Boekblad Magazine 3 2026

Verramsjen of niet?

Wees creatief en vergroot je markt

Boekverzorging ‘ Boeken moeten hebbedingen zijn’

catalogi en Dat kunnen we. Als geen ander.

High-Tech Offset volgens

Veldhuis Media

We produceren het drukwerk volgens de ISO 12647-2 norm. Het is dé standaardnorm voor offsetdruk. Hierdoor garanderen wij een voorspelbare kwaliteit. Je wensen en ons drukproces naadloos op elkaar aangesloten. Hierdoor krijg je het kwaliteitsdrukwerk mooi op tijd en toch voordelig.

Snel en voordelig het drukwerk op de plaats van bestemming.

Arno van Bijnen en Paul Spies (Audax)

‘Er is veel nieuwe energie in het bedrijf’

Colofon Boekblad is hét vakblad voor de boekenbranche. Het tijdschrift verschijnt zes keer per jaar, waarvan één keer in combinatie met Boekenpost Het laatste nieuws is te volgen via Boekblad.nl en de digitale nieuwsbrief. Boekblad is een uitgave van Stip Media, Alkmaar.

Uitgever Vincent van de Vrede.

Redactie Vincent van de Vrede (hoofdredacteur) Bart Janssen (webredacteur) Frank Hockx (eindredacteur).

E redactie@boekblad.nl Persberichten welkom op bovenstaand mailadres.

Medewerkers aan dit nummer Anne ter Beek, Maarten Dessing, Mieke van Dooren, Marianne Drissen, Vincent Elzinga, Sjoerd Hoogstins, Bart Janssen, Liesbeth Jongebloed, Seb van der Kaaden, Jesse Keff, Sabine Kingma, Linda Kohn, Inge Roos, Anja Timmerman, Mik Vaes.

Foto omslag Stijn Rademaker.

Advertenties

Vincent van de Vrede T 072-5314978 E Vincent@stipmedia.nl

Vormgeving Helma Timmermans.

Basisontwerp: Jan Scholtus.

Druk Veldhuis Media, Meppel.

Copyright 2026

Overname van artikelen is alleen toegestaan na overleg met de uitgever en met bronvermelding. Voor het kopiëren van artikelen is reprorecht verschuldigd. Meer informatie: Reprorecht.nl.

100 jaar Best Verzorgde Boeken Welke keuzes maken uitgevers van nu rond boekverzorging?

08 Over het nieuws

Anja Timmerman, Marianne Drissen en Mieke van Dooren, Linda Kohn

18 Van kinderboek tot literaire roman (advertorial)

Forugh Karimi, winnares Nederlandse Boekhandelsprijs

‘In een boekhandel voel je je veilig’

Verramsjen, vernietigen of verbreden?

‘Je kunt beter je verlies nemen dan op je verlies blijven zitten’

Abonnementen

Boekblad Compleet Online + magazine (print) € 190 (eerste jaar), daarna € 275. ZZP-ers € 120 (eerste jaar), daarna € 153.

Boekblad Online Online + magazine (digitaal) € 130 (eerste jaar), daarna € 215. ZZP-ers € 65, daarna € 92.

Proefabonnement Online + magazine (digitaal) € 99,95 (Stopt na zes maanden).

Alle prijzen zijn exclusief btw. Meer informatie: www.boekblad. nl/abonneren

Opzeggingen Uw opzegging dient minimaal één maand voor het verschijnen van het eerstvolgende nummer te worden doorgegeven aan onze klantenservice.

Adreswijzigingen Uw adreswijziging dient minimaal één maand voor het verschijnen van het eerstvolgende nummer te worden doorgegeven aan onze klantenservice.

Het veelzijdige auteurschap van Lyona Rose

Column Simone Kingma (Stichting Elspeet): Leren met en van elkaar

Boekverkopers lezen Recensies 38 Boekverkoper schrijft Vincent Elzinga (Kennemer Boekhandel): Heated Rivalry is een feest!

Klantenservice

Stip Media Louise de Colignystraat 15 1814 JA Alkmaar T 072-5314978 (di/m do 12-16 uur) E administratie@stipmedia.nl www.boekblad.nl

ISSN 1586-2897

COLOFON

Een bijzonder boek

Op deze plaats zullen we niet vaak aandacht vragen voor één specifieke titel. Maar deze keer wil ik een uitzondering maken. En dat niet alleen omdat het gaat om een publicatie van een van onze huisfotografen, Stijn Rademaker, maar vooral vanwege het onderwerp van zijn boek.

Een foto-opdracht van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland bracht Stijn op zeker moment bij ‘Meerklank’, een school voor (voortgezet) speciaal onderwijs. De jongeren die hij daar leerde kennen, lieten hem niet los en hij ging één dag per week werken op de school als begeleider. Hij werd ‘meester Stijn’ en kon zo als fotograaf heel dichtbij komen. Zo ontstond het plan voor een (foto)boek over de jongeren en hun school, waarvoor een crowdfundingsactie werd opgezet. Het resulteerde in het mooi uitgevoerde Dit is wie wij zijn! dat Stijn maakte samen met de jongeren, die hij ook zelf liet fotograferen en schrijven. Jongeren die zijn hart hebben gestolen, schrijft hij in zijn inleiding.

Rond de tijd dat dit boek verscheen, kwam in het nieuws dat er voor leerlingen in het speciaal onderwijs een groot tekort aan geschikt lesmateriaal is. Voor educatieve uitgevers is de groep (circa

110.000 leerlingen) te klein om speciaal materiaal te maken. En zo kan het gebeuren dat tieners het moeten doen met materiaal voor groep 3, dat niet aansluit bij hun belevingswereld. De sector zelf is onder de noemer GOpen aan de slag gegaan met het verzamelen van binnen de scholen ontwikkeld materiaal dat toegankelijk wordt gemaakt via Wikiwijs. Zou het niet mooi zijn als het boekenvak daar op een of andere manier aan kon bijdragen?

Wie Dit is wie wij zijn! heeft doorgenomen, is gewonnen voor deze jongeren en hun dromen die niet zo veel verschillen van die van andere jongeren. Je gunt ze lesmateriaal en leesstof waar ze wat mee kunnen. En natuurlijk een meester als Stijn!

Vincent van de Vrede (hoofdredacteur) Vincent@stipmedia.nl

Het boek Dit is wie wij zijn! is te bestellen via stijnrademaker.nl. Informatie over het project GOpen is te vinden op de site gespecialiseerdonderwijs.nl onder het tabblad Projecten.

Foto: Stijn Rademaker

Over het nieuws

Boekenvakkers reageren op de voor hen belangrijkste en opvallendste nieuwsberichten die tot en met 9 maart verschenen op Boekblad.nl.

ANJA TIMMERMAN

Sinds 1 januari uitgever bij Noordboek in Gorredijk.

Uitgeverijen van boeken in streektalen: Nedersaksische Uitgeverij Jip en Janneke voorlezen in het Sallands en Twents. Leuker wordt het voorlopig niet. Zeg nou zelf, Jipke en Jannöaken, Kammeroadjes vuur ’t leaven. Dat komt toch meteen binnen. Streektaal is de taal van het hart. Daarin kun je je gevoel het beste laten spreken. Dat zei mijn vader vroeger al. Hij dichtte in het Drents. De Nedersaksische Uitgeverij is optimistisch over de toekomst van het streekboek en wil laten zien dat streektaal niet alleen belangrijk is als spreektaal maar zich ook goed leent voor literaire teksten. En dat levert weer meer waardering voor de streektaal op. Als kersverse uitgever bij een Friese uitgeverij herken ik het gevoel voor het belang van de streek, de streektaal en de trots op je eigen grond. De Drentse (en dus ook Nedersaksische) Daniël Lohues zong het al: Hier kom ik weg, hier stiet ons huus. Bliekbar kom ik daor altied weer terecht. Hier kom ik weg. Tegen de Nedersaksische Uitgeverij zeg ik: ‘good goan’!

ILB viert 75-jarig bestaan Het Internationaal Literatuur Bureau viert het 75-jarig bestaan. Eigenaar Linda Kohn is de derde generatie die leidinggeeft aan het agentschap. In 2003 nam ze de zaak over van haar vader Menno Kohn. Ze vertelt in het gesprek met

Boekblad hoe Menno zich inzette voor het vrije woord en het vrije denken in moeilijke omstandigheden. Over haar grootvader zegt ze dat zijn manier van zakendoen echt anders is dan die van haar. Maar toch zijn er ook overeenkomsten. Wat Linda in ieder geval van haar vader heeft overgenomen is zijn hoffelijkheid en vriendelijkheid en grote liefde voor boeken. Als jonge redacteur bij KOK Kampen kwam ik begin jaren negentig bij het ILB in Hilversum. Menno Kohn zat in de serre, omringd door stapels boeken. Ik was nog een beginner in het boekenvak. Maar Kohn liet dat in zijn benadering niet merken. Hij behandelde me als een gearriveerde uitgever, hoffelijk en vriendelijk.

Hendrik Groen treedt uit anonimiteit als schrijver Boekenweekgeschenk Peter de Smet, de auteur achter Hendrik Groen, schreef het Boekenweekgeschenk en trad eenmalig uit de anonimiteit. Dat Peter de Smet het pseudoniem was van Hendrik Groen was bekend. Maar: hij stond nooit journalisten te woord, was nooit op televisie en trad nooit op in boekhandels. In maart ging hij op tournee langs winkels in heel Nederland. Wat heerlijk voor de boekhandel dat zo’n populaire auteur één van de boegbeelden van de Boekenweek werd. En voor het publiek niet alleen een unieke kans om ‘Hendrik Groen’ in het echt te ontmoeten, maar ook een schrijver die het levensgevoel van de oudere generatie zeer treffend weet te beschrijven.

MARIANNE

DRISSEN EN MIEKE VAN

DOOREN

Zetten boekhandel Van Pampus voort na het overlijden van Carel van Pampus. Begin dit jaar organiseerden ze een succesvolle crowdfunding.

Van Pampus (Amsterdam) organiseert crowdfunding In december 2025 was de overname van Boekhandel van Pampus rond. Net op tijd hebben we met Carel van Pampus de verkoop kunnen regelen, twee dagen later, op 24 december is hij overleden. We vonden het belangrijk om een solide financiële basis te hebben en zo ontstond het idee om een crowdfunding te organiseren. We vonden het heel spannend: hoe zouden onze klanten reageren? Tot onze blijdschap kregen we veel positieve reacties en lieten buurtgenoten ons weten hoe belangrijk ze het vinden dat er een boekhandel is en blijft. Vanuit het hele land ontvingen we donaties, ook in natura. Collega’s van andere boekhandels en vertegenwoordigers gaven ons advies en steun. Ook via deze weg willen we iedereen heel hartelijk danken voor alle steunbetuigingen. De reacties waren hartverwarmend en we zetten vol vertrouwen de winkel voort.

Werknemers boekhandel akkoord met CAO

Toen onze financieel adviseur een paar maanden geleden vroeg wat

wij per uur verdienen, was hij even stil bij het horen van het antwoord. ‘Ik verdien acht keer zoveel’, antwoordde hij enigszins bedremmeld. Een paar gesprekken later gaf hij schoorvoetend aan dat hij ons toch wel een rekening moest sturen maar dat hij die zo laag mogelijk zou houden. Toen de rekening kwam, zagen we dat hij ons behoorlijk gematst had. Dat je voor zo’n laag loon wilt/kunt werken roept veel verbazing en sympathie op, hebben we gemerkt. Maar intussen moeten de boodschappen ook betaald worden. Dus ja, wij vinden het goed nieuws dat er uiteindelijk een verhoging is doorgevoerd.

Hendrik Groen treedt uit anonimiteit als schrijver Boekenweekgeschenk Het valt natuurlijk niet mee om een boekenweekauteur te kiezen over wie iederéén enthousiast is. Voor ons was Hendrik Groen niet de beste keuze, wij verkopen zijn boeken nauwelijks. (Ook best jammer dat de auteur zich nu bekendgemaakt heeft, hoe leuk was het geweest als Kees Hulst de promotie had gedaan?) De CPNB wil er alles aan doen om ‘laagfrequente’ boekhandelsbezoekers naar de winkel te lokken. Voor ons is de Boekenweek juist ook een moment om met onze klanten de liefde voor boeken en lezen en literatuur te vieren. Het is kennelijk lastig om die twee doelen met elkaar te verenigen. Ook mensen die niet vaak in een boekhandel komen wil je graag trakteren op iets bijzonders. Met Doortje Smithuijsen waren we wel blij. Jammer dat we al moesten bestellen voor we wisten wie de auteurs waren!

LINDA KOHN

Eigenaar van het agentschap ILB en kleindochter van oprichter Hein Kohn.

ILB viert 75-jarig bestaan met expositie in Augsburg Op 12 februari had ik de eer om samen met mijn vader Menno Kohn en Ingvild Richardsen de tentoonstelling Tücher und Bücher. Von Augsburg in die Niederlande: Der Verleger und Agent Hein Kohn (1907-1979) in het Brechthaus in Augsburg te openen. Vijf dagen vóór de boekverbrandingen van 1933 vluchtte mijn Joodse grootvader Hein van Augsburg naar Nederland. Hij leefde jaren in de illegaliteit, maar bleef vastbesloten zich te verzetten. Verbannen boeken gaf hij opnieuw uit onder de titel Brandende woorden uit Duitschland Hij werd een sleutelfiguur in literaire ballingschap en droeg bij aan de culturele verzoening tussen Duitsland en Nederland. Na de oorlog bouwde hij bruggen en richtte hij het literair agentschap Internationaal Literatuur Bureau op. We hopen de tentoonstelling ook naar Nederland te halen en een uitgever te vinden voor het bijbehorende boek. Geïnteresseerden kunnen zich melden.

Vertrek Eveline Aendekerk Mijn collega Christine Koopmann en ik waren bij de nieuwjaarsreceptie van de CPNB toen Eveline Aendekerk haar vertrek aankondigde. De staande ovatie die ze kreeg, was meer dan terecht. Haar bijdrage aan de strategische koers van de CPNB en haar inzet voor de lobby zijn bewonderenswaardig. Bovendien was zij de eerste vrouwe-

lijke directeur van de organisatie. Als afsluiting kreeg iedereen een ‘Wie leest heeft een goed verhaal’pin mee naar huis – een mooie boodschap. Die boodschap moeten we samen blijven uitdragen, vooral richting jongeren. Sociale media zijn aantrekkelijk, maar kennen ook risico’s en kunnen verslavend werken. Boeken vormen wat mij betreft een krachtig tegenwicht. Tegelijk blijft het lastig om aansprekende titels voor jongens van circa 13 tot 17 jaar te vinden; boekhandels lijken zich vaker op meisjes te richten. Hopelijk zet haar opvolger zich net zo sterk in voor leesbevordering onder jongeren.

Joachim Kaufmann nieuwe baas Frankfurter Buchmesse De Frankfurter Buchmesse krijgt een nieuwe directeur: Joachim Kaufmann, jarenlang CEO van Carlsen. Onder zijn leiding groeide die uitgeverij uit tot een van de belangrijkste kinderboekenuitgevers van Duitsland. In een interview met Publishers Weekly zegt hij dat de Buchmesse haar positie als wereldwijd belangrijkste handelsplaats voor rechten en zakelijke contacten moet behouden – een geruststellende gedachte. Tegelijk wil hij de beurs verder ontwikkelen tot een groter publieksfestival, met meer aandacht voor leesplezier en de rijke wereld van verhalen. Ik ben benieuwd hoe hij die combinatie gaat realiseren: de zakelijke markt én een festival voor lezers. Het idee spreekt aan, al merk ik dat ik vaak opgelucht ben dat ik al weg ben wanneer het weekendpubliek het beursterrein bezoekt. Anderzijds is er ruimte genoeg en zolang professionals en festivalbezoekers elkaar niet in de weg lopen, zou het wellicht een aanvulling kunnen zijn. 

VEEL NIEUWE PLANNEN, MAAR DE FOCUS BLIJFT OP LEZEN

Nieuwe eigenaren brengen nieuwe ideeën met zich mee. Dat geldt zeker voor Paul Sies, die samen met zijn zakenpartner de Audax-winkels wil benutten om dit voorjaar Bruna Reizen groots in de markt te zetten. Maar hij heeft véél meer plannen, vertelt hij – vooral door verschillende bedrijfsonderdelen zinvol aan elkaar te koppelen. Ondertussen hebben de strategische ingrepen bij Audax Retail een positieve impact gehad op Bruna en ReadShop, vertelt directeur Arno van Bijnen.

Tekst Maarten Dessing

Beeld Stijn Rademaker (tenzij anders vermeld)

Het leven hangt van toevalligheden aan elkaar. Paul Sies heeft carrière gemaakt in de luchtvaart en de reiswereld, zijn zakenpartner Franz Bergman in het vastgoed. Wie in 2016 had voorspeld dat ze tien jaar later elk voor 47,5 procent eigenaar van Audax zouden zijn, had kunnen rekenen op een bulderende lach. Met retail hadden ze hooguit indirect te maken gehad. Denk: winkels op luchthavens, verkoop tijdens vluchten. Maar soms komen er onverwachte kansen op je pad. Want wat gebeurde er? De familie De Leeuw, eigenaar van Audax, verkocht een jaar of vier geleden een vastgoedproject aan Bergman. Alleen: het bleek al eerder te zijn overgedaan aan iemand anders, die dat met documenten kon aantonen. Door dat misverstand ‘was er enige animositeit ontstaan’, vertelt

Sies. ‘Hubert de Leeuw stelde toen voor om het goed te maken door zaken met hem te doen. Jullie willen toch iets met reizen?, zei hij. Kan dat niet via Bruna?

Audax had dat toen net gekocht.’

Sies en Bergman hadden zich destijds vol op de reismarkt gestort. Omdat de pandemie veel aanbieders en operators in problemen had gebracht, konden ze die goedkoop verwerven. ‘Wij geloven in anticyclisch investeren. Je kunt dan een asset met een goede deal binnenhalen, het opnieuw op het goede spoor zet-

ten, en het vervolgens succesvol exploiteren of verkopen. Zo kochten we Thomas Cook in België en een deel van D-reizen in Nederland.’

Het liep alleen anders dan gedacht. Door de impact van covid in België was het beter Thomas Cook ‘door te schuiven’ naar een derde partij. En D-reizen werd uiteindelijk door Prijsvrij voortgezet. ‘Ondanks alle goede bedoelingen bleven we zitten met maar één asset: Hillman Travel. Een bedrijf dat zijn rekeningen kan betalen, maar omdat het geen bekend merk is, kom je er ook nooit verder mee. Tenzij je miljoenen spendeert aan Google Adwords.’

Toen bleek Bruna precies wat ze nodig hadden: een keten van circa 270 vestigingen – plus nog eens 130 van zusterbedrijf ReadShop – met een naamsbekendheid van bijna 100 procent, waar uitstekend een reismerk aan kan worden toegevoegd. ‘Franz en ik bezitten wereldwijd al een aantal reisbedrijven, maar we wilden graag ook een bekend merk opzetten in Nederland. Misschien is het prestatiezucht, maar het is toch ons geboorteland. Dit was onze kans die droom te realiseren.’

Reizen en retail vullen elkaar bovendien perfect aan. ‘Retail kent het bekende badkuipprincipe. De verkoop piekt aan het einde van het jaar, zakt in januari als een pudding in en kent dan een paar zwakke maanden – met af en toe een opstootje zoals rond Pasen of Moederdag – tot het in mei langzaam begint

Paul Sies en Arno van Bijnen over de toekomst van Audax

‘DE NEDERLANDSE REISMARKT IS ZO GIGANTISCH GROOT DAT JE MET 1 À 2 PROCENT

MARKTAANDEEL AL HEEL SUCCESVOL BENT’

aan te trekken. Bij Reizen is het precies omgekeerd: de piek ligt in januari, februari, maart. Dus als de gewone retail een cashflowprobleem heeft, lost de verkoop van reizen dat op.’

Bruna Reizen

Het liefst hadden Sies en Bergman Bruna meteen ingelijfd. Alleen was de nieuwe directeur Hans Willem Cortenraad net begonnen aan een reorganisatie van Audax, die nodig was door de opgebouwde coronaschulden. Pas na afronding daarvan zouden ze verder praten. Toen de Belastingdienst en het UWV vervolgens eisten dat Audax door de familie De Leeuw werd verkocht, als voorwaarde voor het kwijtschelden van 80 procent van de schuld, konden ze hun ambitie waarmaken.

Daarna ging het snel. De nieuwe eigenaren zijn van

het knopen doorhakken. ‘Mijn persoonlijke filosofie is dat je altijd een beslissing moet nemen’, zegt Sies. ‘Waarom? Statistisch gezien is de kans 50 procent dat je de juiste beslissing neemt. Maar: de meeste mensen zijn geen idioten, de meesten hebben enige vakkennis. De kans dat je de juiste beslissing neemt, wordt dan al gauw 60 à 70 procent. Best hoog dus. Terwijl: als je geen beslissing neemt, zit je 100 procent fout.’

Amper drie maanden nadat Lector Capital – dat naast Sies en Bergman bestaat uit hun juridisch adviseur Arjan van den Hoven, die 5 procent van de aandelen bezit – de handtekening onder het overnamecontract had gezet, wordt Bruna Reizen al in de markt gezet. Dat gebeurt met een grote campagne op radio en televisie, die weliswaar primair op Bruna is gericht, maar die zeker ook focus legt op het nieuwe product. Ook alle communicatiemiddelen van Bruna worden ingezet.

Het doel is om nog dit jaar een marktaandeel van 0,5 procent op de reismarkt te veroveren. Dat klinkt bescheiden, maar komt neer op een omzet van 24 miljoen euro. ‘Daar willen we 1 miljoen nettomarge op maken. Omdat veel mensen door de geopolitieke situatie het boeken hebben uitgesteld, moet dat mogelijk zijn. Voor 2027 is het doel 60 miljoen omzet en 2,6 miljoen nettomarge. De Nederlandse reismarkt is zo gigantisch groot dat je met 1 à 2 procent marktaandeel al heel succesvol bent.’

En waarom zou Bruna Reizen zo’n marktaandeel niet kunnen halen? De nieuwe reisorganisatie heeft de volgens Sies unieke combinatie van een netwerk van fysieke verkooppunten – met nu al miljoenen klanten – en een vernieuwend online verkoopplatform. ‘Die combinatie is wat alle online retailers tegenwoordig zoeken, omdat de consument sinds corona behoefte heeft aan menselijk contact. Kijk bijvoorbeeld naar het netwerk van fysieke winkels dat Coolblue tegenwoordig heeft.’

Bruna Reizen kent straks twee typen reisbureaus. Vijftig eigen winkels van Bruna worden ingericht als flagshipstore, is de bedoeling, met een balie waar consumenten in een persoonlijk gesprek een reis kunnen samenstellen en afrekenen. ‘In zoveel mogelijk andere winkels kun je straks ook terecht voor reizen, aan de reguliere kassa. Als je aparte reisbureaus moet opzetten, is dat niet te betalen. Huur, minimaal twee man personeel, dat is haast niet terug te verdienen.’

Dat betekent niet dat de Bruna’s flink moeten verbouwen en uitbreiden om een flagshipstore te huisvesten. Zoveel ruimte nemen die balies echt niet in. Het betekent evenmin dat ReadShops op termijn worden omgebouwd naar Bruna’s om één gecombineerd merk voor gemakswinkels en reizen te kunnen exploiteren. Wel kan in deelnemende ReadShops straks een verwijzing naar reizen komen, zoals er ook verwijzingen zijn naar bijvoorbeeld PostNL en ING.

Het online verkoopplatform is vernieuwend door de technologie die erachter zit – geleverd door Journey Mentor, een softwarebedrijf van Sies en Bergman. ‘De Tui’s en Corendons van deze wereld zijn asset-heavy

Die vervoeren reizigers met hun eigen vliegtuigen naar hun eigen hotels. De Sunwebs en Prijsvrij’s zijn eigenlijk klassieke reisbureaus: ze verkopen pakketjes van anderen. Maar bijna niemand doet het dynamic packaging waarmee wij nu beginnen.’

Vooral de schaal is nieuw. Bruna Reizen werkt niet met twee of drie leveranciers, ‘zoals anderen’. Nee, ‘wij hebben overeenkomsten met alle grote aanbieders: Expedia, Booking.com, Raytalk, you name it, zo’n 800 in totaal. Binnen één seconde gaat de software al die leveranciers af en wordt de klant een voorstel gedaan. Door de hoeveelheid aanbieders is dat altijd de beste prijs. Bovendien blijven wij de boeking monitoren en waar mogelijk de transactie optimaliseren.’

En dan biedt de combinatie winkels-platform nog meer kansen. ‘In de bevestiging van de boeking zit een QR-code, waarmee klanten bijvoorbeeld een gratis rolkoffertje krijgen, dat ze kunnen afhalen bij de

‘NU AUDAX NUL EURO SCHULD HEEFT, IS HET HOOG TIJD OM GUNSTIGERE MARGES AF TE SPREKEN’

Interieur van de Bruna-vestiging op Utrecht CS. Foto: Audax.

‘ALS

AUDAX 400 WINKELS HEEFT DIE DE FOCUS

LEGGEN OP LEZEN IS HET GEK ALS WE NIET ZELF BOEKEN GAAN UITGEVEN’

dichtstbijzijnde Bruna. Daar blijkt dat koffertje onderdeel te zijn van een set. En voor, zeg, 49 euro kunnen ze die set kopen. Zo kunnen we allerlei merken – uiteraard niet alleen van koffers – aan ons binden én klanten verleiden naar de winkel te komen.’

Band met de klant

Reizen koppelen aan retail is alleen niet het hele verhaal. Sies en Bergman hebben heel Audax gekocht. Dus ook de groothandels Van Ditmar (Engelstalige import) en Betapress (tijdschriften) en de uitgeverij Audax Publishing (van onder meer Weekend, Royalty en Mijn geheim). Van Ditmar werd snel doorverkocht. Maar met de combinatie van retail, media, travel, distributie en data zagen ze kansen een strategie uit te werken waarin deze vijf kernonderdelen elkaar versterken ‘Het bedrijf was door de situatie met de Belastingdienst en het UWV in wezen verlamd’, begint Sies. ‘Veel mensen hebben de afgelopen jaren wel voorzichtig proberen zaken te doen. Maar: té voorzichtig. Dat bood veel perspectief om, net als met de toevoeging van Bruna Reizen, de omzet te verhogen door de verschillende onderdelen van het bedrijf meer met elkaar te laten samenwerken. Retail, publishing en groothandel opereerden nog heel los van elkaar.’

Neem de tijdschriften. ‘Dat wordt tamelijk ouderwets gedaan, met veel aparte redacties, art directors, enzovoorts. En in een krimpende printmarkt werd daar geen geld meer mee verdiend. Maar Audax Publishing

doen aan mensen die een reis boeken, net zoals dat rolkoffertje, maar tegelijk – door de hoge oplage –aantrekkelijk geprijsd in de winkels aanbieden.’

Door alles met elkaar te koppelen creëert Audax een groot databestand. ‘Alleen al op Bruna.nl hebben we 1,7 miljoen geregistreerde klanten. Met hen kunnen we makkelijk in dialoog gaan en hen een aantrekkelijk aanbod doen om een reis bij ons te boeken. Of om een airfryer bij ons te kopen, die een leverancier via een kortingsactie in Party aanbiedt. En andersom worden online klanten van Bruna Reizen of tijdschriftabonnees richting Bruna geleid.’

In Uithoorn heropende vorig jaar de ReadShop-vestiging na een verhuizing naar een groter pand. Foto: Audax.

kan wel een goede carrier worden om de retail en de reizen te ondersteunen, met name als je dat digitaal kunt uitnutten. We gaan dus een in store media-afdeling opzetten, die meer dan het geval was de retail ten dienste zal zijn.’

Dat leidt onder meer tot Bruna TV, dat te zien zal zijn op de schermen die in alle winkels hangen. ‘Behalve content van bijvoorbeeld Vriendin of Party kun je daar boodschappen van onze retailpartners op kwijt. Tegen een beloning voor ons natuurlijk. Dat kan weleens groter worden dan we nu voorzien, want er is al interesse voor van reguliere tv-omroepen die altijd op zoek zijn naar overdagvullingen voor hun zenders. Maar dan loop ik te ver voor de troepen uit.’

Ook reizen kun je hieraan koppelen. ‘Aan al die jaren in de reiswereld hebben Franz en ik veel contacten overgehouden met verkeersbureaus, hotelketens en dergelijke. Die zijn allemaal op zoek naar een manier om hun product te verkopen. Op Bruna TV kan, als voorbeeld, het verkeersbureau van Cyprus een promofilm laten zien met in de aftiteling een QR-code die je – vanuit de winkel – kunt gebruiken om 10 procent korting op een reis te krijgen. Of wat ze dan ook willen weggeven.’

Het portfolio van Audax Publishing uitbreiden met een reistijdschrift ligt dan ook voor hand. ‘En niet alleen dat. Als Audax 400 winkels heeft die de focus leggen op lezen – boeken en tijdschriften – is het gek als we niet zelf boeken gaan uitgeven. Denk aan titels als The Wisdom of Travel by Bruna. Dat kunnen we cadeau

Er komt dan ook een nieuwe webshop: Bruna.com. Waar Bruna.nl online alles aanbiedt wat in de gelijknamige keten ligt (inclusief bijvoorbeeld D.Eproducten), wordt deze nieuwe webshop de portal waar alles te vinden is (inclusief bijvoorbeeld de reizen). Dat is niet verwarrend, denkt Sies. ‘In de reiswereld bestaan ook klm.com en klm.nl naast elkaar, die dezelfde content op een andere manier aanbieden.

De consument voelt de verschillen heel intuïtief aan.’

De band met de klant wordt bovendien versterkt door de lancering van een eigen app en een loyaltyprogramma: Club Bruna. ‘Deelnemers aan het loyaltyprogramma kun je dan een euro korting op bijvoorbeeld een tijdschrift geven. Als ze willen cashen, zet je een euro in de wallet die in de app zit. Maar: als ze die korting willen uitgeven aan een reis van Bruna Reizen, is die ene euro opeens 1,50 waard. Dan krijgen mensen een heel ander perspectief op hun relatie met Bruna.’

Uitbreiding over de grens

En dan zijn dit alleen nog de kansen die Sies ziet door het slim verbinden van de bestaande bedrijfsonderdelen. Hij ziet ook geheel nieuwe mogelijkheden. Door opnieuw in te zetten op distributie bijvoorbeeld. ‘Ons familiebedrijf heeft laatst een distributiecentrum gekocht in Walsoorden [in Zeeuws-Vlaanderen]. Daar zou een AZC worden gehuisvest, maar om politieke redenen ging dat niet door. Daarom staat het leeg. Perfect voor Audax.’

Niet om van daaruit Bruna’s en ReadShops te beleveren. CB behoudt zijn huidige rol in de boekdistributie. Het centrum is vooral bedoeld om de tijdschriftendistributie anders in te richten. ‘En om daar de long tail neer te leggen. Denk ook aan de speciale uitgaven die wij voor de winkels maken, of de voorraad van onze toekomstige reguliere uitgaven. Ook derden –branchevreemde partijen – hebben interesse om mee te liften op ons netwerk.’

Daarnaast ziet Sies groeimogelijkheden in uitbreiding van het winkelnetwerk. Oók in het buitenland. ‘In België en Duitsland hebben ze net zo goed te maken met de Europese wetgeving die verkoop van tabak vanaf 2032 alleen nog toestaat in speciaalzaken. Maar gemakszaken daar zijn nog erg afhankelijk van tabaksverkoop en de footfall die het oplevert. Ze zijn daarom ontzettend geïnteresseerd in een formule als Bruna, die het al grotendeels zonder tabak redt.’

Het klinkt allemaal als toekomstmuziek – andere tijdschriftdistributie, uitbreiding over de grens. Maar Sies houdt zich hier wel degelijk nu al mee bezig. Hij is met de directeur van Betapress al in overleg ‘met een significant aantal marktpartijen’ om het businessmodel van tijdschriften op de schop te gooien. ‘Ik kan alleen niet disclosen welke.’ Ook is er al een afvaardiging van Audax Retail naar Antwerpen en Düsseldorf geweest om het retaillandschap daar te bestuderen.

Sies besteedt momenteel al zijn tijd aan Audax: 60 tot 70 uur per week. Formeel als chief restructuring officer –naast Cortenraad, die verantwoordelijk blijft voor de dagelijkse operatie. ‘Er wordt vaak gewichtig gedaan over restructuring’, zegt hij. ‘Maar het is niet meer dan proberen om de omzet hoger te krijgen dan de kosten. Dat gaat om drie vragen die je met “ja” moet kunnen beantwoorden. Kan de omzet omhoog? Kunnen de kosten omlaag? En geef je het bedrijf daarmee een toekomst?’

Er zijn inmiddels dan ook talrijke verbeterprocessen in gang gezet om óók de kosten te verlagen. ‘Neem de IT. Dat is een lappendeken, ontstaan door in 75 jaar allerlei losse onderdelen te bouwen. Sommige daarvan zijn meegegroeid met de tijd, andere niet. In plaats van moderne API’s te gebruiken worden databases in de ene applicatie gedownload en manueel of via een batchfile geüpload in de andere. Dat kan echt niet meer, dat moet gewoon volledig geautomatiseerd gebeuren.’

Om zulke processen te begeleiden is een aantal projectmanagers van buiten aangetrokken. Anders dan Sies eerder in het FD suggereerde, gaat dat niet ten koste van bestaande managers, over wie hij in dat interview hard oordeelde. ‘Te hard’, zeg hij nu. ‘Daar heeft de ondernemingsraad me ook op aangesproken. Door de situatie waarin Audax zat, was het begrijpelijk dat hun beslissingsvermogen gelimiteerd was en ze daarom voorzichtig of zelfs behoudend opereerden.’

De ‘naarste klussen’ laat hij echter aan niemand anders over. Die doet Sies naar eigen zeggen het liefst zelf. ‘Samen met Franz – die het niet kan laten zich er ook mee te bemoeien – ga ik deze periode leveranciers langs om nieuwe afspraken te maken. Nu Audax nul euro schuld heeft, is het hoog tijd om een langere betalingstermijn of gunstigere marges af te spreken. Veel mensen hier vinden dat vervelend, omdat ze vaak lange relaties met leveranciers hebben. Wij niet. “Niet gehinderd door enige kennis van zaken”, zoals Franz graag zegt, kunnen wij gewoon veeleisend zijn. Ik vind dat wij dat ook mogen zijn. Audax heeft een groepsomzet, inclusief die van franchisers, van 800 tot 850 miljoen euro. Het heeft heel grote strategische partners, als Schiphol, de NS en de Bijenkorf. Er werken hier zo’n 820 mensen. Direct en indirect zijn er zelfs 6000 mensen van afhankelijk. Voor al die mensen hebben wij de plicht de beste deal voor het bedrijf te eisen.’

Lange tijd waren de winkels het zorgenkind van Audax. Al voordat Lector Capital het bedrijf overnam, is de trend echter gekeerd. Deels door in de kosten te snijden. Het merk AKO is geschrapt, verlieslatende (stations) winkels zijn gesloten. En deels door een hele reeks initiatieven die vooral in 2025 zijn genomen om de omzet te verhogen. Van de mogelijkheid om oude boeken in te ruilen voor een winkeltegoed tot, het recentst, een cashback-loterij via een QR-code op de kassabon.

‘Dit is ons strategische plan voor de jaren 2024-2026’, schuift Arno van Bijnen, directeur van Audax Retail, een A4-tje naar voren. ‘DRIVE, heet het. D staat voor “digitaliseer kanalen”, daar zit bijvoorbeeld zelfscan, click & collect en narrowcasting – ofwel Bruna TV – in, maar ook de lancering van een nieuwe app. R staat voor “reduceer kosten”, I voor “iedereen franchise”, V voor “verhoog omzet” –veel nieuwe initiatieven zijn daarop gericht – en E voor “één werkwijze”.’ De verschillende elementen verster-

Audax Retail mikt per 2027 op twintig nieuwe winkels per jaar

ken elkaar bovendien. Het structureel afstoten van alle eigen winkels, met uitzondering van die op Schiphol, stations, ziekenhuizen en in de Bijenkorf, met een tempo van ongeveer één per maand (tien per jaar), verhoogt automatisch de omzet. ‘Dat scheelt 10 tot 12 procent, omdat ondernemers vaak andere loonkosten hebben, maar ook een andere inzet hebben. Zij organiseren bijvoorbeeld doorgaans zelf iets meer activiteiten.’

Hetzelfde geldt voor de overgang naar ‘één werkwijze’. Door achter de schermen zoveel mogelijk alles hetzelfde te doen voor Bruna en ReadShop, werkt Audax veel efficiënter. Van de administratie tot de inhoud van de folders: alles is hetzelfde. ‘Dit jaar ronden we dit programma af, door onder meer de interieurbouw en de bedrijfskleding op elkaar af te stemmen’, zegt Van Bijnen. ‘En nee, dat is géén voorbode om straks met een formule te stoppen.’

Nieuwe en verdwenen producten

De aangesloten ondernemers zijn volgens Van Bijnen ‘opgelucht’ dat de coronaschulden zijn weggewerkt. En ‘nieuwsgierig’ naar de plannen van de nieuwe eigenaar. Hij heeft de franchisers van Bruna en ReadShop allemaal gesproken op de recente kleinschalige regiobijeenkomsten met hooguit 25 ondernemers, over de samenwerking met Audax Retail. ‘Zij zijn uiteindelijk

de belangrijkste ambassadeurs van de merken’, vindt Van Bijnen. Ondanks alle nieuwe plannen, die Sies ook hier in Boekblad uiteenzet, heeft hij benadrukt dat de focus nadrukkelijk op lezen blijft. ‘Logisch ook dat het belangrijk blijft’, zegt van Bijnen. ‘Boeken groeit binnen Audax Retail dit jaar 4,5 procent. Daarmee lopen we voor op de markt. Maar kijk ook naar de etalages of onze folders: boeken staan daarin altijd centraal. In de Boekenweek verspreidden we huisaan-huis ook een Bruna Courant en ReadShop Courant, omdat dat een meer boekachtige uitstraling heeft.’

Het is zeker waar dat er de afgelopen jaren allerlei nieuwe producten met succes zijn geïntroduceerd: van aangemeten brillen (via een samenwerking met EyeLove) tot een nieuwe cadeaukaartenwand van 3 meter en speelgoed (om in het gat te springen dat het verdwijnen van veel Intertoysfilialen heeft achtergelaten). In maart is daar een heel assortiment koffie, thee, mokken en dergelijke bij gekomen – een direct uitvloeisel van de samenwerking met Douwe Egberts. ‘Maar er zijn ook dingen uit de schappen verdwenen of ingekrompen’, zegt Van Bijnen. ‘En dat zijn zeker geen boeken. Ordners bijvoorbeeld. Die nemen veel ruimte in, terwijl de tijd van dat product wel voorbij is. Op termijn verdwijnt ook tabak. Alleen niet eerder dan het wettelijk is verplicht, omdat ondernemers die dat nog in de winkel hebben, enorm profiteren van het feit dat tabak inmiddels is verboden in supermarkten. Bij hen zorgt dat voor enorm veel traffic.’

Tabakswetgeving

Er is momenteel veel nieuwe energie in het bedrijf, zegt Van Bijnen. Ook de samenwerkingen die het afgelopen jaar zijn opgezet, dragen daaraan

bij. Vooral die met Zeercle voor het innemen van oude boeken is ‘heel succesvol’ als de lokale ondernemer het goed in zijn winkel promoot. ‘En op een paar na doet iedereen eraan mee. Het is vooral belangrijk dat we dit, net als het innemen van de D.Espaarpunten, exclusief hebben. Dat maakt ons heel onderscheidend.’

De andere samenwerkingen moeten zich nog meer bewijzen. Met Dappre bijvoorbeeld. ‘Ondernemers die dagelijks de vraag krijgen of ze een lokale vereniging willen sponsoren, kunnen zo klanten daarvoor laten sparen. Maar dat netwerk moet nog groeien. Niet iedere winkel doet eraan mee.’ En die met Surprize Me is nog te vers. Klanten kunnen daardoor via een QR-code op de kassabon hun aankoopbedrag terugwinnen. ‘Nieuwe samenwerkingen zitten op dit moment nog niet concreet in de pijplijn.’

Door die energie moet het weer mogelijk zijn om het winkelnetwerk te laten groeien. Audax mikt per 2027 op twintig nieuwe winkels per jaar. ‘We hebben al geprofiteerd van de tabakswetgeving. Supermarkteigenaren die geen tabak meer mochten verkopen, openden daarom een aparte Bruna of ReadShop. Supermarktketen Poiesz, actief in Noord-Nederland, opende zo in een keer vijf ReadShops. Maar we krijgen nu ook veel aanvragen van Blz.-, Primera- en zelfstandige ondernemers.’

OVER PAUL SIES EN ARNO VAN BIJNEN Paul Sies (63) heeft van huis uit veel affiniteit met print. Zijn vader was hoofdredacteur van het Brabants Dagblad en Eindhovens Dagblad Zelf werd hij al jong ondernemer: in 1983 opende hij een disco. Later was hij vooral actief in de reis- en luchtvaartbranche. Hij werkte onder veel meer voor Base Airlines, Virgin Express Airlines, Center Parcs en recentelijk Air Malta en Cyprus Airways. De laatste vijftien jaar is hij vooral interimmanager of consultant voor vliegmaatschappijen.

Arno van Bijnen (56) is juist altijd nauw met Audax en de boekhandel verbonden geweest. Hij begon in 1998 nog onder Audax-oprichter Jacques de Leeuw als salesmanager van Betapress. Daarna was hij onder meer directeur van RDC en PostNL. Bij de laatste was hij verantwoordelijk voor de sluiting van postkantoren en de opening van servicepunten in onder meer Bruna’s en ReadShops. In april 2023 keerde hij terug bij Audax om de retaildivisie te leiden. Beiden zijn lezers. ‘Ik luister in de auto naar samenvattingen van vooral filosofie- en managementboeken’, zegt Sies. ‘Soms ook geschiedenis. En als het me echt aanstaat, lees ik het hele boek.’ Van Bijnen leest breder. ‘Veel managementboeken hoor, zoals nu Costumer innovation van Marion Debruyne. Maar als ik winkels bezoek, neem ik graag de titels mee die de ondernemer – met zo’n buikbandje – persoonlijk tipt. Dat kan van alles zijn. Recent bijvoorbeeld Al het blauw van de hemel.’

Het merk AKO is geschrapt. Op 30 november 2023 opende op Amsterdam CS de eerste Bruna ter vervanging van voormalige AKO-vestiging.

Arno van Bijnen met Jan Neuteboom, eigenaar van Bruna Nieuw-Vennep. Foto uit privécollectie.

Van kinderboek tot literaire roman:

het veelzijdige auteurschap van Lyona Rose

Authentiek, veelzijdig en maatschappelijk relevant voor lezers van 8 tot 100

In een boekenwereld waarin trends elkaar razendsnel opvolgen en zichtbaarheid vaak de toon zet, kiest auteur Lyona Rose resoluut haar eigen koers. Geen hypes, geen marketingformules, maar verhalen die geworteld zijn in verwondering en een diepe liefde voor literatuur. Voor haar is schrijven geen strategie, maar een innerlijke noodzaak. Die toewijding vindt haar oorsprong in een jeugd waarin boeken vanzelfsprekend waren en verhalen haar dagelijks leven kleurden. Literatuur werd haar manier om de wereld te begrijpen en anderen daarin mee te nemen.

Vandaag staat Lyona Rose onder contract bij meerdere Nederlandse uitgeverijen en bouwt zij gestaag aan een veelzijdig oeuvre, waarin authenticiteit, diepgang en literaire kwaliteit centraal staan.

Redactie : Nikki Mennen

Schrijven als daad van vrijheid

“Voor mij is schrijven geen productieproces, maar een daad van vrijheid. Het is een manier om stilte hoorbaar te maken en ervaringen een stem te geven,” aldus Rose. Ze voelt zich niet gebonden aan één genre of doelgroep. Elk genre opent een nieuw venster en biedt een andere manier om contact te maken met lezers.

Schrijven is voor haar een middel om betekenis te geven, niet om zichtbaar te zijn. Haar kompas wijst naar haar eigen stem en daar wijkt zij nooit van af. Deze overtuiging maakt haar werk herkenbaar, authentiek en waardevol voor lezers en professionals in de boekensector.

Kinderboeken: de magie van jongere lezers

In kinderboeken zoals Hartenkind, Huisje in mijn hart, Aju Paraplu en De dag dat Mees sinterklaas werd, kijkt Rose naar de wereld door de ogen van jonge lezers. Fantasie, ontdekking en verwondering spelen een grote rol. Elk verhaal biedt kinderen herkenning en ruimte voor verbeelding. Zo

worden jonge lezers betrokken bij een verhaal dat hen vormt, terwijl het tegelijkertijd plezier, inspiratie en troost biedt. Voor scholen, bibliotheken en boekhandels die kwaliteit, educatieve waarde en engagement hoog in het vaandel hebben, zijn deze kinderboeken een waardevolle toevoeging.

Young Adult & New Adult: de kwetsbaarheid van jongvolwassenheid

Voor Young Adult- en New Adultlezers behandelt Lyona Rose thema’s als identiteit, relaties, verlies en veerkracht. Haar lezers zitten nu in een levensfase waarin alles intenser voelt, waarin eerste liefdes, gebroken vriendschappen en moeilijke keuzes diepe sporen nalaten. Haar personages in Ik zwijg voor jou zijn intiem en realistisch: ze worstelen, twijfelen en groeien. Rose schrijft niet om antwoorden te geven, maar om herkenning, inzicht en kracht te bieden. Zo ervaren lezers dat ze niet alleen staan in hun emoties en keuzes. Voor boekhandels betekent dit een publiek dat zich sterk verbonden voelt met de verhalen.

Literaire romans: gelaagdheid en diepgang

In haar werk voor volwassenen, zoals

The Beautiful Wound en Huilen achter de camera, onderzoekt Rose complexe relaties en maatschappelijke spanningen. Ze combineert klassieke verteltechnieken met moderne structuren en perspectieven. Het resultaat zijn verhalen die herkenbaar én uitdagend zijn. De lezer wordt uitgenodigd niet alleen naar de buitenwereld te kijken, maar ook naar zichzelf. Haar romans spreken een literair publiek aan dat op zoek is naar diepgang, emotionele intensiteit en betekenisvolle reflectie. Voor boekhandels en uitgevers betekent dit een portfolio dat zich onderscheidt in een drukke markt en dat langdurige waarde biedt door zowel inhoud als stijl.

Non-fictie: directe dialoog en maatschappelijke impact

Naast fictieboeken schrijft Rose ook non-fictie waarin maatschappelijke thema’s centraal staan. Voorbeelden zijn Veilig Verliefd, een preventieboek tegen partnergeweld, en Ik ben een pleeg-

kind en nu?, dat jongeren in de pleegzorg praktische informatie, erkenning en perspectief biedt. Deze boeken laten zien dat Rose verhalen vertelt die maatschappelijk relevant zijn en directe impact hebben. Voor uitgevers en boekhandelaren betekent dit een breed scala aan samenwerkingen met scholen, instellingen en maatschappelijke partners, waardoor haar werk ook buiten traditionele boekmarkten waardevol en duurzaam blijft. Elk nonfictieboek is een uitnodiging tot reflectie, bewustwording en versterking van veerkracht bij de lezer.

Experiment en inspiratie Experiment is een kern van haar werk. Ze verkent perspectieven, vertelvormen en genrecombinaties, waardoor elk project origineel blijft. Inspiratie haalt ze uit menselijke interacties, kunst en onverwachte ontmoetingen. Haar werk als hulpverlener heeft haar oog voor subtiele emotionele lagen versterkt, waardoor haar verhalen diep en authentiek resoneren. Kleine momenten, zoals een blik in een café, een stilte op een drukke markt of een

intiem gesprek, worden omgezet in verhalen die universele emoties en ervaringen raken. Zo weet Rose van het alledaagse het bijzondere te maken en de lezer op een persoonlijke manier te betrekken.

Authentiek en onafhankelijk

“Likes, views of volgers leiden mij niet. Anderen volgen? Dat doe ik niet. Ik kies mijn eigen weg, gedreven door authenticiteit, vrijheid en verbinding.”

Voor Rose is schrijven geen middel om zichtbaar te zijn, maar een manier om betekenis te geven. Haar werk richt zich op de kern van literatuur: empathie, verbinding en verhalen die bruggen slaan tussen mensen die elkaar anders nooit zouden ontmoeten. Haar onafhankelijkheid maakt haar oeuvre zowel origineel als herkenbaar, een zeldzame combinatie die het aantrekkelijk maakt voor zowel literaire lezers als professionele partners in de boekenwereld.

“Lyona Rose is een auteur die haar lezers serieus neemt en maatschappelijke thema’s persoonlijk weet te maken,” zegt Anneke Bakker, uitgever

bij SAAM Uitgeverij. “Ze schrijft met een combinatie van zachtheid en kracht. Ze durft kwetsbare thema’s aan te raken en weet die te vertalen naar verhalen die mensen écht raken en in beweging zetten. In onze samenwerking ervaar ik haar als bevlogen, zorgvuldig en professioneel. Ik ben trots dat ik haar werk mag begeleiden en versterken.”

Literaire kwaliteit in de markt Voor uitgevers en boekhandelaren biedt dit auteurschap een combinatie van literaire kwaliteit, maatschappelijke relevantie en commerciële veelzijdigheid. Haar brede portfolio spreekt diverse doelgroepen aan, creëert langdurige marktwaarde en biedt mogelijkheden voor samenwerkingen met scholen, bibliotheken en maatschappelijke organisaties. Werken van Lyona Rose zijn verhalen die niet alleen gelezen, maar ook ervaren en gedeeld worden. 

100 jaar Best Verzorgde Boeken

Welke keuzes maken uitgevers van nu rond boekverzorging?

Precies 100 jaar geleden werd de verkiezing Best Verzorgde Boeken – toen nog ‘De Vijftig Beste Boeken’ geheten – in het leven geroepen om jaarlijks het beste dat de grafische sector te bieden heeft in het zonnetje te zetten. Met een historie die teruggaat tot 1926 is de jaarlijkse uitverkiezing de oudste van Europa op dit terrein. Esther Scholten, directeur van de Stichting Best Verzorgde Boeken vertelt over de stand van zaken op dit gebied in Nederland en vijf uitgevers (van wie er één ook een boekhandel heeft) over de keuzes rond boekverzorging in hun fonds.

Tekst Bart Janssen

Esther Scholten ‘Veel expertise gaat verloren’

De verkiezing van best verzorgde boeken werd een eeuw geleden geïnitieerd vanuit het Nederlandse boekenvak met als doel de kwaliteit van boekproductie te verhogen en het boek als grafisch en cultureel object meer erkenning te geven. De initiatiefnemers wilden niet alleen mooie boeken belonen, maar ook uitgevers, drukkers en ontwerpers stimuleren tot zorgvuldige typografie, goed materiaalgebruik en doordachte vormgeving. De jaarlijkse selectie en tentoonstelling moesten dienen als voorbeeld voor het vak en als middel om het publiek bewust te maken van het belang van een goede boekverzorging. In feite zijn deze uitgangspunten in de loop van het bestaan van de verkiezing niet noemenswaardig veranderd, zegt Esther Scholten, al zijn in de loop van de geschiedenis daarvan – die verschillende fasen en zelfs een periode van non-existentie heeft gekend – de zwaartepunten bij de verkiezing misschien wat anders komen te liggen.

Bij de beoordelen van de boeken voor de jaarlijkse selectie wordt naar drie aspecten gekeken, vertelt Scholten. Om te beginnen het ontwerp: hoe verhoudt dat zich tot de inhoud en houdt het rekening met het beoogde lezerspubliek. Verder speelt de uitvoering, de productiekant, een belangrijke rol, waarbij te denken valt aan de gebruikte druk- en bindwijze. Maar minstens zo belangrijk is het opdrachtgeverschap, de uitgeverskant, waar het uiteindelijk allemaal begint.

Scholten: ‘Daarbij gaat het niet altijd per definitie om de financiële kant. Uitgevers gooien het al vrij snel op hogere kosten, maar het zit hem vooral in de aandacht die er is voor een mooi resultaat. Dat is waar het vaak ook knelt: er moet in hoog tempo geproduceerd worden en dan wordt er minder tijd genomen om met zorg naar de uitvoering van een boek te kijken. Er worden niet heel veel boeken van literaire uitgevers opgenomen in

Presentatie van de Best Verzorgde Boeken 2024 in het Stedelijk Museum Amsterdam. Foto: G.J. van Rooij.

De correspondentie van Erasmus van uitgeverij Ad. Donker. Foto: Gerlinde de Geus.

onze selectie, jaarlijks één tot drie. Bij de titels die geselecteerd worden zit het hem niet per se in de verfraaiingen of duurder papier, maar aan die boeken zie je dat ze zijn vormgegeven van begin tot het eind, dat er duidelijk vanuit een bepaalde visie en met aandacht naar de uitvoering is gekeken, in relatie met de inhoud.’

Bij het opdrachtgeverschap speelt aan de kant van de uitgever ook de durf om te kiezen voor een opvallende uitvoering een rol, aldus Scholten. ‘Dan denk ik bijvoorbeeld aan Tosca van Maud Vanhauwaert bij Das Mag waarvan de uitvoering aansluit bij de inhoud. Dat boek kreeg een Japanse binding en de hoofdtekst is uitsluitend gedrukt aan de binnenzijde van de pagina’s, waardoor het verhaal zich in eerste instantie verstopt voor de lezer. De pagina’s zijn in de vouw geperforeerd, waarmee het boek je uitnodigt om jezelf toegang tot het verhaal te verschaffen door het boek open te scheuren.

Maar het hoeft niet altijd gedurfd of innovatief te zijn, ook een mooie klassieke uitvoering waaraan af te zien is dat er veel zorg aan is besteed komt in aanmerking voor de selectie. Dan denk ik bijvoorbeeld aan de 21 delen Erasmuscorrespondentie van uitgeverij Donker. Alleen al het aangaan van zo’n groot project betekent voor de uitgever een groot commitment en daaruit vloeit bijna vanzelfsprekend voort dat hij het ook in een kwalitatief hoogwaardige uitvoering zal willen uitbrengen. Je doet een investering, dan wil je ook dat dat boek een langdurige waarde heeft en dat je dus met zorg nadenkt over het ontwerp, de uitvoering, papier, omslag et cetera. Maar ik wil benadrukken dat het niet per se zo’n duur boek hoeft te zijn om in onze selectie te komen, als de aandacht die is besteed aan de uitvoering er aan af te zien is, komen ook reguliere romans of poëziebundels van algemene uitgevers in aanmerking, zoals bijvoorbeeld de laatste jaren enkele dichtbundels van De Bezige Bij.’

Scholten denkt dat het nog steeds ook voor algemene uitgevers mogelijk moet zijn om titels in een hoogwaardige uitvoering uit te brengen, ondanks de gestegen productiekosten. ‘Het zal niet bij elke titel kunnen, maar je kunt daarin zeker keuzes maken. Een mooi voorbeeld vind ik de young adult- en fantasyuitgaves die vaak een luxe uitvoering krijgen, waarvoor de – over het algemeen niet meest draagkrachtige – jonge doelgroep bereid is een wat hogere prijs te betalen. Ik denk dus dat je als uitgever ook voor een wat hogere verkoopprijs kunt kiezen. Niet bij elk boek; je moet het duidelijk relateren aan de betreffende titel en de beoogde kopersgroep. Bij veel commerciële non-fictie, zoals bijvoorbeeld de vorig jaar verschenen biografie van Jac P. Thijsse, zie je nog wel dat er veel aandacht is besteed aan het binnenwerk, maar daar wordt dan ook een wat hogere prijs voor gevraagd.’

Ook speelt mee, aldus Scholten, dat er grafische expertise verdwijnt. ‘Vroeger hadden veel uitgeverijen nog productiebegeleiders, die die kennis hadden en die met speciale aandacht naar de productiekant keken, mijn indruk is dat die in toenemende mate verdwijnen. Nederland had (en heeft) in het buitenland een goede naam waar het gaat om grafische expertise. Maar het is wel een verdrietig verhaal, omdat je ziet dat de laatste pakweg 15 à 20 jaar die sector steeds verder uitholt. Steeds meer grafische bedrijven

redden het niet meer en zo gaat veel expertise verloren. Afgelopen najaar zijn er bijvoorbeeld weer twee goede binders gestopt, waardoor bepaalde bindtechnieken niet meer leverbaar zijn in Nederland.’

In het najaar verschijnt bij nai010 uitgevers een jubileumboek over de 100-jarige geschiedenis van de Best Verzorgde Boeken.

Romy van den Nieuwenhof (De Bezige Bij)

‘We hebben als sector lang aangehikt tegen de grens van 20 euro’

Voor uitgeverij De Bezige Bij is de uitvoering van haar uitgaven nog steeds hartstikke belangrijk, zegt directeur Romy van den Nieuwenhof, want ‘de eerste indruk van een boek wordt daar immers door bepaald’. Maar de aanzienlijke kostenstijgingen waarmee de sector sinds de coronaperiode te maken heeft, hebben wel invloed gehad op de keuzes bij de uitvoering van titels.

‘Daarin hebben we om die reden wel concessies gedaan ten opzichte van zo’n zes jaar geleden. We kiezen bijvoorbeeld wat vaker voor houthoudend papier of voor een paperback. Daarin spelen overigens ook milieuoverwegingen mee. Er zit natuurlijk een zeker spanningsveld tussen wat je kunt vragen voor een boek en de eisen die je stelt aan de uitvoering, maar ik denk dat we daarin inmiddels een goede balans gevonden hebben. We kijken per boek wat het beste past; afhankelijk van het genre en de beoogde doelgroep bepalen we de prijs die je ervoor kunt vragen en daar hangt dan ook de uitvoering mee samen. Vooral voor poëzie en de wat duurdere non-fictie kiezen we eerder voor een wat luxere uitvoering.’

Zijn er concessies aan de uitvoering zijn die voor haar echt niet kunnen? ‘Het moet het doel dienen in het licht van de prijs die we voor een boek voor een bepaalde doelgroep willen vragen, afhankelijk van genre en titel. Bij Cargo doen we best wat commerciële non-fictie en dat krijgt een minder dure uitvoering dan veel Bezige Bij-boeken. De enige concessie die we echt niet willen doen is dat een

boek van ellende uit elkaar valt. Ik denk dat we in het hele boekenvak de grenzen vanwege de aanzienlijke kostenstijgingen meer hebben opgezocht, zodat er nu steeds meer paperbacks zonder flappen met houthoudend papier verschijnen. Voor sommige boeken is dat logischer omdat je de prijs laag wilt houden, en voor andere boeken is er dan meer ruimte voor een mooie uitvoering. Voor de filmeditie van Joe Speedboot wil je met het oog op de beoogde doelgroep gewoon niet te veel geld vragen, dus die uitgave kreeg niet alle toeters en bellen. Dat zie ik niet als een concessie, maar beschouw ik als kijken naar wat passend is voor zo’n boek met het oog op de beoogde doelgroep, ook prijstechnisch gezien. Voor de consument moet er een soort logica zitten in de verhouding tussen het geld dat je voor een boek uitgeeft en wat je ervoor terugkrijgt, zoals eigenlijk voor ieder product geldt. Ik denk dus dat we die balans nu wel redelijk gevonden hebben. We hebben als sector lang aangehikt tegen de grens van 20 euro, maar nu we daar eenmaal overheen zijn, heb ik het idee dat dat meer mogelijkheden biedt, mits de klant het gevoel heeft er ook iets goeds voor terug te krijgen. Ik denk dat zeker voor een aantal genres en titels een wat luxere uitgave mogelijk blijft, dat zien we bijvoorbeeld aan het succes van de wat duurdere romantasy-uitgaven die Cargo uitbrengt en die bij jongeren goed blijken aan te slaan.’

Het spanningsveld tussen de gestegen productiekosten en wat je voor een boek kunt vragen wordt in toenemende

mate op scherp gezet door de opkomst van het Engelse boek, stelt Van den Nieuwenhof. ‘Veel Engelse paperbacks zijn al voor 8 euro te koop; alleen al qua vertaalkosten komen wij duurder uit. Wij kunnen eigenlijk voor een vertaalde roman sowieso vrijwel nooit minder dan 20 euro vragen en dan heb je het nog niet eens over de uitvoering. Om toch met die goedkope Engelse uitgaven te kunnen concurreren kiezen we er regelmatig voor van bepaalde titels een wat luxere editie te maken met een verkoopprijs van bijvoorbeeld 27 euro. Zo kunnen we ons juist weer onderscheiden van de Engelse pockets die gedrukt zijn op houthoudend papier en die meer een wegwerpuitstraling hebben. Zeker nu Amazon duidelijk laat blijken de Nederlandse markt te willen veroveren met Engelstalige boeken neemt die concurrentie alleen maar toe. Het is een ontwikkeling waarover we in gesprek zijn met de boekhandels. Ook zij kunnen met de prijzen van Engelstalige boeken niet concurreren met Amazon, dus daar moeten we als boekenvak een oplossing voor zien te vinden. Dan zoek je het al snel in de uitvoering, want dat is waarmee je je kunt onderscheiden van die goedkope Engelstalige edities.’

Romantasy van Cargo: limited edition met exclusieve brief van de auteur voor Nederlandse en Vlaamse lezer.

Filmeditie Joe Speedboot: niet te veel toeters en bellen.

Nelleke Geel (Meridiaan Uitgevers)

‘Onze boeken moeten smoel hebben en enige allure’

Meridiaan Uitgevers noemt zich op de website van het bedrijf ‘een boetiek-uitgeverij, met een kleine, zorgvuldige selectie uitgaven per jaar en daardoor veel aandacht voor elke titel: op maat gemaakte campagnes, zorgvuldige vormgeving, handzame boekformaten en altijd in zeer nauwe samenwerking met de boekhandels’. De uitgeverij is in 2019 opgericht door Carla de Jong en Nelleke Geel. Beiden hebben een lang verleden in de uitgeefwereld. Geel, eerder onder andere als uitgever werkzaam bij Atlas Contact en Signatuur, zegt dat het al bij de start van Meridiaan voor beiden duidelijk was dat ze zouden inzetten op het uitbrengen van een relatief klein aantal mooi uitgevoerde boeken. ‘Wij hebben vanaf het begin gevonden dat onze uitgaven er goed verzorgd uit moeten zien, ze moeten smoel hebben en enige allure. Op die manier kunnen we onderscheidend zijn. We zitten best hoog in de markt met onze prijzen, dus dan moet je ook wel iets leveren en dat vertaalt zich onder meer in de aandacht die we besteden aan de uitvoering. We hebben altijd aan dit uitgangspunt vastgehouden, al zijn we wel minder hardcovers met stofomslag gaan maken toen de kosten vanaf de covidtijd gingen stijgen. Maar sommige auteurs móeten in hardcover, Hilary Mantel bijvoorbeeld – hoewel we ook van haar werk niet alles op die manier hebben gedaan. Voor de meeste uitgaven kiezen we echter voor luxe paperbacks met diepe flappen. Boeken moeten hebbedingen zijn, vind ik, als je in een boekhandel rondloopt, moeten ze hebberigheid opwekken in positieve zin. E-books of luisterboeken koop je om praktische redenen, een mooi uitgevoerd fysiek boek is “voor de heb”. Ik zie regelmatig uitgaven waarvan ik denk: O, wat jammer zeg, dat had nou net wat mooier papier kunnen zijn of een mooie(re), diepere flap kunnen hebben. Maar wij zitten met onze boeken vooral in het literaire segment en kunnen het ons waarschijnlijk makkelijker veroorloven om te kiezen voor een hoogwaardige uitvoe-

Covers van Meridiaan-titels, waaronder het boek van Forugh Karimi met sticker ‘Boekhandelsprijs 2026’ (zie pagina 29).

Marc Vleugels (Uitgeverij Vleugels)

‘Schrap in je overheadkosten en investeer meer in je boeken’

ring met de bijbehorende verkoopprijs – waar overigens vanuit de boekhandel regelmatig om gesmeekt wordt. Voor het blijven bestaan van de fysieke boekhandel is het natuurlijk heel belangrijk dat ze omzet draaien, dus die hoge prijs is een logische vraag. Obstakel hierbij is wel dat het genre invloed heeft op de prijsstelling: voor een thriller of iets dergelijks zul je niet zo snel 27,99 euro vragen, die flexibiliteit is er niet voor alle genres. Wij hebben in dat opzicht makkelijker praten, omdat je voor literaire titels meer prijsmarge hebt, maar ook in dat segment vind je uitgaven die toch wel karigjes zijn uitgevoerd. Een aparte plek is er voor zeer luxe uitgevoerde hardcovers op terrein van romantasy en young adult waar wél een fors hoge prijs voor wordt gevraagd. Zulke edities zullen deels noodzaak zijn om te kunnen concurreren met de Engelse importedities, maar toch wordt het goed verkocht aan een jonge doelgroep die niet per se de meest draagkrachtige is in principe. Voilà, hebberigheid! Ook hier. Er zijn dus hartstikke commerciële genres waarbij een extra luxe uitvoering voor een forse prijs heel goed werkt, dat is leuk om te constateren. Maar vaak genoeg zul je als uitgever van commerciële boeken concessies doen aan de uitvoering vanwege beperkte prijselasticiteit.’

Meridiaan Uitgevers onderhoudt nauw contact met boekhandels, die af en toe ook input leveren ten aanzien van de uitvoering en vormgeving. Geel: ‘Ik heb ook wel het idee dat een aantal boekhandelaren extra enthousiast wordt voor de met meer zorg uitgegeven boeken. Het beste bewijs daarvoor is wat mij betreft dat toen in 2017 bij Atlas Contact Het achtste leven van Nino Haratischwili uitkwam in een luxe uitvoering met een prachtig wikkelstofomslag, we van veel boekhandelaren reacties kregen in de trant van: wat is het eigenlijk ontzettend leuk om een heel mooi gemaakt boek te kunnen verkopen. Een sneller kloppend boekhandelaarshart, dat willen we toch allemaal?’

Marc Vleugels: ‘Een boek kun je alleen maar lezen als het fatsoenlijk gemaakt is, dat is de minimale vorm van respect die je als uitgever kunt tonen jegens je lezers en je boek.’

Voor Marc Vleugels, die in het verleden gewerkt heeft in drukkerijen en als ontwerper, was het bij de start van zijn onafhankelijke Uitgeverij Vleugels zo’n 14 jaar geleden van het begin af aan duidelijk dat hij niet alleen een inhoudelijk literair fonds wilde. Zijn boeken moesten ook een kwalitatief hoogwaardige uitvoering krijgen. Zo ontstond een eigenzinnig fonds met een belangrijk aandeel Franse literatuur in vertaling. De driehonderdste uitgave van Uitgeverij Vleugels heeft hij eind februari gevierd met wat hij noemt een ‘weggeefboek’. Vleugels is kritisch over wat hij over het algemeen ziet verschijnen. ‘Een boek kun je alleen maar lezen als het fatsoenlijk gemaakt is, dat is de minimale vorm van respect die je als uitgever kunt tonen jegens je lezers en je boek. Literatuur – ik noem het liever taalkunst – dient bij wijze van spreken duizend jaar houdbaar te zijn en niet maximaal twee. Waar het momenteel vaak mis gaat, is dat er te veel concessies gedaan worden aan de kwaliteit, al was het maar waar het gaat om de papierkwaliteit: wat beter papier scheelt eigenlijk maar een paar cent per boek, maar op de jaarproductie van een grotere uitgeverij kan dat al snel enkele tienduizenden euro’s schelen en dan kiest men er vaak voor erop te bezuinigen.

Een nacht in De Oude Mol

Maar ik heb in zekere zin makkelijk praten, ik doe alles zelf, ben tevreden als mijn titels ten minste kostendekkend zijn en heb geen aansluiting bij het CB, wat betekent dat ik zelf naar het postkantoor fiets om bestellingen te verzenden. Anders zou de manier waarop ik boeken maak financieel niet uit kunnen. Veel van de titels die ik uitgeef kunnen grotere commerciële uitgevers niet rendabel uitbrengen in een mooie uitvoering omdat zij met veel overhead te maken hebben, in een duur pand zitten, aan rendementseisen gebonden zijn et cetera; dat lukt niet als je van een titel 500 exemplaren verkoopt. De markt is niet meer vergelijkbaar met enkele decennia geleden, oplages lopen al jaren terug; de grote commerciele uitgeverijen hebben nog steeds een organisatie die gebaseerd is op een groeimarkt terwijl we inmiddels te maken hebben met een krimpmarkt. Zolang die organisatie nog topzwaar is en men niet bereid is om genoegen te nemen met minder marge, blijft de kwaliteit van de uitvoering het kind van de rekening. Uitgevers kunnen er ook voor kiezen om bij bepaalde boeken te zeggen: dit boek is zo goed, dat wíllen we mooi uitbrengen, omdat het goed is voor ons smoel. En dan kun je die titels intern subsidiëren met andere titels waarop goed verdiend is. Ik begrijp dat dat binnen een groot concern moeilijk zal zijn, maar ik denk dat ze een soort “vliegende kiep” zouden moeten hebben die het budget krijgt om per jaar enkele prestigieuze projecten te doen met kwalitatief hoogwaardige uitgaven. Dat levert zo’n uitgever aanzien en prestige op, waardoor je laat zien dat je wat durft en niet alleen maar aan het melken bent. Schrap wat in je overheadkosten en investeer wat meer in je boeken. Er is steeds meer een soort bureaucratische structuur ontstaan; dacht je dat Geert van Oorschot in zijn tijd zo werkte? Hij had de visie en nam de uitgeefbeslissingen zonder eindeloze overlegsessies.’

Marc Vleugels is niet alleen een eigenzinnige uitgever, maar ook een idealistische. Zoals hij in het bijna programmatische voorwoord bij voornoemd ‘weggeefboek’ schrijft: ‘De literaire uitgever anno nu moet minder manager zijn, meer mysticus. Minder marketeer, meer medium. Niet alleen boekenboer, maar ook klankbord, vormgever van visie, beschermer van wat nog niet luid kan spreken. Niet om de wereld te negeren, maar om haar iets terug te geven dat ze dreigt te vergeten: de waarde van het ongrijpbare.’

De driehonderdste uitgave van Vleugels, het ‘weggeefboek’ van Chrétien Breukers.

Astrid Vorstermans (uitgeverij Valiz)

Kies voor input van jonge mensen of vanuit ongebruikelijke hoek

‘Wij merken op beurzen dat er een grote groep van gretige jonge lezers is die kickt op hoe een boek eruitziet.’

Cover van een programmatische titel van Valiz.

Bastiaan Bommeljé (Boekhandel & Uitgeverij Bijleveld)

‘Waarom breng je een boek uit als je er geen aandacht voor kunt opbrengen?’

Herkenbare covers van Bijleveldtitels. ‘Het hoeft echt niet zoveel meer te kosten om een acceptabel boek te maken.’

Wij werken veel samen met goede jonge ontwerpers die net van de academie komen en die blij zijn dat ze een serieuze opdracht krijgen. Dat kost relatief weinig, maar levert wel vaak mooie, verrassende resultaten op. Algemene uitgevers zouden zo’n werkwijze en manier van denken meer kunnen incorporeren in hun organisatie. Dat hoeft niet zoveel extra te kosten, maar het vraagt wel een andere mindset en de wil om dingen uit te proberen of spannender keuzes te maken.’

Astrid Vorstermans is oprichter en directeur van de sinds 2003 bestaande uitgeverij Valiz, gespecialiseerd in publicaties op het gebied van kunst, theorie, en ontwerp, maar ze heeft een verleden in het boekenvak dat verder teruggaat, tot 1976. Valiz is regelmatig met uitgaven vertegenwoordigd in de selectie voor de Best Verzorgde Boeken. Vorstermans zegt met belangstelling en enige verbazing te kijken naar wat algemene literaire uitgevers doen. ‘Ik vind de kwaliteit van wat zij uitbrengen over het algemeen ondermaats, terwijl Nederland lang een gidsland is geweest op het gebied van grafisch ontwerpen. Wat mij verbaast is dat de uitgaven van literaire uitgevers steeds eenvormiger en platter lijken te worden, in plaats van dat zij met de uitvoering ervan zoeken naar verbijzondering. Voorheen kon je aan een boek veel duidelijker zien dat het van een bepaalde uitgever was, zo gebruikten uitgevers het grafisch ontwerp om hun identiteit te tonen. Dat gebeurt tegenwoordig nauwelijks meer. In plaats van zich met de uitvoering van een boek te onderscheiden, trekt alles naar een soort eenvormige middelmaat. Al zijn er natuurlijk ook nog steeds positieve uitzonderingen. Het zit hem niet per se in allerhande toeters en bellen – genaaid gebonden, zilverfolie of leeslintjes – maar het gaat om keuzes maken. Wij krijgen als Valiz vaak het verwijt dat we makkelijk praten hebben omdat we veel doen met subsidies. Dat is soms waar maar vaak ook niet, want veel boeken produceren we heel goedkoop, zonder enige subsidie. Het gaat echt niet om luxe manieren van produceren, maar wel om scherp nadenken over je visuele identiteit. Een goed voorbeeld vind ik Penguin, dat regelmatig spannende samenwerkingen aangaat, bijvoorbeeld voor het omslag met de Koreaanse ontwerpster Na Kim, die in Nederland studeerde. Dat is niet een veilige keuze, maar je merkt dat er bij Penguin iemand zit die op een eigenwijze manier naar de uitvoering van hun boeken kijkt, waardoor ze vaak verrassend en opvallend zijn. Een dergelijk lef mis ik over het algemeen bij Nederlandse algemene uitgevers. Ik denk dat literaire uitgevers hun oor meer te luisteren zouden kunnen leggen bij de ontwerpacademies om te peilen wat jonge mensen nu interessant vinden. Wij merken op beurzen dat er een grote groep van gretige jonge lezers is die kickt op hoe een boek eruitziet. Ze kiezen er niet voor het e-book te kopen, maar juist als ze het papieren boek aanschaffen willen ze iets bijzonders. Dat zit hem niet in een luxe uitvoering, maar wel in een eigenwijze visie. Ik heb het gevoel dat er bij de algemene uitgevers bijna niemand meer is die de rol vervult om vanuit zo’n visie te kijken. En als die persoon er wel is, wordt die vermalen door commerciële overwegingen. Ik mis bij algemene uitgevers de nieuwsgierigheid om zich te laten voeden door input van jonge mensen of vanuit een ongebruikelijke hoek. De uitvoering hoeft helemaal niet zo chic te zijn, het zit hem in heldere, radicale keuzes durven maken, zonder dat dat verregaande financiële consequenties hoeft te hebben.

Zorg, aandacht en kennis, dat zou in het uitgeefvak vanzelfsprekend moeten zijn, volgens Bastiaan Bommeljé, eigenaar en uitgever van Boekhandel & Uitgeverij Bijleveld te Utrecht. ‘Maar als boekhandel zien we met enige bekommernis iets anders: er trekt een stroom van matig uitgevoerde boeken op vergelend 80 grams houthoudend papier voorbij, en sommige van die boeken verdienen beter. We laten ons inkoopbeleid er niet door beïnvloeden, maar we zien het wel met een vleug treurnis aan. Dan heb ik het nog niet over alle hoerenjongen, wezen, hangertjes en ander typografisch ongerief. Dat alles wijst op een gebrek aan zorg, en ik vraag me af waarom je een boek uitbrengt als je er geen aandacht voor kunt opbrengen.’ Als verklaring noemt Bommeljé de bij concernuitgevers ‘fatale afstand tussen redactie en productie alsook wellicht een gebrekkige kennis over boekverzorging en typografie’. De remedie is volgens hem de keten van redacteur, vormgever en productie dichter bij elkaar te houden. ‘Doe dat vanuit een visie van wederzijdse bevruchting, en bekostig dat door niet op het boek maar op managers te bezuinigen. Ik heb als kleinere uitgever waarschijnlijk relatief makkelijk praten omdat ik een wat andere markt bedien dan die van het literaire boek. Onze boeken moeten lang meegaan, en houthoudend papier heet dan minder milieubelastend, maar hoort bij de weggooi-economie. Vandaar de opkomst ervan in een boekenbranche die gebukt gaat onder overproductie in een krimpende markt: dat leidt tot lagere oplages, kleinere marges, kortere levenscycli. De vraag voor uitgevers is: waarom moet ik eigenlijk 300 boeken per jaar maken en waarom hebben we wel dure pr-campagnes maar zijn we minder bereid te investeren in redactie en uitvoering van het boek, onze kernactiviteit? Ik zou zeggen: snijd

in alles wat ruikt naar overhead, ga desnoods droog brood eten, maar zorg dat je product goed is. Het hoeft echt niet zoveel meer te kosten om een acceptabel boek te maken, maar het vraagt wel aandacht, zorg én kennis van de materie. Maar ach, de hele wereld verfloddert dus ook het boek, misschien ben ik gewoon een idiosyncratische, mopperende oude man.’ 

Altijd op de

hoogte

van het laatste bibliotheeknieuws?

Neem nu een abonnement op Bibliotheekblad!

- Een abonnement op Bibliotheekblad kost € 260,per jaar.

- Elk vervolgabonnement op hetzelfde adres kost € 250,-.

- Een abonnement op Bibliotheekblad in België kost € 280,- per jaar.

Bibliotheekblad verschijnt hybride: 5x digitaal en 4x print. Abonnees hebben ook toegang tot het archief waarin alle jaargangen vanaf 2020 te raadplegen zijn. Een abonnement sluit u heel makkelijk af op bibliotheekblad.nl/abonneren

Of bel met Abonnementenland op 0251-257 924. Vanuit België: +32 (0)28 08 55 23

Forugh Karimi, winnares Nederlandse Boekhandelsprijs

‘In

een boekhandel voel je je veilig’

Het drong op 19 februari slechts langzaam tot Forugh Karimi door dat zij bij haar uitgever Meridiaan was uitgenodigd om de Nederlandse Boekhandelsprijs in ontvangst te nemen voor haar roman In mijn ogen draag ik wolken. Maar ze is ongelooflijk blij met de prijs van de maatschappelijk betrokken boekhandelaren. ‘In mijn ogen is het een van de mooiste prijzen die een schrijver kan winnen.’

Tekst Maarten Dessing

Beeld Daan Kamerman

De Afghaans-Nederlandse auteur was naar Amsterdam gelokt met de smoes dat ze Duitse schrijvers zou ontmoeten die Meridiaan naar Nederland had gehaald, vertelt Karimi (1971), die fulltime als psychiater werkt. ‘Maar toen ik in de stad aankwam, zag ik dat een patiënt had gebeld. Er was een crisis in mijn praktijk. Een serieuze crisis, die ik telefonisch moest afhandelen. Ik stond ook eerst een tijdje voor de deur van de uitgeverij te bellen voor ik naar binnen ging. Ik was er met mijn hoofd niet helemaal bij.’

Ze stelde zich dus geen vragen toen ze eerst op de vide zat te kletsen – met haar rug naar de open ruimte beneden, waar het langzaam drukker werd. ‘Op een gegeven moment werd gezegd: kijk eens naar beneden. Ik zag daar een poster van mijn boek met een sticker “boekhandelsprijs”. Maar het drong niet tot me door. Ook toen Gerda [Aukes van boekhandel Den Boer, medeorganisator van de prijs, red.] begon te praten over mijn boek, kwam het heel traag binnen. Pas toen ik hoorde dat In mijn ogen draag ik wolken met overtuigende meerderheid had gewonnen, begreep ik het. Volgens mij moet ik heel stil zijn overgekomen.’

Liefde voor boeken

Je kende de Boekhandelsprijs wel?

‘Zeker. Ik heb het niet elk jaar even goed gevolgd, maar in 2023 was ik voor mijn debuut De moeders van Mahipar genomineerd. Toen kende de prijs nog een shortlist en werd ik op de dag van de uitreiking gebeld dat mijn boek het niet was geworden. In mijn ogen is het een van de mooiste prijzen die een schrijver kan winnen.’

Waarom?

‘Anders dan bij veel prijzen is er geen jury die wordt aangesteld om een winnaar te selecteren. Het is een prijs van boekhandelaren, die uit liefde voor literatuur ontzettend veel lezen. Volgens mij leest niemand zoveel als een boekhandelaar. Als alle boekhandelaren, verspreid over heel Nederland en los van elkaar, dan uit al die boeken dat van míj hebben gekozen – ja, dat is een heel mooie erkenning.’

Boekhandelaar word je uit liefde voor boeken?

‘Dat moet ook. Waarom zou je anders een vak kiezen? Mijn kinderen vragen me ook: hoe kun jij de hele dag naar moeilijke verhalen luisteren? Mensen komen nooit naar een psychiater als ze vrolijk zijn. Maar blijkbaar haal ik daar veel uit. Zo zullen boekhandelaren nooit een kleding- of schoenenzaak beginnen. Ze willen niets anders dan boeken verkopen, omdat ze dáár van houden. Terwijl het toch lucratiever is om kleding of schoenen te verkopen.’

Inderdaad.

‘Ik weet niet meer wat ik tijdens de uitreiking allemaal heb gezegd, het was een wat bizarre avond. Gelukkig hoorde ik achteraf dat ik toch coherent bleef. Maar één anekdote herinner ik me nog te hebben verteld. Dat een boekhandelaar in Afghanistan ooit werd gevraagd of het een lucratieve business was. Nee, zei hij, mensen met geld hebben geen liefde voor boeken en mensen met liefde voor boeken hebben geen geld. Gelukkig is dat niet één op één te vertalen naar Nederland. Dit is een veilig, redelijk welvarend land waar veel mensen met liefde voor boeken ze ook kunnen kopen.’

Heb je vanaf de verschijning in mei gemerkt dat In mijn ogen draag ik wolken een snaar raakte bij boekhandelaren?

‘Soms hoor ik dingen van mijn uitgevers, ja. Dat een boekhandelaar mij de groeten doet of dat een paar hadden gezegd emotioneel van het boek te zijn geworden. Een boekhandelaar had het een klant aangeraden, die de dag erna terug was gekomen om te vertellen dat hij niet kon stoppen en de hele nacht door had gelezen.’

Je bezoekt zelf geen boekhandels voor optredens of signeersessies?

‘Niet zoveel. Voor mijn debuut heb ik dat meer gedaan, maar vorig jaar had ik het daarvoor eigenlijk te druk. Zeker verder afgelegen boekhandels kon ik me niet permitteren te bezoeken. Ik woon in Veghel en werk in Den Bosch, dus ik ben naar winkels geweest in Rosmalen en Oss, ook wel in Nijmegen en Nijkerk. Het is leuk om te doen.’

Wat maakt het leuk?

‘Zeker als ik geïnterviewd word, is het prettig. Dan hoef ik me niet voor te bereiden, zoals wanneer ik voor mijn beroep een presentatie geef of workshop leid. Ik hoef na mijn werk alleen naar de boekhandel te reizen en geïnterviewd te worden en kan dan weer naar huis. Dat is minder belastend.’

Is In mijn ogen draag ik wolken, dat na verschijnen een week in de Bestseller 60 stond, tot nu toe goed verkocht?

‘Dat denk ik. Een paar maanden geleden hoorde ik al dat er meer dan 10.000 exemplaren zijn verkocht.

‘Boekhandelaren verkopen het product dat zo belangrijk is voor je moreel kompas’

Er is nu een derde druk. Van mijn debuut De moeders van Mahipar (2022) verscheen vorig jaar de zevende druk. Die oplages waren wel kleiner. Zelf maak ik me niet zo druk om het materiële aspect van mijn schrijverschap. Ik heb door mijn werk de royalty’s niet hard nodig. Natuurlijk moet het boek voor een marktconforme prijs in de winkel liggen, maar mij gaat het er vooral om dat mijn verhaal lezers vindt.’

Maatschappelijke betrokkenheid

Ik begin er vooral over om de vervolgvraag: hoe belangrijk is de bijdrage van de boekhandelaar aan de verkoop? Vergeleken met bijvoorbeeld media-aandacht of marketinginspanningen van de uitgeverij. ‘Op basis van mijn ervaring zeg ik gevoelsmatig: heel belangrijk. Als ik in boekhandels ben, laat ik me vaak adviseren. Dan merk je hoeveel beter de medewerkers dat kunnen dan gewone lezers. Die zeggen vaak dingen waardoor je het boek juist niet meer hoeft te lezen –omdat ze het plot weggeven bijvoorbeeld. Dat zal een boekhandelaar nooit doen. Ze wijzen je alleen op wat goed aan een boek is: deze is interessant vanwege de thematiek, die is mooi door hoe het is opgeschreven, een derde is belangrijk vanwege de maatschappelijke kwestie die wordt aangesneden. En ze zeggen ook dingen als: hier moet je even voor gaan zitten, of: de eerste zoveel pagina’s moet je even doorzetten. Zo weet je waaraan je begint zonder dat je al teveel weet.’

Boekverkopers kennen ook al die boeken.

‘Dát is die enorme betrokkenheid en liefde voor het boek. Het is niet zomaar een product dat ze selecteren, bestellen en klaar leggen. Ze hebben een enorme kennis van alles wat daar ligt. En als je zelf een vertrouwd gezicht voor hen wordt, weten ze ook waar je je op richt, zodat ze dat heel goed bij elkaar kunnen brengen. En weet je wat nog meer mijn respect voor boekhandelaren heeft vergroot?’

Nee. Wat heeft je respect vergroot?

‘Hun maatschappelijke betrokkenheid. Als je de tv aanzet, wat ik zelden doe, zie je verharding, polarisatie, zondebokking. Alsof iedereen elk uur bezig is met vijandbeelden – tegenwoordig vooral richting vreemdelingen. Maar als je een boekhandel binnenstapt, heb je dat niet. Daar voel je je veilig. En waarom? Omdat de medewerkers niet bezig zijn met links-rechts, alsof alles politiek is, maar omdat ze vanuit medemenselijkheid openstaan voor de verhalen van anderen, óók als die niet op jou zelf lijken.’

Wordt die houding van boekhandelaren steeds belangrijker?

‘Ja. Ik ben zelf een nieuwkomer – in de taal en in

de samenleving. [Karimi vluchtte op haar 25ste uit Afghanistan naar Nederland, red.] Ik probeer me daarom te omringen door mensen – familie, vrienden, collega’s – bij wie ik me niet de hele tijd ongemakkelijk daarover hoef te voelen. In de samenleving lukt dat steeds minder. In de boekhandel lukt dat wél. Dat stemt me uiteindelijk hoopvol.’

Want?

‘Boekhandelaren vertegenwoordigen dat deel van de samenleving dat niet wegkijkt, maar nog oor heeft voor verhalen en thematieken als de mijne. Die mensen zijn er óók. Dat geeft me rust en het vertrouwen dat ik niet bang hoef te zijn voor de toekomst. Boekhandelaren verkopen ook het product dat zo belangrijk is voor je moreel kompas. Iedereen moet zijn moreel kompas verzorgen en koesteren, anders kan het in verval raken. Dat doe je door het met je verbeeldingskracht te voeden. Dus boven alles met literatuur.’

Ongestoord boeken bekijken

Tot slot: bij welke boekhandels kom je zelf?

‘Als ik echt wil shoppen – ook heel leuk om te doen, vroeger vaak met mijn dochter – ga ik naar Den Bosch. Dan ga ik altijd naar Adr. Heinen om rond te kijken, boeken aan te raken en te openen, en uiteindelijk een tas mee naar huis te nemen. In deze winkel was ook de presentatie van In mijn ogen draag ik wolken. En in Veghel zit Schellen. Ook een heel mooie winkel, maar kleiner. Als ik iets urgent nodig heb, ga ik altijd daarheen.’

In die winkels kennen ze dus je voorkeuren.

‘Ja. Al vind ik het ook moeilijk dat ik behoorlijk bekend begin te worden. Het is óók fijn om privacy te hebben. Gelukkig kun je bij Heinen meteen naar boven en daar rustig rondlopen. Laatst was ik in Amsterdam bij Scheltema, toen ik moest wachten op een afspraak. Heerlijk, om er zo ongestoord zoveel mooie boeken te bekijken. Ik kocht er ook een exemplaar van mijn boek omdat ik dat iemand wilde geven. Ik legde het bij de kassa met de voorkant naar boven neer, zodat de medewerkster de grote foto achterop van mij niet zou zien. Gelukkig herkende ze me niet. Ik was zelfs opgelucht.’

Maar nu leggen alle winkels grote stapels neer van de speciale gebonden editie met leeslint die wordt gemaakt van het boek dat de Boekhandelsprijs wint. Nu word je misschien overal herkend.

‘Die editie, hoorde ik, is al op. Boekhandels hebben de hele oplage besteld. Dus wie weet heb je gelijk. En dan is het maar zo.’ 

Forugh Karmi met haar bekroonde roman.

Verramsjen, vernietigen of verbreden?

‘Je kunt beter je verlies nemen dan op je verlies blijven zitten’

Opruimen is gezond en goed voor je portemonnee. We zeggen niet voor niets: ‘Een opgeruimd huis is een opgeruimd hoofd.’ Dit blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. Doe je dit niet, dan zorgen rommel en het gebrek aan orde voor een verminderde productiviteit en concentratievermogen, en kan het zelfs leiden tot chronische angststoornissen. Dit geldt natuurlijk ook voor boekhandelaren en uitgevers, want hoeveel dood hout hebben zij eigenlijk op de plank liggen?

Tekst Seb van der Kaaden

Beeld Pieter Hogenbirk

Jan Willem Winter en ik namen de proef op de som in onze podcast Gek op Boeken. Als uitgever heb ik mijn voorraad flink onder handen genomen en Jan Willem heeft onlangs een poging gedaan om zijn werkkamer – volgestouwd met boeken – weer enigszins leefbaar te maken. Want ook wij willen natuurlijk nog productiever worden, minder vermoeid raken en onze kwaliteit van leven verbeteren. Maar waar begin je en hoe zorg je dat dit niet alleen maar geld kost, maar misschien ook nog geld oplevert?

Opruimen is klantenbinding

Toen mijn vrouw en ik nog de kleinste boekwinkel in Nederland hadden – Boekhandel Personalia in Leens – maakten wij elk jaar keurig de balans op. Oftewel, we namen onze voorraad letterlijk onder handen, door elk boek te checken op omloopsnelheid en winkelfrisheid. Boeken waarvan je dacht, daar verkopen we er zeker tien stuks van, daar heb je er na een jaar nog zes van over. Dus nu HUP, in de opruimbak – vijf boeken voor een tientje. Dat is ver onder inkoopprijs, maar tegelijk maak je je klanten blij met een koopje. Prima klantenbinding en je maakt weer ruimte voor nieuwe titels. Leergeld met een gouden randje, zeg maar.

Onzichtbare kosten

In onze uitgeverij is opruimen nóg belangrijker, vooral ook omdat de voorraad vaak niet fysiek zichtbaar is, afgezien van onze zogenaamde handvoorraad op kantoor, grof gezegd een half doosje per titel. Maar het overgrote deel van onze voorraad ligt bij het Centraal Boekbuis (CB) en tot voor kort ook nog bij Betapress, én bij een extern fulfilment bedrijf. Bij deze laatste partij ligt onze bulkvoorraad en de voorraad voor onze webshopbestellingen. Elke (webshop)bestelling wordt dezelfde dag nog geraapt en verzonden. Prachtig natuurlijk, maar deze service heeft wel een prijskaartje. En een ander nadeel is, zeker als je het vergelijkt met een boekhandel, dat de voorraad uit het zicht is, en je dus goed moet kunnen sturen op getallen. Zo niet, dan betaal je hiervoor een flinke rekening. Opruimen is dan niet alleen goed voor je gezondheid, maar ook voor je portemonnee.

Minimale voorraad

Omdat wij niet alleen boeken hebben, maar ook bladen en puzzels, is voorraadmanagement nog belangrijker.

Zo neemt een puzzel gemiddeld tienmaal zo veel ruimte in als een boek, terwijl de winkelprijs hetzelfde blijft. En bladen worden geleverd met recht van retour. Met een gemiddelde oplage van 10.000 stuks en een retourpercentage van 50 is dat goed plannen, en moet je snel beslissen: vernietigen of verramsjen? Voor wat betreft boeken maken wij dankbaar gebruik van POD. Het leveren met recht van retour, zeker bij puzzels, is een vies woord geworden. Je drukt wat je verkoopt, en een heel klein beetje meer.

Wees creatief en vergroot je markt

In onze podcast bezoeken we ramsjhandelaar en uitgever Steven Sterk en kun je horen hoe we onderhandelen over wat hij wel en niet wil hebben en ook niet onbelangrijk, hoeveel we er nog voor krijgen, en waarom dit relatief zo … weinig is. Boeken of bladen vernietigen vind ik te makkelijk, tenzij je alles al hebt geprobeerd, zoals voordelig of gratis weggeven aan bijvoorbeeld goede doelen en/of op beurzen. Onlangs introduceerden wij de StripDOSIS: een doos voor 33,33 euro gevuld met tien winkelfrisse stripboeken met een winkelwaarde van ruim 115 euro, een mooie en supervoordelige mix van hardcovers en softcovers met als kers op de taart een gesigneerde en genummerde prent van een gevierd stripmaker. Leuk voor de boekhandel om klanten lekker laagdrempelig kennis te laten maken met strips. Het verbreden van je markt dus met voordelen voor alle partijen: uitgever, boekhandel en klanten. En als je dan echt alles hebt geprobeerd, dan pas ga je vernietigen, want zoals Steven Sterk zegt: ‘Je kunt beter je verlies nemen, dan op je verlies blijven zitten’. 

In de afleveringen van hun podcast over de liefde voor boeken spreken Seb van der Kaaden en Jan Willem Winter mensen die, naast de schrijver, betrokken zijn bij de totstandkoming van een boek. De podcast is te beluisteren via Spotify, Apple podcasts, Podimo en YouTube. En uiteraard via de website gekopboeken.nl.

Wat zit er in de StripDosis? Scan de QR-code voor de animatie op YouTube, gemaakt door Norah Klungel (circa 1 minuut 30).

Leren met en van elkaar

Tekst Simone Kingma

Iedere week is het toch weer een spannend moment: de publicatie van de Bestseller 60 door de CPNB. Veel boekenvakkers scrollen door deze lijst om te zien hoe bepaalde titels het hebben gedaan. Voor uitgeverijen kan het behalen van een plek op de lijst betekenen dat de introductie van een debuut goed is gelukt of dat een boek dat al langer in de winkels ligt een groot succes is. Boekhandelaren houden de lijst in de gaten om te kijken welke titels ze op voorraad moeten hebben en zien boeken uit de lijst misschien wel over de toonbank vliegen. Voor auteurs kan het binnenkomen in de Bestseller 60 een kroon op hun werk betekenen. In het boekenvak zijn we continu bezig met bestsellers, en het maken ervan. Maar wat weten we nou echt over bestsellers?

Dit leek ons dan ook een interessant onderwerp voor de volgende conferentie van Stichting Elspeet. Naast mijn werk als publiciteitscoördinator bij Xander Uitgevers en Blossom Books, ben ik voorzitter van het bestuur van Stichting Elspeet. Wij zijn een stichting voor boekenvakkers, door boekenvakkers. Ons doel is om vakgenoten bij elkaar te brengen zodat we samen met en van elkaar kunnen leren. Het bestuur bestaat uit acht mensen die bij verschillende bedrijven binnen het boekenvak werken. Ieder jaar organiseren we, naast borrels, wedstrijden en andere netwerkgelegenheden, een conferentie waarbij sprekers van binnen en buiten het vak op het podium plaatsnemen om te vertellen wat hen bezighoudt, welke ontwikkelingen in de gaten gehouden moeten worden en/of om een inspirerend verhaal te delen. Dit alles gebeurt rondom een actueel thema. Dit jaar willen we dieper ingaan op het concept van een bestsellerformule. Wat maakt een boek nou tot een echte bestseller? Is het een ijzersterke marketingcampagne, een uniek plot, een populaire auteur, een opvallend omslag, of juist de perfecte samenkomst van allerlei factoren?

Is het simpelweg geluk, of bestaat er een geheim stappenplan met garantie op succes? Tijdens de Elspeetconferentie op donderdag 4 juni 2026 proberen we met de hulp van allerlei experts die code te kraken. De conferentie vindt plaats bij House of Watt in Amsterdam van 13.00-17.00 uur, met een gezellige borrel na afloop.

Naast deze conferentie organiseert Stichting Elspeet de Boekverkoper van het Jaar-verkiezing, om de enthousiaste, servicegerichte boekhandelaren te belonen voor hun werk. De winnaar ontvangt dankzij de Koninklijke Boekverkopersbond een verzorgde reis naar de RISE conferentie van EIBF en komt maandelijks op de site van Boekblad aan het woord over actuele zaken in het boekenvak.

Verder organiseren we de Mee naar de Messewedstrijd in samenwerking met de Groep Algemene Uitgevers, waarmee drie jonge boekenvakkers een geheel verzorgde trip naar de Frankfurter Buchmesse kunnen winnen. Dan zijn er nog de netwerkborrels, waar iedereen welkom is om onder het genot van een drankje met vakgenoten in gesprek te gaan. Wil je op de hoogte gehouden worden van wat Stichting Elspeet organiseert? Meld je dan aan voor onze nieuwsbrief via www.stichtingelspeet.nl Aanmelden voor de conferentie via onze website is verplicht. We zien je graag bij een van onze volgende activiteiten, zodat we nog meer van elkaar kunnen leren. 

Simone Kingma is voorzitter van het bestuur van Stichting Elspeet

Sjoerd Hoogstins van boekhandel Hoogstins (Amsterdam):

Ik ben al meer dan vijftien jaar niet in Parijs geweest, maar zelfs zonder directe herinneringen is dit boek een feest van herkenning. Pieter van der Wielen mixt in Hotels in Parijs 1999 perfect het persoonlijke met het informatieve. Hij heeft gelukkig ook een mooi overzichtskaartje met alle hotels toegevoegd, iets wat helaas niet meer vanzelfsprekend is tegenwoordig. Het boek had een hele saaie opsomming kunnen worden, maar het verveelt geen moment. Het helpt dat het over een lange tijd is geschreven/bijgehouden, daarmee krijg je ook een tijdbeeld van Parijs in de afgelopen jaren, naast het historische. Ik denk dat velen direct na het lezen van dit boek hun ticket voor een reis naar een van de hotels willen boeken, en wellicht dat de lezer zich buiten de gebaande Quartiers zal wagen.

HOTELS IN PARIJS 1999

PIETER VAN DER WIELEN

(HOLLANDS DIEP, € 22,99)

Keff van boekhandel Athenaeum|Scheltema (Amsterdam):

In zijn kenmerkende, droogkomische stijl neemt Gerbrand Bakker de lezer mee door zijn ouderlijk huis, dat leeggeruimd moet worden nu moeder is overleden. We leren de andere kinderen uit het gezin Bakker kennen tijdens dit soms pijnlijke, soms prachtige proces: ieder voorwerp roept wel bij iemand een emotie op en er zijn strenge regels nodig om de verdeling eerlijk te laten verlopen. Ook komen de kinderen tot nieuwe inzichten ten opzichte van het huwelijk van hun ouders en wordt er en passant nog uitgebreid onderzoek gedaan naar eerdere generaties. Voor degene die dit al eens heeft meegemaakt leest het als een feest der herkenning (het blijft een mooi, louterend proces, zeker als je het met meerdere familieleden kunt delen) maar ook als je dit nog niet hebt ondergaan leest Boedel als een prachtig eerbetoon aan een indrukwekkend ritueel, dat zelfs de doorgaans zo nuchtere schrijver niet onberoerd laat.

BOEDEL

GERBRAND BAKKER

(COSSEE, € 21,99)

Mik Vaes van boekhandel

Savannah Bay (Utrecht): Kapitalisme is een onhoudbaar systeem waar we zo snel mogelijk vanaf moeten. Het leidt tot ecologische en sociale crises en is niet democratisch. Aldus Hickel in dit nog steeds actuele boek uit 2020. In het eerste deel laat hij zien dat de noodzaak tot groei de kern van het kapitalisme en van het probleem is. Oneindige groei is immers onmogelijk en er moeten steeds drastischer maatregelen genomen worden om het toch te behalen. Voor groei zijn goedkope arbeid en grondstoffen noodzakelijk, vooral te vinden in zogenaamde minder ontwikkelde landen. Dit leidt nog steeds tot (neo)kolonialisme, imperialisme, kinderarbeid en slavernij. Praktijken die onlosmakelijk verbonden zijn met kapitalisme. Landen als Kongo, Gaza, Sudan, Oekraïne en Venezuela hebben onmisbare grondstoffen en/of toegang tot fossiele brandstoffen. Daarom is Hickels oplossing ont-groei. In het tweede deel geeft hij strategieën aan om dat te bewerkstelligen. Variërend van een verbod op reclame tot manieren om het energie- en materiaalverbruik te verminderen.

MINDER IS MEER

JASON HICKEL

(EPO, € 24,90)

Inge Roos van kinderboekhandel

In de wolken (Voorburg): Als je leert lezen, gaat de wereld voor je open. Letterlijk en figuurlijk. Opeens worden de tekentjes die je overal ziet, wóórden die je kent. Een magische mijlpaal! En dan is het een feestje om je leescarrière te beginnen met dit onvolprezen duo. De verhalen over de slimme Haas en de ietwat schuchtere Vos zijn namelijk geweldig. Vanden Heede trakteert jonge lezers ieder boek opnieuw op een vermakelijk en volwaardig avontuur (en dat is heel knap gezien de restricties over het toegestane aantal woorden en lettergrepen). Elk hoofdstuk in dit lekker royaal uitgegeven boek staat vol korte stukjes tekst, doorspekt met weetjes over het oude Egypte. De illustraties van Thé Tjong-Khing zijn warm, vertrouwd en grappig. Dit boek is perfect voor alle 7-jarigen die dol zijn op geschiedenis. Leer samen met deze vrienden het land van de Nijl beter kennen, het smaakt vast en zeker naar nóg een boek!

HET LAND VAN DE NIJL

(VOS EN HAAS)

SYLVIA VANDEN HEEDE EN THÉ TJONG-KHING

(LANNOO, € 19,99)

Anne ter Beek van INDEX Poetry

Books (Leiden):

De eerste keer dat ik Dean Bowen live zag optreden droeg hij zijn gedichten niet voor, maar schreeuwde ze. Die schreeuw is geenszins verstomd en is voelbaar en zichtbaar in Bowens nieuwste bundel Masc:r (spreek uit als ‘masker’). Het is een krachtige én kwetsbare zoektocht naar wat mannelijkheid is, mag en kan zijn. Een dapper en – ja toch echt - noodzakelijk geluid in deze tijd waarin mannen als Andrew Tate miljoenen volgers hebben. De bundel laat zich niet makkelijk lezen: Bowen mengt Nederlands en Engels, de gedichten ogen als prozatekst zonder witregels, er zijn geen hoofdletters en hij gebruikt een eigenzinnige interpunctie. Het zijn geen brave verzen. De inhoud is exuberant, overvloedig, bij tijden overweldigend en ongrijpbaar. Het mooie aan poëzie is dat het niet makkelijk hoeft te zijn, juist in het ongemak ontstaan nieuwe uitzichten. Bowen slaagt er als geen ander in om je daar te krijgen. Miljoenen volgers voor deze dichter!

MASC:R

DEAN BOWEN

(UITGEVERIJ PLUIM, € 24,99)

Liesbeth Jongebloed van boekhandel Het Colofon (Arnhem): Hoe krijgt Cynan Jones (Wales, 1975) het voor elkaar om met zo weinig woorden, zulke sterke gevoelens en beelden op te roepen? Deining bestaat uit zes ijzingwekkend spannende verhalen. Als lezer zit je opgesloten in het hoofd van de naamloze, mannelijke, personages. Langzaam kruip je, stap voor stap, dieper in hun geestesgesteldheid. Nietige, angstige en vaak verstoten wezens in een vijandige, onherbergzame wereld. De zinnen en scènes zijn omgeven door witregels die de woorden, bijna letterlijk, nog meer lading geven. Geen woord te veel en elk beeld dat hij oproept heeft betekenis en zet zich vast in je lichaam. Bepaald geen healing fiction, wel weet Jones met deze bijna mythische verhalen je diepste gevoelens en instincten aan te boren. Ademloos lezend word je geconfronteerd met de kern van het mens-zijn.

DEINING CYNAN JONES (KOPPERNIK, € 23,50)

Jesse

Heated Rivalry is een feest!

De magie van geraakt kunnen worden door verhalen blijft Vincent Elzinga van de Kennemer Boekhandel in Haarlem verbazen. In zijn ‘bubbel’ is de serie Heated Rivalry op HBO Max, gebaseerd op boeken van de Canadese Rachel Reid, dé sensatie van dit moment.

‘Will you come to my cottage this summer? Don’t go to Russia. Come to my house. We’ll have so much fun.’ Wie de serie kent, krijgt bij bovenstaande zinnen een brok in de keel. Ik wel in elk geval, terwijl ik geen typische romancelezer ben. Verder dan een plichtmatig gelezen Maeve Binchy of Colleen Hoover ben ik nooit gekomen, maar nu laten mijn timelines niets anders zien dan Heated Rivalry en afgeleides daarvan.

Deze immens populaire zesdelige queerserie gaat over de Canadese en Russische ijshockeyers Shane Hollander en Ilya Rozanov, die op het ijs elkaars aartsrivalen zijn maar daarbuiten een gepassioneerde, steamy relatie beginnen. Het is een M/M Sports Romance zoals dat tegenwoordig heet. De zes boeken van Reid, verschenen tussen 2018 en 2022, waren geen internationale bestsellers; die doorbraak kwam vorig jaar met de verfilming van boek 1 en 2 door Jacob Tierney die in coronatijd zocht naar materiaal voor een serie waarin queer joy centraal stond.

En met de verfilming schoten de

boeken door het dak. Half maart stond boek 2 al 13 weken in The New York Times Bestseller List en waren bij Barnes & Nobles DeLuxe Limited Editions te koop, gebonden met kleur op snee. Eind januari, tijdens de zware sneeuwstorm in New York City, rezen de uitleencijfers van de e-books bij de bibliotheek de pan uit toen burgemeester Zohran Mamdani mensen erop wees dat ze binnen moesten blijven maar dan wel Heated Rivalry konden lezen. Ook in Engeland stonden deel 1 en 2 weken in de top 5. Hoe de boeken het hier in vertaling gaan doen, is afwachten. Ze verschijnen bij Love Books (Singel Uitgeverijen). Het is vooral de chemie tussen acteurs Hudson Williams en Connor Storrie die de serie tot zo’n plezier om naar te kijken maakt. Beide twintigers zijn uitgegroeid tot nieuwe sekssymbolen van Hollywood en krijgen veel lof. Door de Heated Rivalry mania kunnen ze geen stap verzetten zonder gillende fans. Alles wat ze doen wordt gefilmd en gedeeld. De serie is voor velen een obsessie geworden: er worden avonden in cafés georganiseerd waar men-

sen samen naar de serie kijken. Ook in Nederland.

Zoals gezegd ben ik geen echte romance-lezer. Toch laten mijn vrienden en ik (eind-veertigers) ons meevoeren door deze ijshockey-fantasie. Wat me opvalt zijn de gelaagdheid en de positiviteit. En nee het is geen literatuur, maar ook binnen spicy lectuur heb je gradaties.

De positiviteit rondom de lhbtqi+ karakters maakt Heated Rivalry tot een feest. Het mantra is: zeg wat je wilt, spreek je uit, alles mag in bed, met consent. En dat is niet alleen heerlijk verfrissend voor eind-veertigers, maar voor jongeren ook een heel goede boodschap.

Inmiddels is een tweede seizoen aangekondigd voor april 2027, gebaseerd op boek 6, The Long Game. En boek 7, Unrivaled, verschijnt in juni 2027. De rage gaat dus nog wel even door. En gaat Ilya naar Shanes cottage deze zomer? Regisseur Tierney vertelde ergens in mijn tijdlijn dat hij in tranen was uitgebarsten toen hij Williams de scène voor het eerst zag spelen met Storrie. En dat begrijp ik helemaal! 

Stopt automatisch

Het magazine voor échte boekenliefhebbers

CADEAUABONNEMENT € 37,95

Verras je buurvrouw, beste vriend of jezelf met een Boekenpost cadeau-abonnement! Voor slechts € 37,95 ontvangt iemand (of jij) een jaar lang Boekenpost magazine (6 nummers). Het cadeau-abonnement stopt automatisch.

Vincent Elzinga

Foto: Chris van Houts.