Tadeusz
bp
PIERONEK
Biskupom nie wolno milczeฤ
OSTATNIE FELIETONY
Wydawnictwo Znak Krakรณw 2019
Projekt okładki Adam Gutkowski na podstawie projektu Michała Pawłowskiego Fotografia na pierwszej stronie okładki Fot. Grzegorz Bukała / Agencja Gazeta Opieka redakcyjna Marta Anna Zabłocka Korekta Katarzyna Onderka Pierwodruki felietonów biskupa Tadeusza Pieronka zebranych w niniejszej książce publikowane były na łamach „Gazety Krakowskiej” od listopada 2015 do września 2018 roku.
© Copyright for this edition by SIW Znak sp. z o.o., 2019 ISBN 978-83-240-5878-5
Książki z dobrej strony: www.znak.com.pl Więcej o naszych autorach i książkach: www.wydawnictwoznak.pl Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, 30-105 Kraków, ul. Kościuszki 37 Dział sprzedaży: tel. (12) 61 99 569, e-mail: czytelnicy@znak.com.pl Wydanie I, 2019. Printed in EU
SPIS TREŚCI Nota redakcyjna – 9
2015 ROK listopad O pokusie jedynowładztwa – 13 grudzień Polscy franciszkanie męczennicy z Pariacoto – 15 • Po co nam miłosierdzie? – 17 • Peru – daleki, bliski Polsce świat – 19 • Świat i Boże Narodzenie – 21 • Przyszłość widzę czarną, ale… – 23
2016 ROK styczeń Profetyczni pomysłodawcy – 27 • Rozdmuchać iskierkę nadziei – 28 • „Charlie Hebdo” prowokuje chrześcijan – 30 • Spór o wizję świata – 32 • Jak stać się człowiekiem spełnionym? – 33 luty Trudne chwile kibica – 36 • Religijny wymiar postu – 37 • Iskra nadziei z Kuby – 39 • Spiesz się powoli – 41 marzec Wszędobylska komórka – 44 • Kłopoty z rządzeniem – 45 • Spójrzmy we własne sumienia – 47 kwiecień Gdyby nie te reminiscencje… – 50 • Litwo, ojczyzno moja – 52 • Czy zdaliśmy egzamin z chrztu Polski? – 54 • Czy marzenia się kiedyś spełnią? – 55 • Stoimy na rozdrożu – 57 maj Dobrobyt czy dobrostan? – 60 • Śmiercionośny smog – 62 • Czy zawsze tak było? – 63 • Rząd, przeciwko któremu nie trzeba protestować – 65 czerwiec Praca – trud czy radość? – 68 • It’s a long way to Tipperary – 69 • Nowy Jedwabny Szlak? – 71
5
lipiec Co się dzieje z Europą? – 74 • Czy idee są trwalsze od ich twórców? – 75 • Szczyt NATO w Warszawie – 77 • Błogosławieni miłosierni – 79 • Gorączka oczekiwania – 81 sierpień Franciszkowe przesłanie – 83 • Radosne święto wiary – 85 • Olimpiada z problemami – 88 • Wakacje bogate w wydarzenia – 90 wrzesień Czy kolejna reforma uzdrowi szkolnictwo? – 93 • Człowiekiem można być zawsze i wszędzie – 95 • Kryzys europejskiej solidarności – 97 • Ale to już było – 99 październik Cieszmy się, każda pora roku ma swoje uroki – 102 • Czarny protest – 104 • Dwie drogi – 106 • Bóg stworzył człowieka, by żył – 107 listopad Pokora, zaduma, modlitwa – 110 • Dokąd zmierza świat? – 112 • Smoleńskie ekshumacje – 113 • Rzymskie refleksje – 115 grudzień Dzielmy się z tymi, którzy nie mają – 119 • Co się dzieje z polską telewizją? – 121 • Pokój ludziom dobrej woli – 122 • Dwie wizje i dwie oceny 2016 roku w Polsce – 124
2017 ROK styczeń Spójrzmy na świat inaczej – 129 • Nie kopmy rowów, zawsze budujmy mosty – 131 • Czy dobro wspólne jest wrogiem dobra jednostki? – 133 • Z polityką jak z trzęsieniem ziemi – 135 luty Marek po Stanisławie – 137 • Nie trujmy się sami – 139 • Nie wolno kupczyć prawdą – 141 • Dlaczego dzielą, zamiast jednoczyć? – 142 marzec O ochroniarzach bez emocji – 145 • Europa w poważnych tarapatach – 147 • Polska victoria w Brukseli? – 149 • „Zachowuję post dwa razy w tygodniu” – 151 • Dbajmy o Europę – 153
6
kwiecień Hosanna, krzyż i zmartwychwstanie – 156 • Titanic 2017 – made in Poland – 157 • Bez zaufania ani rusz – 159 maj Pierwszy wśród równych – 162 • Kardynał Sapieha, Książę Niezłomny – 164 • Politycy! Pozwólcie nam żyć – 166 • Religia przegrywa z polityką? – 168 czerwiec „Bóg, Honor, Ojczyzna”, ale honoru już nie ma – 171 • Korytarze humanitarne dla uchodźców – 173 • Mieliśmy niegdyś świętych władców – 175 • Biskupom nie wolno milczeć. To grzech zaniedbania – 177 • Mamy jeszcze szansę okazać się chrześcijanami – 179 lipiec Słońce, woda, odpoczynek – 182 • Z wielkiej chmury mały deszcz – 184 • Szanujmy wszystkich, ale strzeżmy się cwaniaków – 186 • Polacy trzymają się dobrze. Ale czy Polska też? – 188 sierpień Polskie kłopoty z praworządnością – 191 • W sporcie źle się dzieje – 194 • Kiedy sport wróci do swych źródeł? – 196 wrzesień Spór o legitymacje Solidarności – 199 • Nie narzekajmy! – 200 • Dziwnie bywa z tymi krukami – 202 • Kto z was jest bez grzechu… – 204 • Bajka o wyspie wolności – 206 październik Traktują nas jak nieuków – 209 • A co z tym wybuchem? – 211 • Chora służba zdrowia – chore państwo – 213 • Samochwała w kącie stała – 216 listopad Kościół powszechny czy partyjny? – 219 • Jeszcze o ważnej rocznicy Reformacji – 221 • Czyżby świat dojrzewał? – 223 • Narodowcy podnoszą głos – 225 grudzień Demokratyczna szachownica – 228 • Patrioci czy zdrajcy? – 229 • Sądne dni polskiego sądownictwa – 232 • Boże Narodzenie bez Jezusa to puste święto – 234 • Czy nadzieja zawsze umiera ostatnia? – 236
7
2018 ROK styczeń Poświąteczne refleksje – 241 • Przyjdzie walec i wyrówna – 243 • Czy wartości są siebie warte? – 245 • Duma i Nowoczesność? – 247 luty Nie ustalajmy ustawą prawdy historycznej – 250 • Kto raz się wzniósł na szczyty – 252 • Idea chrześcijańskiego postu – 254 • Niespokojny świat – 256 marzec Spójrzmy wstecz, bo skąd się to wzięło? – 258 • Podpalaczom wystarczy zapałka – 260 • Pamiętaj, abyś dzień święty święcił – 262 • 25 lat konkordatu – 264 • Chrystus za nas umarł i dla nas zmartwychwstał – 266 kwiecień Unijne kłopoty z masową migracją – 269 • Hejt – niegodziwe narzędzie zła – 271 • Trzeci sort polskich obywateli – 272 maj Sami czy z innymi? – 274 • Czy Polsce potrzebna jest nowa konstytucja? – 275 • Opozycja parlamentarna – wróg czy przeciwnik polityczny – 277 • Rosomaki przed sejmem? – 279 czerwiec Do zwycięstwa kosztem najsłabszych – 282 • Zamiast dialogu – propagandowy monolog – 284 • Skutki powstawania z kolan – 286 • Dwa puste balony naraz to za dużo – 287 • Nie ma silnych, nie ma słabych – 289 lipiec Budujemy Polskę naszych marzeń? – 291 • „Dziki” z jaskini Tham Luang uratowane! – 293 • Rewolucja zmiotła ekipę, która dominowała – 295 • Nie kończący się parlamentarny kabaret – 297 sierpień Klęska kłamstwa i sukces prawdy – 300 • Kto traci prawniczą pamięć? – 303 • Letnie wakacje 2018 roku – 305 • Wybierajmy uczciwych – 307 • Marność i pogoń za wiatrem – 308 wrzesień Kampania wyborcza z zasadami – 311 • Proszę kolejne pytanie – 313 • Wyimaginowana wspólnota – 315 • Tośmy się dorobili – 316
20 15 R OK
LIS TO PA D O POKUSIE JEDYNOWŁ ADZTWA
W wyniku demokratycznych wyborów powstała w Polsce nowa sytuacja polityczna, nowy układ sił. Nastąpiło to, co ekipa zdążająca do przejęcia władzy nazywała dobrą zmianą, konieczną ze względu na złe rządy poprzedników, które – jej zdaniem – doprowadziły Polskę do ruiny. Pomijając ocenę prawdziwości tej opinii, mamy do czynienia z rzeczywistym przewrotem, na szczęście w granicach systemu demokratycznego. Te granice mają zapewnić, że nie dojdzie do niczego, co naruszałoby zasady uczestnictwa wszystkich obywateli w rządzeniu państwem, ale nie wskazują szczegółowo, jak w konkretnych przypadkach zwycięzcy mają się zachować w stosunku do przegranych. O tym decyduje stopień kultury politycznej nowej ekipy: albo jej wysoki standard, albo czasem nawet jej całkowity brak. Trzeba pamiętać, że zarówno ci, którzy wygrali, jak i ci, którzy przegrali, stanowią jedno społeczeństwo, które powinno znaleźć wspólny język i mieć poszanowanie dla wszystkich obywateli, tak by każdy mógł znaleźć możliwość pracy dla wspólnego dobra. Kiedy słyszę o współczesnych zwycięzcach, przypominają mi się sceny z odległej, ale także niedawnej przeszłości, ilustrujące zachowania zwycięzców wobec pokonanych przeciwników politycznych.
13
Niegdyś, w czasach biblijnych, Abimelek rozprawił się ze swoimi braćmi, pretendentami do przejęcia władzy po ojcu, w bardzo prosty sposób: zaprosił ich do siebie i „na jednym kamieniu wymordował swoich braci, synów Jerubbaala, w liczbie siedemdziesięciu mężów. Ocalał tylko Jotam, najmłodszy syn Jerubbaala, ponieważ się ukrył” (Sdz 9, 5). Sowieci w czasie drugiej wojny światowej też mieli łatwy sposób na pozbywanie się przeciwników politycznych: po prostu ich mordowali, tak jak strzałem w potylicę zamordowali dziesiątki tysięcy polskich oficerów. W obecnej dobie w demokratycznych państwach prawa nie można stosować takich metod, ale to nie przeszkadza, by w rękawiczkach doprowadzać pokonanych do śmierci cywilnej. Istnieją po temu skuteczne środki – wyszukane, a równocześnie drastycznie nieludzkie. Pierwszym krokiem w takich przypadkach jest usuwanie przegranych ze sceny publicznej, negowanie ich dorobku i zasług, oskarżanie, pozbawianie dobrego imienia i odsuwanie w niesławie w mrok historii. Historia jednak ma to do siebie, że wydobywa z cienia wszystkich, których z zemsty pozbawiano godności, i przywraca im właściwe miejsce w opinii publicznej. Trzeba mieć świadomość, że pełnia władzy nakłada na tych, którzy ją sprawują, szczególny obowiązek czujności, by działania, które podejmują, służyły wszystkim członkom społeczności, niezależnie od ich pochodzenia, wyznania, języka, poglądów politycznych, i by im służyły na równych prawach.
GR UD ZIE Ń POLSCY FRANCISZKANIE MĘCZENNICY Z PARIACOTO
Dnia 5 grudnia 2015 roku odbyły się w peruwiańskim mieście Chimbote uroczystości beatyfikacji dwóch polskich misjonarzy, franciszkanów, zamordowanych w 1991 roku przez członków zbrojnego ugrupowania komunistycznego noszącego nazwę Świetlisty Szlak. Ta potworna zbrodnia powiększa, już i tak długą, listę polskich męczenników zabitych w ostatnich dziesięcioleciach za wyznawanie wiary w Chrystusa. Po zakończeniu drugiej wojny światowej, która uświadomiła ludzkości, do jakiego ogromu zła doprowadza człowieka nienawiść i chęć panowania jednych nad drugimi, włożono wiele wysiłku, by przekonać wszystkich ludzi dobrej woli do budowania pokoju i do troski o jego trwałość. Dziś wiemy, że ani propaganda komunistyczna, skupiająca się na deklaracjach i na wymuszanych demonstracjach pokojowych, ani stworzenie silnej gospodarki w jednoczącej się Europie nie były w stanie zapobiec wojnom. W samej Europie wojska radzieckie najechały Węgry i Czechosłowację, a pokoju nie było ani w Azji, ani w Afryce, ani w Ameryce. Wszyscy zapomnieli o tym, że pokój zaczyna się w ludzkim sercu. Wyrasta on z prawdziwego i szczerego poczucia własnej godności i z uszanowania godności drugiego człowieka, kimkolwiek by on
15
był, oraz stworzenia mu godnych warunków życia. Takiego pokoju nie buduje się wyłącznie układami, a tym mniej równowagą zbrojeń, ale pracą człowieka nad samym sobą i budowaniem mostów życzliwości między ludźmi. Zaniedbanie pracy nad wartościami, które ludzi łączą, a zwłaszcza ich otwarte zwalczanie, najpierw przez ateistyczny komunizm, następnie przez skrajnie laickie postawy w wydaniu republikańskim, stały się przyczyną prześladowań i wojen religijnych we współczesnym świecie, których głównymi poszkodowanymi są chrześcijanie. W Polsce w czasach okupacji niemieckiej ich ofiarą padło tak wielu chrześcijan, że nie można się ich doliczyć. Spośród nich Kościół katolicki kanonizował ojca Maksymiliana Kolbego w 1984 roku, beatyfikował w 2000 roku 11 sióstr nazaretanek zamordowanych w 1943 roku przez Gestapo w Nowogródku, a potem w 2004 roku beatyfikował 108 męczenników polskich, ofiar drugiej wojny światowej, wśród nich 3 biskupów, 57 księży diecezjalnych i 26 zakonnych, 3 alumnów seminariów duchownych, 7 braci zakonnych, 8 sióstr zakonnych i 9 świeckich, zaś w 2010 roku pierwszą ofiarę komunizmu w Polsce – księdza Jerzego Popiełuszkę. Do tej listy dołączyli 5 grudnia 2015 roku dwaj duchowni z krakowskiej prowincji franciszkanów konwentualnych: ojciec Zbigniew Strzałkowski z Zawady pod Tarnowem i ojciec Michał Tomaszek z Łękawicy koło Żywca. Czym zasłużyli, by Kościół powszechny uznał ich za męczenników? Odpowiedź na to pytanie jest prosta: oni poświęcili swoje życie Bogu, by głosić Ewangelię i pomagać ludziom będącym w potrzebie. Byli też gotowi oddać życie w obronie wiary. Od 1989 roku podjęli misję ewangelizacyjną w ubogim rejonie Peru, w parafii Pariacoto, do której należały 73 wioski rozsiane na trudno dostępnym górskim terenie. Zżyli się z miejscową ludnością, uczyli ją żyć po bożemu, ale też pomagali, w czym mogli: w budowie dróg, w elektryfikacji wsi, w doprowadzaniu wody do mieszkań, dbali o chorych i biednych.
16
Siostra zakonna Berta Hernandez, która współpracowała z misjonarzami i została porwana wraz z nimi z klasztoru, pytana o motywy zabójców powiedziała, że według nich zakonnicy „poniżali lud, rozdzielając żywność pochodzącą od imperialistów, że religia jest opium dla ludu, że głosząc pokój i podejmując działania ewangelizacyjne i charytatywne, usypia się go, po to aby masy nie podejmowały zrywu rewolucyjnego”. Widać zatem, że każdy złoczyńca zawsze znajdzie jakieś usprawiedliwienie dla popełnionej zbrodni. PO CO NAM MIŁOSIERDZIE?
Miłosierdzia nie znajdziemy w żadnym ludzkim ustawodawstwie, którego szczytem jest co najwyżej sprawiedliwość, odpowiadająca zresztą rozmaitym kryteriom, nie zawsze obiektywnym. Ponadto wiele systemów rządzenia żadnych kryteriów nie uznaje, a jeżeli tak jest, to sprawiedliwość zawsze może być narażona na subiektywne oceny, a więc na swego rodzaju niesprawiedliwość. Z tego łatwo wyprowadzić ogólny wniosek, że na świecie nie ma sprawiedliwości, chociażby tylko tej, żeby każdemu oddać to, co mu się należy. Wypaczeń pojęcia sprawiedliwości doświadczyliśmy wielokrotnie w historii i w naszym codziennym życiu. Niegdyś były to systemy społeczne, w których dzielono ludzi na wolnych i niewolników, na zwycięzców i pokonanych, na wykształconych i niewykształconych, na białych i czarnych, na bogatych i biednych, na mądrych i głupich. Przecież do dziś w wielu częściach świata panuje wyzysk, sprowadzający dotknięte nim osoby do stanu niewolnictwa, co więcej, ten rodzaj zniewolenia jest często udziałem dzieci. Bez przerwy słyszymy o kradzieżach, rozbojach, korupcji na ogromną skalę, a nawet o aktach terroru i ludobójstwa. Prezentowanie wyższości siły nad rozsądkiem wydaje się igraszką wielkich tego świata. Oni nie liczą się z ludźmi, nie dbają o ich
17
bezpieczeństwo i znośne warunki życia. Cóż ich obchodzi, że na świecie, który dziś mógłby być stabilny, milionom ludzi bieda i głód, a nawet śmierć zaglądają w oczy, że muszą oni opuszczać swoje domy, swój kraj, by szukać schronienia u obcych, którzy wcale nie mają ochoty ich przyjmować. Mimo ogromnych osiągnięć cywilizacji właściwie żadna z form ucisku i niesprawiedliwości nie zniknęła z tego świata, przeciwnie, jak zmutowany wirus powraca, szkodzi i zabija. W religiach monoteistycznych, uznających jedynego Boga Stwórcę i Zbawiciela, miłosierdzie zajmuje miejsce szczególne. Ukazuje bowiem wyjątkowy sposób oceny i traktowania człowieka, który pozwala do końca wierzyć w jego wielkość i wartość, nawet wtedy, kiedy pogubił się on w życiu i zszedł na manowce. Bóg nikogo nie spisuje na straty i robi to dlatego, że dla żadnego ze swoich stworzeń, powołanych do życia z miłości do nich, nie zamyka bram swojego domu, czekając nawet do ostatnich chwil jego życia na wyciągnięcie ręki, którą bez względu na wszystko zawsze przyjmie. Taki stosunek Boga do człowieka nie tłumaczy się żadną inną logiką, jak tylko logiką stosunku ojca do syna czy córki, którym nawet ziemscy rodzice są w stanie przebaczyć najbardziej drastyczne występki i zbrodnie i usprawiedliwić je wbrew wszystkim zasadom ludzkiej sprawiedliwości. To właśnie tacy ludzie mogą coś wiedzieć o miłosierdziu, które przewyższa wszelkie granice sprawiedliwości. Kult Bożego miłosierdzia nie jest jakimś odkryciem nadzwyczajnego środka na moralną degradację współczesnych społeczeństw, także ludzi mieniących się chrześcijanami. Jest jednak uwrażliwieniem naszego pokolenia na to, że w tak dramatycznych sytuacjach, w jakich możemy znaleźć się obecnie, odwołanie się do Bożego miłosierdzia ma głęboki sens. Nie może ono być pretekstem do usprawiedliwienia naszego uczestnictwa w złu, ale ukazuje światło, które pozwala nam wyrwać się z jego zasięgu. W tym duchu przyjmuję z wdzięcznością inicjatywę Kościoła katolickiego, który w tych dniach rozpoczyna uroczystości Roku
18
Miłosierdzia, licząc na to, że przynajmniej do niektórych dotrze myśl, iż zło jest do pokonania i że od nas zależy, czy mu się przeciwstawimy. Znany polski filozof Leszek Kołakowski napisał kiedyś, że Bóg nie może być sprawiedliwy, bo gdyby tak było, wszyscy ludzie musieliby iść do piekła. Bóg zatem nie kieruje się zasadami sprawiedliwości, ale jest miłosierny, bo chce zbawić każdą istotę ludzką. Bożego miłosierdzia nie wymyślili ani święta Faustyna, ani święty Jan Paweł II, ani papież Franciszek. Oni tylko przypomnieli, że Bóg zawsze był i na zawsze pozostanie miłosierny. Papież Franciszek bullą Oblicze miłosierdzia ogłosił w całym Kościele katolickim Rok Święty Miłosierdzia od 8 grudnia 2015 do 20 listopada 2016 roku. Symbolem tego okresu pokuty, nawrócenia i przebaczenia są otwierane uroczyście Święte Bramy bazyliki Świętego Piotra w Rzymie i wszystkich kościołów katedralnych świata, bo jak napisał na Twitterze papież Franciszek podczas swojej wizyty w Afryce Południowej: „Jubileusz Miłosierdzia przypomina nam, że Bóg czeka na nas z otwartym rękami, jak ojciec na marnotrawnego syna”. Skorzystajmy! Każdemu z nas jest potrzebne Boże miłosierdzie. PERU – DALEKI, BLISKI POLSCE ŚWIAT
Polscy franciszkanie, którzy od ćwierćwiecza służą jako misjonarze w Peru, udali się tam z pielgrzymką, by wziąć udział w uroczystej beatyfikacji dwóch młodych współbraci, ojca Michała Tomaszka i ojca Zbigniewa Strzałkowskiego, którzy w 1991 roku zostali zamordowani w Pariacoto, parafii leżącej w północnej części Andów, przez członków komunistycznych bojówek. Ci dwaj polscy franciszkanie stali się pierwszymi męczennikami Peru, kraju zamieszkanego w prawie 90 procentach przez katolików. Nie po raz pierwszy w Peru usłyszano o Polakach, bo przecież byli oni tutaj obecni i rozsławili polskie imię przede wszystkim w XIX wieku. Do najbardziej znanych należy niewątpliwie Ernest
19
Malinowski (1818–1899). Był zdolnym inżynierem, który zaprojektował i wybudował najwyżej wtedy położoną linię kolejową na świecie, na wysokości 4818 m n.p.m., na bardzo trudnym odcinku Lima – Huancayo. Dziś tylko kolej tybetańska przebiega wyżej. Malinowski był też autorem projektu murów obronnych portu w Callao i brał udział w zwycięskiej bitwie o ten port z Hiszpanami 2 maja 1866 roku, za co został odznaczony medalem i honorowym obywatelstwem Peru. Jeszcze przed Ernestem Malinowskim działali i wsławili się w Peru: Edward Habich (1835–1909), inżynier, matematyk, założyciel pierwszej inżynierskiej wyższej uczelni w Limie, a później Jan Kalinowski (1857–1941), podróżnik, przyrodnik i badacz, którego zasługą było sklasyfikowanie ptactwa i motyli dżungli peruwiańskiej; Ryszard Jaxa Małachowski (1887–1972), architekt, który dokonał przebudowy katedry i Pałacu Prezydenta, wybudował Pałac Arcybiskupi i gmach Rady Miejskiej w Limie; Witold Szyszłło (1881–1963), biolog i badacz przyrody w Ameryce równikowej, który pełnił też funkcję konsula honorowego Polski w Limie. To oczywiście niepełna lista Polaków zasłużonych i znanych w Peru. Są wśród nich także misjonarze, zwłaszcza ojciec Edmund Szeliga (1910–2005), znawca dżungli amazońskiej i propagator medycyny alternatywnej, wykorzystującej właściwości ziół pochodzących z dżungli i z Andów, wzmacniających system immunologiczny i pomocnych w zwalczaniu raka. Peru urzeka ogromem natury. Kraj można podzielić na trzy obszary geograficzne: Bardzo wysokie, strzeliste Andy, których najwyższe szczyty pokryte są śniegiem, choć przecież leżą w klimacie podzwrotnikowym. Na wysokości 3500 m n.p.m. można spotkać przez cały rok wszystkie pory roku, upał i zimno. Góry zajmują 30 procent terytorium Peru. Wybrzeże Oceanu Spokojnego, pustynne, bez deszczu, zajmuje 10 procent powierzchni kraju. Temperatura wody w oceanie nie
20
przekracza 19 stopni, a w okresie pojawiania się ciepłego prądu zwanego El Niño, napływającego co kilka lat, temperatura wzrasta o cztery stopnie. El Niño ma wielki wpływ na zmiany pogody w wielu rejonach świata. Wreszcie 60 procent powierzchni Peru to dżungla, pełna ptactwa i bujnej roślinności, w tym drzew owocowych, liści koki, kawy, herbaty i tytoniu. Te cuda natury kontrastują jednak z ubóstwem miasteczek i wsi, gdzie pełno skleconych z desek i wyglądających jak poniszczone kioski klitek, w których mieszkają ludzie. Oczywiście Limę i większe miasta można porównać z Europą, ale widok, nawet w stolicy, setek takich baraków budzi niesmak i pytanie, czy aby podział dóbr tego świata ma coś wspólnego ze sprawiedliwością. Na koniec uwaga: cały kraj oblepiony jest teraz plakatami i hasłami wyborczymi przed wyborami prezydenckimi, które mają się odbyć na wiosnę przyszłego roku. To jakoś przypomina Polskę sprzed kilku miesięcy i świadczy o tym, że i tamten odległy świat jest podobny do naszego. ŚWIAT I BOŻE NARODZENIE
Już wielokrotnie zapowiadano, że chrześcijaństwo zostanie wyparte z życia publicznego, a nawet po prostu przestanie istnieć. Komuś zawsze na tym zależało. Początkowo byli to religijni przywódcy żydowscy i cesarze Imperium Rzymskiego, spośród których prześladowaniami chrześcijan wsławili się Neron, Domicjan i Dioklecjan. Po edykcie mediolańskim z 313 roku, uznającym religię chrześcijańską za legalną, cesarz Julian Apostata usiłował, wprowadzając wiele ograniczeń, osłabić jej wpływ. Nie brak i dzisiaj zarówno prześladowań, jak też zakazów podyktowanych zasadą poprawności politycznej. W państwach Europy Zachodniej, wyrosłych na korzeniach chrześcijańskich, można jeszcze
21
dostrzec choinkę, choć często jest to już jej karykatura, ale też zdarzają się zakazy wystawiania szopki betlejemskiej, „by nie urazić uczuć religijnych muzułmanów”. Nie można tego nazwać inaczej jak szyderstwem z prawa do wolności religijnej, uznawanej za sztandar demokracji. Demokratyczna Europa, a nawet cały demokratyczny świat, którego chlubą jest deklaracja szanowania wszystkich poglądów, jakoś się pogubiły w ocenie tego, co to znaczy dać wolność wszystkim. Głupotą jest ustępować innym i nie prezentować swoich wartości, zwyczajów, wierzeń i przekonań, by nie urazić inaczej wierzących, inaczej odczytujących człowieka i świat. Przecież prezentowanie chrześcijańskich symboli nie jest atakiem na kogokolwiek, jest wyznaniem wiary, znakiem tożsamości religijnej. Do takich działań każdy ma niezbywalne prawo. Tożsamość człowieka wyraża się jego wiernością sobie i wiernością własnym korzeniom kulturowym, religijnym i lokalnym. Kto bezmyślnie lub ze strachu przed modą na jakieś nowoczesne prądy pozwala się wykorzenić, zazwyczaj nie będzie się dobrze czuł na obcym gruncie, wymaga to bowiem rezygnacji z własnej tożsamości. Na szczęście zacieranie śladów chrześcijaństwa ma krótkie nogi. Wiara religijna nie polega przecież na stawianiu choinek i szopek, choć są one niewątpliwie jej prostym wyrazem, zrozumiałym dla każdego. Wiara jest wewnętrzną energią człowieka, która czyni go zdolnym do miłości względem wszystkich ludzi i do żywienia nadziei na życie wieczne. Ta energia jest łaską daną od Boga, którego wierzący uznają za Stwórcę i Zbawcę. Okres Bożego Narodzenia jest dla chrześcijan czasem wielkiej radości i dziękczynienia za to, że Bóg tak „umiłował świat, że Syna swego Jednorodzonego dał, aby każdy, kto w Niego wierzy, nie zginął, ale miał życie wieczne” (J 3, 16). Tą Dobrą Nowiną się weselmy i dzielmy z innymi.
22
PRZYSZŁOŚĆ WIDZĘ CZARNĄ, ALE…
Koniec roku skłania do podsumowań i prognozowania przyszłości albo, jak ktoś woli, do rachunku sumienia i do utwierdzania się w nadziei, bo przecież zawsze w nowym roku powinno być lepiej. Obraz tego, co się wydarzyło w Polsce i na świecie w 2015 roku, niestety nie budzi nadziei. Był to rok naznaczony groźbą wojny i wieloma tragicznymi zamachami terrorystycznymi. Wojny, którą mogło wywołać naruszenie przez Rosję zasad prawa międzynarodowego: aneksja Krymu w lutym 2014 roku i rozpętanie konfliktu zbrojnego z Ukrainą. Zamachy terrorystyczne, katastrofy lotnicze i naturalne osiągnęły w tym roku apogeum dotąd nie notowane. Rozpoczął je w styczniu zamach na redakcję „Charlie Hebdo” w Paryżu, w lutym doszło do katastrofy samolotu na Tajwanie, zabójstwa opozycjonisty rosyjskiego Borysa Niemcowa w Moskwie, masakry w Baga przeprowadzonej przez nigeryjskich dżihadystów z organizacji Boko Haram i do dekapitacji 21 egipskich Koptów w Libii. W marcu miał miejsce atak terrorystyczny na muzeum archeologiczne Bardo w Tunisie, a w Alpach rozbił się samolot Germanwings 9525. W kwietniu zamachowcy zaatakowali kampus uniwersytecki w Kenii, a w Nepalu trzęsienie ziemi spowodowało znaczne straty. W maju w Indiach zginęło z powodu upałów 2000 osób. W czerwcu terroryści zaatakowali ponownie w Tunezji, a w lipcu w Suruç w Turcji. W sierpniu doszło do wielkiej eksplozji w Tiencinie w Chinach, do zamachu terrorystycznego w Bankoku, a bojownicy tak zwanego Państwa Islamskiego zniszczyli starożytną świątynię Baalszamina w syryjskiej Palmyrze. We wrześniu nastąpiła katastrofa budowlana w Mekce, w której straciło życie 118 osób, a ponadto podczas pielgrzymki stratowano ponad 3000 osób. W październiku w Ankarze zginęło ponad 100 osób, w potężnym ataku dżihadystów w Paryżu 137, w Bejrucie 43 osoby, zaś w wyniku podłożonej bomby w samolocie rosyjskim zginęły nad Synajem 244 osoby.
23
Ta lista nie jest kompletna, zwłaszcza jeżeli chodzi o działalność terrorystyczną, która trwa w praktyce bez przerwy. Nie brakowało też w roku 2015 katastrof naturalnych – trąb powietrznych, powodzi, suszy, oraz fatalnych decyzji politycznych. Był to podobno rok najcieplejszy od wielu lat, co niektórzy przypisują procesowi ogólnego ocieplenia, inni zaś normalnemu rytmowi zmian pogodowych na świecie. Nie sądzę, by człowiek zdołał zapanować nad potęgą natury, ale z całą pewnością powinien powstrzymać niszczycielską falę nienawiści i terroryzmu. Nie wolno się poddawać panoszącemu się złu. W człowieku jest przecież tyle pokładów dobra – wystarczy je tylko odkryć i wykorzystać. Zawsze jest tak, że ostatecznie dobro zwycięża zło. Trzeba w to wierzyć i robić wszystko co możliwe, by tak się stało. Nie wchodźmy w Nowy Rok żądni zemsty i odwetu, ale starajmy się rozdmuchać tę iskierkę nadziei, która zawsze jest zdolna wzniecić ogień niosący zagładę złu i użyźniający glebę, na której wzrasta dobro. Życzę wszystkim szczęśliwego Nowego Roku.