Issuu

periode 2 | anker Kunst | activiteitenboek

INHOUD Deel 1: Informatie vooraf Werken met ankers

Hoekenwerk 3 Opbouw van de activiteiten

Deel 2: Anker Kunst Materiaal 5 Opbouw anker

Woordenschat 8 Woordenlijst 9 Uitgelicht: Kunstzinnige vorming

Overzicht hoekenwerk

Routine: Welke dag is het?

Routine: Elke dag voorlezen

Routine: Avonturen van Pompom

Deel 3: Werken met anker Kunst Inhoud anker Kunst Kennismaking 16 Ankerthema ‘Kunst in de klas’ 17 Ankerthema ‘Ik zie, ik zie’ 18 Afronding 19 Voorbeeldplanning 3 weken

Voorbeeldplanning 4 weken

Voorbereiding 24

Activiteitenbeschrijvingen Kennismaking 26 Ankerthema ‘Kunst in de klas’ 72 Ankerthema ‘Ik zie, ik zie’ 112 Afronding 152

schatk ist

de e l 1

Anker Kunst

informatie vooraf

Informatie vooraf Werken met ankers

Schatkist editie 3 is opgebouwd uit ankers. Een anker vormt het startpunt van een reeks activiteiten en routines die u met de groep in een bepaalde periode uitvoert. Deze activiteiten staan allemaal in het teken van het onderwerp dat in het anker aan bod komt. Dankzij het anker zijn de activiteiten betekenisvol voor de kinderen. Er is sprake van speels en ontdekkend leren in een betekenisvolle context. Het anker zorgt voor een gemeenschappelijke basis, een gedeelde ervaring en een vergelijkbaar kennisniveau bij de kinderen.

Duur van een anker Schatkist editie 3 bestaat in totaal uit 18 ankers: 9 ankers per schooljaar. Het is mogelijk om een anker uit te voeren in 3 weken, maar u kunt er ook voor kiezen om de activiteiten over 4 weken te verdelen (zie voorbeeldplanningen op pagina 20-23). De keuze is mede afhankelijk van het weekrooster en of u tijdens het anker ook eigen activiteiten wilt toevoegen. Met Schatkist heeft u dus lesmateriaal voor een periode tussen de 27 en 36 schoolweken, afhankelijk van de door u gekozen planning.

Opbouw van een anker Een anker kent een opbouw in drie fasen. Kennismaking Ankerthema

Ankerthema Afronding

Kennismaking: oriënteren De kinderen maken kennis met het onderwerp en de probleemstelling van het anker. Dit gebeurt met behulp van een filmpje. Gedurende de andere activiteiten en routines verkennen de kinderen de probleemstelling verder en doen ze eigen ervaringen op. Aan het eind van deze fase vindt een inventarisatie plaats aan de hand van de vragen: 1. Wat weten we er nu van? 2. Wat willen we nog meer ontdekken? Alle ideeën en vragen worden genoteerd en getekend op de ankerflap.

Ankerthema: verbreden en verdiepen In de voorbereiding kiest u een van de ankerthema’s. Beide ankerthema’s belichten het onderwerp en de probleemstelling elk vanuit een andere invalshoek. Op een speelse manier onderzoeken de kinderen wat ze nog meer willen weten over het onderwerp of hoe ze een oplossing voor het probleem uit de kennismakingsfase kunnen bedenken. Afronding: reflecteren en presenteren In deze fase brengen de kinderen verslag uit van hun ervaringen en ontdekkingen uit de fasen van de kennis making en het ankerthema. Op de ankerflap bekijken ze de ideeën, tekeningen en foto’s: dit hebben we geleerd en hier zijn we trots op. Ook andere materialen, zoals het dagboek van Pompom, de woordkaarten, schatten en spullen die verzameld zijn op de schatkisttafel, worden hierbij gebruikt. Als afsluiting van het anker kiezen de kinderen een schat die ze gedurende het hele schooljaar willen bewaren. Deze schat krijgt een speciale plek in de klas. Bovendien kiezen Pompom en elk kind individueel welke ‘schatten’ ze in hun eigen portfoliomap (‘Mijn schattenmap’) willen bewaren. De kinderen vertellen waarom ze juist die schat hebben gekozen. Ook ouders zullen het fijn vinden de schattenmap van hun kind te bewonderen.

Hoekenwerk

In Schatkist editie 3 wordt veel aandacht besteed aan het werken in hoeken. Kinderen leren spelenderwijs, en dat gebeurt veelal in de hoeken in de klas. Ervaringsgericht leren gaat hand in hand met doelgericht werken. Tijdens het hoekenwerk zijn hiervoor veel kansen. Bij de kring activiteiten vindt u regelmatig tips voor verwerking in hoeken. Deze tips zijn een logische voortzetting van de kringactiviteit. U kiest zelf welke hoeken u aan bod wilt laten komen en hoeveel. Schatkist biedt activiteiten voor de volgende hoeken: • atelier • lees-schrijfhoek • huishoek • speelhoek • schatkisttafel • rekenhoek • ontdekhoek • bouwhoek • muziekhoek • digihoek • tafel met ontwikkelingsmateriaal • zand-watertafel

schatk ist

de e l 1

Anker Kunst

informatie vooraf

Opbouw van de activiteiten

In elke fase komen de volgende activiteiten aan bod:

Dagelijkse routines Deze routines herhaalt u elke dag. Het gaat om drie routines: Welke dag is het? Tijdens het kringgesprek bespreekt u elke ochtend welke dag het is. Hierbij gebruikt u de jaar- en weekkalender. Op pagina 13 is beschreven hoe u in het anker Kunst inhoud geeft aan deze routine. Elke dag voorlezen Voorlezen prikkelt niet alleen de fantasie maar is ook heel belangrijk voor de taal- en spraakontwikkeling. Het stimuleert sociaal-emotionele vaardigheden en is ook leuk voor u en de kinderen. Bij elk anker hoort een voorleesboek met korte verhalen die aansluiten bij het anker. U kunt het voorlezen plannen op elk moment van de dag. Op pagina 14 vindt u een beschrijving van de mogelijkheden tijdens het anker Kunst. Avonturen van Pompom Pompom en de kinderen beleven heel wat samen op school en thuis. Oma wil graag weten wat Pompom meemaakt op school en heeft daarom voor Pompom een dagboek gemaakt. Aan de hand van het kopieerblad ‘Dagboek van Pompom (school)’ kijkt u aan het einde van de dag met de kinderen terug op de gebeurtenissen van die dag en wat ze met Pompom beleefd hebben. Zo werken ze op een speelse manier aan vaardigheden rond spreken en luisteren. De formulieren vormen samen het dagboek. Het krijgt een mooi plekje in de klas. De kinderen kunnen terugkijken en u kunt de ouders gemakkelijk op de hoogte houden van wat er in de klas gebeurt. Bij de afronding van het anker blikt u met de kinderen terug op al die belevenissen. Vraag de ouders, als Pompom bij een van de kinderen gaat logeren, om op dezelfde manier een verslag te maken. Daarvoor kunt u het kopieerblad ‘Dagboek van Pompom (thuis)’ gebruiken. Aan de hand van dit kopieerblad vertellen kinderen in de klas over de logeerpartij. Op pagina 15 staat een beschrijving van de mogelijkheden tijdens het anker Kunst.

Activiteiten in vaste volgorde Deze activiteiten volgen logisch op elkaar en worden daarom in een vaste volgorde aangeboden. Alle activiteiten worden in de grote kring uitgevoerd en duren ongeveer 30 minuten. U kunt de activiteiten ook in de kleine kring uitvoeren of herhalen. Die keuze maakt u zelf, en is afhankelijk van de behoefte van uw eigen groep. Een anker bestaat in totaal uit 26 kringactiviteiten, die in een vaste volgorde uitgevoerd worden: 10 in de fase kennismaking, 8 tijdens een ankerthema en 8 tijdens de fase afronding.

Activiteiten vrij in te plannen Onder dit kopje vindt u activiteiten gericht op motoriek, drama, dans, buitenspel. Deze activiteiten hebben inhoudelijk allemaal een relatie met het anker, maar u kunt ze op elk moment tijdens de fase van het anker uitvoeren. Reden hiervoor is dat deze activiteiten vaak om een andere locatie vragen (bijv. de speelzaal of speelplaats). De bewegings activiteiten duren ongeveer 45 minuten. Op taaltocht Bij de vrij in te plannen activiteiten horen ook de opdrachten bij de routine Op taaltocht, een schattentocht met allerlei talige opdrachten. Deze vinden plaats in de kring. Elke opdracht duurt 20 minuten. Houd bij het plannen van de routine Op taaltocht rekening met het volgende: In elke fase komen 3 opdrachten met 3 routekaarten van de schattentocht aan bod. • De opdrachten 1, 2 en 3 komen in de kennismaking aan bod. • De opdrachten 4, 5 en 6 doet u in het ankerthema. Ze zijn in beide ankerthema’s hetzelfde. • De opdrachten 7, 8 en 9 voert u uit in de afronding. De opdrachten volgen een bepaalde opbouw in de leerlijn. De volgorde ligt dus vast maar u hoeft de drie opdrachten in een fase niet meteen na elkaar uit te voeren. Aan het einde van elke fase krijgen de kinderen een tip hoe ze een stukje van een code kunnen vinden. Deze code is nodig om de schatkist, na opdracht 9 in de afrondingsfase, te openen. Dan zijn de kinderen met Pompom en Zoem beland bij het einde van hun schattentocht en wacht hen een leuke verrassing.

Activiteiten in de hoeken Het werken in hoeken duurt ongeveer 45 minuten per keer. In Schatkist gaan we ervan uit dat de kinderen regelmatig twee keer per dag in de hoeken werken. U beslist zelf hoeveel en welke hoeken u in de klas wilt inrichten.

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

Anker Kunst Materiaal

Bij dit anker horen de volgende ankergebonden Schatkist materialen: • Prentenboek ‘De beste kunstenaar van de hele wereld’, met het ankerverhaal, een preteachingplaat en informa tieve platen bij de ankerthema’s ‘Kunst in de klas’ en ‘Ik zie, ik zie’. • Voorleesboek ‘Hoera, kunst in de klas!’, met 15 korte voorleesverhaaltjes. • Activiteitenboek Kunst. • Zoemverhalen (2) ‘Een lekker museum’ (letter <m>, schrijfpatroon bovenlus en cijfer 5) en ‘Een heel mooi diploma’ (letter <n>, schrijfpatroon bovenlus en cijfer 5). • Woordkaarten (24) • Op taaltocht Routekaarten 1 t/m 9 en de bijbehorende opdrachtkaarten 1 t/m 9. • Liedjes ‘In het museum’ en ‘Mooie dingen’. • Leerkrachtassistent Hierin vindt u onder andere het filmpje ‘Pompom helpt oma’, de geanimeerde versie van het ankerverhaal ‘De beste kunstenaar van de hele wereld’, de verhaalplaten van het ankerverhaal, de platen bij de zoemverhalen, filmpje ‘Letter m’ en filmpje ‘Letter n’. • Digiregie Behalve de mogelijkheden voor planning en observatie, vindt u hier ook de materialen die u nodig hebt bij de activiteiten.

Opbouw anker Kennismaking De kinderen bekijken het filmpje ‘Pompom helpt oma’. Oma is een beetje boos op Pompom en Loeloe. Pompom begrijpt niet waarom. Hij had zo’n leuke verrassing voor haar. De kinderen leggen aan Pompom uit dat hij en Loeloe niet zomaar op een schilderij of tekening van iemand anders mogen tekenen. Pompom wil het graag goed maken. Maar hoe? Samen met de kinderen gaat Pompom ervoor zorgen dat oma een nieuw kunstwerk krijgt. Maar wat is kunst en wat niet? En welk kunstwerk zal oma mooi vinden? Wat vinden de kinderen mooie kunst? Vragen genoeg. De kinderen ontdekken dat kunstwerken onder andere te vinden zijn in een museum en dat kunst gemaakt wordt door een kunstenaar. Verder begint in de kennismakingsweek het speels en alzijdig verkennen van een letter aan de hand van een zoemverhaal: hoe klinkt de letter? Wat kun je voelen en wat kun je zien als iemand die klank uitspreekt? Hoe ziet de letter eruit en hoe voelt de vorm? U hebt daarbij de keuze uit de letter <m> in het zoemverhaal ‘Een lekker museum’ en de letter <n> in ‘Een heel mooi diploma’. Voor groep 2 biedt het zoemverhaal de kans om te oefenen met het schrijfteken ‘lus’ en met het cijfer 5.

ekenvel

normale

aakt hij

Een boei

water

ber om

anker Kunst | prentenboek | De beste kunstenaar van de hele wereld

nen heel

Ron Schröder & Marianne Busser met tekeningen van Jort van der Jagt

De beste kunstenaar van de hele wereld

>>Ankerverhaal geanimeerde versie

periode 2 | anker Kunst | prentenboek

31-3-2015 15:57:03

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

Ankerthema’s Ankerthema: ‘Kunst in de klas’ Oma is dol op vogels. En daarom wil Pompom oma verrassen met een vogelkunstwerk. Pompom en de kinderen bekijken diverse vogelkunstwerken en gaan deze in het ankerthema ook zelf maken. Samen ontdekken ze verschillende schildertechnieken. Ze doen ervaring op met materialen en gereedschappen en ontdekken dat je zo verschillende kunstwerken kunt maken. Als alle kunst werken klaar zijn, moeten ze natuurlijk ook mooi gepresen teerd worden. Hoe doe je dat? Met lijsten en sokkels natuurlijk! Ankerthema: ‘Ik zie, ik zie’ Oma heeft Pompom verteld dat kunst niet alleen in een museum te vinden is. Overal om je heen vind je kunst. Daarom houden de kinderen samen met Pompom een speurtocht in de omgeving. Ze gaan op zoek naar kunst en misschien vinden ze dan ook een mooi, nieuw kunstwerk voor oma. Naar aanleiding van de speurtocht stelt Pompom voor om een museum in de klas te maken. Hier komen verschillende kunstwerken samen: de kunstwerken die de kinderen gevonden hebben, worden in de vorm van foto’s gepresen teerd, aangevuld met de kunstwerken die de kinderen zelf gemaakt hebben. Oma vindt hier vast iets moois en bijzonders tussen. Pompom verklapt aan de kinderen dat oma niet meer zo goed kan zien. De kinderen helpen Pompom met de oplossing van dit probleem. Een bril misschien? Samen ontdekken ze wat er allemaal te zien is als je goed naar kunst kijkt.

Informatieve plaat bij Kunst in de klas

Wat is hetzelfde in beide ankerthema’s? De activiteiten bij de routine Op taaltocht zijn in beide ankerthema’s hetzelfde. De activiteiten bij de routines Rond de letter en Voorbereidend schrijven werken aan dezelfde doelen, maar zijn aangepast aan de context van het specifieke ankerthema. Bij de Routine Rond de letter gaan de kinderen tijdens de ankerthema’s op zoek naar allerlei spullen waarin ze de klank horen. De letterfilmpjes zijn hierbij een belangrijke bron van inspiratie. Bij het anker Kunst hebt u de keuze uit de letter <m> of de letter <n>. De gevonden spullen met /m/ of /n/ krijgen een plek op de lettertafel die zo de m-kamer of de n-kamer van het bijenhotel wordt. De context is aangepast aan de ankerthema’s. Zo verzamelen de kinderen bij de letter <m> spullen voor de museum kamer en zoeken ze bij de <n> naar spullen om een nachtkamer te maken voor het vriendje Nel, de nachtvlin der. Tijdens de activiteiten voor voorbereidend schrijven oefenen de kinderen de lus. Samen met Zoem maken ze echte lussenkunst voor in het Lussenmuseum.

Afronding Pompom moet nu echt gaan beslissen welk kunstwerk hij aan oma wil geven. Hij kan maar niet kiezen. Uiteindelijk is zijn voorstel om oma uit te nodigen om de tentoonstelling van kunstwerken in de klas te komen bekijken. Dan kan ze zelf het kunstwerk uitkiezen dat ze het allermooiste vindt. De kinderen richten de tentoonstelling in. Ze maken lijsten en sokkels en stallen de kunstwerken uit. Ze nummeren de kunstwerken en bedenken titels. Op de dag van de opening wordt het kunstwerk dat oma heeft uitgezocht, feestelijk onthuld; het is een zelfportret van Pompom. De ouders zijn ook uitgenodigd. De kinderen leiden de ouders rond en vertellen bij hun kunstwerken.

Informatieve plaat bij Ik zie, ik zie

Kunst i

e klas nd

, ik zie zie

naar de poster met de rondjes, eerst met je

Een schoolarts kijkt of je een bril nodig hebt. Je moet allerlei testjes uitvoeren. Je zet dan deze speciale bril op en kijkt ene oog en daarna met je andere oog. De

Kijken doe je

schoolarts vraagt waar de rondjes open zijn.

met je ogen. Maar om

Kijk maar eens naar de poster. Wijs aan

kijken. Elk kunstwerk is anders.

alles goed te kunnen zien,

waar de rondjes open zijn.

Soms vind je het mooi en soms vind

heb je soms een bril nodig.

je het niet mooi. Soms herken je wat de

Kijk je mee hoe dat gaat?

Kunst is fijn om naar te

Als je de rondjes op de poster niet goed kunt zien, heb je een bril nodig. Je gaat dan naar een brillenwinkel. Dat heet de opticien. Daar worden je ogen gemeten met een speciaal apparaat. Want eerst moet worden gekeken welke glazen in je bril moeten.

kunstenaar gemaakt heeft en soms niet. Dan laat kunst jou goed nadenken. Hier zie je een tentoonstelling met allerlei kunstwerken van vogels. Kijk je mee?

Elk kunstwerk is anders: andere kleuren, andere vormen, andere lijnen. Bij deze kunstwerken moet je goed kijken of je een vogel ziet. Kijk goed naar de kleuren, vormen en lijnen. Herken je de vogels? Dit meisje heeft een nieuwe bril

Soms lijkt kunst

uitgezocht. Nu kan ze

bijna echt. Dan heeft

weer goed kijken.

de kunstenaar heel precies gewerkt. Als je vanaf een afstandje kijkt, is het net een foto. Het lijkt wel alsof je naar echte vogels kijkt. Maar als je goed kijkt, zie je de

Nu mag je een

verfkloddertjes zitten.

mooie bril uitkiezen. Er zijn grappige en serieuze brillen. Rode brillen en ronde brillen. Wat zijn er veel brillen! Dat is moeilijk kiezen. Welke vind jij mooi?

Als je niet goed kunt zien, zie je Sommige

alles wazig. Als je dan een bril

kunstenaars maken kunst van

opzet, kun je weer goed zien.

bijvoorbeeld steen, hout, papier of

Bij welke foto is er een bril opgezet?

ijzer. Zo werkt elke kunstenaar op zijn eigen

manier. Dat maakt elke kunstvogel bijzonder.

>>Informatieve plaat ‘Kunst in de klas’

En bij welke foto is de bril af?

>>Informatieve plaat ‘Ik zie, ik zie’

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

>>Zoemverhaal ‘Een lekker museum’

>>Woordweb maken

>>Zoemverhaal ‘Een heel mooi diploma’

>>Filmpje ‘Letter n’

>>Filmpje ‘Letter m’

>>Filmpje ‘Pompom helpt oma’

>>Ook op tablet

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

Woordenschat Woordenlijst De woordenlijst bevat woorden en begrippen die betekenisvol zijn voor het anker, die extra aandacht krijgen en herhaald aan bod komen. Het gaat om de 24 woordkaarten en een selectie uit de woorden van het prentenboek en de activiteiten. Verschillende woordsoorten, zoals zelfstandige naamwoorden, werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en uitdrukkingen, komen aan bod. Ook rekentaal die vaak gebruikt wordt in de activiteiten is hierbij opgenomen. De woorden van de woordenlijst zijn ingebed in tal van activiteiten en ze komen tijdens het anker regelmatig aan bod. Het is echter belangrijk om ze ook op andere momenten te herhalen, bijvoorbeeld in een spontaan gesprek of tijdens het fruit eten. De woorden moeten immers in verschillende contexten, functioneel en betekenisvol aan bod komen.

Woordenschatactiviteiten In de woordenschatactiviteiten gaat extra aandacht uit naar het betekenis geven aan nieuwe woorden en het inoefenen en toepassen daarvan in nieuwe contexten (zie routine Een schat aan woorden). U stimuleert de kinderen om woorden die betekenisvol aan de orde zijn geweest ook zelf actief te gebruiken. Het stellen van vragen ondersteunt de kinderen hierbij. Bijvoorbeeld: Tijdens het anker leren de kinderen betekenisaspecten rond ‘een schilderij’. U lokt actief woordgebruik ten aanzien van diepere woordkennis uit door te vragen naar de eigenschappen van een schilderij, zoals: Waarmee is dat schilderij gemaakt? Heb je zelf weleens met een penseel of met je vingers geschilderd? Wat heb je toen geschilderd? Aan wie heb je het schilderij gegeven? Heb je het opgehangen? Vertel eens!

AN-kinderen Van AN-kinderen kunt u niet verwachten dat ze meteen een gesprek voeren. Start daarom met eenvoudige aanwijs- en doe-opdrachten. Zo bouwen ze zelfvertrouwen op en spreken geleidelijk aan actief mee.

Extra woorden in activiteiten en verhalen Naast de woordenlijst met woorden die betekenisvol zijn voor het anker zijn in elke activiteit woorden opgenomen die functioneel zijn voor de specifieke activiteit. In de woordenschatrubriek bij een activiteit komen dus woorden voor uit de woordenlijst én woorden die specifiek voor die activiteit relevant zijn, maar minder betekenisvol voor het gehele anker. Ook in het prentenboek zijn relevante woorden uitgelicht. Woordenschat is immers geen losstaand fenomeen. Woordenschatkennis komt tot stand dankzij vele rijke contexten. De verhalen en activiteiten dragen hieraan bij. Dankzij de indeling in niveaus (ster, maan, zon voor groep 1 en 2) krijgt u ook een inschatting van de moeilijkheidsgraad van de woorden. De niveau-indeling is gemaakt op basis van de bak- en wak-lijsten. De weergave van de moeilijkheidsgraad betekent echter niet dat deze woorden slechts voor kinderen met een bepaalde aanpak relevant zijn. Integendeel, in de praktijk lopen de niveaus door elkaar. Belangrijk is dat kinderen woorden van alle niveaus aangeboden krijgen. Ook voor kinderen met de ster-aanpak is het cruciaal dat ze vertrouwd raken met woorden van de zon-selectie. En voor kinderen met de zon-aanpak blijft het ontdekken van de diepere betekenislaag bij woorden van de ster-selectie een meerwaarde.

P ER IODE 2 anker kunst

de kwast

sk_woordkaarten_p2 Anker kunst-DEF 2.indd 21

P ER I O D E 2 anker kunst

de schildersezel 11-09-15 13:56

sk_woordkaarten_p2 Anker kunst-DEF 2.indd 37

11-09-15 13:56

Woordenlijst anker Kunst

ua1 s

ua1 m sa2 q

ua1 z ma2 q

ua2 z

de bril o de cirkel dansen de driehoek de foto hetzelfde kijken de klei kleien o de kleur knippen het krijt de kwast o de lijm lukken mooi de muziek het oog o ophangen het papier de pen plakken prachtig precies de schaar de (schilders)spullen schrijven de spiegel de streep o tekenen de tekening o de vaas de verf voorzichtig zien

bekijken benieuwd (zijn) beroemd bewonderen o het bezoek bijzonder blind o het dansje donker (kleur) fantastisch het fototoestel o gluren o grappig de hamer in het midden inkleuren inlijsten het karton het kleurpotlood de klodder o knutselen o lelijk links mengen o het muziekinstrument het plaatje de rechthoek rechts de schaduw o de schilder het schilderij o de stip de verfpot vergelijken de verrassing verschillend versieren verzamelen verzinnen het vierkant het voorbeeld de vorm de zaal

aanraken de achtergrond de afbeelding beste (de) de figuur de gevoelens kneden o de kunst licht (kleur) de lijn mislukken het museum o de muzikant namaken natekenen o neuriĂŤn omhooghouden onderzoeken de reep (papier) het standbeeld o tegenover het tekenpapier de titel het vergrootglas o het verschil de voorstelling zelfgemaakt de zijde (kant)

de afdruk beeldhouwen o het beeldhouwwerk een bezoek brengen aan boetseren de collage de danser(es) het doek (schilder) de fotograaf fotograferen inrichten de kunstenaar de kunstschilder het kunstwerk de lijst de lus het meesterwerk het motief (patroon) het museumbezoek het palet het penseel de plakkaatverf het portret o het ritme schilderen de schildersezel o de sokkel het spiegelbeeld tentoonstellen de tentoonstelling o de toneelspeler uitbeelden

o = woordkaart

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

Uitgelicht Kunstzinnige vorming In Schatkist wordt de kunstzinnige ontwikkeling gestimu leerd in de volgende vier domeinen: beeldende vorming, muziek, drama en dans. Dit geldt voor elk Schatkistanker maar voor het anker Kunst in het bijzonder. Dit anker biedt vele extra kansen en mogelijkheden voor de kunstzinnige ontwikkeling, met name op het gebied van de beeldende vorming. Reden genoeg om in deze rubriek wat dieper in te gaan op dit onderwerp. Bij kunstzinnige vorming zijn twee leerstrategieën van belang: 1. beschouwen en reflecteren en 2. creëren. Bij het beschouwen en reflecteren zijn de kinderen als het ware ‘het publiek’ dat kijkt naar kunst en erover praat. Door middel van beschouwen en reflecteren ontwikkelen de kinderen een woordenschat met een aantal basisbegrippen uit de kunsten. Hierdoor krijgen kinderen steeds meer ‘tools’ om zich uit te drukken. Naast expressie is ook het creëren, het zelf ervaren, beleven en experimenteren belangrijk om kunstenaars en de kunsten te kunnen begrijpen. Bij het creëren zijn de kinderen zelf kunstenaars. Soms leidt dit tot een product (bijv. een muziekstukje met handgeklap) maar dat hoeft niet altijd. Het experimenteer proces kan op zich al een doel zijn.

Ontwikkeling in beeldende vorming Kinderen ontdekken de beeldtaal, de begrippen die belang rijk zijn in de wereld van de beeldende kunst. In Schatkist onderscheiden we zes bouwstenen van ‘beeld’, namelijk: kleur, vorm, lijn, ruimte, textuur en compositie. Deze bouwstenen komen in het anker Kunst tot leven doordat de kinderen er zelf mee experimenteren. De beeldende werk vormen kunnen zowel vlak als ruimtelijk zijn. In het anker Kunst creëren de kinderen zelf beeldende kunst door middel van de werkvormen tekenen, schilderen, ruimtelijk construe ren en het werken met plastisch materiaal. In het anker Kunst beschouwen en reflecteren de kinderen als volgt: • De kinderen bekijken foto’s van kunstwerken van bekende en onbekende kunstenaars. • Ze wisselen met andere kinderen van gedachten over kunst. Hierbij ontwikkelen ze hun eigen voorkeuren en leren tevens die van anderen te respecteren. Ze ervaren dat er ten aanzien van kunst veel verschillende meningen zijn, kortom: dat smaken verschillen.

• Ze observeren foto’s van kunstwerken nauwkeurig (o.a. met een vergrootglas) en ontdekken dat er verschillende schildertechnieken bestaan. • Ze ontdekken het verschil tussen meer realistische en meer abstracte schilderen beeldhouwkunst. • Ze beschouwen hun eigen kunstwerken en reflecteren hierbij zowel op het product (het resultaat) als op het proces (de manier waarop het tot stand is gekomen). • De kinderen denken na over de vraag ‘Wat is kunst?’ en bedenken met elkaar een definitie. • Ze nemen kunstwerken en kunstvoorwerpen (of foto’s ervan) mee van huis en vertellen erover. • Ze maken in het ankerverhaal en in andere voorlees verhalen kennis met diverse vormen van kunst, het werk van kunstenaars, en de materialen en gereedschappen die kunstenaars gebruiken. • Ze sorteren met hun groepje kunstwerken, materialen en gereedschappen, volgens voorgeschreven criteria of naar eigen inzicht. • In het ankerthema ‘Ik zie, ik zie’ maken de kinderen een kunstwandeling in en rondom de school, waarbij ze op zoek gaan naar kunst. Ze maken foto’s en bespreken na afloop hun ervaringen. • In de digihoek bekijken de kinderen foto’s, bijvoorbeeld van de kunstwandeling, van de zelfgemaakte kunstwer ken, van kinderen die bezig zijn in de hoeken en van kunst van bekende kunstenaars. Ze wisselen hierbij in tweetallen uit wat ze zien en ervaren. • Er wordt een kunstenaar of ouder uitgenodigd die iets over zijn/haar ‘kunst’ kan vertellen en laten zien. • De kinderen maken een plan voor het inrichten van een museum of tentoonstelling en verdelen de taken. • Tijdens de opening van de tentoonstelling in de afron dingsweek leiden de kinderen de bezoekers (ouders) rond en geven informatie bij de kunstwerken. • Aan het einde van het anker reflecteren de kinderen op alle kunstwerken die ze gemaakt hebben en kiezen ze één kunstwerk (of een foto ervan) uit om in hun schat tenmap te bewaren. Ze wisselen in groepjes uit hoe ze tot hun keus zijn gekomen.

In het anker Kunst creëren de kinderen beeldende kunst op de volgende manieren: • Ze experimenteren met verschillende schildertechnieken en materialen. Ze maken bijvoorbeeld een stippen- of streepjesschilderij met wattenstaafjes of penselen. • Ze schilderen of tekenen zelfportretten. • Ze experimenteren met het mengen van kleuren en ervaren dat kleuren een gevoel kunnen oproepen. • Ze experimenteren met het schilderen en tekenen van abstracte en meetkundige vormen. • Ze experimenteren met klei en kleitechnieken. Ze boetseren vogels, bekers e.d., die ze daarna versieren. • Ze presenteren hun kunstwerken op een aantrekkelijke manier door lijsten en sokkels te construeren.

Ontwikkeling in muziek De kinderen ontdekken de boeiende wereld van muziek en leren zich muzikaal uit te drukken. De bouwstenen van muziek zijn tijd, klank en vorm. De kinderen luisteren naar muziek en creëren muziek via verschillende werkvormen. In het anker Kunst maken ze gebruik van de werkvormen ‘muziek maken’ en ‘bewegen op muziek’. • De kinderen leren liedjes rondom het thema kunst. • Ze maken muziek met (zelfgemaakte) muziekinstrumenten. • Ze experimenteren met het maken van muziek door middel van hun eigen lichaam (bodysounds). • Ze dansen op muziek.

Ontwikkeling in drama Drama ontsluit de wereld van het theater. Kinderen ontdekken de mogelijkheden van hun stem en lichaam om zich expressief te uiten in doen-alsof-situaties. De bouw stenen van drama zijn: rol, scèneopbouw en ruimte. In het anker Kunst komen de kinderen in aanraking met de volgende vormen van dramatisch spel: vertelpantomime, dramaspel, drama vanuit prentenboeken en toneelspel.

• De kinderen spelen de rol van schilder, beeldhouwer, danser(es) en muzikant bij de bewegings- en drama lessen en in de huis- en speelhoek. • Ze spelen pantomime en beelden standbeelden, personen en korte scènes uit bij de drama-activiteiten, in meer of mindere mate ondersteund door de leerkracht. • Ze voeren een toneelstuk op naar aanleiding van het ankerverhaal. Terwijl de leerkracht het verhaal vertelt, spelen de kinderen hun rol met bijbehorende bewegingen en mimiek. De oudste kinderen bedenken hierbij zelf hun tekst, de jongere en minder taalvaardige kinderen worden ondersteund door de leerkracht. Daarna spelen de kinderen in groepjes zelfstandig scènes van het verhaal uit.

Ontwikkeling in dans Dans is het domein van de creatieve beweging. Kinderen ontdekken op verschillende manieren hoe ze zich met hun lichaam creatief kunnen uitdrukken. Dans sluit aan bij de spontane bewegingsdrang van kinderen. De kinderen ontdekken op een speelse manier de bouwstenen van dans: tijd, kracht en ruimte. De kinderen hoeven geen dansers te worden maar dienen wel het plezier te ervaren van creatief bewegen. In het anker Kunst komen de werkvormen dansexpressie, dansverhaal en bewegingsreeks aan bod. • De kinderen ontdekken dat ze hun dansbewegingen kunnen aanpassen aan de muziek. Ze dansen bijvoorbeeld met langzame, sierlijke bewegingen (als vogels) of met snelle, hoekige bewegingen (als robots). • Ze dansen volgens opdrachten en verhalen van de leerkracht maar bedenken ook zelf dansbewegingen en danspassen.

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

Overzicht hoekenwerk hoek

kennismaking

ankerthema: ‘Kunst in de klas’

ankerthema: ‘Ik zie, ik zie’

afronding

atelier

een kleurrijk schilderij maken met diverse schildermaterialen

een vogel schilderen met verschillende technieken

een portret schilderen met verschillende technieken

afwerken en presen teren van het zelf gemaakte schilderij

rekenhoek

een vormenschilderij maken met ‘Logi blocs’

passen, meten en een schilderijlijst maken

voorwerpen sorteren in de getallenwand en een kunstwerk maken

een plattegrond maken van de tentoonstelling

ontdekhoek

spiegelkunst maken en symmetrie ontdekken

kleurnuances onderzoeken met koffiefilters, stiften en water

nieuwe kleuren onder zoeken bij het werken met mengzakjes

met zintuigen ‘zien’ en ‘voelen’; een eigen kunstwerk onderzoe ken

schatkisttafel

sorteeractiviteit: Is het een kunstwerk of niet?

dobbelspel: ‘Wat hoort bij elkaar?’

kimspel: ‘Welk kunstwerk ligt onder het laken?’

dobbelspel met ankerwoorden

lees-schrijfhoek

‘Mijn eigen wie-watwaar-flap’ maken van het ankerverhaal

inrichten van letter kamer <m> of <n> en een lussenschilderij maken

op zoek naar de lus en vijf op de zoemplaat

speelhoek

doen alsof je een kunstenaar bent, die in zijn atelier werkt

inrichten van tentoon stelling in het atelier van de kunstenaar

inrichten van een museumzaal en een rondleiding geven

verzorgen van een rondleiding in het museum

zand-watertafel

experimenteren met klei

een vogel boetseren

een standbeeld of voorwerp boetseren

afwerken en presen teren van het zelf gemaakte beeld

bouwhoek

een passend kunst werk maken met blokken op een onderplaat

sokkels bouwen voor kunstwerken

een mini-museum bouwen met klein bouwmateriaal

een route maken in het mini-museum en deze toelichten bij een rondleiding

muziekhoek

hard en zacht ervaren met zelfgemaakte instrumenten

muziek maken en bewegen op muziek fragment ‘dansende vogels’

luisteren naar en bewegen op het ankerliedje ‘In het museum’

een optreden oefenen bij het ankerliedje ‘Mooie dingen’

digihoek

luisteren en kijken naar geanimeerde versie ankerverhaal

filmpje over kunst bekijken en kunst maken met ‘paint’

kunstfoto’s en filmpjes over kunst bekijken

kunstfoto’s bespreken met vraagkaarten en letterfilmpje bekijken

ontwikkelingsmateriaal

mozaïekfiguren ontwerpen

een vogel vouwen met vouwblaadjes

licht en donker met de materialen uit de kleurnuancekist

beschrijven van en zoeken naar details op een kunstwerk

huishoek

animatiefilmpje ‘Pompom helpt oma’ naspelen

op bezoek bij oma en praten over vogel kunstwerken

samen met oma een museumbezoek voorbereiden

via rollenspel het bezoek aan een museum uitspelen

routine r u

Welke dag is het?

meten

m at e r i a a l • jaar- en weekkalender • Pompom • schatkist

u SE klasregels • u T vraagkaarten: 1, 2, 3

•

Anker Kunst

g a d r e t a z

di g i r eg i e • liedje (routine) Wat gaan we doen?

Kennismaking

blokken hout (bijv. stukjes boomstam) mee te nemen die 15:16:13 3-5-2016 als sokkels kunnen dienen om de kunstwerken op te zetten. Dit verzoek staat ook in de ouderbrief. Geef op de kalender aan wanneer de spullen op school moeten zijn zodat de tentoonstelling op tijd klaar is. Is er in de buurt een interessante tentoonstelling, hang daarvan dan aankondigingen of flyers bij het onderdeel ‘nieuws’. Geef met de kinderen op de kalender aan op welke dagen ze deze tentoonstelling kunnen bezoeken.

sk_weekkalender_krt_activiteiten_78x78mm.indd 77

Aan de hand van de routine bespreekt u met de kinderen welke dag het is. Dit gebeurt met de jaar- en weekkalender. In het anker Kunst worden allerlei plannen gemaakt, besproken en uitgevoerd. Op de weekkalender legt u vast wanneer de kinderen de plannen voorbereiden, oefenen en uitvoeren. Bij het bespreken van de dag kunt u stilstaan bij de spullen die de kinderen van thuis hebben meegebracht. Bij Kunst gaat het in de kennismakingsfase bijvoorbeeld om kunstwerken (of een foto ervan) die de kinderen meenemen naar school. Laat hen hierover kort iets vertellen. Gebruik ter ondersteuning de schatkistkaarten T vraagkaarten ‘wat’, ‘wie’, ‘waarom’. Bij het onderdeel ‘nieuws’ kunt u het nieuws schrijven dat de kinderen gaan beginnen met het anker Kunst. In deze week komen verschillende gespreksregels aan bod. Kies een van de schatkistkaarten SE gespreksregels en hang hem op de weekkalender als gedragsregel van de week. In de eerste activiteit ‘Pompom helpt oma’ vertelt Pompom dat hij eergisteren samen met Loeloe naar oma is geweest. Markeer die dag op de jaar- en weekkalender. Laat zien dat deze dag twee dagen eerder is, door aan te wijzen welke dag het nu is en op welke dag Pompom en Loeloe bij oma waren. Stel vragen zoals: Hoeveel dagen is het geleden dat Pompom en Loeloe bij oma waren? Is dat lang of kort geleden? Was het gisteren? Of misschien wel vorige week?

Ankerthema ‘ K unst in de klas’ In dit ankerthema wordt aan de ouders gevraagd of zij op school iets willen vertellen over hun kunstzinnige hobby. Op de kalender wordt genoteerd wanneer een ouder komt om iets te vertellen. Pompom wil uiteindelijk een tentoonstelling inrichten met alle mooie kunstwerken die hij en de kinderen hebben gemaakt. Vraag aan de kinderen om dozen, doosjes en

Ankerthema ‘Ik zie, ik zie’ Pompom is met oma naar het museum geweest. Dat heeft oma in het dagboek geschreven. Vraag Pompom op welke dag dat was en bespreek met de kinderen hoeveel dagen geleden dat is. Pompom vond het prachtig in het museum en hij stelt voor om met de kinderen een museum in de klas in te richten. Pompom wil zijn eigen kunstwerken en die van de kinderen in het museum zetten. Stimuleer de kinderen die dit nog niet gedaan hebben kunstvoorwerpen en sokkels mee van huis te nemen voor het museum. Dit verzoek staat ook in de ouderbrief. Bespreek met de kinderen op welke dag de kunstwerken op school moeten zijn, en zet deze dag op de kalender. En is er een leuk museum in de buurt? Hang een flyer of mededeling daarvan op bij ‘nieuws’.

Afronding In de week van de afronding maken de kinderen een plan voor de inrichting en opening van het museum. Kies met de kinderen een datum voor de opening en markeer die op de kalender. Alle ouders worden uitgenodigd en misschien nog wel meer mensen. Hoeveel nachtjes slapen nog? Welke dag is het dan? Stel samen vast wanneer de uitnodigingen klaar moeten zijn. Markeer ook die dag op de kalender. Hang de uitnodiging met de datum en tijd op bij het ‘nieuws’ en ook op verschillende plekken in de school.

schatk ist

de e l 2

Anker Kunst

routine g u

Elke dag voorlezen Ankerthema ‘Ik zie, ik zie’

woordenschat

In dit ankerthema gaat het over kijken naar kunst. Kunstwerken worden geordend en aantrekkelijk gepresenteerd. Bij ‘Dansen is een kunst’ wordt het verhaal ‘Hipperdehop’ (pag. 40) voorgelezen als introductie op de activiteit. Hierin gaat Juf Sien met de hele klas naar een dansvoorstelling. Een ander voorleesverhaal dat bij dit ankerthema past, is ‘Geklieder’ (pag. 8) bij de activiteit ‘Zie je die kleuren?’.

m at e r i a a l • voorleesboek Hoera, kunst in de klas! l e e r k r ac h ta ss iste n t • afbeeldingen uit het voorleesboek

Het voorleesboek ‘Hoera, kunst in de klas!’ biedt 15 korte verhalen. Nouk, Bent en juf Sien zijn de hoofdpersonen in het boek. In het eerste voorleesverhaal wordt de vraag gesteld: Wat is kunst? De daaropvolgende verhalen laten zien dat kunst niet alleen het maken van een schilderij is. Kunst is ook muziek, dans, drama, beeldhouwen, mode, fotografie. De verhalen in het boek kunnen onafhankelijk van elkaar voorgelezen worden. Ook de volgorde kan zelf gekozen worden. Ze kunnen vooral gebruikt worden als inspiratiebron om het ankerthema Kunst te verrijken. Hierna volgt een aantal tips per ankerfase.

Afronding Er zijn veel kunstwerken gemaakt en alles heeft een plaats in het museum of de tentoonstelling gekregen. Het museum wordt geopend. Het kunstwerk dat oma van Pompom krijgt, wordt onthuld. Bij de activiteit ‘We spelen toneel’ past het voorleesverhaal ‘Applaus’ (pag. 20). Het verhaal ‘Feest’ (pag. 60) past bij activiteit ‘Geopend! Kom binnen!’ en is een prachtig verhaal om het anker Kunst mee af te sluiten.

Kennismaking In de kennismakingsweek gaat het om de vraag ‘Wat is kunst?’. Voor de kinderen is het probleem van Pompom het belangrijkst: Hij wil voor oma een kunstwerk maken. Maar hij wil eerst meer weten over kunst en leren hoe je zelf kunst kunt maken. Bij de activiteit ‘Kunst of geen kunst?’ vraagt Pompom zich af wat nu eigenlijk kunst is. Hij zegt tegen de kinderen dat hij een verhaal heeft gelezen over kunst. U leest bij deze activiteit het verhaal ‘Wat is kunst?’ (pag. 4) voor. In dit verhaal praten deHoera, kinderen inklas! de klas kunst in de van juf Sien over allerlei vormen van kunst. Bij de activiteit ‘Een tuin vol beelden’ wordt het verhaal ‘Klopperdeklop’ (pag. 28) als preteaching ingezet. auteur Het voorleesverhaal ‘Trommelen’ (pag. 12)Over is debruikbaar bij de activiteit ‘Ik ga schilderen’ en het verhaal ‘De plas’ (pag. 52) past bij de activiteit ‘Krijtkunst op de speelplaats’.

Kunst op school! Dat wordt voor de klas van juf Sien knippen, plakken,

tekenen, kleien, dansen, zingen en naar het toneel gaan. Of naar een museum of op bezoek bij een beeldhouwer. En nog véél meer. Kunst is leuk. En soms raar. En soms grappig. En soms …

Dirk heeft een verhalenhoed. Die is nog van zijn opa geweest. Zijn opa kon geweldig verhalen vertellen. Daar zat Dirk als kind

uren naar te luisteren. Later heeft zijn opa hem de hoed

hoed. Dan komt er meestal een verhaal uit. Of soms, als de hoed er geen zin in heeft, laat de hoed gewoon een windje. Prrrt!

Ankerthema ‘ K unst in de klas’

Over de illustrator

In dit ankerthema gaat het over het creëren van kunst. Bij de activiteit ‘Van welke kleur word jij blij?’ vertelt Pompom dat oma een verhaal aan hem heeft voorgelezen en dat hij het graag nog eens wil horen. Dit verhaal, ‘Geklieder’ (pag. 8), biedt mooie kansen om met elkaar over kleuren te praten en de gevoelens die kleuren oproepen. Andere toepasselijke verhalen zijn ‘Psssht!’ (pag. 32) bij de activiteit ‘Hoe schilder jij?’ en ‘Kleien’ (pag. 56), dat past bij periode 2 | anker Kunst | voorleesboek het experimenteren met klei bij de zand-watertafel.

Jeska tekent graag bij verhalen voor kinderen. Ze vindt het

leuk om woorden van een verhaal tot leven te laten komen.

Want dat doe je als je tekent! Het is ook fijn dat kinderen vrolijk

worden van de kleurige plaatjes. Jeska verstopt altijd kleine grapjes in haar tekeningen. Kun jij ze vinden?

22303_sk_voorleesboek_Kunst-os.indd 1

anker Kunst | voorleesboek | Hoera, kunst in de klas!

cadeau gegeven. De hoed staat altijd naast Dirk wanneer hij

schrijft. Als hij niet goed weet hoe het verhaal verder moet, voelt hij in de

Hoera, kunst in de klas! Dirk Nielandt met tekeningen van Jeska Verstegen

periode 2 | anker Kunst | voorleesboek

2-6-2015 11:23:15

Anker Kunst

routine g u

Avonturen van Pompom

spreken en luisteren

m at e r i a a l • jaar- en weekkalender • logeerkoffer van Pompom • Pompom • schatkist di g i r eg i e • liedje (routine) Dag! • V Dagboek van Pompom, school

• V Dagboek van Pompom, thuis

Kennismaking Bij de routine ‘Avonturen van Pompom’ staan de belevenissen van Pompom samen met de kinderen centraal. Oma wil graag weten wat Pompom allemaal doet op school en wat hij samen met de kinderen beleeft. Daarom heeft ze een dagboek voor Pompom gemaakt. Daarin staan vragen die de kinderen helpen vertellen over wat ze die dag met Pompom meemaken. De hulpjes denken tijdens het hoekenwerk al na over alles wat er die dag is gebeurd. Ze maken daarover een tekening. Gebruik deze bij de bespreking aan het einde van de dag. Voeg de tekening ook toe aan het dagboek. Bij de activiteit ‘In het museum’ schrijft Pompom in het dagboek dat hij graag eens naar een echt museum zou willen gaan. Bij de activiteit ‘Kunst of geen kunst?’ worden de foto's in het dagboek geplakt waarop ‘kunst’ en ‘geen kunst’ te zien is.

Ankerthema ‘Ik zie, ik zie’ In dit ankerthema gaat het vooral om kijken naar kunst. Pompom wil nog meer kunstwerken zien. De kinderen maken met Pompom een wandeling door en rondom de school en proberen zo veel mogelijk kunstwerken te ontdekken. Pompom kan nu in het dagboek aan oma schrijven hoeveel kunstwerken hij gezien heeft. Pompom vertelt aan oma dat hij met de kinderen een museum gaat inrichten.

Afronding Pompom gaat met de kinderen de kunstwerken in een museum zetten of er een mooie tentoonstelling van maken. Alles moet geordend en in groepjes neergezet worden. Pompom komt er achter dat er nog veel moet gebeuren. De kunstwerken moeten een titel en een nummer hebben, er moet een plattegrond komen, iedereen moet worden uitgenodigd ... Pompom nodigt oma ook uit. Hij schrijft dat oma dan een mooi kunstwerk mag uitkiezen. Als alles klaar is, wordt de tentoonstelling/het museum geopend. Pompom kijkt nog eens terug in zijn dagboek. Hij leest eerst dat hij ervoor wil zorgen dat oma een nieuw, mooi kunstwerk krijgt. Dan leest hij nog eens zijn laatste bladzijden. Oma heeft een kunstwerk uitgekozen dat ze mooi vindt (een zelfportret van Pompom) en dat wordt tijdens de opening van de tentoonstelling onthuld. Pompom is tevreden, want zijn plan is gelukt. Hij is ook blij met de groepsfoto die tijdens de tentoonstelling is gemaakt.

Ankerthema ‘Kunst in de klas’ In dit ankerthema gaat het vooral om het experimenteren met en creëren van kunst waarbij verschillende technieken centraal staan. Pompom schrijft dat hij verschillende materialen om kunst te maken heeft uitgeprobeerd. Hij schrijft oma ook dat hij verdrietige en vrolijke kleuren bij elkaar heeft gezocht. Hij vertelt dat hij een liedje heeft geleerd over kunst dat ‘Mooie dingen’ heet. Plak de tekst van het liedje in het dagboek of schrijf het refrein op. Pompom vertelt dat hij met de kinderen een tentoonstelling gaat inrichten.