MACIEJ SIEMBIEDA
POSUSZ Kraków 2026
Posusz w języku leśników oznacza martwe lub konające drzewa. Czasami zabija je susza. Czasami korniki, grzyby albo choroba. Często pnie stoją jeszcze przez wiele lat, jak gdyby nie wiedziały, że umarły. Ale są miejsca, w których drzewa usychają bez wyraźnej przyczyny. Ludzie w Świętokrzyskiem powiadają, że posusz pojawia się tam, gdzie wydarzyło się coś, czego las nie chciał być świadkiem. Rozlana krew, zdrada, klątwa albo zbrodnia zostają pod korzeniami dłużej, niż trwa ludzka pamięć. Nie pozwalają drzewom dalej rosnąć. Wysuszają życie.
Prolog Wiosna 1944 Pocisk wystrzelony w pierwszą niedzielę po Wielkanocy piątego roku wojny opuścił lufę lugera z szybkością większą niż prędkość dźwięku. Huk ogłuszył stojących najbliżej, a potem jak odgłos burzy rozniósł się po wsi i wrócił, gdy powtórzyło go echo. Odległość między wylotem lufy a głową wujenki Surmowej kula pokonała szybciej, niż trwa mrugnięcie, i bez trudu przebiła pięć milimetrów kości czołowej kobiety. Wewnątrz czaszki wyzwoliła energię kinetyczną i miażdżąc tkankę, uderzyła w pień mózgu. Wujenka nie zdążyła nawet uświadomić sobie, że umiera. Halinka, która tej wiosny szykowała się do pierwszej komunii i opiekowała Grobem Pańskim, przez jakiś czas miała nadzieję, że Niemcy sobie pojadą, a wujenka zmartwychwstanie jak Pan Jezus. Chociaż nie. Przecież jej nie ukrzyżowali. Ukrzyżowali wujka Surmę. Niemcy położyli go na plecach i rozłożyli mu szeroko ręce, jak Chrystusowi. Dwóch przyciskało je do ziemi, trzeci trzymał wujkowi złączone nogi. Wtedy podszedł 7
czwarty. Żandarm Scholz. Halinka z trudem powstrzymała się, żeby nie krzyknąć. Wiedziała, co to za człowiek. Choć ludzie mówili, że to nie człowiek, a diabeł. Tylko diabeł mógł tak po prostu unieść stopę i podkutym butem zgnieść gardło wujkowi Surmie. W tym samym momencie pozostali puścili ręce i nogi wujka, a potem patrzyli, jak miota się niczym ryba wyciągnięta z wody. Śmiali się. To była ulubiona rozrywka Kata Łysogór przeklętego w świętokrzyskich wsiach. Wuj Surma za jakiś czas znieruchomiał, ale nie zmartwychwstał. Halinka zsunęła się w głąb jamy pod oborą, dokąd uciekła, kiedy do wsi wjechał pierwszy niemiecki motocykl. Zatkała sobie usta, bo do jej kryjówki wdarł się gęsty, bury dym z płonącej chałupy. Krztusiła się, szarpały nią torsje. Była pewna, że umrze z braku powietrza, które sama musiała sobie zabrać, żeby nie usłyszeli jej żandarmi. Ale nie umarła. Kiedy przestała się dusić, uniosła dłoń, aby uczynić znak krzyża i zmówić Wieczny odpoczynek za pomordowanych. Uznała jednak, że Bóg nie wysłucha modlitwy z dołu pełnego świńskich odchodów i gnojówki.
CZĘŚĆ 1
RUDI LATO 1939–LATO 1941
Rozdział 1 Ludziom zdarzają się złe dni albo złe godziny, gdy wypowiada się coś, co wypowiedziane być nie powinno. Ale o złej sekundzie Rudolf Widera, synek z Katowic, przez osiemnaście lat swego życia nigdy nie słyszał. Aż nadeszła. Ale zanim nadeszła, na łysym zboczu Kopca Lipnickiego, z którego zimą można było zjeżdżać na deskach, ustawiło się czternastu krzepkich chłopów. Czterech z tyłu zaryło w ziemię obcasami i niemal szorując tyłkami po trawie, trzymało za ogon Wronę, cud polskiej techniki lotniczej z sosny i płótna. Pozostałych dziesięciu z przodu pochylało się tak, jakby zamierzali nosami zaorać łąkę, i napinało co sił gumowe liny przymocowane do kadłuba. Pięciu z prawej i pięciu z lewej. Na krzywiźnie kopca stworzyli literę V, rozstąpiwszy się tak, aby z tego V zrobić widełki wielkiej procy. To z niej miał zostać wystrzelony szybowiec. Przedni i tylni napinający byli maksymalnie skupieni. Starali się nie słyszeć świstu wiatru, aby wychwycić dźwięk 11
najważniejszy. Komendę „puść!”, która miała paść, gdy proca z ludzi i gum będzie już naprężona jak struna harfy. I padła. W tym samym momencie osiem rąk puściło z tyłu ogon Wrony, a dziesięć par nóg z przodu ruszyło do szalonego sprintu. Energia ich biegu powinna napiąć gumy tak mocno, by wyrwać szybowiec ziemi i wyrzucić w powietrze. Tych czternastu chłopa wiedziało, jak to robić, i zawsze wygrywało z grawitacją. Tym razem też by wygrali. Gdyby nie sarnie gówno. W złej sekundzie, gdy rozniósł się krzyk komendy, jeden z przednich napinających po prawej stronie poślizgnął się na nim i podciął nogi pozostałym. Wpadali na siebie jak kostki domina. Puścili swoją gumę. Wcześniej niż ci z lewej. Dowódca startu zamilkł nagle jak trębacz z Bazyliki Mariackiej trafiony w gardło tatarską strzałą. Wrona najpierw zaliczyła szuranie, czyli ślizg tuż nad łąką, a potem poszybowała w przestrzeń. Krzywo. Jak bocian z przetrąconym skrzydłem. Wiatru to nie obchodziło. Miał gdzieś sarnie gówno i ludzkiego pecha. Porwał szybowiec, który teraz był jego własnością, i drwił z rozpaczliwych ruchów Rudolfa Widery, próbującego dłońmi manewrować drążkiem, a stopami – orczykiem, czyli sterem kierunku. Z wiatrem znali się od dwóch lat. Chłopak pokochał go tak, jak nie kochał dotąd niczego i nikogo. Ziemia była czekaniem, życie zaczynało się nad nią, w górze, gdy kadłub odrywał się od trawy, i w tych kilku minutach nad Kopcem Lipnickim Rudi był u siebie. 12
Ale od kiedy rozpoczął loty żaglowe w szkole szybowcowej, wiatr nauczył go też swoich zasad. Jeśli milkł – szybowiec leciał za wolno. Gdy gwizdał, grając na linkach naciągów – prędkość była zbyt duża. Tak źle i tak niedobrze. Wiatru trzeba było słuchać, okazywać mu szacunek i bezwzględne posłuszeństwo. On tu rządził. Jeśli wiał prosto w twarz – wszystko było w porządku. Gdy jednak Rudi czuł go tylko na jednym policzku, znaczyło, że szybowiec wchodzi w przeciągnięcie. Trzeba je było natychmiast skorygować, bo groziło korkociągiem, upadkiem i roztrzaskaniem się na ziemi. Właśnie to działo się tuż po złej sekundzie. Rudi – mimo pogodnego sierpnia ubrany w biały wełniany golf, długi skórzany płaszcz i pilotkę – czuł, jak ciało drętwieje mu z chłodu. Przemielił w ustach przekleństwo pod adresem Wrony, która nie miała kabiny, a nawet wiatrochronu. Niosła pilota, siedzącego na przodzie drewnianej skrzynki, coraz wyżej w zimne powietrze i coraz bardziej przyśpieszała. Wiatr triumfował. Nie lubił intruzów, którym się wydawało, że mogą nad nim zapanować, i szykował się, by dla przykładu zabić jednego z nich. Drążek ustąpił w ostatniej chwili. Rudi z całej siły szarpnął go w lewo i napiął linki, a prawą nogą kopnął orczyk w odwrotną stronę. Skrzyżowanie sterów przyniosło efekt. Szybowiec wytracał wysokość, sunąc bokiem w kierunku lotu. Opadał, ale z bezpieczną prędkością. Płachty nieba i ziemi przesuwały się przed jego oczami, jakby świat nagle stracił swój logiczny porządek. 13
Kilkanaście sekund później Wrona wyfrunęła z chaosu, a chłopak złapał pierwszy spokojniejszy oddech. Wtedy zobaczył las. Szybowiec sunął szybkim ślizgiem wprost na gęstwinę drzew. Tu manewry były już nieskuteczne, a katastrofa nieuchronna. Młody Widera przyczaił się na siodełku pilota jak drapieżnik, a gdy Wrona była tuż nad drzewami – rzucił się w objęcia potężnej jodły. Kumulacja energii kinetycznej lotu i skoku była olbrzymia. Kurczowo złapał się gałęzi, ale te tylko zdarły mu skórę z dłoni, i runął w dół, łamiąc po drodze konary drzewa i własne żebra. Gdy spadał na ziemię, zdążył jeszcze zauważyć drewnianą kratownicę szybowca, która wylądowała na sąsiedniej polanie. Oderwana od górnego płata przypominała kojce z listewek, które dawno temu ojciec zbił w ogródku dla krzewów agrestu. A potem zapanowała ciemność.
*** Edyta Widera zatrzymała się przed Markthalle. Po plebiscycie przechrzczono ją na Halę Targową i podarowano Polsce wraz z resztą Katowic. Ale Polska długo się nią nie nacieszyła. Raptem osiemnaście lat. Dla świń, których mięso tu sprzedawano, było to bez znaczenia, bo świnie nie mają narodowości, flag, hymnów i przywódców. To domena ludzi, których świnie generalnie uważają za morderców. Edyta rozejrzała się wokół, ale kobieta, z którą była umówiona, jeszcze nie przyszła. Naraił ją wuj Erwin. Miała przyjechać 14
ze wsi i przywieźć dwie świńskie nogi na galaretę. A ponieważ w Katowicach znała tylko Halę Targową, tu się umówiły. Galareta miała być dla Rudiego, młodszego brata, który leżał w szpitalu elżbietanek. Parę ulic dalej od Markthalle. Edyta odwiedzała go codziennie od trzech tygodni i przez te trzy tygodnie nie widziała nic poza jego łóżkiem na pierwszym piętrze. Siadała przy nim i szeptała, żeby zakonnice nie słyszały, co tam u sąsiadów. Że stary Kocot zaś przyszedł ożarty piwskiem i wywalił się prosto w kałużę po poniedziałkowej ulewie. Że Suchankowa kupiła na rynku tuzin jaj od baby z Sosnowca i wszystkie okazały się śmierdzące. Że Konrad Budniok, najlepszy przyjaciel Rudolfa, nie odwiedza go, bo dostał robotę w fabryce, ale szykuje się na niedzielę. Nie wspominała tylko, że wybuchła wojna. Kiedy kończyła kronikę wydarzeń, wyjmowała z torby powieść, którą czytała bratu na głos. Nosiła tytuł Hrabia Monte Christo i opowiadała o człowieku niezłomnym, a niezłomności Rudi teraz bardzo potrzebował. Kiedy rozbił się o drzewa, czternastu chłopów z Kopca Lipnickiego pędziło po zboczu ile sił w nogach, żeby go ratować. A najszybciej ten, co poślizgnął się na sarnich bobkach. Biegł i płakał, bo przez niego to wszystko się stało. Jak dolecieli, ledwo łapiąc dech, Rudi był nieprzytomny. Ale żył. Uszkodzoną nogę usztywnili mu kijami, a złamane żebra owinęli pasami podartymi z własnych koszul, bo co to za szybownicy, co nie umieją opatrzeć pogruchotanych kości. Ten, który ciągle połykał łzy, nie pozwolił ani na moment zmienić się przy noszach skleconych z żerdzi i pokrycia skrzydła Wrony. Do punktu sanitarnego szli parę kilometrów. 15
Stamtąd ranny trafił do szpitala w Bielsku, gdzie ogolili mu głowę do gołej skóry i okazało się, że ma paskudne wklęśnięcie w czaszce. Rentgen pokazał krwiaka. Lekarze bali się go dotykać. Tego mógł dokonać tylko chirurg z Katowic, który grzebał już ludziom w głowach, a później sklejał je jak potłuczone gliniane dzbanki. Tydzień po operacji Rudi leżał spokojnie w bandażach przypominających biały hełm i słuchał Hrabiego Monte Christo, żeby uczyć się od Edmunda Dantesa pokonywania trudności. Nie wiadomo tylko, czy słyszał. – Jest w śpiączce – poinformowała Edytę siostra Laurencja, która o medycynie wiedziała więcej niż niejeden doktor. – Może się obudzi, a może nie. Wszystko w rękach Boga. Ale czytaj mu, dziecko, bo tak trzeba. Co za książka? – Ruchem podbródka wskazała tom pod pachą dziewczyny. Edyta pokazała. – Po polsku mam tylko pierwszy tom – wyjaśniła. – Drugi po niemiecku, po mamie. Ale umiem czytać tak i tak. On też. – Zerknęła na Rudolfa. – Jeśli twój głos do niego dociera – zaznaczyła zakonnica. – Bo jeśli nie, to bez znaczenia, czy nie słyszy cię po polsku, czy po niemiecku.
*** Tydzień później, gdy znów wyruszyła do elżbietanek, zaczął padać deszcz. Ni z tego, ni z owego, bo nic nie zapowiadało zmiany pogody. Niebo nad Katowicami zasnuły chmury przypominające 16
olbrzymie sine sterowce i zanim zacumowały nad miastem, zaczęło lać. Na ulicach momentalnie utworzyły się kałuże, a na nich rosły i pękały wodne bańki. Edyta przeskakiwała nad nimi, biegnąc dawną drogą mysłowicką, nagle opustoszałą i nieruchomą. Chciała narzucić na głowę ręcznik, który niosła Rudiemu do szpitala, ale przypomniała sobie, że deszczówka dobrze robi jej włosom, a do wytarcia brata potrzeba suchego kawałka materiału. Od rana targało nią złe przeczucie. Nie potrafiła go ani nazwać, ani przepędzić, więc nawet piękny neogotycki gmach szpitala wydał się jej dziś ponurym zamczyskiem pełnym ludzi, którzy umarli tu bez ostatniego sakramentu. Weszła po schodach na pierwsze piętro, skręciła w ten sam korytarz co każdego dnia i nagle jej serce na moment się zatrzymało. Przed drzwiami sali, w której leżał Rudi, stała siostra Laurencja z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała. Edyta zatrzymała się w pół kroku. Coś było nie tak, choć w pierwszej chwili nie wiedziała co. Dopiero po sekundzie zrozumiała. Laurencja nie miała na sobie szpitalnego fartucha. Zamiast niego czarny elżbietański habit i welon w tym samym kolorze. Czerń, której nie nosiło się przy chorych. Edyta stała i patrzyła. Nie potrafiła się ruszyć. Nie mogła wykrztusić słowa. Korytarz ucichł zupełnie, jakby szpital wstrzymał oddech razem z nią. I wtedy zobaczyła, że Laurencja płacze, a na jej piersiach trzęsie się od szlochu medalion z wizerunkiem Świętej Elżbiety Węgierskiej. 17
Zakonnica dostrzegła paraliżujący strach dziewczyny. – Obudził się! – krzyknęła i uniosła w górę szeroko rozpostarte ramiona. – Przed chwilą się obudził! Bogu niech będą dzięki! Edyta znalazła się przy niej w kilka sekund. Nie wiedziała, czy najpierw uściskać siostrę, czy brata. Wybrała tego drugiego. Wyminęła więc Laurencję i dosłownie uderzyła całym ciałem w uchylone drzwi. Rudolf leżał jak zwykle na wznak, ale teraz z otwartymi oczami. – Co się stało? – wychrypiał. – Miałeś wypadek na szybowcu – szepnęła Edyta. Upadła na kolana obok łóżka i ścisnęła przeźroczystą rękę chorego. – Pamiętasz? Na moment przymknął powieki. – Gdzie jestem? – spytał, gdy je otworzył. – W szpitalu elżbietanek, na Piłsudskiego. – Jak długo? – Trzy tygodnie. Przez jego twarz bledszą od hełmu z bandaży przemknął grymas. – Przespałeś wybuch wojny – dodała, żeby odwrócić jego uwagę od katastrofy szybowca. Nie odpowiedział od razu. Leżał i patrzył w sufit, jakby ważył jej słowa, bo przecież musiał je źle usłyszeć. – Jak to? – wychrypiał wreszcie. – Niemcy weszli do miasta. Znowu mieszkamy w Kattowitz. Patrzył na nią w milczeniu, w którym wyczuła lęk. 18
– Nie martw się – złagodziła wiadomość. – Bo to mało razy tak było. Za powstań cały czas. Jedni, drudzy, jedni, drudzy. W koło Macieju. Weszli, to i wyjdą. – Dosyć już – przerwała jej stojąca w drzwiach siostra Laurencja. – Daj mu w spokoju dojść do siebie. Przyjdź za parę dni. – Wykonała dłonią gest, jakim dowódca startu na Kopcu Lipnickim wysyłał w przestrzeń Wrony i Salamandry. Edyta pochyliła się i pocałowała brata w rękę. Kiedy wychodziła z sali, w głębi korytarza mignęła szczupła blondynka. Zdążyła zniknąć za załomem muru, zanim siostra Rudiego podniosła głowę. Przywarła plecami do ściany, ściskając papierową torebkę z pomarańczą, i czekała, aż kroki Edyty ucichną na schodach. Do Rudiego już nie weszła. Zbierała się do tego od godziny, ale teraz odwaga ją opuściła – jeśli w korytarzu czaiła się Edyta, mogła się zjawić znowu. Pomarańcza musiała poczekać do jutra.
Rozdział 2 Konrad Budniok, wielki i masywnie zbudowany karlus o rudawych włosach i cerze nakrapianej piegami jak indycze jajo, bał się ciszy. Od bajtla. Bajtle z reguły boją się ciemności i gdy nadchodzi noc, trzeba im świecić żarówkę nakrytą szmatą, żeby umiały spać. Młody Budniok nic sobie z ciemności nie robił, ale zasypiał wyłącznie przy radiu, które – chociaż ściszone – żarło prąd i wnerwiało starego Budnioka, zecera w Drukarni Handlowej braci Hila i Berka Sztrochliców. Radio uspokajało go co noc, przez całe życie. Ale tydzień temu zawiodło. Zamiast muzyki symfonicznej nadało wycie syreny alarmowej, i to tak mocne, że nie trzeba było kręcić gałką odbiornika, tą do pogłaśniania. A zaraz potem spiker przejętym głosem gadał coś, co Konrad nie do końca rozumiał, bo jeszcze trwał w półśnie. Dotarły do niego dopiero ostatnie słowa: – A więc wojna. Przez chwilę się przejął. Ale nie sobą, tylko Rudim Widerą, najbliższym przyjacielem, który teraz leżał w szpitalu po tym, 20
jak się roztrzaskał na szybowcu, i był durch nieprzytomny, o czym codziennie zawiadamiała sąsiadów siostra Rudiego – Edyta. Gryfno frela, która bardzo się Konradowi podobała. O nią martwił się najbardziej. Drapiąc się po tyłku, podszedł do okna i odsunął firankę, ale na ulicy Młyńskiej żadnej wojny nie było. Pod czternastym, gdzie mieściła się restauracja Śmiei, jakiś pijak klął na czym świat stoi, bo nie mógł oderwać się od ściany. A koło sklepu chemicznego Lachmana ujadał pies. To było całe larmo. Konrad westchnął ciężko i podszedł do radia, które zamilkło akurat w chwili, gdy oczekiwało się od niego wyjaśnień. Trzasnął w drewnianą obudowę odbiornika otwartą dłonią, ale tym razem nie pomogło. Powoli jednak sen wracał. Wraz z nim gdzieś zza miasta nadciągnęła burza. Najpierw głuche dudnienie, odległe, na granicy słyszalności. Potem bliżej. Konrad, na wpół śpiąc, chciał liczyć sekundy między błyskiem a hukiem, jak uczyli w szkole, ale błysku nie było. Wcisnął głowę pod poduszkę – wrześniowe burze to nie jego zmartwienie – ale za moment ktoś mu ją zabrał. Ojciec. – Niymcy bombardujóm lotnisko na Muchowcu – szepnął. – Wojna z Polokami. – A co nóm do tego? Zawdy żeście godali, ojciec, że Ślónzoki niy powinny być ani za jednymi, ani za drugimi. Stary Budniok podszedł do radia i przekręcił włącznik. Pod skalą z nazwami miast pojawiła się zielonkawa poświata. Odbiornik milczał. Niecierpliwe obracanie gałką przynosiło 21
tylko piski i odległy niemiecki szwargot, z którego niczego nie szło zrozumieć. – Oblykej sie – zdecydował, kiwając na syna. – Ale po co? Ojciec stanął, podszedł do okna i znieruchomiał. Patrzył w stronę miasta dłuższą chwilę w milczeniu, jakby coś sobie przeliczał albo ważył. – Pódymy do rozgłośnie, óni tam wiedzóm, co sie dzieje. Konrad niechętnie sięgnął po spodnie przewieszone przez poręcz żelaznego łóżka. Już wciągał nogawki, kiedy ojciec nagle odwrócił się od okna. – Abo lepij niy – powiedział, nerwowo oblizując wargi. Konrad wiedział, co to znaczy. Stary zawsze był przebiegły, ale i podszyty tchórzem. Pewnie skalkulował, że skoro Niemcy zaatakowali Katowice, budynek Polskiego Radia parę ulic dalej może stać się ich celem. O ile już go nie zbombardowali – i dlatego przerwano nadawanie programu. – Jutro ida do drukarnie, to sie wiyncyj dowia – powiedział ojciec, jakby się usprawiedliwiał. – Bydóm świyże wieści. Konrad kiwnął głową. – To jo sie jeszcze prześpia – stwierdził. Stary nie protestował. W starciu z Konradem Budniokiem, który ze strachu przed jego armią miał narobić w galoty, Hitler poniósł swoją pierwszą porażkę.
*** Następnego ranka radio wciąż milczało, a ojciec wrócił szybciej, niż wyszedł. 22
Bracia Hil i Berek, którzy nie tylko mieli Drukarnię Handlową, ale też byli „handlowego” wyznania, wywiesili informację dla kooperantów, że „w najbliższym terminie zakład nieczynny”. Przed budynkiem stało tylko dwóch kolegów ojca: zecer i metrampaż, a po chodniku krążył gorol z Będzina, który rozwoził druki. Żaden z nich nie miał pojęcia, co począć, choć wiedzieli więcej od milczącego radia. To nie były dobre wiadomości. Jeszcze się wojna na dobre nie zaczęła, a wojewoda Grażyński wraz z urzędnikami uciekli z Katowic, a za nimi polskie wojsko. Wszystko było pozamykane, nie tylko drukarnia Sztrochliców. – Szosa na Sosnowiec tak upchana ludźmi, że gdyby nie baby, nie byłoby gdzie palca wrazić – skomentował gorol. Metrampaż z Koszutki splunął. – Tyn pieróński ciul wojewoda nigdy Ślónska niy rozumioł. Niy ma sie co dziwić, że piyrszy stónd pitnół przed Niymcami. – I co teroz bydzie? – spytał stary Budniok. – Bydzie, co mo być – stwierdził metrampaż. – Poloki nos ostawiyły, przidzie zaś robić dlo Germanów. Skinęli głowami, jakby potwierdzili targ, który musieli zawrzeć wbrew własnym interesom, a zaraz potem pożegnali się w milczeniu, podając sobie ręce. Miasto też milczało. Niemcy prasowali ancugi i kiecki na powitanie swoich, ale jeszcze po cichu. Triumfalne „Sieg Heil!” miał uruchomić dopiero stukot zelówek Wehrmachtu na brukach śródmieścia. Polacy siedzieli po domach jak myszy pod miotłami albo pakowali dobytek na wózki podobne do małych furmanek i ruszali w stronę Zagłębia. I tylko najbardziej 23
zagorzali – starzy powstańcy i młodzi zapaleńcy zarażeni przez nich patriotyzmem – szykowali się na Niemca. Budnioki siedzieli doma. Ojciec czytał ostatnie wydania sierpniowych gazet, jakby rozpaczliwie chciał cofnąć czas i zostać w tamtym świecie. Matka biadoliła, że zaraz nie będzie czego do garnka włożyć, bo wszystkie sklepy i stragany zawarte. Radia nawet nie włączali, bo Konrad wymknął się na ulicę Ligonia i widział na własne oczy ewakuację rozgłośni. Czekała go najgorsza noc w życiu. Bezsenna, bo cichsza niż ta z kolędy. Nad ranem z płytkiego snu wyrwało go grzechotanie karabinów maszynowych od strony Brynowa. Ujadały na siebie przez jakiś czas, a potem Konrad usłyszał parę wystrzałów z armaty i Poloki z Niemcami dali se z wojną pokój. Parę godzin później na rynek wkroczył Wehrmacht. Na czele w odkrytym aucie jechał generał blady jak płótno, bo wcześniej z krzoków w Parku Kościuszki ktoś o mało co nie odstrzelił mu łba. Niemiec kiwał ludziom dłonią w rękawiczce, miał butną minę, ale i pełne portki. Konrad dowiedział się tego wszystkiego od karlusów z sąsiedniej kamienicy, tej, w której mieszkali Rudi Widera i jego siostra. Siedzieli w kilkoro tam, gdzie zawsze, na strychu, a ona w półmroku wydawała mu się jeszcze ładniejsza. Miała falowane włosy koloru spóźnionych kasztanów, zielone oczy, regularne rysy twarzy i wybujałe wszystko to, na czym oko rysownika zatrzymałoby się dłużej, niż to konieczne. Była kilka lat starsza od Rudolfa, Konrada i reszty karlusów, ale młodemu Budniokowi to nie przeszkadzało. Jak 24
już próbować zakazanego owocu, to dojrzałego – pomyślał i łakomie spojrzał na Edytę, rozświetloną żarem papierosa, którym się zaciągnęła. – Wiecie coś o walkach w Parku Kościuszki? – spytała, wypuszczając dym. Karlusy popatrzyli po sobie. – Mój ojciec dowiedział się, że armia niemiecka weszła tam od strony Mikołowa – powiedział chudzielec w okularach. – Jaka tam armia. – Chłopak z parteru wydął wargi. – Nasza babka mieszka w Panewnikach, to ich widziała. Same starziki. Ledwo powłóczyli nogami. Młody opowiadał jeszcze, że ściorane mundury wisiały na nich jak u stracha na wróble. Gęby mieli brudne niczym hajerzy w kopalni, bo upał był nieziemski, a oni wlekli się w chmurach kurzu, które prawie zupełnie ich zasłaniały. – No ale najważniejsze – dodał – że to byli tacy sami Niemcy jak i my. Wszyscy na niego spojrzeli. – Babka gadała, że stała przy płocie, a jeden z tych, co szli, zawołał do niej: „Mocie sam, oma, trocha wody?”. „Móm”, odpowiedziała, a reszta tego Wehrmachtu jeden przez drugiego: „Szczyńść Boże! Szczyńść Boże!”. Okazało się, że to też Ślónzoki, tylko z Opola. – Bo to była Landwehra – popisał się chudzielec. – Takie pospolite ruszenie. – I oni walczyli w Parku Kościuszki? – Kaj tam walczyli. – Karlus z parteru się skrzywił. – Ponoć jak weszli, ktoś zaczął do nich strzelać z wieży spadochronowej, to się pochowali po krzokach. 25
Copyright © by Maciej Siembieda Projekt okładki i wyklejek Magda Kuc Grafika na okładce © Sebastian Steude | iStock © Petro Temchenko | Dreamstime.com Fotografia autora © Szymon Szcześniak Redaktor inicjujący Paweł Goźliński Redaktorka prowadząca Dominika Ziemba Redakcja Paweł Goźliński Weryfikacja języka śląskiego Kamil Czaiński Adiustacja Sabina Wojtasiak Korekta Justyna Ostafin Łamanie Maria Król Opieka promocyjna Monika Burchart Koordynatorka produkcji Helena Piecuch Przygotowanie do druku Wojciech Grzybczak ISBN 978-83-8469-203-5 Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl Społeczny Instytut Wydawniczy Znak ul. Kościuszki 37, 30-105 Kraków Dział sprzedaży: tel. 12 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl Wydanie I, Kraków 2026 Printed in EU