Voor anarchisten kreeg de ‘circle A’ betekenis toen het werd gebruikt door de Spaanse afdeling van de Internationale Arbeiders-Associatie, de Associacion Internacional de Trabajadores (AIT) oftewel de Eerste Internationale.[2] Dit was een internationaal verbond van socialisten en anarchisten, opgericht in 1864. De Spaanse afdeling ontwikkelde toen het onderstaande logo.
Logo van de AIT
Logo van de vrijmetselaars Dit lijkt opvallend veel op het logo van de vrijmetselaars, zeker gezien het feit dat de ‘A’ hier niet zozeer op een A lijkt. Bij nadere beschouwing vertoont het meer overeenkomsten met een (meet)instrument, dankzij het middelste hangertje met pijltje eraan. Dit is een achipendolo, een schietloodje, een simpel gereedschap dat in de bouw gebruikt wordt om te kijken of iets recht staat. In de vrijmetselarij is dit een symbool van oprechtheid en rechtschapenheid.[3] Zij beelden het schietloodje regelmatig af in een winkelhaak, waarmee het een A vormt zoals we die bij de Eerste Internationale zien
8 | Directe Actie
Engels hadden hun Communistisch Manifest vanuit een degelijke club gepubliceerd, ‘the League of the Just’.[8] Waarom in het logo van de AIT vrijmetselaarssymboliek werd gebruikt weten we niet, mogelijkerwijze omdat het voor de betrokkenen een toepasbare beeldspraak bood.
Een aantal zeer prominente anarchisten zijn vrijmetselaars geweest, zoals Michail Bakoenin in 1864.[4] Dit is hetzelfde jaar als waarin de Eerste Internationale opgericht werd en het logo ervoor ontworpen werd in Spanje. De link met de vrijmetselarij mag vreemd lijken, dit is het zeker niet. Bakoenin was een groot voorstander van zulke geheime genootschappen. Anarchisten werden jarenlang opgesloten en ter dood veroordeeld voor het drukken van radicale kranten en het houden van (illegale) vergaderingen.[5] Bakoenin zelf werd in 1849 verbannen uit Frankrijk omdat hij een tirade tegen Rusland geschreven had. In de jaren vijftig werd hij ter dood veroordeeld wegens zijn deelname aan de opstand van Dresden. Deze straf werd omgezet in een levenslange opsluiting in Siberië, waar hij in 1857 naartoe gebracht werd. Drie jaar later wist hij te ontvluchten.[6] Geen wonder dat hij besloot zijn verdere activiteiten clandestien voort te zetten. Dankzij ondergrondse groeperingen kon de repressie ietwat ontlopen worden. In Italië en Frankrijk waren dit soort genootschappen te vinden in de vorm van de vrijmetselaars.
Na een jaar of twee nam Bakoenin afstand van de vrijmetselaars. In 1866 schreef hij een brief aan zijn vrienden Herzen and Ogarev, waarin hij zijn korte flirt met de vrijmetselaars uitlegde: ‘Ik smeek jullie, vrienden, niet te denken dat ik ooit serieus met de vrijmetselarij bezig ben geweest. Het kan bruikbaar zijn als masker of als paspoort, maar om iets serieus in de vrijmetselarij te zoeken is niet beter dan, zo niet slechter, dan om troost in de wijn te zoeken.’ Daarna schreef hij dat hij niet meer met hen over de vrijmetselarij zou spreken.[9] De Eerste Internationale/AIT en daarmee het besproken logo bestond van 1864 tot en met 1876. In 1922 werd zij heropgericht en is nu beter bekend onder de Engelse naam International Workers Association (IWA), die nog steeds bestaat. Al gebruiken zij nu een ander logo.[10] Hoe vond het na 1876 in onbruik geraakte logo van de Eerste Internationale een doorstart? Volgens vele bronnen gebeurde dit in de Spaanse Burgeroorlog, waarvan schijnbaar fotomateriaal bestaat waarop een militielid met op zijn helm een omcirkelde A te zien is. Echter, geen van de bronnen bewijst dit met de betreffende foto. Bovendien zien we de ‘circle A’ daarna vele decennia lang niet terug.
Voor anarchisten kreeg de ‘circle A’ betekenis toen het werd gebruikt door de Spaanse afdeling van de Internationale Arbeiders-Associatie Bakoenin zou geen interesse hebben getoond in de ideeën van de vrijmetselaars, ze zouden voor hem slechts gefungeerd hebben als dekmantel voor zijn politieke bezigheden.[7] Bovendien had hij gedacht gebruik te kunnen maken van hun uitgebreide infrastructuur. Dit was onder revolutionairen niet ongebruikelijk. Marx and
Vaak genoemd wordt ook de in 1956 in Brussel opgerichte AOA (Alliance Ouvrière Anarchiste). Zij zouden het symbool gebruikt hebben en elke bron citeert dit braaf.[11] Echter, bewijzen dat zij dit vanaf 1956 al doen zijn nergens te vinden. Raymond Beaulaton, secretaris van de AOA zei hierover dat ze de ‘circle A’ gebruikten in hun correspon-