Page 1

สตวในสวนสตว

เกบความจาก Zoo Animal, The MERCK VETERINARY MANUAL ๑๐ edition

โดย น.ส.ณฐญา ทวประโคน นกวทยาศาสตรสวนสตว ๓ งานบารงสตวเล!"อยคลาน ฝ%ายบารงสตว สวนสตวดสต มถนายน ๒๕๕๔


สตวในสวนสตว : บทนา สตวในสวนสตวจะม.สขภาพร2างกายและพฤตกรรมทางสงคมท.ด.ได6ข7"นอย82กบ การออกแบบกรง, โภชนาการ, การเล."ยงด8, การจดการ, โครงสร6างทางสงคม, การส2งเสรมพฤตกรรม และการด8แลรกษาท.ด. การออกแบบกรงเล."ยงให6ม.ลกษณะเป=นธรรมชาตจะช2วยด7งด8ดความน2าสนใจให6กบประชาชนและยงเป=นการ กระต6นตวสตวด6วย แต2อาจม.ความย2งยากในการจบบงคบสตวเพ!อทาการสขาภบาลและควบคมปรสต ส2วนแสดงท.ม.สตวอย82รวมกนหลายชนดอาจเส.ยงต2อการแพร2เช!"อโรคได6และอาจส2งผลรนแรงข7"นถ6าไม2ได6รบการ จดการอย2างเหมาะสม ในบทน.จ" ะอธบายเก.ยวกบพ!น" ฐานในการจดการ การป@องกนโรค แผนการในการด8แล รกษา รวมถ7งความผดปกตบางอย2างท.มกพบได6บ2อยในสตวท.อย82ในสวนสตว สาหรบข6อม8ลอ!นๆ สามารถด8เพม เตมได6ในส2วนน." ( Amphibians: Introduction, Marine Mammals: Introduction, Llamas and Alpacas: Introduction, Ostriches: Introduction, Nonhuman Primates: Introduction, Reptiles: Introduction, Vaccination of Exotic Mammals: Introduction)

การจดการพ/0นฐาน

• การเล."ยงสตว • การขยายพนธ

การเล30ยงสตว : ควรจดสภาพสภาพแวดล6อมบรเวณส2วนแสดงให6ม.ความใกล6เค.ยงกบธรรมชาต เพ!อความสบายตา สบายใจแก2ผ86มาท2องเท.ยว สตวควรได6รบการปกป@องทางสภาพแวดล6อม ค!อม.รม2 เงากาบง ม.อาหารและน"าให6 อย2างเพ.ยงพอ สตวเล."ยงล8กด6วยน"านมและสตวปDกส2วนใหญ2ม.สภาพร2างกายท.สามารถทนต2ออณหภ8มในช2วง กว6างได6 หากสภาพอากาศร6อนและแห6งสตวต6องการเพ.ยงน"าและร2มเงา หากอากาศหนาวควรเพมท.กาบงและ จดให6ความอบอ2น และเสรมอาหารจาพวกเน!"อสตวให6เพ.ยงพอต2อความต6องการพลงงาน นอกจากน.ค" วร ออกแบบภาชนะใส2อาหารและจดให6อาหารให6สะดวกต2อการทาความสะอาดและหล.กเล.ยงการปนเปEFอนจาก ของเส.ยต2างๆ


สาหรบส2วนแสดงท.เล."ยงสตวรวมกนเป=นกล2มใหญ2 ควรม.จดให6อาหารและน"าไว6หลายๆท. เพ!อป@องกน การต2อส86กนเน!องจากการแย2งอาหารและล"าอาณาเขตกนและกน เวลาในการให6อาหารกGเป=นสงสาคญม.สตว หลายชนดท.ให6กนคร"งละน6อยๆ แต2กนตลอดท"งวนซ7งเป=นสงท.ด.เน!องจากเป=นการกระต6นให6สตวได6ทากจกรรม นอกจากน."เราสามารถหลอกล2อสตวให6ออกมาด6วยความง2ายดายและปลอดภย โดยใช6อาหารท.ด7งด8ดความ สนใจของสตวชนดน"นๆ การขยายพนธ: : ในการท.จะทาการขยายพนธสตวน"นจะต6องเข6าใจช.ววทยาและพฤตกรรมทางสงคมของสตวน"นๆก2อน สตวบางชนดควรเล."ยงตวเด.ยว เป=นค82 หร!อกล2ม ข7"นอย82กบระบบทางสงคมของสตวชนดน"นๆน"น เช2นสตวใน อนดบสตวก.บ(Artiodactyla) หลายชนด ท.อาจสร6างวงรอบการเป=นสดได6ด6วยวธ.การต2างๆ รวมไปถ7งการตรวจ วดระดบฮอรโมนในปTสสาวะและอจจาระ


การตรวจสอบวงรอบการเป=นสดอาจถ8กนามาใช6เม!อจะนาตวผ86เข6ามาเท.ยบหร!อย6ายเพ!อทาการเพาะ ขยายพนธ บางชนดต6องนาตวผ8ม6 าเข6ามาให6ตรงกบช2วงเวลาตกไข2ของตวเม.ย ท"งน.เ" พ!อลดการบาดเจGบท.เกด จากการต2อส86กนระหว2างตวผ8ด6 6วยกนในช2วงฤด8ผสมพนธ สตวบางชนดควรจะย6ายตวผ8อ6 อกจากตวเม.ยท.ต"งท6อง หลายๆสปดาห เพ!อป@องกนการทาร6ายตวเม.ยและล8ก อย2างไรกGตามในภ8มประเทศท.ม.อากาศหนาวตวผ86ควรถ8ก นามาเท.ยบอ.กในเวลาท.พร6อมเพ!อให6ตกล8กเกดข7"นในช2วงอากาศอบอ2น การขยายพนธโดยใช6เทคนคการผสมเท.ยม (AI)เช2น การปฏสนธภายนอกร2างกาย (IVF) การย6าย ฝากตวอ2อน ได6ประสบความสาเรGจใน Driverse Zoo ในโปรแกรมการจบค82ของสตวชนดท.ใกล6ส8ญพนธ (เช2น เฟอรเรทเท6าดา (black-footed ferret) อย2างไรกGตามความสาเรGจท.ยงใหญ2ต6องม.บคลากร แหล2งเงนทน การ ตดสนใจ วงรอบการเป=นสด และการตอบสนองต2อการใช6ยาในสตวกล2มน"น


การจดการประชากรข"นแรกของสวนสตวค!อ การจบค82ท.ด.และถ8กต6องเหมาะสม หากไม2ม.การวางแผน ด6านการจบค82จะทาให6ม.จานวนประชากรมากเกนไป ในสวนสตวม.วธ.การหลายวธ. โดยการทาหมนน"นม.หลาย เทคนค (การตอนการผ8กท2อน"าเช!"อ การผ8กท2อนาไข2ในเพศเม.ย รวมไปถ7ง การคมกาเนดด6ว ยยา การสอด ฮอรโมน การปล2อยสารในต2อมพท8อตาร. การกนหร!อฉ.ดโปรเจสเตอรโรน) ซ7งการทาหมนด6วยวธ.ต2างๆต6อง เล!อกเวลาและวงรอบท.เหมาะสม

การป<องกนโรค • • • • •

การกกโรค การควบคมปรสต การทาวคซ.น การชนส8ตร การควบคมสตวรบกวน


พ!น" ฐานของการรกษาสตวในสวนสตวค!อการป@องกนโรค เพราะกระบวนการในการวนจฉยและรกษา โรคโดยตรงม.น6อยกว2าสตวเล."ยงทวไป ในการป@องกนโรคน"นควรทาอย2างต2อเน!องท"งรายตวและท"งฝ8ง ซ7งในแผน ป@องกนโรคจะรวมถ7งการกกสตวนาเข6า การส2มตวอย2างม8ลเพ!อตรวจหาปรสต การทาวคซ.นกระต6นภ8มค6มกน การตรวจสขภาพเบ!"องต6น การชนส8ตรซากสตว แผนการควบคมสตวรบกวน สตวควรได6รบการประเมนและ รบรองสขภาพ และตรวจโรคตามเง!อนไขในแต2ละท6องท.หร!อรฐก2อนท.จะม.การเคล!อน ย6ายไปสวนสตวอ!นหร!อ ก2อนไปปล2อยค!นส82ธรรมชาต ซ7งการประเมนก2อนการเคล!อนย6ายน."สามารถนาไปประเมนสถานภาพด6าน สขภาพของกล2มสตวท.ยงม.ชว. ตอย82ตอ2 ไปได6 การกกโรค สตวท.เข6ามาใหม2จะต6องถ8กกกโรคก2อนซ7งสถานท.ท.ใช6ในการกกโรคควรออกแบบให6ถ8กสขลกษณะ สะดวกในการจดการกบตวสตวและสามารถความสะอาดได6ง2าย ลงขนย6ายต6องสะอาดและปราศจากโรค และทาจากวสดท.เหมาะสม สถานท.กกโรคต6องม.ร"วตาข2ายก"นไม2ให6สตวพาหะเข6ามาได6 และควรม.พนกงานด8แล สตวแยกจากส2วนอ!น ควรเป=นคนม.ทกษะและประสบการณท.สามารถบอกถ7งความผดปกต ตรวจสอบปรมาณ อาหารท.กน และลกษณะของม8ลสตวท.ถ2ายออกมาได6 ในระหว2างท.ทาการกกโรคน"นสตวควรได6รบการทดสอบโรค เช2น วณโรค พยาธหนอนหวใจ และทาวคซ.นเพ!อป@องกนโรค ตรวจหาพยาธท"งภายนอกและภายในรวมท"งตรวจหาเช!"อแบคท.เร.ยท.ก2อให6เกด โรคได6 และก2อนท.จะทาการปล2อยสตวจะต6องตรวจร2างกายและตรวจทางห6องปฏบตการ รวมถ7งการ X-Ray, ตรวจซ.รม, ค2าโลหตวทยาและเคม.คลนก และควรแช2แขGงซ.รมไว6เพ!อการศ7กษาอ6างอง ท"งน.ค" วรบนท7กผลท.ได6 จากห6องปฏบตการดงกล2าวลงในประวตการรกษาของสตวตวน"นๆ ด6วย นอกจากน."สตวทกตวต6องถ8กทา เคร!องหมายประจาตวสตวเพ!อใช6ในการจาแนกรายตว เช2น การสก การตดเคร!องหมาย การทาเบอรห8 การตด เคร!องรบส2งสญญาณ


เม!อม.การนาสตวเข6ามาอย8ใ2 หม2จะต6องม.การวางแผนอย2างรอบครอบเพ!อป@องกนสตวได6รบบาดเจGบ เช2น การทาท.บงตา อาจใช6ผา6 ดบแขวนไว6ให6ห2างจากร"วหร!อผนงกรง หร!อน"าสบ82มาถ8กบกระจกให6เป=นฝ@าขาวๆ เพ!อ ป@องกนไม2ให6สตวมาชนกบกระจก

การควบค:มปรส?ต สตวในสวนสตวม.แนวโน6มจะม.ปรสตได6หลายชนดท"งภายนอกและภายในซ7งตวยาท.ใช6ในการรกษา เหม!อนกบในสตวเล."ยง แต2ตอ6 งหมนฝfกฝนการใช6ยาเพ!อท.จะได6เล!อกใช6ตวยาท.เหมาะสมและจาเพาะเจาะจงกบ ปรสตท.ม.ความไวต2อยาชนดน"นๆ พวกล8กสตวมกจะเกดความเคร.ยดจากการขนย6าย ป%วย หร!อได6รบบาดเจGบได6ง2ายจ7งเป=นกล2มท. ได6 รบผลกระทบจากปรสตมากท.สด ปรสตเหล2าน."(โดยเฉพาะพวกโปรโตซว) สามารถก2อให6เกดโรคได6 เช2นโรค ท6องเส.ยอย2างรนแรงเกดจากการตดเช!"อ Coccidia , Trichomonas , Giardia หร!อ Balantidium spp โรคท.เกดจากเช!"ออะม.บาพบได6ทวไปในสตวกล2มไพรเมทและสตวเล!"อยคลานอาจม.ความรนแรงจนทาให6สตว ตายได6 ปTญหาท.มกจะพบบ2อยในส2วนแสดงท.เป=นธรรมชาตค!อปรสตท.อย82ในระบบทางเดนอาหาร ท.ตดมากบสงสกปรกบพ!"นดน หร!อท.ตดมากบตวสตว (โดยเฉพาะอย2างยงกบพวกล8กสตวท.นาเข6ามาใหม2 หร!อ ล8กสตวท.ถ8กทาให6เคร.ยด) ซ7งในสถานการณเช2นน."อาจต6องผสมยาถ2ายพยาธเข6าไปในอาหาร เช2นเด.ยวกบใน สตวเล."ยงท.ไม2ยอมกนยาถ2ายพยาธท.ต6องม.การปรบเปล.ยนวธ.ให6ยา ในส2วนแสดงท.ไม2ม.โฮสตตวกลาง (intermediate hosts) จะพบปTญหาเก.ยวกบวงจรปรสตได6น6อย


การทAาวคซ3น การทาวคซ.นของสตวกนเน!"อในสวนสตวเป=นสงจาเป=นมากเน!องจากเป=นพวกท.ม.ความไวต2อโรคต2างๆ เช2น โรคตดเช!"อไวรสในกล2มแมว feline panleukopenia, feline rhinotracheitis, feline calicivirus, โรคพษสนขบ6า rabies, canine distemper, และ canine parvovirus. ก2อนหน6าน."ม.การแนะนาให6ใช6วคซ.นเช!"อตายเพ.ยงอย2างเด.ยว ปTจจบนได6ม.การศ7กษาพฒนาวคซ.นเช!"อเป=นให6ม.ความปลอดภย แต2ยงต6องม.การศ7กษาเพมเตมอ.กในอนาคต เน!องจากวคซ.นเช!"อเป=นบางตวโดยเฉพาะ canine distemper สามารถก2อโรคร6ายแรงท.ทาให6สตวตายได6

A canarypox-vectored เป=นวคซ.น canine distemper ท.ผลตข7"นมาใหม2ให6ม.ความปลอดภยมากข7"น สามารถใช6กบสตวชนดท.ไวต2อวคซ.นเช!"อเป=นชนดน."ได6 การทาวคซ.นป@องกนโรคพษสนขบ6าท.เหมาะสมข7"นอย82กบสภาพแวดล6อมของแต2ละท. เพ!อให6เป=น มาตรฐานหากพบการระบาดของโรคพษสนขบ6าในพ!น" ท.ควรฉ.ดวคซ.นเช!"อตายให6กบสตวทกตวเพ!อเป=นการ ป@องกนโรค

สัตว์ในสวนสัตว์ 1  

สัตว์ในสวนสัตว์ 1

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you