BIOSPEKTROSKOPIA, CZYLI OBRAZOWANIE RAMANOWSKIE I BADANIA CHIRALOOPTYCZNE W BIOLOGII I MEDYCYNIE Prof. Małgorzata Barańska Wydziałem Chemii UJ związana jestem od ponad 30 lat. Tu ukończyłam studia magisterskie (1992), by po urlopie macierzyńskim podjąć studia doktoranckie i obronić pracę doktorską (1999), uzyskać habilitację (2007) oraz tytuł profesora (2013). Pasję naukową obudził we mnie w trakcie studiów, między innymi, prof. Adam Bielański, który pełnił funkcję opiekuna Indywidualnego Toku Studiów. To On skierował moje kroki w stronę różnych laboratoriów badań spektroskopowych na Wydziale Chemii UJ, ale też na Politechnice Krakowskiej i Akademii Górniczo-Hutniczej. Pierwsze lata pracy w Zakładzie Fizyki Chemicznej, kierowanym przez prof. Leonarda M. Proniewicza, ukierunkowały moje zainteresowania na badania leków i ważnych związków o znaczeniu biologicznym, wykorzystujących spektroskopię ramanowską, spektroskopię absorpcyjną w podczerwieni i modelowanie kwantowo-chemiczne. Jednak dopiero kolejny etap pracy naukowej – zagraniczny staż w latach 2003–2006 w Instytucie Analizy Roślin (Institut für Pflanzenanalytik, Bundesanstalt für Züchtungsforschungan Kulturpflanzen) w Quedlinburgu w Niemczech, zaabsorbował mnie tematyką, którą kontynuowałam po powrocie do Polski. W trakcie stażu rozpoczęłam obszerne badania analityczne roślinnych metabolitów wtórnych o znaczeniu medycznym, barwnikowym i przyprawowym. Zasadniczą część pomiarów prowadziłam na spektrometrze ramanowskim wypo-
46
ALMA MATER nr 225
Ewelina Matuszyk
Z
Obrazy ramanowskie komórek wątroby
sażonym w przystawkę mikroskopową umożliwiającą mapowanie ramanowskie, a tym samym badanie dystrybucji in situ związków biologicznie ważnych. W Polsce nie było jeszcze wtedy mikroskopów FT-Raman z możliwością obrazowania. Z kolei w Niemczech było to pierwsze komercyjne urządzenie, które uruchomiłam i na którym pracowałam przez kolejne trzy lata, rozwijając metodologię obrazowania ramanowskiego. Bazy danych spektroskopowych z analiz roślin i ich metabolitów, ze szczegółowym przypisaniem pasm, które wtedy tworzyłam, wciąż są ważnym odnośnikiem naukowym, szeroko cytowanym (na przykład, „Vibrational Spectroscopy”
2007, nr 43(1), s. 13–25, ponad 500 cytowań; „Biopolymers” 2005, nr 77(4), s. 212–221, ponad 300 cytowań). Kończąc zagraniczny staż w roku 2006, podjęłam starania w kierunku zdobycia środków finansowych na utworzenie na Wydziale Chemii UJ laboratorium obrazowania spektroskopowego. Efektem tych działań było zakupienie nowoczesnych spektrometrów: ramanowskiego i absorpcyjnego w podczerwieni. Przez kolejne lata Wydział Chemii UJ był jedynym miejscem w Polsce, gdzie prowadzono badania obrazowania spektroskopowego. Kiedy kierownictwo Zakładu Fizyki Chemicznej przejął prof. Edward Mikuli, wsparł mnie w podjętej