Mark Helprin, "Zimowa opowieść"

MARK HELPRIN ZIMOWA OPOWIEŚĆ tłumaczenie Maciej Płaza (części I–III) Joanna Dziubińska (część IV)

K R A KÓW 2014

Tytuł oryginału: Winter’s Tale WINTER’S TALE by Mark Helprin. Copyright © 1983 by Mark Helprin.

By arrangement with the Author. All rights reserved Copyright © for the translation of parts I–III by Maciej Płaza Copyright © for the translation of part IV by Joanna Dziubińska Opieka redakcyjna i redakcja stylistyczna: Joanna Stryjczyk Opracowanie typograficzne książki: Daniel Malak Korekta: Studio NOTA BENE – Zespół Projekt okładki i wyklejek: Aleksandra Szmak Fotografie na okładce: zaśnieżony mostek – © SuperStock / FPM, rzeka i wieżowce – © IM_photo / Shutterstock.com, koń – © PureSolution / Shutterstock.com Fotografie na wyklejkach ze zbiorów Biblioteki Kongresu: przednia – Brooklyn Bridge, Library of Congress, Prints & Photographs Division, Detroit Publishing Company Collection, [LC-D419-42], tylna – Brooklyn Bridge, Library of Congress, Prints & Photographs Division, Detroit Publishing Company Collection, [LC-D4-36774] Fotografia autora: © Mark Helprin Promocja książki: Monika Frankiewicz ISBN 978-83-7515-284-5

www.otwarte.eu Zamówienia: Dział Handlowy, ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków, tel. (12) 61 99 569 Zapraszamy do księgarni internetowej Wydawnictwa Znak, w której można kupić książki Wydawnictwa Otwartego: www.znak.com.pl

Helprin.indd 4

2014-01-20 15:53:33

MOJEMU OJCU

Nikt nie zna Miasta lepiej niĹź on

SPIS TREŚCI

Prolog 11 I. MIASTO Biały koń ucieka 15 Prom płonie o zimnym brzasku 21 Pearly Soames 30 Peter Lake zwisa z gwiazdy 49 Beverly 101 Bogini w kąpieli 115 Na mokradłach 133 Jezioro Coheeries 145 Szpital przy Printing House Square 173 Hakeldama 189 II. CZTERY BRAMY MIASTA Cztery bramy miasta 215 Jezioro Coheeries 217 Wśród zasp 256 Nowe życie 332 Brama piekieł 352 III. „SŁOŃCE” I „DUCH” Nic nie jest przypadkowe 381 Peter Lake powraca 383 „Słońce”… 396 … i „Duch” 415 Letnia kolacja w Petipas 422 Wiek maszyn 432

IV. ZŁOTY WIEK Bardzo krótka historia chmur 477 Battery Bridge 479 Biały koń i czarny koń 512 Biały pies afgański 543 Powrót Abysmillarda 553 Ex machina 566 Dla żołnierzy i marynarzy z Chelsea 597 Miasto w płomieniach 619 Złoty wiek 647 Epilog 691

Byłem w innym świecie i wróciłem. Posłuchajcie mnie.

PROLOG

Wielkie miasto jest niczym więcej jak własnym portretem, prędzej czy później okazuje się jednak, że zawarty w nim arsenał scen i obrazów jest częścią głęboko ukrytego planu. Jako książka, w której można taki plan odczytywać, Nowy Jork jest niezrównany, między klifami Palisades cały świat bowiem wlał weń swoje serce – dzięki czemu jest to miasto znacznie lepsze, niż kiedykolwiek sobie na to zasłużyło.

W tej chwili jednak Nowy Jork jest zasłonięty – jak to często bywa – zbielałą masą, w której spoczywa: pędzi ona wokół nas z niepojętą szybkością, poskrzypując niczym wiatr we mgle, zimna w dotyku, połyskuje, rozsnuwa się, kłębi niczym para buchająca z maszyny lub bawełna rozwijana z beli. Oślepiająca biała pajęczyna niekończących się dźwięków przepływa obok nas bezlitośnie, w końcu jednak zasłona rozsuwa się… i odsłania wśród chmur jezioro powietrza gładkiego i czystego jak lustro: głębokie, okrągłe oko białego huraganu.

Na dnie tego jeziora leży miasto. Z wielkiej wysokości wydaje się małe i odległe, widać jednak, że krząta się i uwija, ponieważ nawet wówczas, gdy wydaje się nie większe od żuka, i tak jest pełne życia.

Zaczynamy spadać. Ten śmigły, niepostrzeżony lot przywróci nas do życia kwitnącego w cichości innego czasu. Szybujemy w dół w absolutnej ciszy, prosto w tę niezamarzającą ramę, aż wreszcie naszym oczom ukazuje się żywy obraz, namalowany barwami zimy. Mocne są to barwy, zapraszają nas do środka.

I MIASTO

BIAŁY KOŃ UCIEKA

Oto biały koń, w ciszy zimowego poranka, gdy ulice pokryte są niegłęboką, miękką warstwą śniegu, a niebo wibruje od gwiazd – i tylko na wschodzie świt zalewa je już błękitną falą. Powietrze jest nieruchome, lecz wkrótce drgnie, gdy wzejdzie słońce, a od rzeki Hudson nadciągnie wiatr znad Kanady.

Koń uciekł z małej, zbitej z klepek stajni swego pana na Brooklynie. Przekłusował samotnie drogą dla powozów przez Williamsburg Bridge, jeszcze po ciemku, gdy poborca myta spał przy piecu, a nad miastem lśniły miriady gwiazd. Świeży śnieg na moście tłumił stukot podków, niekiedy koń obracał więc głowę i spoglądał za siebie, bacząc, czy nikt go nie ściga. Oddychał równo, rozgrzany od wysiłku: przebiegł już cztery czy pięć mil przez samo serce Brooklynu, mijając milczące kościoły i zasłonięte okiennicami sklepowe witryny. Daleko na południu, na czarnych, usłanych lodowymi krami wodach cieśniny Narrows, migotało światło: jakiś prom płynął w stronę Manhattanu. Na Manhattanie zaś na nogach byli jedynie kupcy z targowisk, czekający, aż łodzie rybackie prześlizną się przez przesmyk Hell Gate i wpłyną do portu.

Koń był zwariowany, ale miał też na tyle rozsądku, by martwić się swoim postępkiem. Wiedział, że jego państwo niedługo wstaną i napalą w piecu, że śpiący w kuchni kot dozna najdotkliwszego upokorzenia, czyli zostanie zamaszyście wyrzucony za drzwi, wyleci na podwórze ogonem do przodu i spadnie na przysypaną śniegiem stertę trocin, że zapach borówek i gorącego kleiku zmiesza się ze słodką wonią sosnowego ognia, a niedługo potem pan wyjdzie na podwórze i ruszy w stronę stajni, by go nakarmić i zaprząc do wozu z mlekiem. Lecz jego tam nie będzie.

Niezły figiel! Na myśl o własnym nieposłuszeństwie koniowi serce drżało z trwogi: wiedział, że pan zaraz zacznie go szukać.

Zdawał sobie sprawę, że może to przypłacić solidnymi cięgami, 15

wyczuwał jednak, że jego bunty wprawiały też pana w rozbawienie, sprawiały mu przyjemność, wzruszały go – pod warunkiem że przybierały stosowną formę i zostały odważnie przeprowadzone.

Bezładne, prostackie protesty (na przykład kopanie w drzwi stajni) prowokowały do sięgnięcia po bat. Ale i to nie zawsze się zdarzało, pan cenił konia za żywość charakteru, był mu wdzięczny za jego tajemniczą inteligencję – nawet on nie mógł jej zignorować, mimo że czasem przysparzała mu kłopotów i smuciła. Zresztą kochał swojego białego konia i właściwie wcale mu nie przeszkadzało, że musi go szukać po ulicach Manhattanu (tam bowiem koń zazwyczaj się udawał). Dzięki temu miał sposobność spotkać się ze starymi znajomkami i pozaglądać do gospód – w każdej wypijał po kufelku piwa i rozpytywał się, czy ktoś przypadkiem nie widział jego olbrzymiego, pięknego białego ogiera, włóczącego się, jak go Pan Bóg stworzył, bez wędziła, bez uzdy, bez derki.

Manhattan potrzebny był koniowi do życia. Przyciągał go jak magnes, jak próżnia, jak owies, jak klacz, jak ciągnąca się w bezkresną dal, wysadzana drzewami droga. Zszedł z mostu i zatrzymał się. Przed sobą miał tysiące ulic, pustych i białych od śniegu, rozkoszny labirynt, zupełnie cichy, wypełniony jedynie świstem zrywającego się właśnie wiatru, muskającego pokryte dziewiczym śniegiem koleiny. Mijał puste teatry, biura i portowe nabrzeża, przy których sterczały w górę rzędy masztów podobne do czarnych, przyprószonych śniegiem sosnowych zagajników. Mijał ciemne fabryki i opuszczone parki, mijał szeregi małych domków, które rozniecany pod kuchniami ogień napełniał krzepiącym, słodkim ciepłem. Mijał przerażające piwnice, w których tłoczyli się zbieracze szmat oraz bezręcy i beznodzy kalecy. Koło targu otworzyły się drzwi jednego z barów, na ulicę chlusnął strumień wrzątku, wzbijając kłęby pary. Koń mijał z daleka leżących gdzieniegdzie martwych bezdomnych, zamkniętych na głucho w sztywnych trumnach swoich zamarzniętych ciał. Sanie i wozy wyjeżdżały z targów i ciągnięte dziarsko przez przysadziste konie pędziły głównymi ulicami, podzwaniając dzwonkami. Koń trzymał się jednak z dala od targów – życie wrzało tam nawet przed świtem – i szedł dalej milczącymi wąwozami głównych arterii, co pewien czas mijając stalowe szkielety nowo stawianych budynków, których gorączkową budowę przerwano na zimę. I rzadko tracił z oczu nowe 16

mosty, które spoiły małżeńskim węzłem piękny, kobiecy Brooklyn z bogatym wujem Manhattanem, pozwoliły miastu sięgnąć ręką w głąb kraju, a przy tym kładły kres przeszłości – nie tylko bowiem łączyły odległe ze sobą miejsca i pozwalały przekroczyć głęboką wodę, ale spajały też czas i marzenia.

Powiewając ogonem, koń biegł szybkim kłusem przez puste aleje i bulwary. Poruszał się jak tancerz, co zresztą nie jest dziwne: koń to piękne zwierzę, najbardziej zaś chyba niezwykłą jego cechą jest to, że porusza się tak, jakby zawsze słyszał muzykę. Wiedziony nieokreśloną pewnością, która nawet jego samego wprawiała w zdumienie, biały koń zdążał na południe, w stronę parku Battery, widocznego u wylotu długiej, wąskiej ulicy jako biała równina poprzecinana cieniami wysokich drzew. Prześwitujący za parkiem port nabierał barw w świetle brzasku, falował warstwami zieleni, srebra i błękitu. U kresu tej zimowej tęczy, na horyzoncie, stała masa zwartej bieli – tło, na którym rozpościerało się calutkie miasto – ozłacana pomału promieniami wschodzącego słońca. To blade złoto drżało: wprawiane w ruch wznoszącymi się falami gorąca i światła, wyglądało jak tysiąc odległych miast, jak próg samych niebios. Koń przystanął i buchając parą z nozdrzy, chłonął wzrokiem złote światło, zapatrzył się z zachwytem w niemożliwą i kuszącą dal. Stał na ulicy nieruchomy jak pomnik, złoto tężało zaś i kipiało na horyzoncie w błękitnym łożu.

Zdało mu się, że jest to miejsce doskonałe, postanowił więc pójść w tamtą właśnie stronę.

Ruszył przed siebie, lecz szybko przekonał się, że dostęp do parku od strony ulicy zagradza masywna żelazna brama. Cofnął się i spróbował innej drogi, druga brama była jednak zamknięta w identyczny sposób. Skręcał w kolejne ulice, ale wszędzie napotykał ciężkie bramy, żadna z nich nie była zaś otwarta. Gdy tak szamotał się w tym labiryncie, złoto nabrało intensywności, wydawało się, że zakrywa pół świata. Pusta biała polana z pewnością musiała być drogą do tego innego, doskonałego świata, i choć koń nie miał pojęcia, jak mógłby przekroczyć dzielącą go odeń wodę, zapragnął wedrzeć się do Battery, jak gdyby był to jedyny cel jego życia. Galopował rozpaczliwie po ulicach wiodących do bram, przez zaułki, przez zasypane śniegiem zieleńce, nie spuszczając wzroku z ciemniejącego złota.

17

Gdy dotarł do końca ostatniej, jak mu się zdawało, ulicy wiodącej na polanę, również natknął się na bramę, a ta była zamknięta jedynie na zwykły rygiel. Koń dyszał ciężko, kłęby pary unosiły mu się wokół głowy. Spojrzał przez pręty. Nic z tego – nigdy nie wejdzie do Battery, nigdy nie pocwałuje po błękitnozielonych wstęgach morza ku złotym obłokom. Już miał zawrócić i ruszyć po własnych śladach do miasta, z nadzieją, że uda mu się odnaleźć most i drogę powrotną do Brooklynu – gdy nagle, w ciszy tak głębokiej, że nawet jego własny oddech brzmiał jak szum dalekich fal, usłyszał tupot wielu stóp.

Z początku nikły, narastał nieustannie, szybkie kroki łomotały głucho, aż koń poczuł, jak ziemia lekko drży, jakby gdzieś niedaleko przebiegał inny rumak. Lecz nie był to koń, to byli ludzie – przez pręty czarnej bramy ujrzał w końcu, jak biegną przez park.

Pędzili długimi susami, ponieważ wiatr zawiał polanę śniegiem niemal po kolana. Wytężali wszystkie siły, a mimo to biegli jakby w zwolnionym tempie. Nieprędko dotarli na środek łąki, gdy zaś już się to stało, koń spostrzegł, że jeden z nich, biegnący na czele, w istocie ucieka, pozostali zaś, w liczbie może dwunastu, ścigają go. Uciekający mężczyzna ciężko dyszał, czasem przez chwilę rzucał się naprzód jeszcze większym pędem i wysforowywał się kawałek dalej. Niekiedy upadał, ale natychmiast podnosił się i pędził dalej. Jego prześladowcy od czasu do czasu również się przewracali, lecz wstawali wolniej. Zwarta grupa szybko się rozproszyła. Mężczyźni krzyczeli i machali rękoma. Uciekinier milczał głucho, biegł równo, sztywno przebierając nogami – i tylko gdy przeskakiwał przez zaspy i niskie barierki, rozpościerał ramiona na podobieństwo skrzydeł.

Gdy zbliżył się nieco do bramy, koń poczuł do niego sympatię.

Spodobały mu się jego ruchy – nie miały tej gracji, co ruchy konia, tancerza, czyli kogoś, kto zawsze słyszy muzykę, ale były zgrabne.

Charakter tych ruchów wskazywał też, że nie jest to wcale zwykła gonitwa po śniegu, lecz coś znacznie poważniejszego. Tak czy inaczej prześladowcy doganiali go. Trudno było pojąć, jak to możliwe, okutani byli przecież w ciężkie płaszcze, mieli meloniki, uciekinier zaś, z gołą głową, owinięty był tylko szalikiem i ubrany w zimową kurtkę. Na nogach miał zimowe kamasze, tamci zaś niskie, miejskie buciki, na pewno wypełnione już szczypiącym 18

w stopy śniegiem. Biegli jednak co najmniej tak szybko jak on, może nawet szybciej, byli dobrzy w tym, co robią, widać było, że mają duże doświadczenie.

Jeden z nich zatrzymał się, rozstawił szeroko nogi na śniegu, uniósł oburącz pistolet i wypalił w stronę uciekiniera. Wystrzał huknął echem wśród budynków okalających park, gołębie zerwały się z oblodzonych chodników. Uciekinier zerknął za siebie, a potem pobiegł na ukos, w stronę ulicy, gdzie koń stał właśnie jak zahipnotyzowany. Tamci również zmienili kierunek i doganiali go jeszcze szybciej: biegli po przeciwprostokątnej trójkąta, on zaś skręcił pod kątem prostym. Gdy dzieliło ich nie więcej niż dwieście stóp, kolejny prześladowca zatrzymał się i wypalił z pistoletu.

Strzał huknął tak blisko, że koń otrząsnął się z odrętwienia i odskoczył do tyłu.

Uciekinier dopadł do bramy. Koń cofnął się za jakąś szopę. Nie chciał mieszać się do zajścia. Ciekawość sprawiła jednak, że nie był w stanie długo usiedzieć w ukryciu: zaraz wychylił głowę za węgieł szopy i obserwował rozwój wypadków. Uciekinier gwałtownym wymachem ręki otworzył rygiel, przebiegł przez bramę i zatrzasnął ją za sobą. Z trudem łapiąc oddech, wyciągnął zza pasa masywny stalowy sztylet i zaklinował nim zasuwę. Potem obrócił się i z udręką w oczach puścił się biegiem wzdłuż ulicy.

Pościg był już niemal przy płocie, gdy mężczyzna pośliznął się na zamarzniętej kałuży. Upadł jak kłoda, uderzając mocno głową o ziemię, poturlał się na bok i znieruchomiał. Koń z łomoczącym sercem przyglądał się, jak prześladowcy wspinają się na płot, zwarci jak oddział żołnierzy. Od razu było widać, że to przestępcy: mieli dziwne, krzywe twarze, wydatne łuki brwiowe, cofnięte podbródki, nosy i uszy jakby źle przyszyte, czoła groteskowo niskie (linia włosów zaczynała im się niemal nad samymi brwiami, żaden lodowiec nigdy nie zawędrował tak daleko na południe). Okrucieństwo biło od nich jak snopy iskier z kowadła. Któryś znów sięgnął po pistolet, lecz inny, najwyraźniej przywódca, zawołał: – Nie! Nie tak. Już go mamy. Zrobimy to pomału, nożem. – I dalej wspinali się na płot.

Gdyby Peter Lake – tak bowiem nazywał się ścigany mężczyzna – nie ujrzał konia zerkającego zza szopy, może nie podniósłby się już z ziemi.

19

– Źle z tobą, durny łajdaku, skoro nawet koń się nad tobą lituje – powiedział głośno do siebie, po czym poderwał się na równe nogi i wyciągnął rękę do zwierzęcia. Prześladowcy nie widzieli, że za szopą stoi koń, sądzili więc, że postradał zmysły lub próbuje ich zmylić jakąś sztuczką.

– Koniu! – zawołał Peter Lake. Koń cofnął głowę. – Koniu! – krzyknął raz jeszcze i rozpostarł ramiona. – Błagam!

Prześladowcy zeskakiwali już z płotu na ulicę. Nie spieszyli się: ulica była pusta, a ścigany, oddalony już ledwie o parę stóp, stał nieruchomo. Byli pewni, że już go mają.

Serce Petera Lake’a łomotało tak mocno, że trząsł się na całym ciele. Czuł się głupio, był bezsilny jak psująca się maszyna.

– O mój Jezu – powiedział drżącym głosem, jak mechaniczna zabawka. – O Jezu, Maryjo i święty Józefie, ześlijcie mi opancerzony walec drogowy.

W tym momencie wszystko już zależało od konia. Zwierzę rzuciło się naprzód przez zamarzniętą kałużę i schyliło kark. Peter Lake sprężył się, zarzucił ramiona na tę białą, długą jak u łabędzia szyję i wskoczył mu na grzbiet. Od razu odzyskał animusz, mimo że mroźne powietrze znów zadrżało od pistoletowego wystrzału. Zespolony z uciekinierem w jedną istotę, koń obrócił się i przysiadł leciutko na tylnych nogach, zbierając oddech i siłę do biegu. Peter Lake odwrócił się w stronę prześladowców i zaśmiał im się prosto w twarz. Całe jego jestestwo wypełnił czysty, lekki chichot. Koń wyprysnął wreszcie przed siebie i pogalopował ulicą, pozostawiając Pearly’ego Soamesa i gang Krótkich Ogonów daleko za sobą, opartych o żelazne pręty bramy, strzelających z pistoletów i miotających przekleństwa. Jedynie Pearly zachowywał spokój: przygryzł dolną wargę, zmrużył oczy i obmyślał, jak inaczej schwytać ofiarę. Huk wystrzałów był ogłuszający.

Peter Lake był już poza ich zasięgiem. Wzbijając tumany śnieżnego pyłu, koń galopował między ciemnymi witrynami sklepów, unosił go na północ przez budzące się miasto.

PROM PŁONIE O ZIMNYM BRZASKU

Uciec Krótkim Ogonom nie było trudno, ponieważ żaden z nich (w tym Pearly, wychowany w bandyckiej dzielnicy Five Points, podobnie jak cały gang) nie umiał jeździć konno. Byli oni panami terenów portowych, umieli zdziałać cuda za pomocą jednej małej łódeczki, na lądzie jednak chodzili pieszo, jeździli tramwajami lub metrem lub kolejką, przeskakując przez bramki.

Petera Lake’a ścigali od trzech lat. Tropili go nieustannie, czy lato, czy zima, wpędzali go w coś, co Peter nazywał tunelem, czyli w stan nieustającej walki; Peter wciąż miał nadzieję, że się z niego wyrwie, lecz wciąż mu się to nie udawało.

Czasami znajdował bezpieczne schronienie wśród zbieraczy małży na mokradłach Bayonne, na ogół jednak nie opuszczał Manhattanu, nie trzeba więc było wiele czasu, by Krótkie Ogony znów go zwietrzyły i wznowiły pościg. Musiał mieszkać na Manhattanie, ponieważ był włamywaczem, a dla włamywacza praca w każdym innym miejscu oznaczała przyznanie się do własnej miernoty. Podczas tych trzech gorączkowych lat Peter wiele razy zastanawiał się nad przeprowadzką do Bostonu, lecz nieodmiennie dochodził do wniosku, że na pewno nie będzie tam miał czego kraść, że Boston nie sprzyja włamywaczom i że prędzej czy później wejdzie tam w drogę Małpom Cantarella (głównemu bostońskiemu gangowi, niezbyt znaczącemu), tak jak w Nowym Jorku wszedł w drogę Krótkim Ogonom – choć oczywiście z innych powodów. Mówiono zresztą, że gdy w Bostonie robi się ciemno, to jest naprawdę ciemno, nocą trudno się tam ruszyć, by nie wpaść na policjanta. Został więc na Manhattanie, łudząc się, że Krótkie Ogony w końcu dadzą mu spokój.

Były jednak nieustępliwe, toteż przez trzy ostatnie lata (z wyjątkiem chwil wytchnienia na mokradłach) jego życie było jedną wielką ucieczką.

21

Peter Lake przywykł już, że nieraz przed świtem budził go gromki tupot na rozklekotanych schodach, świadczący niezbicie, że Krótkie Ogony wytropiły go w kolejnej tymczasowej kryjówce. Ileż to razy musiał przerywać rozkoszny posiłek, schadzkę z kobietą czy włamanie do bogatego, niestrzeżonego domu, bo gang wyrastał nagle przy nim jak spod ziemi; jego członkowie materializowali się niekiedy w sposób dla niego niepojęty, niemal ma wyciągnięcie ręki. Coraz trudniej było mu się wymknąć, coraz ciaśniejsze miał pole manewru, coraz bardziej jego życie było zagrożone.

Lecz teraz, gdy miał konia, wszystko mogło potoczyć się inaczej. Dlaczego nigdy wcześniej o tym nie pomyślał? Z koniem był nieporównanie bardziej bezpieczny, mógł błyskawicznie uciec z każdej zastawionej przez Pearly’ego Soamesa pułapki, i to nie o marnych parę jardów, lecz o całe mile. Latem mógł przepłynąć na koniu przez rzekę, zimą przejechać po lodzie. Mógł szukać schronienia nie tylko na Brooklynie (ryzykując, rzecz jasna, że zgubi się w tym nieskończenie zawiłym labiryncie), ale też na pustkowiach, w sosnowej puszczy, na niekończących się plażach Montauk, w górach Watchung i Hudson Highlands. Dla mieszczuchów były to miejsca omal niedostępne: wśród wielkomiejskiego zepsucia gangsterzy czuli się wprawdzie jak ryba w wodzie, lecz za to bali się burz z piorunami, dzikich zwierząt, lasów, a nawet nocnego rechotu żab.

Peter Lake spiął konia, ten jednak nie potrzebował zachęty – był przestraszony, zresztą uwielbiał biegać, słońce zaś było już wysoko, płonęło nad dachami budynków niczym wielkie, otwarte palenisko, wlewało żar w i tak rozgrzane już mięśnie. Bieganie było jego żywiołem. Gdy pędził przed siebie, z uniesioną głową, opuszczonym ogonem i uszami położonymi do tyłu przez wiatr, przypominał wielki biały pocisk. Sadził tak długimi susami, że Peterowi skojarzył się z kangurem – chwilami miał wrażenie, że za chwilę obaj oderwą się od ziemi i ulecą w niebo.

Do Five Point nie było po co jechać. Peter Lake miał tam wprawdzie wielu przyjaciół, mógł się ukryć w którejś z tysiąca podziemnych izb, w których urządzano tańce i grywano w karty, lecz gdyby przybył tam na grzbiecie olbrzymiego konia, wszystkie wróble w okolicy od razu rozćwierkałyby, co się święci. Zresztą Five 22

Points było dość blisko, a on miał konia, mógł uciec w znacznie odleglejsze miejsca.

Pędem przejechali ulicą Bowery i wkrótce znaleźli się na Washington Square – koń wpadł na plac przez łukowatą bramę jak przez cyrkową obręcz. Ulice zdążyły już zaroić się od przechodniów; niektórzy z dezaprobatą marszczyli brwi, widząc rozpędzonego jeźdźca na białym koniu. Na Madison Square spostrzegł ich policjant siedzący w budce na podwyższeniu. Widząc, jak nadciągają wzdłuż Fifth Avenue, i przewidując, że raczej się nie zatrzymają, zaczął kierować ulicznym ruchem – widział już kiedyś, jak przeraźliwe skutki ma zderzenie rozpędzonego konia z kruchym automobilem, i nie miał już ochoty oglądać czegoś podobnego. Machając rękoma ze swej miniaturowej wieżyczki, zdołał zatrzymać płynące dokoła strumienie automobili, elektrycznych tramwajów i konnych wozów, lecz nagle ujrzał, że Peter Lake gna prosto na niego. Koń szybował niczym pocisk, wyglądał jak wojenny pomnik, w który nagle wstąpiło życie. Policjant zadął w gwizdek i zamachał urękawicznionymi dłońmi. Tego jeszcze nie było: intruzi chcieli stratować jego budkę, pędzili zaś co najmniej trzydzieści mil na godzinę! Niańki żegnały się i przytulały dzieci do siebie, poganiacze bydła podnosili się na wozach, staruszki odwracały oczy.

Policjant zastygł bez ruchu w swojej złotej wieżyczce.

Peter Lake ponownie spiął konia i wyciągnął prawe ramię niczym lancę w stronę znieruchomiałego funkcjonariusza. Gdy mijali go w chmurze śnieżnego pyłu, chwycił jego czapkę i zerwał mu z głowy.

– Pozwól, że sobie wezmę! – zawołał.

Rozjuszony policjant obrócił się, chwycił notes i zaczął wściekle opisywać wygląd końskich pośladków.

Peter Lake skręcił w lewo, w Tenderloin. Było tam jednak tak tłoczno, że wkrótce stanął w miejscu zatrzymany przez cysternę i kilka zaklinowanych powozów. Woźnice krzyczeli, konie głośnym rżeniem okazywały niecierpliwość, a grupa uliczników wykorzystała okazję i zaczęła ostrzeliwać ulicę śnieżnymi i lodowymi pigułami. Uchylając się przed pociskami, Peter zerknął za siebie i ujrzał, że od wschodu nadciąga kilka niebieskich punkcików. Były jeszcze daleko, lecz zbliżały się, chytre i śmigłe. Policjanci! Nie mając siodła ani strzemion, Peter wdrapał się koniowi na grzbiet 23

i wyjrzał zza powozów. Ulica była zupełnie zatarasowana, przywrócenie ruchu mogło potrwać nawet pół godziny. Peter usiadł i zawrócił konia, zamierzając szturmem przełamać nadciągającą tyralierę. Koń jednak inaczej rozumiał odwagę, nie chciał się w to mieszać, gdy więc Peter Lake po raz kolejny próbował spiąć go do biegu, zadrżał tylko i potrząsnął łbem. Nie mógł iść naprzód ani się cofnąć, stąpał więc w bok, w stronę rozświetlonej markizy, na której – choć był dopiero ranek – migotał napis: TUREK SAUL PRZEDSTAWIA: CARADELBA, HISZPAŃSKA CYGANKA. Teatr wypełniony był tylko w połowie i pogrążony w ciemności rozjaśnianej jaskrawym, błękitno-zielonym wystrojem wnętrza; na scenie tańczyła półnaga Caradelba, spowita w rozfalowane białe i kremowe atłasy. Peter Lake przystanął u szczytu środkowego przejścia i przyglądał się Caradelbie z nadzieją, że nikt nie zauważył jego wtargnięcia. Lecz gdy policjanci wdarli się do holu, spiął konia i ruszył galopem w stronę orkiestronu. Muzycy nie przerywali gry, choć klęli pod nosem, widząc, jak z ciemności wyłania się biała głowa, a za nią tułów olbrzymiego konia, niczym latarnia zawieszona na czele lokomotywy.

Koń nabierał szybkości.

– Nie wydaje mi się, byś umiał też skakać – powiedział Peter Lake i zamknął oczy. Koń nie skoczył, tylko zrobił coś więcej: ku własnemu zdziwieniu poszybował nad orkiestrą i niemal bezszelestnie wylądował na scenie obok hiszpańskiej Cyganki. Przeleciał dwadzieścia stóp wzdłuż i osiem stóp wzwyż. Peter Lake był zdumiony potężnym skokiem i gładkim lądowaniem. Caradelba nie mogła wydusić z siebie słowa. Była jeszcze dzieckiem, drobniutkim, przyozdobionym tonami makijażu; z wyjątkiem chwil, gdy tańczyła, brakowało jej też śmiałości wobec ludzi. Nagłe, niczym spod ziemi, pojawienie się konia z jeźdźcem na scenie, która miała należeć tylko dla niej, odebrała jako wielką zniewagę – zupełnie jakby Peter Lake ją ośmieszył, objawiając się na swoim olbrzymim rumaku. Łzy stanęły jej w oczach. Koń również nie do końca panował nad sobą. Nigdy dotąd nie był w teatrze, nie wspominając o scenie. Światła bijące z gęstego mroku, muzyka, miękka i subtelna woń makijażu Caradelby, potężna płachta kurtyny z niebieskiego aksamitu – wszystko to zupełnie go oczarowało. Wypiął pierś jak na paradzie.

24

Peter Lake nie mógł zdecydować się na zejście ze sceny, czuł, że musi jakoś pocieszyć Caradelbę. Tymczasem policjanci przedzierali się przez orkiestron, okładając pięściami rozstępujących się niechętnie muzyków. Zaczarowany światłami rampy koń dał się ponieść teatralnej atmosferze i zapragnął popróbować przez chwilę różnych min. Peter Lake, który nigdy nie tracił zimnej krwi, zastanawiał się przez chwilę, po czym zsiadł z konia i choć prześladowcy wspinali się już po aksamitnych sznurach na proscenium, podszedł do Caradelby z policyjną czapką w dłoni i przemówił do niej z irlandzkim akcentem: – Droga panno Candelabro! W dowód mej miłości i podziwu dla mieszkańców tego wspaniałego miasta chciałbym wręczyć ci pamiątkę: czapkę, którą zdjąłem niedawno z maleńkiej główki policjancika stojącego w maleńkiej budce na Madison Square. Jak widzisz – wskazał na grupę policjantów, którzy nie zdołali wspiąć się na proscenium i przeciskali się z powrotem przez orkiestrę – jest to najprawdziwsza czapka policyjna. A ja już muszę zmykać.

Dziewczyna wzięła od niego czapkę i włożyła ją. Pękate nakrycie głowy w zgrzebnym granatowym kolorze sprawiło, że jej nagie ręce i ramiona wyglądały jeszcze bardziej ponętnie. Caradelba ponownie puściła się w arabeskowy pląs, tyle dla poklasku widzów, ile dla własnej przyjemności. Peter Lake odciągnął konia od oślepiających świateł, dosiadł go i przedarłszy się przez plątaninę sznurów i scenicznych dekoracji, wydostali się na zimową ulicę – która tymczasem na powrót stała się przejezdna – po czym wrócili nią na Fifth Avenue i wznowili galop w stronę przedmieść.

Stróże prawa zaprzestali pościgu, ich uwagę odwróciło świeże żniwo szalejącej w mieście wojny gangów, czyli stosy trupów, znajdowane każdego ranka na ulicach Five Points, na portowych nabrzeżach i wielu innych, bardziej niecodziennych miejscach: w kościelnych dzwonnicach, dziewczęcych szkołach z bursą czy magazynach korzennych przypraw. Nie mieli czasu na takie drobnostki, jak niezależni włamywacze, Peter Lake umyślił sobie jednak, że galopując na oślep modnymi alejami, na pewno wzbudził oburzenie wśród „dżentylmanów” (oddajmy mu sprawiedliwość: domyślał się, że nie wymawia tego słowa prawidłowo), policja z pewnością wznowi więc pościg, a wtedy Krótkie Ogony ustąpią 25

pola. Pozostawał tylko jeden problem: gdy Krótkie Ogony wzięły kogoś na cel, nie odpuszczały już nigdy.

Peter wiedział jednak, jak uniknąć śmiertelnych pułapek w skutym mrozem mieście, plany ucieczki rozkwitały przed nim jak burzowe chmury, pędziły mu w ramiona, chętne i gotowe. Sposobów na zachowanie i postradanie życia w mieście było tyle, ile ulic, widoków i linii tramwajowych. Lecz Krótkie Ogony były wyjątkowo sprawne i zręczne w swojej robocie, wszystkie korytarze i zakręty tego labiryntu, wszystkie rzeki i rwące potoki ulic były dla nich równie naturalnym środowiskiem, jak ziemne nory dla polnych szczurów. Gangsterzy pojawiali się wszędzie z przerażającą szybkością i nieuchronnością – niczym nienasycony czas, niczym pożar, niczym nurt wody wylanej z brzegów. Nawet tydzień bez spotkania z nimi zakrawał na cud, Peter Lake był zaś ich głównym celem od trzech długich lat.

Ponieważ teraz po piętach deptały mu już i gang, i policja, Peter Lake postanowił, że opuści Manhattan – niechaj kleszcze zacisną się same. Gdyby obie strony spotkały się twarzą w twarz w poszukiwaniu zagubionej ofiary, mogły zewrzeć się w mocnym, długim starciu, dzięki czemu Peter zyskałby trzy, może cztery miesiące wolności. Mogło to jednak nastąpić tylko wówczas, gdyby wycofał się z pola walki. Postanowił więc, że wprowadzi się ponownie do zbieraczy małży na mokradłach Bayonne. Wiedział, że znajdzie u nich schronienie i kawałek suchej ziemi dla konia, ponieważ to właśnie oni go znaleźli i przygarnęli, gdy był dzieckiem, i wychowywali (przez jakiś czas) jak przyjazne stado wilków. Zbieracze małży byli groźniejsi od gangsterów. Krótkie Ogony nie śmiały zapuścić się choćby na długość wiosła na ich rozległy akwen, bo wiedziały, że natychmiast zapłacą za to głową. Nikt dotąd nie był w stanie podbić mieszkańców Bayonne – nie tylko dlatego, że byli to nadzwyczajni wojownicy i nie dało się ich wytropić, ale też dlatego, że ich królestwo było tylko na poły rzeczywiste; każdy, kto wkraczał tam bez ich zgody, mógł zostać pochłonięty przez ryczące kłębowisko chmur, które przetaczało się po tamtejszych lustrzanych wodach. Władze New Jersey postanowiły kiedyś, że wtłoczą zbieraczy małży w karby cywilizowanego życia, zmuszą do przestrzegania prawa i płacenia podatków – z takim efektem, że trzydziestu szeryfów, policjantów stanowych i agentów Pinkertona 26

na zawsze rozpłynęło się w oślepiająco białej ścianie obłoków. Wicegubernatora znaleziono w łóżku w jego posiadłości w Princeton przeciętego we śnie na pół. Jeden z promów w Weehawken wyleciał w powietrze podczas rejsu: wystrzelił kulą ognia wysoką na dwadzieścia pięter z takim łoskotem, że w promieniu pięćdziesięciu mil zadrżały wszystkie szyby w oknach.

Peter Lake wiedział, że choć na mokradłach ma zapewnione schronienie, światła Manhattanu będą go nieustannie nęcić z drugiej strony rzeki bez względu na grożące mu tam niebezpieczeństwo.

Przymorzanie mieszkali zbyt blisko rozpędzonej nieskończoności.

Byli milkliwi, poważni i nieprzeniknieni, czas mknął bowiem obok nich niczym ściany tunelu widziane z okien pociągu. Typowy Przymorzanin był krewkim dzikusem, umiał wróżyć z rybiej wątroby, mówił zaś szybko, używając tajemnych, niezrozumiałych słów. Dla Petera Lake’a, nawykłego do barów z pianinem i ślicznych, zgrywających się na nieprzystępne dziewcząt, pobyt na mokradłach nie był łatwym doświadczeniem. W razie potrzeby umiał jednak dostosować się do okoliczności, zawsze był gotów poddać duszę próbie.

Może udałoby mu się przesiedzieć tam tydzień czy dziesięć dni – łowiłby ryby w przeręblach, chodził spać przed wschodem księżyca, objadał się po uszy pieczonymi ostrygami, pływał łodzią po słonej, niezamarzającej delcie i szukał pociechy w objęciach kilku kobiet, które uwielbiały zatracać się z nim w dzikich porywach cielesnej miłości, podczas gdy pobliska ściana chmur wprawiała w drżenie jego chatę wśród trzcin, a zimowa wichura zawiewała śnieżnymi zaspami wytyczone na lodzie ścieżki. Przypomniał sobie Anarindę o ciemnych włosach, piersiach jak brzoskwinie i oczach jak gwiazdy… i ruszył w stronę północnej przeprawy promowej.

– A niech to! – wykrzyknął, gdy wspięli się na wzniesienie naprzeciw doków i południowej palisady. Prom tkwił nieruchomo pośrodku rzeki, wśród lodowych kier, i płonął. Z początku trudno było doń dotrzeć, znad pomarańczowych jęzorów płomieni buchały skłębione tumany czarnego dymu. Promy często płonęły: ich kotły łatwo wybuchały, zwłaszcza zimą, gdy trzeba było odpierać ataki ciężkich, ostrych brył lodu. Jedynym lekarstwem na ten stan rzeczy były cudowne nowe mosty, któż jednak potrafi łby wybudować most przez rzekę Hudson?

27

Dzień był idealnie pogodny, na drugim brzegu wszystko rysowało się ostro i wyraźnie: smugi barw, poszczególne drzewa, małe białe domki o dwuspadowych dachach, żyły czerwieni i purpury w wysokich brązowych skałach. Smagana zimnym wiatrem rzeka niosła w stronę ujścia masy lodu. Wśród huku kier, gromkiego niczym bicie dzwonów, uwijały się wielorybnicze łodzie i parowe holowniki z ubranymi na czarno strażakami na pokładach, usiłującymi ratować rozbitków i zalewać płomienie lodowatą wodą. Mimo porannego chłodu na brzegu było tłoczno od gapiów: dziewczynek z łyżwami i sankami, hydraulików i stolarzy, którzy przystanęli w drodze do pracy, służących, dokerów, wozaków, fl isaków i robotników kolejowych. Sporo było też przekupniów, którzy oczekiwali, że gdy prom stanie się pływającą ogniową pułapką, na brzegu zaroi się od ciekawskich, których będzie można nakarmić kasztanami, pieczoną kukurydzą, gorącymi preclami i mięsem z rożna. Peter Lake kupił torebkę kasztanów od sprytnego mężczyzny o rękach tak zgrubiałych, że niewrażliwych na żar – wybierał nimi parujące kasztany spomiędzy rozmigotanych czerwono węgli na okrągłej patelni. Kasztany były zbyt gorące, nie dało się zjeść ich od razu, Peter rozejrzał się więc szybko, czy nie ma w pobliżu żadnych dam, po czym wetknął sobie parującą torebkę w spodnie, tuż przy żołądku. Czując, jak po całym ciele rozlewa mu się przyjemne ciepło, przyglądał się płonącemu promowi; wiatr wiał coraz mocniej, zginał w kierunku południowym długie rzędy wierzb, otrząsając gałęzie z szadzi.

Jeden z gapiów nie patrzył w stronę promu, tylko na Petera Lake’a, ten jednak ze wzgardą zignorował ten afront – mężczyzna był roznosicielem telegramów, czyli wykonywał zawód, którego Peter szczerze nienawidził. Może dlatego, że wykonywali go niegodni następcy uskrzydlonego Merkurego: pulchne, słoniowate, gęstokrwiste potwory człapiące z prędkością jednej mili na godzinę i niebędące w stanie wspiąć się po byle schodach. Peter Lake nie zamierzał rezygnować z widowiska, nie lękał się tego opasłego bałwana w workowatym uniformie i pudełkowatej czapce z małą tabliczką POSŁANIEC BEALS. Jeżeli nawet posłaniec Beals wmiesza się w tłum i zniknie, jeśli zaalarmuje Krótkie Ogony, to cóż z tego? Gdyby się pojawiły, Peter Lake mógł w jednej chwili wskoczyć na konia i zostawić je w tyle.

28

Kilku strażaków portowych próbowało dostać się na pokład płonącego promu. Trudno było dociec, po co to robią: wszyscy pasażerowie, którzy zdołali uniknąć śmierci, zostali już uratowani, a zbliżenie się do ognia i tak nie pomogłoby w gaszeniu. Czemu więc tak mozolnie, ręka w rękę, parli na pokład po linie, która to napinała się, to luźno zwisała, w pewnej chwili zaczęła się palić, a do tego co jakiś czas zanurzała się wraz ze strażakami w lodowatej rzece, aż gapie na brzegu wstrzymywali oddech z wrażenia?

Peter Lake wiedział, dlaczego to robią: strażacy czerpali z ognia swoją moc. Im mocniej zwierali się z nim w walce, tym stawali się silniejsi. Wiedzieli, że choć ogień niekiedy zabija, użycza też bezcennych darów.

Peter Lake wraz z całym tłumem zaczął wiwatować, gdy strażacy dotarli po płonącej linie na pokład. Patrzył, co się dzieje, a równocześnie łuskał kasztany i dzielił się nimi z koniem. Po półgodzinie prom zaczął przechylać się na burtę. Jeden z holowników zmagał się z napierającymi krami, usiłując zabrać dzielnych strażaków z pokładu – lina spłonęła do końca, a oni stali bezradnie na pokładzie, widać było, że jeśli prom przewróci się do góry dnem w głębokim kanale żeglugowym, pójdą pod wodę razem z nim.

Peter Lake kątem oka spostrzegł (złodzieje dobrze to umieją), że drogą nadjeżdżają dwa automobile. Na pozór wyglądały tak jak wszystkie, nie wyróżniały się niczym szczególnym, tyle że pędziły całą mocą silników, jeden za drugim, w środku siedziały zaś Krótkie Ogony. Wskakując na grzbiet konia, Peter Lake zauważył, jak posłaniec Beals podskakuje (bardzo powoli) z podniecenia. Krótkie Ogony zapewne wynagrodzą go sutym obiadem lub biletem do kabaretu.

Peter Lake zostawił za sobą płonący prom i pogalopował na południe, ku otwartym alejom, wzdłuż fabryk, mleczarni, browarów i torów kolejowych. Wraz z koniem szybko zniknął wśród stosów beczek, płotów, sześciennych stert drewna, w labiryncie gazowni, garbarni, przędzalni lin, czynszowych kamienic, teatrów rewiowych i wysokich, szarych wież mostów.

Krótkie Ogony znów zostały o krok w tyle, szybkie, lecz bezradne w swych automobilach. Peter Lake nie dał się doścignąć, pędził na południe, koń sadził zaś tak potężnymi susami, że omal nie wzniósł się w powietrze.