÊ „Ò •ı⁄U Á⁄U‡ÃÊ ◊„¡∏ •ı¬øÊÁ⁄U∑§ ’Ÿ∑§⁄U ⁄U„ ¡ÊÃÊ „Ò– »§‹Ã— ◊ÊŸÁ‚∑§ ßÊfl •ı⁄U •‹ªÊfl ∑§Ë ÁSÕÁà •ÊÃË „Ò– ∑§ß¸ ’Ê⁄U ß‚∑§Ê •¥Ã •Êà◊„àÿÊ ¬⁄U ÷Ë „ÙÃÊ „Ò– ÁSòÊÿÊ° •¬ŸË ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ‚ŒÒfl ŒÍ‚⁄UÙ¥ ∑§Ù ŒÙ· ŒÃË „Ò¥; ÿ„ ‚ø ÷Ë „Ò, ¬⁄UãÃÈ ß‚‚

‚◊SÿÊ ‚ ÁŸ¡Êà Ÿ„Ë¥ Á◊‹ÃË– ∑§ß¸ ’Ê⁄U SòÊË π∏ÈŒ •¬ŸË ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ Á¡ê◊flÊ⁄U „ÙÃË „Ò– ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ë ∑§◊¡∏Ù⁄UË ©Ÿ∑‘§ ÉÊ⁄U •ı⁄U ’ëø „ÙÃ „Ò¥, ¡Ù ©Ÿ∑‘§ ¡ËŸ ∑§Ë fl¡∏„ „Ò¥ •ı⁄U òÊÊ‚ŒË ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ ÷Ë ’Ÿ ¡ÊÃÊ „Ò– SòÊË ∑§Ë ª∏È‹Ê◊Ë ∑§Ê ’„Èà ’«∏Ê ∑§Ê⁄UáÊ SòÊË ∑§Ë •¬ŸË ∑§◊¡∏Ù⁄UË „Ò– ¬ÈL§· ∑§Ù ¬ÃÊ „ÙÃÊ „Ò Á∑§ ∑§„Ê°-∑§„Ê° ∑§Ù߸ SòÊË ∑§◊¡∏Ù⁄U ¬«∏ ‚∑§ÃË „Ò •ı⁄U ∑Ò§‚-∑Ò§‚ ©‚ ∑§◊¡∏Ù⁄U Á∑§ÿÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ „Ò– ‚ê¬ÁûÊ, øÁ⁄UòÊ, ª„ŸÊ-¡∏fl⁄U •ÊÁŒ ∞‚ •ı¡∏Ê⁄U „Ò¥ Á¡‚∑§Ê ‚◊ÿ-‚◊ÿ ¬⁄U ¬˝ÿÙª •¬Ÿ Á„à ∑‘§ Á‹∞ ¬ÈL§· ∑§⁄UÃÊ „Ò– ¬ÈL§· ∑‘§ ß‚ ‡ÊÊÁÃ⁄U¬ŸÊ ‚ ÁSòÊÿÊ° •ŸÁ÷ôÊ Ÿ„Ë¥ „Ò¥, ¬⁄U •ŸÁ÷ôÊ „ÙŸ ∑§Ê SflÊ°ª ∑§⁄UÃË „Ò¥, ÃÊÁ∑§ ©Ÿ∑§Ê ¡ËflŸ ‚ÈøÊM§ M§¬ ‚ ø‹ fl ÉÊ⁄U ’øÊ ⁄U„– ∞∑§ ©fÙ·áÊÊ „Ò Á∑§ ¬ÈL§· ∑‘§ ¬Ë¿-¬Ë¿ ø‹ŸÊ SòÊË ∑§Ê SòÊÒáÊ ªÈáÊ •ı⁄U ŒÊÁÿàfl „Ò, ¡’Á∑§ ¬ÈL§· ∑§Ê •¬Ÿ Œê÷ ∑‘§ ‚ÊÕ ¡ËŸÊ ¬ÈL§·ÙÁøà ªÈáÊ •ı⁄U •Áœ∑§Ê⁄U „Ò– ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ù ‚ŒÒfl ‚ãŒ„ ∑‘§ ÉÊ⁄U ◊¥ π«∏Ê ⁄UπÊ ¡ÊÃÊ „Ò •ı⁄U øÁ⁄UòÊ ¬⁄U ’’ÈÁŸÿÊŒ •Ê⁄UÙ¬ ‹ªÊ∞ ¡ÊÃ „Ò¥, ÃÊÁ∑§ SòÊË ∑§Ê ◊ŸÙ’‹ Áª⁄UÊ ⁄U„ •ı⁄U ¬ÈL§· ß‚∑§Ê ‹Ê÷ ‹Ã „È∞ •¬ŸË ◊Ÿ◊ÊŸË ∑§⁄U ‚∑‘§¥– SòÊË •¬Ÿ ∑§Ù ‚ÊÁ’à ∑§⁄UÃ-∑§⁄UÃ •Êà◊Ç‹ÊÁŸ ∑§Ë Á‡Ê∑§Ê⁄U „Ù ¡ÊÃË „Ò– „◊Ê⁄U •¬Ÿ „◊‚ πÙ Ÿ ¡Ê∞° •ı⁄UÃ¥ ß‚‚ «⁄UÃË „Ò¥, ¡’Á∑§ ¬ÈL§· ÿ„ ‚ÙøÃ „Ò¥ Á∑§ ÁSòÊÿÊ° ©Ÿ‚ «⁄UÃË „Ò¥– SòÊË ∑§Ê ÿ„ «⁄U ¬ÈL§· ∑§Ê „ÁÕÿÊ⁄U „Ò Á¡‚‚ fl„ ¡’Ÿ-Ã’ flÊ⁄U ∑§⁄UÃÊ ⁄U„ÃÊ „Ò– ÁŸ—‚¥Œ„ ÁSòÊÿÊ° Á‡ÊÁˇÊà „Ù¥ ÃÙ •ÊÁàflEÊ‚ Sfl× •Ê ¡ÊÃÊ „Ò •ı⁄U „⁄U ¬Á⁄UÁSÕÁà ∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄UŸ ∑§Ê „ı‚‹Ê ÷Ë– fl„ SflÊfl‹¥’Ë „Ù∑§⁄U ¡ËflŸ ∑§Ù ¬˝flÊ„◊ÿ ’ŸÊ ‚∑§ÃË „Ò– ¡ËflŸ ∑‘§ ¬˝Áà ©‚∑§Ê ‚Ùø •Ê‡ÊÊflÊŒË „ÙÃÊ „Ò, ¡Ù ©‚ „⁄U ¬Á⁄UÁSÕÁà ◊¥ ‚¥ÿÁ◊à ’ŸÊÃÊ „Ò– fl„ Áflfl∑§‡ÊË‹ „Ù∑§⁄U ÁŸáʸÿ ∑§⁄U ‚∑§ÃË „Ò– ÁflS»§Ù≈U∑§ ÁSÕÁà ∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ‚„¡ÃÊ ‚ ∑§⁄U •¬Ÿ Á‹∞ •‹ª ⁄UÊ„ ÷Ë øÈŸ ‚∑§ÃË „Ò– fl„ •¬Ÿ •Áœ∑§Ê⁄U •ı⁄U ∑§Ã¸√ÿ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ¡ÊªM§∑§ „ÙÃË „Ò– fl„ •∑‘§‹Ë ◊Ê° ∑§Ë ÷ÍÁ◊∑§Ê ÷Ë ’π∏Í’Ë ÁŸ÷ÊÃË „Ò– ‚◊Ê¡ ∑§Ê ∑§≈UÊˇÊ ŒÈ—π ÷‹ ¬„È°øÊÃÊ „Ò ÃÙ«∏ÃÊ Ÿ„Ë¥ „Ò, •Ã— fl„ ‚Ê⁄U Áfl∑§À¬Ù¥ ¬⁄U ÁfløÊ⁄U ∑§⁄U Sflÿ¥ ∑‘§ Á‹∞ ‚„Ë øÈŸÊfl ∑§⁄U ‚∑§ÃË „Ò– ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ù ¬ÈL§·Ù¥ ‚ ∑§Ù߸ m· Ÿ„Ë¥ „ÙÃÊ „Ò– fl ◊„¡∏ •¬ŸÊ •Áœ∑§Ê⁄U øÊ„ÃË „Ò¥, ‚ÁŒÿÙ¥ ‚ π∏ÈŒ ¬⁄U Á∑§∞ ª∞ •àÿÊøÊ⁄U ∑§Ê ’Œ‹Ê Ÿ„Ë¥– SòÊË ∑‘§ •ÁSÃàfl ∑‘§ Á‹∞ ¬ÈL§· Á¡ÃŸÊ ¡∏M§⁄UË „Ò, ¬ÈL§· ∑‘§ •ÁSÃàfl ∑‘§ Á‹∞ ©ÃŸË „Ë ¡∏M§⁄UË SòÊË „Ò– ŒÙŸÙ¥ ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑‘§ ¬Í⁄U∑§ „Ò¥; ÿ„ ’Êà •ª⁄U ‚◊¤Ê ‹Ë ¡Ê∞ •ı⁄U ◊ÊŸ ‹Ë ¡Ê∞ ÃÙ ß‚ ‚¥‚Ê⁄U ‚ ‚ÈãŒ⁄U •ı⁄U ∑§Ù߸ SÕÊŸ Ÿ„Ë¥ „Ò– J

38


∑§Ê√ÿ-flËÕË

w-¥×ÜÌæâ ·Ô¤ Ûæê×ÚU œ⁄UÃË Ã¬ÃË ‹Ù„ ¡Ò‚Ë ª⁄U◊ Õ¬«∏ ‹Í ÷Ë ◊Ê⁄U – •◊‹ÃÊ‚ ÃÈ◊ Á∑§‚∑‘§ ’‹ ¬⁄U Áπ‹- Áπ‹ ∑§⁄UÃ ’Ê°„ ¬‚Ê⁄U–

ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕôÁ Òçã×æ´àæéÓ

¬Ë‹ »Í§‹Ù¥ ∑‘§ ª¡⁄U ÃÈ◊ ÷⁄UË ŒÈ¬„⁄UË ◊¥ ‹≈U∑§Ê∞– øȬ „Ò¥ ⁄UÊ„¥, ‚ÛÊÊ≈UÊ „Ò Á»§⁄U ÷Ë ÃÈ◊ „Ù •Ê‚ ‹ªÊ∞–

v-»éÜ×ôãÚU ·¤è Àæ¡ß ×ð´

„◊Ÿ ÃÙ ¡ËflŸ ◊¥ ‚ËπÊ ‚ŒÊ •°œ⁄UÙ¥ ‚ ‹«∏ŸÊ – ‹«∏Ã-‹«∏Ã Áª⁄UÃ-¬«∏Ã ¬Õ ◊¥ •Êª „Ë ’…∏ŸÊ–– •ŸÁªŸ ©¬„Ê⁄UÙ¥ ‚ ’…∏∑§⁄U ’„Èà ’«∏Ê ©¬„Ê⁄U Á◊‹Ê– ‚ÙŸÊ øÊ°ŒË Ÿ„Ë¥ Á◊‹Ê ¬⁄U „◊∑§Ù ‚’∑§Ê åÿÊ⁄U Á◊‹ÊH ÿ„Ë åÿÊ⁄U ∑§Ë Œı‹Ã •¬Ÿ ‚Èπ-ŒÈπ ◊¥ ÷Ë ‚ÊÕ ⁄U„Ë– „◊Ÿ ÷Ë ÷⁄U¬Í⁄U ‹È≈UÊ߸ Á¡ÃŸË •¬Ÿ „ÊÕ ⁄U„ËH

ª◊¸ ⁄Uà ¬⁄U ø‹∑§⁄U •Ê∞, ¿Ê‹ ¬«∏ ª∞ ¬Ê°fl ◊¥ •Ê•Ù ¬‹÷⁄U ¬Ê‚ ◊¥ ’ÒΔÙ, ªÈ‹◊Ù„⁄U ∑§Ë ¿Ê°fl ◊¥ –

¡∏„⁄U Á¬‹ÊŸ flÊ‹ „◊∑§Ù ¡∏„⁄U Á¬‹Ê∑§⁄U ø‹ ª∞– ©Ÿ∑§Ë •Ê°πÙ ◊¥ πÈÁ‡ÊÿÊ° ÕË¥ Á¡Ÿ‚ „◊ Õ ¿‹ ª∞H

ŸÿŸÙ¥ ∑§Ë ◊ÊŒ∑§ÃÊ ŒπÙ, ªÈ‹◊Ù„⁄U ◊¥ ¿Ê߸ „Ò „⁄UË ¬ÁûÊÿÙ¥ ∑§Ë ¬‹∑§Ù¥ ◊¥ ∑§Á‹ÿÊ° ÷Ë ◊ÈS∑§Ê߸ „Ò¥ ’Ê„¥ »Ò§‹Ê ’È‹Ê ⁄U„ „Ò¥ , „◊ ‚’∑§Ù „⁄U ΔÊ°fl ◊¥–

翘æÑ ·¤æ ÕôÁ ∑§ÁΔŸ ìSÿÊ ∑§⁄U∑‘§ ÃÈ◊Ÿ ÿ„ ⁄U¥ª œÍ¬ ‚ ¬ÊÿÊ „Ò– ߟ ª¡⁄UÙ¥ ∑§Ù ©‚Ë œÍ¬ ‚ ∑§„∑§⁄U ÃÈ◊Ÿ ⁄U°ªflÊÿÊ „Ò–

翘æÑ ÚUçà æ àæ×æü øÊ⁄U ’⁄U‚ ¬„‹ ¡’ ߟ∑§Ù ⁄UÙ¬-⁄UÙ¬ „⁄U‚Ê∞ Õ ∑§÷Ë ŒË◊∑§ ‚ ∑§÷Ë ‡ÊËà ‚, ∑ȧ¿ ¬ıœ ◊È⁄U¤ÊÊ∞ Õ „⁄U ◊ı‚◊ ∑§Ë ◊Ê⁄U ¤Ê‹ ÿ ’Ÿ ’Ê⁄UÊÃË ªÊ°fl ◊¥ – Á‚⁄U ¬⁄U ’Ê°œ »§Í‹ -◊È⁄UÒΔÊ ‚¡-œ¡∑§⁄U ÿ •Ê∞ „Ò¥ ◊ı‚◊ ∑‘§ ª◊¸ Õ¬«∏Ù¥ ◊¥ ¡Ë ÷⁄U ∑§⁄U ◊ÈS∑§Ê∞ „Ò¥ •Ê•Ù „◊ ߟ ‚’‚ ¬Í¿¥ ∑Ò§‚ „°‚ •÷Êfl ◊¥–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

Ã’ Ã∑§ ¡‹Ã „Ë ¡ÊŸÊ „Ò ‚Ê°‚Ù¥ ∑§Ê ÿ„ π‹ „ÒH

ÁéÜæ§üU-w®ww

„◊Ÿ Á»§⁄U ÷Ë •◊Îà ’Ê°≈UÊ „◊‚ Á¡ÃŸÊ „Ù ¬ÊÿÊ– ÿ„Ë „◊Ê⁄UË ¬Í°¡Ë ¡ª ◊¥– ÿ„Ë „◊Ê⁄UÊ ‚⁄U◊ÊÿÊH

ߟ∑‘§ ’Œ‹ ◊¥ ¬ûÊ ÷Ë ÃÈ◊Ÿ ‚’∑‘§ ‚’ ŒÊŸ Á∑§∞ Á∑§‚∑‘§ Sflʪà ◊¥ •ÊÃÈ⁄U „Ù ÃÈ◊ Á◊‹Ÿ ∑§Ê •⁄U◊ÊŸ Á‹ÿ ?

ÿ„ Á¡∏ãŒªË ∑§Ê ∑§Ê⁄UflÊ°, ß‚ Ã⁄U„ ø‹ÃÊ ⁄U„– „⁄U Œ„⁄UË ¬⁄U •°œ⁄UÙ¥ ◊¥ ÁŒÿÊ ¡‹ÃÊ ⁄U„ H

ÃȤÊ Œπ∑§⁄U ÃÙ ‹ªÃÊ „Ò ¡Ù Á¡ÃŸÊ ì ¡ÊÃÊ „Ò – ߟ ‚ÙŸ ∑‘§ ¤ÊÍ◊⁄U-¡Ò‚Ë π⁄UË ø◊∑§ fl„Ë ¬ÊÃÊ „Ò–

•ÊŒ◊Ë „Ò •ÊŒ◊Ë Ã’, ¡’ •°œ⁄UÙ¥ ‚ ‹«∏– ⁄UÙ‡ÊŸË ’Ÿ∑§⁄U ‚ŒÊ, ‚ÈŸ‚ÊŸ ¬Õ ¬⁄U ÷Ë ’…∏H ÷Ù⁄U ◊Ÿ ∑§Ë „Ê⁄UÃË ∑§’, ÉÊÙ⁄U ∑§Ê‹Ë ⁄UÊà ‚– Ÿ •ÊSÕÊ ∑‘§ ŒË¬ «⁄UÃ, •Ê°ÁœÿÙ¥ ∑‘§ ÉÊÊà ‚H

¡ËflŸ ∑§Ë ∑§ÁΔŸ ŒÈ¬„⁄UË ◊¥ ÃȤʂ ‚’ ◊ÈS∑§ÊŸÊ ‚Ëπ¥– ÉÊÍ°≈U-ÉÊÍ°≈U ¬Ë ⁄U¥ª œÍ¬ ∑§Ê ‚’ ∑§È㌟ ’Ÿ ¡ÊŸÊ ‚Ëπ¥–

◊¥Á¡∏‹¥ ©‚∑§Ù Á◊‹¥ªË ¡Ù ÁŸ⁄UʇÊÊ ‚ ‹«∏, øÊ°Œ- ‚Í⁄U¡ ∑§Ë Ã⁄U„, ©ªÃÊ ⁄U„ …‹ÃÊ ⁄U„H

x-ÁÕ Ì·¤ Õ¿è Îè ×ð´ ÕæÌè ¡’ Ã∑§ ’øË ŒË¬ ◊¥ ’ÊÃË ¡’ Ã∑§ ’Ê∑§Ë Ã‹ „Ò–

y-çÎØæ ÁÜÌæ ÚUãð

¡’ „◊ •Êª ’…∏¥ª, •Ê‚ ∑§Ë ’ÊÃË ¡‹Ê∑§⁄U– ÃÊ⁄UÙ¥-÷⁄UÊ •Ê‚◊Ê°, ©Ã⁄U •Ê∞ªÊ œ⁄UÊ ¬⁄U H •Ê°π ◊¥ •Ê°‚Í Ÿ„Ë¥ „Ù¥ª Á∑§‚Ë ÷Ë mÊ⁄U ∑‘§– •ı⁄U •Ê°ªŸ ◊¥ Áπ‹¥ª, ‚È◊Ÿ ‚◊ÃÊ-åÿÊ⁄U ∑‘§H flÒ⁄U ∑‘§ Áflm· ∑‘§ ∑§÷Ë ‡ÊÍ‹ ¬Õ ◊¥ Ÿ ©ª¥ , œ⁄UÊ ‚ •Ê∑§Ê‡Ê Ã∑§ ’‚ åÿÊ⁄U „Ë ¬‹ÃÊ ⁄U„– J 39


∑§Ê√ÿ-flËÕË ©ã◊ÈÁQ§ ∑§Ë •Ù⁄U ’…∏Ã ◊⁄U ∑§Œ◊ ◊ÊŸÙ “¬⁄UÙ¥” ◊¥ ÃéŒË‹ „ÙÃ ◊„‚Í‚ „Ù ⁄U„ ◊⁄UÊ •Ê∑§Ê‡Ê ÃÒÿÊ⁄U „Ù ⁄U„Ê „Ò ‡ÊÊÿŒ–

x- ÕÎÜÌð ÎëçC·¤ô‡æ ø‹Ã „Ò¥ ‚«∏∑§ ¬⁄U ŒÙ ¬Ò⁄U, ŒÙ •Ê°π¥,∞∑§ ◊ÁSÃc∑§, •ı⁄U “•Ÿ∑§ ŒÎÁC∑§ÙáÊ” çÜÜè çטææ (ȸ¤ÚUèÎæÕæÎ) ∞∑§ „Ë √ÿÁQ§àfl ◊¥ ¡Ù „⁄U ÁŒŸ ∞∑§ „Ë ¡ª„ v- Õ»æßÌ ∑§Ù ∞∑§ Ÿ∞ M§¬ ◊¥ •‹ª ’„ŸÊ øÊ„ ÁŒπÊÃ „Ò¥, ŸŒË ∑§Ë ∑§Ù߸ ∞∑§ ‹„⁄U Á¡‚ ÁŒŸ ø‹Ù ∑§Ù߸ ’Í°Œ Á¿≈U∑§∑§⁄U ‚ʪ⁄U ‚ ©‹¤ÊŸÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ Á»§⁄U ‚ ’Ÿ ¡ÊŸÊ øÊ„ ’ÊŒ‹ ©‚ ÁŒŸ, Á¡‚ «ª⁄U ¡ÊÃ „Ù¥ œ°‚Ë ‚«∏∑‘§¥ ¡Í¤ÊÃË ÁŒπÃË „Ò¥ „flÊ ∑‘§ ¤ÊÙ¥∑‘§ ¤ÊÍ◊Ã ©Ÿ¬⁄U »‘§¥∑‘§ ª∞ ◊‹’ ∑§Ù ¬Ê≈UŸ ◊¥, ∑§Ù߸ ∞∑§ ¤ÊÙ¥∑§Ê ÃÙ«∏∑§⁄U πÈŒ ∑§Ù „⁄U ¬«∏ ‚ ÷Ë øȬøʬ ÁŸ∑§‹ ¡Ê∞ ÁŒπ ¤ÊÊ°∑§ÃÊ ∑§Ù߸ ‚ÍπÊ Œ⁄Uπ∏˜Ã– Á∑§‚Ë π∏Ê◊Ù‡Ê ‚ Á’¡‹Ë ∑‘§ ÃÊ⁄U ‹ªÃ „Ò¥ ¡Ò‚¡¥ª‹ ∑‘§ ¤ÊÈ⁄U◊È≈UÙ¥ ∑§Ë Ã⁄U»§ ∑§÷Ë ∞‚Ê „ÙŸÊ ‚ê÷fl „Ù, ÃÙ ’ÃÊŸÊ ◊ȤÊ ÷Ë •Ê‚◊ÊŸ ¬⁄U Á’π⁄UÊ ¡¥¡Ê‹– ÿ„Ê° Ã∑§ Á∑§ ◊Ò ÷Ë ∞∑§ ≈UÈ∑§«∏Ê ÃÙ«∏∑§⁄U ΔË∑§ ‚ ∑§Ê◊ ∑§⁄U ⁄U„Ë πÈŒ ‚ ‹Ê‹-’ÁûÊÿÙ¥ ∑‘§ ’Êfl¡ÍŒ ©‚ ŸŒË ∑§Ë ‹„⁄U, ≈˛ÒÁ»∏§∑§ ‹ªÃÊ „Ò ©‚ ‚ʪ⁄U ∑§Ë ’Í°Œ ÁÃÃ⁄U-Á’Ã⁄U– •ı⁄U ∑§÷Ë ø‹ ¡Ù ©‚ „flÊ ∑‘§ ’ÊªË ¤ÊÙ¥∑‘§- ‚¥ª ÁŸÁfl¸∑§Ê⁄U ÷Êfl- ‚¥ª ÷¡ ŒŸÊ øÊ„ÃË „Í°– ÃÙ ÁŒπÃÊ „Ò ’ªÊflà ∑§Ë ‚Ȫ’Ȫʄ≈U ∑§Ù ©ã„Ë¥ ¬Õ ¬⁄U Á∑§ÃŸÊ ∑§È¿ ∑§Èø‹Ÿ ∑§Ê •’ ¡Ë Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃÊ– ∞∑§ ‚ÊÕ ø‹ÃÊ „È•Ê, •ı⁄U ‚’ ∑§È¿ •¬ŸË •‹◊Sà œÈŸ ◊¥ w- ×éçQ¤Øæ¡ Á’ŸÊ Á∑§‚Ë •fl⁄UÙœ ∑‘§ ’⁄UÙ∑§-≈UÙ∑§ ∞∑§ ’Êà ∑§„Í°ªÈ¡∏⁄UÃÊ „È•Ê– ◊Ò¥ •Ê¡∑§‹ ‚’ ÷Í‹ ¡ÊÃË „Í° „⁄U ©’«∏-πÊ’«∏ ∑§Ù ÁŒŸ ÷Í‹ ¡ÊÃË „Í° øÈŸıÃË ◊ÊŸ ÃÊ⁄UËπ¥ ÷Í‹ ¡ÊÃË „Í° ≈Uʬ∑§⁄U •Êª ’…∏ÃÊ „È•Ê ÉÊ≈UŸÊ∞° ÷Í‹ ¡ÊÃË „Í° øËπÃ Á’‹Êfl¡„ „ÊÚŸ¸ ÿ„Ê° Ã∑§ Á∑§•Ÿ‚ÈŸÊ ∑§⁄UÃÊ, ∑§È¿ ‚ÙøÃ „È∞ •¬Ÿ „Ë ÁfløÊ⁄UÙ¥ ’‚ ø‹ÃÊ „È•Ê ∑‘§ ∑˝§◊ ÷Í‹ ¡ÊÃË „Í°, ’…∏ÃÊ „È•Ê ≈UʬÃÊ „È•Ê, ‚°÷‹ÃÊ „È•Ê ∑§„Ã-∑§„Ã Á∑§‚Ë ’Êà ∑§Ù, Á’ŸÊ ¤ÊÈ°¤Ê‹Ê∞, ©‚∑‘§ ∑§„Ÿ ∑‘§ ¬˝ÿÙ¡Ÿ ÷Ë Á’ŸÊ ÁπÁ‚ÿÊ∞, ÷Í‹ ¡ÊÃË „Í° ŒÙ •Ê°π¥ ’ŸÊÃË ø‹¥ •ı⁄U ‚ø ∑§„Í° ÃÙ∞∑§ „Ë Á’ãŒÈ ¬⁄U ◊Ò¥ ’„Èà ‚¥ÃÈC „Í° •¬ŸË ߟ “◊ÈÁQ§ÿÙ¥” ‚ ŒÎÁC ∑§Ê ∞∑§ ŸÿÊ ∑§ÙáÊ –

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

y-ÎèßæÚUð´ ŒËflÊ⁄UÙ¥ ∑§Ê fl¡ÍŒ ÷Ë •¡Ë’ „ÙÃÊ „Ò „ÙŸÊ ÷Ë ¡∏M§⁄UË •ı⁄U ŸÊ „ÙŸÊ ÷Ë •¡Ë¡∏ „ÙÃÊ „Ò ◊ı¡ÍŒªË ߟ∑§Ë «⁄UÊÃË ÷Ë „Ò “œË⁄U ’Ù‹Ù,ŒËflÊ⁄UÙ¥ ∑‘§ ÷Ë ∑§ÊŸ „ÙÃ „Ò¥” ÃÙ fl„Ë¥ øÊ⁄U ŒËflÊ⁄UÙ¥ •ı⁄U ©Ÿ ¬⁄U Á≈U∑§Ë ¿Ã ∑§◊ÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ‹Ùª πÍŸ ¬‚ËŸ ∑§Ë »§‚‹ ’ÙÃ „Ò¥ Ÿ»§Ê ÷Ë ∑§◊ÊÃË „Ò¥ ŸÈ∑§‚ÊŸ ÷Ë ÁŒπÊÃË „Ò¥ ÁŒ‹Ë Ÿ»∏§⁄UÃÙ¥ ∑§Ë ŸË¥fl ¬⁄U ◊¡∏’ÍÃË ‚ π«∏Ë „ÙÃË „Ò¥ •¬Ÿ Á¡S◊ ¬⁄U åÿÊ⁄U ∑§Ë ’ÊŸªË ÷Ë Á‹ÿ „ÙÃË „Ò¥ ŸÊ ¡ÊŸ Á∑§ÃŸ ⁄U¥ªÙ¥ ◊¥ ⁄U°ªË „ÙÃË „Ò¥ ÿÍ° ÃÙ ◊„¡∏ ߸¥≈U-ªÊ⁄U ∑§Ë ’ŸË „ÙÃË „Ò¥ ߥ‚ÊŸË •Ê’M§ ∑§Ù ¬ŸÊ„ ÷Ë ÿ„Ë¥ Á◊‹ÃË „Ò Ã٠ߟ∑§Ë •Ê«∏ ◊¥ ’⁄U„◊Ë ‚, ‹È≈UÃË ÷Ë ÿ„Ë¥ ÁŒπÃË „Ò¥ ∑§÷Ë ÿ ‚Ë‹Ë ÃÙ ∑§÷Ë ‚ÍŸË ÁŒπÃË „Ò¥ …‹ÃË ©◊˝ ∑‘§ Á’SÃ⁄U ¬⁄U ÿʌ٥ ∑‘§ ∞‹’◊- ‚Ë ÁŒπÃË „Ò¥ ‹ÊøÊ⁄U ‡Ê⁄UË⁄U ∑§Ë ªflÊ„ ’ŸË ’«∏Ë ’øÊ⁄UªË ‚ Ã∑§ÃË „Ò¥ •ı⁄U ÷Ë ’„Èà ∑§È¿ „Ò ◊ª⁄U ßÃŸÊ „Ë ∑§Ê»∏§Ë „Ò •÷Ë •ı⁄U ¬…∏ ‹Í° ◊Ò¥ ߟ∑§Ù ߟ∑‘§ ∑§ÙŸÙ¥ ◊¥ Á¿¬Ê ’„Èà ∑§È¿ ’Ê∑§Ë „Ò J 40


∑§Ê√ÿ-flËÕË v-S˜æè ·¤æ âõ´ÎØü SòÊË Ÿ •¬Ÿ ¬Ê°fl ∑‘§ ŸÊπÍŸ ∑§Ù äÿÊŸ ‚ ŒπÊ ‚ıãŒÿ¸ ∑§Ë ¬Á⁄U÷Ê·Ê ‚ Sfl •Ê∑§‹Ÿ Á∑§ÿÊ ⁄UÙ≈UË ∑§Ë ªÙ‹Ê߸ •ı⁄U ’˝rÊÊ¥« ∑‘§ •Ê∑§Ê⁄U ◊¥, •¥Ã⁄U πÙ¡Ê •Ê°πÙ¥ ∑‘§ Ÿ◊∑§ •ı⁄U ‚◊ÈŒ˝ ∑‘§ πÊ⁄U¬Ÿ ∑§Ë Ä Ã∑§ ÕÊ„ ‹Ë ¬ÊÿÊ Á∑§ ¬˝∑§ÎÁà ∑§Ê ‚◊¬¸áÊ •ı⁄U fl„ SòÊˬÍ⁄U∑§ Õ– ¬ÍáʸÃÊ ∑§Ë ‚◊Sà ¬⁄UˡÊÊ ◊¥ •√fl‹ •ÊŸ ¬⁄U „Ë øÈŸÊ ªÿÊ ÕÊ ©‚ – Œ⁄U Ã∑§ ‚ÙøÃË ⁄U„Ë– ¬˝◊ „◊‡ÊÊ •¬Íáʸ „Ë ÄUÿÙ¥ ⁄U„Ê ©‚∑‘§ Á‹∞ ∑§÷Ë ß¸E⁄U ∑‘§ ªÍ°ª¬Ÿ ∑§Ù ∑§Ù‚ÃË ∑§÷Ë ¬˝◊Ë ∑‘§ Sfl÷Êfl ∑§Ù Œ⁄U•‚‹ fl„ ¬˝◊ ∑§Ë •¬ÍáʸÃÊ •ı⁄U •¬Ÿ •÷ʪ¬Ÿ ◊¥ •¬Íáʸ „ÙÃË ªß¸–

w- Ìé×âð ãè ©jß ×ðÚUæ ◊Ò¥Ÿ ÃÈ◊ ‚ ¬˝◊ Á∑§ÿÊ ’ÒøÒŸ „È߸, ŸË¥Œ àÿʪË, ÃÈê„¥ ¡Ù ¬‚¥Œ ÕÊ ß‚Á‹∞ ¬‚¥Œ Á∑§ÿÊ, •ÊÁπ⁄U ◊¥ ◊⁄U ¬Ê‚ ∑§È¿ Ÿ„Ë¥ ’øÊ ◊⁄UÊ– •ı⁄U ÃÈ◊ „◊‡ÊÊ ß‚ ¬˝ÊÿÁpà ◊¥ ⁄U„ Á∑§ ◊ȤÊ ÃÈ◊‚ ¬˝◊ Ÿ„Ë¥! ◊Ò¥ ¡’ ∑§÷Ë ’¥Œ ∑§⁄UÃË „Í° •Ê°π¥ ÃÈ◊ ◊⁄UÊ ◊ÊÕÊ øÍ◊Ã „È∞ ÁŒπÊ߸ ŒÃ „Ù ◊ȤÊ, ’Ê„Ù¥ ◊¥ ‹∑§⁄U ‚ÈŸÊÃ „Ù œ⁄UÃË ∑§Ë ‹ÙÁ⁄UÿÊ°, „Ê‹Ê°Á∑§ flÊSÃÁfl∑§ÃÊ ÿ„ Ÿ„Ë¥ „Ò– ÃÈ◊ ’˝rÊÊ¥« „Ù

ŸË‹Êê’⁄UÊ

âæ´ˆßÙæ Ÿæè·¤æ‹Ì (ç΄è) ¡„Ê° ‚ „È•Ê ©jfl ◊⁄UÊ, „◊ ŒÙŸÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ¬˝◊ ∑‘§ ◊ÊÿŸ ßß •‹ª „Ò¥ ¡Ò‚◊⁄U ◊ıŸ ◊¥ ÃÈê„Ê⁄UÊ „ÙŸÊ, ◊⁄U „⁄U πÿÊ‹ ∑§Ë ‡ÊÈL§•Êà •ı⁄U •¥Ã ∑§Ê ÃÈ◊‚ „Ù∑§⁄U ªÈ¡⁄UŸÊ– ÿ„Ê° Ã∑§ Á∑§ ¬˝◊ ∑§Ê ¬ÿʸÿ ÃÈ◊ „Ù– ÃÈê„Ê⁄U Á‹∞ ¬˝◊ ∑§Ê ¬˝Ê⁄Uéœ Œ„ „Ò ß‚Á‹∞ •’ ◊Ò¥ ß‚ ¬˝◊ ‚ ÁflŒÊ ‹ÃË „Í° •ı⁄U Sflÿ¥ ‚ ÷Ë–

x- ×ðÚUè ¥Ï·¤è ·¤çßÌæ ×ð´ Ìé× ◊Ò¥ •¬ŸË ∑§ÁflÃÊ ‚◊Á¬¸Ã ∑§⁄UÃË „Í° ÃÈê„¥ Á¡‚◊¥ ‚’‚ ª„⁄U Á¡∞ ª∞ ¬˝◊ ∑‘§ ÷Êfl „Ò¥, ‚’‚ ÃËfl˝ ‚„Ë ªß¸ Áfl⁄U„ ∑§Ë ¬Ë«∏Ê „Ò, Á¬ÃÊ ∑‘§ Ÿ „ÙŸ ∑§Ê ŒÈ:π „Ò ◊Ê¥ ∑§Ë ’’‚ •Ê¥πÙ¥ ∑§Ë ©ê◊ËŒ „Ò, ‚’‚ ™§°ø Á¡∞ ª∞ ‚¬ŸÙ¥ ∑§Ë ©«∏ÊŸ „Ò, ¬⁄UÊÁ¡Ã ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ë ™§’ „Ò ‚’‚ ‚¥flŒŸ‡ÊË‹ S¬‡Ê¸ ∑§Ê Ãʬ „Ò

ÁéÜæ§üU-w®ww

‚’‚ ‚È¥Œ⁄U ¡ª„Ù¥ ∑§Ë ©ŒÊ‚Ë „Ò, ‚ê◊ÙÁ„à „È∞ ¬ÈL§·Ù¥ ∑§Ë ◊ÈÁQ§ •ı⁄U ◊ÙˇÊ ¬˝ÊÁ# ∑§Ê ◊ʪ¸ „Ò– ¡’ ¬˝◊ ∑‘§ •Êflª ◊¥ ¤ÊÍ◊Ÿ ∑§Ê ¡Ë ∑§⁄U ÃÈê„Ê⁄UÊ, Áfl⁄U„ ∑‘§ •Êflª ◊¥ Sflÿ¥ ∑§Ù ©«∏‹Ÿ ∑§Ê ◊Ÿ ∑§⁄U ¡’•ŸÊÕ ’ëøÙ¥ ∑§Ê Á¬ÃÊ ’ŸŸÊ øÊ„Ù ÃÈ◊ ÁflœflÊ ◊Ê°•Ù¥ ∑§Ê ’Ê°≈U ‚∑§Ù ŒŒ¸ „Ê⁄UË „È߸ ÁSòÊÿÙ¥ ∑§Ê „ÊÕ ÕÊ◊ Œ ¬Ê•Ù ©ã„¥ ÁŒ‹Ê‚Ê Á∑§ Á‡Êπ⁄U ¬⁄U ¬„È¥øŸ ∑§Ë ©Ÿ∑§Ë •Ê∑§Ê¥ˇÊÊ•Ù¥ ∑§Ù Œ ¬Ê•Ù •Ê∑§Ê⁄U Ã’ ÃÈ◊©Ÿ∑‘§ ŸflÊ¥∑§È⁄U ‚¬ŸÙ¥ ∑§Ù ’ŸÊ ŒŸÊ ߥŒ˝œŸÈ·... ◊⁄UË ÿ„ •œ¬∑§Ë ∑§ÁflÃÊ ⁄U„ªË ÃÈê„Ê⁄U ‚ÊÕ–

y-×õÙ âð â´ßæÎ ◊⁄U ◊ıŸ ‚ ∑§Ë ªß¸ ÃÈê„Ê⁄UË ’ÊÃÙ¥ ∑§Ê SflÊŒ ¡È’Ê° ‚ ©Ã⁄UÃÊ Ÿ„Ë¥, ◊È¤Ê ’¥¡⁄U ¬⁄U ©ª „Ù ÃÈ◊ ŒÍ’ ¡Ò‚– ŸıÁŸ„Ê‹ ◊⁄UÊ ¬˝◊ ¬˝Á·Ã „ÙªÊ ÃÈ◊ Ã∑§ Œ‚Ù¥ ÁŒ‡ÊÊ•Ù¥ ‚– •ı⁄U •Ê°π¥ ◊Í°Œ ÃÈ◊ ¿ÍŸÊ ◊ȤÊ– •¥Ã‚ ‚•¬ŸÊ S¬‡Ê¸ ⁄Uπ ŒŸÊ ÃÈ◊ ◊⁄UË „ÕÁ‹ÿÙ¥ ¬⁄U, Á¡‚∑§Ë ª⁄U◊Ê„≈U ‚◊ÿ ¬⁄U ¬«∏Ë ’»§¸ ∑§Ù Á¬ÉÊ‹ÊÃË ⁄U„– J 41


ŸflªËà w- °·¤ »èÌ âæÎÚU

ÚUƒæéÕèÚU àæ×æü

v-Üé# ãé§ü ÁèßÙ ÚUð¹æ°¡ ™§¬⁄U ™§°ø ’Ê°œ ŸŒË ∑‘§ ŸËø ¬ÊŸË ∑Ò§‚ •Ê∞ ◊È⁄U¤ÊÊ߸ Ã≈U ∑§Ë „Á⁄UÿÊ‹Ë– ‚Íπ ⁄U„Ë •◊È•Ê ∑§Ë «Ê‹Ë– åÿÊ‚ Á‹∞ ß‚ Ã≈U ¬⁄U •Ê∑§⁄U ∑§ÙÿÁ‹ÿÊ Á»§⁄U ∑Ò§‚ ªÊ∞–

x- ÀôÅUè ×ÀÜè ¿Ù≈UË ◊¿‹Ë ‚◊¤Ê ⁄U„Ë „Ò ¬ÊŸË ◊¥ ∑Ò§‚ ⁄U„ŸÊ „Ò– ª„⁄U ¬ÊŸË ‚ ’øÃË „Ò– Ã≈U ‚ ŒÍ⁄UË ÷Ë ⁄UπÃË „Ò– Á»§⁄U ŸÁŒÿÊ ∑‘§ •ŸÈ‡ÊÊ‚Ÿ ◊¥ ©ΔÃË ‹„⁄UÙ¥ ◊¥ ’„ÃË „Ò– ÃÍ»§ÊŸË, ‚Ò‹Ê’,‚Íπ ‚Ê⁄U ◊ı‚◊ ÷Ë ‚„ŸÊ „Ò– ◊¿È•Ê⁄UÙ¥ ∑‘§ ¡Ê‹ ¬⁄UπÃË– ∑§Ê°≈U ‚ ÷Ë ’ø∑§⁄U ⁄U„ÃË– ◊ª⁄U◊ë¿ ∑§Ë Ÿ¡⁄UÙ¥ ◊¥, ¬⁄U ©‚∑§Ë πÈÁ‡ÊÿÊ° ⁄U„Ë π≈U∑§ÃË– Á»§⁄U ÷Ë ∑§Ù߸ øÍ∑§ „È߸ ÃÙ Á’ŸÊ ◊ıà •Ê∞ ◊⁄UŸÊ „Ò– ¿Ù≈UË ◊¿‹Ë ‚◊¤Ê ⁄U„Ë „Ò ¬ÊŸË ◊¥ ∑Ò§‚ ⁄U„ŸÊ „Ò–

«’⁄UÙ¥ ◊¥ ◊ÍÁø¸˜¿Ã ◊¿Á‹ÿÊ°– •Ê‚ „ËŸ „Ò¥ ‡Ê¥π ‚ËÁ¬ÿÊ°– ÁŸfl¸‚ŸÊ,ÁŸL§¬Êÿ ŸŒË •’ ∑Ò§‚ •¬ŸË ‹Ê¡ ¿È¬Ê∞– ‡ÊÊÁ¬Ã „Ò πÃÙ¥ ∑§Ë »§‚‹¥– ’ÊŒ‹ M§Δ ◊ı‚◊ ’Œ‹– πÙ¡ ⁄U„Ë „Ò ’SÃË ß‚◊¥ ‹È# „È߸ ¡ËflŸ ⁄UπÊ∞°–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

∑§È¿ ∞‚ ÷Ë ’⁄U‚Ù ’ÊŒ‹– ∑§ß¸ ÁŒŸÙ¥ ‚ åÿÊ‚Ë „Ò– ÷Í ¬⁄U ’„Èà ©ŒÊ‚Ë „Ò– ŒÊ°fl-¬¥ø ◊¥ ◊ÊÁ„⁄U ÿ„ ◊ı‚◊ ’«∏Ê Á‚ÿÊ‚Ë „Ò– ’¥¡⁄U „ÙÃË ©ê◊ˌ٥ ∑§Ê ∞∑§ ’Ê⁄U „Á⁄UÿÊ•Ù •Ê°ø‹– Ÿã„Ë ∑§Á‹ÿÙ¥ ∑‘§ ‚¬Ÿ– ¬«∏Ù¥ ∑‘§ ÷Ë ŒÈ𠕬Ÿ– ÷¥ª „È߸, ‹ÿ ŸÁŒÿÙ¥ ∑§Ë ÁΔΔ∑§ π«∏ „È∞ „Ò¥ ¤Ê⁄UŸ– •’ Ã∑§ ∑‘§fl‹ ‡Ê· ⁄U„Ê „Ò „‹œ⁄U ∑§Ë •Ê°πÙ¥ ∑§Ê ¡‹– ∑§È¿ ∞‚ ÷Ë ’⁄U‚ ’ÊŒ‹–

ÁéÜæ§üU-w®ww

çàæßæÙ‹Î çâ´ã ÒâãØô»èÓ

v.§â ƒæÚU ×ð´ ¥æÙæ-ÁæÙæ Íæ ß‚ ÉÊ⁄U ◊¥ •ÊŸÊ-¡ÊŸÊ ÕÊ, ‚Ê‹Ù¥ ¬„‹ ‚, •’ ∑§È¿ ∑§◊ „Ò, ŒÈ—π „Ò, ’Í…∏ ŒÊŒÊ ø‹ ª∞– ∑§◊ „ÙŸ ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ, ¡Ù Õ “Δ_Ê” Ÿ„Ë¥ ⁄U„, ß‚ ∑§È≈UÈ¥’ ∑‘§ ‚fl¸‚flʸ, “◊_Ê” Ÿ„Ë¥ ⁄U„– ß‚ ÉÊ⁄U ◊¥ πÊŸÊ-¬ËŸÊ ÕÊ. ‚Ê‹Ù¥ ¬„‹ ‚, •’ ∑§È¿ ∑§◊ „Ò, ŒÈ—π „Ò, ¡Ù Õ “ªÊÕÊ” ø‹ ª∞– ©Ÿ∑‘§ ¡ÊŸ ‚ „Ë ÉÊ⁄U ∑§Ë, ⁄UıŸ∑§ ø‹Ë ªß¸¥– ¬‹∑§ ¤Ê¬∑§Ã „Ë ‚Ê°‚Ù¥ ∑§Ë, Œı‹Ã ø‹Ë ªß¸¥, ß‚ ÉÊ⁄U ◊¥ ¡ËŸÊ-◊⁄UŸÊ ÕÊ, ‚Ê‹Ù¥ ¬„‹ ‚, •’ ∑§È¿ ∑§◊ „Ò, ŒÈ—π „Ò, ¡Ù Õ “„ÊÃÊ” ø‹ ª∞– ’ëø „Ò¥, ‹Á∑§Ÿ fl ‚Ê⁄U ¬«∏ ÁflŒ‡ÊÙ¥ ◊¥, Á’π⁄U ªÿÊ ¬Á⁄UflÊ⁄U ß∑§_Ê, ⁄U‡ÊÙ¥-⁄U‡ÊÙ¥ ◊¥, ß‚ ÉÊ⁄U ◊¥ „°‚ŸÊ-ªÊŸÊ ÕÊ, ‚Ê‹Ù¥ ¬„‹ ‚, •’ ∑§È¿ ∑§◊ „Ò, ŒÈ—π „Ò, ¡Ù Õ “„ÊÕÊ” ø‹ ª∞ – J 42


∑§Ê√ÿ-flËÕË

Âýô. çßÙèÌ ×ôãÙ ¥õçÎ‘Ø ( âæ»ÚU)

¥çÙ×æ Îæâ

v-Âæ - Âé‡Ø âæòÙðÅU v-«¤Ìé çÂýØÌ×æ ¬Ê¬-¬Èáÿ ∑§Ê ‹πÊ ¡ÙπÊ, ‚◊ÿ ∑‘§ ⁄U„Ã ∑§⁄UÃÊ ø‹– ⁄UËà ¡Êÿ¥ªË ‚Ê°‚¥ Ã⁄UË, ¬‹∑§ ¤Ê¬∑§Ã ’ËÃ ¬‹–– ∑§Ê◊ ∑˝§Ùœ ◊Œ ‹Ù÷ ◊ŸÈ¡ ∑§Ê ∑§⁄UÃ ‚fl¸ŸÊ‡Ê ‚Ê⁄U– ߟ‚ ¡Ù ÷Ë ◊ÈQ§ „Ù ªÿÊ ©‚∑§Ù Á»§⁄U ߸E⁄U ÃÊ⁄U–– ◊ÊÿÊ ∑§Ê ◊à Œ¥÷ ∑§⁄UÙ ÃÈ◊ ÿ„ ÃÙ •ÊŸË-¡ÊŸË „Ò Á»§⁄U ÄUÿÍ° ‡ÊÊEà ‚àÿ ÷È‹Ê ∑§⁄U ∑§⁄UÃÊ ÃÍ ◊Ÿ◊ÊŸË „Ò? ¬⁄U ©¬∑§Ê⁄U ‚ŒÊ ‚à ‚¥ªÁà ŒÊŸ ŒÿÊ ‚à∑§◊¸ ∑§⁄UÙ– ’Êà œ◊¸ ∑‘§ Á„à ∑§Ë „Ù ÃÙ Á∑§¥Áøà ◊⁄UŸ ‚ Ÿ «⁄UÙ–– ∑§Ê◊ ∑˝§Ùœ ◊Œ ‹Ù÷ ∑‘§ ¬˝¬¥øÙ¥ ◊¥ ∑§÷Ë ©‹¤ÊŸÊ ◊à •Ê°πÙ¥ ∑§ÊŸÙ¥ ∑§Ù πÙ‹ ¡ª ∑§Ê ‚êÿ∑§ ‚◊¤ÊŸÊ ‚à ∑§◊¸ ÿ„Ê° ¡Ò‚Ê ∑§⁄UÃÊ „Ò »§‹ ©‚∑§Ê flÒ‚Ê Á◊‹ÃÊ „Ò ’È⁄U ∑§◊¸ ¡ª ◊¥ ∑§⁄UŸ ‚ ÁŸÁpà ÉÊ≈U ¬Ê¬Ù¥ ‚ ÷⁄UÃÊ „Ò–– •¥Ã◊¸Ÿ ∑§Ë ª„⁄UÊ߸ ◊¥ ¤ÊÊ°∑§Ù Á»§⁄U ÁŸ¡ •ÁSÃàfl ∑§Ù ¡ÊŸ∑§⁄U ∑§⁄UÙ ÷ÁQ§ •ÊŸ¥Œ ∑§¥Œ ¬⁄U◊E⁄U ∑§Ë ©‚ ÁŸ◊¸‹ ◊Ÿ ‚ ◊ÊŸ∑§⁄U–

w-×ë»-×ÚUèç¿·¤æ

∞ Á‡ÊÁ‡Ê⁄U– ‡ÊËË ‚◊Ë⁄UáÊ ∑‘§ ‚ŒÊ ‚Ȫ¥ÁœÃ ‚#∑§ ©fl¸‡ÊË-©⁄U ∑§Ë ©cáÊÃÊ... ©fl˸ ∑§Ë ©◊‚ ∑§Ë ª◊∑§ fláʸflÊÁ⁄U ∑§Ë fl·Ê¸ ◊¥ Á„◊ S»§Á≈U∑§ ∑§Ê Eà •Ê÷Í·áÊ ÄUÿÙ¥ Á‹πÊ ∑§ÊŒ¥’⁄UË ∑‘§ ∑§í¡‹ ¬⁄U •Ÿ¥Ã ìp⁄UáÊ? ∞ fl‚¥Ã...ÿ„ ¬áʸ¬òÊ „Ò ªı⁄U ªÊòÊ ∑§Ê •ˇÊÈááÊ •ˇÊ⁄U •À¬ ◊ıŸ... •À¬ ◊Èπ⁄U...¡Ò‚ Á¬˝ÿ ∑§Ê ÃÎÁ·Ã •œ⁄U ◊Ÿ ¬Èc∑§Á⁄UáÊË ∑‘§ ‡ÊéŒ ‡ÊÃŒ‹-‚Ê ¬˝ÁÃÁ’¥Á’à ◊ÿ¥∑§ ‚ı¥Œÿ¸ ‚È⁄UÁ÷ ÷⁄U „Ò ‡ÊÍãÿ flŸ-‚Ê Áfl⁄UÁ„áÊË ∑§Ê •¥∑§– ◊œÈ⁄U ◊Όȋ ◊Ù„ ◊¥ ¬˝ÃˡÊÊ ∑§Ë ¬˝ÁÇL§Áà „Ò ¬˝‡Ÿ¬ÍÁ⁄Uà •ÁSÃàfl ∑§Ê •◊⁄Uàfl Ÿ„Ë¥ „Ò •◊Îà •Éÿ¸ ◊¥ •ÁŸÁ◊ûÊ flÁqflÊ„∑§ ÿ„ NŒÿ „Ò ÃËfl˝ íflÊ‹Ê ∑§Ê •ÊÇŸÿ ¬˝SÃ⁄U „Ò •¥Ã„ËŸ •¥ÃÁ⁄UˇÊ ∑‘§ •‚¥Åÿ •áÊÈ ∑§Ê •Á÷‚⁄U– flÊÁ⁄UŒ˝ ∑‘§ ∑§¥Δ ◊¥ ¬¥øfláʸ ∑§Ë flÁáʸ∑§Ê ...ÄUÿÙ¥ „Ò flÁÑ∑§Ê! ÄUÿÙ¥ „Ò flÒœ√ÿ...√ÿÃËà ÿÊÁ◊ŸË ◊¥...„ ◊ÎÁà ◊ÊœÁfl∑§Ê!

w-·¤æÃØ·¤æç×Ùè

¡Ò‚ „Ë ÁŸ⁄UπÊ Œ¬¸áÊ ∑§Ù ∑§Ê◊Ë ø¥ø‹ ◊Ÿ „⁄U·ÊÿÊ Ÿπ ‚ Á‡Êπ Ã∑§ Œ◊∑§ ⁄U„Ë ÕË ∑§Ù◊‹ ∑§¥øŸ ∑§ÊÿÊ ¬Ê∑§⁄U M§¬ •ÁŸ¥l ߸‡Ê ‚ ⁄U„ ⁄U„ ªı⁄Ufl ‚ ßÃ⁄UÊ™§° ◊ÊŒ∑§ÃÊ ÁŸ„Ê⁄U ∑§⁄U ß ∑§Ë ÿıflŸ ¬⁄U ◊Ò¥ Sflÿ¥ ‹¡Ê™§°–

√ÿÃËà „ÙÃÊ „Ò ¬˝∑§Ê‡Ê... Ãà¬pÊØ •¥œ∑§Ê⁄U ∞∑§ ª„Ÿ EÊ‚ Á‹ÿ ∞∑§ ¬ˇÊ „ÙÃÊ √ÿÃËà √ÿÃËà „ÙÃÊ „Ò ∑§C...∑§C ◊¥ ◊ÇŸ S◊ÎÁà •¬Ê⁄U Ÿ„Ë¥ •ÊÃÊ mÊ⁄U ¬⁄U...Ÿ ¬˝‡Ÿ...Ÿ ©ûÊ⁄U Ÿ •ÃËÖ

◊œÈ ⁄U‚ ∑‘§ ‹Ù÷Ë ÷°fl⁄U¥ ¡Ù øÊ⁄UÙ •Ù⁄U ÁŸàÿ ◊°«⁄UÊÃ ∑§⁄U ∑§⁄U ◊œÈÁ⁄U◊ ¬˝áÊÿ ÁŸflŒŸ ß‚ ◊Ÿ ∑§Ù ‹‹øÊÃ ÁŸ‡ÊÊ SflåŸ ‚ ÷Ë •Ê∑§·¸∑§ ÁŒflÊ SflåŸ ¡’ ‹ªÃÊ ◊¥Õ⁄U ªÁà ‚ ŸÃ¸Ÿ ∑§⁄UÃ NŒ ◊¥ ¬˝ËÁà ÷Êfl „Ò ¡ªÃÊ–

‡Ê∑§È¥Ã‹Ê ∑§Ë Áfl⁄U„ flÊÁ≈U∑§Ê ◊¥ •’ „ÙÃ „Ò¥ ∑§¥≈U∑§ Sflª¸¬Õ ∑§Ë •ÁÇŸ ◊¥ ŒÇœ „ÙÃË...ŒÈcÿ¥Ã ∑§Ë ÿÊ◊Ê ∑§„Ê° ⁄U„Ë •’ ◊œÈˇÊ⁄UÊ ∑§Ë ‚Ȫ¥œ ◊¥ ¬˝◊ ∑§Ë ª◊∑§! ¬˝ÁÇL§Áà ∑§Ê fl„ ˇÊáÊ...•’ „Ò flÎ¥Ã⁄UÁ„à ¬Èc¬-‚Ê–

≈UÍ≈UË ÃãŒ˝Ê ◊Ϊ ◊⁄UËÁø∑§Ê ◊¥ ◊Ÿ ÷≈U∑§Ê ¡’ ŒπÊ ‚◊¤Ê Ÿ ¬ÊÿÊ ◊Ò¥Ÿ •’ Ã∑§ ÄUM§⁄U ÷ÊÇÿ ∑§Ê ‹πÊ ÄUÿÊ ÃŸ ∑§Ê ‚ı¥Œÿ¸ „Ò ‡ÊÊEà Œ„¡ÁŸÃ •Ê∑§·¸áÊ? Á¡‚∑‘§ fl‡Ê ◊¥ „Ù∑§⁄U ◊ÊŸfl ∑§⁄U ‹ÃÊ Á◊âÿÊ ¬˝áÊ–

•å‚⁄UÊ-‚Ë ◊Ò¥ ÷Ë „ÙÃË...oÎ¥ªÊ⁄U ∑§Ê ⁄U‚ ’„ ¡ÊÃÊ ’„ ¡ÊÃË •Ÿ¥ÃÃÊ ◊¥ •ÊÿÈ...‚¥ª ◊ÙÁ„ŸË ÷¥Áª◊Ê ´§Á·-ŸÎ¬ ∑‘§ NŒÿ ∑§È¥¡ ◊¥ ∑§Œê’ „Ë ¬ÈÁc¬Ã „ÙÃÊ ∑§ÊŒê’⁄UË-‚Ë ◊Ò¥ ∑§È„È∑§ÃË...ÉÊŸ-flŸ ◊¥ „ÙÃË ◊¥Á¡◊Ê–

¡’ ÉÊ≈U ¡ÊÃË ÃŸ ∑§Ë ∑§Ê¥Áà ÁflªÁ‹Ã „Ù •ŸÈ⁄UÁQ§ øÍ⁄U øÍ⁄U „Ù ªfl¸ ¤ÊÍΔ ∑§Ê, „Ù Á‚h ¬˝∑§ÎÁà ∑§Ë ‡ÊÁQ§ –– J

Ã⁄U¥ÁªáÊË ÃË⁄U ∑§Ë Ã⁄UáÊË-‚Ë Á∑§‚ ÁŒ‡ÊÊ ◊¥ ’„ ¡Ê™§° Á∑§¥flŒ¥ÃË-‚Ë ∑§ÁflÃÊ ◊¥...◊Ò¥ ∑§Ê√ÿ∑§ÊÁ◊ŸË-‚Ë ⁄U„ ¡Ê™§°– J

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

43


∑§Ê√ÿ-flËÕË

Çæò. Øæâ×èÙ ×ê×Ü ( ×ðÚUÆ)

Îôã𠬄‹ ÃÙ ¬ÿʸfl⁄UáÊ, „◊Ÿ ÁŒÿÊ Á’ªÊ«∏– •’ fl„ ∑Ò§‚ ΔË∑§ „Ù, ‚ͤÊ Ÿ„Ë¥ ¡ÈªÊ«∏–– ŸÁŒÿÙ¥ ∑‘§ ŸÊ‹ ’Ÿ, ¡Ù ‚Íπ Ãà∑§Ê‹– ߥ‚ÊŸÙ¥ Ÿ ∑§⁄U ÁŒÿÊ, ¡¥ª‹ ∑§Ù ∑§¥ªÊ‹–– ‚⁄Ufl⁄U, ‚Á⁄UÃÊ ’Êfl«∏Ë, ‚Íπ ‚Ê⁄U ∑§Í¬– ª◊˸ ∑§Ë L§Ã ◊¥ ÁŒπ, ’Œ„Ê‹Ë ∑‘§ M§¬–– ŸÁŒÿÊ° ŸÊ‹ ’Ÿ ªß¸, ‚ÍπÊ ©Ÿ∑§Ê ªÊÖ ¡¥ª‹ ∑§≈UŸ ‚ „È∞, ÿ„ ’ŒÃ⁄U „Ê‹ÊÖ– œ⁄UÊ ŸË⁄U ¬fl¸Ã ‚Á„Ã, ŒÈ—πË ’„Èà •Ê∑§Ê‡Ê– ∑§Ê‡Ê ‹ı≈U •Ê∞ ¬ÈŸ—, ¬„‹ ‚Ê ÁflEÊ‚–– J

ÖæÚUÌ ÙØæ ÕÙæ°¡

âÚUôÁ ÖæÚUmæÁ ( Á ×ê) •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞°

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ∑§Ã¸√ÿÙ¥ ∑‘§ „flŸ ∑§È¥«∏ ◊¥ üÊ◊ ∑§Ë ‚Á◊œÊ ’Ÿ ¡Ê∞ •¬Ÿ üÊ◊ ∑§Ë ’Í°ŒÙ¥ ‚ ◊‹-◊‹ ÷Ê⁄Uà Ÿ„‹Ê∞° •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ⁄UÊ◊ ∑§ÎcáÊ ‡Ê¥∑§⁄UÊøÊÿ¸ ∑§Ë ÿ„ ¬ÊflŸ œ⁄UÃË „Ò Ã¬SÕ‹Ë ÿ„ ´§Á·-◊ÈÁŸÿÙ¥ ∑§Ë ÁŸc¬˝ÊáÊÙ¥ ◊¥ ¬˝ÊáÊ ÷⁄UÃË „Ò¥ „Á⁄UÿÊ‹Ë ‚ fl‚È¥œ⁄UÊ ∑§Ù øÊŒ⁄U „⁄UË •Ù…∏Ê∞° •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ∑§ÙÁ≈U Ÿ◊Ÿ ©‚ ◊ÊŸfl ∑§Ù Á¡‚Ÿ SflåŸ „Ò ŒπÊ „⁄U ¿Ù≈UË ⁄UπÊ ∑§Ù Á◊‹Ê∑§⁄U ’«∏Ë πË¥øÃÊ ⁄UπÊ ÃŸ ◊Ÿ œŸ ‚ „ÊÕ Á◊‹Ê∑§⁄U ‚„ÿÙªË ’Ÿ ¡Ê∞° •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° Á¡‚Ÿ ¬„‹ •Ê¡∏ÊŒË ∑§Ê ŒË¬∑§ „◊∑§Ù ÁŒπÊÿÊ ©‚ ‡ÊÍ⁄UflË⁄U ∑§Ù ‡ÊÃ-‡Êà Ÿ◊Ÿ „Ò ¬˝ÊáÊÙ¥ ∑§Ù Á¡‚Ÿ ’‹Ë ø…∏ÊÿÊ „Ò ©‚ ⁄UQ§ ’Í°Œ ∑§Ê ∑§¡∏¸ „Ò ’Ê∑§Ë •¬ŸÊ »§¡∏¸ ÁŸ÷Ê∞° •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ª¥ªÊ, ¡◊ÈŸÊ, ‚⁄USflÃË ªÙŒÊfl⁄UË ÿ„Ê° ’„ÃË „Ò Ÿ◊¸ŒÊ, Á‚¥œÈ, ∑§Êfl⁄UË ÁŸÃ ∑§‹-∑§‹ ∑§⁄UÃË „Ò Á„¥Œ, ¬˝‡Êʥà ◊„ʂʪ⁄U ∑§Ù ÁŸ◊¸‹ Sflë¿ ’ŸÊ∞° •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë

÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ∑§Ù≈UË Ÿ◊Ÿ „Ò flË⁄U ‡Ê„ˌ٥ ∑§Ù ÁŸÃ ÁŸÃ ‡ÊË‡Ê ¤ÊÈ∑§Ê∞° Ÿfl Áfl∑§Ê‚ Ÿß¸ ⁄UÊ„ ∑§Ê ¡Ÿ- ¡Ÿ ∑§¥∑§«∏ ’Ÿ ¡Ê∞ Ÿfl Áfl∑§Ê‚ ¬Õ ∑§Ê ø‹Ÿ ∑§Ê ◊Ÿ ‚¥∑§À¬ ŒÙ„⁄UÊ∞° •Ê•Ù Á◊‹∑§⁄U ÷Ê⁄UÃflÊ‚Ë ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° ÷Ê⁄Uà ŸÿÊ ’ŸÊ∞° J

ÖæÚUÌ ·¤æ âÂÙæ

çßÙèÌæ çÌßæÚUè (ßÁèüçÙØæ, Øê °â °) ‹Ù Á»§⁄U ÿÊŒ •ÊÿÊ „Ò ªÈ¡∏⁄UÊ ¡∏◊ÊŸÊ ◊⁄U Œ‡Ê ÷Ê⁄Uà ∑§Ê ‚¬ŸÊ ‚È„ÊŸÊ flÙ ⁄UÃË‹ ≈UË‹ flÙ ∑§Ê°≈UÙ¥ ∑§Ê ¤ÊÈ⁄U◊È≈U flÙ •°ÁπÿÙ ∑§Ù ¬ÊŸË ∑§Ë ≈UÙ„ ◊¥ ÉÊÈ◊ÊŸÊ Á∑§ ŸÊøÙ •ı⁄U ªÊ•Ù ◊ŸÊ∞°ª „Ù‹Ë flÙ ⁄UÊœÊ ∑§Ë ’SÃË ◊¥ ªÙ∑§È‹ ∑§Ê ∑§Êã„Ê ¬«∏ πà ’ʪ٥ ◊¥ ¤ÊÍ‹ „Ò ‚ÊflŸ flÙ ‚⁄U‚Ù¥ ∑‘§ »§Í‹Ù¥ ‚ ø¬Ê ©«∏ÊŸÊ 44


∑§Ê√ÿ-flËÕË ‹Ù øË‹Ù¥ ‚Ë ©«∏ÃË ¬Ã¥ªÙ¥ ∑§Ê ◊ı‚◊ ÿ ∑§Ê≈UÊ flÙ ‹Í≈UÊ •ı⁄U øËπÊ ÁøÑÊŸÊ

×æ¡

¡‹ ŒË¬ ¡ª◊ª ŒËflÊ‹Ë „Ò •Ê߸ flÙ ‚¡ŸÊ ‚¥fl⁄UŸÊ ⁄U¥ªÙ‹Ë ’ŸÊŸÊ

çÙçÌÙ ¥ôâßæÜ( Ùæ»ÂéÚU) ‹Ù Á»§⁄U ÿÊŒ •ÊÿÊ „Ò ªÈ¡∏⁄UÊ ¡∏◊ÊŸÊ.. J

ÚUæ× ßãè ãñ´

◊Ê° ∑§Ë ¿Ê°„ Á◊‹ ÃÙ ¡ª ∑§Ê „⁄U •Êì ÷Ë ‡ÊËË „Ò, ¡ËflŸ ⁄UÊ„ ◊¥ ø‹Ã Õ∑§ ª∞, ÁflüÊÊ◊ ◊Ê° ∑§Ê •Ê°ø‹ „Ò,

øÊ„ ß◊Ÿ ‚ ‹ÊøÊ⁄U „È߸ F„¡‹ ‚ ¡Ù ‚Ë¥ø „⁄U¬‹, ◊Ê° ◊◊ÃÊ ∑§Ê ’ÊŒ‹ „Ò, ÁflüÊÊ◊ ◊Ê°... ∑§„ÃË „Ò ŒÈÁŸÿÊ ÿ ‚Ê⁄UË, ◊ŸÈ ß ¬Èáÿ ‚ ©¬¡Ê „Ò, ∑§Ùπ Á’ŸÊ ÿ •‚¥÷fl ÕÊ, ¬˝÷È ¬⁄U ÷Ë ◊Ê° ∑§Ê ∑∏§¡∏ʸ „Ò, ‡ÊéŒ Ÿ„Ë¥ ¡Ù ªÈáÊ ªÊÿ¥, ◊Ê° ‚ Ÿ ∑§Ù߸ ÁŸ◊¸‹ „Ò, ÁflüÊÊ◊ ◊Ê° ∑§Ê •Ê°ø‹ „ÒH J

×æðãU ×ð´

’ëøÙ¥ ∑‘§ „⁄U ŒÈ—π ∑§Ù Á¡‚Ÿ, •¬ŸÊ ‚◊¤Ê SflË∑§Ê⁄U Á∑§ÿÊ, •¬Ÿ Á„S‚ ∑§Ë „⁄U π∏ȇÊË ∑§Ù, ’ëøÙ¥ ¬⁄U „Ë flÊ⁄U ÁŒÿÊ, ’È⁄UË Ÿ¡∏⁄U ‚ ’øÊÿ „⁄UŒ◊, flÙ ŸÿŸÙ¥ ∑§Ê ∑§Ê¡‹ „Ò, ÁflüÊÊ◊ ◊Ê°...

¥çÎçÌ ÚUæòØ (ÕǸôÎÚUæ)

ÚUæÁèß Úˆ‹æ ÂæÚUæàæÚU (·ñ¤çÜȤôçÙüØæ) ‚Êà flÎˇÊ •ı⁄U ∞∑§ ’ÊáÊ ∑§Ë ∑§ÕÊ ÁflÁŒÃ „Ò ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥– ◊ÊŸfl ◊Ÿ ◊¥ ◊ÿʸŒÊ ∑§Ê ◊◊¸ ◊ÈÁŒÃ „Ò ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥H flÊáÊË ◊¥ ¡Ù flŒ ÁflœÊ ÁfllÊ √ÿÊÁ¬Ã „Ò ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥– ÁŸàÿ ÁŸ⁄U¥Ã⁄U •Ÿ„Œ ◊¥ ¡Ù ŸÊŒ ÁŸÁ„à „Ò ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥H Á‚ÿÊ, ªıÃ◊Ë, ‡Ê’⁄UË ∑§Ê ©hÊ⁄U ©Áøà „Ò ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥– Œ‡Ê⁄UÕ-‚ÈÃ, Œ‡ÊÁ‡Ê⁄U-÷¥¡Ÿ, Œ‡Ê ÁŒ‡Ê øÁø¸Ã „Ò¥ ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥H ‚ÈÁc◊Ã, ÷ÍÁ·Ã, ‚¥∑§ÙøË ‚¥flÊŒ ‚ÈÁ◊à „Ò¥ ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥– •¡ÊŸÈ÷È¡, ¬ÈL§·ÙûÊ◊ •E—◊œ ÁflÁ¡Ã „Ò¥ ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥H ⁄UÊ¡Ëfl‹ÙøŸ, ¬¥∑§¡ ¬Œ, ∑§⁄U∑§◊‹ ∑§ÁÕà „Ò¥ ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥– Áfl∑§≈U ‚◊ÿ ◊¥ ‚Ê„‚ ∑§Ê ¡Ù ÷Êfl å‹Áflà „Ò ⁄UÊ◊ fl„Ë „Ò¥H J

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

¬àÕ⁄U ÃÙ«∏ ∑§«∏Ë œÍ¬ ◊¥, ∑§≈UÈ •ŸÈ÷fl ÷Ë ‚„Ÿ Á∑§∞, ÷ÍπÊ ‚Ù∞ Ÿ ’≈UÊ ∑§÷Ë ÷Ë, ¡‹ ‚ ˇÊÈœÊflŒ ‡Ê◊Ÿ Á∑§∞, ß ◊Ò‹Ê „Ù Á∑§ÃŸÊ ÷Ë ◊Ê°, ◊Ÿ ‚ ‚’‚ ¬˝Ê¥¡‹ „Ò, ÁflüÊÊ◊ ◊Ê°... •¬Ÿ ß ∑§Ê flSòÊ ’ŸÊ∑§⁄U Á¡‚Ÿ ‹Ê‹ ∑§Ù •Ê⁄UÊ◊ ÁŒÿÊ, ’«∏ „ÙŸ ¬⁄U ©‚Ë ’ëø Ÿ, flÎhÊüÊ◊ ∑§Ê ߟÊ◊ ÁŒÿÊ, fl„Ê° ‚ ÷Ë ŒÃË „Ò¥ ŒÈ•Ê∞°, ◊Ê° ‚ø◊Èø ◊¥ ¬Êª‹ „Ò, ÁflüÊÊ◊ ◊Ê°... Áø¥ÃÊ Sflÿ¥ ∑§Ë-∑§Ë ∑§÷Ë ŸÊ, ’ëøÙ¥ ∑§Ë Áø¥ÃÊ ◊¥ ’Ë◊Ê⁄U „È߸, •¬ŸÊ ‹È≈UÊÿÊ ‚fl¸Sfl ©‚Ÿ,

ÃÈ◊‚ ◊Ù„ ◊¥ ’°œË „È߸ „Í°, ÁŒ‹ ‚ ÁŒ‹ Ã∑§ ¡È«∏Ë „È߸ „Í°, ÃÈ◊ øÊ„Ù Ã’ Ã∑§, ‚’ ¿Ù«∏-¿Ê«∏, ÃÈ◊◊¥ Á’À∑§È‹ ‚ŒË „È߸ „Í°– ÃÈ◊‚ ∑§Ù߸ ‹Ÿ-ŒŸ „ÙªÊ, ¬È⁄UÊŸÊ ∑§Ù߸ ÃÊ‹◊‹ „ÙªÊ, Ã÷Ë ÃÙ •Ê°π¥ ’¥Œ ∑§⁄U∑‘§, ÃÈ◊◊¥ πÈŒ ∑§Ù Á¬⁄UÙ߸ „È߸ „Í°– Á⁄U‡Ã ∑§Ê ∑§Ù߸ ŸÊ◊ Ÿ„Ë¥ „Ò, ’ÊÃÙ¥ ∑§Ê ∑§Ù߸ ∑§Ê◊ Ÿ„Ë¥ „Ò, ◊Ÿ ‚ SflË∑§Ê⁄U ∑§⁄U Á‹ÿÊ „Ò, ÃÈê„¥ •¬ŸÊ ◊ÊŸ∑§⁄U ‚Ù߸ „È߸ „Í°– ‡ÊéŒ-•¬‡ÊéŒ ’Ÿ ª∞ •ª⁄U, SflÊÕ¸ ⁄UÊ„ ’Œ‹ Œ •ª⁄U, ‹Ê¥¿ŸÙ¥ ‚ ÿȪ ÷⁄U ¡Ê∞ •ª⁄U, ÃÈ◊ Ã’ ÷Ë ◊⁄U ‚ÊÕ ⁄U„Ùª, ÿ ßë¿Ê NŒÿ ◊¥ ‚°¡Ù∞ „È∞ „Í°– J 45


∑§Ê√ÿ-flËÕË

Ö»Ì çâ´ã ÚUæ‡ææ Òçã×æÎÓ (¿×ôÜè, © æÚUæ¹´Ç)

¿æñÂæ§üU

ÂÚU×ÁèÌ ·¤õÚU ÒÚUèÌÓ (Ÿæè»´»æ Ù»ÚU )

ÀôÅUè Á»ã ·¤è ÜǸ緤Øæ¡ ·é¤‡ÇUçÜØæ¡

Ÿfl◊Ë ÁÃÁÕ ¬ÈŸËà ◊œÈ◊Ê‚Ê– •Ê◊˝ Áfl≈U¬ ∑§ÙÁ∑§‹ ∑§Á⁄U flÊ‚ÊH

v ß∑§ •∑‘§‹ ¬⁄U „Ò ÷Ê⁄UË øÊ⁄U ∑§Ë ÃÊ∑∏§Ã ‚ÊÕ ⁄UπÃË „Ò ‚÷Ë ∑§Ù åÿÊ⁄U ∑§Ë ÃÊ∑∏§Ã

¬˝ª≈U ⁄UÊ◊ ¡ªÃ Á„à ∑§Ê⁄UË– •flœ ¬È⁄UË ◊¥ πÈÁ‡ÊÿÊ° ÷Ê⁄UËHv

Á¡∏¥ŒªË ∑§Ë ŸÊfl ¡’ ÃÍ»∏§ÊŸ ‚ ªÈ¡∏⁄U „ı‚‹ ’Ÿ ¡ÊÃ „Ò¥ ¬ÃflÊ⁄U ∑§Ë ÃÊ∑∏§Ã

„Á·¸Ã Ÿª⁄UË •L§ ⁄UÁŸflÊ‚Ê–

ΔÙ∑§⁄U¥ ÿÍ° ÃÙ ’‡Ê⁄U ∑§Ù ÃÙ«∏ ‚∑§ÃË „Ò¥ ≈UÍ≈UŸ ŒÃË Ÿ„Ë¥, ¬Á⁄UflÊ⁄U ∑§Ë ÃÊ∑∏§Ã

¬Èáÿ ÁŒfl‚ Œ‡Ê⁄UÕ ◊Ÿ •Ê‡ÊÊH π‹ •’ ¡∏ ’ÊÃ, ◊ÈS∑§ÊŸ¥ ‚¡Êfl≈U „Ò¥ ’…∏ ⁄U„Ë ÄUÿÊ „⁄U Ã⁄U»§ ’Ê¡∏Ê⁄U ∑§Ë ÃÊ∑∏§Ã?

ªËà ‚È◊¥ª‹ ’„È ÁflÁœ ªÊÿ– ∑§ı‡ÊÀÿÊ ◊Ÿ ’Ùœ ’œÊÿHw

¡Ù ÷Ë „Ù ∞ “⁄UËÔ Á¡∏¥ŒÊ ⁄Uπ ÿ∑§Ë¥ •¬ŸÊ ‚Ë¥øÃË „Ò Á⁄U‡ÃÙ¥ ∑§Ù, ßÃ’Ê⁄U ∑§Ë ÃÊ∑∏§Ã w‚ÊÕ ø‹ŸÊ „Ò ∑§ÊÿŒÊ ⁄UÁπ∞ „Ù ¡M§⁄UË ÃÙ »§Ê‚‹Ê ⁄UÁπ∞

‡ÊÈ÷ ‚◊ÊøÊ⁄U ŒÊ‚Ë ŒËã„Ê– ©¬Êÿ ÁflÁflœ ¬È⁄UÙÁ„à ∑§Ëã„ÊH ’Ù‹ Œ‡Ê⁄UÕ Ã’ ◊ÎŒÈ ’ÊŸË– ŒËÁã„ •Ê¡ ‚Èπ ÃËŸÙ¥ ⁄UÊŸËHx

Á¡∏¥ŒªË ◊¥ „Ò ◊Ù«∏ •ÊŸ ∑§ß¸ ‹ÊÚ㪠¡ŸË¸ „Ò „ı‚‹Ê ⁄UÁπ∞ ÃËŸ ∑§È°fl⁄U ¬ÈÁŸ ¡ã◊ ‚È„Êÿ– Á‚»§¸ ◊„‚Í‚ ∑§⁄U∑‘§ ‹Ë¡Ò ‹Èà»∏§ ŒŒ¸-ÁŒ‹ ∑§Ù߸ •Ÿ∑§„Ê ⁄UÁπ∞

„⁄U ÉÊ⁄U ©à‚fl ¬˝¡Ê ◊ŸÊÿH ÃÙ⁄UáÊ ∑§‹‡Ê Ÿª⁄U ‚’ ‚Ê¡Ê– ’Ê°≈U„È° ⁄UÊ¡∑§Ù· œŸ ⁄UÊ¡ÊHy

„ÊŒ‚Ê ¬‡Ê •Ê∞ ¡ÊŸ ∑§’ ¡’ ◊¥ ÉÊ⁄U ∑§Ê ß∑§ ¬ÃÊ ⁄UÁπ∞

Œfl ŒŸÈ¡ Á∑§ÛÊ⁄U Ÿ⁄U ŸÊªÊ–

⁄U„∑‘§ ªÊÁ»∏§‹ ’…∏ªË ©‹¤ÊŸ „Ë „Ù‡Ê ∑‘§ ‚ÊÕ •ÊßŸÊ ⁄UÁπ∞

ÃËŸ ‹Ù∑§ „Á·¸Ã ‚’ ¡ÊªÊH ªı ’˝ÊrÊáÊ ‚’ ÁflÁœ ‚Èπ ¬Êÿ– ¡’ ⁄UÉÊÈflË⁄U •flœ ◊¥ •ÊÿHz

ŸË‹Êê’⁄UÊ

J

ÁéÜæ§üU-w®ww

Çæò. çàæÂýæ çןææ (·¤Ü·¤ ææ)

∞∑§ ÁŒŸ ߥ∑§‹Ê’ ‹Ê∞ªË ‚Ùø ◊¥ “⁄UËÔ ¡∏‹¡∏‹Ê ⁄UÁπ∞– J

¿Ù≈UË ¡ª„ ∑§Ë ‹«∏Á∑§ÿÊ° ’«∏Ë ª°flÊM§ „ÙÃË¥ „Ò¥ ‚◊¤ÊÃË Ÿ„Ë¥ ∑§È¿ •Ê¡ ∑‘§ Ãı⁄U- Ã⁄UË∑‘§ ø‹Ë •ÊÃË „Ò¥ ªÊ„- ’ªÊ„ ¡’ ©Ÿ∑§Ë ◊Ê≈UË ¬È∑§Ê⁄UÃË „Ò •’ ÷Ë ∑§⁄UÃË¥ „Ò¥ ¬⁄UŒÊ •¬Ÿ ¡Δ- ‚⁄UŒÊ⁄U ‚ ©ÃÊ⁄UÃË¥ „Ò¥ Õ∑§ÊŸ ¬Ê„ÈŸ ∑§Ë ¬ÊŸË ÷⁄UË ¬⁄UÊà ◊¥ •’ ÷‹Ê ¡M§⁄Uà ÄUÿÊ „Ò ◊¥ªL§•Ê ∑‘§ ÉÊÊ⁄UË ◊¥ ’Á¤Ê¤Ê∑§ ø‹ ¡ÊŸ ∑§Ë •ı⁄U ÃÙ •ı⁄U fl„Ê° ‚ ªÙ’⁄U ©ΔÊ ‹ÊŸ ∑§Ë ©‚∑‘§ Á’ŸÊ ÄUÿÊ øı∑§Ê •¬ÁflòÊ ⁄U„ÃÊ „Ò ÷‹Ê √ÿ¥¡ŸÙ¥ ‚ ¬⁄UÙ‚Ë ÕÊ‹Ë ÷Ë ©ã„¥ ÃÎ# Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ¬ÊÃË¥ ¡’ Ã∑§ Ÿ πÊ∞° ÉÊÍ⁄U ◊¥ ¬∑§ÊÿÊ •Ê‹Í ∑§Ê øÙπÊ »‘§⁄UÊ ‹ªÊ •ÊÃË „Ò¥ ªÊ°fl ∑‘§ πÃ- πÁ‹„ÊŸ ªÙ„Ê⁄U •ÊÃË „Ò¥ ‡ÊËÃ‹Ê ◊Ê߸ ’⁄U±◊ ’Ê’Ê, flŸŒflË •Ê°ø⁄U ¬‚Ê⁄U- ¬‚Ê⁄U ÿ ‹«∏Á∑§ÿÊ° ŒÃË¥ „Ò¥ ©ªÃ ‚ÈL§¡ ∑§Ù ¡‹ ªÊ¿- Á’Á⁄U¿ •ı⁄U 46


∑§Ê√ÿ-flËÕË ÃÈ◊Ÿ ¬Í¿Ê, ¬%Ë ÿÊ ¬˝Á◊∑§Ê? ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê ... ¬˝Á◊∑§Ê ¬%Ë ∞∑§ Á¡ê◊ŒÊ⁄UË... ¬˝Á◊∑§Ê ’ŸŸÊ.. ◊ËΔË ø¥ø‹ÃÊ ––

ŒÈ•Ê⁄UË ¬⁄U ’Ê°œ ¡ÊÃË¥ „Ò¥ ◊ŸıÃË ∑§Ë «Ù⁄U ¡Ÿ™§ flÊ‹ ◊„ÊŒfl ¬⁄U ◊ÊÕÊ ¬≈U∑§ÃË¥ „Ò¥ ’ÈŒ’ÈŒÊÃ „È∞ ªÒÿÊ ∑§Ù ∑§ı⁄UÊ Áπ‹ÊÃË ’…ãÃË ∑§Ë •‚Ë‚ ◊Ê°ªÃË¥ ‹ªÊÃË „Ò¥ ÉÊ⁄U ∑‘§ ªÙ‹- ◊≈UÙ‹ ‚ ¿ıŸ ∑‘§ Á‹‹Ê⁄U ¬⁄U ∑§Á⁄UÿÊ ≈UË∑§Ê •∑§‹Í•Ê ∑§Ë ◊™§‚Ë ‚ ‚Ÿ‚ ◊Ê°ªŸ ∑§Ë ÷‹Ê ÄUÿÊ ¡M§⁄Uà ÉÊ⁄U ◊¥ Á◊ΔÊßÿÙ¥ ∑§Ë ∑§Ù߸ ∑§◊Ë „Ò ÄUÿÊ Ÿß¸„⁄U ∑‘§ π٥߸¿Ê ∑‘§ Á’ŸÊ ÷‹Ê ÄUÿÙ¥ •œÍ⁄UË ⁄U„ÃË¥ „Ò¥ ÿ ¿Ù≈UË ¡ª„ ∑§Ë ‹«∏Á∑§ÿÊ° ÷Ë ŸÊ ‚„¡ ¡ÊÃË¥ „Ò¥ ¬È⁄UπÙ¥ ∑§Ë Ÿ‚Ë„Ã¥ •ı⁄U ’øÊ ‹ÃË¥ „Ò¥ •¬ŸË ◊Ê≈UË- ¬ÊŸË ∑§Ù– J

flÒ⁄U-m· ∑§Ë-÷Œ÷Êfl ∑§Ë „⁄U ŒËflÊ⁄U Áª⁄UÊŸÊ ‚Ëπ¥– „◊ ‚ÈπŒfl, ⁄UÊ¡ªÈL§ ¡Ò‚ »§Ê°‚Ë ¬⁄U ◊ÈS∑§ÊŸÊ ‚Ëπ¥–

Áfl«¥’ŸÊ ÿ„ „Ò Á∑§... Ÿ ÃÈ◊ ߸E⁄U ’Ÿ ¬Ê∞ •ı⁄U Ÿ „Ë ◊Ò¥ ¬˝Á◊∑§Ê... ÃÈ◊ ߸E⁄U ’Ÿ ¬Ê·ÊáÊ „È∞ •ı⁄U ◊Ò¥ ¬%Ë -‚Ë •„ÀÿÊ –– J

„◊ ÷ªË⁄UÕ „Ò ß‚ ÿȪ ∑‘§ ÷Í ¬⁄U ª¥ªÊ ‹ÊŸÊ ‚Ëπ¥– „◊ ’ëø ŸÊŒÊŸ Ÿ„Ë¥ „Ò¥ ôÊÊŸ-¬˝∑§Ê‡Ê ’…∏ÊŸÊ ‚Ëπ¥–

w- ȤêÜ ÛæÚUð´ ¥ÂÙð © æÚU ×ð´ Á‹ÿ ¬ÃÊ∑§Ê •¬Ÿ ∑§⁄U ◊¥ ∑ͧŒ ¬«∏¥ „◊ flË⁄U ‚◊⁄U ◊¥– ◊Ê° ∑§Ë ⁄UˇÊÊ ∑§⁄UÃ „⁄UŒ◊ „Ù ‚Ë◊Ê ÿÊ •¬Ÿ ÉÊ⁄U ◊¥–

ÚU×ðàæÚUæÁ (¥Üè»É¸)

v-ÕæÜ»èÌ

∑§⁄UÃ „Ò¥ ÁflEÊ‚ „◊‡ÊÊ ∑§Á’⁄UÊ ∑‘§ …Ê߸ •ˇÊ⁄U ◊¥–

v •Ê»§Ã ◊¥ ◊ÈS∑§ÊŸÊ ‚Ëπ¥ •¬Ÿ fløŸ ÁŸ÷ÊŸÊ ‚Ëπ¥–

¬˝‡Ÿ åÿÊ⁄U ∑‘§ ¬Í¿ ∑§Ù߸ »§Í‹ ¤Ê⁄U¥ •¬Ÿ ©ûÊ⁄U ◊¥–

Ÿ»§⁄Uà ∑‘§ „◊ ªËà Ÿ ªÊÃ ‚’‚ åÿÊ⁄U ¡ÃÊŸÊ ‚Ëπ¥–

’ÁªÿÊ-’ÁªÿÊ, ©¬flŸ-©¬flŸ ’Ù‹¥ „◊ ∑§Ùÿ‹ ∑‘§ Sfl⁄U ◊¥– J

ÙèãæçÚU·¤æ ×ç„·¤ (ÙÕÚU´»ÂéÚU ¥ôçǸàææ)

çßÇ´ÕÙæ ◊Ò¥Ÿ ¬Í¿Ê, ¬˝◊Ë ÿÊ ß¸E⁄U? ÃÈ◊Ÿ ∑§„Ê..¬˝◊Ë... ߸E⁄U ’ŸŸÊ •Ê‚ÊŸ „Ò¥ ¬˝◊Ë „ÙŸÊ ‚ı÷ÊÇÿ ∑§Ë ’Êà –

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

47


√ÿ¥Çÿ

´§Á·flØ Á⁄U‡√Êà ‹Ã Á◊S≈U⁄U ‹Ê‹! Áª⁄UË‡Ê ¬¥∑§¡ (¿ûÊË‚ª…∏) •ÄU‚⁄U ‹Ùª Á∑§‚Ë ’È⁄U •ÊŒ◊Ë ∑§Ù ’È⁄UÊ •ÊŒ◊Ë „Ë ‚◊¤ÊÃ „Ò¥; ‹Á∑§Ÿ ∑§È¿ ’È⁄U ‹ÙªÙ¥ ◊¥ ’«∏Ë •ë¿Ê߸ ÷Ë „ÙÃË „Ò Á∑§ fl •¬Ÿ •Ê¬ ∑§Ù „Ë •¬ŸË Ã⁄U»§ ‚ •ë¿Ê „ÙŸ ∑§Ê ¬˝◊ÊáÊ ¬òÊ ŒÃ ⁄U„Ã „Ò¥– ߸E⁄U ©Ÿ∑§Ù ∞‚Ë ◊„ÊŸ ŒÎÁC ŒÃÊ „Ò Á∑§ ©Ÿ∑§Ë •¬ŸË ‚Ê⁄UË ’È⁄UÊßÿÊ° ©ã„¥ •ë¿ÊßÿÊ° „Ë ¬˝ÃËà „ÙÃË „Ò¥– ◊Ò¥ ∞∑§ ’È⁄U •ÊŒ◊Ë ∑§Ù ¡ÊŸÃÊ „Í°– ©Ÿ∑§Ê ŸÊ◊ „Ò ‹ÃπÙ⁄UË‹Ê‹ flÀŒ ∑§Ÿ¿ŒË ‹Ê‹– «≈U ∑§⁄U Á⁄UEÃπÙ⁄UË ∑§⁄UÃ „Ò¥ ¬⁄U „◊‡ÊÊ ´§Á·flØ „Ù ∑§⁄U ’«∏ „Ë ÁŸÁfl¸∑§Ê⁄U ÷Êfl ‚ ©‚∑§Ù ª˝„áÊ ∑§⁄U ‹Ã „Ò¥– ß‚ ∑§Îàÿ ∑§Ù •¬ŸË •ë¿Ê߸ ’ÃÊÃ „Ò¥– ÁflŸ◊˝ÃʬÍfl¸∑§ »§⁄U◊ÊÃ „Ò Á∑§ ““◊Ò¥ ∑§÷Ë Á⁄UEà Ÿ„Ë¥ ‹ÃÊ– ÿ„ Ã٠߸E⁄U „Ò, ¡Ù ◊ȤÊ ÿ„ •fl‚⁄U ŒÃ ⁄U„ÃÊ „Ò– ‚ø ’Êà ÿ„ „Ò Á∑§ Á⁄UEà ◊Ȥʂ Á’À∑§È‹ •ë¿Ë Ÿ„Ë¥ ‹ªÃË– ß‚ËÁ‹∞ ◊Ò¥Ÿ Á⁄UEà ∑§Ë ⁄U∑§◊ ∑§Ù ∑§÷Ë ÷Ë „ÊÕ Á’À∑§È‹ Ÿ„Ë¥ ‹ªÊÿÊ– ©‚ Á„∑§Ê⁄Uà ∑§Ë Ÿ¡⁄UÙ¥ ‚ ŒπÃÊ „Í° – ŒŸ flÊ‹ ‚ ∑§„ÃÊ „Í° Á∑§ ©œ⁄U Œ⁄UÊ¡ πÙ‹ ∑§⁄U ©‚ ◊¥ ⁄Uπ ŒÙ– Á»§⁄U ÷‹ „Ë ’ÊŒ ◊¥ ©‚ •Ê߸ ‹ˇ◊Ë ∑§Ù ߸E⁄U ∑§Ê ¬⁄U◊˜ ¬˝‚ÊŒ ◊ÊŸ∑§⁄U ’Ê∑§ÊÿŒÊ ¬˝áÊÊ◊ ∑§⁄U ∑‘§ ©ΔÊÃÊ „Í°– ‹ˇ◊Ë¡Ë ∑§Ê •¬◊ÊŸ ◊Ò¥ ’ŒÊ¸‡Ã Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ‚∑§ÃÊ– ‹Ùª ÷‹ „Ë ◊⁄UË ÁŸ¥ŒÊ ∑§⁄UÃ ⁄U„¥ Á∑§ Ÿ¥’⁄U ∞∑§ ∑§Ê Á⁄UEÃπÙ⁄U „Í°, ‹Á∑§Ÿ ◊⁄UË •Êà◊Ê ¡ÊŸÃË „Ò Á∑§ ◊Ò¥ Á⁄UEà ∑‘§ ¬Ò‚ ∑§Ê ∞∑§ ’«∏Ê Á„S‚Ê ¬⁄U◊ÊÕ¸ ◊¥ ‹ªÊ ŒÃÊ „Í°– ŒÊŸ ∑§⁄U ŒÃÊ „Í°– ∑§È¿ ⁄U∑§◊ ©ŒÊ⁄UÃÊ ∑‘§ ‚ÊÕ •¬Ÿ ‚ª ‚Ê‹ ∑§Ù, ÃÙ ∑§È¿ ⁄U∑§◊ •ÁÃÁ⁄UQ§ ©ŒÊ⁄UÃÊ ∑‘§ ‚ÊÕ åÿÊ⁄UË ‚Ê‹Ë ∑§Ù ÷¥≈U ∑§⁄U ŒÃÊ „Í°–””

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

©‚ ÁŒŸ ¡’ ‹ÃπÙ⁄UË‹Ê‹¡Ë ‚ ◊Ò¥ ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U ≈U∑§⁄UÊ ªÿÊ, ÃÙ ∑§ÛÊË ∑§Ê≈U∑§⁄U ÁŸ∑§‹Ÿ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ∑§⁄UŸ ‹ªÊ– ÄUÿÙ¥Á∑§ ªÙSflÊ◊Ë ÃÈ‹‚ˌʂ ¡Ë ∑§Ë ¬¥ÁQ§ÿÊ° ÿÊŒ •Ê ªß¸¥, “ŒÈC ‚¥ª ¤ÊŸ Œ„È ÁflœÊÃÊ”– ‹Á∑§Ÿ ‹ÃπÙ⁄UË‹Ê‹ Ÿ ‹¬∑§∑§⁄U ◊⁄UË ’Ê°„ ¬∑§«∏ ‹Ë •ı⁄U ’Ù‹, ““’ø∑‘§ ∑§„Ê° ¡Ê•Ùª– •Êß∞, ’ÒΔ∑§⁄U ª∏◊ ª‹Ã ∑§⁄U ‹¥–”” ©Ÿ∑§Ê •Ê‡Êÿ ÕÊ ◊ÁŒ⁄Uʬʟ ‚ ÕÊ– ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““∞∑§ ÃÙ ◊ȤÊ ∑§Ù߸ ª∏◊ Ÿ„Ë¥ „Ò, ŒÍ‚⁄UË ’Êà •Ê¬∑§Ù ÃÙ ¬ÃÊ „Ò Á∑§ ◊Ò¥ ŒÈÇœ¬ÊŸ flÊ‹Ê √ÿÁQ§ „Í°– ◊⁄UË ’Êà ‚ÈŸ ∑§⁄U fl ◊ÈS∑§È⁄UÊŸ ‹ª, Á»§⁄U ’Ù‹, ”” ÿ„Ë¥ ÃÙ ◊Ê⁄U πÊ ªÿÊ ß¥Á«ÿÊ– ŒÊM§ ¬ËŸ flÊ‹Ë ©◊˝ ◊¥ •Ê¬ •’ Ã∑§ ŒÍœ ¬Ë ⁄U„ „Ò¥– •Ê¬ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ¡ÊŸÃÊ „Í°, ‹Á∑§Ÿ •Ê¬ ◊⁄U ‚ÊÕ ’ÒΔ ¡Ê∞°ª ÃÙ ◊ȤÊ •ÊŸ¥Œ

•Ê ¡Ê∞ªÊ– •∑‘§‹ ¬ËŸ ◊¥ ∑§Ù߸ ◊¡∏Ê Ÿ„Ë¥– •ı⁄U ÿ„ ÷Ë ÃÙ ‚ÙÁø∞ Á∑§ ÄUÿÊ •jÈà Ÿ¡Ê⁄UÊ „ÙªÊ; ◊Ò¥ ◊ÁŒ⁄Uʬʟ ∑§Ê ⁄U„Ê „Í°, •ı⁄U •Ê¬ ŒÈÇœ¬ÊŸ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥– •Ê¬ ◊⁄UË ß‚ •ë¿Ê߸ ∑§Ù Œπ¥ Á∑§ ◊Ò¥ ⁄UûÊË ÷⁄U ’È⁄UÊ Ÿ„Ë¥ ◊ÊŸÃÊ Á∑§ ◊Ò¥ ŒÊM§ ¬Ë ⁄U„Ê „Í° •ı⁄U •Ê¬ ŒÍœ ∑§Ê ‚flŸ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥–”” ◊Ò¥Ÿ „°‚Ã „È∞ ∑§„Ê, ““’È⁄UÊ ÃÙ ◊ȤÊ ◊ÊŸŸÊ øÊÁ„∞ Á∑§ ŒÍœ ¬ËŸ flÊ‹ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ •Ê¬ ŒÊM§ ¬Ë ⁄U„ „Ò¥; ‹Á∑§Ÿ ◊Ò¥ ÷Ë ’È⁄UÊ Ÿ„Ë¥ ◊ÊŸÍ°ªÊ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ’È⁄UÊ ◊ÊŸŸ ‚ ÷Ë ∑§È¿ „ÙŸÊ-¡ÊŸÊ Ÿ„Ë¥ „Ò– •Ê¬Ÿ ÃÙ ∑§‚◊ πÊ ‹Ë „Ò Á∑§ „◊ Ÿ„Ë¥ ‚Èœ⁄U¥ª–”” ‚í¡Ÿ ∑‘§ ø„⁄U ¬⁄U ∑§ÈÁ≈U‹ ◊ÈS∑§ÊŸ ©÷⁄UË– ©ã„Ù¥Ÿ ∑§„Ê, ““ÿ„Ë ÃÙ ◊È¤Ê ◊¥ •ë¿Ê߸ „Ò Á∑§ ¡Ù „Í°, fl„ √ÿQ§ ∑§⁄U ŒÃÊ „Í°– ŒÍ‚⁄U ‹Ùª •¬ŸË

48


√ÿ¥Çÿ ’È⁄UÊ߸ ∑§Ù fl„ ’ÃÊÃ Ÿ„Ë¥, ‹Á∑§Ÿ ◊Ò¥ •¬ŸË ’È⁄UÊ߸ ∑§Ù πÈ‹∑§⁄U ’ÃÊ ŒÃÊ „Í° – ÿ„Ë ◊⁄UË •ë¿Ê߸ „Ò– ß‚ ◊Ê◊‹ ◊¥ ◊Ò¥ ∑§È¿ ÃÕÊ∑§ÁÕà ’«∏ ‚ÊÁ„àÿ∑§Ê⁄UÙ¥ ¡Ò‚Ê „Í°, ¡Ù •¬Ÿ ¡ËflŸ ∑§Ë ‚Ê⁄UË Ÿ¥ªÊ߸ •¬ŸË ∑§„ÊÁŸÿÙ¥ ◊¥ ©«∏‹ ŒÃ „Ò¥– flÒ‚ •Ê¬ ∑§„ ‚∑§Ã „Ò¥ Á∑§ ß‚ ◊Ê◊‹ ◊¥ ◊Ò¥ ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ‚ ªÊ¥œËflÊŒË „Í°–”” ◊Ò¥Ÿ øı¥∑§Ã „È∞ ¬Í¿Ê, ““•⁄U! ÿ„Ê° ªÊ¥œËflÊŒ ∑Ò§‚ •Ê ªÿÊ?”” ÃÙ ‚í¡Ÿ ’Ù‹, ““•Ê¬Ÿ ©Ÿ∑§Ë •Êà◊∑§ÕÊ Ÿ„Ë¥ ¬…∏Ë ÄUÿÊ, Á¡‚◊¥ ªÊ¥œË¡Ë Ÿ •¬ŸË Ã◊Ê◊ ’È⁄UÊßÿÙ¥ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ’flÊ∑§Ë ∑‘§ ‚ÊÕ Á‹πÊ „Ò? ◊Ò¥Ÿ ∑§È¿ Á‹πÊ ÃÙ Ÿ„Ë¥ ‹Á∑§Ÿ ’’Ê∑§Ë ∑‘§ ‚ÊÕ ’Ù‹ ŒÃÊ „Í°–”” ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““ªÊ¥œË¡Ë Ÿ ’„Èà ‚Ê⁄U •ë¿ ∑§Ê◊ ÷Ë Á∑§∞, ©‚∑§Ë ‚¥ÅÿÊ •ŸÁªŸÃ „Ò – •Ê¬Ÿ Á⁄UEÃπÙ⁄UË ∑‘§ •‹ÊflÊ ÷Ë ∑§È¿ •ë¿ ∑§Ê◊ Á∑§∞ „Ò¥ ÄUÿÊ?”” ‚í¡Ÿ Á‚⁄U πÈ¡Ê∑§⁄U ‚ÙøÃ „È∞ ’Ù‹, ““•ë¿ ∑§Ê◊ ÃÙ ÿÊŒ Ÿ„Ë¥; ‹Á∑§Ÿ •Ê¬ ∑§„ ‚∑§Ã „Ò¥ Á∑§ ◊Ò¥ ¬øÊ‚ »§Ë‚ŒË ªÊ¥œËflÊŒË „Í°– ∑§È¿ •ë¿ ∑§Ê◊ ∑§⁄UÃÊ, ÃÙ ‚ı »§Ë‚ŒË ªÊ¥œËflÊŒË ∑§„‹ÊÃÊ; ◊ª⁄U ∑§Ù߸ ’Êà Ÿ„Ë¥– ¬øÊ‚ ¬˝ÁÇÊà ªÊ¥œËflÊŒË ÃÙ ∑§„‹ÊŸ ∑§Ê „∑§ ◊ȤÊ „Ò–”” ©Ÿ∑§Ë ’Êà ‚ÈŸ∑§⁄U ◊ȤÊ ’„Èà „°‚Ë •Ê߸ •ı⁄U ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““◊ÊŸ ª∞ •Ê¬∑§Ë ∑§‹Ê∑§Ê⁄UË ∑§Ù ! •¬ŸË ’È⁄UÊ߸ ∑§Ù ÷Ë •Ê¬ ◊Á„◊Ê◊¥Á«Ã ∑§⁄UŸ ∑§Ë ∑§ÙÁ‡Ê‡Ê ◊¥ ‹ª „È∞ „Ò¥ ! œãÿ „Ò¥ ◊ÈÛÊÊ ÷Ê߸, •Ê¬–”” ‹ÃπÙ⁄UË‹Ê‹ ◊ÈS∑§È⁄UÊÃ „È∞ ’Ù‹, ““•Ê¬Ÿ ◊⁄UÊ ŸÿÊ ŸÊ◊ ⁄Uπ ÁŒÿÊ ◊ÈÛÊÊ÷Ê߸! ’«∏Ê •ë¿Ê „Ò– ◊Ò¥ ‚ÙøÃÊ „Í°, •’ ÃÙ ÿ„Ë ŸÊ◊ ⁄Uπ ‹Í°– ◊⁄U Á¬ÃÊ¡Ë Ÿ ◊⁄UÊ ŸÊ◊ ‹ÃπÙ⁄UË‹Ê‹ ⁄Uπ ÁŒÿÊ–”” ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““‹Á∑§Ÿ •◊Í◊Ÿ ∞‚ ŸÊ◊ ⁄Uπ ÃÙ Ÿ„Ë¥ ¡ÊÃ– ß‚∑‘§ ¬Ë¿ ∑§Ù߸ ªÍ…∏ ∑§Ê⁄UáÊ ⁄U„Ê „ÙªÊ?”” ‹ÃπÙ⁄UË ‹Ê‹ Ÿ ⁄U„SÿÙfÊ≈UŸ ∑§⁄UÃ „È∞ ∑§„Ê, ““∑§Ê⁄UáÊ ÿ„ ÕÊ Á∑§ Á¬ÃÊ ∑§Ù ∑§Ù߸ ‚¥ÃÊŸ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Ÿ„Ë¥ „Ù ⁄U„Ë ÕË– Ã’ Á∑§‚Ë ôÊÊŸË ¬¥Á«Ã ŒÃÁŸ¬Ù⁄U¡Ë Ÿ ∑§„Ê Á∑§ •Ê¬∑§Ù •¬ŸË ¬%Ë ∑§Ë Œ‚ ‹Êà πÊŸË „Ò¥– ©‚∑‘§ ’ÊŒ ‡ÿÙ⁄U‡ÊÊÚ≈U „Ò Á∑§ •Ê¬∑§Ù ¬ÈòÊ-⁄U% ∑§Ë ¬˝ÊÁ# „٪˖ ’‚ ÄUÿÊ ÕÊ, Á¬ÃÊ Ÿ •¬ŸË ¬%Ë ÿÊŸË ◊⁄UË ◊ÊÃÊüÊË ∑§Ë Œ‚ ‹ÊÃ¥ πÊ߸¥ •ı⁄U Ÿıfl¥ ◊„ËŸ ’ÊŒ „◊ ¬˝∑§≈U „Ù ª∞ – ÃÙ Á¬ÃÊ¡Ë Ÿ •Áà ©à‚Ê„ ∑‘§ ‚ÊÕ ◊⁄UÊ ŸÊ◊ (‹Êà πÊŸ flÊ‹ ∑§Ê ‹Ê‹ ÿÊŸË) ‹ÃπÙ⁄UË ‹Ê‹ „Ë ⁄Uπ ÁŒÿÊ– ’ø¬Ÿ ◊¥ ‹Ùª ◊ȤÊ ‹ûÊÍ ÷Ë ∑§„Ã Õ, ÃÙ fl„ ŸÊ◊ ø‹ ¡ÊÃÊ ÕÊ; ‹Á∑§Ÿ ¡’ ’«∏Ê „È•Ê, ÃÙ ‹Ùª ‹ÃπÙ⁄UË ‹Ê‹..‹ÃπÙ⁄UË‹Ê‹ ∑§„Ÿ ‹ª, ÃÙ ’È⁄UÊ ‹ªŸ ‹ªÊ– ß‚Á‹∞ •’ •¬ŸÊ ¬Í⁄UÊ ŸÊ◊ Ÿ„Ë¥ Á‹πÃÊ– ‚’∑§Ù ’ÃÊÃÊ „Í°, “◊Ê߸ ‚À»§ ∞‹∑‘§ ‹Ê‹”– ‹Ùª ‚◊¤Ê Ÿ„Ë¥ ¬ÊÃ Á∑§ ◊Ò¥ ‹ÃπÙ⁄UË ‹Ê‹ „Í°– •’ ‹Ùª ◊ȤÊ Á◊S≈U⁄U ‹Ê‹ ∑§„Ã „Ò¥ •ı⁄U ◊Ò¥ π∏ȇʄʋ „Ù ¡ÊÃÊ „Í°– •Ê¬ ¡Ò‚ ∑§È¿ ¬È⁄UÊŸ ‹Ùª •‚‹Ë ŸÊ◊ ¡ÊŸÃ „Ò¥, ÃÙ ©Ÿ∑‘§ Á‹∞ ‹ÃπÙ⁄UË ‹Ê‹ „Í°, ‹Á∑§Ÿ ’Ê∑§Ë ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ Á‹∞ ÃÙ ∞‹∑‘§ ‹Ê‹ „Í°– flÒ‚ •Ê¬ ÷Ë ◊ȤÊ Á◊S≈U⁄U ‹Ê‹ ∑§„¥–”” ‹ÃπÙ⁄UË ©»§¸ Á◊S≈U⁄U ‹Ê‹ ∑§Ë ∞‚Ë •Ÿ∑§ „⁄U∑§Ã¥ „Ò¥, Á¡Ÿ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ fl ‚◊ÿ-‚◊ÿ ¬⁄U ‹ÁÃÿÊ∞ ¡ÊÃ „Ò¥– ‹Á∑§Ÿ ©Ÿ∑§Ê ÁŒ‹ „Ò Á∑§ ◊ÊŸÃÊ Ÿ„Ë¥– ∑§÷Ë ⁄UÊ„ ø‹ÃË Á∑§‚Ë SòÊË ∑§Ù

Œπ∑§⁄U ∑§È¿ ∑§◊¥≈U ∑§⁄U Œ¥ª, ∑§÷Ë Á∑§‚Ë ◊„ʬÈL§· ∑§Ê ŸÊ◊ ‹ ‹ËÁ¡∞, ÃÙ ©‚∑§Ù ÷Ë ŒÙ ∑§ı«∏Ë ∑§Ê ’ÃÊ Œ¥ª– ©Ÿ∑§Ê ¡È◊‹Ê „Ë „Ò, ““•⁄U fl„ ŒÙ ∑§ı«∏Ë ∑§Ê „Ò–”” ∞∑§ ’Ê⁄U „◊Ÿ ‹ªÊÃÊ⁄U øÊ⁄U-¬Ê°ø ◊„ʬÈL§·Ù¥ ∑‘§ ŸÊ◊ Á‹∞, ÃÙ ©Ÿ∑§Ê ŸÊ◊ ‚ÈŸÃ „Ë fl »§ı⁄UŸ ’Ù‹ ¬«∏Ã, ““•⁄U fl„ ÃÙ ŒÙ ∑§ı«∏Ë ∑§Ê „Ò–”” Á»§⁄U ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““∞‹∑‘§ ‹Ê‹ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ •Ê¬∑§Ê ÄUÿÊ ∑§„ŸÊ „Ò ?”” ÃÙ fl »§ı⁄UŸ ‚ ¬‡Ã⁄U ’Ù‹ ©Δ, ““fl„ ÷Ë ŒÙ ∑§ı«∏Ë ∑§Ê „Ò!”” ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““•Ê¬ •¬Ÿ ∑§Ù ÷Ë ŒÙ ∑§ı«∏Ë ∑§Ê ’Ù‹ ⁄U„ „Ò¥, ÿ„ ’„Èà ’«∏Ë ’Êà „Ò– ”” fl øı¥∑§Ã „È∞ ’Ù‹, ““•ë¿Ê ! -•ë¿Ê ! ◊⁄U ’Ê⁄U ◊¥ ’Ù‹ ⁄U„ „Ò¥? •Ê¬∑§Ù ÃÙ ¬ÃÊ „Ë „Ò Á∑§ ◊Ò¥ •ë¿Ê߸ ∑§Ë πÊŸ „Í°; ß‚ËÁ‹∞ ◊„ÊŸ „Í°– ∑§Ù߸ ◊ÊŸ-Ÿ-◊ÊŸ, ◊Ò¥ ÃÙ •¬Ÿ •Ê¬ ∑§Ù ‚’‚ •‹ª ◊ÊŸÃÊ „Í°–”” •ı⁄U Á»§⁄U ©‚∑‘§ ’ÊŒ ’„Èà Œ⁄U Ã∑§ •¬ŸË ÃÊ⁄UË»§ ∑§⁄UÃ ⁄U„– ¡’ ©ã„¥ ‚„‚Ê •Êà◊ôÊÊŸ „È•Ê Á∑§ ’„Èà Œ⁄U ‚ •¬ŸË ÃÊ⁄UË»§ Á∑§∞ ¡Ê ⁄U„Ê „Í°, ∑§È¿ Œ⁄U ∑‘§ Á‹∞ L§∑‘§, Á»§⁄U ∑§„Ÿ ‹ª, ““¡’ ∑§Ù߸ „◊Ê⁄UË ¬˝‡Ê¥‚Ê Ÿ ∑§⁄U¥ ÃÙ •Êà◊¬˝‡Ê¥‚Ê ∑§⁄UŸ ◊¥ ÄUÿÊ ’È⁄UÊ߸ „Ò–”” ßÃŸÊ ’Ù‹∑§⁄U fl ’ûÊË‚Ë ©»§¸ ¬ëøË‚Ë (‚Êà ŒÊ°Ã ¤Ê«∏ øÈ∑‘§ „Ò¥ ) ÁŒπÊ∑§⁄U „°‚Ÿ ‹ª ÃÙ ◊Ò¥Ÿ ∑§„Ê, ““•ë¿Ê Á◊S≈U⁄U ‹Ê‹, ø‹ÃÊ „Í°–”” J 49


√ÿ¥Çÿ Õè. °Ü. ¥æ‘Àæ (¿ðóæ§ü) ‚◊ÿ ’Œ‹Ê „Ò– ¬Á⁄UflÊ⁄U ’Œ‹Ê „Ò– ‚◊Ê¡ ’Œ‹Ê „Ò •ı⁄U Á⁄U‡ÃÙ¥ ∑§Ê »‘§Áfl∑§Ù‹ ÷Ë– ¬„‹ ’Ê«∏Ê ÕÊ– ÉÊ⁄U ’ŸÊ– Á»§⁄U ◊∑§ÊŸ ÿÊ çU‹Ò≈U– ©‚◊¥ ÷Ë •¬ŸÊ ’«M§◊– •ı⁄U •’ ÃÙ Á⁄U‡ÃÙ¥ ∑‘§ ◊ÊŸŒá« „Ë ãÿÊ⁄U ‚– •’ „⁄U Á∑§‚Ë ∑§Ù ÃÙ ÿ„ ªÊŸÊ ªÊŸ ∑§Ê ‚ı÷ÊÇÿ Ÿ„Ë¥ Á◊‹ÃÊ““øÊÿ ¬ ’È‹ÊÿÊ „Ò–”” ’«∏Ë ◊‡ÊP§Ã „ÙÃË „Ò– ªÈáÊ Á◊‹ÊŸ– ∑§È¥«‹Ë Á◊‹ÊŸ– ‡ÊÊπÊ Á◊‹ÊŸ– fl ªÊŸ ÷Ë SflÊ„Ê „Ù ª∞ - ““ªÙ⁄UË Ã⁄UÊ ªÊ°fl ’«∏Ê åÿÊ⁄UÊ”– ‚ªÊ߸ ‚ ¬„‹ ∑§Ë ¬Í¿ÃÊ¿ ÷Ë ‚Ë’Ë•Ê߸ ‚ ∑§◊ Ÿ„Ë¥ „ÙÃË– •ı⁄U ÁflflÊ„ ∑§Ê ◊ÊS≈U⁄U å‹ÊŸ ÷Ë Ÿª⁄U ÁŸª◊Ù¥ ∑§Ë Ã⁄U„ ’«∏Ë ◊ÈÁ‡∑§‹ ‚ SflË∑§Îà „ÙÃÊ „Ò– “∑È¥§∑§Í-∑§ãÿÊ” ∑‘§ ◊È„Êfl⁄U ÃÙ Á’Ÿ •ÁÇŸflŒË ∑‘§ „Ë SflÊ„ÊSflÊ„Ê– ¬˝SÃÈà „Ò, ’«∏ ‡Ê„⁄U ◊¥ ¬ÈòÊË ∑‘§ Á‹∞ ÿÙÇÿ fl⁄U ∑§Ë ¬«∏ÃÊ‹ ◊¥ ∞∑§ ÿÈflÊ ‚ ¬«∏ÃÊ‹ ∑§⁄UÃÊ ÿ„ ŒÎ‡ÿ- ‚¥flÊŒ- ““•Ê¬‚ »§ÙŸ ¬⁄U ’Êà „È߸– „◊ •Ê¬∑‘§ ‡ÊÙ M§◊ ¬⁄U „Ë •Ê ª∞– •Ê¬ ◊Í‹ M§¬ ‚ ∑§„Ê° ∑‘§ ⁄U„ŸflÊ‹ „Ò?”” ““⁄UÊ¡SÕÊŸ ∑‘§ ∞∑§ ∑§S’ ∑‘§ ¬Ê‚ ∑‘§ ªÊ°fl ∑‘§–”” ““ÿ„Ê° ‡ÊÙM§◊ ∑§’ ‚ „Ò?”” ““øÊ⁄U ‚Ê‹ „Ù ª∞–”” ““∑§„Ê° ‚ Á‡ÊˇÊÊ ¬˝Ê# ∑§Ë?”” ““⁄UÊ¡SÕÊŸ ÁflEÁfllÊ‹ÿ, ¡ÿ¬È⁄U ‚ ∞◊.’Ë.∞.Á∑§ÿÊ– ÃËŸ ‚Ê‹ Ÿı∑§⁄UË ◊¥ •ë¿Ê ∑§◊ÊÿÊ– ’ÊŒ ◊¥ Á’¡Ÿ‚–”” ““Á»§⁄U Á’¡Ÿ‚ ÄUÿÙ¥?”” ““¡Ë, ◊⁄UÊ ◊Ÿ √ÿfl‚Êÿ ◊¥ „Ò •ı⁄U S∑§Ù¬ ∑§È¿ íÿʌʖ”” ““•Ê¬∑‘§ ÉÊ⁄U ◊¥ ∑§ıŸ-∑§ıŸ „Ò¥?”” ““fl ÃÙ ∑§S’ ◊¥ „Ë ⁄U„Ã „Ò¥– ◊Ò¥ Á»§‹„Ê‹ •∑‘§‹Ê ÿ„Ê° „Í°– ÉÊ⁄U ◊¥ ŒÊŒÊ-ŒÊŒË „Ò– ◊ÊÃÊÁ¬ÃÊ– ∞∑§ ’Á„Ÿ •ı⁄U ¿Ù≈UÊ ÷Ê߸– ’Á„Ÿ ∑§Ê ÁflflÊ„ „Ù ªÿÊ „Ò–”” ““ŒÊŒÊ-ŒÊŒË „Ò¥?”” (•Ê°fl‹ ∑§Ê ∑§‚Ò‹Ê SflÊŒ ©Ÿ∑§Ë ¡Ë÷ ¬⁄U

¬«∏Ÿ ¡Ò‚Ë øË¡¥ •’ πà◊ „Ù¥– ‚‹flÊ⁄U ‚Í≈U ¬⁄U ÷Ë ∑§Ù߸ ’¥ÁŒ‡Ê Ÿ„Ë¥– Ÿ ÉÊÍ◊Ÿ-Á»§⁄UŸ ¬⁄U–”” ““◊⁄UÊ ◊Ë’ „Ò Á∑§ ◊ÊÃÊÁ¬ÃÊ ∑§Ë ¬È⁄UÊŸË fl‡Ê÷Í·Ê •ı⁄U πÊŸ¬ÊŸ ‚ ◊Òø ◊ÈÁ‡∑§‹ ‚ „٪ʖ”” ““¡Ë, fl •¬ŸË Ã⁄U„ ‚ Á¡∞°– •¬ŸË Ã⁄U„ ‚ ⁄U„¥– „◊¥ ∑§Ù߸ ‡ÊÁ◊¸ãŒªË ÕÙ«∏ „Ë „Ò?”” ““ÃÙ ÄUÿÊ fl Á⁄U≈UÊÿ⁄U◊ã≈U ∑‘§ ’ÊŒ •Ê¬∑‘§ ‚ÊÕ ⁄U„¥ª?”” ““¡Ë, ÿ„Ë ÃÙ ‚¬ŸÊ „Ò– Á»§⁄U ÷Ê߸ ∑§Ë Ÿı∑§⁄UË ÿÊ ∑§Ê◊∑§Ê¡ ÿ„Ë¥ „Ù ªÿÊ, ÃÙ ‚ÙŸ ◊¥ ‚Ȫ㜖”” ““ÃÙ ÿ„ ÃÙ ∑§ß¸ ¬Á⁄UflÊ⁄UÙ¥ ∑§Ê ∞∑§ ¬Á⁄UflÊ⁄U „Ù ¡Ê∞ªÊ!”” ““¡Ë Ÿ„Ë¥, ÿ„ ÃÙ ∞∑§ „Ë ¬Á⁄UflÊ⁄U „Ò– •Ê¬ ∞‚Ê ÄUÿÙ¥ ¬Í¿ ⁄U„ „Ò¥? ÄUÿÊ ÉÊ⁄U ∑§Ë ŒËflÊ⁄U¥ •Ê¬‚ ◊¥ ¡È«∏Ë Ÿ„Ë¥ ⁄U„ÃË¥?”” ““Ÿ„Ë¥, Ÿ„Ë¥ ◊⁄UÊ ÿ„ ◊Ë’ Ÿ„Ë¥– ¬⁄U ∑§Ê◊∑§Ê¡ ’…∏ ¡ÊÃÊ „Ò– ÉÊÍ◊Ÿ Á»§⁄UŸ ∑§Ë •Ê¡ÊŒË ÷Ë....?”” ““◊ÊÃÊ-Á¬ÃÊ ÄUÿÙ¥ ’¥ÁŒ‡Ê ‹ªÊ∞°ª? •¬ŸË •Ê¡ÊŒË ∑‘§ Á‹∞ ©ã„¥ ¿Ù«∏ ÃÙ Ÿ„Ë¥ ‚∑§Ã?”” ““‚„Ë, ¬⁄U •¬Ÿ ¬Á⁄UflÊ⁄U ∑§Ë πÈ‹Ë ©«∏ÊŸ ∑§Ê •¬ŸÊ •ÊŸãŒ „ÙÃÊ „Ò–”” ““¡Ë, „◊Ê⁄UË ©«∏ÊŸ ∑§Ã¸√ÿ ∑‘§ Á„‚Ê’ ‚ πÈ‹Ë ÷Ë „Ò •ı⁄U ’¥Œ ÷Ë””– ©Ÿ∑‘§ ø„⁄U ¬⁄U ‚Ê°fl‹Ê¬Ÿ ÃÒ⁄UŸ ‹ªÊ– ∑§È¥«‹Ë Á◊‹ÊŸ, •_Ê߸‚ ªÈáÊ, •ı⁄U ŒÈ∑§ÊŸ ∑§Ë ’Ò‹ã‚ ‡ÊË≈U ‚ ßß •ÊESà Õ– ‹«∏∑‘§ ∑§Ë ◊ÈS∑§ÊŸ, √ÿÊfl‚ÊÁÿ∑§ Ã¡, •ı⁄U ’ÊÃøËà ∑‘§ ‚ ¬⁄U◊ ÃÈC– ◊ª⁄U ß‚ ‚¥flÊŒ Ÿ ‚‚È⁄U- ŒÊ◊ÊŒ ∑§Ë ªÁáÊÃËÿ øÊ„ ¬⁄U ¬ÊŸË »‘§⁄U ÁŒÿÊ– ©ŒÊ‚ ‚Ë ◊ÈŒ˝Ê ◊¥ ’Ù‹““•ë¿Ê, Á»§⁄U ◊È‹Ê∑§Êà „٪˖”” ‹ªÊ Á∑§ •ÊŸflÊ‹ ‚◊ÿ ◊¥ ’ÊÿÙ«Ê≈UÊ ◊¥ ¡ã◊ÁÃÁÕ •ı⁄U ‚◊ÿ ∑§Ê íÿÙÁ÷ ÃÙ ¿¬Ê „Ë ⁄U„ÃÊ „Ò– ∑§„Ë¥ ‚¥¬ÁûÊ, Áflfl⁄UáÊ, çU‹Ò≈U ‚Êß¡, ∑§◊⁄UÙ¥ ∑‘§ ߥøË≈U¬ ∑§Ê éÿı⁄UÊ ÷Ë ‡ÊÈ◊Ê⁄U Ÿ „Ù ¡Ê∞– J

§·¤ çÚUàÌæ ¥æØæ ãñ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

©Ã⁄U •ÊÿÊ–) ““¡Ë, fl SflSÕ „Ò¥ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ê ◊Ÿ fl„Ë¥ ‹ªÊ ⁄U„ÃÊ „Ò–”” ““÷Ê߸, ÄUÿÊ ∑§⁄UÃ „Ò?”” ““•÷Ë ß¥¡ËÁŸÿÁ⁄U¥ª ∑‘§ »§Êߟ‹ ◊¥”” ““Á¬ÃÊ¡Ë ∑§Ê ∑§Ê◊∑§Ê¡?”” ““fl ‚⁄U∑§Ê⁄UË Á‡ÊˇÊ∑§ „Ò¥–”” ““ÿ„Ê° •Ê¬Ÿ çU‹Ò≈U π⁄UËŒ Á‹ÿÊ „Ò?”” ““¡Ë! Õ˝Ë ’« M§◊ ∑§Ê–”” ““ÃÙ ÄUÿÊ ◊ÊÃÊ-Á¬ÃÊ ¡Ë ∑§Ë ÿ„Ë¥ •Ê ¡Ê∞°ª, Á⁄U≈UÊÿ⁄U◊¥≈U ∑‘§ ’ÊŒ! (ø„⁄U ¬⁄U Áø¥ÃÊ ∑§Ë ⁄UπÊ∞°) ““¡Ë, ÿ„ ◊⁄UÊ ‚ı÷ÊÇÿ „ÙªÊ! ŒÊŒË- ŒÊŒÊ ∑§Ë Ã⁄U„ fl„Ë¥ Áø¬∑‘§ Ÿ ⁄U„, ÃÙ ©Ÿ∑‘§ Á‹∞ SÕÊÿË •ÊflÊ‚–”” ““ÄUÿÊ ß‚‚ •Ê¬∑§Ë ¬˝Êÿfl‚Ë Á«S≈U’¸ Ÿ„Ë¥ „ÙªË?”” ““¡Ë, ∑Ò§‚Ë ¬˝Êÿfl‚Ë? „◊¥ ÃÙ ‚ÊÕ ⁄U„Ÿ ∑§Ë ë∏¬ „Ò •ı⁄U ‚¥S∑§Ê⁄U ÷Ë–”” ““Á»§⁄U ÃÙ •Ê¬∑§Ê ¬Á⁄UflÊ⁄U ≈˛Á«‡ÊŸ‹ „ÙªÊ?”” ““¡Ë, ¬Ê⁄U¥¬ÊÁ⁄U∑§ ÷Ë „Ò •ı⁄U πÈ‹Ê πÊÃÊ ÷Ë–”” ““Á»§⁄U ÃÙ ‚Ê«∏Ë- flÊ«∏Ë ∑§Ë ’ÊäÿÃÊ ⁄U„ªË ?”” ““¡Ë, ◊ȤÊ ÃÙ ÿ„Ë ¬‚㌖ ¬ŒÊ¸ ÿÊ ‚Ê◊Ÿ Ÿ

50


‚¥S◊⁄UáÊ

S◊ÎÁà ‡Ê·

°.Âè.Áð. ¥ ÎéÜ ·¤Üæ× ‚ÈŒ‡Ê¸Ÿ ⁄U%Ê∑§⁄ („Á⁄UÿÊáÊÊ)

×æ

ø¸ ◊Ê‚ ∑§Ë ∞∑§ ‚È’„ ¿Ù≈U ÷Ê߸ „⁄U’¥‚ ∑§Ê »∏§ÙŸ •ÊÿÊ π∏Ê‹Ë „Ù ÃÙ ÁŒÑË Á◊‹Ÿ •Ê ¡Ê•Ù– ◊ÊÃÊ ¡Ë •Ê߸ „Ò¥ •ı⁄U ∑§È¿ ◊„◊ÊŸ ÷Ë •Ê ⁄U„ „Ò¥ ’Ê⁄U„ ’¡ ∑‘§ •Ê‚¬Ê‚ ¡∏M§⁄U ¬„È°ø ¡ÊŸÊ– ◊Ò¥Ÿ ¬Í¿Ê Á∑§ ∑§Ù߸ ∑§Ê◊ „Ù ÃÙ ◊Ò¥ ¡ÀŒË ÷Ë •Ê ‚∑§ÃË „Í°; ‹Á∑§Ÿ ©‚Ÿ ∑§„Ê, Ÿ„Ë¥ ‚’ ∑§Ê◊ „Ù ¡Ê∞ªÊ, ’‚ ÃÈ◊ ‚◊ÿ ‚ •Ê ¡ÊŸÊ– Á»§⁄U ÷Ë ◊Ò¥Ÿ •¬ŸË •Ù⁄U ‚ ∑§⁄U‹ ∑§Ë ‚é¡∏Ë ’ŸÊ ‹Ë– »∏§⁄Uˌʒʌ ‚ ŒÁˇÊáÊ ÁŒÑË ŒÍ⁄U ÃÙ „Ò Ÿ„Ë¥, ÷Ê߸ ∑‘§ ¬Ê‚ •ÄU‚⁄U ¡ÊÃË ⁄U„ÃË „Í°; ‹Á∑§Ÿ ©‚ ÁŒŸ ‚È’„-‚È’„ •øÊŸ∑§ »∏§ÙŸ •ÊŸ ‚ ‚◊¤Ê ªß¸ Á∑§ ∑§Ù߸ Áfl‡Ê· ’Êà „ÙªË ¡Ù ’È‹ÊÿÊ „Ò; ß‚Á‹∞ ’«∏ ’≈U ∑‘§ ‚ÊÕ ’Ê⁄U„ ’¡ ‚ ¬„‹ „Ë ¬„È°ø ªß¸, ¬⁄U fl„Ê° π∏Ê‚ ◊„◊ÊŸÙ¥ ¡Ò‚Ë ∑§Ù߸ ÃÒÿÊ⁄UË Ÿ„Ë¥ ÁŒπË– ’«∏Ê ‚ÊŒÊ ÷Ù¡Ÿ ’Ÿ ∑§⁄U ÃÒÿÊ⁄U ÷Ë „Ù ªÿÊ ÕÊ– ‚’ ‚„¡ Õ, „Ê° ø„⁄U ¬⁄U ¬˝ÃˡÊÊ ∑‘§ ÷Êfl ¡∏M§⁄U ÁŒπÊ߸ Œ ⁄U„ Õ– ◊Ê° ‚ Á◊‹∑§⁄U •ë¿Ê ‹ªÊ– ©Ÿ‚ ’ÊÃøËà ∑§⁄U „Ë ⁄U„Ë ÕË Á∑§ ΔË∑§ ‚Ê…∏ ’Ê⁄U„ «Ù⁄U ’‹ ’¡Ë– ÷Ê߸ Ÿ Œ⁄UflÊ¡∏Ê ¬„‹ „Ë πÙ‹ ⁄UπÊ ÕÊ, fl ◊„◊ÊŸ ∑§Ù ‚ÊŒ⁄U «˛ÊߥªM§◊ ◊¥ ‹ •Ê∞– ÉÊ¥≈UË ∑§Ë •ÊflÊ¡∏ ‚ „◊ ¬„‹ „Ë ‚◊¤Ê ª∞ Õ Á∑§ ◊„◊ÊŸ •Ê ª∞ „Ò¥– ‚ÁflÃÊ ÷Ê÷Ë, ÷Ê߸ •ı⁄U ’≈UÊ ¬„‹ ‚ „Ë fl„Ê° ’ÒΔ „È∞ Õ– ÷Ê߸ ∑‘§ ’È‹ÊŸ ¬⁄U ◊Ò¥ ÷Ë ◊ÊÃÊ ¡Ë ∑‘§ ‚ÊÕ •¥Œ⁄U •Ê ªß¸– •¬Ÿ ‚Ê◊Ÿ Á¡‚ √ÿÁQ§àfl ∑§Ù ◊Ò¥Ÿ ŒπÊ fl Áfl‹ˇÊáÊ ¬˝ÁÃ÷Ê ∑‘§ œŸË, Á◊‚Êß‹ ◊ÒŸ, ÷Áflcÿ ◊¥ „◊Ê⁄U „ÙŸ flÊ‹ ⁄UÊC˛¬Áà ∞.¬Ë.¡. •éŒÈ‹ ∑§‹Ê◊ Õ– ◊°¤Ê‹Ê ∑∏§Œ, ‡ÿÊ◊ fláʸ, ø„⁄U ¬⁄U SflÊÁ÷◊ÊŸ ∑§Ë

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

•Ê÷Ê, ‚¬ŸÙ¥ ‚ ¬Á⁄U¬Íáʸ ø◊∑§ÃË •Ê°π¥ ,∑§¥œ Ã∑§ ‹ê’ ’Ê‹ ¡Ù ©Ÿ∑§Ê ‡Êı∑∏§ ⁄U„Ê „Ò– ‚ÊœÊ⁄UáÊ fl‡Ê÷Í·Ê, „Ù¥ΔÙ¥ ¬⁄U ◊œÈ⁄U ÁS◊Ö ‚’∑‘§ ’Ëø •Ê◊- ‚Ê ÁŒπŸ flÊ‹Ê ÿ„ √ÿÁQ§ ÷ËÃ⁄U ‚ Á∑§ÃŸÊ •‚ÊœÊ⁄UáÊ „Ò, ÿ„ ¡ÊŸÃË ÕË– ŒÍ⁄UŒ‡Ê¸Ÿ ¬⁄U ‚◊ÊøÊ⁄UÙ¥ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ Á∑§ÃŸË ’Ê⁄U ©ã„¥ Œπ øÈ∑§Ë ÕË; ¬⁄U M§’M§ ¬„‹Ë ’Ê⁄U „Ù ⁄U„Ë ÕË– ©Ÿ ÁŒŸÙ¥ Á⁄U≈UÊÿ⁄U „ÙŸ ∑‘§ ’ÊŒ fl π‹ ªÊ°fl ∑‘§ ⁄US≈U „Ê™§‚ ◊¥ Δ„⁄U „È∞ Õ– fl„Ë¥ ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕ ÷Ê߸ •ı⁄U ©Ÿ∑‘§ Á◊òÊÙ¥ ∑§Ê ¬Á⁄Uøÿ „È•Ê ÕÊ– ’ÊŒ ◊¥ ÿ„ ¬Á⁄Uøÿ Á◊òÊÃÊ ◊¥ ’Œ‹ ªÿÊ– ‚÷Ë Á◊‹∑§⁄U ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ ∑‘§ ‚ÊÕ ¬¥ø‡ÊË‹ ¬Ê∑§¸ ◊¥ ‚È’„ ∑§Ë ‚Ò⁄U ∑‘§ Á‹∞ ¡∏ÊÿÊ ∑§⁄UÃ Õ– ©ã„Ù¥Ÿ “ÿ‹Ù „ÒflŸ ÄU‹’” ∑§Ë SÕʬŸÊ ∑§Ë ÕË– ‚÷Ë Á◊òÊ ‚Ò⁄U ∑‘§ ‚◊ÿ ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ ∑§Ë ’ÊÃÙ¥ ‚ ‹Ê÷ÊÁãflà „ÙÃ Õ– ÁflôÊÊŸ,•ÊäÿÊÁà◊∑§,¬ı⁄UÊÁáÊ∑§ ªÊÕÊ•Ù¥, ¬‡ÊȬÁˇÊÿÙ¥ ‚ ‹∑§⁄U ‚Ê◊Áÿ∑§ Œ‡Ê-‚◊Ê¡ ‚ê’¥ÁœÃ Áfl·ÿÙ¥ ¬⁄U fl øøʸ ∑§⁄UÃ Õ– ©ã„¥ ’ëøÙ¥ ‚ åÿÊ⁄U ÃÙ ÕÊ „Ë, ©ã◊ÈQ§ flÊÃÊfl⁄UáÊ ◊¥ fl„ Sflÿ¥ ÷Ë ’ëø ’Ÿ ¡ÊÃ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë ©ã◊ÈQ§ „°‚Ë ¬Ê∑§¸ ◊¥ ªÍ°¡Ÿ ‹ªÃË– ⁄UÁflflÊ⁄U ∑‘§ ÁŒŸ ‚÷Ë Á◊òÊ Á◊‹∑§⁄U ©‚ ¬Ê∑§¸ ◊¥ Á¬∑§ÁŸ∑§ ÷Ë ◊ŸÊÃ Õ– ÿ„ ‚’ ’ÊÃ¥ ÷Ê߸ ◊ȤÊ ’ÃÊÃ ⁄U„Ã Õ; ‹Á∑§Ÿ ©Ÿ‚ Á◊‹Ÿ ∑§Ê •fl‚⁄U ©‚ ÁŒŸ Á◊‹ ⁄U„Ê ÕÊ– ÷Ê߸ Ÿ ◊⁄UÊ ©Ÿ‚ ¬Á⁄Uøÿ ∑§⁄UÊÿÊ– ◊⁄U ’Ê⁄U ◊¥ ©ã„¥ ¬„‹ „Ë ’ÃÊÿÊ „È•Ê ÕÊ – ◊ÊÃÊ¡Ë •ı⁄U ◊Ò¥ ŒÙŸÙ¥ ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ‚Ù»∏§ ¬⁄U ’ÒΔ ª∞– ◊Ê° ∑§Ù ÷Ë ÷Ê߸ Ÿ ©Ÿ∑‘§ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë ©¬‹ÁéœÿÙ¥ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ’ÃÊ ⁄UπÊ ÕÊ– ©Ÿ‚ Á◊‹∑§⁄U fl„ ’„Èà πÈ‡Ê „È߸; ‹Á∑§Ÿ ’Êà ∑Ò§‚ ∑§⁄U¥– ÷Ê·Ê ∑§Ë ’ÊœÊ ¡Ù ’Ëø ◊¥ ÕË– ◊Ê° ∑§Ù •¥ª˝¡∏Ë ∑§Ê ôÊÊŸ Ÿ„Ë¥ ÕÊ •ı⁄U ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ ¬¥¡Ê’Ë ∑§„Ê° ‚◊¤ÊÃ– ‹Á∑§Ÿ ÿ„ ∑§Ê◊ Á∑§ÿÊ ÷ÊflŸÊ•Ù¥ Ÿ, ŒÙŸÙ¥ Ÿ ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑§Ê „ÊÕ ¬∑§«∏ ⁄UπÊ ÕÊ–

∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ Ÿ ©Ÿ∑‘§ •Êª ¡∏⁄UÊ- ‚Ê Á‚⁄U ¤ÊÈ∑§ÊÿÊ, ÃÙ ◊Ê° Ÿ ©‚ ¬⁄U •¬ŸÊ „ÊÕ ⁄Uπ∑§⁄U •Ê‡ÊËflʸŒ ÁŒÿÊ •ı⁄U ¬Í¿Ê, ““ÄUÿÊ „Ê‹ „Ò?”” „Ù¥ΔÙ¥ ∑§Ë ÷Ê·Ê ‚◊¤Ê ©ã„Ù¥Ÿ „ÊÕ ‚ ΔË∑§ ∑§Ê ߇ÊÊ⁄UÊ Á∑§ÿÊ– ‹Á∑§Ÿ ß‚∑‘§ ’ÊŒ ∞∑§ ⁄UÙø∑§ ’Êà „Ù ªß¸– ◊Ê° ∑‘§ ¬Í¿Ÿ ¬⁄U Á∑§ ’Ê‹-’ëø ∑Ò§‚ „Ò¥– ©ã„Ù¥Ÿ ∑§„Ê, “’˝±◊øÊ⁄UË”– ◊Ê° Ÿ ß‚ ‡ÊéŒ ∑§Ê •Õ¸ Ÿ„Ë¥ ‚◊¤ÊÊ •ı⁄U ’Ù‹Ë, “‡ÊÈ∑§⁄U „Ò” (‡ÊÈ∑˝§) •ı⁄U ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë „◊ ‚’ ∑§Ë „°‚Ë ¿Í≈U ªß¸– ŒÙŸÙ¥ ∑§Ù ß‚ „°‚Ë ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ ¬ÃÊ „Ë Ÿ„Ë¥ ø‹Ê– ÷Ê߸ Ÿ ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ ∑§Ù ¡’ ¬Í⁄UË ’Êà ’ÃÊ߸, ÃÙ fl ÷Ë ◊ÈS∑§È⁄UÊ∞ Á’ŸÊ Ÿ„Ë¥ ⁄U„– ©ã„Ù¥Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ ◊ÊÃÊ¡Ë ◊¥ ©ã„¥ •¬ŸË ◊Ê° ÁŒπÊ߸ ŒÃË „Ò– ÿ„ ©Ÿ∑§Ë ◊„ÊŸÃÊ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë ‚ëøË ÷ÊflŸÊ∞° ÕË¥– ©‚∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë fl ¡’ ÷Ë ©Ÿ‚ Á◊‹, •ÊŒ⁄U ‚ Á‚⁄U ¤ÊÈ∑§Ê∑§⁄U •Á÷flÊŒŸ ∑§⁄UÃ Õ– ◊Ò¥ Á‹πÃË „Í° ÿ„ ¡ÊŸ∑§⁄U ©ã„¥ •ë¿Ê ‹ªÊ ÕÊ– ∑§Ê»§Ë ‚◊ÿ Ã∑§ fl ◊⁄U ‚ÊÕ ’ÊÃøËà ∑§⁄UÃ ⁄U„– ©Ÿ ÁŒŸÙ¥ ◊Ò¥ •¬ŸÊ ©¬ãÿÊ‚ “ÄUÿÊ flÎ¥ŒÊ ‹ı≈U ¬Ê߸!” Á‹π ⁄U„Ë ÕË– ©ã„Ù¥Ÿ ©¬ãÿÊ‚ ∑‘§ Áfl·ÿ ◊¥ ÁflSÃÎà ¡ÊŸ∑§Ê⁄UË ‹Ë •ı⁄U ‚ÊÕ „Ë •¬ŸË ‡ÊÈ÷∑§Ê◊ŸÊ∞° ÷Ë ŒË¥– ©ã„Ù¥Ÿ ‚’‚ ’ÊÃøËà ∑§Ë– ’«∏ „Ë ‚„¡ •ı⁄U ∞∑§ •Ê◊ √ÿÁQ§ ∑§Ë Ã⁄U„ SflÊ÷ÊÁfl∑§ M§¬ ‚ „◊ ‚’∑‘§ ‚ÊÕ πÊŸÊ πÊÃ „È∞ fl„ „⁄U flSÃÈ ∑§Ë ¬˝‡Ê¥‚Ê ∑§⁄UŸ ‚ Ÿ„Ë¥ øÍ∑‘§– ©ûÊ⁄U ÷Ê⁄UÃËÿ πÊŸ ∑§Ê fl„ ¬Í⁄UÊ •ÊŸãŒ ‹ ⁄U„ Õ– ’ëø ∑§Ë ‚Ë ©à‚È∑§ÃÊ ‚ fl „⁄U Á«‡Ê ‹ ⁄U„ Õ– ©ã„¥ åÿÊ¡∏ ∑‘§ ¬∑§ı«∏ ’„Èà ¬‚¥Œ Õ– fl ∑§÷Ë-∑§÷Ë ‚Ò⁄U ‚ flÊÁ¬‚ •ÊÃ „È∞ ÷Ê߸ ∑‘§ ÉÊ⁄U •Ê ¡ÊÃ •ı⁄U åÿÊ¡∏ ∑‘§ ¬∑§ı«∏Ù¥ ∑§Ë »∏§⁄U◊Êß‡Ê ∑§⁄UÃ– ©‚ ÁŒŸ ÷Ë πÊŸ ◊¥ •ãÿ flSÃÈ•Ù¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ¬∑§ı«∏ ÷Ë ’ŸÊ∞ Õ •ı⁄U ∑§⁄U‹ ÃÙ ©ã„¥ ßß SflÊÁŒC ‹ª Õ Á∑§ ©Ÿ∑§Ê Á¡∏∑˝§ ’ÊŒ ◊¥ ÷Ë ©ã„Ù¥Ÿ ∑§ß¸ ’Ê⁄U Á∑§ÿÊ ÕÊ– 51


‚¥S◊⁄UáÊ ŒÍ‚⁄UË ’Ê⁄U ◊⁄UÊ ©Ÿ‚ Á◊‹ŸÊ ¬¥ø‡ÊË‹ ¬Ê∑§¸ ◊¥ „È•Ê ÕÊ– ∑§È¿ ◊Ê‚ ‹¥ŒŸ ¬˝flÊ‚ ∑‘§ ’ÊŒ flÊÁ¬‚ •Ê߸, ÃÙ ÷Ê߸ ‚ Á◊‹Ÿ ªß¸ ÕË– •ª‹ ÁŒŸ fl„ ‚È’„ ∑§Ë ‚Ò⁄U ∑‘§ Á‹∞ ÁŸ∑§‹, ÃÙ ◊ȤÊ ÷Ë ‚ÊÕ ‹ ª∞– „◊ fl„Ê° ©‚ ÁŒŸ ÕÙ«∏Ê Áfl‹ê’ ‚ ¬„È°ø, ŒπÊ- «ÊÚ. ∑§‹Ê◊ •ãÿ ÃËŸ Á◊òÊÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ flÊÁ¬‚ •Ê ⁄U„ „Ò¥– „◊ ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ¬Ê∑§¸ ‚ ’Ê„⁄U •ÊŸ ‹ª; ‹Á∑§Ÿ fl ŒÈ’Ê⁄UÊ „◊¥ ‚ÊÕ ‹∑§⁄U ‚Ò⁄U ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ flÊÁ¬‚ •Ê ª∞– fl„ ¬Ê∑§¸ ÄUÿÊ, •ë¿Ê π∏Ê‚Ê ‹ê’Ê ¡¥ª‹ „Ò– fl„ ¬Í⁄UÊ øP§⁄U ‹ªÊ øÈ∑‘§ Õ; Á»§⁄U

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

÷Ë fl„ ©‚Ë ©à‚Ê„, øÈSÃË •ı⁄U ¡Ù‡Ê ∑‘§ ‚ÊÕ ø‹ ⁄U„ Õ– ©Ÿ∑‘§ ∑§Œ◊Ù¥ ◊¥ Õ∑§Êfl≈U ∑§Ê ‹‡Ê◊ÊòÊ ÷Ë ŸÊ◊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ◊Ò¥Ÿ ŒπÊ, „◊ ‚’∑§Ù ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕ ø‹Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ‹ê’ ∑§Œ◊ ⁄UπŸ ¬«∏ ⁄U„ Õ– ¡Ò‚Ê Á∑§ ◊Ò¥Ÿ ¬„‹ ÷Ë ∑§„Ê „Ò Á∑§ fl ‚Ò⁄U ∑§⁄UÃ „È∞ Á∑§‚Ë Ÿ Á∑§‚Ë Áfl·ÿ ¬⁄U øøʸ Á∑§ÿÊ ∑§⁄UÃ Õ– ©‚ ÁŒŸ ©ã„Ù¥Ÿ ¬˝∑§ÎÁà ¬⁄U øøʸ ∑§Ë ÕË– ¬«∏ ¬⁄U ÿÊ ©«∏ÃÊ „È•Ê ∑§Ù߸ ÷Ë ¬ˇÊË ÁŒπÊ, fl ŸÊ◊ ∑‘§ ‚ÊÕ ©‚∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ’ÃÊÃ ¡Ê ⁄U„ Õ– ∞∑§ ¡ª„ ©ã„Ù¥Ÿ ◊ȤÊ ∞∑§ ¬«∏ ÁŒπÊÿÊ, ¡„Ê°

ŸË◊ •ı⁄U ¬Ë¬‹ ∑‘§ ß ßß ∞∑§ ‚ÊÕ ‚≈U „È∞ Õ Á∑§ ¬ÃÊ „Ë Ÿ„Ë¥ ø‹ ⁄U„Ê ÕÊ Á∑§ ŒÙ ¬«∏Ù¥ ∑‘§ ß „Ò¥– ©Ÿ∑§Ë ‡ÊÊπÊ∞° ÷Ë ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑‘§ ‚ÊÕ ‚≈UË „È߸ ÕË¥– ∑‘§fl‹ ©Ÿ∑‘§ ¬ûÊÙ¥ ‚ ©Ÿ∑§Ë ¬„øÊŸ „Ù ⁄U„Ë ÕË– ◊ȤÊ ©‚ ¬«∏ ∑§Ù •øÁê÷à „Ù ŒπÃ „È∞ ©ã„Ù¥Ÿ ∑§„Ê, "Write down a poem on it. I will also write one." (ß‚ ¬«∏ ¬⁄U ∑§ÁflÃÊ Á‹πÙ, ◊Ò¥ ÷Ë Á‹πÍ°ªÊ) ’ÊŒ ◊¥ ◊Ò¥Ÿ Á„ãŒË ◊¥ ∑§ÁflÃÊ Á‹πË ÕË ¡Ù ◊⁄U ∑§ÁflÃÊ-‚¥ª˝„ “∞∑§ ŸŒË ∞„‚Ê‚ ∑§Ë” ◊¥ ‚¥ªÎ„Ëà „Ò– ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ Ÿ •¥ª˝¡∏Ë ◊¥ ∑§ÁflÃÊ

52


‚¥S◊⁄UáÊ Á‹πË ÕË, ¡Ù ¬˝∑§ÊÁ‡Êà „ÙŸ ∑‘§ ¬pÊØ ©ã„Ù¥Ÿ ◊ȤÊ ÷Ê߸ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ¬„È°øÊ߸ ÕË– ÃË‚⁄UË ’Ê⁄U ©Ÿ‚ Á◊‹Ÿ ∑§Ê •fl‚⁄U Ã’ Á◊‹Ê, ¡’ ⁄UÊC˛¬Áà ¬Œ ¬⁄U •Ê‚ËŸ „È∞ ©ã„¥ ŒÙ fl·¸ ‚ ™§¬⁄U „Ù ª∞ Õ– ©Ÿ∑§Ë √ÿSÃÃÊ∞° ’…∏ ªß¸ ÕË¥; ‹Á∑§Ÿ fl„ π‹ ªÊ°fl ∑‘§ •¬Ÿ ©ã◊ÈQ§ ¬˝flÊ‚ •ı⁄U Á◊òÊÙ¥ ∑§Ù Ÿ„Ë¥ ÷Í‹ Õ– ∞∑§ ’Ê⁄U Á◊‹Ÿ ∑§Ê ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ’ŸÊ; ‹Á∑§Ÿ •¬Á⁄U„Êÿ¸ ∑§Ê⁄UáÊ ‚ SÕÁªÃ „Ù ªÿÊ– ŒÈ’Ê⁄UÊ ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ’ŸŸ ◊¥ ∑§È¿ ◊Ê‚ ‹ª ª∞– Á¡‚ ÁŒŸ ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ Ÿ •ÊŸÊ ÕÊ, fl„ ÁŒŸ „◊Ê⁄U Á‹∞ •ÁflS◊⁄UáÊËÿ ’Ÿ ªÿÊ ÕÊ– ÷Ê߸ ∑‘§ ÉÊ⁄U ◊¥ ÃÙ ©Ÿ∑‘§ Sflʪà ∑§Ë ÃÒÿÊ⁄UË „Ù „Ë ⁄U„Ë ÕË– ’Ê„⁄U •Ê߸.•Ê߸.≈UË ¬È‹ ‚ ‹∑§⁄U π‹ ªÊ°fl ∑‘§ •¥Œ⁄U Ã∑§ ‚«∏∑§Ù¥ ∑§Ù ŒÙŸÙ¥ •Ù⁄U »§Í‹Ù¥ ‚ ‹Œ ª◊‹Ù¥ ‚ ‚¡ÊÿÊ ªÿÊ– ¡ª„- ¡ª„ Á‚ÄUÿÙÁ⁄U≈UË ªÊ«¸ π«∏ Õ– ÉÊ⁄U ∑‘§ ÷ËÃ⁄U •ÊÃ „Ë ©ã„Ù¥Ÿ ©ã◊ÈQ§ ‚Ê°‚ ‹Ë– ’„Èà ‚Ê⁄UË •ı¬øÊÁ⁄U∑§ÃÊ•Ù¥ ∑‘§ ’¥œŸ ©ã„¥ ¬‚¥Œ Ÿ„Ë¥ Õ– ÷Ê߸ ∑‘§ ÉÊ⁄U ◊¥ „Ë øÊ⁄UÙ¥ Á◊òÊÙ¥ ∑§Ù ∞∑§òÊ „ÙŸÊ ÕÊ; ß‚Á‹∞ ◊⁄UÊ ÷Ë fl„Ê° ¡ÊŸÊ Ãÿ ÕÊ– ∑§÷Ë ‚ÙøÊ Ÿ„Ë¥ ÕÊ Á∑§ ⁄UÊC˛¬Áà ∑‘§ M§¬ ◊¥ ©Ÿ‚ Á◊‹ŸÊ „ÙªÊ; ‹Á∑§Ÿ ÿ„ ◊⁄UÊ ‚ı÷ÊÇÿ ⁄U„Ê Á∑§ ÿ„ •fl‚⁄U ◊ȤÊ Á◊‹Ê •ı⁄U ◊⁄U Á‹∞ fl ˇÊáÊ •◊ÍÀÿ „Ù ª∞ ¡’ ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ Ÿ •¬Ÿ ∑§⁄U ∑§◊‹Ù¥ ‚ ◊⁄U ∑§„ÊŸË ‚¥ª˝„ “’‚, •’ •ı⁄U Ÿ„Ë¥” ∑§Ê ‹Ù∑§Ê¬¸áÊ Á∑§ÿÊ– fl„ Á„ãŒË Ÿ„Ë¥ ¬…∏ ‚∑§Ã Õ; ‹Á∑§Ÿ ◊⁄UË ¬ÈSÃ∑§ ∑‘§ ŸÊ◊ ◊¥ Á‹π “Ÿ„Ë¥” ‡ÊéŒ ∑§Ù ©ã„Ù¥Ÿ ¬…∏∑§⁄U ’ÃÊÿÊ– ‡ÊË·¸∑§ ∑§Ê •Õ¸ ¬Í¿Ê •ı⁄U ©‚ ∑§„ÊŸË ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ◊Ȥʂ ¬Í¿Ê– ◊⁄U ©¬ãÿÊ‚ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ÷Ë fl Ÿ„Ë¥ ÷Í‹ Õ– “ÄUÿÊ flÎ¥ŒÊ ‹ı≈U ¬Ê߸!” ©¬ãÿÊ‚ ¬Í⁄UÊ „Ù ªÿÊ ÕÊ •ı⁄U ©‚ ‚◊ÿ ¬˝∑§Ê‡ÊŸÊœËŸ ÕÊ– ß‚∑‘§ ’ÊŒ ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U ©Ÿ∑§Ê ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ’ŸÊ ÕÊ, Ã’ Ã∑§ ©¬ãÿÊ‚ •ı⁄U ∞∑§ ∑§„ÊŸË ‚¥ª˝„ ¬˝∑§ÊÁ‡Êà „Ù øÈ∑‘§ Õ– Áfl◊ÙøŸ ÷Ë „ÙŸÊ ÕÊ; ‹Á∑§Ÿ ©Ÿ∑§Ê ∑§Êÿ¸∑˝§◊ SÕÁªÃ „Ù ªÿÊ •ı⁄U ©‚∑‘§ ’ÊŒ fl •Ê „Ë Ÿ„Ë¥ ¬Ê∞– Áfl◊ÙøŸ ∑‘§ Á‹∞ ÃÒÿÊ⁄U ∑§Ë ªß¸ ∑§fl⁄U •ı⁄U Á⁄U’Ÿ ‚ ‚Áí¡Ã ¬ÈSÃ∑‘§¥ •÷Ë Ã∑§ ©‚Ë Ã⁄U„ ◊⁄U ¬Ê‚ ⁄UπË „Ò¥– Œ‡Ê ∑‘§ ¬˝Õ◊ ŸÊªÁ⁄U∑§ ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ •¬Ÿ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

Á◊òÊÙ¥ ‚ ©Ÿ∑‘§ ¬Á⁄UflÊ⁄U ‚ Á◊‹ ⁄U„ Õ– ∑§Ù߸ •Á÷◊ÊŸ Ÿ„Ë¥, ∑§Ù߸ Œ¥÷ Ÿ„Ë¥– ø„⁄U ¬⁄U fl„Ë Áø⁄U-¬Á⁄UÁøà ÁŸ‡¿‹, ◊Ÿ◊Ù„∑§ ◊ÈS∑§ÊŸ– fl ‚’∑‘§ ‚ÊÕ √ÿÁQ§ªÃ M§¬ ‚ ’ÊÃøËà ∑§⁄UÃ ⁄U„, ¬Á⁄UflÊ⁄U ∑‘§ •ãÿ ‚ŒSÿÙ¥ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ¬Í¿Ã ⁄U„– fl Á∑§‚Ë ∑§Ù ÷Ë •ı⁄U ©‚∑§Ë ∑§Ù߸ ÷Ë ’Êà ÷Í‹ Ÿ„Ë¥ Õ– fl ’ËÃ ÁŒŸÙ¥ ∑§Ë ’ÊÃÙ¥ ∑§Ù S◊⁄UáÊ ∑§⁄U ¬˝‚ÛÊ „Ù ⁄U„ Õ– ’ëøÙ¥ ∑‘§ ¬˝Áà ©Ÿ∑§Ê ‹ªÊfl ’⁄U∑§⁄UÊ⁄U ÕÊ– ÷ÃË¡Ë •ø¸ŸÊ ∑‘§ ’≈U ÁŸÁ◊ûÊ ‚ ©Ÿ∑§Ê Áfl‡Ê· ‹ªÊfl ÕÊ– fl„ ¡’ ÷Ë •ÊÃË, ÃÙ fl„ ¬˝Êÿ— Á◊‹Ÿ •ÊÃ Õ– ’ëø ∑§Ù ªÙŒ ◊¥ ©ΔÊÃ, ÃÙ fl„ ÷Ë ©Ÿ∑‘§ ¬Ê‚ •Ê∑§⁄U πÍ’ •ΔπÁ‹ÿÊ° ∑§⁄UÃÊ– ⁄UÊC˛¬Áà ÷flŸ ◊¥ ÷Ë ©ã„Ù¥Ÿ Áfl‡Ê· M§¬ ‚ ©‚ •Ê◊¥ÁòÊà Á∑§ÿÊ ÕÊ– Ã’ fl„ ‚ÊÃ-•ÊΔ fl·¸ ∑§Ê „٪ʖ fl ÷ÃË¡Ë ‚ ∑§„Ê ∑§⁄UÃ Õ, ““’ëøÙ¥ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ‚ŒÊ ◊ÈS∑§È⁄UÊÃ ⁄U„ŸÊ øÊÁ„∞– ◊ÈS∑§È⁄UÊÃÊ ø„⁄UÊ Œπ∑§⁄U ’ëøÙ¥ ∑‘§ ø„⁄U ÷Ë ◊ÈS∑§È⁄UÊÃ ⁄U„Ã „Ò¥ •ı⁄U Œ‡Ê ∑§Ù ◊ÈS∑§È⁄UÊÃ, πÈ‡Ê Á◊¡∏Ê¡ ’ëø „Ë øÊÁ„∞, ¡Ù Œ‡Ê ∑§Ù •Êª ’…∏Ê∞°ª–”” fl ÷Ê⁄Uà ∑‘§ ÷Áflcÿ ∑‘§ ¬˝Áà ‚¡ª Õ– Œ‡Ê ∑§Ù flÒôÊÊÁŸ∑§ ˇÊòÊ ◊¥ •ÊÁÕ¸∑§, ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ M§¬ ◊¥ •Êª ’…∏Ã „È∞ ŒπŸÊ øÊ„Ã Õ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ù •¬ŸÊ ÿ„ ‚¬ŸÊ ’ëøÙ¥, ŸflÿÈfl∑§Ù¥ ∑§Ë •Ê°πÙ¥ ◊¥ ÁŒπÊ߸ ŒÃÊ ÕÊ– ‚÷Ë Ÿ ∞∑§- ∞∑§ ∑§⁄U∑‘§ •¬Ÿ ◊Ÿ ◊¥ •Ê∞ ©Ÿ∑‘§ ¬˝Áà ∑§ÎÃôÊÃÊ ∑‘§ ÷Êfl ¬˝∑§≈U Á∑§∞ Õ– ß‚ ’Ê⁄U ◊¥ ◊Ò¥ ©‚ ÁŒŸ ÷Ë ‚ı÷ÊÇÿ‡ÊÊ‹Ë ⁄U„Ë; ÄUÿÙ¥Á∑§ ©ã„Ù¥Ÿ ‚’‚ •Áœ∑§ ‚◊ÿ ◊⁄U ‚ÊÕ ’Êà ∑§Ë ÕË– ◊⁄U ∑§„ÊŸË- ‚¥ª˝„ ∑§Ê Áfl◊ÙøŸ ∑§⁄U fl ◊Ȥʂ ÷Ë •Áœ∑§ πÈ‡Ê Õ– ÿ„ ©Ÿ∑§Ê ’«∏嬟 „Ë ÃÙ ÕÊ– πÊŸ ∑§Ê ©ã„Ù¥Ÿ ¬Í⁄UÊ •ÊŸãŒ Á‹ÿÊ– „ÊÕ ‚ πÊŸÊ πÊÃ „È∞ ø„⁄U ¬⁄U fl„Ë ¬„‹ ¡Ò‚ ’ëøÙ¥ ‚ ÷Êfl– ⁄UÊC˛¬Áà ÷flŸ ◊¥ ⁄U„Ã „È∞ ©ã„Ù¥Ÿ •¬ŸË ‚ÊŒªË ∑§Ù Ÿ„Ë¥ ¿Ù«∏Ê ÕÊ, ÃÙ •’ ÃÙ fl „◊ ‚’∑‘§ ‚ÊÕ •Ê◊ √ÿÁQ§ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ’ÒΔ Õ– ©‚ ÁŒŸ ’„Èà ‚ ÁfløÊ⁄U, Á∑§ÃŸ •ÊŒ‡Ê¸, Á∑§ÃŸË ‚Ê⁄UË ÿÊŒ¥ ◊Ò¥ •¬Ÿ •Ê°ø‹ ◊¥ ‚◊≈U∑§⁄U •¬Ÿ ‚ÊÕ ‹Ê߸ ÕË– „◊Ê⁄U Á‹∞ ÿ„ ªfl¸ ∑§Ë ’Êà ÕË Á∑§ „◊¥ ©‚ ◊„ÊŸ˜ √ÿÁQ§àfl ∑§Ê ‚ÊÕ Á◊‹ ⁄U„Ê

ÕÊ, ¡Ù ÷Ê⁄Uà ÷ÍÁ◊ ¬⁄U ∑§÷Ë-∑§÷Ë „Ë •flÃÁ⁄Uà „ÙÃ „Ò¥, ¡Ù •¬Ÿ •Ê¬ ◊¥ •Á÷◊ÊŸ ⁄UÁ„à ∞∑§ ¬Í⁄UË ¬ÊΔ‡ÊÊ‹Ê Õ– ’⁄U‚Ù¥ ’Ëà ¡ÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë ©‚ ÁŒŸ ∑§Ë S◊ÎÁÃÿÙ¥ ‚ ◊Ÿ ◊¥ πȇÊË ∑§Ë ‹„⁄U¥ ©ΔŸ ‹ªÃË „Ò¥– ÷Ê߸ ‚ŒÊ ©Ÿ∑‘§ ‚ê¬∑§¸ ◊¥ ⁄U„– ⁄UÊC˛¬Áà ÷flŸ ◊¥ ÷Ë ∑§ß¸ ’Ê⁄U ¡ÊŸ ∑§Ê •fl‚⁄U Á◊‹Ê– Á⁄U‡ÃÙ¥ ∑§Ë ªÁ⁄U◊Ê ∑§Ù ¡ÊŸŸÊ •ı⁄U ÁŸ÷ÊŸÊ fl •ë¿Ë Ã⁄U„ ¡ÊŸÃ Õ– ∞∑§ ’Ê⁄U ©ã„¥ ¬ÊŸË¬Ã ◊¥ ߥÁ«ÿŸ •Êÿ‹ ∑‘§ å‹Ê¥≈U ∑‘§ ©fÊ≈UŸ ∑‘§ Á‹∞ ¡ÊŸÊ ÕÊ– ’«∏ ÷ÒÿÊ ø◊Ÿ ‹Ê‹ ’¡Ê¡ Ÿ ©Ÿ‚ Á◊‹Ÿ ∑§Ë ßë¿Ê ¬˝∑§≈U ∑§Ë– ÷Ê߸ Ÿ ÿ„ ’Êà ∑§‹Ê◊ ‚Ê„’ ∑§Ù ’ÃÊ߸– ©ã„Ù¥Ÿ ÿ„ ’Êà ÿÊŒ ⁄UπË– ¬ÊŸË¬Ã ◊¥ ∑§Êÿ¸∑˝§◊ ∑‘§ ¬pÊØ Áfl‡Ê· M§¬ ‚ •ÊÿÙ¡∑§Ù¥ ∑§Ù ¬˝’¥œ ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ ∑§„Ê– ¬ãŒ˝„ Á◊Ÿ≈U Ã∑§ ÷ÒÿÊ ∑§Ê ¬Í⁄UÊ ¬Á⁄UflÊ⁄U ©Ÿ‚ Á◊‹Ê– ©Ÿ∑‘§ Á‹∞ ÿ„ ∞∑§ ∞ÁÄÊÁ‚∑§ Á◊‹Ÿ ÕÊ– ⁄UÊC˛¬Áà ¬Œ ‚ ‚flÊÁŸflÎûÊ „Ù ¡ÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ ÷Ë «ÊÚ ∑§‹Ê◊ ‚Á∑˝§ÿ ⁄U„– ß‚∑‘§ Á‹∞ ©ã„Ù¥Ÿ •¬ŸÊ ÁŸflÊ‚ SÕÊŸ ÁŒÑË ◊¥ „Ë ⁄UπÊ ÕÊ– ¡Ò‚Ê Á∑§ fl ∑§„Ã Õ Á∑§ ŸflÿÈfl∑§ ‚„Ë ÁŒ‡ÊÊ ◊¥ ø‹¥ª, ÃÙ Œ‡Ê ÁflE ◊¥ •ª˝áÊË ’ŸªÊ– fl Œ‡Ê ∑‘§ ÁflÁ÷ÛÊ ⁄UÊíÿÙ¥ ∑‘§ ÁflEÁfllÊ‹ÿÙ¥ ◊¥ ‹B§⁄U ŒŸ ¡ÊÃ Õ– ©Ÿ∑§Ë √ÿSÃÃÊ∞° ¬„‹ ‚ •Áœ∑§ ’…∏ ªß¸ ÕË¥– •Áœ∑§Ã⁄U ‚◊ÿ ÁŒÑË ‚ ’Ê„⁄U „Ë ⁄U„Ã Õ– ‚◊ÿ ∑§◊ Á◊‹ ⁄U„Ê ÕÊ Á»§⁄U ÷Ë ©ã„Ù¥Ÿ ∑§„Ê ÕÊ Á∑§ fl„ Á‡Ê‹Ê¥ª ‚ flÊÁ¬‚ •Ê∑§⁄U ‚÷Ë Á◊òÊÙ¥ ‚ Á◊‹¥ª; ‹Á∑§Ÿ Á‡Ê‹Ê¥ª ◊¥ ‹B§⁄U ŒŸ ∑‘§ Œı⁄UÊŸ fl ¡∏◊ËŸ ¬⁄U Áª⁄U ª∞– ‚„Ê⁄U ∑‘§ Á‹∞ ∑§ß¸ „ÊÕ •Êª ’…∏; ¬⁄UãÃÈ ©‚ ‚◊ÿ ÷Ë ©ã„Ù¥Ÿ „ÊÕ ∑‘§ ߇ÊÊ⁄U ‚ ©ã„¥ ⁄UÙ∑§ ÁŒÿÊ •ı⁄U Sflÿ¥ ©ΔŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ; ‹Á∑§Ÿ ©Δ Ÿ„Ë¥ ¬Ê∞– Á¡‚∑§Ë Ÿ¡∏⁄U¥ ‚ŒÊ •Ê‚◊ÊŸ ∑§Ë •Ù⁄U ⁄U„ÃË ÕË¥– œ⁄UÃË ◊Ê° Ÿ ©ã„¥ •¬ŸË ªÙŒ ◊¥ ‹ Á‹ÿÊ ÕÊ– ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ©Ÿ‚ ∞∑§ ’Ê⁄U Á»§⁄U ‚ Á◊‹ ¬ÊŸ ∑§Ë „◊Ê⁄UË ßë¿Ê •œÍ⁄UË ⁄U„ ªß¸; ‹Á∑§Ÿ ©Ÿ∑‘§ ‚ÊÕ ¡È«∏Ë S◊ÎÁÃÿÊ° •Ê¡ ÷Ë ◊⁄UÊ ◊ʪ¸Œ‡Ê¸Ÿ ∑§⁄UÃË „Ò¥– ©Ÿ∑‘§ ‚¬ŸÙ¥ ∑§Ù ¬Í⁄UÊ ∑§⁄U∑‘§ „Ë Œ‡ÊflÊÁ‚ÿÙ¥, Áfl‡Ê·∑§⁄U ‚ ŸflÿÈfl∑§Ù¥ ∑§Ë ©Ÿ∑‘§ ¬˝Áà ‚ëøË üÊhÊ¥¡Á‹ „٪˖ J 53


‚¥S◊⁄UáÊ

«ÊÚ. ¬Íflʸ ‡Ê◊ʸ (ªÈ¡⁄UÊÃ) •’ ∑§ıŸ-‚Ë •Ê¥≈UË ∑‘§ ÉÊ⁄U ¡ÊŸÊ „Ò ?..... ø‹... ßœ⁄U... ÿ„Ê° ø‹ŸÊ „Ò •’ .... ¬⁄U ◊⁄UÊ ÃÙ ¬≈U ÷⁄U ªÿÊ.... •⁄U ! ¡ÀŒË ø‹.... Œ⁄U „Ù ⁄U„Ë „Ò .... ∑§È¿ ∑§ãÿÊ•Ù¥ ∑‘§ Sfl⁄U ∑§ÊŸ ◊¥ ªÍ°¡, Áπ«∏∑§Ë ‚ ¤ÊÊ°∑§∑§⁄U ŒπÊ ÃÙ •Ê‹ÃÊ ‹ª Ÿã„¥ ¬Ê°fl ÁŒπÊ߸ ÁŒ∞, ©Ÿ ¿Ù≈U-‚È¥Œ⁄U ¬Ò⁄UÙ¥ ∑§Ê •Ê∑§·¸áÊ ßÃŸÊ •Áœ∑§ ÕÊ ◊Ȥʂ ⁄U„Ê Ÿ ªÿÊ •ı⁄U ◊Ò¥Ÿ ©Δ∑§⁄U ’Ê‹∑§ŸË ‚ ŒπÊ ÃÙ ÃËŸ-øÊ⁄U ‹«∏Á∑§ÿÊ° •¬Ÿ ∑§Ù◊‹-Ÿã„ „ÊÕÙ¥ ◊¥ ∑§È¿ ©¬„Ê⁄U ∞fl¥ L§¬ÿ ‚°÷Ê‹Ã „È∞ ¬«∏Ù‚ ∑‘§ ÉÊ⁄U ‚ ’Ê„⁄U •ÊÃË ÁŒπÊ߸ ŒË¥– ߟ ¿Ù≈UË ’Ê‹Ê•Ù¥ ∑§Ù Œπ∑§⁄U „Ù¥ΔÙ¥ ¬⁄U ◊ÈS∑§ÊŸ •Ê ªß¸ •ı⁄U ◊Ÿ ¬˝‚ÛÊ „Ù ªÿÊ– fl •Ê¬‚ ◊¥ ’ÊÃ¥ ∑§⁄U ⁄U„Ë ÕË¥ Á∑§ •’ ©ã„¥ Á∑§‚ ∑‘§ ÉÊ⁄U ¡ÊŸÊ „Ò– Ÿfl⁄UÊòÊ ∑§Ë •C◊Ë-Ÿfl◊Ë ∑‘§ ÁŒŸ ÿ„ ŒÎ‡ÿ ¬˝Êÿ— „⁄U ª‹Ë ◊¥ ŒπÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ „Ò– •Ê¡ ©ã„¥ Œπ∑§⁄U ◊⁄U ’ø¬Ÿ ∑§Ë S◊ÎÁÃÿÊ° ¡Ëfl¥Ã „Ù ©ΔË¥ •ı⁄U ‚„‚Ê „‹flÊ-¬Í⁄UË-¿Ù‹ ∑§Ë ‚Ȫ¥œ ‚ ◊Ÿ ◊„∑§Ÿ ‹ªÊ– ÿÊŒ¥ Á∑§ÃŸË ◊ËΔË „ÙÃË „Ò¥! „⁄U SòÊË ∑§÷Ë Ÿ ∑§÷Ë ∑§ãÿÊ ∑‘§ M§¬ ◊¥ ∑§¥¡∑§ ∑§Ê Á„S‚Ê ’ŸÃË „Ë „Ò– ∑§÷Ë ◊Ò¥ ÷Ë ’ŸË ÕË– ◊Ò¥ •ı⁄U ◊⁄UË ¿Ù≈UË ’„Ÿ Ÿfl⁄UÊòÊ ◊¥ •C◊Ë-Ÿfl◊Ë ∑‘§ ÁŒŸ ‹ª÷ª øÊ⁄U-¬Ê°ø ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ¡ÊÿÊ ∑§⁄UÃË ÕË¥– ∑§÷Ë-∑§÷Ë ÿ„ ‚¥ÅÿÊ ‚ÊÃ-•ÊΔ Ã∑§ ÷Ë ¬„È°ø ¡ÊÃË ÕË– ¿Ù≈U ‚ ¬≈U ∑‘§ Á‹∞ ßß ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ πÊŸÊ, πÊŸÊ ◊ÈÁ‡∑§‹ „Ù ¡ÊÃÊ ÕÊ– ‹ªÃÊ ÕÊ ∞∑§ ÷Ë ŒÊŸÊ •ı⁄U πÊÿÊ ÃÙ ¬≈U »§≈U ¡Ê∞ªÊ– ß‚Á‹∞ „◊ ’„Ÿ¥ ∞∑§ „Ë å‹≈U ◊¥ ‚ ÕÙ«∏ÊÕÙ«∏Ê πÊ ‹ÃË; ÄUÿÙ¥Á∑§ ÿÁŒ Ÿ πÊ∞°, ÃÙ ÉÊÊ≈UÊ „Ù ¡Ê∞ªÊ •ı⁄U ©¬„Ê⁄U-L§¬ÿ ‚’ „ÊÕ ‚ ø‹ ¡Ê∞°ª– „◊ ŒÙŸÙ¥ ‚È’„ Ÿı-‚Ê…∏ Ÿı ’¡ ‚ ÁŸ∑§‹ ¡ÊÃË¥ •ı⁄U ‚Ê…∏ ’Ê⁄U„-∞∑§ ∑‘§ ’Ëø „Ë ÉÊ⁄U ¬„È°øÃË¥–

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

©Ÿ ÁŒŸÙ¥ „◊ ‚À‚ ≈UÒÄU‚ ∑§ÊÚ‹ÙŸË ◊¥ „Ë ⁄U„Ê ∑§⁄UÃ Õ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ◊⁄U Á¬ÃÊ¡Ë ‚À‚ ≈UÒÄU‚ ◊¥ ∑§Êÿ¸⁄Uà Õ– ∑§ÊÚ‹ÙŸË ’„Èà ’«∏Ë ÕË– ß‚Á‹∞ Ÿfl⁄UÊòÊ ◊¥ ∑§ß¸ ÉÊ⁄UÙ¥ ‚ „◊ ’„ŸÙ¥ ∑§Ù ãÿÙÃÊ •ÊÃÊ ÕÊ– ÁSÕÁà ÃÙ Ã’ ÷Ë fl„Ë ÕË, ¡Ù •Ê¡ „Ò; ÿÊŸË ∑§ãÿÊ•Ù¥ ∑§Ë ∑§◊Ë– „◊ ¡„Ê° ÷Ë ∑§¥Á¡∑§Ê∞° ’Ÿ∑§⁄U ¡ÊÃË¥, „◊Ê⁄U ¬Ò⁄U œÙ∑§⁄U •Ê‹ÃÊ ‹ªÊÿÊ ¡ÊÃÊ •ı⁄U πÊŸÊ Áπ‹Ê∑§⁄U „◊¥ ∑§È◊∑§È◊ ∑§Ë Á’¥ŒË ‹ªÊÿË ¡ÊÃË– Á»§⁄U ‹Ùª „◊Ê⁄U ¬Ò⁄U ¿ÍÃ •ı⁄U ©¬„Ê⁄U ÷Ë ŒÃ– ©‚ ‚◊ÿ ∞∑§ ’Êà ◊ȤÊ ‚◊¤Ê ◊¥ Ÿ„Ë¥ •ÊÃË ÕË Á∑§ ¡’ „◊Ê⁄U ÉÊ⁄U ∑§Ù߸ ◊„◊ÊŸ •ÊÃÊ „Ò, ÃÙ „◊¥ ©Ÿ∑‘§ ¬Ò⁄U ¿Í∑§⁄U ¬˝áÊÊ◊ ∑§⁄UŸÊ ¬«∏ÃÊ ÕÊ; ‹Á∑§Ÿ Ÿfl⁄UÊòÊ ∑‘§ ©Ÿ ŒÙ ÁŒŸÙ¥ ◊¥ „◊ ‚ ’«∏ „◊Ê⁄U ¬Ò⁄U

·¤´Á·¤ ×èÆè ØæÎ ¿ÍÃ Õ; ∞‚Ê ÄUÿÙ¥ ? ß‚ ’Êà Ÿ ◊ȤÊ ’„Èà ‚◊ÿ Ã∑§ ©‹¤ÊŸ ◊¥ ⁄UπÊ– ◊ȤÊ •Ê¡ ÷Ë ÿÊŒ „Ò Á∑§ ◊Ò¥ •ı⁄U ◊⁄UË ’„Ÿ ‚È’„-‚È’„ ÃÒÿÊ⁄U „Ù∑§⁄U ÁŸ∑§‹ÃË¥ •ı⁄U ÁŸ∑§‹Ÿ ∑‘§ ¬„‹ ‚ „Ë ◊Ê° Á„ŒÊÿà ŒŸ ‹ªÃË Á∑§ ¬„‹ Á∑§‚∑‘§ ÉÊ⁄U ¡ÊŸÊ „Ò •ı⁄U ©‚∑‘§ ’ÊŒ Á∑§‚∑‘§...– ◊Ê° ÿ„ ÷Ë ∑§„ÃË Á∑§ ŒπÙ »§‹Ê° •Ê¥≈UË ∑§Ê ÉÊ⁄U ◊à ÷Í‹ ¡ÊŸÊ! „◊ „Ê°-„Ê° ∑§⁄U∑‘§ ¡ÀŒË ‚ ÉÊ⁄U ‚ ÁŸ∑§‹ ¡ÊÃË¥– ∑§È¿ ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ¡ÊŸÊ „◊¥ •Áœ∑§ ¬‚¥Œ ÕÊ, ÄUÿÙ¥Á∑§ ©Ÿ∑‘§ ÿ„Ê° ∑‘§ πÊŸ ∑§Ê SflÊŒ „◊¥ ¬‚¥Œ ÕÊ– ∑§È¿ ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ¡ÊŸÊ ß‚Á‹∞ •ë¿Ê ‹ªÃÊ ÕÊ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ©Ÿ •Ê¥Á≈UÿÙ¥ ‚ „◊Ê⁄UË ’ŸÃË ÕË– •ı⁄U ∑§È¿ ÉÊ⁄UÙ¥ ◊¥ ÃÙ Á‚»§¸ ◊Ê° ∑‘§ ∑§„Ÿ ¬⁄U, ’‚ ◊¡’Í⁄UË ◊¥ „Ë ¡ÊŸÊ ¬«∏ÃÊ ÕÊ– Ÿ ÃÙ fl„Ê° ∑§Ê πÊŸÊ ¬‚¥Œ •ı⁄U Ÿ „Ë ©Ÿ •Ê¥Á≈UÿÙ¥ ‚ „◊Ê⁄UË ’ŸÃË ÕË– fl„Ê° ¡ÊŸ ∑§Ê Á‚»§¸ ∞∑§ „Ë ‹Ê‹ø ⁄U„ÃÊ ÕÊ Á∑§ „◊Ê⁄U ªÈÑ∑§ ∑§Ê fl¡Ÿ ’…∏ ¡Ê∞ªÊ– ∞‚ ◊¥ „◊ ©Ÿ •Ê¥Á≈UÿÙ¥ ∑‘§ ÉÊ⁄U ‚’‚ •ÊÁπ⁄U ◊¥ ¡ÊÃË ÕË¥– ©Ÿ∑‘§ ÉÊ⁄U •¥Ã ◊¥ ¡ÊŸ ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ ’„Èà ‚Ê»∏§ ÕÊ Á∑§ ©Ÿ∑‘§ ÿ„Ê° ¡Ê∑§⁄U ’Ù‹ ŒÃË ÕË¥ Á∑§ ßÃŸË ¡ª„Ù¥ ‚ πÊ∑§⁄U „◊ •Ê ⁄U„Ë „Ò¥ Á∑§ •’ ¬≈U ◊¥ ÁË ÷⁄U ¡ª„ Ÿ„Ë¥ Á»§⁄U ÷Ë ∞∑§-ŒÙ ÁŸflÊ‹Ê ¬˝‚ÊŒ ∑‘§ M§¬ ◊¥ πÊŸÊ „Ë ¬«∏ÃÊ

•ı⁄U ŒÁˇÊáÊÊ ‹∑§⁄U ø‹Ë •ÊÃË ÕË¥– ª‹Ë ∑‘§ ∑§ÙŸ ∑‘§ ÉÊ⁄U ◊¥ ⁄U„Ÿ flÊ‹Ë •Ê¥≈UË ∑‘§ ÿ„Ê° ¡ÊŸÊ „◊¥ ’„Èà ¬‚¥Œ ÕÊ, ©‚∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ ÕÊ Á∑§ flÙ Á‚»§¸ »§‹ ŒÃË ÕË¥, ÃÙ πÊŸÊ πÊŸ ∑§Ê ¤Ê¥¤Ê≈U „Ë¥ Ÿ„Ë¥ ⁄U„ÃÊ– ¬Ò‚Ù¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ∑§÷Ë L§◊Ê‹ ÿÊ ∑§È¿ ŒÍ‚⁄U ©¬„Ê⁄U ÷Ë Á◊‹ ¡ÊÃ; ß‚Á‹∞ ©Ÿ∑‘§ ÿ„Ê° ¡ÊŸÊ „◊¥ •Áœ∑§ ¬‚¥Œ ÕÊ– Á∑§‚Ë ∑‘§ ÉÊ⁄U ‚ ’Ê„⁄U ÁŸ∑§‹Ã „Ë „◊Ê⁄UÊ ¬„‹Ê ∑§Ê◊ „ÙÃÊ ÕÊ- ¬Ò‚Ù¥ ∑§Ë ÁªŸÃË– ‚ÊÕ ªß¸¥ ŒÍ‚⁄UË ∑§ãÿÊ•Ù¥ ‚ ÷Ë „◊ ¬Í¿ ‹ÃË ÕË¥ Á∑§ ©ã„¥ Á∑§ÃŸ L§¬ÿ Á◊‹– ÿÁŒ ©Ÿ∑‘§ ¬Ê‚ íÿÊŒÊ L§¬ÿ ÁŸ∑§‹Ã, ÃÙ „◊¥ ŒÈ—π „ÙÃÊ Á∑§ „◊¥ Á∑§‚Ë •Ê¥≈UË Ÿ ÄUÿÙ¥ Ÿ„Ë¥ ’È‹ÊÿÊ– ©‚∑‘§ ’ÊŒ „◊ ‚÷Ë ‹«∏Á∑§ÿÊ° ‚ÊÕ-‚ÊÕ •ª‹ ÉÊ⁄U ∑‘§ Á‹∞ ÁŸ∑§‹ ¬«∏ÃË¥– •¬ŸË ∑§ÊÚ‹ÙŸË ◊¥ „◊ ‚÷Ë ∑§ãÿÊ∞° ÉÊ⁄U-ÉÊ⁄U ¬ÒŒ‹ „Ë ¡ÊÃË ÕË¥; ‹Á∑§Ÿ ∞∑§ ’Ê⁄U ÕÙ«∏Ë ŒÍ⁄U ∑‘§ `§Ê≈U¸⁄U ‚ ãÿÙÃÊ •ÊÿÊ– ©‚ ‚◊ÿ ∞∑§ •¥∑§‹ „◊ ¿„-‚Êà ‹«∏Á∑§ÿÙ¥ ∑§Ù •ÊÚ≈UÙ ◊¥ ’ÒΔÊ∑§⁄U fl„Ê° ‹ ª∞– •ÊÚ≈UÙ ∑§Ë ‚Ò⁄U ‚ „◊ ’«∏ πÈ‡Ê Õ, ‚ø ◊¥ fl„ ©‚ ‚◊ÿ ‹ÄU¡∏È⁄UË ÕË– ß‚ ’Ê⁄U fl„Ê° „◊¥ ©¬„Ê⁄U ∑‘§ ‚ÊÕ-‚ÊÕ ŒÁˇÊáÊÊ ÷Ë íÿÊŒÊ Á◊‹Ë– ©‚ ÁŒŸ ÃÙ ¡Ò‚ ¡∑§-¬ÊÚ≈U ‹ªÊ, ◊¡∏Ê „Ë •Ê ªÿÊ– øÍ°Á∑§ „◊ ’„Ÿ¥ ∑§„Ë¥ ÷Ë ∞∑§ ‚ÊÕ „Ë ¡ÊÃË ÕË, ∞‚ ◊¥ SflÊ÷ÊÁfl∑§ ÕÊ Á∑§ Á„‚Ê’ ’⁄UÊ’⁄U „ÙŸÊ øÊÁ„∞, ÿÊŸË ŒÙŸÙ¥ ∑‘§ L§¬ÿ ∑§Ë ÁªŸÃË ∞∑§-‚Ë „ÙŸË øÊÁ„∞ •ı⁄U „ÙÃË ÷Ë ÕË– ∞∑§ ’Ê⁄U ◊⁄UË ¿Ù≈UË ’„Ÿ ◊ȤÊ ¿Ù«∏∑§⁄U ∞∑§ •Ê¥≈UË ∑‘§ ÿ„Ê° •∑‘§‹ ø‹Ë ªß¸, ÃÙ ©‚∑‘§ ¬Ê‚ ∑§È¿ ¬Ò‚ íÿÊŒÊ „È∞ ÃÙ ◊ȤÊ ’„Èà ªÈS‚Ê •ÊÿÊ– ÉÊ⁄U •ÊŸ ∑‘§ ’ÊŒ „◊ ŒÙŸÙ¥ ’„Ÿ¥ ¡ÊŸ’ͤÊ∑§⁄U ÷Ê߸ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ’ÒΔ∑§⁄U •¬Ÿ ¬Ò‚Ù¥ ∑§Ë ÁªŸÃË Á∑§ÿÊ ∑§⁄UÃË ÕË¥– ©‚∑‘§ ‚Ê◊Ÿ L§¬ÿ ÁªŸŸ ∑§Ê ◊¡∏Ê „Ë •‹ª „ÙÃÊ ÕÊ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ©‚ ÁŒŸ ÃÙ ©‚ ÃÙ ∑§È¿ Ÿ Á◊‹ÃÊ ÕÊ •ı⁄U Á»§⁄U fl„ „◊ ŒÙŸÙ¥ ‚ Áø…∏ÃÊ-πË¡ÃÊ ÕÊ– „◊¥ ÿ„ ∑§Ê◊ ©‚ ‚◊ÿ Women empowerment (flÍ◊Ÿ ߟ¬ÊÚfl⁄U◊¥≈U) ∑§Ë-‚Ë ‡ÊÁQ§ ŒÃÊ ÕÊ– •Ê¡ ÷‹ „Ë „◊¥ Á∑§ÃŸ „Ë íÿÊŒÊ ’«∏ ŸÙ≈U •ı⁄U ’«∏ ÁªçU≈U Á◊‹Ã „Ò¥; ‹Á∑§Ÿ ©Ÿ Á‚P§Ù¥ ∑§Ë ÃÈ‹ŸÊ ◊¥ ÿ„ ‚’ ◊Ê◊Í‹Ë ‹ªÃÊ „Ò– •Ê¡ ÷Ë ÁŒ‹ ∑‘§ ªÁ‹ÿÊ⁄UÙ¥ ◊¥ flÙ ∑§¥¡∑§-‚Ê ÷Ù‹Ê ◊Ÿ ©Ÿ Á‚P§Ù¥ •ı⁄U ¿Ù‹-¬Í⁄UË ∑‘§ Á‹∞ Ã⁄U‚ÃÊ „Ò– J 54


‚Ê◊Áÿ∑§Ë

•ÁÇŸ¬Õ ¬⁄U •ª˝‚⁄U •ÁÇŸflË⁄U ‡ÊÁ‡Ê ¬ÊœÊ ⁄Uà ∞∑§ Áfl∑§Ê‚ ‡ÊË‹ Œ‡Ê „Ò– •Ê¡ ÁflE „⁄U ˇÊòÊ ◊¥ ÷Ê⁄Uà •¬ŸÊ ◊„ûfl¬Íáʸ SÕÊŸ ’ŸÊ øÈ∑§Ê „Ò, ‹Á∑§Ÿ Áfl∑§Ê‚ ∑§Ë •Ù⁄U ’…∏Ã „È∞ ÷Ë „◊Ê⁄U Œ‡Ê ∑‘§ Á‹∞ ’„Èà ‚Ë øÈŸıÁÃÿÊ° „Ò¥, Á¡Ÿ◊¥ •Õ¸√ÿflSÕÊ, ’⁄UÙ¡ªÊ⁄UË, Œ‡Ê ∑§Ë ’Ês •ı⁄U •ÊãÃÁ⁄U∑§ ‚È⁄UˇÊÊ– ߟ ‚’ øÈŸıÁÃÿÙ¥ ◊¥ ◊ÈÅÿ „Ò Œ‡Ê ∑§Ù „⁄U ˇÊòÊ ◊¥ •Êà◊ÁŸ÷¸⁄U ’ŸÊŸÊ– •Êà◊ÁŸ÷¸⁄UÃÊ ∑‘§ •¬Ÿ ©g‡ÿ ∑§Ù ¬Íáʸ ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ ÷Ê⁄Uà ‚⁄U∑§Ê⁄U ÁflÁ÷ÛÊ ÿÙ¡ŸÊ•Ù¥ ∑§Ù ‹ÊªÍ ∑§⁄U ⁄U„Ë „Ò– vy ¡ÍŸ, wÆww ∑‘§ ÁŒŸ ÷Ê⁄Uà ∑‘§ ⁄UˇÊÊ ◊¥òÊÊ‹ÿ Ÿ ÃËŸÙ¥ ‚ŸÊ ¬˝◊ÈπÙ¥ ∑§Ë ©¬ÁSÕÁà ◊¥

Öæ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

÷Ê⁄UÃËÿ ‚ŸÊ ∑§Ù •ı⁄U ÷Ë ‚‡ÊQ§ •ı⁄U ÿÈflÊ ’ŸÊŸ ∑‘§ ©g‡ÿ ‚ •ÁÇŸ¬Õ ÿÙ¡ŸÊ ∑§Ë ÉÊÙ·áÊÊ ∑§Ë– ß‚ ÿÙ¡ŸÊ ∑‘§ •¥Ãª¸Ã Œ‡Ê ◊¥ v| fl·¸ ‚ wv fl·¸ ∑§Ë •ÊÿÈ flÊ‹ Ÿfl ÿÈfl∑§Ù¥ •ı⁄U ÿÈflÁÃÿÙ¥ ∑§Ù Õ‹ ‚ŸÊ, flÊÿÈ‚ŸÊ •ı⁄U Ÿı‚ŸÊ ◊¥ ‚flÊ∞° ŒŸ ∑§Ê •fl‚⁄U ¬˝ŒÊŸ Á∑§ÿÊ ¡Ê∞ªÊ– ÿ„ ÿÙ¡ŸÊ •ÊŸ flÊ‹ ‚◊ÿ ◊¥ ‚‡ÊSòÊ ’‹Ù¥,⁄UÊC˛, √ÿÁQ§ Áfl‡Ê· •ı⁄U •Ê◊ ‚◊Ê¡ ∑‘§ Á‹∞ •àÿ¥Ã ©¬ÿÙªË •ı⁄U ÷Ê⁄UÃËÿ ⁄UˇÊÊ ¬˝áÊÊ‹Ë ◊¥ ∑˝§Ê¥ÁÃ∑§Ê⁄UË ¬Á⁄UfløŸ ‹ÊŸ ◊¥ ‚„Êÿ∑§ Á‚h „٪˖ ÷Ê⁄Uà ‚⁄U∑§Ê⁄U ∑‘§ ⁄UˇÊÊ- ’¡≈U ∑§Ê •Áœ∑§Ê¥‡Ê ‚Òãÿ ’‹ ◊¥ ‚flÊ⁄Uà ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ flß •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë ¬¥‡ÊŸ ◊¥ πø¸ „Ù ⁄U„Ê „Ò– ß‚ Ÿß¸ ŸËÁà ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ¬¥‡ÊŸ ∑§Ë •ı‚ß Œ⁄U ÉÊ≈UªË, ‚⁄U∑§Ê⁄U ∑‘§ ¬Ê‚ ⁄UˇÊÊ- ’¡≈U ∑§Ë ¡Ù ¬Í°¡Ë ’øªË ©‚‚ ‚ŸÊ ∑§Ù •ı⁄U ‚‡ÊQ§ ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ •SòÊ-‡ÊÊSà •ÊÁŒ ∑‘§ ÁŸ◊ʸáÊ •ı⁄U •ÊÿÊÃ

◊¥ ©¬ÿÙª Á∑§ÿÊ ¡Ê∞ªÊ– ß‚‚ ¬Í⁄U ÁflE ◊¥ ÷Ê⁄Uà ∑§Ë ¿Áfl ∞∑§ •Êà◊ÁŸ÷¸⁄U/‡ÊÁQ§‡ÊÊ‹Ë Œ‡Ê ¡Ò‚Ë „٪˖ •ª⁄U „◊ ÁflE ∑‘§ ∑§È¿ •ãÿ Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ê ‚Òãÿ •äÿÿŸ ∑§⁄U¥ ,ÃÙ ÿ„ ’Êà ◊ÈÅÿ M§¬ ‚ ‚Ê◊Ÿ •ÊÃË „Ò Á∑§ •◊⁄UË∑§Ê, ßdÊß‹ •ı⁄U ÿÙ⁄U¬ ∑‘§ ’„Èà ‚ Œ‡ÊÙ¥ ◊¥ ∞‚Ë „Ë ÿÊ ß‚‚ Á◊‹ÃË ¡È‹ÃË ‚Òãÿ ¬˝áÊÊ‹Ë ŒπŸ ∑§Ù Á◊‹ªË– ߟ Œ‡ÊÙ¥ ◊¥ øÊ⁄U ‚ ¬Ê°ø fl·¸ Ã∑§ ‚ŸÊ ◊¥ ‚Á∑˝§ÿ ‚flÊ∞° ŒŸ ∑‘§ ’ÊŒ Œ‡Ê ◊¥ Á⁄U¡∏fl¸ ‚ÒÁŸ∑§ ’‹ ∑§Ê ÷á«Ê⁄U ⁄U„ÃÊ „Ò– Œ‡Ê ◊¥ •Ê߸ Á∑§‚Ë ÷Ë •Ê¬ÊØ ÁSÕÁà ◊¥ ߟ ∑§È‡Ê‹/ ¬˝Á‡ÊÁˇÊà ‹ÙªÙ¥ ∑§Ù Á»§⁄U ‚ •¬Ÿ-•¬Ÿ ˇÊòÊ ◊¥ ‚flÊ∞° ŒŸ ∑‘§ Á‹∞ ÃÒŸÊà Á∑§ÿÊ ¡ÊÃÊ „Ò– ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ߟ Œ‡ÊÙ¥ ◊¥ ∑§÷Ë ÷Ë ÉÊ’⁄UÊ„≈U ∑§Ë ÁSÕÁà Ÿ„Ë¥ •ÊÃË– •Êß∞ •ÁÇŸ¬Õ ÿÙ¡ŸÊ ∑§Ê ÃÊÁ∑§¸∑§ •äÿÿŸ ∑§⁄UÃ „È∞ ß‚∑‘§ ©g‡ÿ •ı⁄U ß‚‚

55


‚Ê◊Áÿ∑§Ë „ÙŸ flÊ‹ ‹Ê÷-„ÊÁŸ ¬⁄U ‚◊ˡÊÊà◊∑§ ŒÎÁC «Ê‹¥-‚‡ÊSòÊ ’‹Ù¥ ∑‘§ Á‹∞ ’„Ã⁄U, ¬˝ÁÃ÷Ê ‡ÊÊ‹Ë, ‚¥∑§À¬ ÁŸD, ÿÈflÊ •ı⁄U SflSÕ ‹ÙªÙ¥ ◊¥ ‚ ÷Ë ‚fl¸üÊD ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ê øÿŸ -ÿÈflÊ•Ù¥ ◊¥ Œ‡Ê¬˝◊, Œ‡Ê ‚flÊ •ı⁄U ¬Ê⁄US¬Á⁄U∑§ ‚ı„ÊŒ¸ ◊¥ ⁄U„Ÿ ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ∑§Ù ¡Êª˝Ã ∑§⁄UŸÊ– -ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ù ⁄UÙ¡∏ªÊ⁄U ¬˝ŒÊŸ ∑§⁄UÃ „È∞ ©ã„¥ •¬ŸÊ ‚»§‹ ÷Áflcÿ ’ŸÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ¬˝Á⁄Uà ∑§⁄UŸÊ– -‚‡ÊQ§ ’‹Ù¥ ◊¥ ‹ª÷ª x ‚Ê‹ ‚ •Áœ∑§ ‚flÊ∞° ŒŸ ∑‘§ ’ÊŒ ߟ ÿÈflÊ•Ù¥ ◊¥ •¬Ÿ Œ‡Ê •ı⁄U ‚◊Ê¡ ∑‘§ ¬˝Áà ‚flÊ ÷Êfl, »∏§¡∏¸ ÁŸ÷ÊŸ ∑§Ë ©ŒûÊ ÷ÊflŸÊ, •¬Ÿ ∑§Êÿ¸ ∑‘§ ¬˝Áà ¬˝ÁÃ’hÃÊ ∑‘§ ÷Êfl ¬˝ÁìÊÁŒÃ ∑§⁄UŸÊ -Œ‡Ê ∑§Ë ⁄UÊ¡‚ûÊÊ ∑‘§ ŒÙ ¬˝◊Èπ ÃûʘflÙ¥ ‚ÒÁŸ∑§ •ı⁄U •‚ÒÁŸ∑§ ‚ûÊÊ ∑‘§ ’Ëø ∞∑§ ◊„ûʘfl¬Íáʸ ∑§«∏Ë ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ -ŸÊªÁ⁄U∑§ ‚◊Ê¡ ◊¥ ‚Òãÿ ◊ÍÀÿÙ¥ ∑‘§ ‚ÊÕ ‚‡ÊQ§, •ŸÈ‡ÊÊÁ‚à •ı⁄U ∑§È‡Ê‹ ÿÈflÊ•Ù¥ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ⁄UÊC˛- ÁŸ◊ʸáÊ– -’Œ‹ÃË ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥ ∑‘§ •ŸÈM§¬ ™§¡Ê¸flÊŸ, SflSÕ, ÁflÁflœÃʬÍáʸ, •Áœ∑§ ¬˝Á‡ÊÁˇÊà •ı⁄U ‚‡ÊQ§ ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ë ∞‚Ë ⁄UÁˇÊà ÁŸÁœ, ¡Ù Œ‡Ê ◊¥ „ÙŸ flÊ‹ Á∑§‚Ë ÷Ë ’Ês •ÕflÊ •ÊãÃÁ⁄U∑§ ÿÈh ∑‘§ Á‹∞ „⁄U ¬˝∑§Ê⁄U ‚ ÃÒÿÊ⁄U ⁄U„ªË– ∞∑§ ‚Åà ∞fl¥ ¬Ê⁄UŒ‡Ê˸ øÿŸ ¬˝Á∑˝§ÿÊ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ‚fl¸üÊD ¬˝ÁÃ÷Ê ∑§Ê øÿŸ– ÿÈflÊ •ı⁄U •ŸÈ÷fl ∑‘§ •Áœ∑§Ã◊ ‚¥ÃÈ‹Ÿ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ‚Òãÿ’‹ ∑§Ë ÿÈflÊ ¿Áfl– Ã∑§ŸË∑§Ë ‚¥SÕÊŸÙ¥ ◊¥ ∑§È‡Ê‹ •ı⁄U ÿÙÇÿ ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ù ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UŸ ∑§Ê •fl‚⁄U– ‚‡ÊSòÊ ’‹Ù¥ ◊¥ ‡ÊÊÁ◊‹ „ÙŸ •ı⁄U ⁄UÊC˛ ∑§Ë ‚flÊ ∑§⁄UŸ ∑‘§ ‚¬Ÿ ∑§Ù ¬Í⁄UÊ ∑§⁄UŸ ∑§Ê ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ê ‚¬ŸÊ ‚Ê∑§Ê⁄U– ‚÷Ë ˇÊòÊÙ¥ ∑§Ë ◊Á„‹Ê•Ù¥ ‚Á„à ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ù ‚◊ÊŸ •fl‚⁄U ¬˝ŒÊŸ ∑§⁄UŸÊ– ‚flÊÁŸflÎûÊ ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ù vwflË¥ ∑§ˇÊÊ ∑‘§

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

‚◊∑§ˇÊ ‚Á≈U¸Á»§∑‘§≈U Á◊‹ªÊ •ı⁄U ¡Ù ÷Ë ©l◊Ë ÿÈflÊ •ãÿ ˇÊòÊ ◊¥ ¬…∏Ê߸/∑§Êÿ¸ ∑§⁄UŸÊ øÊ„¥ ÃÙ ©Ÿ∑‘§ Á‹∞ •fl‚⁄U ¬˝ŒÊŸ Á∑§∞ ¡Ê∞°ª– Œ‡Ê ∑§Ë ‚È⁄UˇÊÊ ‚ ‚ê’ÁãœÃ •ãÿ ‚Òãÿ’‹ ¡Ò‚ CRPF, Border Security Force, Asam Rifles ◊¥ ¬ÈŸflʸ‚/ÿÙªŒÊŸ ŒŸ ∑‘§ Á‹∞ ¬Í⁄UË Ã⁄U„ ∑§È‡Ê‹ •ı⁄U ÿÙÇÿ ÿÈflÊ ©¬‹éœ ⁄U„¥ª– ⁄UˇÊÊ ◊¥òÊÊ‹ÿ mÊ⁄UÊ ¡Ò‚ „Ë •ÁÇŸ¬Õ ÿÙ¡ŸÊ ∑§Ë ÉÊÙ·áÊÊ ∑§Ë ªß¸, ∑§È¿ ÷˝Ê¥ÁÃÿÙ¥ •ı⁄U ‡Ê¥∑§Ê•Ù¥ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ¬Í⁄U Œ‡Ê ◊¥ ©Õ‹-¬ÈÕ‹ ∞fl¥ ⁄UÊC˛Ëÿ ‚ê¬Áà ∑§Ù „ÊÁŸ ¬„È°øŸ ∑§Ê flÊÃÊfl⁄UáÊ ’Ÿ ªÿÊ– ß‚∑‘§ ¬Ë¿ ’„Èà ‚ •‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ÃûʘflÙ¥ ∞fl¥ ÁŸÁ„à SflÊÕ¸ ⁄UπŸ flÊ‹ ‹ÙªÙ¥ ∑§Ê „ÊÕ ÕÊ; ÄUÿÙ¥Á∑§ ÿÙ¡ŸÊ ‹ÊªÍ ∑§⁄UŸ ‚ ¬„‹ ß‚∑‘§ ◊ÈÅÿ ©g‡ÿÙ¥ ∑§Ù •Ê◊ ¡ŸÃÊ ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ S¬C M§¬ ‚ ¬˝SÃÈà ∑§⁄UŸ ∑‘§ Á‹∞ ¬˝ÿ% Ÿ„Ë¥ Á∑§ÿÊ ªÿÊ ÃÙ ÿÈflÊ•Ù¥ ◊¥ ‡Ê¥∑§Ê •ı⁄U •‚¥ÃÙ· ∑§Ê flÊÃÊfl⁄UáÊ ¬ÒŒÊ „Ù ªÿÊ– ∞‚Ê „ÙŸÊ Sfl÷ÊÁfl∑§ ÷Ë ÕÊ– •Ê‡Ê¥∑§Ê ∑‘§ ∑§È¿ ◊ÈÅÿ ∑§Ê⁄UáÊ Õv. ©fÙ·áÊÊ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ∑‘§fl‹ wz ¬˝ÁÇÊà ÿÈflÊ „Ë ‚Òãÿ ’‹Ù¥ ◊¥ ‚Áê◊Á‹Ã Á∑§∞ ¡Ê∞°ª, ’Ê∑§Ë ∑‘§ |z ¬˝ÁÇÊà •ÁÇŸflË⁄U ¬ÈŸ: ⁄UÙ¡∏ªÊ⁄U ∑§Ë Ã‹Ê‡Ê ◊¥ ÷≈U∑§Ã Á»§⁄U¥ª– w. ‚Òãÿ ’‹Ù¥ ◊¥ ÷Ã˸ ∑§Ë •ÊÿÈ ÉÊ≈UÊŸ ‚ ¡Ù ÿÈflÊ ∑§ß¸ fl·Ù¥¸ ‚ ß‚ ˇÊòÊ ◊¥ ÷Ã˸ „ÙŸ ∑‘§

Á‹∞ ¬˝Á‡ÊˇÊáÊ ‹ ⁄U„ „Ò¥, Á¡ã„Ù¥Ÿ ß‚∑‘§ Á‹∞ •¬ŸË ¡◊Ê ¬Í¥¡Ë πø¸ ∑§Ë „Ò, ©Ÿ∑‘§ ◊ʪ¸ ◊¥ ÿ„ ÿÙ¡ŸÊ ’ÊœÊ ’Ÿ ∑§⁄U •Ê∞ªË– x. øÊ⁄U fl·Ù¥¸ ∑‘§ ’ÊŒ ÿ„ ÿÈflÊ •¬Ÿ ÷Áflcÿ •ı⁄U •Ê¡ËÁfl∑§Ê ∑‘§ Á‹∞ Á»§⁄U ‚ ‚¥‚ÊœŸÙ¥ ∑§Ë Ã‹Ê‡Ê ∑§⁄U¥ª– •’ ‚◊ÿ „Ò ßŸ •Ê‡Ê¥∑§Ê•Ù¥ ∑‘§ ‚◊ʜʟ …Í°…Ÿ ∑§Ê– ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ŸÊ ∑§Ë ∞∑§ ¬˝◊Èπ ‡ÊÊπÊ ¬ÈŸflʸ‚ ◊„ÊÁŸŒ‡ÊÊ‹ÿ (Directorate General Resettlement) ¬„‹ ‚ „Ë ‚flÊ ÁŸflÎûÊ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ¬ÈŸflʸ‚ ∑‘§ ˇÊòÊ ◊¥ ◊„ûʘfl¬Íáʸ ∑§Êÿ¸ ∑§⁄U ⁄U„Ë „Ò– ß‚Ë ÁŸŒ‡ÊÊ‹ÿ ◊¥ ∞∑§ •ãÿ Áfl‡Ê· ‡ÊÊπÊ ∑§Ù SÕÊÁ¬Ã ∑§⁄UŸ ∑§Ë •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ „Ò, ¡„Ê° •ÁÇŸflË⁄U ‚Ëœ ‚ê¬∑§¸ ∑§⁄U¥ •ı⁄U ß‚ Áfl÷ʪ ◊¥ ©Ÿ∑‘§ ÷Áflcÿ ∑‘§ ¬ÈŸflʸ‚ ∑§Ë ¬Í⁄UË Á¡ê◊flÊ⁄UË ‹Ë ¡Ê∞– ‚⁄U∑§Ê⁄U ‚¥øÊ⁄U ◊Êäÿ◊Ù¥ ∑‘§ mÊ⁄UÊ •Ê◊ ¡ŸÃÊ ◊¥ ÿ„ ÁflEÊ‚ ¬ÒŒÊ ∑§⁄U Á∑§ •ÁÇŸflË⁄UÙ¥ ∑§Ù øÊ⁄U fl·Ù¥¸ ∑‘§ ’ÊŒ ©Ÿ∑‘§ øÈŸ „È∞ ˇÊòÊ ◊¥ ‚flÊ∞° ŒŸ ∑‘§ Á‹∞ ¬˝ÊÕÁ◊∑§ÃÊ Á◊‹ªË– ÷Ê⁄Uà ∑‘§ ¬˝◊Èπ ©lÙª ÉÊ⁄UÊŸ/‚¥SÕÊ∞° ÷Ë „⁄U ◊Êäÿ◊ ‚ ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ù •ÊEÊ‚Ÿ ÁŒ‹Ê∞° Á∑§ „◊ ߟ ¬˝Á‡ÊÁˇÊÃ, ∑§È‡Ê‹ •ı⁄U ©l◊Ë ÿÈflÊ•Ù¥ ∑§Ê •¬ŸË ∑§ê¬ÁŸÿÙ¥ ◊¥ Sflʪà ∑§⁄U¥ª– •ª⁄U ÿ •ÁÇŸflË⁄U ©ëø Á‡ÊˇÊÊ ∑‘§ Á‹∞ •ÊflŒŸ ŒŸÊ øÊ„¥ ,ÃÙ ÷Ë ßŸ∑§Ë ÿÙÇÿÃÊ ∑‘§ •ÊœÊ⁄U ¬⁄U ßã„¥ ¬˝ÊÕÁ◊∑§ÃÊ Á◊‹– J 56


‹ÉÊÈ∑§ÕÊ∞°

‚È∑‘§‡Ê ‚Ê„ŸË (’⁄U‹Ë)

v-ÖÚUè Á¸ðÕ ·¤æ×ßæÜè Õæ§ü ·¤ô ÕæËÅUè Üð·¤ÚU ÕæÍM¤× ×ð´ ÁæÌð Îð¹ ÂçÌ Ù𠈋æè âð ÂêÀæ, "×ðÚUè Âñ´ÅU ÕæÍM¤× âð ãÅUæ Îè Íè Ù?" "Ùãè´, ¥æ ¹éÎ ØæÎ ÚU¹æ ·¤ÚUô, âéÕã âõ ·¤æ× ÚUãÌð ãñ´ ×éÛæð!" "ãÎ ãô »§ü! ç·¤ÌÙè ÕæÚU ·¤ãæ ãñ Ìé×âð,·¤æ×ßæÜè ·Ô¤ ¥æÙð âð ÂãÜð ×ðÚUè Âñ´ÅU ÕæãÚU çÙ·¤Ü çÜØæ ·¤ÚUô,Üðç·¤Ù Ìé ãð´ ·¤ô§ü çȤ·¤ÚU ãè Ùãè´ ãñ, ÕǸæ Ùé·¤âæÙ ·¤ÚUæ·¤ÚU ãè ×æÙô»è!" ÂçÌ ç¿Ç¸ç¿Ç¸æØæÐ "Õð×ÌÜÕ âÕ ÂÚU àæ·¤ ·¤ÚUÌð ãô, ßã °ðâè Ùãè´ ãñ, Îâ âæÜ ãô »° ©âð ã×æÚUð Øãæ¡ ·¤æ× ·¤ÚUÌð ãé°Ð " "Ìé× Ùãè´ ÁæÙÌè §‹ãð´, ƒæÚUô´ ×ð´ ·¤æ× ·¤ÚUÌð-·¤ÚUÌð §ÌÙè àææçÌÚU ãô ÁæÌè ãñ´ ç·¤ ÏèÚUð-ÏèÚUð Ìé ãæÚUæ ÂêÚUæ ƒæÚU âæȸ¤ ·¤ÚU Îð´ ¥õÚU Ìé ãð´ ÂÌæ Öè Ù ¿ÜðÐ " "¥Õ ¹¸ˆ× Öè ·¤ÚUô," ˆ‹æè Ùð ÜæÂÚUßæãè âð ·¤ãæ,"Á¸ÚUæ âè ÕæÌ ·¤ô ·¤Ç¸ ·¤ÚU ÕñÆ »° ãô, ¥Öè ©â·Ô¤ ÕæãÚU ¥æÌð ãè ¥ÂÙè ÁðÕð´ ¿ð·¤ ·¤ÚU ÜðÙæÐ ÕæÌ ¹¸ˆ×" "§ÌÙæ ¥æâæÙ ãñ ?!" ÂçÌ Ùð ¥æ¡¹ð´ çÙ·¤æÜè´,"¥Õ Ì·¤ Áô ¿êÙæ ©âÙð Ü»æ çÎØæ ãô»æ,©â·¤æ UØæ ?" " UØæ ×ÌÜÕ?" ˆ‹æè ¿õ´·¤èÐ "¥ UÜ âð ÂñÎÜ ãô,·¤¿ãÚUè ×ð´ çÎÙ ÖÚU Üô» ¥ÂÙæ ·¤æ× çÙ·¤ÜßæÙð ·Ô¤ °ßÁ¸ ×ð´ L¤ÂØð-Âñâð ×ðÚUè ÁðÕ ×ð´ Æê¡âÌð ÚUãÌð ãñ´, ç»ÙÙð ·¤è ȤéÚUâÌ ç·¤âð ãôÌè ãñÐ °ðâð ×ð´ Ìé ãæÚUè §â àææçÌÚU-çÎ×æ» ·¤æ×ßæÜè Ùð ¥Õ Ì·¤ ×ðÚUè ÁðÕ ×ð´ àæçÌüØæ âð´Ï Ü»æ Îè ãô»è ¥õÚU ç»ÙÙð ·Ô¤ ÕæÎ Öè ×ñ´ Øã Ùãè´ ÕÌæ Â檤¡»æ ç·¤ ç·¤ÌÙð ÙôÅU ¿éÚUæ çÜ° ©âÙðÐ

w-»ýæ©´Ç Á¸èÚUô ˆ‹æè ÕðÅUð ·Ô¤ Âæâ ·¤ÙæÇæ »§ü ãé§ü Íè, §â ßÁã âð Õèâ ßáô´ü ×ð´ ÂãÜè ÕæÚU ÕæÕêÁè Áè ·¤è Âé‡Ø çÌçÍ ÂÚU ×´çÎÚUô´ ·Ô¤ ÕæãÚU ÕñÆð »ÚUèÕô´ ·¤ô ¹æÙæ ç¹ÜæÙð ·¤è çÁ ×ðßæÚUè ·Ô¤âè âæãÕ ·¤è ÍèРˆ‹æè çȤ·ý¤×´Î Íè ¥õÚU §â â Õ‹Ï ×ð´ ©‹ãð´ ÕæÚU-ÕæÚU ȤôÙ ÂÚU çÙÎðüàæ Îð ÚUãè Íè, "ÙÙ·¤ê ãÜßæ§ü âð ÂêÚUè-¥æÜê ·Ô¤ Âñ·Ô¤ÅU ÕÙßæ·¤ÚU ¥ÂÙð ãæÍô´ âð »ÚUèÕ-çÖ¹æçÚUØô´ ×ð´ Õæ¡ÅU ÎèçÁ°»æ, ×ñ´ ßãæ¡ ãôÌè Ìô ¿éÅUç·¤Øô´ ×ð´ âÕ ·¤ÚU ÜðÌèÐ" "¥ÚUð, ç¿´Ìæ UØô´ ·¤ÚUÌè ãô? Ìé ãæÚUæ ÂçÌ ¥æ§ü¥æ§ü°× ܹ٪¤ ·¤æ Âɸæ ãñ, Ìé×âð ÕçɸØæ ç¹Ü檤¡»æ, ¹æÙð

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

·¤è ¿èÁð´ Îð¹·¤ÚU ãè ¹éàæ ãô Áæ°¡»ð ßð Üô»Ð ×ðÚUð çÎ×æ» ·¤æ ·¤×æÜ Îð¹Ùæ, Ìé ãæÚUè ÌÚUã ƒæ´ÅUô´ Ùãè´ Ü»ð´»ð ×éÛæðÐ" ©‹ãð´ ØæÎ ¥æØæ ç·¸¤ Âé‡Ø çÌçÍ ßæÜð çÎ٠ˆ‹æè ÕãéÌ âßðÚUð ©Æ·¤ÚU ÚUâô§ü ×ð´ ÁéÅU ÁæÌè Íè ,ßð ©âð ÅUô·¤Ìð Öè Íð," §ÌÙð Èñ¤Üæßð ·¤è UØæ Á¸M¤ÚUÌ ãñ, ÚUðÇè×ðÇ âæ×æÙ ¹ÚUèÎô ,Õæ¡ÅU Îô,·¤æ× ¹ˆ×Ð " ÁßæÕ ×ð´ ˆ‹æè ã¡âÌð ãé° ·¤ãÌè Íè ,"Øð âÕ ¥æ·¤è â×Ûæ âð ÂÚUð ãñ,×éÛæð ¥ÂÙæ ·¤æ× ·¤ÚUÙð ÎèçÁ°Ð " §â ÕæÚU âÕ ·¤éÀ ©‹ãð´ ¥·Ô¤Üð ãè ·¤ÚUÙæ Íæ, ¥ÂÙè ×Áèü âðÐ ßð çÙçp‹Ì ÍðРˆ‹æè ·¤æ ×àæçßÚUæ ©‹ãð´ Á×æ Ùãè´ Ð ßð ·¤éÀ ¥‘Àæ ·¤ÚUÙæ ¿æãÌð Íð, Ìæç·¤ ¹æÙðßæÜð Öè ¹éàæ ãô Áæ°¡Ð ßð ÕæÁæÚU Áæ·¤ÚU âæÚUæ âæ×æÙ Üð ¥æ°Ð âéÕã Îâ ÕÁð ¥ÂÙð Ùõ·¤ÚU ·Ô¤ âæÍ Ù·¤Ü ÂǸðÐ ©‹ãô´Ùð ÕýðÇ,翌⠥õÚU çÕS·¤éÅU ·Ô¤ Âñ·Ô¤ÅU ¹ÚUèÎð ÍðÐ Ùõ·¤ÚU ·¤è ×ÎÎ âð ¹æÙæ Õæ¡ÅUæ ÁæÙð Ü»æÐ Õ‘¿ô´ ·¤ô ÕýðÇ ·Ô¤ Îô SÜæ§â, °·¤-°·¤ Âñ·Ô¤ÅU çÕS·¤éÅU ¥õÚU ç¿ŒâÐ ÕǸô´ ·¤ô Îô ·¤è Á»ã ¿æÚU SÜæ§âÐ ÚUðÇè×ðÇ âæ×»ýè ãôÙð ·Ô¤ ·¤æÚU‡æ âÕ ·¤æ× ¿éÅUç·¤Øô´ ×ð´ çÙÕÅU »ØæÐ ßð ÕãéÌ ¹éàæ Íð, ×Ù ãè ×Ù ¥ÂÙè ÂèÆ ÍÂÍÂæ ÚUãð Íð Ð ßð ßãæ¡ âð ¿ÜÙð ·¤ô ãé° Íð ç·¤ ©Ù·¤è ÙÁ¸ÚU ©â Õêɸð çÖ¹æÚUè ÂÚU ÂǸè, Áô ©Ù·¤è ¥ôÚU §â ÌÚUã Îð¹ ÚUãæ Íæ, ×æÙô ©Ùâð ·¤éÀ ×æ¡»Ùæ ¿æãÌæ ãôÐ ©â·¤æ ¿ðãÚUæ ©‹ãð´ ·¤éÀ ÁæÙæ Âã¿æÙæ -âæ Ü»æÐ ÙÁ¸Îè·¤ âð Îð¹æ-©â·Ô¤ ·¤ÅUôÚUð ×ð´ ©Ù·Ô¤ çΰ Îô SÜæ§â ÂǸð Íð ,çÁâ·Ô¤ ÅU鷤Ǹô´ ·¤ô ßã ÂæÙè ×ð´ çÖ»ô-çÖ»ô ·¤ÚU ¹æÙð ·¤æ ¥âÈ¤Ü ÂýØæâ ·¤ÚU ÚUãæ ÍæÐ ÂãÜè ÕæÚU ©Ù·¤æ ×æÍæ ÆÙ·¤æ, Ü»æ-ãæÍ âð ·¤éÀ çȤâÜ »ØæÐ "Ö»ßÙ ¥æ·¤ô âé¹è ÚU¹ð,"¥ÂÙè ÂÙèÜè ¥æ¡¹ô´ âð Îð¹Ìð ãé° ßã ©Ùâð ÕôÜæ,"§â ÕéɸæÂð ×ð´ ·¤éÀ Öè »Üð âð ©ÌæÚUÙð ×ð´ çÎPÌ ãôÌè ãñ ,Öê¹ Öè ·¤× Ü»Ìè ãñÐ ãéÁêÚU ,ÙæÚUæÁ¸ Ù ãô´ Ìô °·¤ ÕæÌ ·¤ãê¡- Õ‘¿ô´ ·¤ô ¿æÚU ÕýðÇ ÎðÙæ Æè·¤ ãôÌæ, ©Ù·¤ô Öê¹ Öè ¥çÏ·¤ Ü»Ìè ãñ, âê¹è ÇÕÜÚUôÅUè ¥æÚUæ× âð çÙ»Ü ÁæÌð ãñ´, ã×æÚUè Ìô ·¤ÅU »§ü, °·¤ ÕýðÇ çÙ»ÜÙæ ×éçà·¤Ü ãô ÁæÌæ ãñÐ "ÍôǸè ÎðÚU L¤·¤·¤ÚU ©âÙð ÂêÀæ," §â ÕæÚU ×æÌæÚUæ× Ùãè´ ¥æ§ü´ ¥æ·Ԥ âæÍ? Ö»ßæÙ ©Ù·¤ô Ü Õè ©×ý Îð, ÁÕ ßô ¹æÙð ·¤ô ÎðÌè, Ìô ¥æˆ×æ Ìë# ãô ÁæÌè!" w-’ØôçÌ ÁñÙ (§‹ÎõÚU)

v- àæÕÚUè ·Ô¤ ÕðÚU - ’ØôçÌ ÁñÙ ×𷤥 M¤× ·Ô¤ Ùæ× ÂÚU ©â ¥SÌ-ÃØSÌ ãæòÜ ×ð´ ¥¿æÙ·¤ ãè âé»Õé»æãÅU ÕɸÙð Ü»èÐ UØæ ãé¥æ..? ×æSÅUÚUÁè ·¤è ÚUõÕèÜè ¥æßæÁ Ùð âæÚUè ¥æßæÁð´ ÎÕæ ÎèÐ ×æSÅUÚUÁè..Øð ÂßÙ Áè ãñ…ÍôǸæ ç×ç×ØæÌæ SßÚU ÍæÐ ¥ÂÙè ÚUæ×ÜèÜæ ×ð´ Áô ÚUæ× ÕÙÌæ ãñ Ù ¿‹Îê..! §Ù·¤æ ÀôÚUæ ãñÐ ãæ¡ Ìô..? ×æSÅUÚUÁè Ùð ÂêÀæÐ Ìô âæãðÕ...ÂßÙ Ùð ãæÍ ÁôǸ·¤ÚU ·¤ãæ.. ¿‹Îê ÌðÁ Õé¹æÚU ×ð´ Ì ÚUãæ ãñ...¥æ Ù â·Ô¤»æÐ Õðãôâè....×ð´ ãè ãñ ÁæÙô..Ð ¿Ü..ÎȤæ ãô..ÚUõÕ ¥Õ ÂÚUðàææÙè ×ð´ ÕÎÜ ¿é·¤æ ÍæÐ ·¤ô§ü ¥õÚU Üæ¥ô ȤÅUæȤÅ..ÌèÙ ƒæ‡ÅUð Õ¿ð ãñ´ ¥õÚU ¥æÁ Ìô àæÕÚUè ßæÜæ âèÙ ãñ Ù? °ðâæ ·¤ÚUô...àæÕÚUè ·Ô¤

íÿÙÁà ¡ÒŸ ÇæØÜæò» Õɸæ Îô...Áñâð-Ìñâð ·¤æ× ¿ÜæÌð ãñ´, ÌÕ Ì·¤ ç·¤âè ·¤ô Öè ·¤Ç¸ Üæ¥ôÐ ¿‹Î L¤ÂØô´ ·¤æ ÜæÜ¿ ·¤æÜê ·Ô¤ çÜ° ·¤× Ù ÍæÐ Ùæ× ·Ô¤ ¥ÙéM¤Â ÒàØæ× ß‡æèüÓ ãè Íæ ·¤æÜêÐ ßÙßæâè ÚUæ× ·Ô¤ »ðÅU¥Â ×ð´ Âã¿æÙ ãè Ùãè´ ¥æ ÚUãæ ÍæÐ àæÕÚUè ·Ô¤ ÁêÆð ÕðÚU ¹æÙð ßæÜæ âèÙ ÚUæ×-ÚUæ× ·¤ÚU·Ô¤ Âê‡æü ãô »ØæÐ ÚUæ× -SßM¤Â ×æÙ·¤ÚU ßëhæ°¡ ÉðÚU ¥æàæèá çΰ Áæ ÚUãè Íè´Ð ¥¿æÙ·¤ ÖèǸ ×ð´ âð ç·¤âè Ùð ©âð Âã¿æÙæ-¥ÚUð…! Øð Ìô ·¤æÜê ãñ...ßô ÅU´ÅU÷Øð ·¤æ ÀôÚUæ...! UØæ...? ×æÙô âóææÅUæ ãè ç¹´¿ »ØæÐ â ×æÙ ß ¥æàæèá ÎðÌð ãæÍ ¥õÚU SßÚU ×´Î ÂǸ »°.. Âð¿æ‡æ ×ð´ Ùãè ¥æØô Øô Ìô ! ÚUõÕèÜæ SßÚU çȤÚU ©ÖÚUæ-·¤ô§ü ¥õÚU Ùè ç×Üæ ÚUð ÌðÚUð ·¤ô...? §âð Áô ©Ææ ÜæØæ...? ¥ÙÂɸ ·¤æÜê âô¿ ÚUãæ Íæ... àæÕÚUè ·Ô¤ ÕðÚU ¹æÙð ÂÚU âÕ ÚUæ×Áè ·¤è ÁØ-ÁØ·¤æÚU UØô´ ·¤ÚU ÚUãð Íð?

w-ÂæÙè ·Ô¤ ÂðÇ ÕæçÚUàæ ·¤æ ÂæÙè ÀÌ âð Âæ§Â ·Ô¤ ÁçÚU° ÂêÚUð ¿õ·¤ ×ð´ Èñ¤Üæ ÍæÐ Ù‹ãè àææÜê Õ»è¿ð ×ð´ ÀôÅUð-ÀôÅUð »bð ¹ôÎÌè Áæ ÚUãè ÍèÐ ãæÍ ×ð´ °·¤ ÀôÅUè Ü·¤Ç¸è ß ¹éÚUÂè ÍèÐ Èý¤æ·¤,ÂæØÁæ×æ âÕ ·¤è¿Ç¸ ÂæÙè ×ð´ ÜÍǸ-ÂÍǸ ãô »° Íð, ÌÖè ¥‹ÎÚU âð ×æ¡ ¥æÌè çιèÐ àææÜê ©ˆâæçãÌ ãô ©‹ãð´ ÕÌæÙð Ü»è, ÒÎð¹ô, Îð¹ô ×ñ´Ùð...ÌÖè ÌǸ淤...ÐÓ ×æ¡ ·¤æ °·¤ ÍŒÂǸ ¥¿æÙ·¤ âð ©â·Ô¤ »æÜô´ ÂÚU ÂǸæÐ ©â·Ô¤ àæ Î ×é¡ã ·Ô¤ ¥‹ÎÚU ß ¥æ¡âê ¥æ¡¹ô´ âð ÕæãÚU çÙ·¤Ü ¥æ°Ð "âæÚUð ·¤ÂǸ𠻴Îð ·¤ÚU çΰРâ×Ûæ ×ð´ Ùãè´ ¥æÌæ, ¥‹ÎÚU Ùãè´ ¹ðÜ â·¤Ìè?.." ¥õÚU Öè âæÚUè ©ÜæãÙæ ÎðÌè ×æ¡ Ùð ©â·¤è Õæ¡ã ¹è´¿èÐ M¤¥æ¡âè àææÜê Ùð âȤæ§ü Îè, "×ñ´ Ìô ¥æ·Ԥ çÜ° ÂæÙè Õô ÚUãè ÍèÐ ×æÜè ÖñØæ ·¤ã ÚUãð Íð- »bæ ¹ôη¤ÚU Áô ÇæÜô ,ßãè ©» ¥æÌæ ãñÐ ¥æ »×èü ×ð´ ç·¤ÌÙð ÂÚUðàææÙ ãôÌð ãô Ùæ ÂæÙè ·Ô¤ çÜ°, §âèçÜ° ×ñ´ ÂæÙè Õô ÚUãè ÍèÐ ¥Õ ÂæÙè ·¤æ ÛææǸ ©»ð»æÐ çȤÚU ¥æ ÂÚUðàææÙ Ùãè´ ãô¥ô»è Ù?" ×æ¡ ·¤è ¥æ¡¹ð´ ¥ÂÚUæÏÕôÏ âð Ù× ãô »§ü´Ð àææÜê ¥ÙÁæÙð ãè ©‹ãð´ »×èü ·Ô¤ ¥Üæßæ Öè ÂæÙè Õ¿æÙð ·¤æ âÕ·¤ çâ¹æ »§üÐ ©‹ãô´Ùð çÕÙæ »´Îð ·¤ÂǸô´ ·¤è ç¿´Ìæ ç·¤° àææÜê ·¤ô »ôÎè ×ð´ Öè´¿ çÜØæÐ J 57


‹Ù∑§ Áfl„Ê⁄U

Üô·¤çÂýØ Üƒæé·¤Íæ¥ô´ ·¤æ »É¸ßæÜè ¥ÙéßæÎ çÙ ¿ñ´Îé Õñ‡æèÐ Õâ Ìé×M¤ ·¤æ× uð ÁæÜé Ì Ìé× Íñ´ ȤôÙ ·¤çÚU lôÜêÐ Ìé× çÙçp‹Ì uð ·¤ ÁæßæÐ " ßè´ ·¤æ ×Ù-âè ÂýæÍÙæ çÙ·¤çÝ »ðÐ Üô» ÛæêÆ §ü ÇÚUõ‡ææ Àæ Ø Ì âñÌ âç Õ Üô» °·¤ ÁÙæ çÙ ãé´ÎÙÐ ßè´Ù âñÙ ·¤çÚUç·¤ ·¤æ»Á ·¤Çñ ØæçÜ ÀæÐ

x-ÚUÿææ-·¤ß¿ / ·é¤ÜÎè ÁñÙ (ç΄è) ¥Ùéßæη¤: Çæò .·¤çßÌæ Ö^ v-çÕ»Ç÷Øê ·é¤/ Çæò. ×´ÁéŸæè »é#æ (¥Á×ðÚU) Òãð ßð! Øé âßæÜ â×Á ×æ¡ çÙ ¥õ‡æê´, ÁÚUæ â×Áñ læßæ! ƒæõÚUõ Ìñ´ ·¤æ× ç×ËØé ¿!Ó ¥æÆ ÕÚUâæ ·¤æ ¥´ç·¤Ì Ù ÚUè×æ ×æ¡ ÕôÜèÐ âôȤæ × ÕñçÆ´ ÚUè×æ ¥ÂçÇ Î»Ç÷Øæ ·¤çßÌæ ç·¤ »ñçÜ ¿ñÅU Àñ ·¤çóæÐ ØæçÝ ç·¤ ç·¤ÅUè ÂæÅUèü ·¤ ÕæÚUæ ×æ¡ ¿¿æü ãô‡æè ÀñÐ âæÇè, »õ´‡ææ-Ì»æÌæ, ·¤ßæÙ, ·ñ¤Ù UØ ÕôçÜ ¥ÚU ãõÚU Ïæ‡æè çÕÐ S×ñçÜ ¥ÚU ÌÚUõ´-ÌÚUõ´ ·¤æ ×éPé ç·¤ Üð‡ææ Îðç‡æ ãô‡æè ÀñÐ "ãê¡! ¥ç Õ ©ÆÎé Àõ´Ð" °·¤ Õ‚Ì Ìé× È¤èÚU çâ ·¤ôçââ ·¤ÚUæÐ" ¥´ç·¤Ì ÍôçÇ ÎðÚU ßè´ ·¤æ λçÇ ÕñÆ÷Øê ÚUñÐ ·¤æ¡çȤ ÂÚUñ´ âßæÜ ãÜ ·¤óæñ ç·¤ ·¤ôçââ ·¤ÚUè ¥ÚU ÌÕ ·¤×ŒØêÅUÚU ÂÚU çßçÇØô »ð× ¹ðóæ ×æ¡ Ü»è »ðÐ ÚUè×æ ·¤é ¿ñÅU ©çóæ ¿óæê ÚUñРֻܻ ¥æÏæ ƒæ‡ÅUæ ÕæÎ ßæ ©çÆ Ì ¥´ç·¤Ì Ìñ´ ·¤×ŒØêÅUÚU ÂÚUñ´ ¹ðËÎé Îð¹è Ìñ´ ç¿„æ‡æ Üç» »ð, "ÁÕ læ¹æ ÌÕ çßçÇØô »ð â! ·¤éÁæ‡æè ¥¿ UØæÜ ·¤æ ÀßæÚUæ ·¤Õ âéÏ„æ?"

w-·¤æ× / S‹æðã »ôSßæ×è (ÕçƇÇæ ) Î UÌÚU × ¹é^ê ÚU¹Îé ßð Ìñ´ ƒæÕÚUæãÅU ãé‡æè ÀñÐ ÂÌæ Ùè ¥æòçȤâÚU ·¤óæ uæÜéÐ ÕæÌ âé‡æÜé çÕ ç·¤ ÖñÚU §ü çÕÅUè Ö»ñ ÎðÜéÐ ·¤æ× ãôÜé çÕ ç·¤ Çæ´ÅU §ü ç×ÜÜèÐ §çóæ ç¿‹Ìæ ×æ¡ ßæ Î UÌÚUæ ·¤ ·¤æ»Á ãÍ × Â·¤Çè ¹Çé ÀñÐ ƒæõÚUßÝæ ·¤ ×éóææ ·¤ ÕæÎ Âð´âÙ ·¤ ·¤æ»Á Á×æ ·¤óæ Àæ, ÂÚU ãÚU Õ»Ì °ðç·¤ çÕ çÖÌÚU Áæ‡æñ ç·¤ çã ×Ì §ü Ùè Àñ ãéç‡æÐ ßè´·¤è ÂÚUðâæÙè Îðç¹·¤ °·¤ UÜ·¤ü Ìñ´ ¥æç¹ÚU ÎØæ °ð »ðÐ "Áè Õñ‡æè! UØ ·¤æ× Àõ? Ìé× ·¤Õ çÕçÅU Ø¹è ¹Çé Àæ´Ð" ßè´ Ù çÕÙæ ÕôËØæ¡ ·¤æ»Á ¥»Ùñ ÕÉñ ÎðÙÐ ×Ù ×æ¡ âô¿è, ÒØé ·¤é ÀÙ? ÂÌæ Ùè ·¤æ× ·¤ÚUßõ´‡ææ ·¤ ·¤Ì»æ Âñâæ ×æ¡»è Îð´Îé? ÂÌæ Ùè ·¤æ× ·¤ÚUßæÜé çÕ ç·¤ ¿PÚU §ü ·¤ÅUßæÜé?Ó §çóæ ·¤Ì»æ ·¤éÀ âô‘ØæÜè ßè´ Ù °·¤ ç×ÙÅU ×Ð UÜ·¤ü Ù ·¤æ»Á Îðç¹ØæÜè ÀæÐ "Õâ §Ì»æ § ·¤æ× ¿Ð uð ÁæÜé Áè Ìé× Øé âÕ ç× ×é¡ ÀôǸçÎ ÁæßæÐ ç× ¥È¤è ·¤ÚUßñ lôÜé, Ìé× Ìñ´ ¥æ‡æñ ·¤è ÁM¤ÚUÌ Ùè ¿ Õâ §·¤× âñ´Ù ·¤ÚU læßæÐ" ßè´Ù ¥çßEæâ-âè Îðç¹ Àõ, "Âñâæ ·¤Ì»æ Îð‡æ ÂǸÜæ?" "Âñâæ ·¤Ù? Ãæè Âñâæ Ù ÖñÐ "ßé ãñ´âè »ð, "ç×Ìñ´ Ãæè Âñâæ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

© ¿æçÚU ÙðßæÎñ ç·¤ ÕÎÙæ× ÕSÌè ·¤ ©çÀØçÎ ¥æÁ çÕ ¥ÂÇæ çàæ·¤æÚUñ ç·¤ ¹ôÁ× ÀæÐ ÖÜð §ü SÅUðÅU ÂéçÜâ ÅU·¤ÅUç·¤ ãé§ü´ Àñ , ÂÚU ÂéçÜâ ßÝô Ìñ´ ¿·¤×æ Îð‡æ ßé Á‡æÎæ ÀæÐ ÖÜé ãô ßè´ ¥‡ÇÚUßÜü÷Ç Âç˜æ·¤æ ·¤é, Á ×æ çâ·¤æÚU ÂÚU ·¤Ù×æ´ ÛæÂÅUð Áæ©, Øé 翘æ ç·¤ λçÇ â×ÛæØê´ ÀõÐ " UÜæ·¤ü Îð¹æ, âñÌ Ãæè ·¤æÚU ¿Ð" "âñÌ, âñÌ âð Ìé×L¤ UØ ×ÌÜÕ ¿, Ìé× §Ì»æ çÎÙ çÕçÅU ã× Î»çÇ Àæ´-Ìé× §Ì»æ çÕ ¥´ÎæÁ çÙ Ü»ñ â·¤Îæ´ ç·¤" ·¤é ßçÝ ×ñ·¤ ç·¤ »æÇ¸è ¿Ð " »æǸè ȤôÇü ·¤æÚU¹æÙñ ç·¤ ÙçØ ×æòÇÜ Ü»‡æè ¿Ð çß¿æÚU ·¤ çãâæÕ âð ßé ¿æçÚU âǸ緤 × ÂôÇè »ð ÀæÐ ÁôÚU çâ Õýð·¤æ λçÇ Òç×Ùè ç܇ÇæÓ L¤·¤è ¥õÚU ÏǸæ× çâ ÎÚUßæÁæ ¹éçÜÙ-çÕ»ÚUñçÜ ÙõÙè ·¤ ãˆÍ × çÂSÌõÜ ÀñÐ -Îð¹æ ÌéÚU‹Ì Ö»è Áæßæ, Ìé×ÚUè ÕÎ×æâè âñM¤ ¥×ÚUè·¤æ Áæ‡æ »ðÐ © ¿æçÚU ÕðÚUôÁ»æÚU ’ßæÙ ƒæÕÚUñ »ðÙÐ © ¿é¿æ ©çÆ·¤ ¥ÚU °·¤ ÌÚUȤ Áæ‡æ Üç» »ðÙÐ ’ßæÙ ÙõÙè çßÁØè ¥´ÎæÁ ×æ¡ ÜæÂÚUßæã ¿æÜ âð ÂÜÅUè ¥ÚU Æ´Çê ·¤çÚU·¤ ·¤æÚUõ ·¤é ÎÚUßæÁé ßðÜèÐ © ¿æçÚU ÕæÁñ ç·¤ çâ ȤéÌèü çâ ßè´ ’ßæÙ ÙõÙè ÂÚU ÛæÂçÅUÙ ¥ÚU ¥¡ÏðÚUñ ÌÚUÈ¤æ´ çÜÁæ‡æ Üç» »ðÐ ’ßæÙ ÙõÙè ÖÜð §ü ©´ ç·¤ Øð ·¤×æ‡Çô ç·¤ ÌÚUæ´ ÌçÚU·¤æ çâ ãñÚUæÙ Àæ§ü, ÂÚU ß Ù Ìô ç¿„æ§ü ¿ ¥ÚU Ù §ü ç¿„ñç¿„ñç·¤ ãÍ-¹éÅUÅUæ ×æÚUðÙÐ ÒȤæǸ læ §ü´ ·¤æ ·¤ÂÇæ Èñ¤çÇþ·¤" ÙȤÚUÌ çâ ÁæòÙ çã^Ù Ù ÕôÜèÐ ¥æÎðâõ ·¤é ÂæÜÙ uðÐ ’ßæÙ ÙõÙè Ùæ´»è §ü ÚUðç»SÌæÙè ÏÚUÌè ÂÚU ‡æè Àñ ¥ ÚU ßé ÛæÂÅU‡æ çâ ÂñçÜ ¥ÂÇæ çâ·¤ÚU Ìñ´ ÂÚUð¹‡æ Ü‚Øæ¡ ÀæÐ -ÂèÅUÚU Îð¹ Ïõ´, ·¤Ù ×éÜ-×éÜ ãñ´â‡æè ¿-ç× Ìñ´ Ì ÚU‹Çè Ü»‡æè ¿Ð -ÂÚU ç× Ìñ´ Ì ·¤æÜðÁ »Üü Øæ âðËâ »Üü Ü»ç‡æ ¿Ð ÙõÙè ¥Õ Öè ×éÜ-×éÜ ãñ´âç‡æ ÀñÐ -âñÌ §ü´ ·¤æ âõ´ÁǸèØæ Ù §ü´ Ìñ´ Šß·¤æ Îð uæÜ, §Üñ§ü §ü´Ù ã„æ ç·¤Üñ ׿õ‡æÐ "°ð ÀôÚUè! UØ ˆßè Ìñ´ ã× Îðç¹·¤è ÇõÚU çÙ ¿ Ü»‡æ Ü»è´?" "¥ÂÇé ·¤æ× ·¤ÚUæ ¥ÚU Áæßæ," ¥æÚUæ× âð Ùæ´‚»è ÂǸè ÙõÙè Ù ÕôçÜÐ ßè´ ·¤è Øè´ ÕæÌ ÂÚU ¿æçÚUØô´ Ù °·¤-ÎêâÚUñ ç·¤ ÌÚUÈ¤æ´ Îðç¹ ¥ÚU ·¤éÀ ¥â×´Áâñ ç·¤ çSÍçÌ ×æ¡ °ð »ðÙÐ "ÎÚUâÜ, ÁÕ Ì·¤ ã×æM¤ çâ·¤æÚU ç¿Üæ©ê-ÌǸÂê Ùæ, ã× ×Á¸æ §ü Ùè ¥æ‹ÎéÐ" "¿é ãÚUæ×è ¥õÜæÎ" , ÁæÙ ç¿„ñ ¥ÚU ÙõÙè ÂÚU Ûæéç·¤ »ð, ßæ ¥Õ çÕ ×éÜ-×éÜ ãñ´â‡æ Ü»è´ ÀñÐ ÁæÙ ÂÚUðàææÙ uð ‚Øæ§üÐ

"¥‘Àæ ¥»ÚU Ìé §Ù ÕÌñ Îð ç·¤ ˆßð ã× Îðç¹ ÇõÚU ç·¤Üñ çÙ Ü»Îé, uð â·¤Îé ã× ˆßð Ìñ´ ÀôǸ lõ´Ð" -"ÂÚU ç× ÀéÅU‡æ Ùè ¿æ‹Îé, ¥ÂÇé ·¤æ× ÁËÎè ¹ˆ× ·¤ÚUæ, ç× Ìñ´ ÎðÚU ãé‡æè ¿Ð" §ü´ ÕæÌ ÂÚU ¿çÚUØô´ Ù °·¤ ÎêâÚUñ ÌÚUÈ¤æ´ Îðç¹Ð ¥¿æÙ·¤ Èñ¤çÇþ·¤ Ù ÙõÙè ·¤è ÌÚUÈ¤æ´ ¹¿æ·¤ âð ¿æ·¤ê Ìæ‡æè Îð"ÕôÜ-ÁËÎè ÕôÜ ç·¤ Ìê ã× Îðç¹ Ççóæ ç·¤Üñ Ùè Àñ´Ð" ÙõÙè Ìñ´ ¥ÂÇé ¥çSÌˆß ç×ÅUÎé çιðÐ ßè´·¤è ãñ´âè »ñÕ uð »ð ÀñÐ ßæ ·¤õ´Â‡æ Üç» »ð-©Ù çÕ Ùæ´»è ·¤é´»Ýé âÚUèÚU ƇÇè ÚUðÌ ×æ¡ ·¤õ´ çã ÀõÐ -"Áé ç× Ùè ¿æ‹Îé Àõ, ¥æ ç× Ìñ´ ßè´ ÕæÌõ Ìñ´ §ü ×ÁÕêÚU ·¤óææ Àæ´Ð ç× Ò°Ç÷âÓ ·¤è ×ÚUèÁ Àõ´Ð âñç·¤‡Ç SÅUðÁ × ¿óæé Àõ´Ð" §Ì»æ âé‡æ Àõ ç·¤ ßé ¿æçÚU ÖêÌñ ç·¤ ÌÚUæ´ ¥¡ÏðÚUæ × »ñÕ uð »ðÙÐ ÙõÙè Ù §Ùæ´ ©óææ´ ÂǸØæ¡ È¤ÅU÷Øæ¡ ·¤ÂÇ¸æ ©ÆñÙ ¥ÚU ·¤æÚU × Áñ·¤ ÕñçÆ »ðÐ ßæ ˜淤æÚU ÙõÙè ¥ÂÇè âȤÜÌæ ÂÚU ×Ù ãè ×Ù ×éÜ-×éÜ ãñ´â‡æè ÀñÐ

y-»ÜÌè / ¥çÙÌæ ׇÇæ ( ç΄è) "Îð¹ ×æ¡ Øé ã×M¤ ¥âð ÕÜè ãõÜ ¿Ð" ¥æÚUß ©ÀçÝ ©ÀçÜ ·¤ ¥ÂǸæ ×æ¡-çÂÌæ Áè Ìñ´ ¥Â‡æé S·¤êÜ çιõ‡æê ÀõÐ "×æ¡ Øé ã×M¤ ·¤Üæâ M¤× ¿Ð" ÂñÚUð´ÅU÷â-ÅUè¿ÚU ×èçÅU´» ·¤æ ÕæÙæ S·¤êÜ ×æ¡ ÚUõÙ·¤ u§ü´ ÀñÐ °·¤ Õ‘¿æ ·¤æ ÕæÎ ¥æÚUß ·¤é Ù ÕÚU °ð ‚Øæ§üÐ ¥õ¿çÚU·¤ »éÇ ×õÚUçÙ´»æ ·¤æ ÕæÎ ×æSÅUÚUØæ‡æè Ù ¥æÚUßñ ç·¤ ÌæÚUèȤ ·¤æ ÂéÝ Õæ¡çÏØæÜè ÀæÐ ¥æÚUß ÂÉñ ¥ÚU ¹ðÜé ×æ¡ ×ð´ Àæ§ü Öè ÌæÚUèȸ¤æ Üñ·¤Ð "Á ¥æÚUß ¹ðçÜ ·¤õÚU ¥ÂǸæ λÇØô´ ç·¤ λçÇ" ×æSÅUÚUØæ‡æè Ù ¥æÚUßñ ç·¤ ÂèÆ ÂÚU ÍÂæç·¤ ×æçÚU·¤ ÕôçÜÐ ¥æÚUß §ü Á‚ßæÝÙé ÀõÐ ¥Õ ¹éâ uðç·¤ ÕñÆè ×æSÅUÚUØæ‡æè ·¤ ×é·¤ ÂÚU ÍôǸæ ÌÙæß °ñ»è " UØ ÕæÌ ¿ ×ñ×? ¥æÚUß ·¤è Ãæè çàæ·¤æØÌ ¿?" "ç×âðÁ¸ çâ´ã ÁæÎæ ç¿‹Ìæ ç·¤ ÕæÌ Ì Ùè ¿, ÂÚU çÂÀÜæ ·¤æȤè ÅUñ× çÕçÅU Îð¹‡æé Àõ´ ç·¤ ¥æÚUß ¥ÂÇè »ÜÌè ÂÚU Öè ·¤çÕ çÕ ÒâæòÚUèÓ çÙ ÕéËÎéÐ ¹ðÜÎè Õ»Ì çÕ ·¤Öè ·ñ¤ Õ‘¿æ ÂÚU Üç» »ð, Ì Õ‘¿æ ¥æÂâ × È¤ÅUæȤÅU âæòÚUè ÕôçÜ ç΋ÎÙÐ ¥æÂâ × Ãæè Ûæ»Ç¸æ ãê´‡æ ÂÚU çÕ ¥æÚUß ¥Ç¸ Áæ‹Îê ç·¤ ßðÙ âæòÚUè Ùè ÕéóæÐ Ø ÕæÌ ¥»Ùñ ¿çÜ·¤ âñ Ùè ¿ Øð ·¤æ ßæSÌæÐ" "Áè ×ñ× ç× Á‡æÎé Àõ´ ßð·¤è Ø ¥æÎÌ, ç×Ù çÕ Øæ¡ ·¤æ ÕæÚUæ ×æ¡ ÖõÌ â×Ûææ§ü; ÂÚU Ãæè Ȥ·¸¤ü çÙ ÂôçÇÐ ƒææÚU × çÕ Øé ·¤ Õè ·ñ¤ »ÜÌè ÂÚU âæòÚUè Ùè ÕéËÎêÐ" "ç×âðÁ çâ´ã »ÜÌ çÙ â×çÛæØæ¡, °·¤ ÕæÌ ÂéÀõ´?" "Áè ×ñ×" " UØ ç×SÅUÚU çâ´ã ·¤ç Õ ¥æ Ìñ´ âæòÚUè ÕéÜÎÙ?"×æSÅUÚUØæ‡æèÙ Ùðãæ ·¤è ¥æ¡ç¹Øô´ × Îðç¹·¤ ÕôçÜÐ "Øé Ì ·¤ç Õ »¸ÜÌè ·¤ÚUÎ §ü çÙ ÀÙ Ù" Ùðãæ Õéóæñ ç·¤ ·¤ôçââ ·¤´çóæ §ü Àñ; ÂÚU ÕæÌ ·¤ç¹ ßè´ ·¤æ »õÝæ ×æ¡ ¥ÅU·¤‡æè ÀñÐ J 58


‹Ù∑§ Áfl„Ê⁄U

¥ßÏè ¥ÙéßæÎ: ÚUçà× çßÖæ ç˜æÂæÆè (Õæã, ¥æ»ÚUæ) v-çÚUàÌð- ÙæÌð /Ùç×Ìæ â¿æÙ( ܹ٪¤) "Üð© ܹãé, âéL¤Á ×êǸð  ¥æÙ ÆæǸ Öæ ãßñ ¥©ÚU ×ãæÚUæÙè ·ñ¤ ¥Õñ ÎéÂãÚU ·¤ ÁðßÙæçÚU ·ñ¤ ÌØæçÚUãè Ùæãè´ âéM¤ ÖñÐ " ¹¡ƒææÚUð ÕÌüÙ ·¤ Ûæ©¥æ ©Ææ° Üè‹ãð ÁæçÌ ÀéÅUPè ·¤æ·¤è ·¤æ Üç¹ ¥çÁØæ ÕãôçÚU ·¤ÚUðÚU ¥ÕæÁ ×æ¡ âéM¤ ãé§ »§ü´ ÚUãñ´Ð

¹éÜ𠥡»Ùæ ×æ¡ ÅUæÂê ØæÜçÌ ×éóæè ¥¿Pð L¤ç·¤ »ñÐ ÕãôçÚU ÂÌæ Ùæãè´ ·¤æ »éÙçÌ Çé»éÚUçÌ ¥çÁØæ ·¤ ÂÜ´» ·¤ ÙðÚUð ¥æÙ ÆæǸ ÖñÐ "¥çÁØæ ¥æÂé ÀéÅUPè ·¤æ·¤è  ·¤æãð ¥ÜÜæßçÌ ÚUãçÌ ãõ?" ¥Õ ×éóæè ÚU㧠¥çÁØæ ·Ô¤ÚUð âÕÌð ·¤×æâéÌ ¥©ÚU âæ‘ÀæÌ ÜÀ÷×è ÕãéçÚUØæ ·ñ¤ ¥ UØæçÜ ÎéÜæÚUè çÕÅUðßæ Ì ¥çÁØæ çÁ© ·¤ÚU§ Ìãê¡ ÖÜæ ·¤§âÙ çÛæÚUç·¤ â·¤Ìè ÚUãñ´ ßçã·¤æÐ ¥ßæÁ ×æ¡ ÁÌÙ Ìð ç×âÚUè ƒæôÚUçÌ Öæ繋ã, "¥ÚUð çÕçÅUØæ Ìé× Ù ÕêçÛæãõÐ §ü ·¤éÜç‘ÀÙè Âæ¡©¡ ÏçÚUçâ Ùæãè´ ¥´»Ùæ ×æ¡ ç·¤ Öç‘À »ñ Ìé ãÚUð ÀéÅUPð ·¤æ·¤æ ·¤æÐ " "Öç‘À »ñ" ×éóæè ·ñ¤ ¥æ¹è´ ¥â×´Áâ ×æ¡ ÖçÚU ÌÙè ¥©ÚU Õæçɸ‹ãÐ "¥ÚUð ¿Üð »ð Ùæ Ìé ãÚU𠷤淤æ ã× Â´¿Ù ·¤æ Àæ¡çǸ" ¥çÁØæ Öæ繋ã ÁÙõ´ ÚUôßÙ©·¤ ×æ¡ ¥ÜÜæßçÌ ¥âÐ "¥‘Àæ" ... çÀÙ ·¤æ âô¿ ×æ¡ ÕêÇ¸è ¥â ÆæǸ ÚUçãçâ ×éóæè ÕãôçÚU ¥çÁØæ ·Ô¤ÚUð ×é¡çã  ÎèçÆ »Ç¸æ·¤ Öæç¹çâ, " Õé¥õ Ì çȤçÚU ȤêȤæ Áè ·¤æ Öç‘À ·¤§ ¥æ§çÙ ãßñ´" ¥©ÚU ¥æÂÙ Ìð âÅUæ·¤ Õ§ÆæÚUè çÕÅUðßæ ·Ô¤ÚUð ×êǸð  ÌðÜ Æõ´·¤§ ÁæçÌ ¥çÁØæ UØæÚU ãæ¡Íé ãßæ קãæ¡ L¤·ñ¤ ÚUçã »æÐ

w-»ôãæçÚU/ ×ë‡ææÜ ¥æàæéÌôá ( â×SÌèÂéÚU) ÜæÜ Õ æè ·Ô¤ÚU Ù»è¿ ¥Æãè´-Îâãè´ ÕÚUâ UØæÚU ÜçÚU·¤æ »ôãÚUæßçÌ ÚUãñÐ "»é ÕæÚUæ ܧ Üð¥ôÐ »é ÕæÚUæ ܧ Üð¥ôÐ ÚU´»-çÕÚU´» »é ÕæÚUæ ܧ Üð¥ôÐ " »é ÕæÚUæ ¥Âéâæ ÕÌ·¤ãè ·¤ÚUçÌ ÚUãñ´Ð ãçÚUØÚU ÚU´» ·¤ »é ÕæÚUæ ÜÜP¤ð »é ÕæÚUæ Ìð ÂêçÀçâ, "¥‘Àæ Öæ¹ãéÐ Ìé ãÚUè ¥¹èÚU âæçÏ ·¤æ ãßñ?" ÜÜP¤æ »é ÕæÚUæ ÌÙè â·¤é¿æ§çâÐ ÕãôçÚU Öæç¹çâ, "×ñ´ ¿ãçÌ ¥ãõ´ ·¤Ìõ ·¤ßçÙ© Õ¿ßæ ·Ô¤ÚU ÁÙ× çÎÙé ×æ¡ âÁæßæ Áæßãé¡"Ð " "¥©ÚU ÙèÜ »é ÕæÚUæÐ Ìé ãÚUè âæçÏ?" "×ñ´ ¿ãçÌ ¥ãõ´ ·¤ßçÙ© ÖÃØ ¥ÅUæÚU× UØæÚU ãè´âæ ÕÙ©¡Ð" "¥©ÚU Ï¡ßÚU »é ÕæÚUæÐ Ìé ãÚUè ¥¹èÚU âæçÏ ·¤æ ãßñÐ " "×ôçÚU ¥çÖÜæ¹ ãßñ ç·¤ SßÌ´ÌÚUÌæ çÎßâ  ×ôçã·¤æ ©ƒæÚUð ¥â×æÙ ×æ¡ Àæ¡çǸ Îè‹ã ÁæߧР" "¥©ÚU Ìé ãÚUè ·¤æ âæçÏ ãßñ?" ÜÜPæ, ÙèÜ ¥©ÚU Ï¡ßÚU »é ÕæÚUæ Øæ·¤§ â´ƒæñ ãçÚUØÚU »é ÕæÚUæ Ìð ÂêçÀ‹ã, "×ôçÚU âæçÏ ãßñ ç·¤ §ü ÜçÚU·¤æ ×ôçã·¤æ Øæ¡¿§ ·¤ ÕÁæØ ×ôÚUð âÙ ØæÜñ" ãçÚUØÚU »é ÕæÚUæ © æÚU Îèç‹ãçâ  ßçã·¤è »ôãæçÚU »æÖñ ÙèÕÚU Üæç» ÚUãè ÚUãñÐ J

ßñ™ææçÙ·¤ô´ ·¤ô ÁèßÙ àæñÜè ×ð´ çÙˆØÂýçÌ Øô»æ Øæâ ¥ÂÙæÙæ ¥æßàØ·¤ : Çæò. ·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ ßÌü×æÙ ×ð´ ßñ™ææçÙ·¤ ç·¤âè Öè Îðàæ ·¤è çÎàææ ¥õÚU Îàææ çÙÏæüçÚUÌ ·¤ÚUÌð ãñ´, §âçÜ° ©Ù·¤ô ¥çÏ·¤ °·¤æ»ýÌæ ¥õÚU ×æÙçâ·¤ ÂýçÌÕhÌæ ·¤è ¥æßàØ·¤Ìæ ãôÌè ãñ; ¥ÌÑ ßñ™ææçÙ·¤ô´ ·Ô¤ çÜ° ÂýçÌçÎÙ ·¤è ÁèßÙ àæñÜè ×ð´ Øô»æ Øæâ ·¤ô ¥ÂÙæÙæ ¥æßàØ·¤ ãñÐ °ðâæ ·¤ÚUÙð ÂÚU ßð ÌÙæß ¥õÚU ·¤æØü ·¤è ¥çÏ·¤Ìæ ·Ô¤ ·¤æÚU‡æ ãôÙð ßæÜè ×æÙçâ·¤ Í·¤æÙ âð ×éçQ¤ Âæ â·¤Ìð ãñ´ ÌÍæ Îðàæ ·¤ô ©ÂØô»è ¥Ùéâ´ÏæÙô´ àæôÏô´ ·Ô¤ mæÚUæ çßE ·Ô¤ ×æÙ翘æ ÂÚU çßE »éL¤ ·Ô¤ M¤Â ×ð´ ÂýçÌçDÌ ·¤ÚU â·¤Ìð ãñ´Ð Øã ÕæÌ âéçß ØæÌ Üðç¹·¤æ ÌÍæ Øô»-çßàæðá™æ àæñÜÂé˜æè Ȥ橴ÇðàæÙ ·¤è ×ñÙðçÁ´» ÅþSÅUè Çæò. ·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ Ùð çß™ææÙ °ß´ Âýõlôç»·¤è ×´˜ææÜØ ·Ô¤ ¥´Ì»üÌ Çè°âÅUè, ÇèÕèÅUè ÌÍæ Çè°â¥æ§ü¥æÚU ·Ô¤ â´ØéQ¤ Ì ßæßÏæÙ ×ð´ çÎÙæ´·¤ v{ קü w®ww ·¤ô ¥æØôçÁÌ Øô» ·Ô¤ ÃØæ ØæÙ ¥õÚU ÂýÎàæüÙ ·¤æØü·ý¤× ×ð´ ·¤ãèÐ ©‹ãô´Ùð ¥æ»ð ·¤ãæ ç·¤ çßE ·Ô¤ âßæüçÏ·¤ Üô·¤çÂýØ ÙðÌæ ÖæÚUÌ ·Ô¤ ØàæSßè ÂýÏæÙ×´˜æè ×æÙÙèØ Ÿæè ÙÚUð´Îý ×ôÎè Áè ·Ô¤ ©ˆ·¤ëC ×æ»üÎàæüÙ ×ð´ ¥æØéá ×´˜ææÜØ ·Ô¤ çÎàææçÙÎðüàæ ×ð´ ÖæÚUÌßáü ·¤è ¥æÁæÎè ·Ô¤ ¥×ëÌ ×ãôˆâß ·Ô¤ ¥´Ì»üÌ ¥´ÌÚUæüCþèØ Øô»-çÎßâ wv ÁêÙ, w®ww âð Âêßü v®® çÎßâèØ ·¤æ©´ÅUÇæ©Ù Øô» ·¤æØü·ý¤× ·¤æ ¥æØôÁÙ ÖæÚUÌßáü ·Ô¤ çßçßÏ çßÖæ»ô´ ¥õÚU â´SÍæÙô´ mæÚUæ ç·¤Øæ Áæ ÚUãæ ãñÐ §â·Ô¤ çÜ° ·Ô¤´ÎýèØ ÙðÌëˆß ¥õÚU ÖæÚUÌ âÚU·¤æÚU âæÏéßæÎ ·¤è Âæ˜æ ãñ´Ð

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

§â ¥ßâÚU ÂÚU ÇèÕèÅUè, ÖæÚUÌ âÚU·¤æÚU, Ù§ü çÎ„è ·Ô¤ ßçÚUD ßñ™ææçÙ·¤ Çæò. ÂèØêá »ôØÜ Ùð â˜æ ×ð´ ¥æòÙÜæ§Ù ©ÂçSÍÌ Çæò.ÚUæÁðàæ »ô¹Üð, âð·ý¤ðÅUÚUè ÇèÕèÅUè, Ù§ü ç΄è, Ÿæè ¿ñÌ‹Ø ×êçÌü, ’ß槴ÅU âð·ý¤ðÅUÚUè ÇèÕèÅUè, Ù§ü ç΄è ÌÍæ ÕǸè â´ Øæ ×ð´ ÂýçÌÖæ» ·¤ÚU ÚUãð ¥‹Ø âÖè ßçÚUD ßñ™ææçÙ·¤ô´ ÌÍæ ÈÔ¤ÜôÁ ·¤æ Sßæ»Ì ç·¤ØæÐ

Çæò UÅUÚU Áð. Âè. ×è‡ææ, çÇŒÅUè âð·ý¤ðÅUÚUè ÇèÕèÅUè, ÖæÚUÌ âÚU·¤æÚU, Ù§ü ç΄è Ùð ¥æ×´ç˜æÌ ßQ¤æ Çæò. ·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ ·¤æ ÂçÚU¿Ø ÂýSÌéÌ ·¤ÚUÌð ãé° ©‹ãð´ â˜æ ×ð´ ßQ¤ÃØ ãðÌé ¥æ×´ç˜æÌ ç·¤ØæÐ Çæò. ·¤çßÌæ Ö^ Ùð ¥ÂÙð ßQ¤ÃØ ×ð´ ¥æ»ð Øã Öè ·¤ãæ ç·¤ Øô´ Ìô Øô»æ Øæâ ÁÙÁÙ ·Ô¤ SßæS‰Ø °ß´ â×»ý ·¤ËØæ‡æ ·Ô¤ çÜ° ¥æßàØ·¤ ãñ; ç·¤´Ìé ßñ™ææçÙ·¤ô´ ·Ô¤ çÜ° Øã ¥ˆØ´Ì ×ã æ÷ßÂê‡æü §âçÜ° ãô ÁæÌæ ãñ; UØô´ç·¤ Îðàæ ·¤è Îàææ ¥õÚU çÎàææ ·¤æ çÙÏæüÚU‡æ ßñ™ææçÙ·¤ ¥Ùéâ´ÏæÙ - àæôÏô´ ÂÚU ·Ô¤´çÎýÌ ãôÌæ ãñÐ ©‹ãô´Ùð ×ÙôàææÚUèçÚU·¤ SßæS‰Ø ·Ô¤ çÜ° áÅU÷·¤×ü ·Ô¤ ¥´Ì»üÌ ¥æÙð ßæÜð ˜ææÅU·¤·¤×ü ·Ô¤ âæÍ ãè àæÚUèÚU â´ßÏüÙæˆ×·¤, ŠØæÙæˆ×·¤ ÌÍæ çàæçÍÜè·¤ÚU‡æ ¥æâÙô´, Âýæ‡ææØæ× ¥õÚU ŠØæÙ ·¤è ¥æßàØ·¤Ìæ ÂÚU ÕÜ çÎØæÐ ©‹ãô´Ùð ·¤ãæ ç·¤ Øô» ·¤è °ðçÌãæçâ·¤ ÂëDÖêç× ÌÍæ ×êÜ »ý´Íô´ ·¤æ ¥ŠØØÙ ¥æÏéçÙ·¤ ÂçÚUÂýðÿØ ×ð´ ¥ˆØ´Ì ¥æßàØ·¤ ãñÐ Ìæç·¤ Øô» ·¤è ̉ØÂÚU·¤Ìæ ¥õÚU ÃØßãæçÚU·¤Ìæ ÎôÙô´ ·¤ô °·¤ âæÍ âéçÙØôçÁÌ É´» âð âÖè ·Ô¤ çÜ° ©ÂØô»è ÕÙæØæ Áæ â·Ô¤Ð §â ¥ßâÚU ÂÚU Çæò.·¤çßÌæ Ö^ ·Ô¤ çÙÎðüàæÙ ×ð´ Øô» çßàæðá™æ ÚUð¹æ Ùð ¥æâÙ ¥õÚU ˜ææÅU·¤ ·¤×ü ·¤æ çßçÏßÌ÷ ÂýÎàæüÙ Öè ç·¤ØæÐ ·¤æØü·ý¤× ×ð´ ÇèÕèÅUè, Çè°âÅUè ÌÍæ Çè°â¥æ§ü¥æÚU ·Ô¤ çßçÖóæ ßçÚUD âÜæã·¤æÚU, ßçÚUD ßñ™ææçÙ·¤ ÌÍæ ÈÔ¤Üô ÌÍæ ¥‹Ø âÖè ·¤×ü¿æÚUè ÕǸè â´ Øæ ×ð´ ©ÂçSÍÌ ÚUãð ¥õÚU âÖè Ùð Øô»æ Øæâ Öè ç·¤ØæÐ J

59


ŒflflÊáÊË „ S◊ ÿi˝±◊ÁflŒÙ flŒÁãà ¬⁄UÊ øÒflʬ⁄UÊ ø–ÃòÊʬ⁄UÊ ´§ÇflŒÙ ÿ¡Èfl¸Œ— ‚Ê◊flŒÙ˘Õfl¸flŒ— Á‡ÊˇÊÊ ∑§À¬Ù √ÿÊ∑§⁄UáÊ¥ ÁŸL§Q§¥ ¿ãŒÙ íÿÙÁ÷Á◊ÁÖ •Õ ¬⁄UÊ ÿÿÊ ÃŒˇÊ⁄U◊ÁœÇêÿÃ H - (◊Èá«∑§Ù¬ÁŸ·Œ˜) ÁmÁflœÊÁfllÊ ÿÊ¥ ’˝rÊÁflŒ— flŒÁãÃ-v- ¬⁄UÊ ÁfllÊ w- •¬⁄UÊ ÁfllÊ– ¬⁄UÊ ÁfllÊ- ÿŸ ’˝±◊ flÊ “•ˇÊ⁄U¥” (ŸC— ŸÒfl) ◊ãÿÃ– •Sÿ ‚ê’㜗 •Êà◊-‚ÊˇÊÊà∑§Ê⁄—, ∑Ò§flÀÿ¥, ◊ÈÁQ§—, ÁòʌȗπÁŸflÎÁûÊ— ßÁà ÁfllÃ– ‚¥S∑Χà •ŸÈflÊŒ — •¬⁄UÊÁfllÊ-•SÿÊãê¸Ã¥ ´§ÇflŒ—, ÿ¡Èfl¸Œ—, (∑ȧ‹ŒË¬ ◊ÒãŒÙ‹Ê, ∑§Ù≈UmÊ⁄UÊàʘ) ‚Ê◊flŒ— ø •Õfl¸flŒ—, Á‡ÊˇÊÊ, ∑§À¬—, -ªÈL§p ÿÊÁãòÊ∑§M§¬áÊ Á‡ÊˇÊ∑§— mı ∞fl Á÷ÛÊı √ÿÊ∑§⁄UáÊ¥, ÁŸL§Q§¥, ¿ãŒ— ø íÿÙÁ÷¥ ÁfllÃ– •¬⁄UÊÁfllÊ¥ ¬⁄UÊÁfllÊÿÊ— ◊ʪ¸‚È‹÷S× ø ‡ÊéŒ ¬Œ ¬˝ÿÙ¡Ÿ •Á÷¬˝Êÿ øÊÁ¬ Á÷ÛÊı ∞fl– ªÈL§— •ÕʸØ •ãœ∑§Ê⁄UÊØ flÊ •ôÊÊŸÊØ ôÊÊŸ¥ ‚ıÁfläÿSÿ ‚ÊœŸ¥ ∑§ÕÁÿÃÈ¥ ‡ÊÄUÿÃ– •Sÿ ¬˝Áà ŸÿÁà ÿ— ‚— ªÈL§—– Á‡ÊˇÊ∑§— Á‡ÊˇÊÊ¥ ŒŒÊÁÖ ÷Ê⁄UÃËÿ¬Á⁄UŒÎ‡ÿ ôÊÊŸ¥ ŸÊÚ‹¡ ßÁà ŸÊÁSà ߌ¥ ¬ÍáʸM§¬áÊ Á‡ÊˇÊÊ ŸÒfl ∑§ÕÁÿÃÈ¥ ‡ÊÄUÿÃ Ãà∑§ÕÁ◊Áà •òÊ ÁflSÃ⁄UáÊ ¡ÊŸË◊—– ªÈL§— ‚Òfl √ÿÁQ§— ÷ÁflÃÈ¥ ‡ÊÄUÿÃ ÿ— ÁŸÁfl¸∑§Ê⁄—, ÁŸ‹Ù¸÷—, ÁŸ‡¿‹— SÿÊØ– •„¥∑§Ê⁄U ‚ê’㜗 ‹ıÁ∑§∑§¡ËflŸ¥ ∑§È‡Ê‹ÃʬÍfl¸∑§¥ √ÿÃËÃ¥ ÿSÿ ‚¥S¬‡Ê¸— ∞fl Ÿ SÿÊØ– ÿ— ‚ȬÊòÊÁ‡Êcÿ¥ {y ∑§Èfl¸Ÿ˜ •ãÃ •¬⁄UÊÁfllʬÿ¸ãÃ¥ ◊ʪ¸¬˝‡ÊSÃ∑§⁄UáÊŸ ∑§‹Ê‚È ÁŸ¬ÈáÊ¥ ∑§ÈÿʸØ– ‚„Òfl ’˝±◊ÁfllÊÿÊ¥ , fløÃ– ¬⁄U@ ÿÁŒ ‚Êœ∑§— flÊ ◊ŸÈcÿ— ÷˝Á◊ÃSÃÈ ¬⁄UÊÁfllÊÿÊ¥ ÃÕÊ •¬⁄UÊÁfllÊÿÊ¥ ø ‹ıÁ∑§∑§ ‚— ¬⁄UÊÁfllÊ¥ øÊˇÊ⁄U¥ ŸÒfl ¬˝ÊåSÿÃ– Ãâÿ¬⁄U∑§ÙÁSà ÿØ Á‡ÊˇÊʌʟ¥ •¬⁄UÊÁfllÊÿÊ— ÁfllÊÿÊ¥ ¬Ê⁄U¥ªÃ¥ ∑§ÃÈ¥¸ ‡ÊÄUŸÈÿÊØ– •Êà◊ôÊÊŸË ∞fl ∞∑§— ‹ÉÊÈ÷ʪ— •ÁSÖ Á‡ÊˇÊ∑§— ÃÊ◊fl ‚ê¬ÛÊ¥ ‚àÿÊÕ¸ ªÈL§— ‡ÊÄUÿÃ– ‚ãŒ÷¸ÁS◊Ÿ˜ üÊË∑§ÎcáÊSÿ ªÈ⁄UÙ— ◊„Á·¸‚Ê¥ŒË- ∑§⁄UÙÁÖ •Ã— ªÈL§— ÷ÁflÃÈ¥ ’„È√ÿʬ∑§— •Õ¸∑§Ê⁄U∑§— ÷flÁÖ Á‡ÊˇÊ∑§ªÈ⁄UÙ— mÿÙ— ∞fl ¬ÁŸflÿ¸Sÿ √ÿÁQ§àfl¥ ø ∑§ÎÁÃàfl¥ Áfl‡Ê·ÙÁSÖ ‚— ¬ÎÕÄU- ¬ÎÕ∑§˜ ¬˝ÿÙ¡Ÿ◊˜ •Á÷¬˝Êÿp lÙÃ∑§— üÊË∑§ÎcáÊŸ ‚„Òfl ’‹⁄UÊ◊Sÿ ‚ÈŒÊꟗ •Á¬ ªÈL§— ÁfllÃ– •Ê‚ËØ– ÃÒ— ∞∑§Ã— üÊË∑§ÎcáÊ¥ {y ∑§‹Ê‚È ÁŸ¬ÈáÊ: Á‡ÊˇÊ∑§— Á‡ÊˇÊÊ¥ ŒŒÊÁà ø √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ôÊÊŸ◊˜ ∑§Î× ÁmÃËÿSÃÈ ‚ÈŒÊ◊Ê‚ŒÎ‡Ê◊˜ •Á∑§¥øŸ¥ •ÕʸØ ÿÊflŒÁ¬ •ÊœÈÁŸ∑§Á‡ÊˇÊÊ— Áfl÷ʪʗ ÿÕÊ‚◊÷ÊflŸ ôÊÊŸ¬˝∑§Ê‡Ê¥ ¬˝ŒûÊ¥– ‚Òfl ªÈL§— ÿ— √ÿʬÊ⁄U—, ¬˝’¥œŸ¥, Ã∑§ŸËÁ∑§, ÁøÁ∑§à‚Ê, ªÁáÊÃ¥ ‚ȬÊòÊÁ‡Êcÿ¥ ¬⁄Uʬ⁄UÊÁfllʬ˝ŒÊŸ¥ ∑§ÈÿʸØ– ÃÕÊ ÁflôÊÊŸ¥ ßàÿÊŒÿ— ‚ÁãÖ Ã ‚fl¸ ÷Ê⁄UÃËÿŒ‡Ê¸Ÿ, ‚èÿÃÊ‚¥S∑§ÎÁÂãŒ÷¸ ø, Á‡ÊˇÊÊãê¸Ã◊fl ‚ÁãÖ •œÈŸÊ ÁøãßËÿ¥ Á‡ÊˇÊÊ ¬⁄UÊÁfllÊÿÊ— ÃÊà¬ÿ¥¸ SflSÿ ôÊÊŸŸ (•Êà◊ôÊÊŸŸ) •ÊœÈÁŸ∑§¡ËflŸ Á∑§ÿà√ÿʬ∑‘§ ‚àÿÁ¬ ÷Ê⁄UÃËÿflÊ ¬⁄U◊‚àÿôÊÊŸŸ fløÃ– ©¬ÁŸ·ÁŒ ©ëøÃ◊¥ flÊ¥Ç◊ÿÊŸÈ‚Ê⁄UáÊ Á∑§ÿÑÉÊÈSÕÊŸ¥ SÕʬÿÁà SÕÊŸ¥ ŒËÿÃ– flŒÊãÃ¥ ∑§ÕÿÁà ÿ: •Êà◊ôÊÊŸ¥ ◊ÊŸfl¡ËflŸ– ¬˝ÊåŸÙÁà ‚— ◊ÈÁQ§¥ flÊ •¬flª¥¸ flÊ ∑Ò§flÀÿ¥ ‚Ê⁄U◊ÿ◊fl ÿØ Á‡ÊˇÊÊÿÊ— ©g‡ÿ◊˜ •ÊœÈÁŸ∑‘§ ¬˝ÊåŸÙÁÖ Ã ŒÈ—πÊØ ◊ÈQ§Ê— ÷flÁãà ø ’˝rʬŒ¥ •ÕÙ¸¬Ê¡¸ŸÊÁÃÁ⁄Uëÿ Á∑§◊Á¬ ŸÊÁSÖ ¬˝ÊåŸÈflÁãÖ √ÿÊfl‚ÊÁÿ∑§Á‡ÊˇÊÿÊ •√ÿÊfl‚ÊÁÿ∑§Á‡ÊˇÊÊmÊ⁄UÊ ◊Èá«∑§Ù¬ÁŸ·ÁŒ fláʸŸ¥ ¬˝ÊåÿÃ ÿØ ‡ÊıŸ∑§: ÿŒÊ √ÿÁQ§— ◊ÊòÊ◊fl •ÕÙ¸¬Ê¡¸ŸÊÿ •Ê¡ËÁfl∑§Êÿ flÊ •¥Áª⁄U‚¥ ¬Îë¿Áà - ∑§ÁS◊ÛÊÈ ÷ªflÙ ÁflôÊÊÃ ‚êÿÄU‚Èπ-‚ÈÁflœÊÿÈQ§¡ËflŸ¥ ¡ËÁflÃÈ¥ Á‚h— ‚fl¸Á◊Œ¥ ÁflôÊÊÃ¥ ÷flÃËÁà Á∑˝§ÿÃ– Ìե¸ ‚êÿ`§ß·È Á‡ÊˇÊ∑§ÊŸÊ¥ √ÿflSÕÊ •¥Áª⁄U‚— ©ûÊ⁄U¥ ŒŒÊÁÃ- m Áfll flÁŒÃ√ÿ ßÁà ÷flÁÖ

‚àÿ◊fl flÊÃʸ ÿØ Ã ’˝rÊÁfllÊ¥ ¬⁄UÊÁfllÊ¥ ÃÈ ŸÒfl ŒÊÃÈ¥ ‚◊Õʸ— •¬⁄UÊÁfllÊ◊Á¬ ŸÒfl ŒÊÃÈ¥ ‚◊Õʸ— ø Á‡ÊˇÊÊ◊Á¬ Á‡ÊcÿÊŸ˜ ‚◊ÊŸM§¬áÊ ¡ËflŸSÿ {y ∑§‹Ê‚È ÁŸ¬ÈáÊ¥ ∑§ÃÈ¥¸ ŸÒfl ‚◊Õʸ— ø Ÿ ŒÊÃÈ¥ ‡ÊÄUŸÈflÁãÖ ÿÃÙÁ„ ¡ËflŸ¬hÁ× ¬Á⁄UflÁø× ÁfllÃ– •Ã— ŸÒfl ∑§ŒÊÁ¬ ‚ê÷Ê√ÿÃ– ∞∑§∑§‹Ê‚È •Á¬ Á‡ÊˇÊÊÕË¥¸ ¬ÍáʸM§¬áÊ ÁŸ¬ÈáÊ¥ ∑§ÃÈ¥¸ SÿÊlÁŒ ÃÈ ÃŒÊ Á‡ÊˇÊ∑§œ◊¸— ¬Íáʸ— ÷ÁflcÿÁÖ ÿÃÙÁ„ Á‡ÊˇÊ∑§Êÿ flߥ ÃÊflŒfl ŒËÿÃ– •òÊÊÁ¬ •flª◊Ÿ◊˜ •Êfl‡ÿ∑§¥ ÿØ ÿlÁ¬ Á‡ÊˇÊ∑§— flß÷ÙªË fløÃ, ÃÕÊÁ¬ ¬˝ŒûÊflß ÿÁŒ Á‡ÊˇÊ∑§— Sfl∑§Êÿ¸ÁŸDÊ ¬˝Œ‡Ê¸ÿØ ÃÈ ÁŸÁpÃM§¬áÊ Á‡ÊˇÊ∑§ÙÁ¬ ªÈL§⁄Ufl ‚◊— •ÊŒ⁄UáÊËÿ— •ÁSÖ Á∑§ãÃÈ ∞Ìե¸ ¬˝àÿ∑§Á‡ÊˇÊ∑§◊˜ •Êà◊Áfl‡‹·áÊSÿ •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ •ÁSà ÿØ Á∑§¥ Ã SflÁ‡ÊˇÊáÊ∑§Êÿ¥¸ ÿÕÙÁøÃM§¬áÊ ∑§Èfl¸Áãà flÊ? •ÕflÊ ∑‘§fl‹¥ ‚◊ÿÿʬŸ¥ ∑§Èfl¸ÁãÖ ÁŸÁpÃM§¬áÊ Á‡ÊˇÊ∑§— ÿÁŒ ÿÊÁãòÊ∑§ÃÊ× ø •Êà◊-¬˝fl¥øŸÊ× Sflÿ◊˜ ™§¬Á⁄U ©àÕÊÿ √ÿʬ∑§ŒÎÁC∑§ÙáÊ◊¥ªË∑§ÈÿʸØ ÃÈ ÃüÊDÊ— ÷ÁflcÿÁãÖ •ãÿÕÊ ◊ÊòÊ◊˜ ∞∑§¥ ÿÊ¥ÁòÊ∑§√ÿflSÕÊÿÊ— flß÷ÙªË √ÿÁQ§⁄Ufl ÃÃÙåÿÁœ∑§¥ Á∑§◊Á¬ ŸÒfl– Á‡ÊˇÊ∑§¥ ªÈL§‚◊ÊŸ◊˜ •ÊŒ⁄UáÊËÿ¥ ø ¬Í¡ŸËÿ¥ ÷ÁflÃÈ¥ ◊„Á·¸‚Ê¥ŒË¬ÁŸ‚ŒÎ‡Ê¥ ‚◊÷Êfl◊˜ •¥ªË∑§⁄UáÊ◊˜ •Êfl‡ÿ∑§¥ ÿÙ Á„ üÊË∑§ÎcáÊ‚ŒÎ‡Ê¥ Ã¡SflË¥ •ÊÁÕ¸∑§‚ê¬ÛÊÃÊÿÈQ§¥ ’Ê‹∑§¥ ø ‚ÈŒÊ◊Ê‚ŒÎ‡Ê◊˜ •Á∑§¥øŸ¥ mÿÙ— ¡ËflŸ¬Õ¥ ∞∑§◊fl ŒÎÁC‚ê¬ÛÊÃÿÊ ‚„ ‚Ȫ◊— ∑§ÃÈ¥¸ ‡ÊÄUŸÈÿÊØ– Á‡ÊˇÊ∑§ÊŸÊ¥ ∑§Ã¸˜Ã√ÿ’ÙœSÿ •ÁÃÁ⁄UQ§¥ •Sÿ „ÃÈ: ÁŸÃʥÇÊËÉÊ˝¥ √ÿflSÕÊ-¬Á⁄UfløŸSÿ •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ •ÁSÖ ∞ÃŸ Á‡ÊˇÊÊÿÊ¥ ¬Á⁄UfløŸ¥ ‚ê÷ÁflcÿÁÖ ‚Ê⁄UÁ◊Œ¥ ÿØ Á‡ÊˇÊ∑§: ªÈL§: ŸÒfl ÷ÁflÃÈ¥ ‡ÊÄUÿÃ, ∑§SÿÁøŒÁ¬ Á‡ÊcÿÁfl‡Ê·Sÿ Á‡ÊˇÊ∑§Áfl‡Ê·¥ ¬˝Áà •ÊSÕÊ ∞∑§: ¬ÎÕ∑§˜ •‹ª Áfl·ÿÙÁSÖ ÷ÁflÃÈ¥ ‡ÊÄUÿÃ ÿØ Á‡Êcÿ— ∑§◊Á¬ •ÊŒ‡Ê¸Á‡ÊˇÊ∑§¥ SflªÈL§: ◊ãÿÃ– ∞·Ê ∞∑§Ê √ÿÁQ§ªÃÁŸDÊ fløÃ– ‚Ê⁄U◊fl ÃØ ÿØ ÿÕÙÁøÃM§¬áÊ ªÈL§Á‡Êcÿ¬⁄U¥¬⁄UÊ ÷ÁflÃ√ÿÊ, ÃÈ ¬ÈŸ— ªÈL§∑§È‹¬hÁÃ¥ ¬˝Áà ª◊ŸSÿ •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ fløÃ– “ªÈL§¬ÍÁáʸ◊Êfl‚⁄U ªÈL§fl ‚◊Á¬¸Ã¥” J ◊Í‹ Á„ãŒË ‹π ¬…∏Ÿ ∑‘§ Á‹∞ ŸË‹Êê’⁄UÊ ∑§Ù ÁÄU‹∑§ ∑§ËÁ¡∞

»éL¤p çàæÿæ·¤: çÖóæõ SÌ: Çæò.·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

60


‚¥S◊⁄UáÊ

∑ȧ¿ ÿÊŒ¥-∑ȧ¿ ’ÊÃ¥

v~{w ¿èÙ ·Ô¤ âæÍ Øéh ÷ͬãŒ˝ Á‚¥„ Œfl ÃÊ™§¡Ë h ∑§Ë Áfl÷ËÁ·∑§Ê ◊ÊŸfl ¡ËflŸ ∑‘§ Á‹∞ òÊÊ‚ŒË •fl‡ÿ „ÙÃË „Ò, ‹Á∑§Ÿ ‚ÒÁŸ∑§ Œ‡Ê ∑§Ë •ÊŸ, ’ÊŸ •ı⁄U ‡ÊÊŸ ∑‘§ Á‹∞ ߟ Áfl÷ËÁ·∑§Ê•Ù¥ ∑§Ê „°‚Ã-„°‚Ã ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥– ◊⁄U Á¬ÃÊ¡Ë ¬˝„‹ÊŒ Á‚¥„ Œfl Ÿ ÷Ë ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ŸÊ ◊¥ ⁄U„Ã „È∞ v~{w, v~{z, v~|v ∑‘§ ÿÈhÙ¥ ◊¥ ∞fl¥ xw fl·¸ ∑§Ë ‚Òãÿ ‚flÊ ◊¥ •Ê¥ÃÁ⁄U∑§ fl ‚Ë◊Ê•Ù¥ ‚ •ÉÊÙÁ·Ã ÿÈh ◊¥ ÷ʪ Á‹ÿÊ– ◊Ò¥ ¡’ ¡’ Á¬ÃÊ¡Ë ∑‘§ ‚ÊÕ ’ÒΔÃÊ „Í°, Ã’ fl •¬Ÿ ‚Òãÿ ¡ËflŸ ∑‘§ ‚¥S◊⁄UáÊ ‚ÈŸÊÃ „È∞ ’„Èà ‚Ë ÿʌ٥ ∑§Ù ‚ʤÊÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥– fl·¸ v~{w ◊¥ ÷Ê⁄Uà •ı⁄U øËŸ ∑‘§ ’Ëø „È∞ ÿÈh ∑§Ê ‚¥S◊⁄UáÊ fl ‚ÈŸÊÃ „Ò¥– fl ’ÃÊÃ „Ò¥ Á∑§ ©‚ ‚◊ÿ øËŸ ∑‘§ mÊ⁄UÊ œÙπ ‚ Á∑§∞ ª∞ •Ê∑˝§◊áÊ ∑§Ê ÷Ê⁄UÃËÿ ¡flÊŸÙ¥ Ÿ ◊È°„ ÃÙ«∏ ¡flÊ’ ÁŒÿÊ– ∞∑§ •Ù⁄U ¡„Ê¥ Ÿ„M§ ¡Ë Á„ãŒÍ øËŸË ÷Ê߸÷Ê߸ ∑§Ê ŸÊ⁄UÊ Œ ⁄U„ Õ– ÃÙ ŒÍ‚⁄UË •Ù⁄U øËŸ ÿÈh ÕÙ¬ ⁄U„Ê ÕÊ – ©ã„Ë¥ ∑‘§ ‡ÊéŒÙ¥ ◊¥ Ã’ ©Ÿ∑§Ë ©◊˝ ◊ÊòÊ wÆ fl·¸ ∑§Ë ÕË fl ⁄UÊŸËπà ◊¥ ‚Òãÿ ¬˝Á‡ÊˇÊáÊ ¬˝Ê# ∑§⁄U ⁄U„ Õ– ¬˝Á‡ÊˇÊáÊ ¬ÍáʸÃÊ ∑§Ë •Ù⁄U ÕÊ– ©ã„¥ ‚Ëœ ŸÊÕ¸ ߸S≈U »˝§¥Á≈Uÿ⁄U ∞¥¡‚Ë (NEFA) ∑‘§ flÊ‹Ù¥ª ˇÊòÊ ◊¥ „flÊ߸ ¡„Ê¡ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ¬„È°øÊ ÁŒÿÊ ªÿÊ (NEFA) Á¡‚∑§Ù •’ •L§áÊÊø‹ ¬˝Œ‡Ê ∑‘§ ŸÊ◊ ‚ ¡ÊŸÊ ¡ÊÃÊ „Ò, flÊ‹Ù¥ª ◊¥ { ∑§È◊Ê¥™§ ⁄UÁ¡◊¥≈U ∑§Ë ≈UÈ∑§«∏Ë ◊¥ fl ‡ÊÊÁ◊‹ „Ù ª∞– flÊ‹Ù¥ª ∑§Ë ÿ ‹«∏Ê߸ vy Ÿflê’⁄U v~{w ∑§Ù ‡ÊÈM§ „È߸ •ı⁄U wÆ ÁŒŸÙ¥ Ã∑§ ø‹Ë– ‚Ë◊Ê ¬⁄U ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ Á‹∞ ÁSÕÁÃÿÊ¥ •ŸÈ∑§Í‹ Ÿ„Ë¥ ÕË¥, Á»§⁄U ‚ ’„ÊŒÈ⁄U ¡flÊŸÙ¥ Ÿ øËŸ ∑§Ë Á¬¬ÈÀ‚ Á‹’⁄U‡ÊŸ •Ê◊˸

Øé

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

∑§Ù wÆ ÁŒŸÙ¥ Ã∑§ ⁄UÙ∑‘§ ⁄UπÊ, •¥Ã× ÷Ê⁄UÃËÿ ¡flÊŸÙ¥ ∑‘§ •Œêÿ ‚Ê„‚ ¬⁄UÊ∑˝§◊ ∑‘§ •Êª øËŸ ∑§Ù flʬ‚ „ÙŸÊ ¬«∏Ê– øËŸË ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ¬Ê‚ SfløÊÁ‹Ã ⁄UÊß»§‹¥, ◊‡ÊËŸªã‚ ÃÕÊ ◊Ù≈Uʸ⁄U, •ÊÁŒ Õ ¡’Á∑§ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ¬Ê‚ ÕË ∑‘§fl‹ fl ∑‘§fl‹ Õ˝Ë ŸÊ≈U Õ˝Ë ¬È⁄UÊŸ ‚◊ÿ ∑§Ë ⁄UÊÿ»§‹¥ ÃÕÊ fl ‹Ùª (øËŸË ‚ÒÁŸ∑§) ™§°øÊ߸ fl ’¥∑§⁄UÙ¥ ‚ •Ê∑˝§◊áÊ ◊¥ •Ê∑˝§◊áÊ Á∑§∞ ¡Ê ⁄U„ Õ– ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§ πÈ‹ ◊¥ ÁŸø‹ ‚Ä ¬⁄U ‚ •Ê∑˝§◊áÊ ∑§Ê ¡’Êfl Œ ⁄U„ Õ, ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ¬Ê‚ ’Í≈U, ¡¥ª‹ «˛‚, ≈UÊ©¡‚¸ •ı⁄U ¡Ò∑‘§≈U˜‚ •ÊÁŒ ∑§Ë ÷Ë ∑§◊Ë ÕË– Á¬ÃÊ¡Ë Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ xÆÆ ÷Ê⁄UÃËÿ ¡flÊŸ ’¥œ∑§ ’ŸÊ Á‹ÿ ª∞ Õ •ı⁄U wv} ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§ ‡Ê„ËŒ „Ù ª∞ – ¡Ù ‚ÒÁŸ∑§ ŸËø Áª⁄UÃ ŒÍ‚⁄U ©Ÿ∑‘§ ’ª‹ ◊¥ ‹≈U∑§⁄U ©Ÿ∑‘§ „ÁÕÿÊ⁄U ©ΔÊ∑§⁄U ‹«∏ ⁄U„ Õ– Á„◊Ê‹ÿ ∑§Ê ◊ı‚◊ ÷Ë ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ •ŸÈ∑§Í‹ Ÿ„Ë¥ ÕÊ– ©‚∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄UŸ Á‹∞ ÷Ë ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑‘§ ¬Ê‚ ¬ÿʸ# ‚¥‚ÊœŸ Ÿ„Ë¥ Õ– ÕÊ ÃÙ ’‚ ∑‘§fl‹ fl ∑‘§fl‹ „ı‚‹Ê, ¡í’Ê, ŒÈ‡◊Ÿ ∑§Ù ∞∑§ ߥø ÷Ë ¡ª„ Ÿ ŒŸ ∑§Ê ŒÎ…∏ ‚¥∑§À¬, ¬⁄UÊ∑˝§◊ •ı⁄U ◊Ê° ∑§ÊÁ‹∑§Ê ∑§Ê •Ê‡ÊËflʸŒ– „‹Ë∑§ÊÚå≈U⁄U ‚ ¡Ù

÷Ù¡Ÿ ‚Ê◊ª˝Ë Áª⁄UÊ߸ ¡Ê ⁄U„Ë ÕË, fl„ ÷Ë ÉÊŸ ¡¥ª‹ „ÙŸ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ ¬«∏Ù¥ ◊¥ •≈U∑§ ⁄U„Ë ÕË ÿÊ ÷ÍÁ◊ ¬⁄U Áª⁄U∑§⁄U ŸC „Ù ⁄U„Ë ÕË– ¡¥ª‹Ù¥ ∑‘§ ¬ûÊ, ∑§Ù◊‹ ≈U„ÁŸÿÊ° ,¡¥ª‹Ë »§‹ πÊ∑§⁄U ˇÊÈœÊ ‡Êʥà ∑§⁄U ⁄U„ Õ– ¡’ ÿÈh ‚◊Ê# „È•Ê ÕÊ– Ã’ Ãà∑§Ê‹ËŸ ¬˝œÊŸ◊¥òÊË üÊË Ÿ„M§ ¡Ë NEFA •Ê∞ •ı⁄U ‚Òãÿ •Áœ∑§ÊÁ⁄UÿÙ¥ (Á¡‚◊¥ Á¬ÃÊ¡Ë ÷Ë ‚Áê◊Á‹Ã Õ) ∑‘§ ‚ÊÕ ‹¥ø Á∑§ÿÊ, Á¬ÃÊ¡Ë Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ fl Ÿ„M§ ¡Ë ∑‘§ ’ª‹ ◊¥ „Ë ’ÒΔ Õ– Ÿ„M§ ¡Ë ’øÒŸ ‚ ‹ª ⁄U„ Õ, ©ã„Ù¥Ÿ ¡flÊŸÙ¥ ‚ ∑§„Ê Á∑§ øËÁŸÿÙ¥ Ÿ ÷Ê⁄Uà ∑§Ù œÙπÊ ÁŒÿÊ– Á¬ÃÊ¡Ë Ÿ ’ÃÊÿÊ Á∑§ fl ‚’ ¬˝œÊŸ◊¥òÊË ∑§Ù ∞∑§≈U∑§ ÁŸ„Ê⁄U ⁄U„ Õ– ¡flÊŸ ‚◊¤Ê ⁄U„ Õ Á∑§ Ÿ„M§ ¡Ë ß‚ ÉÊ≈UŸÊ ‚ ≈UÍ≈U ‚ ª∞ „Ò¥– ‚◊¤ÊıÃ ∑‘§ Äà ©Ÿ∑‘§ ’¥ÁŒÿÙ¥ fl ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÒÁŸ∑§Ù¥ ∑§Ù ∞∑§ ŒÍ‚⁄U ∑§Ê ‚ı¥¬Ê ªÿÊ– Á¬ÃÊ¡Ë ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ÿ„ ÿÈh ©Ÿ∑‘§ ¡ËflŸ∑§Ê‹ ∑§Ê ∞∑§ ÿÊŒªÊ⁄U ÿÈh ÕÊ– Ã’ Œ‡Ê ∑§Ù •Ê¡ÊŒ „È∞ ◊ÊòÊ vw-vx fl·¸ „Ë „È∞ Õ– ÷Ê⁄Uà ÿÈh ∑‘§ Á‹∞ ¬Íáʸ M§¬ ‚ ÃÒÿÊ⁄U Ÿ„Ë¥ ÕÊ– Á»§⁄U ÷Ë ÷Ê⁄UÃËÿ ¡flÊŸ ‚Ê„‚ ∑‘§ ‚ÊÕ ‹«∏ Õ– ÷Ê⁄Uà ◊ÊÃÊ ∑§Ë ¡ÿ!! J

61


©«∏ÊŸ

◊⁄UË ‚¥ÁªŸË Çæò. â‹Ìôá ·¤é×æÚU ·¤æ‡ÇÂæÜ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ’ø¬Ÿ ‚ „Ë ◊⁄UÊ ‚ÊÕ ŒÃ •Ê ⁄U„Ë „Ò– ¡’ ◊Ò¥ S∑§Í‹ ◊¥ ¬˝fl‡Ê ‹Ÿ ∑§Ë ÃÒÿÊ⁄UË ∑§⁄U „Ë ⁄U„Ê ÕÊ Á∑§ Ã÷Ë ◊⁄UÊ •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ‚ Á◊‹Ÿ „Ù ªÿÊ– ‚¥ÁªŸË ∑§Ù ¬Ê∑§⁄U „◊‡ÊÊ ∑§È¿ Ÿ ∑§È¿ ∑§⁄UŸ ∑§Ë ßë¿Ê ◊Ÿ ◊¥ „ÙÃË „Ë ⁄U„ÃË „Ò– ¡’ ∑§÷Ë S∑§Í‹ ∑‘§ ∑§ÊÿÙ¥¸ ◊¥ ◊ȤÊ ¬˝ÁÃ÷ʪ ∑§⁄UŸÊ „ÙÃÊ „Ò, ÃÙ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË „◊‡ÊÊ ◊ȤÊ •Á÷¬˝Á⁄Uà ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò– Áfl‡Ê·∑§⁄U ¬⁄UˡÊÊ•Ù¥ ◊¥ ÃÙ fl„ ◊⁄U „ÊÕ ‚ „ÊÕ Á◊‹Ê∑§⁄U ø‹ÃË „Ò •ı⁄U ◊ȤÊ ÁflEÊ‚ ÁŒ‹ÊÃË „Ò Á∑§ „◊ ŒÙŸÙ¥ ∑§Ê ‚ÊÕ „◊‡ÊÊ ÿÍ° „Ë ’ŸÊ ⁄U„, •ı⁄U „◊ ŒÙŸÙ¥ Á◊‹-¡È‹∑§⁄U •¬ŸË ◊¥Á¡‹ ¬˝Ê# ∑§⁄U¥ª •ı⁄U •¬ŸË ‚»§‹ÃÊ ∑§Ê üÊÿ ÷Ë fl„ ◊ȤÊ „Ë ÁŒ‹ÊÃË „Ò– ◊Ò¥Ÿ ÷Ë ‚ÙøÊ ¡’ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ◊⁄U Á‹∞ „◊‡ÊÊ ∑§È¿ Ÿ ∑§È¿ ŸÿÊ ‚ãŒ‡Ê ‹ÊÃË ⁄U„ÃË „Ò, Á¡‚‚ ◊Ò¥ ÁŸ⁄UãÃ⁄U •¬Ÿ ◊ʪ¸ ∑§Ù ¬˝‡ÊSà ∑§⁄U∑‘§ •Êª ’…∏ÃÊ ⁄U„ÃÊ „Í° ÃÙ ◊Ò¥ ÷Ë •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ∑‘§ Á‹∞ ∑§È¿ ∑§M§°– ‚ø ∑§„Í° ÃÙ ◊ȤÊ •¬ŸË ‚¥ÁªŸË •¬Ÿ ¬˝ÊáÊÙ¥ ‚ ÷Ë åÿÊ⁄UË „Ò– ◊Ò¥ ¡„Ê° ∑§„Ë¥ ÷Ë ¡ÊÃÊ „Í° •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ∑§Ù ÷Ë ‚ÊÕ ‹ ¡ÊÃÊ „Í°, ÄUÿÙ¥Á∑§ ‚¥ÁªŸË ◊ȤÊ ßÃŸÊ åÿÊ⁄U ∑§⁄UÃË „Ò Á∑§ ◊Ò¥ ©‚∑‘§ Á’ŸÊ ∞∑§ ¬‹ ÷Ë Ÿ„Ë¥ ⁄U„ ‚∑§ÃÊ– ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ◊ȤÊ ŸË‹Ê, ∑§Ê‹Ê •ı⁄U ‹Ê‹ ⁄U¥ª øÈŸŸ ∑§Ù ∑§„ÃË „Ò, Á¡‚∑‘§ ∑§„Ÿ ¬⁄U ◊Ò¥ „◊‡ÊÊ ßŸ ÃËŸÙ¥ „Ë ⁄U¥ªÙ¥ ∑§Ê ¬˝ÿÙª ∑§⁄UÃÊ „Í°, Á¡‚◊¥ ŸË‹ ⁄U¥ª ∑§Ù ◊Ò¥ •àÿÁœ∑§ ¬˝ÿÙª ◊¥ ‹ÊÃÊ „Í°– ∑§÷Ë-∑§÷Ë ‚¥ÁªŸË ◊ȤÊ ’ÊÃÙ¥ „Ë ’ÊÃÙ¥ ◊¥ „⁄U ⁄U¥ª øÈŸŸ ∑§Ù ÷Ë ∑§„ÃË „Ò– •ı⁄U ∑§„ÃË „Ò Á∑§ Á¡‚ ÁŒŸ •Ê¬ „⁄U ⁄U¥ª ∑§Ê ¬˝ÿÙª ∑§⁄U¥ª, ©‚ ÁŒŸ ◊Ò¥ •¬Ÿ ∑§Ù œãÿ ‚◊¤ÊÍ°ªË– •÷Ë Á»§‹„Ê‹ ◊Ò¥ ŸË‹Ê, ∑§Ê‹Ê •ı⁄U ∑§÷Ë-∑§÷Ë ‹Ê‹ ⁄U¥ª ∑§Ê ¬˝ÿÙª ∑§⁄UÃÊ „Í°– ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ∑§Ë ∞∑§ ¬˝◊Èπ Áfl‡Ê·ÃÊ ÿ„ „Ò Á∑§ ÿ„ ∑§÷Ë ÷Ë •Ê‹Sÿ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃË •ı⁄U „◊‡ÊÊ ∑§È¿ Ÿ ∑§È¿ ŸÿÊ ∑§⁄U∑‘§ ◊ȤÊ πÈ‡Ê ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò¥– ¡’ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ◊⁄U Á‹∞ ßÃŸÊ ‚’ ∑§È¿ ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò ÃÙ ◊ȤÊ ÷Ë ‹ªÃÊ „Ò Á∑§ ß‚∑‘§ ‚Èπ-ŒÈ—π ◊¥ „ÊÕ ’≈UÊ™§°, ÃÙ ◊Ò¥ ÷Ë ‚È’„ ‚ ‚Ê◊ Ã∑§ ‚¥ÁªŸË ∑‘§ ’ÃÊÿ ª∞ ◊ʪ¸ ∑§Ê •ŸÈ‚⁄UáÊ ∑§⁄U ‹ÃÊ „Í°– •ı⁄U ‚¥ÁªŸË ∑§Ù ÷Ë ∑§„ÃÊ „Í° Á∑§ ÃÍ ÷Ë ÁŸàÿ ‚ã◊ʪ¸ ∑§Ë •Ù⁄U ©ã◊Èπ „Ù •ı⁄U ÃȤÊ◊¥ ÁŸàÿ ‚ŒÊøÊ⁄U ∑§Ë ÷ÊflŸÊ ∑§Ê ‚¥øÊ⁄U „ÙÃÊ ⁄U„– ◊ȤÊ ÃÙ •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ¬⁄U ¬Íáʸ ÁflEÊ‚ „Ò Á∑§ fl„ ◊ȤÊ „◊‡ÊÊ ‚ã◊ʪ¸ ∑§Ë •Ù⁄U „Ë ‹ ¡Ê∞ªË– ¡ËflŸ ◊¥ ∑§ß¸ ©ÃÊ⁄U-ø…∏Êfl •Êÿ ¬⁄U ‚¥ÁªŸË Ÿ ∑§÷Ë ÷Ë ◊⁄UÊ ‚ÊÕ Ÿ„Ë¥ ¿Ù«∏Ê– (Áfl‡Ê·∑§⁄U ¬⁄UˡÊÊ•Ù¥ ◊¥) •Ê¡ ÷Ë ¡’ ∑§÷Ë ◊Ò¥ ©ŒÊ‚ „Ù ¡ÊÃÊ „Í°, ÃÙ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

∑§Ù Ÿ ¡ÊŸ ∑Ò§‚ ¬ÃÊ ø‹ ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ •Ê¡ ÿ ©ŒÊ‚ „Ò¥– fl„ ÃÈ⁄Uãà ◊⁄U ¬Ê‚ •Ê∑§⁄U ◊Ȥʂ ∑§„ÃË „Ò -ÄUÿÊ ’Êà „Ù ªß¸, ÄUÿÙ¥ „Ò¥ •Ê¡ •Ê¬ ßß ©ŒÊ‚? ÄUÿÙ¥ „ÙÃ „Ù •Ê¬ ©ŒÊ‚? ◊Ò¥ „Í° ŸÊ •Ê¬ ∑‘§ ‚ÊÕ! ‚¥ÁªŸË ∑§Ë ’ÊÃÙ¥ ∑§Ù ‚ÈŸ∑§⁄U ◊ȤÊ◊¥ ¬ÈŸ— Ÿß¸ ™§¡Ê¸ ∑§Ê ‚¥øÊ⁄U „ÙŸ ‹ªÃÊ „Ò– ◊Ò¥ ¬ÈŸ— Ÿ∞ ¡Ù‡Ê ∑‘§ ‚ÊÕ •¬Ÿ ∑§ÊÿÙ¥¸ ◊¥ ‹ª ¡ÊÃÊ „Í°– ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË œÊÁ◊¸∑§ ˇÊòÊ ◊¥ íÿÊŒÊ ÁflEÊ‚ ∑§⁄UÃË „Ò fl„ •¬Ÿ ‚ÊÕ-‚ÊÕ ◊ȤÊ ÷Ë „◊‡ÊÊ flŒ, ©¬ÁŸ·Œ˜, ⁄UÊ◊ÊÿáÊ, ◊„Ê÷Ê⁄UÃ, ªËÃÊ ÃÕÊ ‚¥S∑§ÎÃ-‚ÊÁ„àÿ ∑§Ë •Ù⁄U ¡ÊŸ ∑§Ë ¬˝⁄UáÊÊ ŒÃË „Ò •ı⁄U Sflÿ¥ ÷Ë ‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§ ◊ÍÀÿÙ¥ ∑§Ù ¡ÊŸŸ „ÃÈ ◊ȤÊ ¬Í¿ÃË ⁄U„ÃË „Ò Á∑§ „◊Ê⁄U ¬˝ÊøËŸ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§, ŸÒÁÃ∑§, ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ÃÕÊ ⁄UÊ¡ŸÒÁÃ∑§ ◊ÍÀÿÙ¥ ∑§Ê ‚¥⁄UˇÊáÊ, ‚¥flŒ¸˜œŸ ÃÕÊ Áfl∑§Ê‚ ∑Ò§‚ „Ù ‚∑§ÃÊ „Ò? ‚¥ÁªŸË ∑‘§ ßã„Ë¥ ¬˝‡ŸÙ¥ ∑‘§ ‚◊ʜʟ „ÃÈ ©‚∑§Ù ‚◊¤ÊÊŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ ∑§⁄UÃÊ ⁄U„ÃÊ „Í° Á∑§ „◊ •¬Ÿ ¬˝ÊøËŸ ‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§, ‚Ê◊ÊÁ¡∑§, ⁄UÊ¡ŸÒÁÃ∑§, øÊÁ⁄UÁòÊ∑§ ÃÕÊ ŸÒÁÃ∑‘§àÿÊÁŒ ◊ÍÀÿÙ¥ ∑‘§ ‚¥⁄UˇÊáÊ, ‚¥flŒ¸˜œŸ ÃÕÊ Áfl∑§Ê‚ „ÃÈ ÁŸàÿ Ÿ∞-Ÿ∞ •ÊÁflc∑§Ê⁄UÙ¥ mÊ⁄UÊ ßŸ∑§Ù ‚⁄U‹ÃÿÊ •ÊÚÁ«ÿÙ, flËÁ«ÿÙ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ÃÕÊ ÷ʷʬ˝ÿÙª‡ÊÊ‹Ê ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ‹ÙªÙ¥ ∑‘§ ‚◊ˇÊ ¬„È°øÊŸ ‚ •¬ŸË ¬˝ÊøËŸ ‚¥S∑§ÎÁÃM§¬Ë œ⁄UÙ„⁄U ∑§Ê ‚¥⁄UˇÊáÊ ∑§⁄U ‚∑§Ã „Ò¥, ‚ÊÕ „Ë ◊Ò¥ •ı⁄U ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ÁŸàÿ ⁄UÊ◊ÊÿáÊ •ı⁄U ÷ªfleËÃÊ ∑‘§ ©¬Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ê üÊfláÊ •ı⁄U ◊ŸŸ ∑§⁄UÃ ⁄U„Ã „Ò¥– ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ◊ȤÊ „◊‡ÊÊ ‚ÍÁøà ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò Á∑§ ⁄UÊ◊ÊÿáÊ •ı⁄U ªËÃÊ ∑‘§ •äÿÿŸ-•äÿʬŸ mÊ⁄UÊ ◊ŸÈcÿ ◊¥ ‚ŒÊøÊ⁄UË ªÈáÊÙ¥ ∑§Ê Áfl∑§Ê‚ „ÙÃÊ „Ò •ı⁄U ◊ŸÈcÿ ÁŸàÿ •¬Ÿ ∑§Ã¸˜Ã√ÿÙ¥ ∑§Ê ‚êÿ∑§˜ ÁŸfl¸„Ÿ ∑§⁄U∑‘§ ‚◊Ê¡ ◊¥ ¬˝ÁÃDÊ ¬˝Ê# ∑§⁄UÃÊ „Ò ÃÕÊ fl„ •¬Ÿ ∑§ÊÿÙ¥¸ ∑§Ë •Ù⁄U ¬˝flÎûÊ „ÙÃÊ „Ò •ı⁄U »§‹ ∑§Ë ÁøãÃÊ Á∑§∞ Á’ŸÊ ‚◊Sà ∑§ÊÿÙ¥¸ ∑§Ê ÁŸfl¸„Ÿ ∑§⁄UÃÊ ¡ÊÃÊ „Ò– ßß ◊¥ ‚¥ÁªŸË ∑§„ÃË „Ò Á∑§ ◊ȤÊ ÷Ë ÃÙ ’ÃÊ•Ù ©‚ ªËÃÊ ∑‘§ ⁄U„Sÿ ∑§Ù, Á¡‚◊¥ ∑§◊¸ ∑§Ù „Ë ¬˝œÊŸÃÊ ŒË ªß¸ „Ò Ÿ Á∑§ ©‚ ∑§◊¸ mÊ⁄UÊ Á◊‹Ÿ flÊ‹ »§‹ ∑§Ù– ‚¥ÁªŸË ∑‘§ ߟ ¬˝‡ŸÙ¥ ∑‘§ ‚ÈŸÃ „Ë ‚„‚Ê üÊË◊jªflŒ ªËÃÊ ∑§Ê ÿ„ ‡‹Ù∑§ ◊⁄UË S◊ÎÁà ◊¥ •Ê ¡ÊÃÊ „Ò∑§◊¸áÿflÊÁœ∑§Ê⁄USÃ ◊Ê »§‹·È ∑§ŒÊøŸ– ◊Ê ∑§◊¸»§‹„ÃÈ÷͸◊ʸ Ã ‚XÙ˘Sàfl∑§◊¸ÁáÊH w-y| •ÕʸØ ◊ŸÈcÿ ∑§Ê ∑§◊¸ ∑§⁄UŸ ◊¥ „Ë •Áœ∑§Ê⁄U „Ò Ÿ Á∑§ ©‚∑‘§ »§‹ ◊¥, •Ã— ◊ŸÈcÿ ∑§Ù •¬Ÿ ∑§Ã¸√ÿÙ¥ ∑§Ê ¬Ê‹Ÿ ∑§⁄UÃ ⁄U„ŸÊ øÊÁ„∞ ,»§‹ ∑§Ë ÁøãÃÊ ¬⁄U◊Êà◊Ê ¬⁄U ¿Ù«∏ ŒŸË øÊÁ„∞– ßÃŸÊ ‚ÈŸÃ „Ë ‚¥ÁªŸË ∑§„ÃË „Ò Á∑§ ∞‚Ê ∑§ıŸ- ‚Ê ∑§◊¸? Á¡‚◊¥ ∑§◊¸ ∑§⁄UÙ •ı⁄U »§‹ ∑§Ë ÁøãÃÊ „Ë ◊à ∑§⁄UÙ! ÃÙ ◊Ò¥Ÿ •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ∑§Ù ‡ÊÊãÃÁøûÊ „Ù∑§⁄U ‚◊¤ÊÊÿÊ Á∑§ Á¡‚ ∑§◊¸ ◊¥ »§‹ ∑§Ë ßë¿Ê ⁄U„ÃË „Ò fl„ SflÊÕ¸ ‚ ÿÈQ§ ∑§◊¸ „ÙÃÊ „Ò •ı⁄U ¡Ù ∑§◊¸ SflÊÕ¸ ∑§Ë •Á÷‹Ê·Ê ‚ Á∑§ÿÊ ¡ÊÃÊ „Ò, fl„ œ◊ʸո Ÿ„Ë¥ ∑§„‹ÊÃÊ– •Ã— SflÊÕ¸ ⁄UÁ„à ∑§◊¸ „Ë ‚ëøÊ ∑§◊¸ „Ò, ÁŸc∑§Ê◊ ∑§◊¸ ∑‘§ mÊ⁄UÊ „Ë ◊ŸÈcÿ œ◊ʸոM§¬Ë ¬⁄U◊ ¬Èáÿ ∑§Ù ¬˝Ê# ∑§⁄U ‚∑§ÃÊ „Ò– ◊⁄UË ßŸ ’ÊÃÙ¥ ∑§Ù ‚ÈŸ∑§⁄U ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË Ã÷Ë ‚ ∑§◊¸ »§‹ ∑§Ë ßë¿Ê Ÿ ∑§⁄UÃ „È∞ ÁŸàÿ

Ÿ∞-Ÿ∞ ∑§ÊÿÙ¥¸ ∑§Ù ÁŸ—SflÊÕ¸ ÷Êfl ‚ ∑§⁄UŸ „ÃÈ •Á÷¬˝Á⁄Uà „ÙÃË ⁄U„ÃË „Ò ÃÕÊ ◊ȤÊ ÷Ë •Á÷¬˝Á⁄Uà ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò– ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ◊ȤÊ ‚¥S∑§ÎÃ-flÊæ˜◊ÿ ÃÕÊ Á‡ÊˇÊʇÊÊSòÊ ∑§Ë •Ù⁄U •ª˝‚⁄U ∑§⁄UŸ ◊¥ •¬ŸË ¬Íáʸ ‡ÊÁQ§ ‹ªÊ∑§⁄U ◊⁄UË ‚„ÊÿÃÊ ∑§⁄UÃË „Ò– ∑§ß¸ ’Ê⁄U ‚ÙøÃÊ „Í° Á∑§ ∑§„Ë¥ ∞∑§Êãà ◊¥ ÉÊÍ◊Ÿ ø‹Ê ¡Ê™§°, ¬⁄U ‚¥ÁªŸË Ÿ ∞‚Ê ¡ÊŒÍ ‚Ê ø‹Ê ÁŒÿÊ „Ò Á∑§ •’ ‚¥ÁªŸË ∑‘§ Á’ŸÊ ∞∑§ ¬‹ ÷Ë ∑§„Ë¥ ¡ÊŸ ∑§Ù ◊Ÿ „Ë Ÿ„Ë¥ ∑§⁄UÃÊ, ÄUÿÙ¥Á∑§ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ∑§÷Ë ÷Ë ◊⁄UÊ ‚◊ÿ √ÿÕ¸ Ÿ„Ë¥ ¡ÊŸ ŒÃË, •ı⁄U Ÿ „Ë fl„ ◊ȤÊ ∑§÷Ë ÷Ë πÊ‹Ë ’ÒΔŸ ŒÃË „Ò, fl„ „◊‡ÊÊ Ÿ∞-Ÿ∞ ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UŸ „ÃÈ ◊ȤÊ •Á÷¬˝Á⁄Uà ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò– ∑§÷Ë-∑§÷Ë ◊Ò¥ ‚ÙøÃÊ „Í° Á∑§ •Ê¡ ÃÙ ¿È^Ë ∑§Ê ÁŒŸ „Ò •Ê¡ ∑§„Ë¥ ¬Ê∑§¸ ßàÿÊÁŒ ◊¥ ÉÊÍ◊Ÿ ø‹Ê ¡Ê™§°, ¬⁄U Ÿ ¡ÊŸ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ∑Ò§‚ ‚◊¤Ê ‹ÃË „Ò Á∑§ •Ê¡ ÿ„ ÉÊÍ◊Ÿ ¡Ê ⁄U„ „Ò¥– øȬ∑‘§ ‚ ◊⁄U ¬Ê‚ •Ê∑§⁄U ∑§„ÃË „Ò Á∑§ •Ê¡ •Ê¬ ∑§„Ê° ¡Ê ⁄U„ „Ò¥? ◊ȤÊ Á’ŸÊ ’ÃÊ∞ „Ë, •Ê¬ ¡„Ê° ∑§„Ë¥ ÷Ë ¡Ê ⁄U„ „Ò¥, ◊Ò¥ ÷Ë •Ê¬ ∑‘§ ‚ÊÕ ø‹Í°ªË, ◊Ò¥ •Ê¬∑‘§ Á’ŸÊ •∑‘§‹Ë ∑Ò§‚ ⁄U„Í°ªË? ◊Ò¥ ÃÙ •’ •Ê¬∑‘§ Á’ŸÊ ∞∑§ ¬‹ ÷Ë Ÿ„Ë¥ ‚∑§ÃË– ‚¥ÁªŸË mÊ⁄UÊ ∑§„Ë ªß¸ ©¬ÿȸQ§ ’ÊÃÙ¥ ∑‘§ ’Ê⁄U ◊¥ ‚ÙøÊ Á∑§ •Ê¡ ‚¥ÁªŸË ‚ „Ë ¬ÃÊ Á∑§ÿÊ ¡Ê∞ Á∑§ •Ê¬∑§Ù ∑Ò§‚ ¬ÃÊ Á∑§ ◊Ò¥ ∑§„Ë¥ ¡ÊŸ ∑§Ê ÁfløÊ⁄U ∑§⁄U ⁄U„Ê „Í°? ÃÙ ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ÃÈ⁄Uãà •¬Ÿ Ÿ≈Uπ≈U •¥ŒÊ¡ ◊¥ ©ûÊ⁄U ŒÃË „Ò Á∑§ ◊Ò¥ ÃÙ •Ê¬∑‘§ NŒÿ ◊¥ ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ’‚ ªß¸ „Í° ,¡Ò‚‡Ê’⁄UË ∑‘§ NŒÿ ◊¥ ⁄UÊ◊ •ı⁄U ◊Ë⁄UÊ ∑‘§ NŒÿ ◊¥ üÊË∑§ÎcáÊ– ¡’ Á∑§‚Ë ∑§Ê Á∑§‚Ë ∑‘§ ¬˝Áà NŒÿ ‚ ‹ªÊfl „Ù ¡ÊÃÊ „Ò ÃÙ fl„ ©‚∑‘§ NŒÿ ÃÕÊ ◊Ÿ ∑§Ë ’ÊÃ¥ ¡ÊŸ ‹ÃÊ „Ò, •Ê¬ ÃÙ ◊ȤÊ „◊‡ÊÊ NŒÿ ‚ S◊⁄UáÊ ∑§⁄UÃ „Ò¥, ÃÙ ◊Ò¥ •Ê¬∑‘§ ◊Ÿ ∑§Ë ’ÊÃ¥ ∑Ò§‚ Ÿ„Ë¥ ¡ÊŸ ‚∑§ÃË? ‚¥ÁªŸË ∑§Ë ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ë F„◊ÿË flÊáÊË ∑§Ù ‚ÈŸ∑§⁄U ◊Ò¥Ÿ ÷Ë ©‚Ë ˇÊáÊ ‚¥ÁªŸË ∑§Ù fløŸ ÁŒÿÊ Á∑§ •Ê¡ ‚ •Ê¬∑‘§ Á’ŸÊ ◊Ò¥ ÷Ë ∑§„Ë¥ Ÿ„Ë¥ ¡Ê™§°ªÊ •ı⁄U ¡Ò‚ •Ê¬ ◊ȤÊ •¬Ÿ NŒÿ ◊¥ SÕÊŸ ŒÃË „Ù, ΔË∑§ flÒ‚ „Ë ◊Ò¥ ÷Ë •Ê¬∑§Ù •¬Ÿ NŒÿ ◊¥ SÕÊŸ ŒÍ°ªÊ– •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ∑‘§ ‚Ê◊Ÿ ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ë ¬˝ÁÃôÊÊ ∑§⁄U∑‘§ ◊Ò¥Ÿ ¬˝áÊ Á∑§ÿÊ Á∑§ ◊Ò¥ •Ê¡ ‚ •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ∑§Ù •¬Ÿ ‚ ∑§÷Ë ÷Ë •‹ª Ÿ„Ë¥ ∑§M§°ªÊ– ‚ø ∑§„Í° ÃÙ ◊Ò¥ •ı⁄U ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ∞∑§ŒÍ‚⁄U ∑§Ë ‚‹Ê„ ∑‘§ Á’ŸÊ ∑§Ù߸ ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UÃ „Ë Ÿ„Ë¥– ◊⁄UË ‚¥ÁªŸË ÷Ë ◊ȤÊ „◊‡ÊÊ ‚ã◊ʪ¸ ∑§Ë •Ù⁄U ¬˝Á⁄Uà ∑§⁄UÃË ⁄U„ÃË „Ò •ı⁄U ◊ȤÊ ∑§„ÃË „Ò Á∑§ „◊‡ÊÊ ∑§È¿ ŸÿÊ ∑§⁄UÙ Á¡‚‚ ∞∑§ •ÊŒ‡Ê¸ ‚◊Ê¡ •ı⁄U •ÊŒ‡Ê¸ ⁄UÊC˛ ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ „Ù ‚∑‘§, ‚ÊÕ „Ë ∑§„ÃË „Ò Á∑§ ∞∑§ •ÊŒ‡Ê¸ ‚◊Ê¡ ◊¥ „Ë •ÊŒ‡Ê¸ ŸÊªÁ⁄U∑§Ù¥ ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ Á∑§ÿÊ ¡Ê ‚∑§ÃÊ „Ò– •Ã— „◊ ŒÙŸÙ¥ Á◊‹-¡È‹∑§⁄U ‚◊Ê¡ ∑‘§ Á‹∞ ∞‚Ê ∑§Êÿ¸ ∑§⁄U¥ Á¡‚‚ ‚◊Ê¡ ◊¥ ◊ÊŸflËÿ, ‚Ê◊ÊÁ¡∑§, ⁄UÊC˛Ëÿ ÃÕÊ •ãÃ⁄UʸC˛Ëÿ ◊ÍÀÿÙ¥ ∑§Ê Áfl∑§Ê‚ „Ù ‚∑‘§– ߟ ◊ÍÀÿÙ¥ ∑‘§ Áfl∑§Ê‚ ‚ „Ë ∞∑§ •ÊŒ‡Ê¸ÿÈQ§ ‚ëø ⁄UÊC˛ ∑§Ê ÁŸ◊ʸáÊ „Ù ‚∑§ÃÊ „Ò– •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ∑§Ë ’ÊÃÙ¥ ∑§Ù ‚ÈŸ∑§⁄U ◊ȤÊ ÷Ë ™§¡Ê¸ Á◊‹ÃË „Ò •ı⁄U ◊Ò¥ ‚¥ÁªŸË ∑§Ù ÁflEÊ‚ ÁŒ‹ÊÃÊ „Í° Á∑§ ◊Ò¥ ÷Ë •Ê¬∑‘§ ‚ÊÕ „ÊÕ ‚ „ÊÕ ÃÕÊ ∑§Œ◊ ‚ ∑§Œ◊ Á◊‹Ê∑§⁄U „◊‡ÊÊ ⁄UÊC˛‚flÊ ∑§M§°ªÊ– ‚ø ∑§„Í° ÃÙ ◊ȤÊ ß‚ ‚¥‚Ê⁄U ◊¥ •¬ŸË ‚¥ÁªŸË ‚ •ë¿Ê ∑§È¿ ÁŒπÃÊ „Ë Ÿ„Ë¥– ◊⁄UË ‚ëøË ‚¥ÁªŸË ◊⁄UË ‹πŸË J

62


•äÿÿŸ -∑§ˇÊ

¡ËflŸÙ¬ÿÙªË “ªËÃÊ flŒÁÔ ◊ÊŸfl ¡ËflŸ ◊¥ •Ÿ∑§ øÈŸıÁÃÿÊ° •ı⁄U ‚◊SÿÊ∞° „Ò¥; Á¡Ÿ∑§Ê ÁŸŒÊŸ πÙ¡Ÿ ∑‘§ ÁŸ⁄UãÃ⁄U ¬˝ÿÊ‚ „ÙÃ ⁄U„ «ÊÚ. ‚ÃË ‡Ê¥∑§⁄U „Ò¥– ÁflE ∑§Ë •Ÿ∑§ ÷Ê·Ê•Ù¥ ◊¥ •ŸÍÁŒÃ üÊË◊jªfleËÃÊ •àÿ¥Ã ‹Ù∑§Á¬˝ÿ, ‚Êfl¸÷ıÁ◊∑§ •ı⁄U ‚flÙ¸¬ÿÙªË ª˝ãÕ „Ò– ◊ÊŸÊ ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ ÷Ê⁄UÃËÿ Œ‡Ê¸Ÿ ∑‘§ ◊Í‹ dÙà flŒ, ©¬ÁŸ·Œ˜ ÃÕÊ ¬È⁄UÊáÊÙ¥ ßàÿÊÁŒ ∑§Ê ‚Ê⁄U ÿ„Ë „Ò– ◊ÊŸfl ¡ËflŸ ∑§Ë øÈŸıÁÃÿÙ¥ •ı⁄U ‚◊SÿÊ•Ù¥ ∑‘§ ‚◊ʜʟ „ÃÈ •Ÿ∑§ ©¬ÿÙªË ‚ÊœŸ ß‚◊¥ ’ÃÊ∞ ª∞ „Ò¥– ߟ◊¥ ‚ ∑§◊¸ÿÙª, ôÊÊŸÿÙª •ı⁄U ÷ÁQ§ÿÙª ßàÿÊÁŒ ¬˝◊Èπ ‚ÊœŸ ÿÊ ◊ʪ¸ „Ò¥– ©ÑπŸËÿ „Ò Á∑§ ß‚◊¥ ¬˝àÿ∑§ √ÿÁQ§ ∑§Ë •Á÷flÎÁûÊ •ı⁄U •Á÷L§Áø ∑§Ù äÿÊŸ ◊¥ ⁄UπÃ „È∞ ©‚∑‘§ Á‹∞ ¬⁄U◊‹ˇÿ „ÃÈ ©¬ÿÙªË ‚ÊœŸÙ¥ ∑§Ë √ÿÊÅÿÊ ªËÃÊ ◊¥ ©¬‹éœ „Ò– „◊ ¡ÊŸÃ „Ò¥ Á∑§ ÷Ê⁄UÃËÿ ‚èÿÃÊ ∑‘§ •ŸÈ‚Ê⁄U ◊ÊŸfl ¡ËflŸ ∑§Ê ¬⁄U◊ ‹ˇÿ ŒÈ—π ÁŸflÎÁûÊ ÿÊ ◊ÙˇÊ „Ò– ªËÃÊ ∑§Ê •äÿÿŸ ∑§⁄U∑‘§ ÃÕÊ ©‚∑‘§ ©¬Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ù •Êà◊‚ÊØ ∑§⁄U∑‘§ √ÿÁQ§ üÊD √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ¡ËflŸ ¡ËÃ „È∞ ◊ÙˇÊ ∑§Ê •Áœ∑§Ê⁄UË ’ŸÃÊ „Ò– ªËÃÊ ∑§Ë ‚ê¬Íáʸ Áfl·ÿflSÃÈ ¬⁄U◊Êà◊Ê, •Êà◊Ê, ¡ªàʘ, ‚ÎÁC, ◊ÊŸfl ÃÕÊ ©‚∑‘§ √ÿÁQ§àfl, √ÿÁQ§àfl ¬Á⁄Uc∑§⁄UáÊ, ∑§ÎÁÃàfl •ı⁄U üÊD √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ¡ËflŸ ¡ËÃ „È∞ ŒÈ—π ÁŸflÎÁûÊ (◊ÈÁQ§ ÿÊ ◊ÙˇÊ) ∑‘§ ◊ʪ٥¸ ¬⁄U ∑‘§ÁãŒ˝Ã „Ò– äÿÊÃ√ÿ „Ò Á∑§ ªËÃÊ ∑‘§ ©¬Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ù S¬C ∑§⁄UŸ „ÃÈ •Ÿ∑§ ÷Êcÿ∑§Ê⁄UÙ¥ mÊ⁄UÊ ’«∏-’«∏ ÷Êcÿ, ≈UË∑§Ê∞° •ı⁄U √ÿÊÅÿÊà◊∑§ ¬ÈSÃ∑‘§¥ Á‹πË ªß¸ „Ò¥– „◊ ¡ÊŸÃ „Ò¥ Á∑§ •ÊœÈÁŸ∑§ ∑§Ê‹ ◊¥ ◊ÊŸfl ŒÈ—π ‚ ◊ÈÁQ§ ÃÙ ¬˝Ê# ∑§⁄UŸÊ øÊ„ÃÊ „Ò; Á∑§ãÃÈ ÁflÁ÷ÛÊ ¬Á⁄UÁSÕÁÃÿÙ¥, ‚◊ÿ ∑§Ë ∑§◊Ë ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊ fl„ ßß fl΄ŒÊ∑§Ê⁄U ÷ÊcÿÙ¥ ∑§Ê •äÿÿŸ Ÿ„Ë¥ ∑§⁄U ¬ÊÃÊ– ∑§◊ ‚◊ÿ ◊¥ ◊ÈÅÿ Áfl·ÿÙ¥ ∑§Ê •äÿÿŸ ∑§⁄UŸÊ •ı⁄U ‚◊¤ÊŸÊ •Ê¡ „◊Ê⁄UË ¬˝ÊÕÁ◊∑§ÃÊ ’Ÿ øÈ∑§Ë „Ò– ªËÃÊ ∑‘§ ‚ê¬Íáʸ

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

•äÿÊÿÙ¥ ∑§Ê •äÿÿŸ ∑§⁄U∑‘§ „◊Ÿ “ªËÃÊ flŒÁÔ ŸÊ◊∑§ ¬ÈSÃ∑§ ◊¥ ©¬ÿȸQ§ ‚◊Sà Áfl·ÿÙ¥ ∑§Ù √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ŒÎÁC ‚ ‚Ê⁄UM§¬ ◊¥ ‚fl¸ª˝ÊsÃÊ ∑§Ë ŒÎÁC ‚ ¬˝SÃÈà ∑§⁄UŸ ∑§Ê ÁflŸ◊˝ ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ „Ò– ß‚ ¬ÈSÃ∑§ ∑§Ê •äÿÿŸ ∑§⁄U∑‘§ ¡Ÿ‚Ê◊Êãÿ ÷Ë ªËÃÊ ∑‘§ ªÍ…∏ ©¬Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ê √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ©¬ÿÙª ∑§⁄UÃ „È∞ ¡ËflŸ ∑§Ë øÈŸıÁÃÿÙ¥ ∑§Ê ‚Ê◊ŸÊ ∑§⁄U ‚∑‘§ªÊ– fl„ ŒÈ—π ‚ ◊ÈÁQ§ ∑§Ê ◊ʪ¸ ¬˝‡ÊSà ∑§⁄U ‚∑‘§ªÊ– “ªËÃÊ flŒÁÔ ŸÊ◊∑§ ¬ÈSÃ∑§ ∑§Ë Áfl·ÿflSÃÈ ¬⁄U øøʸ ∑§⁄UŸ ‚ ¬Ífl¸ ªËÃÊ ∑§Ë ∞ÁÄÊÁ‚∑§ •ı⁄U •ı¬ŒÁ‡Ê∑§ ¬ÎD÷ÍÁ◊ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸÊ •ÁŸflÊÿ¸ „Ò– ÷Ê⁄UÃËÿ flÊ¥Ç◊ÿ ◊¥ ◊ÊŸfl ‚èÿÃÊ ∑‘§ øÊ⁄U ÿȪ٥ ∑§Ê fláʸŸ ¬˝Ê# „ÙÃÊ „Ò- ‚àʘ, òÊÃÊ, mʬ⁄U •ı⁄U ∑§Á‹– ߟ ÿȪ٥ ∑‘§ •ÊŒ‡Ê¸ √ÿÁQ§àfl ∑˝§◊‡Ê— ‚àÿflÊŒË ⁄UÊ¡Ê „Á⁄UpãŒ˝, ∑§Ã¸˜Ã√ÿÁŸD ◊ÿʸŒÊ ¬ÈL§·ÙûÊ◊ üÊË⁄UÊ◊ ÃÕÊ œ◊¸‚¥SÕʬ∑§ ¡ªàªÈL§ üÊË∑§ÎcáÊ ¡Ò‚ ◊„ʬÈL§· „È∞– ‚fl¸ÁflÁŒÃ „Ò Á∑§ üÊË⁄UÊ◊ •ı⁄U üÊË∑§ÎcáÊ ∑§Ù ÷ªflÊŸ ÁflcáÊÈ ∑§Ê •flÃÊ⁄U ◊ÊŸÊ ªÿÊ „Ò– ªËÃÊ ÷ªflÊŸ üÊË∑§ÎcáÊ mÊ⁄UÊ •¡È¸Ÿ ∑§Ù ÁŒ∞ ª∞ ©¬Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ê √ÿflÁSÕà SflM§¬ „Ò; ß‚ËÁ‹∞ ß‚ üÊË÷ªflÊŸ˜ ∑§Ê ªËà ∑§„∑§⁄U ‚ê’ÙÁœÃ Á∑§ÿÊ ªÿÊ– •Ã— ß‚∑§Ê ‡ÊË·¸∑§ „È•Ê üÊË◊jªfleËÃÊ; Á¡‚ ‚¥ÁˇÊ# ‚ê’ÙœŸ ◊¥ ªËÃÊ ∑§„Ê ¡ÊÃÊ „Ò– ©ÑπŸËÿ „Ò Á∑§ mʬ⁄U ÿȪ ◊¥ ©‚ ‚◊ÿ Ã∑§ ∑‘§ ßÁÄʂ ∑§Ê ‚’‚ ’«∏Ê “◊„Ê÷Ê⁄UÔ ŸÊ◊∑§ ÿÈh „È•Ê– ß‚ ÿÈh ∑§Ù ∑‘§ÁãŒ˝Ã ∑§⁄U∑‘§ ◊„Á·¸ flŒ√ÿÊ‚ Ÿ “◊„Ê÷Ê⁄UÔ ‡ÊË·¸∑§ ‚ ◊„Ê∑§Ê√ÿ ∑§Ë ⁄UøŸÊ ∑§Ë– ªËÃÊ ©‚Ë ◊„Ê∑§Ê√ÿ ∑§Ê ∞∑§ •¥‡Ê „Ò– øÍ°Á∑§ ÿ„ ◊„Ê∑§Ê√ÿ ÿÈh ¬⁄U •ÊœÊÁ⁄Uà „Ò; ß‚Á‹∞ „◊¥ ◊„Ê÷Ê⁄Uà ŸÊ◊∑§ ÿÈh ∑§Ë ¬ÎD÷ÍÁ◊ ‚¥ˇÊ¬ ◊¥ ¡ÊŸŸË øÊÁ„∞– ©ÑπŸËÿ „Ò Á∑§ ˇÊÁòÊÿ øãŒ˝fl¥‡ÊË ⁄UÊ¡Ê ∑§ÈL§ ∑§Ë •ª‹Ë ¬ËÁ…∏ÿÙ¥ ◊¥ œÎÃ⁄UÊC˛ ÃÕÊ ¬Êá«È ŸÊ◊∑§ ŒÙ ÷Ê߸ „È∞– œÎÃ⁄UÊC˛ ∑‘§ ‚ı ¬ÈòÊ (ŒÈÿÙ¸œŸ •ı⁄U ~~ •ãÿ) ∑§ı⁄Ufl •ı⁄U ¬Êá«È ∑‘§ ¬Ê°ø ¬ÈòÊ (ÿÈÁœÁD⁄U, ÷Ë◊, •¡È¸Ÿ, Ÿ∑§È‹ •ı⁄U ‚„Œfl) ¬Êá«fl ∑§„‹Ê∞–

∑§ÈL§ ‚Ê◊˝Êíÿ ∑§Ù ‹∑§⁄U ߟ◊¥ ÷ÍÁ◊ ÁflflÊŒ ‚ ÿÈh ∑§Ë ÁSÕÁà ©à¬ÛÊ „Ù ªÿË– üÊË∑§ÎcáÊ ¬Êá«flÙ¥ ∑§Ë »§È»‘§⁄U ÷Ê߸ Õ; «ÊÚ. ∑§ÁflÃÊ Á¡ã„Ù¥Ÿ ©‚ ÿȪ ◊¥ ÷^ “‡ÊÒ‹¬ÈòÊË” •Ÿ∑§ •⁄UÊ¡∑§ •ı⁄U ⁄UÊˇÊ‚Ë ‡ÊÁQ§ÿÙ¥ ∑§Ê ŸÊ‡Ê Á∑§ÿÊ ÕÊ; ß‚ËÁ‹∞ fl ÿȪŒ˝CÊ •ı⁄U œ◊¸‚¥SÕʬ∑§ ∑§Ë ‚¥ôÊÊ ‚ Áfl÷ÍÁ·Ã „È∞– ∑§ı⁄Ufl-¬Êá«fl ⁄UÊíÿ ÁflflÊŒ ∑‘§ ‚◊ʜʟ „ÃÈ ÿÈh Ãÿ „ÙŸ ‚ ¬Ífl¸ üÊË∑§ÎcáÊ Ÿ ‡ÊÊÁãÃŒÍà ’Ÿ∑§⁄U ∑§ı⁄UflÙ¥ ∑§Ù ‚◊¤ÊÊŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ– ©ã„Ù¥Ÿ ¬Êá«flÙ¥ ∑§Ù ∑‘§fl‹ ¬Ê°ø ªÊ°fl ŒŸ •ı⁄U ‡Ê· ‚Ê◊˝Êíÿ ∑§ı⁄UflÙ¥ ∑§Ù Sflÿ¥ ⁄UπŸ ∑§Ê ¬˝SÃÊfl ÁŒÿÊ– ŒÈÿÙ¸œŸ Ÿ ∑§„Ê Á∑§ Á’ŸÊ ÿÈh ∑‘§ ¬Êá«flÙ¥ ∑§Ù ∞∑§ ‚È߸ ∑§Ë ŸÙ¥∑§ ∑‘§ ’⁄UÊ’⁄U ÷ÍÁ◊ ÷Ë Ÿ„Ë¥ ŒË ¡Ê∞ªË– ¬Á⁄UáÊÊ◊SflM§¬ ◊„Ê÷Ê⁄Uà ∑§Ê ÿÈh ÉÊÙÁ·Ã „È•Ê– üÊË∑§ÎcáÊ ¬Êá«flÙ¥ ∑§Ë •Ù⁄U ‚ •ı⁄U ©Ÿ∑§Ë ‚ŸÊ ∑§ı⁄UflÙ¥ ∑§Ë •Ù⁄U ‚ ÿÈh ◊¥ ‚Áê◊Á‹Ã „È∞– ◊ÊŸÊ ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ Ã’ Ã∑§ ∑‘§ ßÁÄʂ ∑§Ê ÿ„ ‚’‚ ’«∏Ê ÿÈh ÕÊ •ı⁄U ß‚◊¥ Ãà∑§Ê‹ËŸ ÷Ê⁄UÃfl·¸ ∑‘§ ‚÷Ë ¡Ÿ¬Œ ‚Áê◊Á‹Ã „È∞ Õ– ÿ„ ÿÈh •œ◊¸ •ı⁄U •ãÿÊÿ ∑§Ê ŸÊ‡Ê ∑§⁄U∑‘§ Áø⁄U‡ÊÊÁãà •ı⁄U œ◊¸ ∑§Ë SÕʬŸÊ „ÃÈ ‹«∏Ê ªÿÊ; ß‚ËÁ‹∞ ß‚ œ◊¸ÿÈh ∑§„Ê ¡ÊÃÊ „Ò– ∑§ÈL§ˇÊòÊ ŸÊ◊∑§ Áfl‡ÊÊ‹ ◊Ҍʟ ◊¥ ¡’ ¬Ê¥«fl •ı⁄U ∑§ı⁄Ufl ‚ŸÊ∞° ÿÈh ∑‘§ Á‹∞ •Ê◊Ÿ-‚Ê◊Ÿ π«∏ „ÙÃË „Ò¥; ÃÙ •¬Ÿ ’¥œÈ-’Ê¥œflÙ¥ ∑§Ù ÿÈh ∑‘§ Á‹∞ ‚Ê◊Ÿ π«∏Ê Œπ∑§⁄U •¡È¸Ÿ ◊Ù„fl‡Ê ÁŒÇ÷˝Á◊à „Ù ¡ÊÃ „Ò¥– ©ã„¥ ÿ„ ‹ªÊ Á∑§ •¬Ÿ ⁄UQ§ ‚ê’ÁãœÿÙ¥ ‚ ÿÈh ∑§⁄UŸÊ ŸÒÁÃ∑§ÃÊ ∑§Ë ŒÎÁC ‚ ©Áøà Ÿ„Ë¥ „Ò– ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ¡’ fl ‡ÊSòÊ ©ΔÊŸ ∑§Ù Ÿ∑§Ê⁄U ŒÃ „Ò¥, ÃÙ ÷ªflÊŸ üÊË∑§ÎcáÊ ©ã„¥ •¬Ÿ Áfl⁄UÊ≈U ÁflESflM§¬ ∑§Ê Œ‡Ê¸Ÿ ∑§⁄UÊÃ „Ò¥– ©‚Ë ‚◊ÿ •¡È¸Ÿ ∑‘§ Áfl÷˝◊ ∑§Ù ŒÍ⁄U ∑§⁄UŸ ÃÕÊ œ◊¸ •ı⁄U ∑§ûʸ√ÿ S◊⁄UáÊ ∑§⁄UÊŸ ∑‘§ Á‹∞ üÊË∑§ÎcáÊ Ÿ ©ã„¥ ªËÃÊ ∑§Ê ôÊÊŸ ©¬Œ‡Ê M§¬ ◊¥ ÁŒÿÊ– 63


•äÿÿŸ -∑§ˇÊ ªËÃÊ ∑§Ê ©¬Œ‡Ê ‚ÈŸ∑§⁄U „Ë •¡È¸Ÿ ÿÈh ∑§⁄UŸ ∑§Ù ÃÒÿÊ⁄U „È∞ •ı⁄U ÉÊ◊Ê‚ÊŸ ÿÈh ∑‘§ ©¬⁄UÊãà ¬Êá«fl Áfl¡ÿË „È∞– ∞‚Ê ◊ÊŸÊ ¡ÊÃÊ „Ò Á∑§ ªËÃÊ ◊¥ ¡ËflŸ ∑§Ë ‚÷Ë ‚◊SÿÊ•Ù¥ ∑§Ê ‚◊ʜʟ ¬˝SÃÈà Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ „Ò ªËÃÊ ∑§Ê •äÿÿŸ ∑§⁄U∑‘§ ©‚∑‘§ ©¬Œ‡ÊÙ¥ ∑§Ù ¡ËflŸ ◊¥ •¬ŸÊŸ ∑§Ë– ŒÈ˝Ã ªÁà flÊ‹ •ÊœÈÁŸ∑§ ÷ıÁÃ∑§ ÿȪ ◊¥ ‚◊SÿÊ ÿ„ „Ò ¬˝àÿ∑§ √ÿÁQ§ ªËÃÊ ∑§Ê •ÊlÙ¬Êãà •äÿÿŸ ∑§⁄UŸ ◊¥ ‚ˇÊ◊ Ÿ„Ë¥ „Ò– ‚◊ÿ ∑§Ë ∑§◊Ë •ı⁄U •ãÿ ’ÊœÊ∞° ©‚∑‘§ ‚ê◊È𠩬ÁSÕà „ÙÃË „Ò¥– ªËÃÊ ◊¥ ÁflflÁøà ‚◊Sà ◊ʪ٥¸ ∑§Ù ‚Ê⁄UªÁ÷¸Ã …¥ª ‚ •ı⁄U ©¬ÊŒÿÃÊ ∑§Ë ŒÎÁC ‚ •àÿ¥Ã ‚Ê⁄U M§¬ ◊¥ ¬˝SÃÈà ∑§⁄UŸ flÊ‹Ë ¬ÈSÃ∑§ ∑§Ë •Êfl‡ÿ∑§ÃÊ •ŸÈ÷fl „È߸– ß‚ËÁ‹∞ „◊Ÿ “ªËÃÊ flŒÁÔ ŸÊ◊∑§ ¬ÈSÃ∑§ ◊¥ •Ÿ∑§ Áfl·ÿÙ¥ ∑§Ù ⁄UÙø∑§, ‚Ê⁄UªÁ÷¸Ã •ı⁄U ‚⁄U‹ …¥ª ‚ ¬˝SÃÈà Á∑§ÿÊ „Ò– ªËÃÊ ¬⁄U •ÊœÊÁ⁄Uà ¬ÈSÃ∑§Ù¥ ‚ ÿ„ ß‚Á‹∞ Á÷ÛÊ „Ò; ÄUÿÙ¥Á∑§ ß‚◊¥ ◊Í‹ ªËÃÊ ∑‘§ ‚÷Ë •äÿÊÿÙ¥ ‚ ©¬ÿÙªË ‡‹Ù∑§Ù¥ ∑§Ù Á÷ÛÊ-Á÷ÛÊ Áfl·ÿÙ¥ ◊¥ flªË¸∑§Îà ∑§⁄U∑‘§ ‚Ê◊Êãÿ √ÿÁQ§ ∑§Ë ‚ÈÁflœÊ ∑‘§ •ŸÈM§¬ ‚È‚◊ÊÿÙÁ¡Ã ∑§⁄UŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– Áfl·ÿÙ¥ ∑§Ù •Áœ∑§ ÁflSÃÊ⁄U Ÿ ŒÃ „È∞ ©ã„¥ ‚Ê◊Êãÿ ¬ÊΔ∑§Ù¥ ∑‘§ Á‹∞ ‚Ȫ˝Ês ’ŸÊÿÊ ªÿÊ „Ò– ß‚ ¬ÈSÃ∑§ ‚¥ÁˇÊ# Áfl·ÿflSÃÈ •ª˝Á‹Áπà „Ò– „◊Ê⁄UÊ ◊ÊŸŸÊ „Ò Á∑§ ÿÁŒ √ÿÁQ§ ∑§Ù ŒÈ—πÙ¥ ‚ ◊ÈÁQ§ ¬˝Ê# ∑§⁄UŸË „Ò, ÃÙ ‚fl¸¬˝Õ◊ ©‚ •¬Ÿ √ÿÁQ§àfl ∑§Ù ¡ÊŸŸÊ øÊÁ„∞– ß‚Ë ©g‡ÿ ∑§Ù äÿÊŸ ◊¥ ⁄UπÃ „È∞ “ªËÃÊ flŒÁÔ ◊¥ ‚fl¸¬˝Õ◊ √ÿÁQ§ ÃÕÊ √ÿÁQ§àfl ∑‘§ •ãê¸Ã •Êà◊Ê, ‡Ê⁄UË⁄U, ‡Ê⁄UË⁄U ∑§Ê ŒÈ—πÙ¥ ‚ ‚ê’ãœ, ’ÈÁh, ’ÈÁh ∑‘§ ÃËŸ ¬˝∑§Ê⁄U (‚ÊÁûfl∑§Ë, ⁄UÊ¡‚Ë ÃÕÊ ÃÊ◊‚Ë), ◊Ÿ •ı⁄U ßÁãŒ˝ÿÊ° ÃÕÊ ÁòʪÈáÊ (‚ûfl, ⁄U¡‚˜ •ı⁄U Ã◊Sʘ) ∑§Ù ‚⁄U‹ …¥ª ‚ ‚◊¤ÊÊÿÊ ªÿÊ „Ò– √ÿÁQ§àfl ∑‘§ ¬pÊØ ◊ÊŸfl ∑§Ù •¬Ÿ Sfl÷Êfl ÃÕÊ ©‚ ¬˝÷ÊÁflà ∑§⁄UŸ flÊ‹ ∑§Ê⁄U∑§Ù¥ ∑§Ù ‚◊¤ÊŸÊ øÊÁ„∞– ß‚ ŒÎÁC ‚ “ªËÃÊ flŒÁÔ ◊¥

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

◊ÊŸfl Sfl÷Êfl •ãê¸Ã √ÿÁQ§àfl ¬⁄U ÁòʪÈáÊ ∑‘§ Sfl÷ÊflªÃ ¬˝÷Êfl, √ÿÁQ§àfl ¬⁄U ÁòʪÈáÊÙ¥ ∑§Ê •ãÃÁ∑§¸˝ÿÊà◊∑§ ¬˝÷Êfl, ⁄U¡ÙªÈáÊ •ı⁄U ∑§Ê◊ ∑§Ê ‚ê’ãœ, Áfl·ÿÙ¥ •ı⁄U ∑˝§Ùœ ∑§Ê •ãÿÙãÿÊÁüÊà ‚ê’ãœ, ◊Ÿ ÃÕÊ ß‚∑§Ë ¬Ê°ø •flSÕÊ∞° (ÁˇÊ#, ◊Í…∏, ÁflÁˇÊ#, ∞∑§Êª˝ ∞fl¥ ÁŸL§h) •ı⁄U √ÿÁQ§ ∑‘§ Sfl÷Êfl ¬⁄U ߟ∑§Ê ¬˝÷Êfl, ÁòʪÈáÊÙ¥ ∑§Ë Sfl÷ÊflªÃ •Á÷√ÿÁQ§ÿÊ°, ‚ûflªÈáÊ ¬˝÷ÊflË „ÙŸ ‚ ©à¬ÛÊ ‚∑§Ê⁄UÊà◊∑§ ÷Êfl, ¬˝‚ÛÊÃÊ, ¬⁄U◊‡ÊÊÁãÃ, •ÊŸãŒ, ¬⁄U◊ªÁÃ, ÁSÕì˝ôÊ ∑‘§ ‹ˇÊáÊ, ÁSÕ⁄U’ÈÁh, ◊Ÿ-ÁŸª˝„ ÃÕÊ ‚◊÷Êfl ∑§Ù S¬C Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– ß‚∑‘§ ©¬⁄UÊãà ŒÈ—π ∑§Ê SflM§¬ ∞fl¥ ◊Í‹ ∑§Ê⁄UáÊ ∑‘§ •ãê¸Ã ŒÈ—πÙ¥ ∑§Ê ◊Í‹ ∑§Ê⁄UáÊ, ÁòʪÈáÊÙ¥ ∑‘§ •Ê¬‚Ë Áfl⁄UÙœ ‚ ©à¬ÛÊ ÁøûÊflÎÁûÊÿÊ°, „ÿ (ŒÈ—π) ∑§Ê SflM§¬, „ÃÈ (ŒÈ—π ∑§Ê ∑§Ê⁄UáÊ), •ÁfllÊ •ı⁄U ©‚∑§Ë •flSÕÊ∞° (¬˝‚È#, ßÈ, ÁflÁë¿ÛÊ •ı⁄U ©ŒÊ⁄U) •ı⁄U ¬¥øÄU‹‡Ê ÿÊ ÁÄU‹C flÎÁûÊÿÊ° √ÿÊÅÿÊÁÿà Á∑§∞ ª∞ „Ò¥– Áòʌȗπ ∑§Ê SflM§¬ ∑‘§ •ãê¸Ã ¬Á⁄UáÊÊ◊ŒÈ—π, ÃʬŒÈ—π (•ÊäÿÊÁà◊∑§, •ÊÁœŒÒÁfl∑§ •ı⁄U •ÊÁœ÷ıÁÃ∑§ ŒÈ—π) •ı⁄U

‚¥S∑§Ê⁄U ŒÈ—π, ŒÈ—π ∑§Ë ¬˝∑§ÎÁà •ı⁄U •ÊœÊ⁄U, „ÊŸ (ŒÈ—π ÁŸflÎÁûÊ) •ı⁄U „ÊŸÙ¬Êÿ (ŒÈ—πÁŸflÎÁûÊ ÿÊ ŒÈ—π ∑§Ù àÿʪŸ ∑‘§ ©¬Êÿ) S¬C Á∑§∞ ª∞ „Ò¥– ŒÈ—π ÁŸflÎÁûÊ ÿÊ ◊ÈÁQ§ ÿÊ ◊ÙˇÊ „Ë ◊ÊŸfl ¡ËflŸ ∑§Ê ¬⁄U◊‹ˇÿ „Ò– ß‚∑‘§ Á‹∞ •¬Ÿ √ÿÁQ§àfl, Sfl÷Êfl ÃÕÊ ŒÈ—π ∑‘§ SflM§¬ ∑§Ù ¡ÊŸŸ ∑‘§ ©¬⁄UÊãà ߂‚ ◊ÈÁQ§ ∑‘§ ©¬ÊÿÙ¥ ∑§Ù ¡ÊŸŸÊ •Êfl‡ÿ∑§ „Ò– ßã„¥ ¡ÊŸ∑§⁄U •ı⁄U •¬ŸÊ∑§⁄U „Ë SflSÕÃÊ, ¬˝‚ÛÊÃÊ •ı⁄U •ÊŸãŒ ‚ ÿÈQ§ üÊD √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ¡ËflŸ ¬˝Ê# „Ù ‚∑§ÃÊ „Ò •ı⁄U ÌȬ⁄UÊãà „Ë ◊ÈÁQ§ ∑§Ê ◊ʪ¸ ¬˝‡ÊSà „ÙÃÊ „Ò– ◊ÈÁQ§ ∑§Ë ÿ„ ÿÊòÊÊ ÿÕÙÁøà •Ê„Ê⁄U-Áfl„Ê⁄U ÃÕÊ ŸÒÁÃ∑§ •Êø⁄UáÊ ‚ ¬˝Ê⁄Uê÷ „ÙÃË „Ò– ß‚ ŒÎÁC∑§ÙáÊ ‚ ß‚ ¬ÈSÃ∑§ ◊¥ ÿÙªÊèÿÊ‚, ÿÕÙÁøà •Ê„Ê⁄U-Áfl„Ê⁄U ÃÕÊ ŸÒÁÃ∑§ •Êø⁄UáÊ ∑§Ù •àÿ¥Ã ‚⁄U‹ •ı⁄U ‚Ê⁄UªÁ÷¸Ã …¥ª ‚ ¬˝SÃÈà Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ŒÎÁC ‚ ªËÃÊ ◊¥ ‚flʸÁœ∑§ ©¬ÿÙªË ÃËŸ ◊ʪ¸ ©à∑§ÎC „Ò¥∑§◊¸ÿÙª, ÷ÁQ§ÿÙª •ı⁄U ôÊÊŸÿÙª– •Ã— ¬ÈSÃ∑§ ◊¥ ߟ ÃËŸÙ¥ ◊ʪ٥¸ ∑‘§ ‚ÒhÊÁãÃ∑§ ∞fl¥ √ÿÊfl„ÊÁ⁄U∑§ ¬ˇÊ ∑§Ù √ÿÊÅÿÊÁÿà Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ßŸ ÃËŸÙ¥ ◊ʪ٥¸ ∑‘§ ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ¬ˇÊ ∑§Ù ‚ÈS¬C ∑§⁄UÃ „È∞ ‹Ù∑§‚¥ª˝„ •ı⁄U ‡ÊÊÁãà SÕʬŸÊ ∑§Ù √ÿÊÅÿÊÁÿà Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– ©¬ÿȸQ§ ¬ÈSÃ∑§ ∑§Ù ¡Ÿ‚Ê◊Êãÿ ∑‘§ Á‹∞ ©¬ÿÙªË ’ŸÊŸ ∑§Ê ¬Íáʸ ¬˝ÿÊ‚ Á∑§ÿÊ ªÿÊ „Ò– •Ê‡ÊÊ „Ò ¬ÊΔ∑§ªáÊ ¬…∏∑§⁄U •¬Ÿ Á‹∞ ©¬ÿÙªË ◊ʪ¸ ∑§Ê •ŸÈª◊Ÿ ∑§⁄U ‚∑‘§¥ª– „◊Ê⁄UÊ ÁflEÊ‚ „Ò Á∑§ ¡ËflŸ ∑§Ù ‚⁄U‹ •ı⁄U ‚ÊÕ¸∑§ ’ŸÊ∞ªË ‚flÙ¸¬ÿÙªË ¬ÈSÃ∑§ “ªËÃÊ flŒÁÔ– ‚ÊÕ „Ë „◊¥ •¬ŸÊ F„ ¬˝ŒÊŸ ∑§⁄U∑‘§ ∑ΧÃÊÕ¸ ∑§⁄U¥ª¥– ªËÃÊ flŒÁÃ, «ÊÚ. ‚ÃË ‡Ê¥∑§⁄U fl «ÊÚ. ∑§ÁflÃÊ ÷^ “‡ÊÒ‹¬ÈòÊË”, ¬˝∑§Ê‡Ê∑§ — ‡ÊÒ‹¬ÈòÊË (ߥÁ¬˝≈U), ¡Ë∞‚∞»§ Ÿ≈Ufl∑§¸ ¬˝Êßfl≈U Á‹Á◊≈U«, Ÿß¸ ÁŒÑË, •Ê߸∞‚’Ë∞Ÿ ~|}-~x-~yxwÆ-ÆÆ-Æ, fl·¸ wÆww, ¬ÎD — wÆ}, ◊ÍÀÿ — y~Æ, ¬˝Õ◊ ‚¥S∑§⁄UáÊ — wÆww J 64


•äÿÿŸ-∑§ˇÊ

ŒÊ Ÿß¸U ¬ÈSÃ∑¥§ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ‚◊¬¸áÊ mÊ⁄UÊ Á„¥ŒË •ı⁄U •flœË ∑‘§ ◊äÿ „Êß∑ȧ ∑§Ë ŒÎÁC ‚ ∞∑§ ‚Ȍ΅∏ ‚ÃÈ ÁŸÁ◊¸Ã „È•Ê– Á„ãŒË- ⁄UøŸÊ•Ù¥ ∑§Ê •ãÿ ÷Ê⁄UÃËÿ ÷Ê·Ê•Ù¥’ÙÁ‹ÿÙ¥ ◊¥ •ŸÈflÊŒ ∑§⁄UŸ ¬⁄U ߟ∑§Ê •¥ÃÁŸ¸Á„à ‚¥’¥œ, „◊Ê⁄UË ¬⁄U¥¬⁄UÊ •ı⁄U ‚¥S∑§ÎÁà ∑§Ù •ı⁄U ÷Ë •Áœ∑§ ‚¥¬ÛÊ •ı⁄U ‚Ȍ΅∏ ’ŸÊÃÊ „Ò– •jÈà ‚¥ÿÙª „Ò Á∑§ ⁄UÁ‡◊ ∑‘§ ŸÊ◊ ◊¥ ¬„‹Ê ‡ÊéŒ ⁄UÁ‡◊ •ÕʸØ Á∑§⁄UáÊ „Ò– •Ê‡ÊÊ, •Êà◊ÁflEÊ‚ •ı⁄U ⁄UøŸÊœÁ◊¸ÃÊ ∑§Ë ÿ„ Á∑§⁄UáÊ •¬Ÿ ‹πŸ mÊ⁄UÊ •Ÿ∑§ ◊Á„‹Ê•Ù¥ ∑§Ù ‚∑§Ê⁄UÊà◊∑§ •ı⁄U •Ê‡ÊÊflÊŒË ŒÎÁC∑§ÙáÊ ∑‘§ ‚ÊÕ ∑§Êÿ¸ ∑§⁄UŸ ∑§Ë ¬˝⁄UáÊÊ ŒÃË „Ò¥– “™§·Ê •Ê∞ªË” ‡ÊË·¸∑§ •¬Ÿ •Ê¬ ◊¥ •Ê‡ÊÊ, ÁflEÊ‚, ‚∑§Ê⁄UÊà◊∑§ÃÊ, ⁄UøŸÊà◊∑§ÃÊ •ı⁄U ™§¡Ê¸ ∑§Ù ‚◊≈U „È∞ „Ò– ªfl¸ „Ò Á∑§ ⁄UÁ‡◊ ∑‘§ ‚ÊÁ„Áàÿ∑§ ‚◊¬¸áÊ ∑§Ë ‚Ȫ¥œ ∞‚Ë „Ë ÁflÁ÷ÛÊ ∑§ÎÁÃÿÙ¥ ∑‘§ ◊Êäÿ◊ ‚ ¬˝‚ÊÁ⁄Uà „Ù ⁄U„Ë „Ò– ◊Ò¥ Á¬˝ÿ ÷ÁªŸË ⁄UÁ‡◊ ∑§Ù ß‚ ©à∑§ÎC ∑§Êÿ¸ ∑‘§ Á‹∞ ’œÊ߸, ‡ÊÈ÷∑§Ê◊ŸÊ∞° •àÿ¥Ã „·¸ ∑§Ê Áfl·ÿ „Ò Á∑§ Á¬˝ÿ ÷ÁªŸË ⁄UÁ‡◊ ÃÕÊ ‚ÊœÈflÊŒ ‚¥¬˝Á·Ã ∑§⁄UÃË „Í°– •Ê¬ ∞‚Ë „Ë Áfl÷Ê ÁòʬÊΔË mÊ⁄UÊ •ŸÍÁŒÃ •ı⁄U ‚¥¬ÊÁŒÃ „Êß∑ȧ•Ÿ∑§ ∑§ÎÁÃÿÙ¥ ∑§Ê ‚ΡŸ ∑§⁄U¥ ,Á¡‚‚ „◊ ‚¥ª˝„ “™§·Ê •Ê∞ªË” (÷ÈL§∑§Ê •Ê߸) ¬˝∑§ÊÁ‡Êà „Ù ªı⁄UflÊÁãflà „ÙÃ ⁄U„¥– ªÿÊ „Ò– ÿ„ „Êß∑§È-‚¥ª˝„ Á„¥ŒË ‚ •flœË ◊¥ flÒÁE∑§ SÃ⁄U ∑§Ê ∑§Êÿ¸ „Ò– ¬Ífl¸ ◊¥ ¡’ ◊Ò¥Ÿ ÷Ë ß‚Ë ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ê ∑§Êÿ¸ Á„¥ŒË ‚ ª…∏flÊ‹Ë ◊¥ Á∑§ÿÊ, ÃÙ •ŸÈ÷fl „È•Ê Á∑§ •ãÿ ÷Ê·Ê- ’ÙÁ‹ÿÙ¥ ◊¥ fláʸ-‚¥œÊŸ, ©¬ÿÈQ§ÃÊ, ÿÕÙÁøà ‚¥¬˝·áÊ, ¿¥Œ-ÁŸflʸ„ ÃÕÊ ÃŒŸÈ‚Ê⁄U ÷Êfl ’ŸÊ∞ ⁄UπŸÊ ≈U…∏Ë πË⁄U „Ò– ◊⁄U mÊ⁄UÊ ‚¥¬ÊÁŒÃ •ı⁄U Á„¥ŒË ‚ ª…∏flÊ‹Ë ◊¥ •ŸÍÁŒÃ ¬˝∑§ÊÁ‡Êà ∑ΧÁà “¬„Ê«∏Ë ¬⁄U ø¥ŒÊ” (∑§Ê°ΔÊ ◊Ê° ¡ÍŸ) •àÿ¥Ã ‹Ù∑§Á¬˝ÿ „È߸ ÃÕÊ ‚⁄UÊ„Ë ªß¸; ÄUÿÙ¥Á∑§ ÿ„ „Êß∑§È ∑‘§ ˇÊòÊ ◊¥ Á„¥ŒË ‚ ª…∏flÊ‹Ë ◊¥ •ŸÍÁŒÃ ß‚ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ê ¬˝Õ◊ ∑§Êÿ¸ ÕÊ– Á„¥ŒË ‚ •flœË ◊¥ ⁄UøŸÊ üÊËflÊSÃfl ∑§Ê •ŸÍÁŒÃ ‚¥ª˝„ “◊Ÿ ∑‘§ mÊ⁄U „¡∏Ê⁄U” wÆvx ◊¥ ¬˝∑§ÊÁ‡Êà „È•Ê– ⁄UÁ‡◊ Áfl÷Ê ÁòʬÊΔË Ÿ ß‚ ¬⁄U¥¬⁄UÊ ∑§Ù •Êª ’…∏ÊÿÊ „Ò; ¡Ù •àÿ¥Ã ©¬ÿÙªË „Ò– ◊⁄UÊ ◊ÊŸŸÊ „Ò Á∑§ •ŸÈflÊŒ ∑§Ê •¬ŸÊ ◊„ûfl „Ò– ¡’ Á„¥ŒË ÷Ê·Ê ∑§Ë ⁄UøŸÊ•Ù¥ ∑§Ù •ãÿ ÷Ê⁄UÃËÿ ÷Ê·Ê•Ù¥ •ı⁄U ’ÙÁ‹ÿÙ¥ ◊¥ •ŸÍÁŒÃ Á∑§ÿÊ ¡ÊÃÊ „Ò; Ã’ ÿ„ ◊„ûʘfl •ı⁄U •Áœ∑§ ’…∏ ¡ÊÃÊ „Ò– ß‚‚ flÎˇÊ ∑§’„È ŸÁ„¥ »§‹ ÷πÒ¥, ŸŒË Ÿ ‚¥øÒ¥ ŸË⁄U– Á„¥ŒË ÷Ê·Ê •ı⁄U ’ÙÁ‹ÿÙ¥ ∑§Ê •¥ÃÁŸ¸Á„à ‚¥’¥œ •ı⁄U ¬⁄U◊Ê⁄UÕ ∑‘§ ∑§Ê⁄UáÊÒ, ‚ʜȟ œ⁄UÊ ‡Ê⁄UË⁄U– ÷Ë •Áœ∑§ ¬˝ªÊ…∏ „ÙÃÊ „Ò; ¡Ù ÷Ê⁄UÃËÿÃÊ ∑§Ù ‚Ȍ΅∏ ∑§⁄UÃÊ „Ò– ß‚‚ „◊Ê⁄UË ¬⁄U¥¬⁄UÊ •ı⁄U ‚¥S∑§ÎÁà ∑§Ë ß‚ ©ÁQ§ ∑§Ù øÁ⁄UÃÊÕ¸ ∑§⁄UÃÊ ÁflÅÿÊà ‚¥flÊ„∑§ Á„¥ŒË •ı⁄U ©‚∑§Ë ‚„ø⁄UË ’ÙÁ‹ÿÊ° ÃÕÊ ‚ÊÁ„àÿ∑§Ê⁄U üÊË ⁄UÊ◊E⁄U ∑§Êê’Ù¡ “Á„◊Ê¥‡ÊÈ” ¡Ë ∑§Ê ÷Ê·Ê∞° •ı⁄U •Áœ∑§ ‚¥¬ÛÊ •ı⁄U ‚Ȍ΅∏ „ÙÃË „Ò¥– ß‚ ¡ËflŸ ÁŸÁpà M§¬ ‚ •ŸÈ∑§⁄UáÊËÿ •Á÷Ÿ¥ŒŸËÿ ¬˝∑§Ê⁄U Á„¥ŒË ‚ •flœË ◊¥ Á∑§ÿÊ ªÿÊ ÿ„ •ŸÈflÊŒ •ı⁄U fl¥ŒŸËÿ „Ò– ÿÙ¥ ÃÙ •Á÷Ÿ¥ŒŸ- ª˝¥Õ ’„Èà ‚ •ı⁄U ‚¥¬ÊŒŸ ∑§Êÿ¸ •àÿ¥Ã ©ëø∑§ÙÁ≈U ∑§Ê „Ò– ‚ÊÁ„àÿ∑§Ê⁄UÙ¥ ¬⁄U ¬˝∑§ÊÁ‡Êà Á∑§∞ ¡Ê ⁄U„ „Ò¥ Á∑§¥ÃÈ øÈŸıÁÃÿÊ° SflË∑§Ê⁄U ∑§⁄U∑‘§ ⁄UÁ‡◊ Ÿ „Êß∑§È ∑‘§ Á‹∞ ‚„Ë ◊ÊÿŸ ◊¥ •Á÷Ÿ¥ŒŸ ©Ÿ ‚ÊÁ„àÿ‚ÁflÿÙ¥ ∑§Ê flÒÁE∑§ SÃ⁄U ∑§Ê ∑§Êÿ¸ ∑§⁄U ÁŒπÊÿÊ– ⁄UÁ‡◊ ∑‘§

Çæò. ·¤çßÌæ ÖÅ÷UÅU ÒàæñÜÂé˜æèÓ

v. ª¤áæ ¥æ°»è

w. ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕôÁ Òçã×æ´àæéÓ

(¥çÖÙ‹ÎÙ-»ý‹Í)

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

„ÙŸÊ •Êfl‡ÿ∑§ „Ò, ¡Ù ‚◊Ê¡ ∑‘§ Á„à ∑§Ù ‚flÙ¸¬Á⁄U ⁄Uπ∑§⁄U ∑§Êÿ¸ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥; ∞‚ „Ë √ÿÁQ§ÿÙ¥ ◊¥ ‚ üÊË ⁄UÊ◊E⁄U ∑§Êê’Ù¡ ¡Ë ÷Ë „Ò¥; ß‚Á‹∞ ©Ÿ∑‘§ •Á÷Ÿ¥ŒŸ- ª˝¥Õ ∑§Ê ¬˝∑§ÊÁ‡Êà „ÙŸÊ ÁŸÁpà M§¬ ‚ „·¸ •ı⁄U ©ÑÊ‚ ∑§Ê Áfl·ÿ „Ò– •Ê¬ ¬⁄U ∑‘§¥ÁŒ˝Ã •Á÷Ÿ¥ŒŸ- ª˝¥Õ ∑§Ë ¬Á⁄U∑§À¬ŸÊ „Ë •¬Ÿ •Ê¬ ◊¥ ∞∑§ ‚ÈπŒ •ŸÈ÷ÍÁà „Ò– ÿ„ ¬Á⁄U∑§À¬ŸÊ øÁ⁄UÃÊÕ¸ „È߸ •ı⁄U œ⁄UÊË ¬⁄U ©Ã⁄UË ß‚∑‘§ Á‹∞ ◊Ò¥ ¬˝Ù»‘§‚⁄U S◊ÎÁà ‡ÊÈÄU‹Ê ¡Ë ∑‘§ ¬˝Áà ∑§ÎÃôÊ „Í°– üÊË Á„◊Ê¥‡ÊÈ ¡Ë ∞∑§ ‚ÊœÈ ∑§Ë ÷Ê°Áà „◊‡ÊÊ •¬Ÿ ∑§◊¸ ∑‘§ ¬˝Áà ‚◊Á¬¸Ã ⁄U„Ã „Ò¥– ©Ÿ∑§Ë ¿òÊ¿ÊÿÊ ◊¥ ÁŸÃ Ÿ∞-Ÿ∞ ¬ÊŒ¬ flÎˇÊ ’Ÿ „Ò¥– ©ã„Ù¥Ÿ •Ÿ∑§ ∞‚ ŸflÊ¥∑§È⁄UÙ¥ ∑§Ù ¬Á⁄U¬ÈC •ı⁄U •Á÷Á‚¥Áøà Á∑§ÿÊ, ¡Ù •Ê¡ ‚◊Ê¡ ∑§Ù ‚ÊÁ„Áàÿ∑§, ‚Ê¥S∑§ÎÁÃ∑§ •ı⁄U ‚Ê◊ÊÁ¡∑§ ªÁÃÁflÁœÿÙ¥ ∑‘§ mÊ⁄UÊ ‚flÊ∞° Œ ⁄U„ „Ò¥– •Ê¬ •¬Ÿ •Ê¬ ◊¥ ∞∑§ ∞‚Ë Áfl÷ÍÁà „Ò¥; Á¡Ÿ ¬⁄U Á‹πŸÊ ∞∑§ øÈŸıÃˬÍáʸ ∑§Êÿ¸ „Ò– •Ê¬Ÿ ÁŸ⁄U¥Ã⁄U ∑‘§¥Œ˝Ëÿ ÁfllÊ‹ÿ ◊¥ ¬˝ÊøÊÿ¸ ∑‘§ M§¬ ◊¥ •¬ŸË ‚flÊ∞° ŒŸ ∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ‚ÊÁ„àÿ ˇÊòÊ ◊¥ •Ÿ∑§ ∞‚Ë ÁflœÊ•Ù¥ ∑§Ù ‚¥¬ÙÁ·Ã Á∑§ÿÊ, ¡Ù ÷Ê⁄UÃËÿ ‚ÊÁ„àÿ -¡ªÃ˜ ◊¥ Ÿß¸ ÕË– ’Ê‹ ‚ÊÁ„àÿ „Ù •ÕflÊ ‹ÉÊÈ∑§ÕÊ ÿÊ „Êß∑§È, ÃÊ°∑§Ê, ‚ŒÙ∑§Ê, øÙ∑§Ê ÃÕÊ „Êß’Ÿ •ÊÁŒ ¡Ò‚Ë ¡Ê¬ÊŸË ÁflœÊ∞° „Ù ÿÊ Á»§⁄U ŒÙ„Ê- ◊ÈQ§∑§ •ı⁄U •ãÿ ÷Ê⁄UÃËÿ ¿¥Œ „Ù¥, ‚÷Ë ¬⁄U •Ê¬Ÿ ‚◊ÊŸ M§¬ ‚ ∑§Êÿ¸ Á∑§ÿÊ– ∞∑§ ‚ÊÁ„àÿ∑§Ê⁄U ∑‘§ M§¬ ◊¥ ÃÙ •Ê¬ •Á÷Ÿ¥ŒŸËÿ „Ò¥ „Ë, ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ∞∑§ ŸÒÁÃ∑§ •ı⁄U ‚È◊œÈ⁄U √ÿÁQ§àfl ∑‘§ M§¬ ◊¥ ÷Ë •Ê¬ Áfl‡Ê· ‹Ù∑§Á¬˝ÿ „Ò¥– •Ê¬∑§Ê •Ù¡SflË •ı⁄U Ã¡SflË √ÿÁQ§àfl „◊ ‚÷Ë ∑§Ù ‹πŸ ∑‘§ ˇÊòÊ ◊¥ ÁŸ⁄U¥Ã⁄U ∑§È¿ ŸÿÊ Á‹πŸ ∑‘§ Á‹∞ ÁŸÃ Ÿß¸ ¬˝⁄UáÊÊ •ı⁄U ‚Ê◊âÿ¸ ŒÃ „Ò¥– •Ê¬ „◊ ‚÷Ë ∑‘§ Á‹∞ ÃÙ ™§¡Ê¸- dÙà „Ò¥ „Ë; ß‚∑‘§ ‚ÊÕ „Ë ‚ÊÕ •Ê¬∑§Ë ‚’‚ ’«∏Ë Áfl‡Ê·ÃÊ ÿ„ „Ò Á∑§ •Ê¬ •¬Ÿ ‚ flÁ⁄UD ©Ÿ ‚ÊÁ„àÿ∑§Ê⁄UÙ¥ ∑§Ù ÷Ë ÁŸ⁄U¥Ã⁄U ‚ê◊ÊŸ ŒÃ ⁄U„ „Ò¥, ¡Ù SÕÍ‹ M§¬ ‚ •’ ß‚ ‚¥‚Ê⁄U ◊¥ Ÿ„Ë¥ „Ò¥– ß‚ ŒÎÁC∑§ÙáÊ ‚ ÿ„ ’Êà ’„Èà „Ë ◊„ûfl¬Íáʸ „Ù ¡ÊÃË „Ò; ÄUÿÙ¥Á∑§ •ÊœÈÁŸ∑§ ‚ÊÁ„àÿ-¡ªÃ˜ ◊¥ Á¡‚ ¬˝∑§Ê⁄U ∑§Ë ¬˝ÁÃS¬œÊ¸ •ı⁄U ÷ʪ◊÷ʪ ŒπŸ ∑§Ù Á◊‹ ⁄U„Ë „Ò, Ã’ •Ê¬ ¡Ò‚ ◊ŸË·Ë ÁŸÁpà M§¬ ‚ ‚ÊÁ„àÿ- ¡ªÃ˜ ∑§Ù ‚Ø ¬˝⁄UáÊÊ •ı⁄U ‚jÊflŸÊ ∑‘§ ‚ÊÕ ‚È‚Áí¡Ã ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥– „◊ ‚÷Ë ∑§Ê ‚ı÷ÊÇÿ „Ò Á∑§ „◊ •Ê¬∑‘§ ◊ʪ¸Œ‡Ê¸Ÿ ◊¥ ‚ÊÁ„àÿ, ‚¥S∑§ÎÁà •ı⁄U ‚◊Ê¡ ∑§Ù ‚¥¬ÛÊ ∑§⁄UŸ ∑§Ê ¬˝ÿÊ‚ ∑§⁄U ⁄U„ „Ò¥– ߸E⁄U ‚ ÿ„Ë ¬˝ÊÕ¸ŸÊ „Ò ∑§Ë üÊË ∑§Êê’Ù¡ ¡Ë ∑§Ù SflSÕ, ¬˝‚ÛÊ, ŒËÉÊʸÿÈ •ı⁄U ÁŸ⁄U¥Ã⁄U ‚Á∑˝§ÿ ⁄Uπ¥; ÃÊÁ∑§ ‚Á„áªÃ˜ ∑§Ù ‚Ê⁄UªÁ÷¸Ã ª˝¥ÕÙ¥ ∑‘§ ◊ÙÃË Á◊‹Ã ⁄U„¥– J

65


flÒÁŒ∑§ ⁄UÊC˛ªÊŸ (⁄UÊC˛ÊÁ÷flh¸UŸ ◊ãòÊ)

¥æ ÕýsÙ÷ Õýæræ‡æô Õræß¿üâè ÁæØÌæ æ÷

ÖæßæÙéßæÎ:

ÕÜßæÙ â Ø Øôhæ,

¥æ ÚUæCþð ÚUæÁ‹ØÑ àæêÚUù§áÃØôùçÌÃØæÏè

Õræ‹æ÷! SßÚUæCþ ×ð´ ãô´,

ØÁ×æÙ Âé˜æ ãôßð´Ð

×ãæÚUÍô ÁæØÌæ æ÷

çmÁ Õýræ ÌðÁÏæÚUèÐ

§‘ÀæÙéâæÚU ßáð´ü,

Îô‚Ïýè ÏðÙéßôüÉæùÙÇ÷ßæÙæàæéÑ âç#Ñ

ÿæç˜æØ ×ãæÚUÍè ãô´,

ÂÁü‹Ø Ìæ Ïôßð´H

ÂéÚU´çÏýØôüáæ çÁc‡æê ÚUÍðDæÑ âÖðØô

¥çÚUÎÜ çßÙæàæ·¤æÚUèH

Øéßæ¥SØ ØÁ×æÙSØ ßèÚUô ÁæØÌæ´ çÙ·¤æ×ð çÙ·¤æ×ð ÙÑ ÂÁü‹Øô ßáüÌé

ȤÜ-Èê¤Ü âð ÜÎè ãô, ãôßð´ ÎéÏæM¤ »õ°¡, ¥õáÏ ¥×ôƒæ âæÚUèÐ

ȤÜ߈Øô Ùù¥ôáÏØÑ Â‘Ø‹Ìæ æ÷

Âàæé ¥E ¥æàæéßæãèÐ ãô Øô»-ÿæð×·¤æÚUè,

Øô»ÿæð×ô ÙÑ ·¤ËÂÌæ æ÷Ð

¥æÏæÚU ÚUæCþ ·¤è ãô, SßæÏèÙÌæ ã×æÚUèH J

-àæé UÜ ØÁéßðüÎ ; ¥ŠØæØ Ñ ww, ׋˜æ Ñ ww ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

ÙæÚUè âéÖ» âÎæ ãèH 66


ÂéSÌ·¤ ÂçÚU¿Ø

â´ Ñ ÇUæò. ·¤çßÌæ ÖÅ÷UÅU

â´ Ñ ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕæðÁ ÒçãU×æ´àæéÓ

â´ Ñ ÇUæò. ·é¡¤ßÚU çÎÙðàæ çâ´ãU

×êËØ Ñ wz® L¤ÂØð, ÂëD: vvw, â´Ñ w®wv

×êËØ Ñ wz® L¤ÂØð, ÂëD: vvw, â´Ñ w®wv

×êËØ Ñ w®® L¤ÂØð, ÂëD: ~{, â´Ñ w®wv

â´ Ñ ÇUæò. âéÚ´U»×æ ØæÎß, ·ë¤c‡ææ ß×æü

â´ Ñ ÇUæò. ãUÚUÎè ·¤æñÚU â‹Šæé, ÇUæò. ·¤çßÌæ ÖÅ÷UÅU

â´ Ñ ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕæðÁ ÒçãU×æ´àæéÓ ÇUæò. ãUÚUÎè ·¤æñÚU â‹Šæé,

×êËØ Ñ wz® L¤ÂØð, ÂëD: v®}, â´Ñ w®wv

×êËØ Ñ xz® L¤ÂØð, ÂëD: v{®, â´Ñ w®wv

×êËØ Ñ xz® L¤ÂØð, ÂëD: v{®, â´Ñ w®wv

ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕæðÁ ÒçãU×æ´àæéÓ

ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕæðÁ ÒçãU×æ´àæéÓ

ÚUæ×ðàÃæÚU ·¤æ ÕæðÁ ÒçãU×æ´àæéÓ

×êËØ Ñ w{® L¤ÂØð, ÂëD: vw®, â´Ñ w®ww

×êËØ Ñ ww® L¤ÂØð, ÂëD: v®®, â´Ñ w®wv

×êËØ Ñ ww® L¤ÂØð, ÂëD: ~{, â´Ñ w®ww

¡/v~, ª‹Ë Ÿ¥ x~ ⁄ÊU¡Ê¬È⁄UË ©UûÊ◊ Ÿª⁄U, ŸßU¸ ÁŒÀÀÊË- vvÆÆz~

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

67


×èÜæð´ ¿ÜÙæ ãñU (·¤æÃØ-â´»ýãU) ÂãUæǸè ÂÚU ¿‹Îæ (ãUæ§U·é¤-â´»ýãU)

ƒæ顃æÚUè (·¤æÃØ-â´»ýã) ÂëD ;vw}, ×êËØÑ w{® L¤ÂØð, â´S·¤ÚU‡æ: w®v}, ¥ØÙ Âý·¤æàæÙ ,v/w®, ×ãÚUõÜè Ù§ü ç΄è-vv®®x®

ŸË‹Êê’⁄UÊ

ÁéÜæ§üU-w®ww

׋˜æ×é‚Ïæ (·¤æÃØ-â´»ýã)

»l-ÌÚ´U» (¥ÙéàæèÜÙ)

Çæò ·¤çßÌæ Ö^ ÒàæñÜÂé˜æèÓ;

Øô»-âæÏÙæ

ÂëD: v®y; ×êËØ: wy® L¤ÂØð; â´S·¤ÚU‡æ:w®ww; ISBN -~|}~x-~yxw®-®v-| Âý·¤æàæ·¤; àæñÜÂé˜æè (§´çÂý‡ÅU), Áè°â°È¸¤ ÙðÅUß·¤ü Âýæ§ßðÅU çÜç×ÅUðÇ Ù§ü ç΄è

âÚUSßÌè Âý·¤æàæÙy|{®-{v/{x,¥´âæÚUè ÚUôÇ, ÎçÚUØæ»´Á, Ù§ü ç΄è-vv®®®w,ÂëD Ñ w{y, ×êËØ Ñ wwz L¤ÂØð, ßáü Ñ w®v~

68