Page 1

Izbor

Godina I

Broj 4

21 septemvri 2009 g.

Izleguva vo ponedelnik

Сан Франциско: што да се посети за еден ден (стр. 26)

Nastani na nedelata Ekonomija Komentari Kolumni Intervju Feqton

Новиот Volvo C70

Nadvor od zakonot

(стр. 28)

Nauka i novi tehnologii Kultura i obrazovanie @ivot, moda, estrada Reporta`i

Неуништливиот “боб” (стр. 24)

Patuvawa i patopisi Avtomobili Semejstvo Sport

Интервју со Слободан Унковски:

Slobodno vreme

Љубовта е прекрасна зараза

Zdravje i ubavina

Zanimlivosti

Horoskop

(стр. 11)

Да се биде “спонзоруша” на руски начин (стр. 22)

Станете претплатник на нашиот електронски неделник “Избор” со што стекнувате право на: - 52 броеви на неделникот “Избор” - Две бесплатни мултимедијални книги на ЦД, со бројни аудио и видео прилози, кои ќе Ви бидат доставени бесплатно по пошта на Ваша адреса (Првата книга - ЦД за Че Гевара: “ОД ИСТОРИЈА ВО ЛЕГЕНДА - ЕРНЕСТО ЧЕ ГЕВАРА” ќе биде дистрибуирана во периодот од 15 до 25 декември оваа година; Втората книга - ЦД: “ЦАР САМУИЛ И НЕГОВАТА ДРЖАВА” ќе биде дистрибуирана во периодот од 15 до 25 јуни 2010 година); - 26 бесплатни книги од македонски и други автори кои ќе можете да ги “симнете” преку страниците на нашиот неделник, почнувајќи од 28 септември оваа година и понатаму на секои 15 дена; - Бесплатен ЦД со најпопуларниот музички албум за 2009 година на просторите на бивша СФРЈ, кој ќе Ви биде бесплатно доставен по пошта на Ваша адреса (кој ќе биде дистрибуиран од 20 до 28 април следната година).


2

Излез од безизлезноста

Јоргос Папандреу, лидерот на ПАСОК, најверојатно победник на парламентарните избори на 4 октомври и иден Премиер на Грција, на затворањето на 74-иот Меѓународен саем во Солун, објави економска програма на “новата влада”. - На стопанството му се потребни решенија. Тоа не е време за продолжување со лутања кои водат во безизлезност. На земјата ѝ требаат одлуки за да се обезбеди функционирање на правото, ефикасно правосудство и безбедност на граѓаните”, рече Папандреу, бурно поздравен од присутните стопанственици. Лидерот на ПАСОК не се задржа на општите области и вообичаените политички фрази за “почеток на ново доба”. Објави дека презел конкретни чекори “за идната влада, доколку народот се определи за промени, навистина да ги изврши промените!” Четири насоки, формулирани во пет законски рамки, би ја сочинувале база на новиот кабинет на Папандреу во првите 100 дена владеење. Замрзнување на тарифите за комунални услуги, активирање на Фонд за солидарност на должници меѓу малите и средни претпријатија, задржување на даночните стапки на сегашното ниво - се најважните приоритети.

Nastani na nedelata ње на социјалната програма за заштита на работниците во време на економска криза”. Посебна приказна е отворената војна кон даночно затајување, “црните политички фондови”, како што рече тој,” кои растат како печурки во предизборниот период”, но и преструктуирање на даночната администрација и контролните механизми. Буџетскиот дефицит кој надминува седум проценти од бруто домашниот производ бара “длабоки резови во државниот финансиски сектор”, најавува лидерот на социјалистите, ветувајќи “апсолутна транспарентност” на владините функционери и тотална автономијата на Државниот завод за статистика, кој “вистинито и реално ќе ја соопштува состојбата во економијата и општеството. Тој со тоа, посредно ја обвини сегашната конзервативна влада на “Нова Демократија” за “фризерање” на резултатите.

Izbor

“Со овој договор владите на Косово и САД повторно го истакнуваат јасното определување заедно да работат за остварување на значајните цели на патот за продлабочување на економскиот просперитет на Косово”, рече амбасадорот Дел. Тој вети американска поддршка во однос на буџетот, на промоција на јавното партнерство, за подобрување на јавната инфраструктура и создавање услови за конкурентна економија базирана на слободен пазар. Остварувањето на овие определби претставува предизвик за Косово, рече амбасадорот Дел нагласувајќи дека со заедничка работа со владата на САД може да се обезбеди подобра иднина во однос на досегашните достигнувања кои, рече тој, високо ги цени. Претседателот Сејдиу тој ден го оцени како особен и потсети на големата помош од САД во многу области во последните десет години. “Со овој договор тоа се пренесува на ниво на државна соработка меѓу САД и Косово, а не како што досега беше случај преку разни американски агенции”, изјави косовскиот претседател.

“Помошта ќе биде ориентирана на сеопфатен развој особено во областите на Папандреу, чиј ПАСОК, според најновите инфраструктурата на Косово, што знамерења води за 6,3%, ги повика “Гркинки- чи и во економијата, транспортот, образоте и Грците да ја прифатат одговорноста ванието и други области и како таков ќе и да им помогнат на социјалистите да ги биде посебен поттик за забрзан развој на донесат неопходните промени во земја- земјата “, рече косовскиот претседател. та.” Тачи рече дека тој договорот уште еднаш Извор: “Новости”, Белград, автор: З. Шимунец ја потврдува определбата на Америка за поддршка и помош на Косово и истакна дека тој ќе се искористи на најтранспарентен начин. Првиот договор на Амбасадорот Дел со министерот за надКосово и САД ворешни работи на Косово Скендер Хисени потпиша и договор за дополнителна Претседателот и премиерот на Косово, финансиска помош во областа на подФатмир Сејдиу и Хашим Тачи, го потпишаа дршка на владеењето на правото од 13 првиот меѓудржавен договор со САД кој во милиони евра. име на САД го потпиша амбасадорот Кристофер Дел.

Извор: “Бета”

Откако пропадна екстрадицијата на Хрватска: капетан Драган да ѝ се испорача на БиХ Фото: Lajmi Shqip Оживувањето на пазарите и зајакнувањето на економијата преку покренување на јавни инвестиции, мерките за внесување ликвидност и подобрувањето на бизнис климата, Папандреу ги наведе како втората насока на новата влада. Веднаш потоа најави “бескомпромисна борба против зголемувањето на невработеноста, што особено ги погодува младите и активира-

Овој договор американската страна се обврзува да помогне во развојот на Косовската држава во повеќе области. Амбасадорот Дел во таа прилика изјави дека САД и натаму се залага да му помогне на независно Косово и дека заедничка цел е градење на демократска, мултиетничка и просперитетна држава за сите етнички заедници кои живеат во неа.

Новоименуваниот амбасадор во Австралија, Дамир Арнаут тврди дека поседува цврсти докази дека Васиљковиќ со својот ескадрон на смртта оперирал по источна Босна и направил воени злосторства

Две недели откако федералниот суд ја запре екстрадицијата на австралиски државјани обвинети за воени злосторства во Хрватска, пресудувајќи дека нема да имаат фер судење, сега Босна и Херцеговина, собера докази за да ѝ поднесе барање на Австралија за екстрадиција, пишува австралискиот The Age.


Nastani na nedelata Производ на ЕСО H1N1. Оваа вакцина ќе помогне луѓето Тоа, се разбира, се однесува на Драган Ва- да се заштитат од сериозна болест и смрт сиљковиќ, во Австралија познат и како од грип”, изјави комесарот FDA Маргарет Daniel Snedden, на луѓето од нашиот реги- Хамбург. он најпознат по озлогласениот прекар Ка- Производителите на вакцини се CSL Limiпетан Драган, еден од командантите на ted, LLC MedImmune, Novartis Vaccines и Diagnostics Limited, како и Sanofi Pasteur Inc., и сите имаат долга историја на производство на безбедни вакцини против сезонски грип, се вели во соопштението на FDA.

Izbor

Единицата за специјални операции, која настана во кујната на Државната безбедност, под будното око на Јовица Станишиќ и Франко Симатовиќ. Единица е изроди негативци како Миодраг Улемек Легија, Жељко Ражњатовиќ Аркан, Звездан Јовановиќ Звеки, луѓето кои се, според тоа, ги одбележаа деведесеттите години од минатиот век и добар дел на оваа деценија, не само во Србија, туку и во целиот регион. Како и да е, капетанот Драган не беше испорачан во Хрватска, во чии окупирани територии познати и како Република Српска Краина, со седиште во Книн, ординираше ‘91 и ‘92.

3 Шведското Претседателството го поздрави писмото, кое, велат тие, на соодветен начин ги отстрани резервите на Словенија во поглед на прејудицирање на границата помеѓу Хрватска и Словенија во преговарачките поглавја. Членови на одборот на словенечкиот парламент за надворешни работи и европски прашања го поддржаа договор за деблокирање на преговорите за пристапување на Хрватска во Европската унија и на тој начин му овозможи на шведското претседателство на ЕУ да свика конференција за пристап на Хрватска. Одлуката уследи по бурна неколкучасовна дискусија на заедничката седница на тие два собраниски одбори, јавуваат словенечките медиуми. На деблокадата на пристапните преговорите на Хрватска ѝ се спротивставија пратениците од опозиционата Словенечка национална странка и Словенечката народна странка, додека најголемите опозиционери - Словенечката демократска партија на поранешниот премиер Јанез Јанша беа воздржани.

Првите тестови на возрасни покажаа дека вакцината за H1N1 создава силен имунолошки одговор кај најголем број здрави возрасни лица во рок од осум до 10 дена, ка-ко и кај вакцината против сезонски грип. Во текот се клинички испитувања на вакцините, за да се одреди оптималната доза од вакцината за децата. Луѓето со по живот опасна алергија на јајца или некоја друга компонента на вакцината, не треба да се вакцинираат, наведува FDA, и додава дека учесниците во клиничките испитувања добрo ја поднесуваат вакцината.

Премиерот Борут Пахор ги повика членовите на двете комисии да го поддржат обновувањето на преговорите за прием на Хрватска во ЕУ, тврдејќи дека одлуката за деблокадата не е донесена под притисок од другите земји членки на ЕУ. Словенечки премиер рече дека договорот Извор: “Национал”, Загреб со хрватскиот премиер Јадранка Косор овозможува продолжување на разговоза решавање на спорот околу граниНа Хрватска ѝ е отворен рите цата, оценувајќи дека тоа е поволен догопатот кон ЕУ вор за Словенија. Тој објасни дека преговорите за склопуваОдборите за надворешна политика и ње на арбитражен договор со Хрватска ќе европски прашања на словенечкиот пар- продолжат паралелно со преговорите за ламент го прифатија предлогот на Вла- пристапување на Хрватска и нивната подата на Словенија за деблокирање на причетна точка ќе биде вториот предлог на стапните преговори на Хрватска со ЕУ и проЕвропскиот комесар за проширување Olli должување на договорите за решавање на Новоименуваниот амбасадор во Австра- прашањето за словенечко-хрватската гра- Rehn. лија, Драган Арнаут, за The Age вели дека ница. Пристапна конференција на 2 октом- Пахор наведе дека во тој предлог, кога можната екстрадицијата ќе биде еден од ври. станува збор за границата на морето, не неговите приоритети. Арнаут додава десе споменува принципот на еднаквост на ка има цврсти докази дека “Vasiljković со Шведското претседателството на Европ- што инсистира на словенечката опозиција, своите парамилитантни одреди на смртта, ската унија свика на 2 октомври Меѓувла- но се споменува земањето во предвид на оперирал по источна Босна, најмалку до дина конференција за да се продолжат посебните околности и директен контакт крајот на 1994 година.” пристапните преговори на Хрватска со ЕУ, на Словенија со отворено море Извор: “Ослобођење”, Сараево, се наведува во писмото кое премиерот Извор “РТС” автор: Фарук Бориќ на Хрватска Јадранка Косор го доби од Претседателството на ЕУ. Тоа е одговор на Полициска рација во писмото, кое на 11 септември го упати КоАмериканската ФДА ја просториите на весникот сор по средбата со словенечкиот премиер одобри вакцината за Борут Пахор во Љубљана, пренесуваат хр“Курир” ватските медиуми. грипот H1N1 Американската Управа за храна и лекови (FDA), објави дека се одобрени четири видови на вакцини против вирусот на грипот H1N1, чија дистрибуција низ САД се очекува веднаш штом првиот резерви ќе бидат достапни, за околу четири недели. “Денешното одобрување е добра вест за одговор на нашата земја на вирусот

Дваесет инспектори се појавија во просториите на Курир барајќи да им се предаде документацијата која веќе повеќе пати е контролирана и во која не се пронајдени никакви неправилности

Во просториите на дневниот весник “Курир” упаднаа инспектори на даночна полиција со налог да ја запленат документа-


4 цијата за работење на фирмата која е издавач на овој весник! Инспекторите, дванаесет на број, се појави барајќи да им се предаде документацијата која веќе повеќе пати е контролирана и во која не се пронајдени никакви неправилности! Инспекторите не сакаа да му даваат никакви изјави на новинарот на “Курир” ниту се согласија фоторепортер да ги слика. На обидот да се добијат одговори на прашањата зошто и по чиј налог го прават тоа, тие рекоа дека новинарот ги спречува во работата и контролирањето.

СНС: осуда на нападот на Курир Српската напредна партија жестоко го осуди “нападот на режимот на слободата на печатот и обидот да се воведе целосен медиумски мрак во Србија.” “Со упадот на вооружените полицајци во просториите на дневникот весник “Курир”, со запленување на серверите и компјутерите, кои претставуваат основни средства за работа, режимот испраќа јасна порака дека сака да го спречи натамошното излегување на Курир и било каква критика на власта. СНС смета дека со овој потег, режимот јасно е покажува целта на усвојувањето на Законот за информации - во Србија да се оневозможи различното мислење, а во исто време да се овозможи затворање на сите печатени или електронски медиуми кои се осмелуваат да изразат мислење кое не им по волја на претставниците на режимот”, се вели во соопштението на оваа партија. Видно вознемирени, на сите начини се обидуваа да спречат нивната контрола да биде медиумски проследена, поради што неколку пати на репортерите и фотографите им упатија груби коментари. Противењето го оправдуваа со зборовите дека тие се само официјални лица кои си ја завршат работата. За време на жестока дискусија еден од инспекторите се закани дека, ако камерата им пречи да работат, можеби и да ја скрши! Потоа, инспекторите одлучи да повикаат полицијата, наводно затоа што работниците не им дозволуваат на ја запленат документацијата, по што им се приклучија уште осум други даночни полицајци. “Посетата” на даночната полиција на “Курир” ја забележаа и голем број на други телевизиски и новински куќи. Поради потсетување, даночната полицијата последен пат упадна во просториите на Курир во јуни со налог да се преконтролираат сите фирми поврзани со компанијата која е издавач на дневниот весник “Курир” и со објаснување дека станува збор за редовна контрола. Ни тогаш не се најдени ни најмали неправилности во работата на компанијата. Тогаш тие инсистираа на увид да им се даде целата документација на претпријатието, а по-

Nastani na nedelata стојано беа на врска со своите шефови. Иако на сите начини се обидува да најдат и најмала грешка, не успеа да ја најдат. Сета побарувана документација досега во текот на сите контроли ставена е на располагање на даночните полицајци. Меѓутоа, ваквиот вид на притисок на нашата куќа не е новост. Притисок на државата на Курир трае од 15 февруари 2005 година.

Izbor

изјаснил во прилог на укинување на економскиот, комерцијалниот и финансискиот ембарго на САД против Куба, кој е во сила речиси половина век. Месиќ, исто така, рекол дека во минатото постоеле многу хрватски компании кои успешно учествувале во разни проекти на Куба, и дека ќе ги има многу повеќе во иднина, бидејќи и на двете страни постои голем потенцијал. Извори: “Курир” и “Глас јавности”, Белград Тој укажа дека големите можности кои Куба ги има во туристичката индустрија, каде што Хрватска како силна туристичка Претседателот Стјепан економија може да ѝ пренесе искуства. На прашањето како тоа тој да е првиот евМесиќ се сретна со ропски шеф на држава кој ја посетува Куба кубанскиот лидер Raúl по многу години, Месиќ изјави дека верува во тоа дека мора да постои соработка поCastro меѓу Куба и европските земји, и дека Хрватскиот претседател Стјепан Месиќ, предвидува дека и останатите европски кој е во официјална посета на Куба, во Ха- државници наскоро ќе дојдат, наведува вана со кубанскиот претседател Raúl Ca- Granma. stro зборуваше за подобрување на билатералните односи, особено на нивната економска и трговска соработка. Пред почетокот на официјални разговори во Палатата на револуција, интонирани се националните химни, а хрватскиот претседател ја посети почесната единица на кубанската армија построена во негова чест.

Фото: AIN/ Prensa Latina/POOL/ Photo Ismael Francisco

Претседателот Стјепан Месиќ 2006 ја посети Куба, како шеф на делегацијата на Република Хрватска на 16-тиот самит на Движењето на Неврзаните, во кој Хрватска има статус на набљудувач. Сите кубански медиуми во извештаите за посетата на претседателот Месиќ истакнуваат дека Хрватска на Генералното собрание на ОН гласа за резолуцијата со која се бара елиминирање на блокадата на САД кон Куба. На Кубанската-хрватски бизнис форум кој се одржа во Хавана, стопанските комори на Хрватска и Куба потпишаа акционен план за 2010 година, кој треба да придонесе во развојот на трговските односи меѓу двете земји. Разговорите на претседателот Месиќ и Кастро се одржа во атмосфера на пријателство и меѓусебно почитување, која ги карактеризира односи меѓу Куба и Хрватска, известува кубанската агенција Prensa Latina. Двајцата лидери изразија задоволство од напредокот на билатералните односи и ја потврдија својата подготвеност да се искористат можностите за нивно натамошно унапредување. На средбата се потврди желбата за подобрување на односите во повеќе области, особено економски, врз основа на заедничкиот интерес. Месиќ и Кастро дискутираа и околу прашањата за меѓународните односи и мултилатерални интереси, се додава во извештајот на Prensa Latina. Двајцата претседатели по средбата не даваа изјави за печат. Гласникот на кубанската Комунистичка партија весникот Granma во својот извештај истакнува дека претседателот Месиќ се

Државната секретарка Тајана Кесиќ, која ја предводи хрватската бизнис делегација, изјави дека нафтата и енергетиката, туризмот, градежништвото, транспортот и прехранбената индустрија,се областите на соработка, за кои на разговорите е изразен најголем интерес. Таа рече дека на трговската размена на Хрватска и Куба е под постоечките потенцијали, додавајќи дека актуелната глобална економска криза може да даде поттик за истражување на можностите за соработка меѓу двете земји, пренесува Prensa Latina. Претседателот на Стопанската комора на Куба Ivan Marichal се согласи со оценката за “недоволниот” промет на стоки и услуги меѓу Куба и Хрватска, и рече дека посетата на претседателот Месиќ ќе ја унапреди деловната соработка и дека ќе придонесе за проширување на односите меѓу двете земји. Извор: “Хина”


Izbor

“Прахово” на колена

Ekonomija рокот кога на поранешните и сегашните работници на ИХП треба да им бидат исплатени преостанатите заработки. На работниците им се должи помеѓу 14 и 24 плати.

5 милијарди евра. Учеството на јавниот долг во бруто општествениот производ е 31,6%. На крајот на 2008 година вкупниот јавен долг на Србија изнесуваше 8,8 милијарди евра, а неговото учество во БОП - 25,9%. Извор: “Бета”

Монтенегроерлајнз превезува повеќе патници

На индустријата за хемиски производи (ИХП) “Прахово” од Неготин, најголемиот српски произведувач на минерални ѓубрива, доколку нема итно инвестирање во производството, му се заканува колапс - дознаваат “Новости”.

Според информациите на нашиот весник, сè почнало кога во март 2007 година ИХП, по цена од пет милиони евра, со обврска за плаќање на наследените долгови, заостанати заработки за околу 2.000 поранешни и сегашни работници и инвестирање од 20 милиони евра, го купи грчката фирма “Неокимики”, во чиј посед е и рафинеријата за нафта “Београд”. Грците во поседот на “Прахово”, по плаќањето на купопродажната цена, влегоа во март 2008 година, а две месеци подоцна американскиот фонд “Карлајл” на берзата, по цена од милијарда долари, ги купи 100-те проценти акции на “Неокимики”. Од тогаш, дознаваме, “Прахово” повеќе стои отколку што работи. Бидејќи, од со договорот предвидените инвестиции, во оваа фабрика не влегол ни еден единствен цент. Претставниците на “Карлајл” во март оваа година од Агенцијата за приватизација побараа да им одобри нов петгодишен рок за вложувања, што им е и дозволено. Меѓутоа, од тогаш измина половина година, но инвестирање и понатаму - нема!

Црногорската авиокомпанија Монтенегроерлајнз превезла од почетокот на оваа година 385.000 патници, што е околу 12% повеќе отколку во истиот период 2008 година.

Од друга страна, Миша Булајиќ, генералниот директор на ИХП, вели за нашиот весник дека “Прахово”, сепак, работи. - Точно е дека претставниците на “Карлајл” во март бараа од Агенцијата за приватизација да ни одобри дополнителен рок за инвестирање - истакнува Булајиќ. Меѓутоа, со инвестициите уште не сме почнале бидејќи од Агенцијата за приватизација чекаме уште еден потпис, за барањето да биде потполно регулирано. И, тоа е единствената причина зошто со вложувањата уште не е почнато. Булајиќ нагласува и дека купопродажниот договор дозволува можност на работниците да им исплатат заостанатите заработки најдоцна до март 2010 година. - Од РТБ “Бор”, исто така, редовно добиваме сулфурна киселина, која во нашите погони се преработува во вештачко ѓубриво - заклучува Булајиќ. Враќање на Грците? Лаврентис Лаврентиадис, некогашниот сопственик на “Неокимики”, како што пренесува “Фајненшл тајмс”, во потрага е по банки кои би му овозможиле подигање кредит за повторно да ја купи фирмата која му ја продаде на “Карлајл”, бидејќи и таа грчка компанија, од кога стана дел од американскиот инвестициски фонд, е во незавидна положба. Истече мазут Пред неколку дена, по пукнување на изменувач на топлина, од колекторот во кругот на ИХП “Прахово”, во Дунав се изли голема количина на мазут, која на површината на реката направи “дамка” од големина 20 х 30 метри. Водостопанската инспекција наложи итно санирање на последиците од тој инцидент.

Комерцијалниот директор на Монтенегроерлајнз Чедомир Ѓуришиќ рече дека таа компанија во оваа година бележи месечен раст на бројот на патници од 10 до 12% и додава дека “ Монтенегроерлајнз очекува во оваа година да превезе околу 560.000 патници, додека во 2008 имал 495.000 патници”.

Како што изјавуваат во таа компанија, од вкупниот број на патници кои Монтенегроерлајнз ги превезол од 1 јануари до 9 септември оваа година, околу 104.000 се патници на летовите меѓу Србија и Црна Гора. Ѓуришиќ најавува дека Монтенегроерлајнз во зимскиот ред на летање ќе воведен специјална понуда на секојдневни летови од Белград, преку Подгорица, до десетина западноевропски градови, со цена за повратен билет, со сите такси, од околу 180 евра.

Извор: “Новости”, Белград, автор: Љ. Трифуновиќ

Јавниот долг на Србија 9,7 милијарди евра Поради ваквата ситуација во ИХП, во незавидна положба е и Рударско-топилничкиот басен (РТБ) “Бор”, кој неготинската фабрика ја снабдува со сулфурна киселина. Имено, бидејќи производството во “Прахово” е сведено на минимум, резервите на сулфурна киселина во Бор се натрупуваат, па, доколку таа сировина итно не се продаде, РТБ или ќе мора буквално да ја истури или да ја запре работата на Фабриката за сулфурна киселина. Покрај тоа, на 27 септември истекува

Вкупниот јавен долг на Србија на крајот на август изнесуваше 9,7 милијарди евра, што е за околу милијарда евра повеќе отколку на крајот на минатата година.

Како што објави Министерството за финансии, вкупните директни обврски на Србија изнесуваат 8,5 милијарди евра, од што надворешен долг беше 4,8 милијарди, а внатрешниот 3,7 милијарди евра. Индиректните обврски на Србија беа 1,2

Цената на повратниот билет, без такси е 29 евра, прецизира тој и додава дека продажбата на билети за летовите од Белград, преку Подгорица, до Лондон, Виена, Рим, Франкфурт, Диселдорф, Париз и Цирих ќе почне од 20 септември. Комерцијалниот директор на Монтенегроерлајнз изјави и дека досега картите на тие линии биле од 240 до 280 евра, а за Лондон биле и преку 350 евра. Црногорската авиокомпанија има флота од седум авиони, од кои пет летала се од типот “фокер 100” а две од типот “ембрајер 195” и вработува околу 400 работници. Извор: “Бета”


6

Словенечките фирми најдобро котирани На Дилоитовата листа на 500 најуспешни компании во 16 земји на Средна Европа се наоѓаат 22 словенечки компании, што е најмногу меѓу земјите во регионот.

Ekonomija

Пад на стоковната размена на Македонија за 37% Трговскиот дефицит на Македонија за седум месеци достигнал износ од 1,31 милијарди долари, а стоковната размена опаднала за 37,4% во однос на истиот период лани.

Значителниот пад на увозот и извозот е Словенија оваа година на листата ја прет- последица на глобалната криза, прецизиставуваат три друштва повеќе од минатата ра Државниот завод за статистика. Вкупгодина. На чело на словенечките фирми е ната вредност на извозот на стоки за сеPetrol Grup кој го зазема 41-то место (лани дум месеци од 2009 е 1,45 милијарди 57-то), додека Групата Mercator 46-тото долари, додека македонскиот увоз бил која минатата година беше најдобро ко- 2,76 милијарди. Покриеноста на увозот со извоз изнесува 52,5%. тирана сега го зазема второто место. Горење се наоѓа на 134-тата позиција, а Меркур на 143-тата, со што во однос на минатата година напреднале за 23, односно 41 место. Холдингот на Словенечката електрана паднал од минатогодишното 183-тото место на 199-тото. На листата на 500 најголеми се наоѓаат и 11 хрватски компании. Како стои во извештајот на Дилоит меѓу најдобрите е пласиран Агрокор кој се наоѓа на 25тото место. Со тоа ја надмина ИНА која во претходната година беше на чело на Во извозот и натаму доминираат производите од челик, текстил и фероникл. Махрватското стопанство. Првото место го држи полскиот нафтен кедонија најмногу увезува нафта, струја гигант PKN Orlen, го следи MOL, а на скала- и возила. Претежно тргува со Германија, та се уште 151 компанија од секторот Србија, Грција, Италија и Русија. Инаку, Македонија за 37 места ја подобри енергетика. На листата покрај Агрокор, се позициони- својата положба на листата на Светската рале и ИНА, на 27-то место, Конзум на банка за Услови за работење за 2010 го106-тото место, ХЕП, кој ја зазема 119-тата дина и го зазеде 32-то место на листата позиција, Хрватски Телеком на 149-тото од 183 држави, што е најдобар пласман место и Плива, Т-mobile, VIPnet и Под- за земјите на бивша Југославија. равка. Во првиот квартал од 2009 Агрокор Светската банка наведува дека Македониостварил 739 милиони евра приход од ја од јуни 2008 до јуни 2009 ги подобрила продажба додека ИНА имана само 608 условите за работење во доменот на покренување на бизниси, издавање градежни милиони евра. “Меѓу хрватските компании само Агрокор дозволи, вработување работници, упис има визија за регионално проширување, на имоти, добивање кредити, заштита на што би требало да биде пример за сите вложувачите и наплата на даноци. Извор: “Бета” хрватски компании”, оценува Ивица Крешиќ, директор на Одделението за финансиско советување во Дилоит. Во банкарскиот сектор нема значителни Договор за албанскиот промени, па во хрватска секторски лидолг кон СФРЈ дер останува Загрепска банка, додека во светот на осигурувањето уверливо предничи Croatia osiguranje со 498 милиони Земјите на поранешна Југославија постигнаа начелен договор со Албанија за нејзиниот евра бруто пресметани премии. клириншки долг кон бившата федерација во “Хрватските банки имаа добра позиција висина од 20,7 милиони долари. што е се докажува со позиционираноста на бројот 12, меѓу педесетина банки од Високиот словенечки претставник за сукрегионот”, коментира Крешиќ. цесијата Рудолф Габровец изјави дека поСрбија има шест компании, кои по пристигнатиот начелен договор за тој алходите зазеле места на листата, а на најбански долг вклучува курс еден спрема високите позиции се наоѓаат Нафтена Инеден помеѓу клирингот и американскиот дустрија на Србија и Електростопанство. долар и камата. Тој додава дека сите Единствена македонска компанија меѓу страни треба да донесат меморандум по 500-те најдобри е ОКТА, а Црна Гора и БиХ кој ќе уследат договори помеѓу секој сукне пласирале ниедна компанија. цесор поединечно и Албанија. “Дури 76% од компаниите меѓу топ 500-те Се очекува меморандумот да биде заклузабележале пад од приходите од продажчен до крајот на октомври, кога Албанија ба, кои просечно паднале во првото тромесечје за 23%”, вели Крешиќ. Најголем пад забележан е во секторот производство, со приходи помали за 33%, а лоши резултати постигнал и секторот на недвижности со пад од 22%. Извор: “Seebiz”

Izbor

и секој од сукцесорите ќе имаа направени билатерални пресметки. Потоа можат да почнат билатералните преговори за тога “кога и под какви услови” Албанија ќе му го отплати долгот на секој од сукцесорите, објаснува Габровец. На Србија ѝ припаѓа 35,76% од тој износ, односно 7,42 милиони долари, рече Зоран Ќировиќ, помошник на српскиот министер за финансии и овластен претставник на Србија во Комитетот за распределба на финансиската актива и пасива на поранешна СФРЈ. Србија, како што вели тој, по основ на камати би можела да смета на дополнителни нешто преку милион долари. Во рамките на сукцесорската формула, Словенија би можела да смета на 3,3 милиони долари од вкупниот албански долг и на заостаната камата во висина од околу половина милион долари. Хрватските медиуми по средбата во Тирана пренесоа дека на таа држава по основ на наведениот долг ќе ѝ припаднат околу 5,5 милиони долари. Извор: “Танјуг”

За Галеника малку 200 милиони евра? Ако владата на Србија ја одобри стратегијата на Агенцијата за приватизација, фабриката за лекови Галеника ќе биде на продажба од октомври. Работниците, истовремено, стравуваат за работните места.

Иако фармацевтската индустрија е една од оние кои најмалку ја почувствуваа кризата, многумина сметаат дека сега не е вистинскиот момент за продажба на еден од наголемите државни претпријатија, а во Владата тврдат дека оваа стратешка компанија сигурно нема да биде продадена под цената... Според проценките на приватизациониот советник, конзорциумот Ротшилд и Цитадел, вредноста на единствената преостаната државна фабрика за лекови е 200 милиони евра. Б92 дознава дека во таа компанија само тековните инвестиции се повеќе од 60 милиони евра, а меѓу нив е и изградбата на фабриката од која, од јануари, лекови ќе можат да се извезуваат и на нов пазар - во Европската унија. Во Владата велат дека се свесни дека на продажба даваат компанија со значително учество на пазарот, квалификувани работници и добра производна програма. “Ние јавно излеговме со проекцијата, од прилика 100 процентниот капитал на Галеника вреди околу 200 милиони евра, што значи дека на продажба ќе биде понудено минимално 70% од капиталот, сходно на тоа ќе биде одре-


Ekonomija дена минималната цена”, објаснува Не- ни долари. Кога државата го раскина тој бојша Ќириќ, државен секретар на Мини- договор, на Паниќ меѓународната арбистерството за економија. тража му овозможи надомест од 40 ми“Од друга страна, ќе се бара стратешки лиони долари. Сега како потенцијални партнер кој е од истата бранша, исто така купувачи, само неофицијално, се спомефармацевтска компанија. Нема да биде нуваат “Штада” која е сопственик на Хемодозволено на тендерот да учествуваат од- фарм и “Алапис” кој веќе го приватиредени инвестициони фондови, некои зираше Шумадијалек. други финансиски институции итн., туку саИзвор: “Б92”, Белград мо стратешки партнер, бидејќи стратешки партнер може низ инвестиции да го подигне производниот капацитет и да го Странски инвестиции само прошири работењето”, наведува Ќи-риќ. Директорот на Галеника Ненад Огњано900 милиони евра виќ, меѓутоа, не сака да влегува во проценка на вредноста на компанијата ко- Во Србија од почетокот на годината до ја ја води и вели дека е тоа работа на крајот на јули, според податоците на НБС надлежните во Владата. “Кризата кај нас се слеале околу 900 милиони евра странски влијае на формирањето на цените. Неко- директни инвестиции, што е за половина гаш нешто многу повеќе вреди, а не може помалку од лани. да се продаде, а некогаш помалку вреди - а може поскапо да се продаде. Треба са- За жал, со слаб српски инвестициски учимо да се почека вистинскиот момент за нок или поточно со својата добра проценка, единствено можат да бидат задоволни продажба, вели Огњановиќ. “Галеника во 2009 година, во првите шест аналитичарите на лондонскиот “Econoмесеци потполно го исполни планот. Нема mist intelligence Unit” кој веќе во март, дефицитарен ниеден лек, работниците кога владините функционери уште беа работат во три смени, личните примања оптимисти, ги предупредија овогодиши сè што оди кон работниците и кон држа- ната сметка да ја прават со “до околу 1,5 милијарди долари странски директни инвата - сè е исплатено”, наведува тој. Синдикатот, меѓутоа, има проценка на вестиции, во најдобар случај”. вредноста и тврди дека компанијата вреди И со толку оваа година навистина би мобарем двојно повеќе. Зоран Пантелиќ од жела да се заврши. Бидејќи од поголесиндикатот Независност Галеника вели мите приватизациони приходи, кои во дека тие бараат од Министерството за 2009 претставуваат барем половина економија да ја образложи пресметката. од вкупниот инвестициски биланс, до “Цената од 200 милиони апсолутно е не- крајот на годината, дури и министерот реална. Таа е прениска”, тврди Панте- Млаѓан Динкиќ смета само на парите од лиќ. “Сметаме дека уште не е време “Галеника”. Прашање е дали и тоа ќе легприватизацијата да се спроведе, токму не на овогодишните сметки. од причина што изградбата на новата Што се однесува до новите гринфилд и фабрика се приведува кон крајот и на браубфилд вложувања, и во српската Агенпочетокот на идната година ќе биде пуш- ција за странски вложувања и промоција тена во погон и убедени сме дека со тоа на извозна листа на до сега најавуваните “Галеника” ќе вреди многупати повеќе”, и сега неизвесните инвестиции додаваат уште едно: до крајот на годината би тререче тој. Повеќето од работниците се уплашени бало да започне изградба на фабрика на со најавената смена на сопственикот и австриска компанија за производство на можноста да останат без работа. Тие, по градежни машини “Wacker Neuson” во продажбата на компанијата, ќе станат неј- Лапово. зини мали акционери, а покрај нив делче Вкупната вредност на оваа инвестиција од сопственоста низ бесплатна поделба по фази би требало да биде околу 180 на акции ќе добијат и сите граѓани на милиони евра, но за податоците за влоСрбија кои порано не учествувале во при- жување во оваа година не располагаат. Како што сигурно не можат да кажат ни ватизации. Но, по сè судејќи, како и во случајот со колку која фирма учествува во преостабесплатните акции на НИС, и акциите на натите 500 милиони евра, кога од вкупната Галеника ќе бидат бројчено и вредносно сума која стигнала на сметки во земјата се одземат 400 милиони од приватизациоиситнети. “Ретко кога се случува акционери, кои прв ниот приход од продажбата на НИС. пат добиваат акции, да имаат само една На основа на податоците на Народна акција. Секогаш ситуацијата е да имате не- Банка на Србија за вкупниот прилив по колку акции до номинална вредност, тоа дејности и земји од каде парите се уплаќе биде одредено откако ќе се заврши и тени и дополнителното истражување на прифати, од страна на Владата, процената Агенцијата на терен, очигледно е дека најна вредноста на капиталот. Со самото тоа големиот дел од разликата помеѓу вкупќе биде одредена и номиналната вред- ната вредност на странски директни ност на секоја акција”, вели државниот вложувања во оваа година и инвестисекретар Ќириќ. “Мое лично мислење е циите на “Гаспром”, се всушност вложудека во случајот на Галеника и некои дру- вања на постоечките инвеститори - банки, ги фирми граѓаните ќе добијат повеќе осигурителни куќи, телекомуникациски од една акција со одредена номинална компании и фирми кои главно се занимаваат со изградба на недвижности, кои во вредност”, наведува тој. Галеника веќе помина низ приватизација претходните години ги почнеле своите 1991 година кога му беше продадена на проекти или најавиле дополнителни влоМилан Паниќ и тогаш вредноста на фа- жувања, а од кои дел е веќе реализиран бриката беше проценета на 360 милио- во 2009. Кој дел и колку, прашање е без сигурен одговор.

Izbor

7 Типичен пример, велат, е “Мобилком”, кој планира вложувања од 250 милиони евра во наредните неколку години. Дел од овој план исполнил во првата половина на оваа година, но немаме информација за точната вредност на неговите инвестиции, велат во СИЕПА. И НБС би сакала барем од приватизацијата да ги раздвои гринфилд и браунфилд вложувањата, но поединечни фирми за жал не доставуваат податоци, на кои, инаку, со закон се обврзани. Меѓутоа, ако се изземат од листата на СИЕПА приватизациите и преземањата на фирми, повеќе од јасно е дека нови инвестиции, започнати во оваа година, можат да се избројат на прстите од една рака. Ако се смета дека само конзорциумот “MPC Properties and Merrill Lynch” својата инвестиција од 150 милиони евра во ТЦ “Ушќе” ја завршил во оваа година, дека уште некои фирми како “Нексиа”, “Eurogroup” и “Кроноспан”, исто така само ги продолжиле или завршиле порано започнатите работи, листата на нови инвеститори кои во Србија се вселиле оваа година се сведува на две фирми - германскиот “Leoni” (браунфилд вложување) и данскиот “Grundfos” (гринфилд), без податоци за овогодишните вложувања. Само поради кризата или од други причини, своето доселување во Србија за подобри времиња или услови го одложија и најавуваните Јапонци и Норвежани и Швеѓани и Италијанци... Иако Србија им вети дека ќе им плати само да дојдат. Испадна дека во ова време ни директни ни индиректни поттикнувања не биле доволно убедлива мамка да ги одврзат кесињата. Како и да е, иако државните поттици на инвеститорите им се важни, и покрај тоа што раснеа, нивото на инвестиции се намалуваше. Како што беше јасно дека најавите од почетокот на годината за преземање на инвеститорите од конкуренцијата од соседството и селење на фабриките од новите членки на ЕУ на нашите простори беа само обид за ширење оптимизам и како што треба да се бидеме реални дека во годината на криза Србија не ни можеше нешто позначително да го поправи својот биланс, така е и фактот дека дел од одговорот зошто нема вложувања лежи во двете вести кои деновиве стигнаа од Женева и Вашингтон. Оние за нашиот прилично лош пласман во конкурентноста и по условите на работење. Особено ако се споредиме со земјите од околината, кои минатата година добро ја искористија за подобро рангирање. Доволно за признание на оние кои на прашањето “како да се привлечат странски инвестиции”, упорно повторуваат дека “работа на државата не е да инвестира во претпријатија и да управува со стопанството, туку да се грижи за здравјето на јавните финансии, да обезбеди влез на конкуренција во секторот на инфраструктура и да ги отстрани бариерите за вложувања”. Кога тоа ќе го направи ќе има и подобра позиција на светските листи кои странските инвеститори внимателно ги читаат додека донесуваат одлуки каде да го удомат својот капитал. Извор: “Политика”, Белград


Ekonomija ЈАТ очекува загуба од 25 ниме со плаќањата само една недела, а плаќаме најскап керозин на светот”, рече милиони евра Радовановиќ. Моментната пополнетост на Јатовите авиJAT Airways ќе забележи на крајот на годи- они е околу 60%, што според зборовите ната од 20 до 25 милиони евра, доколку до- на првиот човек на компанијата, е најслаб тогаш не се случи ништо позитивно, вели резултат во опкружувањето. генералниот директор Срѓан Радовановиќ. “Проблемот е можеби и тој што ЈАТ е секогаш неврзан. За нас е потполно природно да бидеме во Стар алијансата, во која се Turkish Airlines и Lufthansa, иако не е неистересно ни друштвото на Aeroflot и Air France, вели Радовановиќ. Говорејќи за акциите на ЈАТ, тој истакна дека акциите на националната авиокомпанија се веќе регистрирани во Централниот регистер за хартии од вредност и дека формално е сè спремно за поделба на бесплатни акции на граѓаните. “Ако до 1 јануари 2011 година не дојдеме Радовановиќ истакнува дека ЈАТ е вредна на ‘позитивна нула’ лошо ни се пишува”, компанија, бидејќи ликвидационата изјави Радовановиќ во интервјуто за вредност на нејзиниот имот е најмалку новиот број на “Економист магазин” и 250 милиони евра и додава дека ЈАТ би укажа дека глобалната економска криза требало да се приватизира побргу, бидејнегативно се одразила на работење на ќи како што рече “со време девојката ЈАТ. нема сигурно да стане поубава и сега моТој укажува дека ЈАТ тешко ја поднесува раме малку да ја нашминкаме и убаво да кризата и дека прометот на таа авиокомпаја облечеме”. нија паднал за околу 20%. Тој рече и дека, по владината уредба за “ЈАТ во минатата година превезе 1,3 мизамрзнување на заработките во јавниот лиони патници, а оваа година тешко ќе сектор, месечно заработува 168.000 дидостигне до 1,1 милион патници”, рече нари. Радовановиќ. Извор: “Танјуг” Според неговите зборови, главни причини за досегашното лошо работење на компанијата, која минатата година забележи загуба од 29 милиони евра, е тоа што НИС: Загубите паднале на е ЈАТ “старомодна, организациски над7,4 милијарди динари мината фирма, направена по калапот од пред 20-30 години”. Нафтената Индустрија на Србија во вториРадовановиќ додава дека ЈАТ, покрај тоа, от квартал од оваа година остварила добив“нема особено квалитетна услуга, це- ка од 3,8 милијарди динари, соопштено е од ните се повисоки отколку што треба да НИС. бидат, нема никаква промоција и не се позиционирал во свеста на потрошувачите”. Тој изразува уверение дека до 2010 година, поради “белиот шенген” и дополнителните напори на менаџментот компанијата да се модернизира, ЈАТ ќе успее да превезе околу 1,5 милиони патници. 8

“Главна задача на новата управа е да го зголеми бројот на патници и Јатови авиони, а за почеток е доволно стјуардесите да бидат насмеани, услугата квалитетна и да бидеме поконкурентни, бидејќи другите компании, како German Wings, се однесуваат сѐ поагресивно”, истакнува Радовановиќ. Тој наведува дека побарувањата на ЈАТ изнесуваат околу две милијарди динари и дека се поголеми од обврските, истакнувајќи дека најголем дел од парите ЈАТ потражува до една нигериска компанија, Ербас и од македонскиот МАТ. “Најголеми доверители се државни фирми, Агенцијата за контрола на летање и Аеродромот “Никола Тесла”, додека на НИС не ѝ должиме многу, затоа што доц-

Компанијата, како е наведено, успеала да ја сврти негативната динамика на првиот квартал и на тој начин да ги намали загубите по шестмесечната пресметка за 2009 на 7,4 милијарди динари. “Констатирајќи позитивно влијание на надворешни фактори, како што е јакнење на динарот, на делувањето на компанијата, Управниот одбор ја пофали работата на менаџментот, кој во вториот квартал успеа да го стабилизира финансиската состојба на компанијата, да ги зголеми експлоатациите на нафта и гас, како и да понуди на пазарот нов квалитетен производ - евро дизел”, изјави претседателот на Управниот одбор Вадим Јаковљев. Тој рече дека “ваквиот резултат не би бил можен без постојана поддршка на Владата на Србија и конструктивната соработка на ниво на Управниот одбор”. Управниот одбор одобри Програма за оптимизација на бројот на вработени кој претставува прва фаза во остварувањето на програмата за зголемување на ефикас-

Izbor

носта на вработените. “Вработените кои ги задоволуваат критериумите на програмата и кои се пријавиле за доброволно заминување од компанијата ќе можат да си одат веќе до крајот на септември со отплата на отпремнина во износ од 750 евра за секоја година работен стаж, плус четири просечни плати”, се вели во соопштението. Компанијата, како е наведено, ќе го продолжи процесот на зголемување на ефикасноста на вработените и ќе понуди специјални програми за доброволно заминување за други категории работници. Според зборовите на генералниот директор Кирил Кравченк, паралелно е започнат процес на планирање на кариера и развој на “клучни” вработени, како и ангажирање на најдобри стручњаци. Извор: “Танјуг”

Секој втор има дозволен минус Секој втор вработен или пензионер во Србија користи дозволен минус на тековна сметка, иако е ова најскапо од сите видови кредитирања кои банките го нудат.

Фото: Liyin the Designer

Корисници би имало и повеќе, платежните можности тоа да им го дозволуваат, односно да не се веќе максимално задолжени со други видови кредити, пишуваат Новости. Заеми по тековна сметка, како покажуваат истражувањата во некои банки, најмногу земаат граѓаните со најниски примања. Радо ги користат и добро стоечките клиенти. Главна причина е тоа што дозволените минуси се лесно достапни. Во нашата земја, според податоците на Кредитното биро, отворени се 6,1 милион тековни сметки, кои ги користат 4,1 милион граѓани. Заемите за дозволени минуси изнесуваат дури 33,4 милиони динари. Каматните стапки на дозволено пречекорување се движат од 2,3 до 2,8% месечно, или кај некои банки од 30 до 35% годишно. Влегување во недозволен, “црвен” минус се казнува најчесто со камата од 3,5 до 5% месечно. Заемите можат да ги користат сите вработени и пензионери во висина на една плата, односно пензија, доколку останатите обврски кон банките, на пример рата за кредит или кредитна картичка, им се помали од 30% од заработката. Дозволениот минус се одобрува на една година и потребно е во целост да се отплати пред повторното обновување. Според зборовите на Раде Шевиќ, од ХипоАлпе-Адриа банка, иако се бележи зголемување на бројот на тековни сметки, многу граѓани морале или да го намалат износот на дозволениот минус или да се


Izbor

откажат од него. Причина е одлуката на НБС дозволениот минус да влегува со 5% од оптоварувањето на платата. Така во оваа банка е забележен пад на користење на заеми по тековни сметки за 25%. Во Комерцијална банка има повеќе од милион тековни сметки. Од тоа повеќе од 150.000 корисници редовно примаат плати и пензии во оваа банка и банката има можност да користи дозволен минус во износ од скоро пет милијарди динари. Во моментов 88.392 граѓани во Комерцијална банка користат заем во вредност од околу 2 милијарди динари. Во Уникредит банка повеќе од 40% корисници на “пакети сметки” користат дозволен минус. Околу 45% од клиентите користат право на дозволено пречекорување до лимитот, и тоа главно повремено. Од како започна кризата, според податоците на Кредитното биро, сè поголемо е доцнењето во отплатата на овие видови заеми. Така во доцнење со враќање на заемот се 181.221 граѓанин, а уделот на доцнење во вкупниот износ на дозволен минус е 5,7%. Тоа во однос на крајот на минатата година е зголемување на доцнењето од 1,6%. Извор: “Новости”, Белград

Полесно до градежна дозвола Законот за планирање и изградба, кој ќе ја поедностави и забрза процедурата за издавање на градежни дозволи, стапи на сила.

Законот предводува и легализација на објектите изградени до денот на стапување во сила на истиот, а сопствениците барање за легализација можат да поднесат во рок од шест месеци. Објектите, се наведува во Службениот гласник, изградени на заштитени природни и културни добра, на туѓо или државно земјиште, на трасите на Коридор 10, како и оние кои се градени од нестандардни материјали и претставуваат опасност за безбедноста на луѓето нема да бидат легализирани. Надлежниот министер во следните 30 дена ќе пропише мерила за утврдување на надомест за уредување на градежното земјиште во постапките на легализација. Општините, градовите и градот Белград должни се во рок од 18 месеци од стапувањето на сила на законот да донесат урбанистички и просторни планови. Министерот за животна средина и просторно планирање Оливер Дулиќ изјави порано дека благодарение на тој закон стотици илјади објекти во Србија ќе бидат легализирани во следните две години. Дулиќ истакна дека законот ќе овозможи масовна, евтина и ефикасна легализација и додаде дека тој правен акт е напишан во интерес на секој граѓанин, кој има намера да гради или да купи стан. Извор: “Танјуг”

Komentari 9 ко пијан за плот, ама плотот барем уште Хрватска завера постоеше, а сега пијаниот се тетерави во Премиерко, можете ли да празен простор. Иако би било поразумно да се вложуваат во компјутери отми дадете цигара? Леле, пари колку во цртанки, во салата наместо во би ви дала со драга волја, пченица, во базени наместо во рак на дробови, во машини наместо во ама оваа ми е последната бели шанкови, во сообраќајна полиција наместо во сообраќајни несреќи, во фабрики Идеал на хрватските премиери е Дедо наместо во мостови - џабе добрите идеи Мраз кој великодушно дели подароци сè додека ноктите не му загребат по дното кога ние тоа не го сакаме. А општеството на вреќата. И не е за толкавата желба за во кое единствен закон е желбата, веќе исполнување на желби виновна лично Јадран- не се вика општество туку глутница. Ама ка Косор - иако по тоа што постојано се кога срцето таму нè влече... смешка во камерите се гледа дека очајнички сака на сите да им се допадне

“Сите министри се сложни дека законот за ограничување на употребата на тутунските производи треба да се менува” и “Законот не смее да го ограничува родителството” - се две типични речици кои го изразуваат гласот на народот околу двата непопуларни закони, за пушењето во кафулињата и за вештачкото оплодување. Скоро па се сожалив над владата: прво ја напаѓаат поради законите, а кога ќе се обиде да ги ублажи, тогаш тие истите ја напаѓаат поради тоа што донесува лоши закони. Но Владата не донесува лоши закони, таа едноставно сака да им удоволи на луѓето и да им ги исполни желбите. Бидејќи кој видел закони кој ограничуваат нешто? - Министерот сака мост до своето село и му се изградува - владата не сака ограничување на слободата на движење - Селаните сакаат да садат пченица, а не зеленчук, ок - владата не сака да го ограничува аграрот - Школските автобуси го наплатуваат дупло поскапо превозот на децата, а владата тоа им го плаќа - владата не сака да ги намалува можностите на приватните стопанственици - Полудени возачи убиваат безмилосно по патиштата, а владата не им ги конфискува возилата - владата не сака да ја ограничува употребата на приватната сопственост - Тутунската индустрија сака да го зголеми профитот, само нека се пуши - владата не сака да го ограничува полнењето на буџетот - Анто Ѓапиќ сака пензија, еве ја иде - владата не сака да го ограничува празнењето на буџетот - Му купив на синот вежбанка која цела година ја носеше на училиште и ја враќаше од училиште, а никогаш во неа да не напишале ни цртичка - владата не сака да го ограничува печатењето книги - Јуре радиќ сака Пељешки мост, нема проблем, владата ќе ги заложи Бански двори, само да му изгради - владата не сака да го ограничува градежниот сектор. Идеал на хрватските премиери е Дедо Мраз кој великодушно дели подароци сè додека ноктите не му загребат по дното на вреќата. И не е за толкавата желба за исполнување на желби виновна лично Јадранка Косор - иако по тоа што постојано се смешка во камерите се гледа дека очајнички сака на сите да им се допадне. Наметнувањето на желби стана и пред неа единствен закон во Хрватска и тоа повеќе не може да се запре. Тито им рече на своите судии да се држат до законот ка-

Извор: “Национал”, Загреб, автор: Boris Bech

Вук Драшковиќ: Тајната служба на Милошевиќ и денес ја држи Србија во шака Поранешниот српски министер за надворешни работи Вук Драшковиќ смета дека и денес во Србија мрежата на паралелната тајна служба на Слободан Милошевиќ, Радомир Марковиќ и Милан Радоњиќ е посилна од државата: “Само со тоа може да се објасни фактот дека пет години по убиството на Зоран Ѓинѓиќ многумина од припадниците на тајните служби кои учествувале и уште учествуваат во злосторства остануваат недопирливи за српската полиција и за српската, службена, тајна служба БИА”. “Нашите судови и обвинителства се преполни со судии и обвинители на Милошевиќ, собраниските клупи со негови следбеници, многумина од новинарите и уредниците кои патат по оние времиња на омраза, лудило, злосторства... Не можеме ни да претпоставиме колку таа омраза е силна. Да погледнеме само во поранешниот Советски сојуз кога се расформираше КГБ. Од него никна, во светот најсилната, руска мафија. Довчерашните КГБ-овци со пари, техника, искуство... почнаа да се занимаваат со други, криминални дејства”, наведува Драшковиќ, додавајќи дека ситуацијата ќе биде таква сè додека “не бидат отворени досиејата на тајните служби и не се пронајдат имињата на соработниците и поткажувачите на УДБА”. Говорејќи за избегнувањето на власта да поведе реформа во тајните служби, Драшковиќ рече: “На оние на кои устата им е полна со Европа стануваат зависни од тајкуните кои бегаат од Европа. Интересот, наречен пари, плус демагогијата ја заменија европската стратегија која и ја нема. За антиевропските сили, патриоти се сите кои влечат во минато и несреќа, како пат кон својата партиска и сопствена среќа. И, така, сите си молчиме”. Драшковиќ наведе и дека хашкиот бегалец Ратко Младиќ веќе можел да биде уапсен да не е таа “мрежа на злосторничка пирамида на смртта, која опструира сè што ќе ѝ падне на памет, па дури и потрагата по гробот на Дража Михајловиќ”. “Како службената полиција и тајната служба да го пронајдат жив Младиќ, кога не можат да го пронајдат ни мртов Михајловиќ?!”, наведува Драшковиќ. Извор: “Index”, Загреб


10

Утврдување на српскиот идентитет: Брод или Костајница не можат да бидат Босански, но училиштето може да биде Србија!?

Премиерот на Република Српска Милорад Додик и претседателот на Република Србија Борис Тадиќ свечено на Пале го отворија - а Неговото високопреосвештенство митрополитот дабробосански Никојал го освети - современото ново Основно училиште “Србија”.

Училишната зграда изградена со заеднички средства на Република Српска (РС) и Србија е и најдобро опремено училиште во Република Српска: илјада ученици ќе имаат на располагање осумнаесет училници, осум кабинети, три лаборатории, библиотека, читална и кујна - сѐ на сè, Основното училиште “Србија” се простира на убави две и пол илјади квадратни метри. Циниците би рекле, голема е Србија. За пофалба е вредна - како што обично се кажува во за пофалби вредни прилики како оваа - заедничката иницијатива на РС и матицата Србија на Пале да се изгради ново основно училиште. Како и да се вика, во него децата ќе ги учат првите букви и бројки, првите песнички, хемиски елементи, главни градови и рудни богатства на својата татковина. Циниците би додале - како и да се вика. Татковината или основното училиште, сеедно. Зошто, меѓутоа, основното училиште на Пале се вика баш “Србија”? Ако тоа навистина биде “училиште за деца од сите вери и нации”, како што наставната програма ја сумираше премиерот Додик, зошто училиштето да не се вика, да речеме, по Веселин Маслеша, босанскиот Србин кој се родил во Бања Лука, се школувал во Загреб, а живеел во Белград, работејќи и за бањалучка “Нова штампа” и за “Белградски новости”? Или - добро, тоа е малку на прва топка - по босанско-српскохрватскиот писател Иво Андриќ? Зошто токму Основно училиште “Србија”? Работата е уште покомплицирана кога се знае дека во РС во која гордо стои зградата на Основното училиште “Србија”, значи училиште со име на друга држава, со закон се забранети имиња во кои се споменува државата во која тоа училиште и самото се наоѓа. Брод или Костајница не можат да бидат Босански; но училиштето може да биде Србија. Може ли тогаш и во Србија да има Основно училиште “Босна”? Тоа е најлудиот дел: однапред, имено, одговарајќи на обвинувањата, свечениот отворач Борис Тадиќ рече дека не би имал ништо против Федерацијата БиХ во Нови Пазар да изгради основно училиште кое

Kolumni би се викало Босна. На страна сега што би било многу интересно да се види како Тадиќ заедно со реис-ул-улема Мустафа Цериќ отвора основно училиште “Босна” во Нови Пазар - зошто, имено, тоа е теоретски можно, а практички лудо? Затоа што, ете, Основно училиште “Босна” е теоретски можно во Србија, додека во Република Српска, значи насреде Босна, не е можно ни теоретски ни законски. Како тогаш во Пале Основно училиште “Србија” не само што е можно, туку - како ќе видиме - задолжително? И тоа го објасни директорот на Србија. Пардон, претседателот. Значи, претседателот на училиштето. Односно на Србија, јас се извинувам. Гледате како незгодно е тоа со Србија. “Србија има обврска на секо-ја точка на светот да ги образува припадниците на својот народ, ние не сме одговорни само за своите граѓани, туку за сите луѓе кои носат српско име, и ќе сториме сè да му помогнеме на српскиот народ каде и да живее”, рече така во инспирaтивното слово драгиот гостин и свечен отворач, потсетувајќи на крајот дека и тој самиот како професор школувал неколку генерации, и дека знае дека “образованието е област во која мора да се вложува, бидејќи само така може да се зачува и идентитетот на народот”. Накратко - она што на неупатениот набљудувач, на некој храбар питач, му изгледа како училишна зграда, всушност е утврда на српскиот идентитет. На друго место децата да одат на училиште да научат да собираат и одземаат, да пишуваат и читаат, на друго место имено се подразбира дека во училиштето се учат јазикот, книжевноста, културата или географијата на кои детето им припаѓа и дека примарна функција на училиштето е образованието. Не и во Србија. Мислам, секако, на училиштето. Таму, како што рече високиот спонзор и драг гостин, приоритет е “зачувување на идентитетот на народот”. Затоа, сфаќате сега, училиштето се вика “Србија”. На други места, ете, не е таков обичајот, но овде училиштата се нешто како фолклорно друштво или фудбалска репрезентација, не значи обична образовна институција, туку повеќе како знак на идентитет. Накратко - не знам како поедноставно да објаснам - во некои национално осветени и заостанати култури училиштата се градат за деца, значи ученици, додека на овие простори училиштата ги градат за родителите. Како знак на нивниот идентитет. Само да биде, и да се вика. Каква тогаш ќе биде наставната програма во Основното училиште “Србија”? Не знаеме, ама можеме да си играме претпоставување. Ќе се учат српски јазик, писмо и книжевност, српска историја, географија, и останатите ентитетски и идентитетски предмети. Математиката, да речеме, не само што е потполно анационална наука, туку при тоа се пишува со арапски бројки, а понекаде дури и со римски, и тука учениците се во голема опасност да се однародат и да ги прифатат арапско-римските, односно исламско-католичките вредности и закони. Математиката, затоа, претпоставувам, ќе биде изборен предмет за “децата од сите вери и нации”, како што рече премиерот. Додека српските деца ќе одат

Izbor

на веронаука, малите Хрвати и Бошњаци ќе учат математика. Основното училиште “Србија” отвора и бројни други, ненаслутени можности, особено оние јазичните. Децата од Пале, на пример, од сега ќе можат да се школуваат во Србија. Таканаречените Останати Деца ќе можат на крајот на школската година да ја демолираат и испокршат Србија. Директорот Борис Тадиќ, на пример, ќе може гордо да рече дека е изградена нова, современа и модерна Србија. Може дури да рече и дека во следната година Србија ќе добие и фискултурна сала. Всушност, кога подобро ќе размислам, тоа и го рече. Веќе ја гледам веста од Пале, каде покрај Основното училиште “Србија” свечено се отвора фискултурна сала, во знак на добра волја наречена “Босна”. Да имаат децата од “Србија” каде да си играат. Извор: “24 сата”, Мостар, автор: Борис Дежуловиќ

Во Хрватска е опасно да се биде успешен

Ништо полошо отколку во Хрватска да се биде успешен. За разлика од Европа која ги цени своите големи луѓе, ние им ја “вадиме утробата”. Дали е тоа хрватска завист или терор на медиокритетите?

Овие денови, кога многумина се трудат да ја прикажат Хрватска како најлоша земја на светот, на ред дојде и професорот Драган Приморац. Една исклучително добра иницијатива која ја покрена како министер, учениците да добијат бесплатни учебници, сега некои сакаат да ја прикажат како нешто крајно негативно. Еден мошне успешен министерски мандат во кои се направени бројни чекори нанапред, сега се прикажуваат сосема поинаку. Типично за Хрватска. Сè што е добро веднаш се заборава, а анонимуси кои зад себе немаат ништо упорно сакаат секого да го прикажат само во негативно светло. Што се однесува до Приморац, применета е истата тактика, само нема да даде резултати. Тој врвен стручњак, ценет во светот, направи исклучително мно-гу за хрватскиот просветен систем да му се приближи на европскиот, да се примени она најдоброто што постои во Европа. Чекори кон подобро се направени, но ништо не е идеално, се разбира. Уште многу мора да се стори, но не може да се оспорува заслугата на


Izbor

Приморац дека на просветата се обидел да ѝ осигури повеќе чесно место во хрватското општество. Навистина е банално просветните работници толку малку да заработуваат, да се постојано на самото дно и од нив да се зема, без оглед на поединечниот квалитет. И меѓу нив има добри, одлични и полоши, а сите се во ист лонец. Тоа не е добро, бидејќи води кон уравниловка, а таа води кон просечност и тогаш нема напредок. За тоа беше свесен и министерот Приморац, се обиде таквото нешто да го избегне, но не ни можеше во толку кратко време да спроведе сè што наумил. Но, многу добри нешта направи, нема сомнеж. Сега сепак некои и него се обидуваат да го стават на столбот на срамот. Не било добро ова, не било добро она. А тоа што е добро, на кого му е гајле. Времињата се тешки, не само кај нас, сега пари за такви одлични иницијативи како што се бесплатните учебници за сите нема, но времињата ќе се подобрат, па државата повторно ќе може да создава услови луѓето полесно да ги школуваат децата. Всушност, така е во целиот свет, но единствена разлика е што другите ги ценат луѓето кои сториле нешто позитивно. Кај нас е сосема поинаку, кај нас е така вообичаено анонимуси да ги напаѓаат успешните луѓе, да им ја “вадат утробата”, да се насладуваат на измислици. Оние кои зад себе немаат ништо да им делат лекции на луѓето кои се успешни. Сè во Хрватска може да се биде, само не успешен! Не дај Боже! Не е тоа од вчера, иста судбина успешните Хрвати ја доживеале и во минатото. Колку само оспорувања доживеал големиот Мирослав Крлежа, а можат да се изредат такви примери од сит сфери на животот. Сите тие опоненти се заборавени, кој ги памти нив, но историјата ги задржала оние кои нешто создале. Ништо подобра судбина не доживеа ни првиот хрватски претседател Фрањо Туѓман. Уште додека беше жив му замеруваа и што треба и што не треба, а му признаваа скоро ништо. Човекот кој им овозможи на Хрватите да живеат самостојно, да имаат своја држава! Само тоа да го направил, а направил многу повеќе, би требало да го зачуваат во помнењето како еден од најголемите Хрвати кои историјата ги познава. Да се гледа во сè позитивното што е сторено. А каде се денес неговите опоненти, оние кои така грубо го оспоруваа? Ги нема никаде, бидејќи и тогаш биле и сега се нули. Ете, тоа е животот во Хрватска, па не чуди што многу способни и паметни си ги пакуваат куферите и заминуваат. Ги бркаме ние самите, бидејќи таквите се свесни дека кај нас ги очекува само омаловажување. А од кого? Од оние кои никогаш ништо не постигнале во животот. Се менуваат општествените системи, се менуваат политичарите, но таа особина на Хрватска останува иста. Можеме да говориме за хрватска завист, можеме да говориме за потенцијален синдром во кој неуспешните им за видуваат на успешните. Но, најчесно би било кога тоа би го нарекле со полно и право име. Терор на медиокритетите. Извор: “Вјесник”, Загреб, автор: Jurica Körbler

Intervju 11 акција за која порано не сме биле спремЉубовта е прекрасна ни, така што во таа смисла претставува, зараза всушност, отворање на простор на слобода за нејзините јунаци. А во драмата кај Почетокот на оваа сезона на Големата сце- Шекспир, секогаш е јасно поделено урна “Љуба Тадиќ” на Југословенскиот Драм- баното со селското, односно редот со слоски Театар, ќе ја обележи и Шекспировата бодата, што е, од друга страна, и многу комедија “Како што милувате”, која за прв политички. пат се изведува во оваа куќа, и тоа во режија на Слободан Унковски. Премиерата * Текстот “Како што милувате” е повеќее закажана за ноември, и тоа ќе биде сед- слоен - Силвија ја сака пастирката Феба, ма претстава на оваа сцена со потпис на Феба го сака Ганимед, Ганимед го сака познатиот македонски режисер, кој исто- Орландо... Има ли во оваа Шекспирова ријата на оваа куќа ја обележи со “Хрватски игра травестија? фауст”, “Театарски илузии” и “Буре барут”, - Да, секако. Текстот произлегол од една како и со претставите “Шини”, “Галеб” и борба на Шекспир да го освои лондонски“Брод за кукли”, кои исто така имаа значи- от театарски маркет, да биде најдобар во телен успех. тој момент, да се разликува од сите други писатели, и смислил разни работи, во разни драми. Овде смислил жена да се преправи во маж, и тој маж да игра жена, за неговиот љубовник да се вљуби, и така натаму, така натаму... Сè е толку комплицирано, што повеќе не се знае од кој пол е таа личност и што понатаму се случува. Травестијата, таа игра во играта и надигрување на самата игра, е она што е, веројатно, и највозбудливо во оваа приказна, бидејќи е многу тешко да се работи истовремено. Но, таа е и голема провокација, и големо задоволство за мене и за актерите - да го истражуваме просторот на играта, и да воспоставиме нешто што, во суштина, ќе биде многу смешно, и на моменти можеби многу трогателно. * Дали таа двојна смисла на сетилно преправање може на некој начин да се анализира и низ хомосексуалноста, што е, исто така, една од водечките големи * Ако знаеме дека Шекспир во оваа дра- полемики на 21-иот век? ма не отвора важни политички теми, а - Претставата се занимава и со тој аспект, вие сте познати токму по таквиот вид ли- но не на директен начин, бидејќи прашатература, што беше причината да се њата на идентитетот на половите се наорешите токму за оваа, само навидум на- ѓаат во самата структура на драмата. ивна љубовна комедија? Кога Шекспир пишувал, мажи ги играле - Кај Шекспир ништо не е ослободено сите улоги - сте имале момче кое игра од врската со реалноста и политиката, девојка, па се преправа во машко, кое иако не во едноставен вид. “Како што заведува маж како да е девојка, и тоа е милувате” е најпосле една пасторална ко- таа многу комплицирана ситуација во медија која ја работам, прекрасна љубов- која е Розалинда, всушност, Ганимед. Во на приказна која ги допира и другите, нашата приказна, нема чисти ставови многу важни сегменти, како што се пра- или сцени кои се однесуваат на геј или шањето на идентитет, пол, однос меѓу лезбејски односи, но кога ќе се постави половите, слобода... Тоа се некои совре- прашање за полот, тие прашање секако се мени теми кои денес можат многу убаво отвораат понатаму. Лично, мошне сум лида функционираат во театарот. А до са- берален кон тоа, не само кон покретот, тумиот избор на дело, некако дојдовме за- ку и кон ставот кон животот, иако тоа не едно - сакавме приказна која е одвоена е мој поглед на светот. Но, го разбирам, од, условно речено, грубата реалност, и прилично често сум работел со луѓе со тешките цивилизациски проблеми во све- таква ориентација. Тоа никогаш не е хентот, а сепак да дофатиме некои базични дикеп во работата, напротив, секогаш со прашања и да најдеме врска со животот. нив сјајно сум соработувал. * Од друга страна, таа “невина” приказна * Шекспир на крајот сепак ја апострофира сериозно говори за човековото преправа- љубовта како апсолутна вредност на нање - духовно и физичко, интелектуално шите животи. Дали тоа ќе биде и ваш и сензуално. Дали е тоа нејзин ангажман лајт мотив на оваа приказна? во ова наше време на општа мимикрија - Мене ме интересира љубовта, пред сè, и и разновидно преправање? тоа како се шири како некоја “болест”, “за- Многу е тешко да дознае што се крие под раза”, “епидемија”, како влијае на луѓето појавниот облик на луѓето, под карактерот. и како ги менува - нивниот карактер, темГлавно живееме со дадени “слики” кои перамент, поглед на свет, навики, изглед... ги добиваме, кои се можеби автентични, Секако, кога говорите за љубовта, морате а можеби се и резултат на мимикрија да говорите и за љубомората, издајството, или некој друг облик на криење. Во се- невозвратената љубов, и за сè она што кој случај, потрагата по вистината која го следи комплексот прашање врзани за е некаде зад маската, зад скриеното, е љубовта. Ќе ви откријам дека ние дискутимногу интересна и возбудлива. Во оваа равме за тоа оваа претстава да се заврши драма, преправањето донесува чувство со некој огромен оптимизам и еуфорија, на слобода, а таа слобода дава можност за


12 некој прекрасен, потресен, чудесно убав хепиенд, онаков по каков копнееме, иако е сепак далеку од реалноста. * Дали “Како што милувате” ќе биде претстава во “слава на љубовта”, и покрај ова наше време, за кое се тврди дека има сè помалку блискости, вистинска комуникација и големи страсти? - Се надевам дека ќе биде, но не на оној старовремски начин, затоа што кога говориме за слава на љубовта, ми се чини дека тоа звучи премногу романтично и архаично. Би сакал да ги допреме базичните вредности на љубовта, но и да најдеме современа артикулација, не по секоја цена хипермодерна, и не со “Фејсбук”, но да отвориме начин на разбирање на оваа приказна за современиот гледач. Нешто, да речеме, како романтичните, популарни комедии во кои се прослави Хју Грант, а тој тип на пристап, ми се чини дека го имал и Шекспир кога ја пишувал оваа драма. * Во која мерка глобалното општествено и политичко преправање, денес управува со нашите животи? - Немам прецизен одговор на тоа. Работите во светот на цивилизацијата се многу изменети, денес веќе не сте во ништо сигурни. Не само како поединец, туку генерално - оние кои напаѓаат, говорат за демократија, оние на кои им е устата “полна” со слобода и потреба за слобода, гушат на страшни начини. Значи, многу се комплицирани и контрадикторни работите и суштината на нештата. Во таа смисла, нашата претстава не може да помогне подобро да се разбере светот во кој живееме, туку само да се продискутира проблемот на преправање и одговорноста за преправањето, проблемот на слободата. Извор: “Новости”, Белград, разговорот го водела: Радмила Радосављевиќ

Ритам на успехот

Драгољуб Ѓуричиќ критичарите го вбројуваат во 50-те најзначајни тапанари на светот. Снимил помеѓу 750 и 800 композиции, што би значело 75 до 80 албуми. Работел и како студиски музичар а музика компонирал и за театар. Познат е и како илустратор. На прашањето за колку теа-

Intervju тарски претстави потпишал музика, вели: Ѓуричиќ: Во театар сум направил музика за околу 22 претстави, еден балет и еден мјузикл. Од најпознатите ги издвојувам “Запали ме”, “Алиса во земјата на чудата”, “Волшебната соба на Анила”, “Арт” (сите во режија на Алиса Стојановиќ), “Сирано де Бержерак” (режија Буле Гонциќ), “Улични пци” (режија Дарјан Михајловиќ), “Детски работи” (режија Душан Петровиќ), “Popcorn” и “Поблиску” (автор на музиката со Коки Димушевски). На почетокот на деведесеттите, кога се вратив од Америка, направив иновација во театарската музика. Тогаш со групата Леб и сол тргнав во правење на светска кариера. Бидејќи овде ги оставивме жените, а почна и војната, се решивме да се вратиме. И покрај тоа, успеав во неколку наврати да бидам на Бродвеј, па имав прилика да посматрам околу што театарската музика се врти. Во кариерата од 12 години со Леб и сол направив музика за уште четириесетина театарски претстави. Со оглед на тоа дека мајката на Влатко Стефановски е актерка, татко му театарски режисер, братот драмски писател а најдобар пријател Слободан Унковски, компонирање на музика за театар беше такаречи неизбежно.

Монитор: Кои книги сте ги илустрирале? Ѓуричиќ: Пред дваесетина година една девојка од Ужице, која ми донесе албум со исечоци од новини за мене и мојата кариера, го побуди моето внимание. Тогаш се наоѓаше во некој вид на психичка несреденост, па мислев дека можам да ѝ помогнам. Ѝ напишав разгледница од некоја турнеја, чисто да ја изненадам. Епилогот на таа приказна е дека до денес останавме добри пријатели, со тоа што мојот влог во нашето дружење резултираше со тоа што таа стана една од најдобрите поетеси на хаику поезија во светот. Нејзиното име е Татјана Дебељачки, а нејзината прва збирка песни “Куќа од стакло” ја илустрирав. Исто така работев илустрации за Биљана Петровиќ, како и за книгата “Рубато” на Владан Савиќ. Монитор: Кои се Вашите најзначајни соработници со кои досега сте работеле? Можете ли некого посебно да издвоите како главен “виновник” во формирањето на Вашиот уметнички израз? Ѓуричиќ: Имав среќа што се наоѓав на вистински места во вистински момент. Ги отсвирев, на овој или оној начин, сите најважни работи од ex-yu просторите. Не постои ни еден голем гитарист од поранешна Југославија со кого не сум имал барем еден успешен концерт. Луѓето кои на мене оставија најмногу трага секако се Влатко Стефановски, Корнелие Ковач и Дадо Топиќ. Во естрадна смисла тоа е Здравко Чолиќ со кого соработував 12 години во два наврати. Ни еден негов голем

Izbor

концерт не помина без мене. Со Леб и сол исто така свирев во два наврати, седум и пол, па шест години. Yu grupa е првата група која ги направи почетоците на официјалната рок музика во тогашна Југославија. Со нив свирев песни кои личеа на косовско-српски мелос, со призвук на рок. Со Леб и сол свиревме етно-џез-рок, кога тој термин уште не ни постоеше. Свирев и со Ѓорѓе Балашевиќ, кој е значаен во етно смислата на рамничарскиот дел на Европа кој се вика Панонија. Монитор: Им удиравте темпо на шетачите во текот на граѓанските протести во Белград (96/97). Да се случат во Србија (или Црна Гора) демонстрации поради некое незадоволство, како би реагирале? Ѓуричиќ: Многу е тешко од било кој агол да се посматра она време на демонстрации и граѓански протести, но горд сум што сум дел од историјата на една земја. Луѓето и натаму не можат да сфатат дека сето тоа е сторено без никаков интерес. Никогаш повеќе нема да има такви улични журки. Забораваа и против кого и за кого тоа се случува. Народот кај нас е везден ист. Тоа ќе се привикне на она што му е понудено. Искрено мислам дека повеќе ги нема тие емоции и дека онакви демонстрации никогаш нема да се повторат. Лично, едвај чекам на овие простори да се воспостават држави во кои нема да има потреба од лидер ниту место за примитивизам. Скоро видов демонстрации во Србија, каде некој одлучил на еден пејач да му се платат 100.000 евра за настап. Граѓаните излегле со транспаренти барајќи ним да им платат и дека не го сакаат пејачот.

Монитор: Имате ли став за приликите и неприликите кои се викаат секојдневие на Црна Гора и како ја чувствувате културната клима во Вашиот роден град - Херцег Нови? Ѓуричиќ: Нема држава која преку ноќ ќе стане културна. Овде во Црна Гора гледам генијални работи. Кога ќе се појави телевизиска камера сите трчаат да “влезат” во кадар. Сите се тогаш многу паметни и многу важни, а всушност никој ништо не кажува. Градот Херцег Нови има многу културни случувања, земете само колку регионални фестивали има, но, за жал, никаде не се гледаат резултатите. Извор: “Монитор”, Подгорица, разговорот го водела: Марија Чолпа


Feqton

Izbor

ШАРЛ ДИЛ

ИСТОРИЈА НА ВИЗАНТИСКОТО ЦАРСТВО (продолжение III)

ГЛАВА IV Исавријански (сирски) цареви и иконоборство (717-867 г.) Обнова на царството под првите двајца исавријански цареви (717775 г.) Новиот цар Лав III (717-740 г.) бил значајна личност: одличен војсководец, тој, не без успех, се обидел да ја одбрани Азија од муслиманите; вешт дипломат, добар организатор, тој ги имал сите особини на еден државник. Неговиот син Константин V (740-775 г.), со кого рано ја поделил власта за да ја зачува династијата,

бил, исто така, и покрај погрдите и клеветите со кои го опсипувале неговите непријатели, и покрај прекарите Копроним (“ѓубреимен”) и Кавалинос (“коњушар”) со кои со уживање го валкале, еден одличен владетел. Тој бил умен, енергичен, голем воин и голем организатор; и иако бил, уште повеќе од неговиот татко, прек, строг и жесток, сепак и двајцата први Исавријци биле многу големи цареви чиј спомен долго време останал драг на византиската војска и византискиот народ и на кои ни нивните непријатели не можеле да не им оддадат правда. И црковните отци на седмиот вселенски собор во Никеја (787 г.), остро осудувајќи ги верските политики

на Лав III и Константин V, им оддале признание за нивната храброст, мудрите мерки кои ги презеле за доброто на своите поданици, законите кои ги обнародиле, нивните граѓански установи, за сè она со што го заслужиле признанието на својот народ. Двата први Исавријци навистина биле славни трудбеници во преуредувањето на царството.

13

Надворешна политика Неколку месеци по стапувањето на престолот на Лав III Арабјаните се појавиле пред Цариград и го нападнале и од копно и од море; ни зимата, која била многу остра, не ја прекинала борбата. Но муслиманските бродови биле победени во неколку судири; војската на копното, исцрпена од глад, претрпела сериозен пораз. По цела една година залудни напори (од август 717 до август 718 г.) Арабјаните ја подигнале опсадата. Тоа за Лав III претставувало славен почеток на владеењето, за исламот голем слом, и тоа бил настан со сосема поинакво значење од победата која ја однел петнаесет години подоцна (732 г.) Карло Мартел кај Поатје.

Арабјанскиот налет бил конечно скршен, и побожните Византијци можеле со право да се гордеат поради тоа што Бог и Богородица секогаш верно го штитат христијанскиот Град и царството. Сепак, и покрај поразот, Арабјаните биле и понатаму опасни. После неколку години одмор, тие ја продолжуваат војната, и повторно секоја година, Мала Азија страдала од нивните упади. Но поразот кај Акроин (739 г.) им бил сурова поука. Константин V ја користи приликата да преземе напад на Сирија (745 г.), да го освои Кипар (746 г.), да прејде со војската на Еуфрат и во Ерменија (751 г.). Исто така, и внатрешните спорови кои ја потресувале арабјанската држава, стапувањето на престол на Абасид (750 г.) кој ја пренесе престолнината на калифот од Дамаск во далечниот Багдад, многу допринеле за византискиот успех. За сето време на владеење на Константин V војната среќа била на страната на Грците; и по него, неговиот син Лав IV можел во 778 г. со војска од

100.000 луѓе да упадне во Сирија и 779 г. со голем успех да ги одбие муслиманите во Мала Азија. Арабјанската опасност, толку страшна во VII век, не му се заканувала веќе на царството.

Константин V исто така се трудел да ја неутрализира бугарската опасност. 775 г. тој презел напад и, во тек на девет последователни војни, им приредил кај Маркела (759 г.) и кај Анхијал (762 г.) толку крвави порази што 764 г., уплашени, тие не се ни обиделе да се спротивстават и склучиле мир. Војната која е продолжена 772 г. и која траела до крајот на владеењето не била помалку победоносна; и иако Константин V не успеал да ја уништи бугарската држава, сепак на Балканскиот Полуостров го повратил угледот на византиското оружје. Освен тоа, ги задушил востанијата на тракиските и македонските Словени (758 г.) и, по углед на Јустинијан II, префрлил во Мала Азија, во темата Опсикион, еден дел од нивните племиња (762 г.).

Внатрешно уредување Во исто време кога на непријателите на монархијата им влеале почитување кон царството, двата први Исавријанци се дале на внатрешно преуредување. Тоа било големо дело на административно, економско и општествено преустројство. За да ја осигурат одбраната на границата Лав III и неговиот син почнале да го воопштуваат устројството на темите, делејќи ги големите воени области од VII век на многубројни воени окрузи, помали по простор и попогодни за одбрана; освен тоа, оваа нова поделба им давала политичка корист, бидејќи на тој начин опаднала моќта која на стратезите им била дадена со управување над многу пространи покраини и бидејќи била намалена опасноста од побуни која оттука произлегувала. И додека Воените закон ја обновувал дисциплината во војската, државната благајна се полнела со парични средства благодарејќи на внимателната, често безобѕирна, финансиска администрација. Земјоделскиот закон се трудел да го ограничи вознемирувачкиот развој на големите поседи, да го запре пропаѓањето на малите слободни своини, да им осигура на селаните подобри животни услови. Поморскиот закон потпомагала во развојот на трговската морнарица. Но, над сè, големото законодавно преустројство, кое се обележува со објавувањето на граѓанскиот законик наречен Еклога (“избор”, 739 г.), ја поправил судската администрација и внело во законот,


14 со повеќе јаснотија, еден сосема нов и повеќе христијански дух на човечност и еднаквост. По половина век владеење двата први Исавријанци го направиле царството богато и напредно, покрај чумата која го опустошила 747 г. и покрај тревогата која ја предизвикало иконоборството.

Feqton

Izbor

вајќи се само со фрлање на проклетства на противниците на иконите (731 г.), бара, во еден момент, сојуз со Лангобардите против царот. Во Сирија Јован Дамаскин исто така грмел против Лав III. Изгледа сепак

Иконоборство (726-780 г.) За да го изведат своето дело на закрепнување на државата до крај, Лав III и Константин V се обиделе да извршат голема верска преобразба. Тие ги укинале иконите, ги прогонувале калуѓерите кои се бранеле, и според сериозниот конфликт кој го предизвикале и кој доби име по иконоборството го сочувале во историјата називот иконоборци.

Многумина често погрешно ја сфатиле природата на верската политика на исавријанските цареви и лошо ги разбрале нејзините цели и значење. Причините кои ја предизвикале биле истовремено верски и политички. На многу побожни луѓе, на почетокот на VIII век, непријатно делувало претераното суеверие, а особено големото обожување на икони, чудата кои од нив се исчекувале, начинот на кој тие биле вплетени во сите човечки дејности, и многу исправни духови со прави биле загрижени поради штетите кои ваквите обичаи можеле да ѝ нанесат на верата. Во Азија посебно постоело силно нерасположение кон иконите: Лав III, Азијат по потекло, го делел. Ни тој ни неговиот син не биле, како што понекогаш се смета, слободни мислители, рационалисти, претходници на реформацијата или француската револуција; тоа биле луѓе на своето време, побожни, верници, богослови дури, искрено трудејќи се да ја поправат верата, чистејќи ја од сè она што им се чинело за идолопоклонство. Но тие биле исто така и државници кои се грижеле за големината и спокојството на царството. Меѓутоа, големиот број на манастири и непрестајниот пораст на манастирските братства претставувале за државата сериозна опасност.

Ослободувањето од порез кое го уживале црковните добра го намалувало приходите на државната благајна; мноштвото на луѓе кои се закалуѓерувале биле изгубени за земјоделство, војска, чиновничка служба. Но особено влијанието кое калуѓерите го вршеле на духовите и моќта која на тој начин ја здобивале создавале од нив опасни чинители на нереди. На таквата состојба на нештата двата Исавријанци се обиделе да одолеат: укинувајќи ги иконите, тие целеле на калуѓерите кои наоѓале во нив и во нивното обожување едно од своите најмоќни средства во судирите. Несомнено, борбите кои така ги започнале исавријанските цареви предизвикале долготрајни немири; несомнено, од тие конфликти произлегле сериозни политички последици. Не треба да се заборави, меѓутоа, ако се сака да се донесе правичен суд за иконоборачките владетели, дека тие во оваа своја борба наишле на голема поддршка кај високото свештенство, завидливо на влијанието на калуѓерите, во војската составена претежно од азијатски народности, дури и во одреден дел од народот, и дека нивните обиди не биле ниту без причина ниту без големина.

726 г. Лав III го обнародил првиот указ против иконите со кој, како изгледа, не наредил да се уништат туку да се обесат повисоко за да се тргнат од обожувањето на масите. Таа мерка предизвикала големо вриење: имало жестоки судири во Цариград, една побуна, брзо задушена, во Грција (727 г.), општото востание во Италија (727 г.); и иако папата Гргур II се задоволил со вложувањето на остар протест против иконоборачката ерес, неговиот наследник Гргур III започнува наскоро посмела политика и, не задоволу-

дека указот бил благо примен; против бранителите на иконите не е преземено никакво систематско прогонување; и иако патријархот Герман бил сменет, а на негово место бил поставен еден приврзаник на новата верска политика (729 г.), иако биле преземени мерки против духовничките школи, побуната во Грција била благо задушена. Но заострувањето на борбите било неизбежно. Начелни прашања наскоро биле поставени во спорот во кој се судриле царскиот уплив во верските работи и желбата на црквата да се ослободи од мешањето на државата. Освен тоа, Константин V, повеќе богословски расположен од татко му, внел во борбите лични сфаќања, спротивни не само на иконите туку и на обожувањето на Богородица и посредувањето на светците; а бидејќи бил пострастен, ја водел борбата со поголема занесеничка ревност, со подоследна и неумолива жестина. Откако, со десетгодишна слава и благосостојба, го зацврстил престолот, кој во еден момент му бил занишан со буната на Атравазд (740-742 г.), тој свикува во Ијерија црковен собор (753 г.) кој свечено ги осудува иконите. Оттогаш владетелот можел да ги казнува противниците не само како одметници од царот, туку и како побуненици против самиот Бог. Сепак, во почетокот се надевал дека ќе ги убеди. Дури во 765 г. започнале прогоните.

Иконите биле уништени, манастирите затворени или претворени во јавни и општествени добра, касарни и крчми; манастирските имоти биле одземени, калуѓерите апсени, злоставувани, протерувани од земјата; некои, како Св. Стефан помладиот, биле осудени на смрт; други,


Feqton во смешни спроводи, биле изложени на обичен издајнички и вероломен поданик срам на народот насобран во Хиподром. кој незаконито го присвоил она што им Неколку високи царски достоинственици припаѓа на неговите господари. Сите тие биле погубени или протерани. Патријар- напори биле залудни. Карло Велики, кој хот Константин, првин прогонет, бил осу- 774 г. повторно се замешал во политичкиден на смрт (767 г.). те прилики на Полуостровот, свечено го по Цели пет години гонењето беснее- тврдил Пипиновиот дар. Византија ги соло по царството, помалку страшно, можеби, од она што го претставиле царските противници, - смртните казни изгледа дека биле ретки, - но сепак многу жестоко. Се чинело, вели еден современик, “дека владината намера била потполно да го искорени калуѓерскиот ред”. Калуѓерите огорчено се опирале; тие храбро страдале “за правда и вистина”. Сепак многумина попуштиле, многумина побегнале, особено во Италија: така што, како што вели, со малку претерување, еден современик, “изгледало дека во Византија нема повеќе калуѓери”. чувала во Италија само Млеќаните и не колку градови на југот. И иако, на тој начин, е смаленото царство уште повеќе било упатено на Истокот, со овој раскин се подготвувал никулецот на стравотни заплети и сериозни опасности во иднина.

Izbor

15 седмиот вселенски собор во Никеја (787 г.) иконоборачката ерес и го обновува обожувањето на иконите, на голема радост на богомолците кои во својата победа гледале гаранција за блиски и потполно независни цркви од државата. Опиена од победата, охрабрена со омиленоста кај народот која ја здобила со својата побожна ревност, Ирина не се колеба да стапи во борба со својот син, кој станал полнолетен, и да му го оспорува престолот. Прв пат, пред незадоволството на војската која останала верна на споменот на Константин V, а освен тоа раздразнета поради неуспесите кои царските трупи ги трпеле во борбите со Арабјаните, Бугарите, Лангобардите, таа морала да се одлучи на повлекување (790 г.). Но со упорна вештина го подготвувала враќа-

њето на власт: 797 г. го оборила својот син и без колебање му ги ископала очите. Тогаш завладеала како вистински цар (797 Со својата верска политика првите 802 г.) и била прва жена која во свое име Исавријанци посеале семиња на многу владеела со монархијата. Но иако црквата, зајакната, обнораздори, незадоволства, немири. По Неоспорно е дека борбата дала по- смртта на Константин V тоа веднаш било вена во борбата, повторно го заземала во води за незабележани насилства, неве- јасно. византиското општество, благодарејќи ѝ ројатни свирепства и ѕверства, и дека За време на своето кратко владее- на неа, своето вистинско место, иако капредизвикала во монархијата длабоко ње Лав IV (775-780 г.) ја продолжил по- луѓерската и побожна странка, предводевриење. Таа имала, освен тоа, многу се- литиката на своите претходници; штом на со луѓето како што бил Теодор Студит, риозни последици. Уште Лав V, трудејќи умрел, неговата вдовица Ирина, владеејќи се по пат на сила да го совлада отпорот на папството, одземајќи од Рим и ставајќи го во зависност од цариградскиот патријарх Калабрија, Сицилија, Крит и западен Илирик (732 г.), ги поострил незадоволствата на папите и ненаклоност на Италија. Кога 751 г. равенскиот егзархат подлегнал под ударите на Лангобардите, Стефан II не се колебал многу да се одвои од еретичкото царство и, бидејќи бил станала помоќна и похрабра од било конемоќен да го брани Полуостровот, да пога, исклучителното внимание кое Ирина бара кај Франците поуспешна и помал-ку го посветила на верската политика имала тегобна заштита; тој ги примил од поза царството тешки последици. И покрај бедникот Пипин областите кои порано привремените успеси кои Константин VI ги постигнал над Арабјаните и Бугарите (791-795 г.), багдадскиот калифат, за време на владеењето на Харун-ал-Рашид,

Ирина и воспоставување на иконите (780-802 г.)

ѝ припаѓале на Византија и кои оттогаш го сочинувале папското световно господарство (754 г.). Тоа бил раскинот помеѓу царството и Рим. Константин V правел сè можно за да го казни папата кого го сметал за еден

наместо малолетниот Константин VI, сметала дека е покорисно за своите тежнеења да се потпре на православците и да го обнови обожувањето на иконите. За да целата се посвети на својата голема цел, таа ја занемарува борбата со муслиманите кои се повратиле 782 г. до Христопол, кон Цариград, и заклучила со калифот прилично понижувачки мир (783 г.); таа се приближува, освен тоа, кон папата и стапува со франечкото кралство во срдечни односи; што се однесува до внатрешната политика, особено се трудела да ги отстрани од владата противниците на иконите и ги оддалечува своите девери, синовите на Константин V; извршувајќи ги така сите подготовки, таа, со учество на патријархот Тарасиј, свечено ја осудува на

успешно преминал во напад и ги присилил Византијците на плаќање данок (798 г.). На Запад грчката влада покажувала иста слабост кон Карло Велики и настанот од 800 г., кој го обновил западното римско царство во корист на франачкиот крал, значел за ви-


16 зантискиот двор чувствително понижување. Намалена однадвор, монархијата била ослабена внатрешно поради претераната попустливост која владата ја покажувала кон црквата, поради длабоките раздори кои настанале како последица на иконоборството, поради мачниот пример, најпосле, кој го дала Ирина започнувајќи повторно ера на династички револуции. Иконоборачкото време, несомнено, било обележено со голем духовне и уметнички полет; исавријанските цареви не биле пуританци; иако ги забраниле иконите, тие го сакале раскошот, светскиот сјај на живот, и, за да ги украсат своите градби, ја помагале световната уметност која била вдахновена со античка традиција како и со арабјански обрасци; тие околности, како и местото кое го заземаат Азијатите во VIII век, допринеле византиското царство сосема да се “поисточни”. Но колку и да била голема улогата на монархијата која ја зачувала како витез на христијанството против исламот, како чуварка на цивилизацијата против варварството, неа, на крајот на VIII век, ѝ се заканувале големи опасности до сите страни и таа била многу слаба. Со падот на Ирина, која со државен удар ја срушил Никифор I, (802 г.) бил отворен патот на неволјите и анархијата.

Второ време на иконоборството (802-842 г.)

Feqton Тоа е значителната линија на второто иконоборачко време; тогаш во Византија се случувало нешто слично на она што на Западот била борбата околу инвеститурата. Калуѓерите на Студискиот манастир, под водство на нивниот игумен Теодор, се заложувале за најжестоки и најнепомирливи во стремежите за црковните права. Тие со подеднаква острина се бореле и против мудрата помирливост на патријархот Никифор (806-815 г.), кој се

трудел да го избрише сеќавањето на иконоборачката борба, и против царевата финансиска политика и неговиот уплив во прашањата на верата. Владата морала строго да постапи со нив (809 г.), да ги растури и да ги прогони. Калуѓерите не се либеле против царската власт да побараат помош од папата, решени да го признаат првенството на римската црква само за да можат по таа цена да осигурат независност на источната црква кон државата. Таквото држење морало да предизвика иконоборачко противдејство. Тоа било дело на Лав V Ерменец (813-820 г.) и двајца цареви од фригиската династија, Михаил II (820-829 г.) и Теофил (829-842 г.). Повторно, цели триесет години, царството било стравотно немирно.

Никифор I (802-811 г.) бил умен владетел, вешт финансиер; тој се грижел да ја поправи очајната состојба во кое се наоѓала државната благајна, иако тоа било на штета на црковните добра. Тој бил умерен дух и не го сакал насилството на иконоборците; но, од друга страна, сакал да ги очува нивните реформи, и особено ги сметал за недозволиви стремежите на византиската црква која, опиена со победата, отворено се стремела да се ослободи од државната власт и да се здобие со потполна слобода.

Izbor

На црковниот собор кој се состанал 815 г. во Св. Софија иконите биле повторно забранети и вратени на сила иконоборачките одлуки од 753 г. Според тоа, иконите почнале повторно да се уништуваат; особено секое јавно покажување и опирање на калуѓерите било немилосрдно задушувано со казни, злоставувања, прогонства. Теодор Студит умира во прогонство (826 г.), а гонењето станало уште посурово за време на Теофил, страстен иконоборец и упорен богослов. 832 г. бил обнароден уште еден остар указ против приврзаниците кон иконите и патријархот Јован, наречен Леканомант (“врач”), се согласил да ги спроведе. Манастирите биле затворени, калуѓерите прогонувани и апсени; ужас повторно завладеал. Но по сто дваесет години заморна и залудна борба се појавува заситеност. Веднаш по смртта на Теофил неговата вдовица, намесницата Теодора, советувана од нејзи-

ниот брат Варда, решила да се заведе мир со воспоставување на обожување на иконите. Таа одлука била донесена на соборот од 843 г., со кој претседавал новиот патријарх Методије, и прогласена на една величествена свеченост. Во спомен на тој ден грчката црква уште и денес го прославува 19 февруари секоја година (“Недела на православието”). Но, ако иконите се воспоставени, ако, според тоа, црквата ја однела победата, од друга страна, делото на иконоборачките цареви останало недопрено во главната точка. Тие сакале да ја држат црквата во зависност од државата и да ја зголемат над неа царската власт; против тој стремеж Студитите огорчено се бореле, упорно му го одрекувале правото на царот да одлучува за догмите и верата и, не попуштајќи, барале независност на црквата од световното влијание. Исходот на иконоборството бил, меѓутоа, тоа што црквата станала попотчинета повеќе од било кога на царската власт.

Надворешна политика на царството и обнова на монархијата (802-867 г.) Додека така монархијата била обземена со верската борба, сериозни настани го поматиле нејзиниот внатрешен мир и ја загрозиле однадвор нејзината безбедност. Злосторствоот на Ирина против синот, тргнувајќи ја од власт исавријската династија, отворил ново време на династички борби. По државниот удар кој го подигнал на престолот Никифор I (802 г.) следувале една јавна објава кој го издигнува Лав V (813 г.) и една завера која, по убиството на Лав V, го ставила на неговото место Михаил II (820 г.); но, освен овие успешни завери, долг е списокот на пропаднати обиди од кои најопасно било Томиното востание (822-824 г.).


Izbor

Тој, потпирајќи се на пониските општествени редови, ѝ даде на својата побуна скоро социјалистичко обележје. Полни дваесет години анархија беснеела по царството. Ни надворешните односи не стоеле подобро. Договорот од 812 г., според кој на Карло Велики му бил признат називот цар, го потврдил губењето на Италија во која Византија ги сочувала само Млеќаните и некои области на југот на Полуостровот. Војната продолжена со Арабјаните (804 г.) се завршила со два сериозни порази: заземањето на Крит од страна на шпанските муслимански гусари (826 г.) кои оттогаш постојано, скоро неказнето, пленеле по источниот дел на Средоземното Море и освојувањето на Сицилија (827 г.) од страна на африканските Арабјани кои 831 г. го поседнале Палермо. Но особено голема била бугарската опасност откако страшниот кан Крум го

Feqton 17 верзитет, кој во дворецот Магнарва го краини долготраен успех. На бреговите на обновил Варда (околу 850 г.), повторно Дон христијанството продрело во еврејскастанал, под управа на Лав Солунски, сре- та држава Казара. 864 г. Борис, бугарскиот диште на извонредна духовна култура. Во истото време и црквата, подмладена во борбата, ѝ ја ставила во служба на државата својата препородена дејност. Таа го повратила верското единство, борејќи се против ересите, особено против павликијаните кои за времето на владеењето на Теодора биле сурово прогонувани во Мала Азија, и довршувајќи го покрстувањето на пелопонеските Словени (849 г.), забележително на целиот Исток го раширила византиското влијание со мисионерската работа. На повик на моравскиот кнез Кирил и Методија, “словенските апостоли”,

кнез, го примил православието; и иако, следните години, новообратениот верник се колебал едно кратко време меѓу Византија и Рим, иако стапил во односи со папата Никола I барајќи од него да заведе латински обред во неговото кралство (866 г.), грчкото влијание сепак после тоа длабоко продрело во Бугарија. Сето тоа претставувало голем успех. Лекомисленоста на Михаил III (842867 г.), особено кога младиот владетел се

проширил своето царство од Хем до Карпатите. Никифор I се обидел да се бори против него упаѓајќи во Бугарија: при враќањето погинал во еден крвав пораз (811 г.), и Бугарите, по втор пат победници кај Андријанопол, стигнале до пред цариградските ѕидини (813 г.). Победата на Лав V кај Месимврија (Месиврија, 813 г.) го спасува царството. Но, ако на сите тие разни опасности се додадат уште и буните на недоволно потчинетите народи, како што биле пелопонеските Словени (807 г.), ќе се разбере дека по овие дваесет години на нереди делото на големите исавријански цареви изгледало потполно уништено. Царството сепак, заздравило од таа криза. Владеењето на Теофил (829842 г.) донекаде ги надоместила, благодарејќи на сè поголемото слабеење на багдадскиот калиф, поразите претрпени на Исток; и иако, навистина, по поразите кад Дасимон и заземањето на Аморија (838 г.), Византијците биле принудени да ги замолат Арабјаните за мир, од друга страна, благодарејќи на цврстото управување со земјата, добрата финансиска администрација и дипломатската вештина, Византија повторно дошла до углед и благосостојба. Со велелепноста на градбите, раскошот на Светиот двор, блесокот на цивилизацијата, Цариград, на средината на IX век, се натпреварувал со престолнината на калифот. И кога бесконечната борба околу иконите најпосле престанала, царството се чинело уште посјајно и појако. По излегувањето од тоа долготрајно време на немири изгледало дека, навистина, уметноста и книжевноста добиле нова сила, а цариградскиот уни-

им ја донеле христијанската вера на варварските племиња кои биле населени во Унгарија и Чешка (863 г.). Тие направиле повеќе. Ги превеле на словенски јазик свештените книги за новите преобратеници; ја составиле, во таа цел, глаголицата, давајќи им така на Словените и нивна азбука и нивен книжевен јазик; проповедале на словенски, служеле служба на словенски, се труделе да создадат словенско свештенство; и со такво промислено и умешно сфаќање ги придобиле Словените за православието.

Преку дваесет години (863-885 г.) двата браќа Солунци проповедале евангелие по Моравска. И иако, конечно, нивното дело поради германското непријателство и унгарската наезда пропаднало, нивниот начин на работа ѝ донел на Византија во другите по-

оттргнал од туторството на својата мајка Теодора (856 г.) и на својот вујко Варда, несомнено привремено ги довеле во прашање постигнатите резултати. Арабјанските гусари од Крит ограбувале по источните мориња; во Мала Азија, околу дваесет години, се сменувале успе-си и неуспеси (844-863 г.); на Запад муслиманите го довршиле, од 843 до 859 г., освојувањето на Сицилија. Најпосле и Русите, по прв пат, се појавуваат пред Цариград (860 г.), и само благодарејќи на чудото кое го извршила Богородица, според народно верување, спасена е престолнината. Уште еден настан, посериозен и позначаен, го обележал владеењето на Михаил III. Наместо Игнатие, кој го симнал цесарот Варда, на цариградскиот патријаршиски престол се качил Фотие (858 г.) Папата Никола I, на повик на симнатиот патријарх, се замешу-


18 Nadvor od zakonot Izbor ва и им наложува на посланиците да поНе му може никој ништо како причини, бидејќи во Холандија го ведат истрага. застапува адвокат кој му е доделен по Јездимир Васиљевиќ би можел да ја избегне службена должност. Можно е дека имал екстрадицијата во Србија и судењето за и некои состаноци со претставниците на превара затоа што холандскиот закон не Трибуналот, бидејќи и порано е сослушуго познава делото за кое го товари нашето ван како потенцијален сведок, но немам правосудство за тоа директни сознанија. Крајниот епилог околу тоа во која земја ќе биде испоПропаднатиот банкар Јездимир Васиље- рачан во овој момент навистина никој не виќ (60), некогашен сопственик на Југо- може да го прогнозира - додава Ѓорѓевиќ. скандик кој од почетокот на април се Извор: “Курир”, Белград наоѓа во екстрадициски притвор во Холандија, би можел многу лесно да ја избегне екстрадицијата во Србија и суВероучителка имала секс и дењето за повеќемилионска превара на штедачи, бидејќи холандскиот засе забавувала со ученик кон не го познава кривичното дело злоупотреба на службена положба! Неговото испорачување дополнително се Славољубивиот Фотие умеел многу ве- компликува и поради фактот дека во таа што да го искористи незадоволството земја пред тоа го чека судење за илегален кое, со векови, Истокот го чувствувал кон влез и казна затвор од шест месеци до папските барања и непријателството кое две години! го имал кој Западот; наспроти папското полагање на правата на првенство тој, вешто, на својот личен спор му го додава и обележјето на вистински народен спор. На исклучувањето од црквата кое го објавил против него Никола I (863г) тој одговара на раскин со Рим. Цариградскиот црковен собор (867г) фрлил проклетство на папата, го огласил неговото незаконско мешање во работите на источната црква и го довршил расцепот. Тоа бил очевиден доказ за постоењето на византиското народно чув- - Српското Министерство за правда уште ство кое се покажало отприлика во исто одамна го заврши својот дел од работата и време, на не помалку јасен начин, во возбу- на холандските колеги им ја испрати сета дата предизвикана од страна на освојувач- неопходна документација за екстрадиција Омажената Madeleine Martin (39) признала ката политика на Рим во Бугарија (866 г.). на Васиљевиќ. За тоа, меѓутоа, уште дека се допишувала со ученикот по пат на Така, во средината на IX век, по- ништо не е разгледувано, затоа што пред Facebook, а во февруари се сретнале и започстоела несомнено византиска народност тоа мора да одговара прекршочно за нале 9-дневна врска која постепено ја создавале настаните: илегален влез во земјата. Верувам децарството, по престанувањето на иконо- ка оваа постапка ќе биде завршена со Учителката по веронаука од Манчестер ќе борството, повторно се здобило со вер- изрекување на некоја симболична казна, заврши во затвор откако признала дека ско единство, политичка сила, духовна го- а евентуалното испорачување ќе биде имала сексуални односи со 15-годишен лемина; пред сè, станало чисто источно работа на интерната проценка на Холан- ученик. Madeleine Martin се допишувала царство. Моментот се наближувал до кој ѓаните, кои можат да решат и да го про- со ученикот на Facebook, а во февруари тоа ќе го достигне врвот на својата моќ. тераат на Еквадор, чиј државјанин е исто се сретнале и започнале 9-дневна врска. Кога Василие Македонец,5 љубимец на така. Искрено, се сомневам дека воопшто Обвинителката Jennifer Birch рекла дека ќе ѝ биде испорачан на Србија, со оглед на момчето и учителката имале секс три тоа дека холандскиот закон не го познава пати, додека таа над него извршила кривичното дело за кое го товари нашето “сексуален чин” седум пати. Парот спогодправосудство - вели за Курир неговиот бено одлучил да прекине. Медлин, која е мажена но не живее со својот сопруг, бранител, адвокатот Драгољуб Ѓорѓевиќ. Васиљевиќ е во екстрадициски притвор во на суд ги признала 10-те точки од обвинеХаг веќе полно пет месеци, по апсењето нието. Судијата ѝ рекол дека во ноември, по Интерполовата потерница, која по не- по судењето, ќе оди во затвор, а ќе влезе го ја распиша српското правосудство по- и во регистарот на сексуални престапници Михаил III и негов совладар, откако се ради бегство од судење. Во меѓувреме и дека можеби ќе ѝ биде забранета раослободил од својот соперник Варда (866 тој побара политички азил од тамошните бота со деца. Исто така ќе ја проучува г.), го убива најпосле и својот добротвор власти, но тоа не му беше одобрено би- психијатар да види каква била нејзината (867 г.) и подигнува на престолот нова ди- дејќи влегол во земјата со туѓ пасош. психичка состојба додека била во врска настија, тој му донесува на византиското Според една од неофицијалните верзии, со момчето. царство, со помош на извршен државен во Холандија дошол во посета на поранеудар, сто педесет години на сјај, благосо- шната сопруга и синовите Давид и Лав. Се шпекулираше дека имал намера на хашстојба и слава. киот трибунал за воени злосторства да му Крај на четврти дел. ги понуди своите сознанија за набавка и купување на оружје во текот на војните Во следниот број продолжува во Хрватска и БиХ, а за возврат барал од Глава V укинување на потерницата. Иако тоа не е Врв на царството под официјално потврдено, добрите познавамакедонската династија чи на неговиот “лик и дело” убедени се (867-1081 г.) дека тој веќе ќе најде начин и овој пат да Училиштетот Audenshaw се провлече низ иглени уши. 5. Овој назив е вообичаен; треба да се наспомене, меѓутоа, дека семејството на Василие има ермен- - Слушнав дека побарал политички азил, Не е познато како случајот стигнал на суд. ско потекло и дека неодамна се доселило во Ма- но не сум запознаен со тоа што навел кедонија.

Извор: “24сата.хр”, автор: Магдалена Муциќ


Nauka i novi tehnologii Суперкомпјутер на масата со голема моќ на пресметки, која не е поголема од сличната на масата? Новиот вид на брзи компјутери, во чие име Нарачките, од 2003 година. од 2008, влегува присвојната придавка личен, стигна раснеа по 20% годишно: компанијата “Енвидија” во последните 365 дена продаде на бранот усовршени графички процесори

Izbor

19 суперкомпјутер, кое истовремено го користат 30 истражувачи. Огромен поттик на новиот вид побрзи “електронски сметалки” им дадоа програмските јазици осмислени за графички процесори. Извор: “Политика”, Белград

Во Кина се гради најголемата соларна електрана на светот Американската компанија и кинеските власти договориле проект вреден шест милијарди долари. Количината на произведената електрична енергија ќе биде достатна за задоволување на дури три милиони кинески домаќинства

Како да се скрати долгото чекање во користењето на компјутерското време? Загатката која создава главоболки најмногу ги тишти научниците и стручњаците, соочени со многу тешки пресметки и симулации. Џон Стоун, истражувач и програмер на Универзитетот Илиноис (САД), се фатил во костец со тоа искушение. Плодот на едногодишните напори на дружината ко-ја ја предводел се нарекува - личен суперкомпјутер (personal supercomputer) или скаламерија со многу графички процесори која е во состојба да изведен сложени имитации (симулација). Наместо залудното чекање во ред пред големата машина, пресметките се вршат на секое биро. Научните истражувања на добивка. Личните суперкомпјутери се достапни во секакви изданија или за сечиј вкус: и како гроздови на централните процесорски единици (CPU) и како вмрежени графички процесорски единици (GPU). Во друг облик на истражувачите им е достапен брз и лесен пристап до огромната компјутерска моќ. На произведувачите на графички чипови, како “Енвидија” и “AMD”, веќе им се насмевнува мустаќот. Суперкомпјутерите, инаку, важат за ѕвезди на компјутерството, бидејќи тие се оспособени во една секунда да направат милиони компју-

тер с к и акции. Порано се помислуваше на “Крејовите” или ИМБ-овите г р д о с и и , сместени во бројни ормани, кога некој ќе го споменеше зборот суперкомпјутер. Единствена маана им е дека се многу скапи: за најбрзиот на светот, “птицата тркачка” (IBM, RoadRunner), морате да изборите 120 милиони долари! Оттука, достапни им се само на компаниите со длабоки џебови и на државните институции. Дали е потребна поубедлива причина експертите и научниците да издвојат значително помалку пари за прилично брза “електронска сметалка”, надарена

5.000 парчиња на лични суперкомпјутери, наречени “Тесла”, дури 250 пати побрза од обичен персонален компјутер на масата. И тоа по цена од само 10.000 долари за парче.

Повеќето американски универзитетски истражувачи веќе имаат поднесено барање до Националната научна фондација (NSF), која ги исплаќа трошоците за одреден број на “процесорски часови”, да им се одобри употребата на суперкомпјутерите во големите компјутерски центри. Сега тие се распоредени по список, построени како испраќачи пред поштенски шалтер. Дали повеќе би сакате да го трошите драгоцено време на чекање на својот ред или тоа да го направите од својата соба? Не мачете се, го знаеме одговорот. Иако не се толку брзи како најмоќните, личните суперкомпјутери земаат замав. Споменатите “Тесла”, со четири графички чипови, во истовремена (паралелна) обработка на податоци достигнуваат четири терафлопси (билиони пресметки во секунда), што е четири илјаден дел на моќта на “птицата тркаќка”, чија брзина изнесува еден петафлопс (илјада билиони или милијарда милијарди). Но, и тоа е сосема доволно за повеќето да ја завршат работата, бидејќи во голема мерка се скратува времето на чекање за исходот: сега изнесува само 20 минути, во споредба со суперкомпјутерското кое потрајува неколку часа. Џон Стоун со неговите соработници го осмисли програмот (софтверот) за сликовно (визуелно) доловување на устројството на биомолекулите на 19 поврзани лични

Американската компанија First Solar со седиште во Аризона објави деновиве дека со кинеската влада потпишала меморандум за разбирање според кој ќе градат соларна електрана со капацитет од два гигавати недалеку од градот Ордос во кинеската покраина Внатрешна Монголија. “Таквата значителна посветеност на соларната енергија е директен резултат од прогресивните мерки на кинеската енергетска политика чија цел е да се создаде одржлив, долгорочен пазар за иднината на Кина која ќе ја обележи соларната енергија и ниските количини на емисија на јаглеродни гасови”, изјави по потпишување на меморандумот извршниот директор на First Solar Mike Ahern. При тоа појасни дека проектот за соларна енергија во Ордос ќе биде завршен за 10 години. Со првата фаза предвиден е проект на изградба на постројките со капацитет од 30 мегавати чиј почеток се планира за 1 јуни идната година. Во втората, третата и четвртата фаза предвидено е зголемување на капацитетот за 100.870 односно 100 мегавати. Предвидениот рок за завршување на втората и третата фаза е 2014, додека завршната фаза се планира за 2019 година.

И кинеската страна е задоволна со претставениот проект и партнерството со водечката компанија во светот во секторот на соларната индустрија. Кинезите смета-


20 Kultura i obrazovanie Izbor ат дека станува збор за проект од голема Како вечен ерген, Климт има љубовни Распеан Густав Климт важност за иднината на Ордос која ќе авантури со своите модели, а му се прија обележат ниски емисии на јаглерод, пишуваат и бројни афери со дамите од додека количината на произведената виенското богато друштво. Серена Ледеелектрична енергија ќе биде достатна за рер, Адела Блок-Бауер, Алма Малер-Верзадоволување на потребите на дури три фел и Емили Луиз Флеге. милиони кинески домаќинства. Цената на Животот на познатиот австриски сликар овој проект би требала да изнесува вртотрагичната смрт на братот Ернест (исто таглави пет до шест милијарди долари. ка врвен уметник), двете вонбрачни деца Анализирајќи го влијанието на изградбата со Мици Зимерман (неговата “еротска на соларната електрана врз кинеската екозаточеничка”, која ја криел од јавноста), номија, се предвидува дека вкупниот рекршењето на табуата во уметноста, кавзултат ќе биде секако поволен, бидејќи гите со влијателните луѓе од јавниот житој проект на американската компанија, вот - неисцрпен се извор за театарски и но и на сите останати, им отвора голем музички материјал, но и мистерии. Климт, простор на досега прилично затворениот имено, многу нетипично за своето врекинески пазар, додека од друга страна во ме, бил мошне дискретен - повеќе чоКина, која е веќе познат и етаблиран провек од дела отколку од зборови. Оттаизведувач на соларни панели, ќе биде отму не е ни чудно што и филмот на чилеворена уште една фабрика. Мистериозниот живот на виенскиот анскиот режисер Раул Руиз Климт (2007) сликар инспирирал и нов музички спек- разочара со плиткото дејствие и претераната концентрација на еротската такл за него врска на сликарот со Емили Флеге. На едИнтересирањето за Густав Климт (1862- нодимензионалната и невозбудлива при1918), родениот Виенчанец и такаречи казна ни сјајниот избор на актери (Џон првиот австриски уметник кој го остварил Малкович и Вероника Ферес) не ѝ помогсонот “од сиромав до богаташ”, не се наа да се воздигне над клишето. врзува само за неговиот автентичен колорит во сликарството и симболично алегоричните прикази, туку и за бурниот Со претставениот проект се задоволија и живот кој го водел сè до прераната смрт еколозите. Имено, на почетокот на 2008 од мозочен удар. година во склоп на радикалното свртува- Приказната на Климт полна издигнувања ње кон обновливите извори на енергија и падови почнува 1876, кога заедно со кинеската влада постави пред себе задача својот брат Ернест добива стипендија за да достигне 5000 мегавати инсталирана студии на Ликовната академија во Виена, снага во обновливи избори на енергија по што браќата Климт со уметникот Ернест до крајот на 2010, но набргу таа бројка Мач ја основаат фирмата “Компанија” која е покачена на 10.000 мегавати, за по сè своите приходи ги стекнува со дизајн на судејќи за нова цел оваа година да се театарски ентериери. За своето фресконо постави број од дури 30.000 мегавати ин- сликарство во виенскиот Бургтеатар, Густалирана снага. став Климт добива царска награда од ФраНајмногубројната држава на светот, име- њо Јосиф (1890). Година дена подоцна но, “мака мачи” со резервите на фосилни станува член на виенскиот Кинстлерхаус, горива, но и со загадувањето во големите а 1897 еден од соосновачите на Сецесија. градови, оттаму одлуката на кинеските Уморен од норми и желен за креативност, власти за градба на споменатите електра- несреќен поради начинот на кој неговата ни наиде на одобрување на стручњаците уметност - инаку славена во цела Европа кои се заложуваат за искористување на и наградена со златен медал на Светската обновливите извори на енергија. Треба да изложба во Париз 1900 - поради насе наспомене дека американските струч- гласената еротика (не)прифатена во Авњаци на Кинезите им понудиле и состав стрија, Климт со графичарот на виенскана ветроелектрани кои се исклучително та работилница Кол Мозер ѝ се спротивпопуларни во САД и никнуваат ширум ставува на старомодната, но моќна вицелата земја како “печурки по дожд”. Аме- енска академија на науки. Расколот со академијата која го прогласува за претставник на “модерната, безвредна уметност”, за малку доведува до прекин на неговата плодоносна кариера.

риканците така на кинеските власти им предложиле градење на ветроелектрани кај градот Дунхуанг во пустината Гоби со инсталирана снага од 10.000 мегавати. Ако овој проект се реализира, тој систем би станал најголемата ветроелектрана на светот. Но, освен ветроелектраните на иста локација е најавена градба на преносна мрежа и постои можност за настанување на проблем во реализацијата на така големи планови. Уште еден битен проблем за кој не е најдено решение се и песочните бури кои секоја пролет го погодуваат подрачјето на пустината Гоби. Извор: “Вјесник”, Загреб, автор: Вања Мајетиќ

Австријците со феноменот Густав Климт се занимаваа главно со проверениот класичен пристап: театарски претстави, научни расправи за неговото сликарство и тематски изложби. Веројатно поради тоа, делумно поради недоволно испитаниот приватен материјал за Климт, делумно поради големата жед за нови музички содржини, најавата за мјузиклот посветен на легендарниот сликар одекна како бомба. На светската премиера одржана на 7 јули на Фестивалската програма на Гутенштајн (Долна Австрија), ѝ претходеше медиумски успешната презентација во “природниот хабитат” на Леополд музејот, во опкружение на маслата на платно на Климт.


Izbor

Мјузиклот Климт ја следи животната приказна на сликарот од момчешките денови сè до смртта, со концентрација на неговата сликарска инспирација. На публиката објаснување ѝ е дадено низ Музата на Климт (сјајната Дана Харбауер) со која сликарот комуницира во текот на целиот мјузикл. Она што уметничкиот директор на проектот Ернст Нојшпил го опиша како “бран на емоции кој ќе ја преплави публиката” се претвори во една од најчудните музички продукции на годината која предизвикува прилично спротивставени емоции. Музиката на композиторот Гералд Грацер, со наместа сјајно компонирани рефрени, делува недовршено и наместа потсетува на мешавина на поп-хитови од локалната радио-станица: “Имаме неколку слатки гулабици (мелодии кои би можеле да се издигнат високо во воздухот), но во моментот кога би требало да се вивнат високо, на место ги погодува куршумот кој го испукува лично композиторот”, прокоментира критичарот Мартин Бруни. Извор: “Политика”, Белград, автор: Зоран Аврамовиќ

Хрватска архитектура во Амстердам

Изложбата “Авангарда и континуитет: фрагменти на хрватската архитектура од модернизмот до 2009-та” се отвори на 19 септември во Амстердамскиот центар за архитектура. Изложбата ги опфаќа трите раздобја кои ги претставуваат најпродуктивните фази на хрватската архитектура настаната под специфични услови; триесеттите години на минатиот век ткн. меѓувоено раздобје, педесеттите и шеесеттите години во социјалистичкиот систем и денешното време со нова ориентација по воените случувања во деведесеттите,

Kultura i obrazovanie покажувајќи ги така најзначајните остварувања на хрватската архитектура. Како што е најавено, изложбата ја отвори хрватскиот амбасадор во Холандија Јошко Паро, а за нејзиното значење ќе говорат директорот на ARCAM Maarten Kloos, авторот на изложбата Андрија Русан и Ведран Мимица, директор на Институтот Berlage. На отворањето му претходеше разговор на тема современа хрватска архитектура и претставување на книгата “Repetitions: Buildings&Projects 1999-2009” на авторите Бранимир Медиќ и Перо Пуљиз. Покрај Андрија Русан во реализацијата учествуваат о Адолф Стилер, Вера Гример, Тадеј Глажар и Мароје Мрдуљаш, автор на воведниот текст во каталогот на изложбата. Дизајнот на изложбените паноа го потпишува Студиото Рашиќ, а проектот се остварува со помош на хрватското Министерство за култура, хрватската амбасада во Холандија и Netherlands Architecture Fund. Извор: “Хина”

Оперните диви Томчиќ и Багариќ ја одушевија публиката Оперетен спектакл на загрепски Бундек. Двете диви со својот проект “BelCante” одушевија неколку илјади луѓе кои под „ѕвездената прекривка” слушаа класични оперни арии во потполно нови ангажмани.

21

Grieg, »West side story« на Leonard Bernstein, па сè до “Mala Floramye” на нашиот Иво Тијардовиќ. Овој концерт беше спектакуларна завршница на нивната летна турнеја со проектот “BelCante”, а која вклучуваше концерти во Задар и Шибеник. Но, на публиката на која ѝ се допадна настапот на Сандра Багариќ и Мартина Томчиќ, ќе може и дополнително да се утеши - двете пејачки снимиле албум со споменатите композиции, “BelCante - Театар на мармеладот”, со низа на врвни аранжери како што се Анте Гело, Никша Братош, Горан Ковачиќ и Иван Попескиќ. Извор: “Вјесник”, Загреб Фото: Биљана Гаурина / CROPIX

Ќе се снима филм по мемоарите на Ernest Hemingway Мемоарите на познатиот американски писател Ernest Hemingway ќе биде преточени во филм, пренесува дневниот Varajeti.

Внуката на писателот Мариел Хемингвеј ги откупи филмските и телевизиските праМногумина Загрепчани вечерта решија ва на книгата негови мемоари “Подвида ја поминат под ведро небо покрај жен празник” и изјави дека планира сниезерото Бундек. Причината за тоа беше едноставна: бесплатен концерт кој на граѓаните им го подарија нашите две најпознати млади оперни пеачки сопранистката Сандра Багариќ и мецосопранистката Мартина Томчиќ. Двете диви со својот проект “BelCante” одушевија неколку илјади луѓе кои под „ѕвездената прекривка” слушаа класични оперни арии во потполно нови ангажмани. Загрепчани со бурен аплауз го следеа разиграниот музички театар на дуетот оперни диви, чиј настап го следеше Ревискиот оркестар на ХРТ, под диригентска палка на Здравко Шљивац. Овој

мање филм според книгата. Мариел Хемингвеј, кој како актерка дебитираше со волшебен оперен спектакл го дополнија и 13 години во филмот “Lipstick”, е продугостите - Ивана и Марија Хусар, Ѓани Сти- цент на “The Suicide Club” од 1988, а непаничев и госпел хорот Агапе. Слуша- одамна ја објави својата трета книга,” Maтелите уживаа во бројните арии од позна- riel’s Kitchen”. ти опери и оперети, партии од секому дра- “Подвижен празник”, објавен по смртта гите мјузикли, популарни канцони и ме- на Хемингвеј во 1964 година, зборува лодии. Публиката ги поздравуваше извед- за младоста на писателот во Париз меѓу бите на Пучини, Офенбах, Бизетовата двете светски војни. Извор: “Бета” “Кармен”, преку “Peer Gynta” на Edward


@ivot, moda, estrada Да се биде “спонзоруша” добро однесување. Деталите од својата биографија Лена полека ги дозира па не на руски начин е ни чудо што француските медиуми во руската убавица пронашле нова инспирација. И иако може многу да се дознае од нејзините 17 објавени романи на границата меѓу документарното и фикцијата, а сите се занимаваат со новата Русија и нејзините нови владетели, Лена Ленина никогаш на прашање не одговара едноставно и еднозначно. Тоа се однесува и на прашањата од нејзиниот приватен живот, бидејќи во книгата за тоа како да се заведе богат Русин говорела од лично искуство, љубовната афера со еден руски милијардер чиј идентитет грижливо го чува. Можеби затоа што сака што подолго да биде во центарот на медиумскиот ин- “Руската Мата Хари”, порасната во сибир- терес и за неа да се говори и пишува. Веќе ските тајги, која во Париз се прослави со е сопственичка на насловните страни на книгите и ТВ емисијата за руските бога- сите француски списанија кои за синокоташи кои се расфрлуваат, за Глобус оддава сата “дјевушка” пишувале дури и дека е како да се смота руски милијардер, а тоа да КГБ агент, руска Мата Хари, додека таа за не го дознае ни тајната служба ни неговата себе вели само дека е “современа писажена телка”. 22

Елена (Лена) Ленина веројатно е најпознатата Русинка со привремена адреса во Париз.

Дете на советски научници кои живееле и работеле во научниот центар Академгородок од малечка покажувала смисла за ексцентричност, па се издвојувала од тамошното академско опкружување, во сибирските тајги учејќи бонтон и француска книжевност. Убавата 32-годишна Елена, мајка на еден син, едвај ја дочекала приликата да отиде во Париз и таму да започне телевизиска кариера. Прво била продуцент, а потоа, поради егзотичната биографија, изгледот на фатална блондинка и познавање на францускиот јазик, кој сè повеќе го губел рускиот акцент, дошла и од другата страна на екранот. Руската Пепелашка во Париз, град во кој од секогаш сакала да живее, го пронашла сопствениот пат во светот на познатите кога срамежливо најавила да се дружи и со руските милијардери и дека за нив би сакала да прави емисии, таа идеја веднаш била прифатена: Русите веќе биле познати како нови богаташи на Европа кои со своето расфрлно однесување забавуваат, но и ја вчудоневидуваат Европа од стар ков и

Како беше да се порасне во научниот центар Академгородок, покрај Новосибирск, во кој Вашите родители работеа? - Уште како дете знаев дека не живееме во едноставно гратче, туку во научен сибирски центар и дека не мораме да стоиме во ред за купување на производи. Така ми објаснија децата во дворот. Поточно, редовите за специјалниот оддел за нарачки беа многу пократки од редовите за салама во обичната советска продавница и тука се продаваа секакви деликатеси. Меѓу деликатесите особено се издвојуваа кондензираното млеко и чоколадниот путер. Родителите сметаа дека јас од себе треба да направам една многу учтива дама која на беспрекорен француски ја оценува временската прогноза за утре. Инаку, тешко е да се објасни зошто ме дале во експериментална група во градинката со учење на француски јазик. Мадам, која ни го предаваше јазикот, имаше двојно поголема причина за снобизам. Таа жвакаше француска мастика која ја донела со себе од патувањето преку граница. Во тоа време на апсолутно советски години, таа која жвакаше мастика, убаво мирисаше на парфем и беше убаво облечена, во увозни фармерки, не можеше да не биде совршенство. Кога денес јас би сретнала такво жвакачко совршенство во градинката на својот син, би го префрлила токму во таа друга група.

Izbor

Што за вас тогаш значеше Франција? - Најмодерното девојче во одделението секогаш, мечтателно затворајќи ги очите, зборуваше дека таа сигурно ќе емигрира во Франција. Зборот “емиграција” беше модерен во советските времиња. На часовите по француски марливо ги изучував знаменитостите на Париз, во мислите го гледав девојчето од одделението како вреска на највисокиот кат на Ајфеловата кула и не знае како да се симне, или изгубена во Лувр во кој, дури и за површен поглед на секој експонат, барем за една минута, по статистиката треба да се потрошат шест месеци. Кога мојот татко, проверувајќи го мојот дневник, ги виде постојаните петки по француски јазик и по некоја четворка по руски, ме праша: “Моето дете руско е или француско?” Тие лесни успеси во францускиот јазик и, да, уште и неочекуваното второ место во рецитирање на стихови на Maurice Carême на француски јазик пред илјадници луѓе кои го проучуваат јазикот на Молиер, го зацврснаа моето уверување дека сме Франција и јас - близнаци, браќа...

Велите дека со телевизиска работа сте почнале да се занимавате токму од причини кои се вкоренети во вашето детство. Како тоа? - Брат ми и јас, одгледани во семејство на интелектуалци, бевме ограничени во елементарните детски радости, кои се сметаа за ниско-интелекуални, како што се киното и телевизијата. Потполната отсутност на знаење за кинематографијата ми пречеше за интервјуирање на најпопуларните актерки - јас едноставно не ги познавав. А со оглед на тоа дека кај нас, како и кај сите останати нормални деца - денот исто така се состоеше од 24 часа, празнината од телевизорот ни ја пополнуваа книгите. Додуша, родителите ни го контролираа и изборот на литературата. Не би ми ги зеле Georges Simenon или Alexander Dumas и да ги фрлат во ѓубре. Секако дека не. Но затоа на семејната маса би ме зафркавале поради мојот литерарен вкус.


@ivot, moda, estrada Пишувате за руските милијардери, нив- ветија дека засекогаш ќе бидат вљубени и ните жени и љубовници, како тие живеат. дека засекогаш ќе останат заедно, пренеДали сте сакале да бидете една од нив? сува National Enquirer. - Имав романса со еден од милијардерите. На церемонијата ѝ присуствуваа тесен Тоа е истовремено и пријатно и опасно. круг пријатели, по што среќниот пар отОд една страна, тие како никој знаат да патува во Лас Вегас на она што тие го подсе грижат за жената, со силата на своите разбираат под поимот меден месец. огромни можности. Признајте, пријатно Како што пренесува National Enquirer е да се слета со приватен авион на ро- парот отседнал во Fantasy Tower во луксузмантичен ручек во друга земја или на по- ниот апартман на Sky Villa. дарок да се добие убав украс и илјада Џим, кој законски беше во два брака, секорози кои воопшто не може да ги собере гаш тврдеше дека просењето на Џени саво твојот дом. Од друга страна, тие луѓе мо би ја расипало нивната врска. Често не можат да се опуштат. Нив постојано изјавуваше дека тие двајца се пресреќни ги прислушуваат конкурентите, руските заедно и дека не сакаат да привлечат лои странските разузнавачки служби. Тие ша карма со бракот. Среќа негова што и таа се сложува со таа опција.

Izbor

23 силна самодоверба на една Њујорчанка. Кога ги гледаме ревиите на Rodriguez наназад три сезони, не можеме да не ја забележиме значителната опуштеност во првото излегување, а со самото тоа и во целата колекција.

Извор: “Јутарњи лист”, Загреб

Narciso Rodriguez “прозрачи” нова колекција Највпечатливи беа белите фустани, сѐ еден поубав од другиот. Од едноставното и по малку асиметрично свилено совршенство во облик на фустан до колена до многу поструктурираното со закопчување на шлиц (да, уште се ин!).

имаат колосална одговорност пред стотици илјади соработници и хроничен недостаток на време, а притоа се плашат за сопствениот живот, постојано стравуваат некој да не им ги киднапира децата, ним блиските личности. Затоа денес, приватно, преферирам еднаквост меѓу партнерите во секој сегмент на животот: еднаквост по физичко прашање, еднаквост во возраста, интелектуална, финансиска, социјална и во духовен поглед... Избор: “Глобус”, Загреб, разговарала: Бисера Фабрио, Фото: „Глобус“, AFP

Се венчаа Џим Кери и Џени Мекарти Како што и се очекуваше, со оглед на тоа дека и двајцата често изјавуваа дека парчето хартија и легалниот брак ништо не им значи, ова беше “венчавка” само за нивните срца.

По четири годишна врска, Џим Кери во Малибу ги размени заветите со Џени Мекарти во кои се заколнаа еден на друг на вечна љубов. Со заветите еден на друг си

Она што минатата година беше припиеното мини-здолниште, сега е прозрачниот, помладешки и поромантичен бел фустан дополнета со опуштено сако. Rodriguez исто така си поиграл и со испробаниот пролетно-летен тренд на лесно слоевито облекување. Преку краткиот црн фустан (една од неговите специјалности) се решил да ја “префрли” проѕирната и лесна максимизирана поткошула што се чини едноставно совршена и секси идеја за пролет.

Првите излегувања на ревијата на Narciso Rodriguez секогаш наликуваат едни на други. Креација создадена од црни и бели бои (минатата сезона исклучително беж) секогаш оддава впечаток на една

Narciso најмногу се искажа со белите фустани кои беа еден поубав од другиот. Од едноставното и по малку асиметрично свилено совршенство во облик на фустан до колена до многу поструктурираното со закопчување на шлиц (да, уште се ин!). Белата завладеа со неговата писта. Црната не се истакнуваше толку, но беше најпрефинета во комбинациите со боја на кожа, а и наједноставните црни панталони се вистински погодок за било која вработена жена. И ако ги комбинирате вие со сако за ден или со свилен топ за ноќ, нема да погрешите. Вистински бои имаше малку во оваа колекција (вообичаено за работата на


24

@ivot, moda, estrada

Izbor

пролет и лето: “Опуштете се и пуштете ветрот малку да си поигра со фустаните бидејќи совршенството е преценето”. Извор: “Јутарњи лист”, Загреб, автор: М. Миколчевиќ

Неуништливиот “боб” Rodriguez), а кога се појавија, најчесто беа на типичните нарцисовски фустани (читај: чисти линии, симетричен крој и “гушкање” на облините) кои неговите

Со изборот на фризура која ќе ја посакуваат илјадници обожавателки ширум светот се осигурува опстанок во центарот на јавноста на подолг период. Последните години, “боб” фризурата беше сигурен потег на светските убавици.

Во текот на шеесеттите години од минатиот век, кога припадничките на поубавиот пол прилично конзервативно се однесуваа кон уредувањето на косата, Видал Сасун направил приличен метеж со само неколку потези со ножиците.

пријателки од првиот ред како Jessica Alba и Emmy Rossum веднаш ќе ги резервираат.

Сасун имал добро чувство и “боб” фризурата (или “паж”, како некои ја викаат) станала хит. Жените конечно се ослободиле од виклерите, како и од долготрајното седење во фризерските салони, за секоја вештачка локна да биде сместена на соодветното место. Од тогаш “боб” фризурата има приврзаници благодарение на едноставноста и леснотијата во одржувањето, а не треба да се заборават ни бескрајните можности кои ги дава. Само неколку поинаку распоКласичен вечерен дел од колекција овде редени прамени даваат сосема нов изнемаше бидејќи сите прикажани фустани глед. ги надминуваат дневно-ноќните бариери. “Боб” фризурата најчесто досега до виОсобено импресивни беа последните три личните коски, косата е рамно сечена, а фустани со асиметричен пораб кој соврнеретко се и шишките составен дел на шено ја опишуваат пораката на Narciso “уметничкото дело” на фризерот. Rodriguez до женскиот род за следните

Стана позната уште во текот на дваесеттите години од минатиот век, благодарение на американската филмска актерка Колин Мур, но тогаш била сметана за шокантен одраз на независноста на младите жени. Во 21-виот век, “боб” и натаму е една од најпопуларните фризури, која еднакво добро се сложува со разни облици на лицето. Прилагодливоста на фризурата лежи токму во изборот на должината, аголот под кој косата се сече, “опашестиот” или рамен стил и типот на шишки, секако, само доколку фризерот и клиентот се одлучат за нив. Боб во светот на шоу бизнисот На познатите убавици стилистите и фризерите често им препорачуваат “боб”, бидејќи и најмалите промени се забележуваат и делуваат како пријатно освежување, што во светот на познатите е исклучително важно. За фризурата која Елизабет Тејлор 1963


Izbor

година ја имаше толкувајќи ја Клеопатра долго се зборувало. Викторија Бекам, сопругата на славниот фудбалер и поранешна членка на групата “Спасј грлс”, 2003 година го привлече вниманието на јавноста со новата фрузира.

Reporta`i 25 На лице место - Како се живее во повеќе не работи, од скоро е на евиденцијата на Пазарот на работа. Живее од општина со најниска просечна

плата во Србија

Поцрнета Бела Паланка Со просек од 12.735 динари Белопаланчани се снаоѓаат како знаат - купуваат на вересија или бараат продавачите да им измерат месо за 100 динари

Општината Бела Паланка во која просечните примања се 12.735 динари веќе со години го држи неславното последно место на листата на најниски заработки во Републиката. Многу фирми се пропаднати, а работниците останати без работа. Се снаоѓаат на разни начини некако да преживеат. На евиденцијата на НСЗ се 2.863 невработени, а работат 2.177 работници. Ријана 2007 година храбро се појави со потполно асиметричен “боб” кој воодушеви многумина. Најголемо изненадување приреди сопругата на Том Круз, актерката Кејти Холмс, кога се појави со густи шишки и коса која ѝ ги прекриваше образите. Јавноста во сите три случаи остана вчудоневидена колку “боб” се сложува со обликот на лицата, очите, но и темпераментот и личноста на убавиците. Делува како со “боб” фризура дека не може да се згреши, дека на сите добро им стои. Меѓутоа, стручњаците во областа на стилот ѕвездата на серијата “Медиум”, актерката Патриша Аркет, ја наведуваат како пример кој го потврдува правилото, т.е. како една од ретките славни личности на кои “боб” не ѝ прилега, и тоа само затоа што е подолга од што би требало.

“Боб” е сјајна фризура. По повремените престои во “илегала” се враќа поинтересна и посвежа од било кога. Новите верзии на фризурата се практично истиот “боб” од шеесеттите години со внимателно вмешани трендови од 21-виот век. Таа прилагодлива фризура и денес има огромно влијание на модата и инспирација е за многу дизајнери и креатори. Бидејќи сепак не им стои на сите добро, при изборот на вистинска фризура треба да се побара совет на стручњак кој на основа на обликот на лицето, тенот, но и карактерот, ќе одреди каков “боб” може набљудувачите да ги остави “без здив”. Извор: “РТС”

Бела Паланка на пописот од 2002 година имаше 14.380 жители, но таа бројка за седум години се намали за повеќе од илјада луѓе. Наназад неколку години присутен е негативен природен пораст како и постојана миграција на населението, особено на младите кои во ова гратче не гледаат скоро никаква перспектива. Во продавниците, фурните и месарите нема гужви и се купува само она што е најнеопходно. Во поедини продавници купувачите бараат многу животни продукти на вересија, а ќе платат - велат трговците - кога ќе добијат пензија или детски додаток. - Доаѓаат поедини муштерии и бараат да им измерам месо за 100 или 150 динари. Толку можат да купат. Тоа е нашето секојдневие - раскажува работничката во месарницата во центарот на градот. Белопаланчани велат дека овде многу тешко се живее и дека многумина едвај составуваат крај со крај. Велат дека ова не е бела туку црна Паланка и дека со просечна плата малку повисока од 12.000 динари тоа не е живот, туку само голо преживување. - Работам во една приватна продавница и примам околу 10.000 динари. Дали од тоа може да се живее? Само јас знам како преживувам - вели девојката која не сака да си го каже името. На зелениот пазар се гледа вистинската социјална слика на оваа неразвиена општина. - Куповната моќ значително е опадната. На многумина им давам на вересија. Ќе дојдат и велат немаат пари. Имам тетратка во која водам евиденција за должниците. Ми плаќаат кога ќе добијат пензија или плата - вели продавачката на зеленчук од сопствен пластеник Милена Вучиќ. Миле Мијалковиќ, долгогодишен работник во фабриката за мебел “Украс” која

13.000 месечен надомест. - До пензија ми фалат две години. На пазар, да заработам некој динар, продавам крушки. Беда е благ збор со кој би ја опишал оваа ситуација во нашата општина. Од парите кои ги добивам додека ги платам сметките малку ми останува за леб и млеко - раскажува. Претседателот на општината Александар Живковиќ вели дека најголем проблем во општината е невработеноста и дека не работи ни една приватизирана фирма. - Во стопанството некогаш работеа околу 5.000 работници, а сега имаме нешто повеќе од 2.000 вработени. Бела Паланка ја погоди катастрофална приватизација. Во сите приватизирани фирми новите сопственици не го почнаа производството, а во некои претпријатија се поништени приватизациите или отидоа во стечај. Од онаа поранешна белопаланечка индустрија не работи ни една фирма. Судбината на тие работници не е ни малку сјајна. Оние кои останаа без работа во “Будуќност”, погонот на ЕИ, фабриката за детски обувки “Весна”, фабриката за мебел “Украс” и конфекцијата “Први мај Новитет” се најдоа на Пазарот на работа. Во поединечни случаи цели семејства не работат. Се снаоѓаат на разни начини некако да преживеат. Обврските се натрупуваат, не можат да ги платат сметките за вода, канализација, струја... Тие луѓе немаат никакви примања и понекогаш се прашувам како воопшто живеат. Тешко е, ние тоа го знаеме и го гледаме секојдневно и се обидуваме некако да им помогнеме - вели Живковиќ. - Секојдневно во општината доаѓа голем број луѓе кои бараат помош за купување леб или лекови, плаќање школарина и месечни карти. Бараат пари за операција или струјата им е исклучена. Секојдневно доаѓаат по триесеттина граѓани, главно бивши работници на пропаднатите претпријатија. За жал, не можеме на сите да им помогнеме - вели Горан Миљковиќ, заменик на претседателот на општина Бела Паланка. - Пред девет години на Пазарот на работа имаше 638 невработени, а сега ги има околу 3.000. бидејќи стопанството главно пропадна, во Бела Паланка работат само општинските служби, образованието, здравството, полицијата, банките, железницата... Работат и неколку приватни чевларски фирми како и приватната фирма за производство и преработка на месо “Сим импекс”. Во нив само околу 300 луѓе. Сето останато е на Пазарот на работа. На вработените во Општинската управа и јавните претпријатија и установи чиј основател е локалната самоуправа поради намалениот трансфер на средства од Републиката платите им доцнат веќе три месеци - вели претседателот на општината Александар Живковиќ. Извор: “Данас”, Белград, автор: Зоран Паниќ, фото: „Блиц“, „Данас“, Белград


26

Сан Франциско: што да се посети за еден ден

Patuvawa i patopisi булеварот Embarcadero кој е покрај самото море, и тука седнете на трамвај.

За разлика од Њујорк или Лос Анџелес, СФ не е голем, а сообраќајот е добро решен. Поради тоа во Сан Франциско е можно да се посетат барем десет места за само еден ден, пишува американскиот неделник Time.

Појадувајте во ресторанот Mama’s Ако во Сан Франциско сте дошле од подоцна временска зона, одете до North Beach, некогашниот боемски кварт, и нарачајте еден сериозен појадок во ресторанот Mama’s. Ако не дојдете доволно рано, може да се случи да чекате и до половина час, бидејќи Mama’s прави убедливо најдобар појадок во градот па гужвите се големи, особено во викендите, наведува Time.

На секој град му е потребен барем еден фалусен симбол - Empire State Building во Њујорк, обелискот Washington Monument во Вашингтон, Ајфеловата кула во Париз. Кулата Coit во Сан Франциско е сместена на врвот на брдото Telegraph Hill од каде се протега спектакуларен поглед на гра-дот. Обрнете внимание и на муралите кои се изградени 1933 година, во соц-реалистички стил, инспирирани со делата на Диего Ривера, мексикански сликар и комунист, сопруг на Фрида Кало. Во кулата се влегува бесплатно, но возењето со лифт на врвот на кулата се плаќа 4$. До кулата Coit се доаѓа нагоре по улицата Lоmbard од квартот North Beach, или земете Минибус 39 од Washington Square Park.

Откако ја видовте Coit Tower и панорамата на градот, време е да се симнете по скалите - вкупно 800. Самото симнување е интересно бидејќи покрај скалите се нижат прекрасни куќи, градини и шарено цвеќе. Обрнете внимание на папагалите кои по околните дрвја слободно живеат. Спуштете се до подножјето на брдото, а потоа тргнете источно кон Заливот, до

Побарајте станица на линијата F, и со старата трамвајска кола одвезете се до квартот The Castro - во САД не постои подобра забава за само 1,5$. По шините сообраќаат вкупно 17 стари трамваи, кои се обоени исто како и во 1920 и 1930. The Castro некогаш бил исклучително геј кварт во кој се доселувале геј мажи кои во текот на Втората светска војна биле отпуштани од војската поради своите сексуални определби. Од тогаш работите се малку променети и The Castro е сега fancy дел од градот, во кој повеќето живеат богати, стрејт луѓе. Оттаму тргнете пешки до квартот Haight (околу 1,5 km) или седнете на Минибус 33.

Izbor

Оттаму тргнете западно по улицата Haight до паркот Golden Gate, каде можете да се одморите со колаче со марихуана (во Калифорнија таа е легална за оние кои имаат заверен лекарски рецепт).

Паркот Golden Gate често се споредува со Central Park во Њујорк, но всушност е неспоредливо поубав од него, а и поголем. Задолжително посетете ја огромната стаклена градина од 1878 година, Conservatory of Flowers, како и рингишпилот кај Kezar Drive (обете се на источната страна на паркот).

Родното место на американската контракултура и хипи покрет е токму во HaightAshbury, кој својот врв го доживеа 1967 година. Меѓутоа, во еден момент хипиците почнале да се растураат, дошле поимотните јапии, кои ги накупувале живописните викторијански куќи, а продавниците на бонгоси и ризли ги замениле бутици со фирмирана гардероба. Како атракција на квартот, Time ја препорачува музичката продавница Amoeba Music која ја има едната од најголемите колекции на нови и половни CD-и во светот.

Ако имате доволно енергија, прошетајте се до западната страна на паркот и посетете ја ергелата на бизони Bison Paddock, а потоа седнете на трамвај или автобус па


Izbor

27 Тоа е убедливо најруралното место во градот, со безброј стебла на еукалиптуси и висока трева. Ако во овој момент веќе сте одлучиле да си помогнете со коктел или вечера, седнете во Presidio Social Club. Од паркот Presidio прошетајте до мостот Golden Gate, кој воопшто не е златен, туку

назад на исток. Следна станица - Exploratorium.

храна. Доколку во СФ се затечете во текот на сезоната на бејзбол, не пропуштајте да погледнете натпревар на еден од најдобрите стадиони во Америка - AT&T Park. И не само тоа - ќе добиете најдобра

бојата повеќе му влече на рѓа. Мостот е индустриско чудо, а шетањето преку него е неверојатно пријатно (под услов да не е премногу ветровито и магловито). Exploratorium е легендарниот научен музеј на Сан Франциско, сметен во паркот El Presidio. Музејот се промовира како неформален едукативен центар, и се обидува да направи микс на науката и уметноста. Надувајте го најголемиот балон од сапуница на светот или движете се во лавиринтот во потпол мрак само со помош на допир. Влез: околу 15$. Добра последица од земјотресот 1989 година беше ревитализацијата на градскиот брег на Сан Франциско, меѓу останатото и терминалот за траекти Ferry Building. Терминалот првобитно е изграден 1898, а потоа е реновиран и повторно отворен 2003 година.

храна која некогаш сте ја јаделе на некој натпревар. За крај на денот седнете на филтер кафе во блиското Philz Coffee.

Во текот на својата 230 години долга историја, паркот El Presidio бил прво касарна каде биле сметени шпански и мексикански војници, а подоцна станал воена база на САД.

Оваа совршена градежна структура е една причина, а добрата храна е втората која ќе ве повлече наваму. Во дното на улицата Market Street до вторник до сабота овде работи зелен пазар со одличен избор на

Извор: “Б92”, Белград, Фото: „Time“,AFP


28

Новиот Volvo

Avtomobili Палетата на мотори се состои од унапредеC70 ни бензинци и дизел мотори, со особен

Шведскиот произведувач ги објави првите фотографии на освежениот модел C70, а највпечатливите промени се однесуваат на редизајнираните преден и заден дел, кои многу потсетуваат на S60 Concept.

Izbor

Изберете вистински спорт за детето

Прилагодете ги спортските активности на телесните можности на своето малечко. Освен што благотворно делува на психофизичкото здравје, добро обраниот спорт може да биде и долгорочна забава и мотивација за усовршување и развивање на вештините на детето.

Редизајнираниот модел C70 одработен е според примерот на атрактивниот концепт S60, кој исто така би можел да се појави на изложбениот простор на Волво во Франкфурт. Отворениот четворосед сега повеќе го следат линиите на поголемите и посилни модели во понудата на шведскиот произведувач. Редизајнираните предни светла, пошироката и помасивна предна маска, како и новиот дизајн на задните светла во LED технологија, го заокружуваат визуелниот впечаток, а нова е и внатрешноста која сега блеска со луксуз. Актуелниот C70 лансиран е во април 2006, а најзаслужен за дизајнот е John Kinesey.

акцент на заштита на околината. Два дизел мотори се во понуда - D5 со 180 КС и 400 Nm и 2.0D со 136 КС и 320 Nm. Од бензинците во понуда се T5 со 230 КС и 320 Nm и послабиот 2.4i со 170 КС и 230 Nm.

Штом детето ќе прооди и почне да трчка, на некои родители веднаш им се јавува идеја за заедничко играње фудбал, возење ролерки или партија тенис. Смирете ги амбициите и не претерувајте, бидејќи спортските активности мораат да бидат прилагодени на зрелоста и телесните можности на детето. Стручњаците сметаат дека е најважно детето да се вклучи во било која спортска активност бидејќи на тој начин ќе зајакне физички и ментално, а воедно ќе усвои и бројни социјални вештини. Сепак, не заборавате дека секое дете се развива на посебен начин, што значи дека вежбите треба да бидат прилагодени на неговата возраст, степенот на развој, врлините и мааните.

Надалеку познатата сигурност на Волво автомобилите, во новиот C70 подобрена е со заштита од странични удари и roll.bar заштита од превртување, вградена зад задните седишта. Со сите наведени системи, C70 заслужува титула на еден од најсигурните кабриолети на светот. Тврдиот кров на склопување се состои од три дела, а преминот од купе во кабрио трае само 30 секунди.

Почетокот на продажба е закажан за јануари 2010 година.

Од втората до третата година Многу малите деца допрва почнуваат да ги совладуваат трчањето, фаќањето и скокањето, па е прерано за тренинзи и занимавање со конкретен спорт. Додека малку не порасне, детето може: - Да се шета и трчка по парк, игралиште или двор. - Да се качува на ниски катови на игралиште. - Да си игра во вода под непрекинат надзор на возрасно лице. - Да испроба гимнастички вежби прилагодени на возраста, под будно око на професионалец.


Izbor

Semejstvo

Од четвртата до шестата година На оваа возраст детето е спремно за некои индивидуални активности кои му даваат слобода во движењето. Тоа можат да бидат: - Часови по танц. - Возење трицикл или велосипед. - Прескокнување јаже. - Вртење на хулахоп.

Од седмата до десеттата година После шестата година од животот кај повеќето деца се унапредуваат моторните вештини, како и чувството на сигурност. Детето на оваа возраст веќе е спремно за тимски спортови какви што се: - Тенис - Одбојка - Возење велосипед - Гимнастика - Фудбал Извор: “Блиц”, Белград, автор: Јелена Вукелиќ - Пливање

29

Емоционално или физичко неверство

Неверството на саканата личност секогаш боли, за какво и да е неверство да се работи. Повремено се покренува расправа за тоа дали е полошо физичкото или емотивното неверство - мислењата се поделени, плус постојат и оние кои велат дека обете неверства се најлоши. Некои сметаат - по стереотип, мажи, иако има и жени кои така мислат - дека физичкото неверство е најлошо. Физичкото неверство особено тешко им паѓа на визуелните типови, особено ако фантазијата силно им работи, бидејќи постојано одново ќе замислуваат некоја друга личност која го допира неговиот партнер или партнерка, ја бакнува, ја гали, води љубов со неа, и тие ментални претстави ја јадат. Може саканата личност да излезе со кого са-ка, да се дружи со кого сака, ни пристап до нејзиното тело не би требало да го има секој. Други пак - по стереотип, жени, иако и мажи кои така гледаат на работите - сметаат дека физичкото неверство, особено ако е во прашање нешто за една вечер, не мора да биде голем проблем, додека емотивното неверство тоа секогаш е. Емотивното неверство не може да трае една вечер, потребно е време некој да ви стане поважен од саканата личност, интимата на својата душа да ја делите со таа личност, а не со партнерот или партнерката - и, еднаш кога до тоа ќе дојде, веќе емотивно сте го отфрлиле партнерот или партнерката. Затоа, според оние кои на тој начин размислуваат, физичкото неверство е можно да се прости, но емотивното не, бидејќи кога до емотивно неверство ќе дојде, тука е веќе и крајот на врската.

Секако, физичкото и емотивното неверство можат да одат и заедно. А, за кое и да е неверство да се работи, тоа ќе боли; какви и проблеми да постојат во врската, било кои потреби да не се задоволени, неверството не е добар начин тоа да се реши. Не е секогаш лесно да се решат проблемите во врската, не е секогаш изводливо да се заврши врска на која ѝ “нема лек”, но предавството на довербата на партнерот или партнерката тешко дека на било кого било што ќе му поправи во животот, само ќе направи дополнителни проблеми. Извор: “Крстарица”, автор: Ивана Милаковиќ


Sport

30

од 2:1. Во четвртиот сет Дел Потро проба со повторни пресврти, брејкот во петтиот гем му донесе водство од 3:2, потоа и 4:2, и до изедначување во сетови Аргентинецот дојде низ уште еден тај-брејк.

Дел Потро го победи Федерер Во финалето на US Open Аргентинецот Хуан Мартин Дел Потро направи големо изненадување совладувајќи го Швајцарецот Роџер Федерер со 3:2, по сетови 3:6, 7:6, 4:6, 7:6, 6:2

Првиот сет на мечот, кој обилуваше со пресврти а заврши со големо изненадување, му припадна на Федерер кој на почетокот направи брејк и предност од 3:0 што му овозможи лесно да го освои првиот сет.

Izbor

“И понатаму не можам да верувам дека го освоив трофејот. Сакав да се вратам на терен токму овде, но не очекував дека ќе ја освојам титулата”, рече Клајстерс по мечот. “Се чувствувам сјајно но и збунето. Сè се случи бргу, имавме проблеми со дождот во Њујорк, но и мечот против Серена Вилијамс во полуфиналето беше чуден. Многу ми значи оваа титула, сега ќе можам да ја прославам со својот сопруг и нашата ќерка, а тоа ми е најважно”, додаде таа.

И на крајот, во петтиот одлучувачки сет беше 6:2 за Дел Потро кој на тој начин сосема заслужено стигна до титулата на US Open.

Клајстерс рече дека пред две години се решила да се повлече поради недостаток на мотивација, но и затоа што сакала да им се посвети на некои други работи. “Снемав мотивација. Покрај тоа ме мачеа повреди и не можев 100 процентно да му посветам на тенисот. Потоа, сакав да се Клајстерс победничка на се омажам и да засновам семејство и драго US Open ми е што во тоа успеав. Среќна сум што триумфално се вратив, но најважно ми е Некогашниот прв рекет на светот Белгиј- да бидам добра мајка и сопруга. Успешно ката Ким Клајстерс е победничка на US Open ги комбинирам семејните обврски со теИ вториот сет Швајцарецот го почна со во Њујорк откако во финалето ја победи нисот, а драго ми е што уживам голема брејк и водство од 2:0 во гемови, но Дел данската тенисерка Каролина Возњацки со поддршка од најблиските”, рече таа. Потро првиот чекор до крајната победа 2:0 во сетови (7:5, 6:3) го направи кога, при резултат од 5:4 за Федерер го врати брејкот, изедначи на 5:5 и го воведе сетот во тај-брејк. И тука Аргентинецот направи мини-брејк при резултат од 3:3, за на крајот на биде 7:5 во тај-брејкот, односно 7:6 во вториот сет за Дел Потро и изедначување од 1:1 во сетови.

Лош старт на Динамо и Партизан во Лигата на Европа

За многумина неочекувано Динамо, на својот стадион во максимирскиот парк, на стартот на овогодишната УЕФА лига, доживеа убедлив пораз од белгискиот Во полуфиналниот дуел, Клајстерс беше Андерлехт (0:2). Можеби самиот пораз поуспешна од вториот носител, Американ- играчите и навивачите не би ги болел ката Серена Вилијамс, со резултат 6:4, 7:5, толку да не е претрпен од Андерлехт кој, додека Каролина Возњацки до борбата за овој пат, ама баш ништо (освен малку снатитулата стигна со победата над Белгијка- одливост) не покажа. та Јанина Викмајер од 6:3, 6:3. Клајстерс (26) во мај 2007 година се повлече од светот на тенисот поради повреда. Потоа се омажи за американскиот кошаркар Брајан Линг, а 2008 година ја Од тој момент во следните два сета се роди ќерката. видоа многу пресврти. Во третиот сет Дел Во март оваа година објави дека повторно Потро направи брејк во седмиот гем, и му се враќа на професионалниот тенис. поведе со 4:3, но Федерер во продолже- Со оваа победа, Ким Клајстерс по втор пат нието возврати со два брејка и славеше го одвојува пехарот на терените на Флесо 6:4, што му донесе водство во сетови шинг Медоуз, бидејќи на истиов турнир триумфираше и 2005 година.


Izbor

Sport

Динамо одигра скромно прво полувреме, а очајно второ, создавајќи само една прилика за гол (која не ја искористи), примајќи два “евтини” гола, со што надежите за некаква пролет во Евро Лигата, навистина ги претвори во убав сон.

Србија со максимален учинок во мечевите со Узбекистан (5:0)

Фудбалерите на Партизан изгубија (по кој знае кој пат во европските натпреварувања) на свој терен од францускиот Тулуз 3:2, во првото коло од Ј групата во Лигата на Европа. Надежите на навивачите дека овој пат ќе биде поинаку од поранешните настапи во куповите на Европа, ги подгреа Крстајиќ, постигнувајќи прекрасен гол за водство на Партизан во 22 минута од натпреварот. За жал тоа беше скоро сè.

31 Хрватска е запрена, на свои терени во Пореч, во полуфиналето на Дејвис Купот, со поразот од силната и “незгодна” тениска репрезентација на Чешка. Во првиот меч, одигран во петокот, Радек Степанек по 5 часа и 59 минути го победи Иво Карловиќ 6:7 (5), 7:6 (5), 7:6 (6), 6:7 (2), 16:14, во текот на кој тенисерите поставија и два своевидни тениски рекорди: во ас

Иако во овие мечеви настапуваше без својот најдобар тенисер Новак Ѓоковиќ, машката репрезентација на Србија, на теренот на добро пополнетата “Белградска арена”, без изгубен натпревар, со победа од 5:0, нас солидните Узбекистанци, си обезбеди право и натаму да се натпреварува во светската лига на Дејвис Куп.

поени на еден меч (78) и во гемови во еден меч (82). Одлучувачкиот поен за триумф на Србија Во следниот меч Томаш Бердих во мечот над Узбекистан го донесоа Ненад Зимо- со Марин Чилиќ, исто така по пет одиграни њиќ и Јанко Типсаревиќ, кој во дубл беа сетови, се надоврза на успехот на својот поубедливи против Денис Истомин и сонародник, однесувајќи победа со 6:3, Фрик Дустов со резултат 6:2, 6:2, 6:2, по 6:3, 3:6, 4:6, 6:3. 1 час и 37 минути. Претходно, во петокот, Типсаревиќ го совлада Истомин во сингл со 3:1, додека Виктор Троицки беше подобар од Дустов со резултат 3:2.

Конечниот резултат, во последниот меч, го постигна младиот тенисер Илија Бозољац кому ова му беше прв меч во Белград во Дејвис Купот, победувајќи го Ваја Узаков во два сета (6:1, 6:4).

Чешкиот пар Степанек-Бердих, по водството на својата репрезентација од 2:0, многу лесно обезбедија конечна победа во средбата со Чилиќ-Зовко со 6:1, 6:3, 6:4. По водството од 3:0, за натпреварите од последниот ден остана само прашањето дали хрватските тенисери ќе успеат да запишат барем чесна победа или не. Тоа му успеа на младиот Ловро Зовко (Откако и

Чешка едноставно пресилна за Хрватска Иако бодрен од верната публика, Парти- Поразот на Хрватска е логична последица зан, што благодарение на невештите (по- на драматичното заостанување од првиот некогаш и траги-комични) интервенции ден на натпреварувањето (2:0) на својот голман Божовиќ, што со брзите контра-напади на гостите, своето водство го претвори во сигурен пораз (гостите водеа и 3:1). На средината на второто полувреме, голот на Кле повторно им ги врати надежите на навивачите, но, за жал тоа беше сè, па играчите на гостинскиот Тулуз крајот на натпреварот го дочекаа како победници.

третиот Хрват - Крнусиќ го изгуби својот меч), кој, во последната средба беше подобар од својот соперник, па на тој начин, донекаде гои ублажи поразот на хрватската репрезентација, поставувајќи го конечниот резултат на натпреварите - 4:1.


Sport Izbor ционални селекции на бивша Југославија центрација во самиот финиш, како и рела(а не помалку успешен тренер и на бројни тивно слабиот учинок на дотогаш најдобклубови ширум Европа) ја создаде оваа рите играчи (особено Еразмо Лорбек), репрезентација на Србија од млади играиако во текот на чи, потпирајќи се само на еден од плејадапоголемиот дел та српски играчи во НБА лигата - капитенот Грците беа во Ненад Крстиќ. предност, Словенците сами себеси си ја упропастија шансата коСребрен медал за Србија ја ја имаа во пона европското првенство следната минута на мечот, па така во Полска мораа да се задоволат со солидното четврто место на Најмладата репрезентација на ова Првенова Европско првенство. ство, на која никој не ѝ даваше некои шанси Откако го победи сега веќе бившиот првак за висок пласман, со сјајна игра и голема борна Европа - Русија (76:69), во борбите за беност во текот на целото Првенство, со пласман од петтото до осмото место, Хровој успех ја врати Србија во елитата на ев32

ропската кошарка

Во финалето: два тима, една цел - европската титула. Сепак, искусната екипа на Шпанија (која во натпреварите по групи го изгуби првиот меч од Србија), предводена со сјајниот Пол Гасол, овој пат беше пресилна. Златниот медал и првото место му припаднаа на актуелниот светски Без сомнение, иако претрпе висок пораз првак (85:63). во финалето, оваа екипа ќе има и тоа како прилики и натаму да се докажува. За тоа ватска не успеа да ја повтори добрата игра од мечот со Франција (кои и без Паркер се покажаа како премногу силни противници за Хрватите, поразувајќи ги со 69:62), но, сепак, и по поразот си обезбеди себеси пласман за претстојното светско првенство (кое следната година се одржува во Турција). Така, повторно по долгите 16 години (од Канада 1994 година), Хрватските кошаркари повторно ќе се најдат на најголемата кошаркарска смотра. можеби најдобро говорат зборовите на Освен пласман на СП 2010, Хрватска во поранешниот селектор на една од селек- влегувањето меѓу шесте најдобри во Полциите на некогашна Југославија и селек- ска избори и директен настап на ЕП 2011, тор на Германија, Светислав Пешиќ, кој во Литванија, избегнувајќи ги можните зборувајќи за овој голем успех на Србија, заморни квалификации. нагласи: Европа, на претстојното првенство во Тур- Многу повеќе значи што формиравме ција, ќе ја претставуваат домаќинот, Шпатим за иднината, како и оптимизмот кој нија, Франција, Грција, Словенија, Србини го даде оваа селекција. Резултатот е ја и Хрватска, а како олимписки првак дисекогаш важен, а ние со тоа веќе можеме ректно се пласираа и САД. Од американда се пофалиме. Сега е најважно да ост- ската зона одат уште и Бразил, Аргентина, вариме континуитет и во работата со по- Хрватска и Порторико, Африка ќе ја претмладите селекции. Филозофијата на игра ставуваат Ангола, Брегот на слоновата е неопходно да се униформира. Одбрана- коска и Тунис, од Азија - Иран, Кина и Јорта мора да биде основа на сè. Од неа до дан, а како претставници на Океанија Нов Србија, без сомнение, со своето влегува- израз доаѓа нашиот талент - а него, без Зеланд и Австралија. ФИБА на 13 декември ќе одлучи уште кои четири репрезенње во финалето, веќе направи сензацио- сомнение, го имаме. тации ќе добијат покана за учество. нален резултат. Шпанците беа очекувани Македонија заврши на деветата позиција финалисти, според многумина и најголеми на ЕП во Полска и со тоа си обезбеди место фаворити на ова Првенство. Душан Ивковиќ, искусниот стратег, водач на бројни на-

На словенечките кошаркари, и премногу потпрени на шутирање за три поени и слободни фрлања (кои во минатите натпревари од ЕП и тоа како ги служеа), им побегна победата и бронзениот медал во мечот со Грција за само еден бод (56:57). Со мноштвото избрзани потези, со играчи на кои се гледаа последиците од претходните долготрајни релативно тешки натпревари, но и со недоволната кон-

во првиот барабан за ждрепката за следното ЕП. Тоа е шанса македонскиот тим повторно да учествува во завршницата од Европското Првенство, а останува и можноста да учествуваме и на Светското Првенство во Турција, доколку ФИБА ни додели покана. З. Димитријевиќ


Izbor

EQ тест

Уште не постои сигурен тест за мерење на емоционалната интелигенција како што постои IQ тестот за рационална интелигенција, но постојат многу ситуации во кои емоционално интелигентната реакција може да биде измерена.

Немојте да го користите вашиот висок IQ за да погодите кој од одговорите донесува најмногу поени, туку одговорете искрено што навистина би сториле во следниве ситуации: 1. Се наоѓате во авион кој ненадејно влегува во зона на јака турбуленција и почнува силно да се тресе. Што правите? А. Продолжувате да читате списание или книга, или да гледате филм, не обрнувајќи внимание на турбуленцијата. Б. Вознемирени сте, внимателно ги следите со поглед стјуардесите и го проучувате “Упатството за случај на опасност”. В. И едното и другото (и под А. и под Б.) Г. Не сте сигурни што би правеле. 2. Сте повеле група четиригодишни деца во парк, и едното од нив почнува да плаче затоа што другите не сакаат да си играат со него. Што правите? А. Се држите настрана - ги оставате децата тоа да го решат меѓу себе. Б. Разговарате со него и му помагате да смисли начин како да ги привлече другите деца да си играат со него. В. Љубезно му велите да не плаче. Г. Се обидувате да го забавувате покажувајќи му други работи со кои може да си игра. 3. Замислете дека сте студент кој се надевал дека ќе добие десетка на семестралниот тест но кога реултатите излегле испаднало дека сте добиле шестка. Што правите? А. Правите план како да ја поправите оценката и решавате цврсто да се држите до него. Б. Одлучувате во иднина да бидете подобри. В. Ќе си кажете себеси дека не е толку важна оценката од тој предмет и се концентрирате на другите предмети во кој успехот ќе Ви биде подобар. Г. Одите кај професорот и се обидувате да го убедите да Ви даде поголема оценка.

Slobodno vreme 4. Замислете дека сте агент на осигурително друштво кој им телефонира на можните клиенти. Петнаесет клиенти по ред Ви спуштаат слушалка и Вие станувате обесхрабрени. Што правите? А. Го нарекувате тоа лоша среќа и се надевате дека утре ќе имате повеќе среќа. Б. Размислувате за тоа кои се Вашите особини кои Ви ја смалуваат можноста да продадете осигурување. В. Се обидувате нешто ново во следниот повик и упорно продолжувате. Г. Ја разгледувате можноста да ја смените работата.

33 Б. Им давате на луѓето време прво добро да се запознаат. В. Почнувате така што ја прашувате секоја личност за нејзините идеи како да се реши проблемот додека идеите се сеуште свежи. Г. Почнувате со “brainstorming session”, ги поттикнувате да ги кажат сите идеи кои ќе им паднат на ум без оглед колку и да се чудни.

9. Замислете дека имате тригодишен син кој е многу срамежлив и кој по малку се плаши од нови луѓе и места практично од самото раѓање. Што ќе направите? 5. Замислете дека сте менаџер во ор- А. Прифаќате дека има срамежлив темпеганизација која сака да го поттикне рамент и се трудите да го заштитите од уважувањето на расните и етничките ситуации кои можат да го вознемират. разлики. Го слушате својот службеник Б. Ќе го одведете кај детски психолог за како раскажува виц со расистичка пора- помош. ка. Што правите? В. Намерно ќе го изложите на голем број А. Го игнорирате тоа - во прашање е само нови луѓе и места така да може да го надвиц. мине својот страв. Б. Ја повикувате таа личност во својата Г. Ќе направите цела серија на предизвикуканцеларија на укор. вачки но лесно решливи ситуации со кои В. На лице место му велите дека такви ше- ќе го научите како да ја совлада својата ги нема да бидат толерирани во Вашата срамежливост и како да се однесува во организација. средбите со нови луѓе и места. Г. Ѝ предложувате на таа личност да помине низ Курс за почитување на расни и 10. Веќе со години сакате да му се враетнички разлики. тите на учењето на свирење музички инструмент кој сте го пробале во 6. Се обидувате да го смирите пријате- детството и сега, од забава, конечно лот кој побеснел поради возачот кој му можете да му се посветите на тоа. “влетал во ножици”. Што правите? Сакате на најдобар начин да го искоА. Му велите да се смири и да заборави ристите своето време. Што правите? на тоа; сега е сѐ во ред и ништо страшно А. Се држите до стриктен распоред на не се случило. вежбање секој ден. Б. Му ја пуштате неговата омилена музика Б. Избирале лесни делови кои постепено и се обидувате да го забавите. ќе ги зголемуваат Вашите можности. В. Му се придружувате во нападот на дру- В. Вежбате само тогаш кога сте распологиот возач во знак на Ваше пријателство. жени. Г. Му кажувате дека нешто слично и Вам Г. Избирате потешки делови кои ги надмиеднаш ви се случило и дека исто така сте нуваат Вашите можности, но кои ќе ги сопобеснеле но дека потоа сте сфатиле де- владате со марлива работа. ка другиот возач некого возел во итна помош. РЕШЕНИЈА: 7. Вашиот партнер и Вие сте започнале 1. А=20, Б=20, В=20, Г=0 расправа која ескалирала во сцена со Сè освен одговорот Г донесува 20 поени, викање и навредување. Обајцата сте бидејќи тој одговор укажува дека не сте вознемирени и во врелината на бесот свесни за својот вообичаен одговор на лично го напаѓате и навредувате иако стресна ситуација. Непознавањето на свотоа не го мислите навистина. Што е ите емоционални реакции го намалува најдобро да се стори? Вашиот EQ. А. Да направите пауза од 20 минути и по- 2. А=0, Б=20, В=0, Д=0 тоа да ја продолжите дискусијата. Одговорот под Б е најдобар. Емоционално Б. Едноставно да ја прекинете расправата интелигентните родители ги користат мои да замолчите без разлика што зборува ментите на вознемиреност на своите деца Вашиот партнер. да бидат нивни емоционални тренери, В. Да му кажете дека Ви е жал и да поба- помагајќи им на своите деца да сфатат рате од Вашиот партнер и тој да Ви се из- што ги вознемирило, што чувствуваат и вини. алтернативите кои можат да ги пробаат. Г. Да застанете на миг, да ги средите свои- 3. А=20, Б=0, В=0, Г=0 те мисли и потоа да му ја изложите својата Една од особините на емоционално интестрана на случајот што појасно можете. лигентните луѓе е само-мотивација и формулирање на план за надминување на 8. Распоредени сте да водите работен препреките и фрустрациите, упорност. тим кој се обидува да најде креативно 4. А=0, Б=0, В=20, Г=0 решение за досаден проблем на рабо- Оптимизмот, особината на емоционално та. Што е првата работа која ќе ја на- интелигентните луѓе, прави тие да ги видат правите? поразите како предизвици од кои можат А. Составувате распоред и оставате довол- да учат, и да бидат истрајни обидувајќи се но време за дискусија на секоја тема и та- нови пристапи кон проблемите (попрво ка на најдобар начин да го искористите отколку да се откажат, да се обвинуваат заедничкото време. себеси или да се деморализираа).


34 5. А=0, Б=0, В=20, Г=0 Најефикасен начин да се постигне атмосфера на почитување на расни и етнички разлики е јавно да се објасни кои се нормите на Вашата организација. Многу потешка задача е да се менуваат нечии предрасуди. 6. А=0, Б=5, В=0, Г=20 Податоците за бесот и за тоа како тој може да се смири покажуваат дека најефикасно е да се сврти вниманието на побеснетата личност од фокусот на неговиот бес, да се сочувствува со него и да му се сугерира друг поглед на тој случај. 7. А=20, Б=0, В=0, Г=0 Треба да се направи пауза од барем дваесет минути. Толку време е потребно телото да се исчисти од физиолошкиот налет на бес, кој ги намалува перцепцијата и способноста за јасно размислување. По смирувањето поголеми се шансите за плодна дискусија. 8. А=0, Б=20, В=0, Г=0 Креативните групи работат најдобро кога односите, хармонијата и комфорот се на највисоко ниво, луѓето тогаш се послободни да го дадат својот најдобар придонес. 9. А=0, Б=5, В=0, Г=20 Децата родени со срамежлив темперамент можат да станат послободни со вистинска родителска помош. 10. А=0, Б=20, В=0, Г=0 Поставувајќи си себеси скромни предизвици, поголема е можност дека ќе бидете задоволни со својата работа а тоа е поттикнувачки за понатамошен напредок. До 100 - под просекот 100-120 - просек 120-140 - над просекот 140 и повеќе - далеку над просекот. Извор: “Глобус”, Загреб

СОНОВНИК

БАБА - својата баба да ја сонуваш: семејна радост; - туѓа баба: секирање и лутење; баба во друштво - чувај се од женски соседи БАБИЦА - на слободните брак, на венчаните деца, на старите болест, откривање на некоја тајни БАГРЕМ - без цвет: тага, жалост - во цут: надеж за успех БАДЕМ - ќе ви дојде пријател во куќа; расцветено бадемово дрво - ќе ви се исполнат желбите; нерасцветаено бадемово дрво ќе мора да почекате за да ви се остварат желбите; бадем (плод) - ве очекува искрена љубов; бадеми - неизлупени радост, задоволство; - излупени: грижа БАДНИК - душата ќе ти најде утеха, радост БАЈКА - Радост во фамилијата; ако слушаш бајка - некој ќе те излаже; ако раскажуваш бајка - безуспешно ќе се обидуваш да лажеш. БАЈОНЕТ - ќе бидеш војник

Slobodno vreme БАКАЛАР - грижи, болести БАКАР - да видиш, да коваш: биди поскромен БАКАРНИ САДОВИ - те чека благосостојба БАКНЕЖ - Ако некој те бакне - те лаже; ако бакнеш некого - добар напредок; ако ја бакнеш земјата - ќе доживееш понижување; ако сакаш да бакнете некого, а не смееш или не можеш - жалост; ако бакнеш непознато лице - пазете се при љубовните средби; ако бакнеш женет/мажена - кавга; ако бакнеш некому рака - грижи. БАКТЕРИИ - Болест. БАКШИШ - Ако ти дадат бакшиш - ќе ти доверат некоја тајна; ако дадеш бакшиш занесеноста ти носи само штета. БАЛ (забава) - ќе бидеш поканет на свадба или свршувачка; - играње на бал: чувајте се од непријатности; - убаво да се забавуваш на бал: некому му се допаѓаш; бал со маски - репутација ти е во опасност БАЛЕРИНА - непотребни трошоци БАЛЕТ да гледаш - ти претстои разочарување, измама, проневера, анксиозност; да играш - ненадејни добри вести; БАЛКОН - да видиш: љубовта ќе ти би-де возвратена; - да бидеш на балкон: позицијата ти е несигурна БАЛОН во воздух - добивката ќе ти избега од раце; многу балони - чувај се од лажливци; балон да експлодира - неуспех и кавга. БАНАНА - радост, пријатни вести; гнила банана - лага. БАНКА да посетиш - тага, грижа, штета во работата БАНКАР - не се впуштај во шпекулации БАНКРОТ да бидеш - ќе им помогнеш на своите пријатели БАЊА (лековита) - пази се од подвали БАР (вариете, кабаре) - парични трошоци, загуба БАРА - да видиш: многу работа малку полза; - да упаднеш во бара: си пошол по лош пат, болест - голема разлиена бара: мали задоволства БАРАКА - да видиш: сиромаштија и несигурност; - да живееш во неа: те чека безгрижна иднина БАРАЊЕ - ако бараш некого - ќе се вознемириш; ако на сон бараш нешто - желбите ќе ти останат неисполнети. БАРОМЕТАР - болест, неволја, расправии во домот БАРУТ - да видиш: не му се поверувај секому; - да запалиш: несреќа БАРУТАНА - ќе имаш работа со суд, расправии БАТАК - да јадеш: долг и мирен живот БЕГСТВО од некого - ќе избегнете опасност, страв; да бегаш, а да не побегнеш - загуба, жал, кражба БЕДА - да бидеш во сиромаштија: поволна ќе ги средиш своите прилики, - да видиш други во беда: каење, несреќа БЕДЕМ - да видиш: ќе добиеш подарок; - да се искачуваш на бедем: домашните проблеми БЕДРО женско - убаво, полно: смири ги своите желби; - грдо, слабо: кавги во семејството БЕЗРАБОТЕН - да бидеш: среќа на коцка БЕЗРЕДИЕ - ќе бидете омаловажени. БЕЌАР - да бидеш: ќе ти дојде тага, - да видиш: ќе претрпиш штета БЕЌАРСКА (ергенска) вечер (вечерта пред

Izbor

свадбата) - набргу свадба во близина БЕЛА БОЈА - радост БЕЛЕЖНИК - не секирај се, на крајот сѐ ќе се среди. БЕЛОУШКА (ВОДНА ЗМИЈА) - среќа во љубовта. БЕНЗИН - да купуваш, точиш: краткотрајно воодушевување БЕРБА - да учествуваш во берба: ќе имаш радосен состанок; - да видиш: расположение, среќа во љубовта, богата награда БЕРБЕР - загуба, штета, - да те бричи: озборувања БЕРЗА - напредок во работата. БЕС - опасност; ако владее бес - судски процес; ако сонувате дека другите се бесни, а ти не - среќа. БЕСИЛКА - ако гледаш како некој виси на бесилка - штета и загуба; ако ти висиш на бесилка - те очекуваат големи успеси, ќе ти се исполнат желбите. БИБЕР - трудољубивост и упорност те водат кон успех, среќа во љубовта БИБЛИЈА - да читаш: Радост, веселба во домот; - да видиш: смрт, непријатност БИБЛИОТЕКА - залудно го трошиш времето. БИВОЛ - да видиш: голема добивка БИК - да го видиш гозба, радост; - да го убиеш или заколеш: ќе изгубиш пријател, тага; - да јаваш на бик: несреќа во семејството; - да бидеш гонет од бикот: неволја БИЛЈАРД - да играш: те очекува успех во бизнисот; - да видиш други да играат: загубата на коцка ; топки за билјард - непостојана среќа. БИЛКИ - собирање, берење: страв, болест, грижа БИСЕР - да видиш: радосна вест; - да добиеш на подарок: ќе бидеш излажан; ако купуваш бисери - лоши вести; ако носиш на себе бисери - солзи радосници; бисерен ѓердан - чувај се од преправања. БИСКУП - добиток на игра; да бидеш бискуп - те чека голема чест. БИТКА - да видиш: имаш голем број на тајни непријатели, опасност, финансиски тешкотии; - учествување во битка: кав-ги, немир; - за венчани или свршени: финансиски тешкотии БЛАГАЈНА - ненадејна вест; полна благајна - благосостојба; празна благајна - загуба. БЛАГАЈНИК - да бидеш: пријателите ја искористуваат твојата добрина; - да видиш: мали издатоци БЛАГОСЛОВ - голема веселба; долг живот; ако дадеш благослов - голема добивка; ако одбиеш благослов - болест. БЛИЗНАЦИ - да видиш: за венчани: среќа; - за невенчани: грижи, расправии; близнаци да родиш - ти се заканува напаст и неволја БЛУД - да правиш: добро здравје; - да видиш: ќе доживееш понижување или срам БЛУДНИЦА - пазете се од подмолност и злоба БОБИНКИ - среќна љубов; ако јадеш бобинки на сон - верна љубов; расипани бобинки - пријателите ќе ти помогнат во неволја; ако купуваш бобинки - загуба. БОГ - да бидеш Бог: напредување во работата; - да видиш: краткотрајна среќа, остварување на желба, - да зборуваш со него: среќа во бракот; - да го колнеш, псуеш: ќе западнеш во неволја, болест БОГАТ да бидеш на сон - Избегнувај ризик, болест: -да станеш богат човек во


Izbor

сон - кавга во домот, загуба БОГАТСТВО - да ископуваш: неуспех на пла-новите; - да најдеш: срам, а понекогаш и смрт, загуба; - да бараш: залудни маки; - да видиш: внимавај да не те ограбат, болест - да имаш: те демне несреќа БОЖИЌ - благосостојба во домот БОЖИЌЕН ПОДАРОК - ќе израдуваш некого БОЖИЌНО ДРВО - ќе добиеш драг гостин БОЖУР - голема радост и среќа во љубовта. БОИ за бојадисување на сон - црна: жалост, болка; - Бела: грижа; - црвена: голе-ми трошоци; - сина: црни претчувства, - жолта: ќе ја оствариш намеруваната работа; - зелена: свадба или крштевање; - купување боја: нешто се одлучува во врска со тебе; - мешаат бои: пријател ќе остави на цедило; боење на нешто - непријатно изненадување БОЈНО ПОЛЕ (боиште) - тага, загриженост, кавга БОКАЛ - добри вести, подарок ; ако пиеш од бокал - омилен си во својата околина или ќе добиеш подарок; ако скршиш бокал - имаш скриени непријатели. БОЛВИ - да бараш: кавги во домот, озборувања; - да убиваш: помладите те поткрадуваат, да скокаат: ќе добиеш лажни гласови БОЛЕН - да го посетиш: ќе ти се исполни желба; - да те посетат болен: ќе добиеш голема награда или признание; - да негуваш: среќа и радост; - да бдееш крај него: напорот ќе ти биде награден; болен да бидеш - полесно: не им подлегнувај на преодните грижи; - потешко: ќе западнеш во долгови, неволји; болен да бидеш, па да оздравиш - радост, веселба БОЛКА - телесна да чувствуваш - те очекува радост, ќе бидеш спасен од беда БОЛНИЦА - да дојдеш во болница: ќе се ослободиш од товар; - да видиш болница: те очекува подобар живот - да излезеш од неа: опасноста ќе те одмине БОЛНИЧАР - БОЛНИЧАРКА - непријатни вести, болест во семејството БОМБА - да видиш: неуспех во планираниот потфат; - да фрлаш: деловен успех, - да бидеш повреден од бомба: загуба; - да експлодира: неочекуван настан БОМБАРДИРАЊЕ да претрпиш - ќе те снајде несреќа БОНБОНИЕРА - да видиш: ќе се вљубиш; да даваш на некого: ќе станеш нечиј добротвор; - да добиеш на подарок: ќе се разочараш; - да купуваш: ќе се жалостиш; - да јадеш: доаѓаат зли времиња БОР во шума - очекувај подобри денови; ако видиш многу борови - веселба; те очекува подобрување на ситуацијата. БОРАЛИШТЕ - успех во работата. БОРЕЊЕ - со животно: пропаднато наследство; - со жена: караница; - со мртви: неуспехот во работата; - да победиш во борењето: ќе избегнеш голема опасност; да се бориш во војна - финансиски тешкотии БОРОВИНКА - ако видиш: веселба и среќа; ако јадеш боровинки - задоволство; ако береш боровинки - наскоро ќе ги снема грижите. БОСИЛЕК - да береш: помала болест; - да мирисаш: напредок, просперитет БОСОНОГ - да бидеш: сиромаштија; - да одиш: ќе станеш угледен; - да бегаш: ќе западнеш во финансиски проблеми; бо-

Slobodno vreme соног да видиш: сиромаштија БОЦКИ - ако се боцнеш - загуба; непријатно познанство. БОЧВА - полна бочва - задоволство; празна бочва - грижа; бочва без дно - залуден труд БРАВА - помирување со противникот, ќе откриеш една тајна, те очекуваат овие препреки БРАВАР - ќе чуеш некоја тајна БРАДА - Голема брада - голема чест; мала брада - беда; седа брада - големи грижи; црна брада - здравје, добивка; долга брада - слава; ако на млада девојка ѝ расте брада - некој ќе ѝ откаже љубов; ако сонуваш брадеста жена - непријатности; бричење брада - караница. БРАДЕСТИ ЛУЃЕ - ќе се налутиш на некого БРАДАВИЦА - да видиш: некој не ти сака добро, - да имаш: богатство, добивка, благосостојба БРАЗДА - тешка работа; БРАЗЛЕТНА - ако носиш бразлетна - ќе добиеш подарок; ако поседуваш бразлетна - среќа; златна бразлетна - блиска радост; бразлетна од лажно злато - имаш лоши пријатели; ако ја добиеш како подарок некоја желба нема да ти се исполни; ако украдеш бразлетна - веселба. БРАК - да договараш: добивка; - да скопуваш: желбата нема да ти се исполни БРАКОЛОМСТВО (неверство) - да направиш: несреќа; - да се опираш: исполнување на интимните желби; - да видиш неверство: расправии, срам, пожар БРАНА (јаз) на река - да видиш: незгоди, штета; - да паднеш во неа: забораваш на обврските БРАТ - да го видиш, семејна среќа, долг живот - да го изгубиш: ќе ти умре пријател; кавга со својот брат: загуба, лутина, - да зборуваш со него: те чека долг живот БРАТУЧЕД - Не им верувај на ветувањата; ќе започнеш некоја тајна врска. БРАЧЕН ДРУГАР - да го сонуваш: добивка, деловни успеси; - да се гушкаш или бакнуваш со него: наскоро кавги БРАЧНО ПАТУВАЊЕ - среќата ти е краткотрајна БРАШНО - напредок во животот; среќа и задоволство; ако купуваш брашно - имаш добар пријател; мелење брашно - благосостојба; вреќа со брашно - беда; ако на сон растураш брашно - внимавај кому му ги кажуваш своите планови. БРДО - големо: чест, - мало: некој те озборува; - стрмо: не се потпирај на друг; - каменито: многу тешкотии при работа; - зелено: те чека радост; - пошумено: ќе добиеш подарок; - вертикално засечено: големи препреки; -да се искачуваш: грижи, опасност; - да се симнуваш: ќе доживееш понижување, неисполнети желби БРЕГ - да стоиш: триумф над противниците, успех; - пошумен: некој ти е неверен; брег со дворец -куќа: богатство БРЕЗА - добри вести; - бутната, исечена: чувајте се од казни БРЕЗА - ако се качуваш на бреза - ќе доживееш непријатности; сува бреза - болест; расцветена бреза - веселба; исечена бреза - среќа. БРЕМЕНОСТ - Бремена жена: болест. БРЕСТ - безгрижен живот. БРЗАЊЕ - ако брзаш некаде - ќе ти дојдат гости. БРИЛИЈАНТ - тешкотии.

35 БРИЧ - сиромаштијата, грижа; да се бричиш: загуба, сиромаштија, беда БРОД - ќе добиеш помош во последен момент; заринкан брод - големи грижи; усидрен брод - сѐ добро ќе заврши; брод што стои на мирно море - наследство. БРОДОЛОМ - да видиш: искрено пријателство, - да претрпиш: заштита, непријатности БРОЕВИ на сон - ако ги запомниш: пробајте ги во лотарија; - ако не ги запомниш: ќе претрпиш загуба; броење на нешто - некој ќе те вознемири БРУСЕЊЕ - добро пази на себе; ќе стекнеш непријатно искуство. БРЧКИ - да имаш - на чело: ќе западнеш во неволја; - на лицето: не мислиш на стари денови БРШЛЕН - стекнуваш нови пријатели БУБАЧКИ - ќе те ценат поради скромноста БУВ - ќе слушнеш лажни вести; ако ги ловиш - макотрпна работа без награда; ако видиш був - болест на некое блиско лице; ако го слушнеш - смрт на некој пријател или близок во фамилијата. БУДЕЊЕ - ти претстои опасност. БУДИЛНИК - ако на сон чуете како ѕвони будилник - некој ќе ве опоменува. БУИЦА - да видиш: несреќа во семејството; - да се бориш со неа: љубената личност е во опасност БУКА - имате верни пријатели. БУКВА - ако гледаш букви - новост; ако пишуваш букви - несреќа; ако учиш букви - децата ќе ти приредат некакво задоволство; измешани букви - некој ќе те надитри. БУКЕТ ЦВЕЌЕ - раѓање на дете; ако добиете букет цвеќе - среќа во љубовта; ако дадете букет цвеќе - додворување; свенат букет - неисполнети надежи. БУМБАР - ќе фатиш крадци на дело БУНА (гужва, метеж) - во започната работа нема да имаш среќа, промена на професијата, губење на пријател БУНАР - да видиш: по опасностите очекувај подобри моменти, ќе добиеш јавно признание; - да црпеш вода од бунарот: брак со миразлика; - да пиеш вода од бунар: здравје и задоволство; - да скокаш во бунар: среќа; - да паднеш во него: тешка иднина, грижа, жалост - бунар без вода: грижа, загуба, штета, болест - длабок: среќа; - плиток: немаштија; - да копаш бунар: загуба, сиромаштијата БУНДА - ќе стекнеш големо богатство БУНИШТЕ - да видиш: наследство, сре-ќа во коцкање; - да одиш по него: ќе доживееш некои непријатности БУРА на море - да видиш: среќа во љубовта; - да се најдеш во бура: отфрли ги непотребните деловни задачи БУРГИЈА - смрт, болест


Zanimlivosti

36

Izbor

Овде јаваше познатиот одметник

Откриено кој го уапсил Дража Михајловиќ

Округот Линколн во Ново Мексико, познат е по сточарската војна, која тука се распламти 1878 година, во времето кога тоа бил најголемиот округ во САД и заземал скоро четвртина од тогашната територија на (денес сојузна држава) Ново Мексико. Војната е завршена без победа или пораз на една од страните, со интервенција на претседателот на САД, кој поставил гувернер со големи овластувања, искусниот генерал Lew Wallace, кој, престојувајќи во Ново Мексико, токму таму и го завршил пишувањето на својот познато роман “Бен Хур”. Како последица на нерешената ситуација, вон законот (и покрај амнестијата) останале “регулаторите”, кои јавале на страната на ранчерите John Chisum и (во судирот убиените) John Henry Tunstall и Alexander McSween. По смртта на Dick Braver, местото на водач го презел еден од десетте “најжестоки” регулатори, 18-годишниот Вилијам Бони (вистинско име Хенри Макарти), наречен Billy the Kid. Во текот на следните две години Били и неговата банда живееле живот на одметници и краделе стока од ранчерите, како што бил Џон Чизам кој одбил да им плати за услугите во војната. Пријателот на Били Pat Garett именуван е за шериф и успеал да го фати младиот одметник, кој потоа спектакуларно побегнал од затворот во Линколн, убивајќи ги при тоа двајцата помошници на шерифот кои го чувале. Но, Гарет добро го познавал движењето на Били и го пронашол во куќата на Педро Максвел во Форт Самтеро, и тука го убил. Били Кид бил погребан во заеднички гроб со уште двајца “најжестоки” регулатори, своите блиски пријатели Том О’Фолијард и Чарли Боудрем.

На Републичкото јавно обвинителство доставен му е список на оние кои ги “извршувале” метеоролошките испитувања на терен, односно припадниците на разузнавачката служба која ги “покривала” апсењето на четничкиот генерал

Дополнителна слава на младиот одметник му донел и Холивуд. Покрај Наполеон, Били Кид е историска личност за која се снимени најмногу филмови, скоро 100, а го глумеле такви актерски величини како што се Пол Њумен, Емилио Еставез, Вал Килмер, Крис Кристоферсон, Денис Хупер, Роберт Вон, Роберт Тејлор. Иако многу филмови повеќе го следеле митот отколку реалноста (Били не бил леворак, туку единствената негова фотографија е направена обратно), имало и дела кои вер-

но се држеле до историските факти (на пример, филмот на Пекинпо “Пат Гарет и Били Кид”).

За да им се олесни туристичката посета на оние кои сакаат со свои очи да ги видат местата на кои се одвивала историјата на Дивиот запад, Туристичката заедница на Ново Мексико отворила посебна вебЗа време на својот краток живот Били Кид страница посветена на Били, Billy the Kid не бил славен, но кога Пат Гарет ја напишал Territory (http://www.newmexico.org/ книгата за неговиот живот, славата на billythekid/). На неа освен деталите за исмладиот одметник почнала да се шири и ториските настани во округот Линколн, денес е еден од најпознатите ликови на можат да се дознаат и информации за Дивиот запад. Туристи ги обиколуваат организирани посети на местата важни местата каде тој јавал и пукал, судницата за животот на Били Кид, како и работното во Линколн од која спектакуларно побег- време на сите локални музеи во чии збирнал денес е нему посветен музеј, а и заед- ки се наоѓа нешто поврзано со овој познат ничкиот гроб на тројцата регулатори е одметник. место на чести посети, на кое никогаш не Извор: “Крстарица”, автор: Драгомир Влајсевиќ недостасува свежо прериско цвеќе.

Безбедносно информативната агенција му ја достави, пред неколку дена, на Републичкото јавно обвинителство документацијата со имињата на офицерите на Озна кои учествувале во апсењето на четничкиот генерал Драгољуб - Дража Михајловиќ. Истовремено, на обвинителството му е доставен и список со имиња на лицата кои ги “извршувале” метеоролошките испитувања на терен, односно припадниците на разузнавачката служба која ги “покривала” апсењето на Михајловиќ. Според зборовите на Слободан Радовановиќ, в.д. републички јавен обвинител, и Слободан Хомен, државен секретар во Министерството за правда, инаку членови на Државната комисија за утврдување на вистината за смртта на Дража Михајловиќ, доставената документација многу ќе допринесе за откривањето на местото на кое е погребано телото на некогашниот четнички војвода. Покрај списокот, на домашната јавност прв пат ѝ се покажуваат и фотографиите на припадниците на Озна каком позираат со четничкиот генерал - на една се во партизански униформи, а на друга во четнички, бидејќи пред апсењето таа група изигрувала четници, инфилтрирајќи се во нивните редови.

- Обвинителството во овој момент, преку полицијата и другите надлежни органи, проверува кој од списокот е жив и кој, евентуално, би можел да сведочи пред членовите на Државната комисија за утврдување на вистината во врска со смртта на Дража Михајловиќ - вели за “Политика” Слободан Радовановиќ. Според документот кој БИА му го достави на Републичкото јавно обвинителство, групата која, како што во него се наведува,


Izbor

“учествувала во фаќањето на Д.М.” ја сочинувале 12 офицери на Озна. Групата “која вршела метеоролошки истражувања на терен”, како се наведува во документот ја сочинувале 8 офицери. Интересно е дека имињата на двајца од списокот, првиот и четвртиот по ред, се прецртани, додека последното е испишано со рака.

- Иако наша примарна цел беше откривање на гробното место на Михајловиќ, со сплет на околностите во текот на истражувањето дојдовме до документацијата за една друга голема непознаница, а тоа е неговото апсење. Комисијата дојде и до податоци за нови жртви кои се стрелани во тој период. За нив ќе биде “задолжена” друга комисија чие формирање е во тек. Отвореноста која службите ја покажаа кон членовите на Комисијата ја покажува апсолутната определеност на државата да ни ги достави сите документи кои ги има во свој посед. Без оглед на новите откритија, ни претстои голема работа - наведува Слободан Хомен. Според неговите зборови, наскоро треба да почне земање на ДНК примероци од членовите на семејството на Драгољуб Михајловиќ, а потоа и вршење разговори со нив. Планирано е и со помош на посебна опрема, сонари, да се прегледаат местата на кои, според некои сознанија, евентуално би можеле да бидат пронајдени остатоците на четничкиот војвода.

- Интересно е дека добивме потврда дека во архивите на странски разузнавачки служби, исто така, се наоѓа документација во врска со Дража Михајловиќ и четничкиот покрет. Голем дел од таа документација има ознака за поверливост. Републичкиот јавен обвинител следните денови ќе упати официјално барање до овие служби да ни ја достават документацијата. Во овој случај, ќе се фокусираме на три служби: англиската, руската и, евентуално, американската. Нема да бараме да ни откриваат имиња на оперативци, туку да ни помогнат да го најдеме гробот на Михајловиќ. Оваа документација многу би ни ја олеснила работата - рече Хомен и нагласи дека ве-

Zanimlivosti рува, како што постојат фотографии со апсењето на Дража Михајловиќ, дека постојат и снимки на неговата егзекуција.

37

Црвената армија на Олд Трафорд

Извор: “Политика”, Белград

Потомците се откажуваат од Хитлер

Лондонскиот дневен весник Гардијан пишува дека Советскиот Сојуз пред 35 години, за време на “студената војна” имал планови во случај да дојде до вооружен судир со Западот, да изврши инвазија на англискиот град Манчестер. Пред 35 години, пишува весникот, ниту било лесно, ниту пријатно да се живее во Манчестер, град кој три дена во неДвајца истражувачи на животот на Адолф делата го погодувале недостатоци на Хитлер успеаја да ја декодираат ДНК на струја, фудбалскиот клуб “Манчестер Јунацистичкиот водач, откривајќи ја добро најтед” испаднал во втората лига, а негочуваната тајна која овозможува да се иден- вите граѓани, дури и не знаејќи, биле потенцијална цел на советските освојувачи. тификуваат сите негови роднини. Според лондонскиот весник, откриени се Историчарот Marc Vermeeren и новинарот советскиот мапи од тој период, на кои Jean-Paul Mulders откриле 39 живи родни- многу прецизно со портокалова боја се означени насоките на продирање на сони на Хитлер. До тоа откритие дошле анализирајќи до- ветскиот оклопни единици кои, ако се сугорчињата од цигари во едно село во Ав- ди по оваа карта, би поминале покрај стастрија, користена салфета во ресторан за дионот “Олд Трафорд”. брза храна во Њујорк и плунка оставена Советите за своите мапи ги користеле напри лепење на марка на коверт испратен секаде достапните англиски, но, понекоод северна Франција пред повеќе од 30 гаш, и застарени патни карти, но затоа многу добро знаеле каде, на пример, се позигодини. Vermeeren вели дека, меѓу останатите, циите на британските нуклеарни сили. пронашле тројца правнуци на Хитле- Мапите кои на советските тенкисти треровиот татко, на Лонг Ајленд во близина бало да им помогнат да го окупираат Манна Њујорк, кои користеле лажно презиме Стјуарт Хјустон. Тоа се негови потомци кои Германија ја напуштиле за да побегнат од фашистите. Луис и Брајан имаат мала дрвена куќичка и работат како градинари, додека Александар е пензиониран психолог, кој им помагал на ветераните од виетнамската војна. Било невозможно да се дојде до нив, затоа што тие не ја отвораат вратата кога не- Мапа на Манчестер со означени потенцијални правци при напад на советските тенкови кој на неа ќе затропа и избегнуваат било (извор: “Гардијан”) какви конфронтации кога станува збор за нивните предци. честер, според Гардијан, се многу детални “Тие се договориле да немаа деца за така и во нив јасно се обележани сите патишта да се заврши сагата за Хитлер и за да препо тенковите би можеле да поминат, и по станат да живеат во страв, но ветија дека кои не, кои делови на градот треба да се ќе објават книга пред да умрат”, вели избегнат, каде се владините згради, каде 41-годишниот новинар Mulders. деловните, а каде другите стратешки важПедесетиедногодишниот Vermeeren, исни објекти. торчар и аматер кој се занимава со генеоСоветската студено-воена картографијата, логија, а опседнат е со нацистичкиот лидер наведува весникот, ѝ станала достапна на и собрал повеќе од 500 биографии на овој јавноста, но и на Западот, во времето на диктатор и 20.000 други документи, вклуколапс на комунистичкиот систем, кога чувајќи го и неговиот извод од матичната шефовите на советскиот картографски книга на родени. завод и печатница, во потрага по брза Во Австрија, сосема спротивно, роднините заработка, на западните клиенти за бадина Хитлер своето минато се обиделе да јала им продавале слични воени мапи на го избришат со менување на неколку другите западноевропски и американски букви во презимето, па сега се презиваат градови. Huettler. Наводно, британската Министерството “Сите Huettler-ови, кои живеат во регионот за одбрана 1991 во Москва, испратило Валдфиртел, се далечни роднини на Адлуѓе во комбе со една мисија: да купат олф Хитлер, иако многумина од нив тоа што повеќе советски воени мапи за да се и не го знаат, бидејќи нивните предци го анализира и процени ефикасноста на сосмениле презимето и никогаш не им кажаветските шпиони, пренесува Би-Би-Си. ле од кого потекнуваат, вели Vermeeren. Извор: “РТС” Извор: “Фонет”, Белград


38

Авокадото - овошје, зеленчук и лек

Zdravje i ubavina Натриум Ниацин Мононезаситени масти Протеини Рибофлавини Јаглени хидрати Фолна киселина Шеќер

Раздразливост Реуматски артритис Очни болести Синуситис Смалување на умор Стрес Штити од УВ зрачење

Izbor

Заклучок: Примена во исхраната: На основа на сè што е напишано, лесно Се користи сирово во исхраната: како може да се заклучи дека доколку имате прилог на јадењата, како сос или како са- можности, авокадото треба да го вклучите лата посолено, залиен со лимонов сок и во храната. маслиново масло. Со авокадо може да се Извор: „Здравје Крстарица” користи лук и други зачини. Корисно е и маслото од авокадо, па и тоа се употребува во исхраната.

Зошто глуждовите “раснат”?

Авокадото (Persea americana) е тропско овошје, но во исхраната најчесто се користи, за разни салати и предјадење, како зеленчук, поради неговиот карактеристичен вкус. Авокадото е повеќегодишна дрвенеста зимзелена билка по потекло од Јужна Америка, а најчесто се одгледува во Мексико и Калифорнија. Дрвото може да нарасне до 20 метри, а листовите му се со должина од 10-12 см.

Користење: Покрај употребата во исхраната, авокадото поради своето поволно делување на кожата се користи и во козметиката како состојка на многу козметички препарати, Отоците на нозете и на другите делови од или како маска за лице. телото се вообичаена појава во летните Лековито дејство Авокадото спаѓа во антиоксиданси и брзи Плодот му е во облик на крушка со голема чистачи на организмот, а помага и во лесемка во средината и груба рапава кора. кување на некои болести и тегоби: Поради обликот и рапавата кора, Англича- Алергии ните го нарекле “алигаторова крушка”. Анемија Плодот на авокадото е ниско-калоричен, Анксиозност а многу хранлив и лековит. Астма Видови Болести на срцето Со вкрстување се добиени околу 80 сорти Бронхитис, настинки и грип на авокадо, а најпознати се калифорни- Висок крвен притисок ското авокадo и авокадото од Флорида. Губење на концентрација Авокадото се наоѓа во продажба во текот Депресија на целата година, па и во исхраната е по- Дијабетес стојано. Забавување на процесот на стареење Корисни состојки Импотенција Авокадото има мала енергетска вредност Инфаркт па е погодно за диетална исхрана, но за- Кашлица тоа е богато со минерали, витамини и Макуларна дегенерација други корисни состојки. Мигрена Плодот во себе ги содржи корисните со- Некои видови рак стојки: Неплодност Бакар Несоница Бета-ситостерол Нервоза Бета-каротен Остеопороза Билни влакна Остеоартритис Билни масти Повишен ниво на холестерол во крвта Витамин А Повишена телесна тежина Витамин Б Поволно делува на метаболизмот Витамин Ц Поволно делува на рамнотежата на Витамин Е електролитите Железо Поволно делува во бременост Глутатион Поволно влијае на ПМС Диетални влакна Проблеми со простата Зеаксантин Проблеми со мускули Калиум Проблеми со крвни садови Лутеин Проблеми со циркулација Магнезиум

месеци, но често можат да бидат знак на болести од кои некои бараат итно лечење. Како да ги разликуваме?

Летните горештини им погодуваат на појавите на отоци на нозете, рацете, дури и на лицето, но по разладување и одмор тие бргу се повлекуваат. Доколку, меѓутоа, насобраните течности во кожата, поткожните ткива и зглобовите останале тоа е причина да отидете на лекар, бидејќи таквите отоци можат да бидат знак на разни болести од кои некои значајно го нарушуваат здравјето. Најчеста причина за отекување на нозете е повишениот притисок во вените, попуштање на венските залистоци и излегување на течност, прво во околината на глуждовите и другите зглобови на стапалата, а со напредување на болеста и во другите ткива на потколеницата. Овие отоци се чести кај лицата кои работата ја извршуваат стоејќи, како што се угостителите, продавачите, физичките работници, но исто така се чести и кај лица кои извршуваат седечки занимања. Хроничен застој на крвта во венскиот систем на потколеницата освен отоци предизвикува и чувство на тежина и болка, особено при стоење. Отечени од лекови Од прим. др. Петровка Боровичанин, специјалист по општа медицина во белградскиот Дом на здравје “Вождовац”, дознаваме дека отоците можат да бидат придружна појава на заболувања на срцето, белите дробови, бубрезите, црниот дроб, штитната жлезда, заболување на простатата и задржување на урина во бу-


Zdravje i ubavina брезите, како и вродено стеснети лимфни рено. Одете барем една автобуска станижлезди. Кај бубрежните и срцевите слабо- ца, или со брзи чекори 20 до 30 минути сти отокот е “тестест”, бидејќи со притисок дневно. Возете велосипед. И пливањето на отокот во него останува отпечаток како е извонредна лимфна и венска дренажа. во тесто, кое се повлекува во текот на ноќ- Отоците кај здебелените лица ќе се повлета. Смалување на овие отоци може да се че со намалување на тежината, бидејќи постигне со земање на диуретици, но са- вишокот килограми е товар за срцето и мо по совет на лекар. венската циркулација. Докторката Боровичанин нагласува дека Престанете со пушење! Димот до цигарии земањето на лекови за повишен крвен те ги оштетува сите крвни садови. притисок од групата на блокатори на ка- Алкохолни пијалаци консумирајте како лиумовите канали (амлодипин со долго лек: дневна доза е една чашка жесток пидејство) може кај поедини болни да пре- јалак или чаша црно вино. дизвика отоци на нозете. Не носете високи потпетици, ни претесни Отекување е можно и поради употреба на чорапи. некои антидепресиви, контрацепциони Подигнете ги нозете една дневно над виапчиња и други хормонски препарати сината на срцето во траење од 10 до 15 ми(стероиди). Во бременоста отоците наста- нути. Ставете перничиња под стапалата. нуваат поради притисокот на плодот на венските крвни садови или повишениот притисок кој мора веднаш да се лечи за да се избегне опасноста од еклампсија. Во постарото животно доба често се јавуваат безболни отоци на зглобовите на стапалата и нозете. Со отоци се соочуваат и заболени од малигни тумори поради отстранување на лимфните јазли и оштетување на лимфните садови. Долготрајно отекување на ткивата може понекогаш да предизвика и дијабетесот, гладувањето кај неправилните диети, недостатокот на белковини во исхраната и на калиум. Во многубројните причини за отоци се вбројува и нарушената статика на телото која ја предизвикуваат рамните табани, глуждовите и високите потпетици. Важен фактор во појавата на отоци има и повишената телесна тежина За смалување на венските и другите отоци која значително го оптоварува крвотокот. најважно е делувањето на причината за Посебен вид на оток е лимфедем кој е нивна појава, бидејќи со намалување на предизвикан со стеснети лимфни садови тегобите отоците не исчезнуваат. Кај лекар и прекумерно насобирање на протеини задолжително треба да отидете кога се во течностите. Единствен начин за осло- појавуваат и зголемуваат наутро или набодување од вишокот течности е лимфна вечер и кога со отоците имате и болки, дренажа со кој течноста се потиснува во притисок, стегање во градите, намалено подрачје каде лимфотокот нормално излачување урина, или отечени, црвени и функционира. сјајни потколеници. Што може да се стори за да се спречи појавата на отоци? Пред сè би требало да Природни диуретици се избегнува солена храна (вкупното внесување на соли во текот на денот не би требало да биде поголемо од три грама), бидејќи натриум хлоридот ги задржува течностите во организмот, советува др. Боровичанин. Во спротивно, се зголемува волуменот на крвта, а преполнетите вени не се кадри да ја пренесуваат крвта до срцето и течноста се задржува во ткивата. Последица не се само отоците, туку и пропаѓање на кожата, венски рани и зголемен ризик за мозочен и срцев удар. Менито против отекување би требало да Повеќе шетајте содржи продукти кои на различни начини Седењето е голем непријател на нашето помагаат во елиминација на течностите здравје, дури и кога немаме отоци на но- од организмите. Добро е да јадете чорби зете. Затоа е неопходно што почесто да се и супи од кромид. станува и да се прошетаат неколку чекори. Се препорачуваат и шпаргли бидејќи соСо одењето мускулите ја потиснуваат држат аспаргин, аминокиселина која ја крвта кон срцето и со тоа се спречува за- поттикнува работата на бубрезите и ја држување на течностите во ткивата. Во те- подобрува циркулацијата. Рдоквите и кот на долги патувања со авион и воз би белата репа исто така се вбројуваат во требало исто така повремено да се станува природни диуретици. и да се протегаат нозете, или барем на Кељот има исти својства бидејќи содржи секои 15 минути да се помрднуваат ста- минерали кои ја стимулираат работата палата горе-доле. За време на возење на на бубрезите. За излачување на вишокот автомобил застанете на секои 100 кило- течности добро е да се јадат и моркови и метри и малку прошетајте. зелка. Коренот на целерот го поттикнува Кога и да можете, престојувајте на отво- метаболизмот и е извонреден диуретик,

Izbor

39 а може да се зема и во свежа состојба кај реуматските и други отоци. Краставицата содржи минерали кои ги поттикнуваат бубрезите повеќе да лачат мочна киселина и ги смалуваат отоците од гихт. Во извонредни диуретици се вбројуваат и ренот и зелената салата. Доматите и босиљокот се добри диуретици за лицата кои боледуваат од реума, воспаление на зглобови и гихт. Природни диуретици се и чајот од коприва и листовите од магдонос: по пет супени лажици од коренот и листот на магдоносот се варат пет минути во половина литар вода, се цедат половина час и се земаат три пати дневно. За овој чај може да се користи и замрзнат магдонос. Истото дејство на крвните садови има и елдата. Со редовно земање на продукти од елдено брашно може да се намали пропустливоста на капиларите.

Препарати против отекување Постојат и многубројни препарати против отоци, во облик на кремови и гелови, кои се подготвуваат од екстракти на див костен, цветови од невен, рузмарин, див лимон. Есцинот од дивиот костен и состојките од кората на дивиот лимон ја зголемуваат отпорноста на капиларите, ги намалуваат воспаленијата и проширувањата на вените на нозете. Етеричното масло помага кај отоци предизвикано од артритис или гихт. Се произведуваат и препарати со други екстракти (гинко) а помага и земањето на Ц витамин. Вежби за подобра циркулација Со јакнење на мускулите на стапалата и нозете се забрзува движењето на крвта од нозете кон срцето. Утринските вежби се изведуваат во исправена положба. Со раширени раце подигнувајте ги и спуштајте стапалата, а потоа колената полека виткајте ги и исправајте ги. Во текот на денот на работа вежбите се изведуваат во седечка положба. Врвовите на стапалата раздвојте ги и повторно приближете ги. Стапалата полека подигнувајте ги така што прстите да останат на подот, а петите се свртени на надвор, а потоа приближете ги. Повремено измасирајте ги потколениците. Ставете ја десната рака на Ахиловата тетива на левата нога, а потоа стегнете го зглобот со палецот и показалецот. Повлечете ги прстите нагоре, благо масирајќи ги листовите. Извор: “Политика”, Белград, автор: Вера Бошковиќ


40

Nedelen horoskop od 21. 09. do 27. 09.

Овен 21.03 - 20.04 Сте го постигнале душевниот мир. Не дозволувајте било кој да го наруши. Се наѕираат промени. За што и да се работи, барем ќе знаете на што сте. Работа: Конфликтна ситуација бара ладнокрвност. За чудо, успевате да останете ладнокрвни. Владеете со ситуацијата, иако го прикривате стравот дека нема да профитирате. Здравје: Доколку имате главоболки, во прашање се синусите. Бидејќи станува збор за хронично слаба точка или за девијација на носот, сами знаете што ви е најдобро да правите. Љубов: Иако упорно му се наметнувате докажувајќи му доминација, партнерот без кавга го постигнува она што го наумил. Меки сте како памук. Совет: Искористете ја кратката пауза што подобро да се одморите и да уживате. Чувајте се од повреди како последица на брзање.

Лав 21.07 - 21.08 Бидејќи лавовската суета е изразена, уживате во сјај и луксуз. Ве опсипуваат со комплименти од сите страни. Една од причините е и тоа што сте слепи за стварната ситуација. Работа: Неодлучни сте. Со соработниците несвесно манипулирате. Избегнувате одговорност и лично заложување. Здравје: Во релативно добар период сте. Суетата е задоволена, па уживате во личноста која ја обожувате - сами себе. До кога тоа ќе потрае? Љубов: Партнерот константно го става вашето трпение на проба. Таман ќе помислите дека ќе му го завртите грбот, тој прв се повлекува. Цело време се натпреварувате и докажувате. Совет: Бидејќи натпреварувачкиот дух е нагласен, обидете се да се занимавате со спорт или со игри на среќа. Избегнувајте докажувања во погрешно време и на погрешно место.

Бик 21.04 - 20.05 Крајно време е да поведете повеќе сметка за тоа кому му се доверувате. Наредните настани бараат дискреција и брзи рефлекси. Работа: Плановите засега остануваат мртва буква на хартија. Не губете надеж, бидејќи тоа што сте го наумиле ќе го реализирате со задоцнување. Само трпеливо и ладнокрвно. Здравје: Слаба точка се жлездите и хормоните. На нив слабо можете да влијаете, но на исхраната можете. Барем ќе го ублажите проблемот. Љубов: Комуникацијата со партнерот е еднострана. Како да не слуша што му говорите. Слуша тој и тоа добро, но се прави луд, бидејќи така му одговара. Кризата е на повидок! Совет: Не ја префрлајте вината на другите кога е во прашање односот со партнерот. Само вие двајца сте виновни. Затоа сами и барајте излез. Не избрзувајте со одлуката.

Девица 22.08 - 22.09 Од вас се очекува потпирање на сопствената сила. Само со истрајна акција ќе постигнете забележителни резултати. Доколку работите ги оставите недовршени, ќе има проблеми. Работа: Деловната експанзија е евидентна. Иако во прашање се ситници, задоволно ги трлате рацете. Еден проект ве прави прилично несигурно, но без причина. Здравје: Срцевите тегоби се последица на променливиот крвен притисок. Избегнувајте конфликти и личности кои ви се мешаат во приватноста. Здравјето во тој случај ќе биде подобро. Љубов: Лавовите ви се слаба точка. Со нив доживувате упони и падови. Пожилави сте отколку што партнерот може да претпостави. Совет: Иако ви се чини дека моментната ситуација е тешка, тоа е само прв впечаток. Умеете вие кога сакате да ги свртите работите во своја полза.

Близнаци 21.05 - 20.06 Морате да бидете поцврсти и да “се опаметите”, па сè ќе биде во ред. Во спротивно - сè по старо. Работа: Амбициозни сте, така што успехот не е доведен во прашање. Бидејќи енергијата е силна, постигнувате енормни резултати. Сепак, не претерувајте. Здравје: Депресијата, меланхолијата, јаловите планови - прават да бидете злоради и пакосни кон околината. Тоа не е болест, туку начин на размислување. Љубов: Никако да ја најдете вистинската личност, ниту да се усогласите со постојаниот партнер. Не е ни чудно што сте полни со горчина поради киксовите од минатото. Совет: Свртете им се на духовните работи. Доколку го најдете мирот, лесно ќе функционирате. Материјалната ситуација и односите со околината во моментов се во застој. Рак 21.06 - 20.07 Во фаза сте на преиспитување на одлуките и личностите на кои им ја подарувате довербата. Доколку на извесно време се осамите и се оддалечите од главниот проблем, ќе можете реално да го согледате. Работа: Работата бара усовршување, за да можете да напредувате во кариерата. Ѕвездите им се наклонети на Раковите кои се занимаваат со интелектуална работа повеќе отколку на останатите. Здравје: Стравот од стварноста и лошите навики се последица на неадекватната комуникација. Престојот во природа ќе ви помогне да постигнете внатрешна хармонија. Љубов: Девицата е вистинска личност за вас, немојте да ја одбивате. Ако ништо друго, таа со совети ќе ви помогне да решите проблем. Незадоволството е евидентно. Совет: Трпение и упорност имате за извоз. Секогаш кога работите ќе тргнат надолу, сетете се на овие свои тајни адути и вклучете ги во игра. Ќе биде подобро!

Вага 23.09 - 22.10 Се наоѓате пред значителни промени. Бидете реални. Не очекувајте премногу, за да не се разочарате. Зошто се оптоварувате со трачови? Работа: Занимавањето со детали на сметка на суштината негативно се одразува на работата. Бидејќи избегнувате совети кои не ви се по волја, и овој ќе го превидите. Здравје: Толку сте окупирани со планови што немате време да размислувате за здравјето. Некои Ваги ги очекува промена на подобро, но дури кога ќе ги отстранат препреките. Љубов: Сте сфатиле дека со итрина можете да дојдете до партнеровото срце и паричник. Колку повеќе го мачите, толку повеќе ве сака. Врската е по малку патолошка. Совет: Пожелно е да ја сфатите суштината, за да не ги повторувате грешките. Октомври ќе биде напорен, па полека подготвувајте се за ризици. Скорпија 23.10 - 22.11 Зошто сте рамнодушни? Во фаза сте на константно преиспитување и размислување за тоа што да правите за да ја подобрите ситуацијата која почнала да ви бега од контрола. Работа: Иако максимално се залагате, имате чувство дека сè е залудно. Како работите да не ветуваат поволен исход. Нетрпението ве депримира. Здравје: Болки во нозете, проблеми со вените и депресивна состојба - тоа е реалната слика овие денови. За почеток, носете удобни обувки и не ја префрлувајте вината на себе. Љубов: Врската е во криза. Преиспитајте ги грешките. Чувствувате безизлезност и про-сто не знаете што да правите. Пожелен е директен разговор - па нека биде што биде. Совет: Главата горе! Сте биле и во потешки ситуации, па сте испливале. Бидејќи донекаде сте невротични, а малку повеќе песимист, имајте го тоа во предвид.

Izbor

Стрелец 23.11 - 20.12 Било која одлука да ја донесете, едно каење не ви бега. Чувствата понекогаш можат да бидат погубни, па имајте во предвид дека максимално емотивно се трошите. Работа: Опкружени сте со личности кои не ви влеваат доверба. Не само што не ви помагаат туку и ви одмагаат. Но вам барем ви е лесно, бидејќи поседувате изобилство на конструктивни идеи. Здравје: Променливо расположение, незадоволство во комбинација со стомачни тегоби. Пожелно е да се вразумите и да ги зачестите оброците. Овој начин функционира. Љубов: Бурните емотивни изливи ги прават односите подинамични. Не ги прикривате чувствата. Паррнерот го бомбардирате со страст. Врската е постабилна од било кога. Совет: Потпрете се на личноста која ви е вистински пријател. Таа со своите совети ќе ви помогне од извесни ситуации да го извлечете максимумот. Јарец 21.12 - 19.01 Крајно време е да се завртите кон духовноста. Ако сето внимание го фокусирате на материјалните добра, ќе одите кон деструкција. Работа: Во изглед е материјална добивка. Сама по себе, работата е досадна, бидејќи ништо интересно не се случува. Што сакате, барем паричникот е полн. Здравје: Стомачните проблеми можат да го направат наредниот период непријатен. Собирањето на течностите во организмот ве прави мрзеливи и троми. Користите диуретици. Љубов: Со Девица врската до таа мерка е идилична што помислувате за тоа колку долго ќе трае? Можеби премногу ги анализирате чувствата на сметка на спонтаноста? Совет: Активирајте се. Ваша слаба страна е отпорот кон промените. Повеќе би трпеле непријатности отколку да направите мал напор да ги избегнете. Водолија 20.01 - 18.02 Бидејќи уживате во секој миг, веројатно нема да имате време да ги читате овие редови. Доколку прогнозите не се во право, значи дека некаде грешите. Работа: Со леснотија ги завршувате работите. Постигнувате одлични резултати. Пари ќе ви се прелеваат, иако вам ви проаѓаат низ рацете. Постојано во нешто инвестирате. До кога? Здравје: Срце, хормони, но не поради нервирање, туку поради претерување во задоволствата. Пожелно е да најдете златна средина во сè, па и во пороците. Љубов: Го идеализирате партнерот, сеуште неувидувајќи ги неговите грешки. Кога еднаш ќе ги спознаете, ќе биде доцна. Но, што да се прави? Летате на крилата на среќата. Совет: Позитивно делувате на околината, давајќи несебична помош на секого. Продолжете со ова темпо, бидејќи сте симбол на хуманост. Риби 19.02 - 20.03 Ситуацијата бара прилагодување на нови прилики. Бидејќи паметно расудувате, тоа ќе ви појде од рака. Вагите во моментов ве иритираат, па избегнувајте ги. Работа: Одличен период за потпишување договори, склопување зделки, учење и образование. Избегнувајте влегување во судски спорови, бидејќи ќе бидат долготрајни. Здравје: Болките во пределот на долниот дел на грбот не се во врска со рбетот, туку од рефлексен тип. Веројатно се работи за слабеење на работата на бубрегот. Љубов: Партнерот го ставате на прво место. Не сте задоволни со развојот на настаните, но барем точно знаете што од него можете да очекувате. Нема дилеми. Совет: Пожелно е да водите сметка за тоа сите наредни акции да бидат легални. Поради мало невнимание, можна е средба со законот. Тоа не ви е потребно.

ИЗБОР#4  

Електронски неделник “Избор“

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you